recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Storalliansen** var ein europeisk koalisjon, som (til forskjellige tider) bestod av Austerrike, Bayern, Brandenburg, Dei sameinte Nederlanda, England, Det tysk-romerske riket, Irland, Kurpfalz, Portugal, Savoie, Sachsen, Skottland, Spania og Sverige. Organisasjonen, som vart grunnlagd i 1686 som **Augsburgligaen**, vart kjend som «Storalliansen» etter at England kom med i ligaen i 1689. Det var opphavleg eit forsøk på å stogge ekspanderinga til Ludvig XIV av Frankrike.

Grunnlegginga
-------------

Ligaen vart offisielt skipa av keisar Leopold I, etter råd frå Vilhelm III av Oranien. Hovudmålet med ligaen var å forsvare Pfalz frå Frankrike. Denne organisasjonen kjempa niårskrigen mot Frankrike frå 1688 til 1697.

Alliansen vart sett opp to gonger. Mellom 1689 og 1698 kjempa han niårskrigen mot Frankrike. Etter Haag-traktaten signert den 7. september 1701, gjekk alliansen i den andre fasen med den spanske arvefølgjekrigen. Krigen enda etter at partiet Tory vann valet i 1710 i Storbritannia, noko som førte til freden i Utrecht — ein fredsavtale med Frankrike som gav den spanske krona til den franske kandidaten, men som delte dei ytre landområda til Spania. I Spania heldt krigen fram til han vart avgjort med omleiringa av Barcelona den 11. september 1714.

Storalliansen fekk stor kulturell og politisk innverknad som eit døme på ein mogeleg europeisk union støtta av (dei fleste) tyske områda, Storbritannia og Nederlanda, samt mange franske intellektuelle som var misnøgde med styret til Ludvig XIV, utdrivinga av hugenottane i 1685 og unionen mellom katolisismen og den franske krona.

Slutten
-------

Storalliansen enda hovudsakleg på grunn av aukande misnøye hos britane på grunn av dei dyre krigane utanlands. Storalliansen (og krigane utkjempa av alliansen) medverka òg til ein ny tanke om korleis krigar kunne utkjempast i framtida. Dødstala i dei viktigaste slaga og omleiringane var enorme, men ingen av dei tre krigane utkjempa frå 1689 til 1721 førte til like store omsynslause handlingar som i trettiårskrigen tidlegare på 1600-talet. I staden vart generalane i Storalliansen heltar i eit Europa som var «sivilisert sjølv i krig» - ein røyndom som skulle vare til den første tida av fyrste verdskrigen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Grand Alliance (League of Augsburg)» frå Wikipedia på engelsk, den 17. januar 2012.*
Plasseringa i Irland

Koordinatar: 52°07′N 6°36′W﻿
**Salteeøyane** (*Oileán an tSalainn* på irsk) er ei gruppe på to småøyar om lag 5 km utanfor sørkysten av County Wexford i Republikken Irland. Dei to øyane heiter *Great Saltee* (Store Saltee) (0,89 km²) og *Little Saltee* (Litle Saltee) (0,40 km²). Dei har vore fråflytta sidan tidleg på 1900-talet og har vore i privateige hos Neale-familien sidan 1943. Det er ikkje lov med camping på øya og det berre lov å vitje øyane mellom kl. 1100 og 1630. Det går stundom båtar til øya frå landsbyen Kilmore Quay på fastlandet. 
I lag dannar øyane eit av dei største fuglereservata på Irland. Mange forskjellige artar av sjøfugl hekkar her, som havsule, skarv, lundefugl, alke, lomvi. I tillegg har dei ein koloni med gråsel.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettside

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Saltee Islands frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* GeoNames

 |
Koordinatar: 32°59′21.48″N 35°34′13.08″E﻿

**Mahanayim** (מחניים, מַחֲנַיִם) er ein kibbutz nord i Israel. Han ligg kring tre kilometer nordaust for Rosh Pina og høyrer til Øvre Galilea regionale kommune. I 2006 hadde han 346 innbyggjarar.

Historie
--------

Landområdet Mahanayim ligg på vart kjøpt i 1892 av Ahavat Zion-organisasjonen Hovevei Zion med mål om å opprette ein moshava i området. I 1898 slo fleire familiar frå Galicia seg ned i området og kalla han opp etter den bibelske byen i Gilead, der Jakob var før han igjen møtte broren Esau og såg englar. Dei første innbyggjarane klarte seg dårleg. Jewish Colonization Association prøvde å få dyrka tobakk i området, men òg dette var mislukka og landsbyen vart fråflytta i 1912.

I 1916 kom ein kvutza av Poale Zion-medlemmar til området, og grunnla den første arbeidarbusetjinga i Øvre Galilea. I 1922 vart han ein moshav, men vart fråflytta i 1928.

Landsbyen vart busett ein tredje gong i 1939 av medlemmar frå kibbutzen Yodfat frå Safed.

Ben Ya'akov lufthamn ligg like sør for kibbutzen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mahanayim» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mars 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


| * v
* d
* e
Øvre Galilea regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzim | 
* Ami'ad
* Amir
* Ayelet HaShahar
* Bar'am
* Dan
* Dafna
* Gadot
* Gonen
* HaGoshrim
* Hulata
* Kadarim
* Kfar Blum
* Kfar Giladi
* Kfar HaNassi
* Kfar Szold
* Lehavot HaBashan
* Mahanayim
* Malkia
* Manara
* Ma'ayan Barukh
* Misgav Am
* Neot Mordechai
* Sasa
* Sde Nehemia
* Shamir
* Snir
* Tziv'on
* Yiftah
* Yir'on

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Mahanadi** ('Stor elv') er ei elv i India som renn gjennom dei austlege delstatane Chhattisgarh og Orissa. Ho har utspring i Satpurafjella i Madhya Pradesh sentralt i India og renn austover til munninga i Bengalbukta. Ho er rundt 860 km lang og har eit nedslagsfelt på rundt 141 600 km². Mesteparten av Chhattisgarh, store delar av Orissa og delar av Jharkhand og Maharashtra høyrer til nedslagsfeltet.

Mahanadi i Satkosia.
Mahanadi er oppdemd til vasskraft ved Sambalpur, der Hirakud-dammen som har danna ein 55 km lang kunstig innsjø. Etter dammen renn elva gjennom kløfter i Eastern Ghats før ho renn ut i Bengalbukta gjennom fleire munningar. Ved ein av munningane ligg valfartsbyen Puri.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mahanadi River Arkivert 2004-11-04 ved Wayback Machine. nasa.gov

* Bargarh district topography
* Orissa Govt. blamed for declining quality of river water Arkivert 2011-01-20 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  Mahanadi River, britannica.com
2. 1 2  Rivers of India, nih.ernet.in


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Topdalselva** (Tovdalselva) er ei 143 km lang elv og den lengste elva på Sørlandet som framleis renn fritt heile vegen. Elva møter havet i Topdalsfjorden mellom Hamresanden og Kristiansand lufthamn, Kjevik. Ho er verna i forhold til Verneplan IV for vassdrag mot kraftutbygging frå Rjukanfossen (ikkje same foss som på Rjukan) i Åmli kommune og nordover. Gjennomsnittleg vassføring ved utløpet er 65 m³/s. 

Elva har eit austleg og eit vestleg utspring som går saman i Herefossfjorden. Den austlege delen, Tovdalsgreina, er smal og langstrekt og har utspringet sitt i fjelltraktene mellom Valle i Aust-Agder og Fyresdal i Telemark. Øvre delar av vassdraget har mange innsjøar, med Straumsfjorden (757 moh.) som den største. 

Den vestlege greina, Uldalsgreina, har tre tilførselselvar: Skjeggedalsåna, Vatnedalsåna og Hovlandsåna. Her er det òg ein kraftstasjon, Hanefossen kraftverk. Det er òg et mindre vasskraftverk i den nedre delen av elva.

Topdalselva får òg tilførsel frå eit tredje, noko mindre sidevassdrag, med innsjøen Ogge i sentrum. Ogge har to utløp. Det største av desse er Rettåna, som går nordover til Uldalsgreina. Dikeelva renn ut i Flakksvann i Birkenes langt nede i vassdraget.

Nedslagsfeltet er om lag 1800 km² og det høgaste utspringet ligg på 1101 moh. Følgjande kommunar har delar av dette feltet: Fyresdal, Valle, Bygland, Evje og Hornnes, Åmli, Froland, Grimstad, Birkenes, Iveland, Lillesand og Kristiansand.

Laksefiske
----------

Topdalselva var lenge ei av de beste lakseelvane i landet. I åra 1880-83 var ho nummer tre i landet, rekna både etter vekt og verdi. Sur nedbør byrja å slå ut for Tovdalselva alt ved inngangen til 1900-talet. Omkring 1970 var laksebestanden i Topdalselva tapt.

Det vart starta kalking i 1997, og dette har byrja å gje resultat for fiskebestanden. I 2003 vart det fanga om lag 300 kg laks. Dette er likevel særs lite i forhold til toppåra på 1880-talet då fangsten var over 12 tonn. Laksen kan i dag vandre opp til Herefossfjorden, ei strekning på om lag 45 km. Tidlegare gjekk han noko høgare, til Storefoss ovanfor Gauslåfjorden.

Namnet
------

Den eldste namneforma er truleg Topdalselva, men på bakgrunn av den vanlege dialektuttalen, har også skriveformene *Tovdalselva* og *Tofdalselva* i ein mindre grad vore brukte. Statens Kartverk har gjort vedtak om at namnet skal skrivast *Topdalselva*, men slik at *Tovdalselva* er jamstilt skriftform for den aller nedste delen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tovdalselva» frå Wikipedia på bokmål, den 2. mai 2008.*

1. ↑  *Vedtak i Klagenemnda for stedsnavnsaker (pdf)* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 4. mars 2016, henta 30. juni 2015

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
|  |
| --- |
| ***You Never Give Me Your Money***  Song av The Beatlesfrå albumet *Abbey Road* |
|  |
| **Utgjeve** | 26. september 1969 |
| **Innspelt** | 6. mai 1969 Olympic Sound Studios, Barnes, London 1, 15, 30, 31. juli, 5. august 1969Abbey Road Studios studio 2 og 3 i London |
| **Sjanger** | Rock |
| **Lengd** | 4:02 |
| **Selskap** | Apple Records |
| Låtskrivar(ar) | Lennon–McCartney |
| **Produsent** | George Martin |
|
|

**«You Never Give Me Your Money»** er ein song av The Beatles på albumet *Abbey Road* frå 1969. Songen er hovudsakleg skriven av Paul McCartney og tilskriven som vanleg til Lennon/McCartney.

Komposisjon
-----------

Temaet i songen er eit spegelbilete av problema som The Beatles hadde hamna i på grunn av dårleg økonomisk styring. Teksten reflekterer eit forhold som har brote saman. «Ho» har vokse opp rik, er bortskjemt, medan «han» vil berge ho, gje ho eit svar på problema hennar, men kan ikkje: 

*Out of college money spent*
*See no future pay no rent.*
*All the money’s gone, nowhere to go.*
*Any Jobber got the sack,*
*Monday morning turning back.*
*Yellow lorry slow, nowhere to go.*
Songen startar med to vers sunge av McCartney i bortimot klassisk stil. Så kjem ein mykje raskare seksjon der McCartney bytter til ein meir nasal vokalstil og der han nyttar ei baritonstemme som gjev fyldig luft til den noko komiske teksten i songen. Songen svinn hen med ein vokal som minnar om ein barnesong. Det vart nytta gitarar gjennom leslieforsterkarar på songen, slik at det høyrest ut som orgeltonar, noko Beatles gjorde ein del den siste perioden.

Medverkande
-----------

I følgje Ian MacDonald:

* Paul McCartney – Solo- og korvokal, piano, bass, vindspel, lydbandsløyfer
* John Lennon – gitar, korvokal
* George Harrison – gitar, korvokal
* Ringo Starr – trommer, tamburin

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «You Never Give Me Your Money» frå Wikipedia på bokmål, den 11. februar 2009.*
* MacDonald, Ian (1997). *Revolution in the Head : The Beatles' Records and the Sixties*. Pimlico / Random House. ISBN 978-0-7126-6697-8.

1. ↑  MacDonald 1997, s. 308.
**Michel Sittow** (ca. 1469–1525) var ein estisk målar frå Reval (Tallinn) i Estland som arbeidde i tradisjonen til tidleg nederlandsk målarkunst. Størstedelen av livet arbeidde Sittow som portrettmålar ved ulike hoff, for Isabella av Castilla, habsburgarar og andre i Spania og i Nederlanda. Han var ein av dei fremste flamske målarane i samtida.

Liv og gjerning
---------------

'Maria møys himmelferd', 1500
Sittow var det eldste av tre born åt finsnikkaren og målaren Clawes van der Sittow og den andre kona hans, den finlandsvenske kjøpmannsdottera Margarethe Molner. Far hans var i 1454 komen frå Mecklenburg til Reval for å gifte seg med den fyrste kona si, han var sidan med i det mektige lauget i byen, Kanutigilde. Til å byrje med lærde Michel Sittow målaryrket av far sin, frå 1484 av Hans Memling i Brugge.

Mellom 1492 og 1504 arbeidde Sittow ved hoffet til den kastiljanske dronninga, Isabella. Han var aktiv i både Toledo, Ávila, Barcelona, Madrid, Sevilla, Burgos, Granada og i andre spanske byar. Sidan var han også i teneste hos statthaldaren over Nederlanda, den burgundiske hertugen, Filip I av Castilla. Eit portrett frå den tid av den engelske kongen, Henrik VII, er truleg måla av Sittow.

Då Filip døydde i 1506 mista Sittow den viktigaste mesenen sin. Same året reiste han tilbake til Reval, der var mora var død og det vart strid om arven etter henne. Han arbeidde ei tid som hjelpar, før han i 1507 synte fram meisterverket som skulle gje han medlemskap i Kanutigilde.

År 1514 fekk Sittow i oppdrag å måle den dansk-norske kongen Kristian II i København. Deretter arbeidde han ved ulike europeiske hoff, særleg i dei sørlege Nederlanda i teneste hos statthaldaren Margarete av Austerrike, samt i Spania.

I 1517 kom han heim til Reval for godt. Året etter gifta han seg med den rike kjøpmannsdottera Dorothie Allunsze. Sittow vart i 1523 oldermann i Kanutigilde og slutta seg same året til den reformerte kyrkja. Etter alt å dømme døydde Sittow i Reval under ein pest, få dagar før julekvelden 1525. Han vart gravlagd frå Nikolaikyrkja i byen.

Michel Sittow var ein av dei teknisk sett grundigaste målarane i Europa på byrjinga av 1500-talet. Om lag 30 av verka hans finst i dag. Framom alt er portrett- og helgenbileta hans samtidige meisterverk. Han laga også bokminiatyrar og altartavler.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Michel Sittow» frå Wikipedia på tysk, den 4. september 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Michel Sittow**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BPN
* ULAN

 |
Prins **Michał Serwacy Wiśniowiecki** (13. mai 1680–18. september 1744) var ein polsk-litauisk szlachcic av Gediminid-opphav. 

Han var litauisk felthetman i 1702-1703 og 1707–1735, slottsforvaltar i Vilnius frå 1703, storhetman av Litauen i 1703-1707 og igjen i 1735. Frå 1730 var han regimentarz i den litauiske armeen. Han var voivode av Vilnius 1706-1707 og 1735. Fleire gonger var han marskalk i den litauiske domstolen.
Frå 1720 var han storkanslar av Litauen

Under borgarkrigen i Litauen i 1700 var Wiśniowiecki leiar for motstandarane mot Sapieha-klanen og slo dei i slaget ved Olkieniki, og øydlea deira Ruzhany slott. Han støtta August II den sterke fram til 1707, då han tok sida til Stanisław Leszczyński. Same året vart han fengsla av russarane og sidan 1709 var han i eksil. I 1716 aksepterte han styret til August II og kom attende.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Michał Serwacy Wiśniowiecki» frå Wikipedia på engelsk, den 23. april 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI

 |
Aplittgangar i kinzigitt
Aplitt
**Aplitt** er ein helt lys og særs finkorna granittisk gangbergart, samansett av
kalifeltspat og kvarts.

Bruk
----

Aplitt vert bruka til ulike industrielle formål. Spesielt utmerkar aplitt seg som styrkeelement i betongindustrien. Aplitt er eit naturleg pozzolan, eit tilslagsmateriale som utviklar styrke ved blanding med sement eller leska kalk og vatn. Aplitt kan erstatte meir enn 80 prosent av sementinnhaldet i betong. Sidan aplitt ikkje vert brent, vert det ikkje frigjort karbondioksid ved framstillinga, slik som ved sementproduksjon. Bruk av aplitt i betongen kan slik bidra til å redusere klimagassutsleppa.

Førekomst
---------

I Finnvolldalen i Namsskogan er det store førekomstar av aplitt; men omfanget er ikkje fullstendig kartlagt. Lokalt er det tru på at bryting av aplitt vil verte ei viktig næringsveg framover.

Tilsvarande førekomstar skal berre finnast eit par andre stader i verda, deriblant i Toscanai Italia.

Referansar
----------

1. ↑   Teknisk ukeblad: Superbetong mot CO2
2. ↑  *Adressa 17.12.2007*, arkivert frå originalen 25. mai 2019, henta 31. mars 2008
Koordinatar: 53°18′58″N 4°37′26.5″W﻿

Nordsida av Salt Island og Admirality Pier
**Salt Island** (walisisk *Ynys Halen*) er ei øy ved Holy Island utanfor Anglesey nord i Wales. Ho skjermar byen Old Harbour frå Irskesjøen.

Historie
--------

Øya har fått namne etter ein fabrikk på øya som handsama sjøvatn for å produsere havsalt. Tidleg på 1700-talet vart havsaltet ofte blanda med bergsalt (ofte smugla til øya) for å auke kvaliteten på produktet. Fabrikken vart nedlagt i 1775. 

Ein annan bygning som ikkje lenger står på øya, var Stanley Sailor's Hospital. Dette sjukehuset vart oppretta i 1871 av ein lokal filantrop og opphavleg var det berre sjømenn som vart behandla. Det vart derimot raskt eit generelt sjukehus. National Health Service tok over drifta i 1948 og dørene vart lukka i 1987.

Fyr
---

Det har stått tre fyr på øya. Det noverande fyret, Holyhead Mail Pier Light er eit kjegleforma kvitt hus bygt i 1821. Fyret vart teikna av sivilingeniør John Rennie i 1821. Det er truleg det neste eldste fyret i Wales etter Point of Ayr fyr.

Fyret er nasjonalt viktig som eit av verka til John Rennie som har overlevd.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Salt Island, Anglesey» frå Wikipedia på engelsk, den 26. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Hague, D. B. Lighthouses of Wales Their Architecture and Archaeology (Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales, redigert av Hughes, S. 1994) ISBN 1-871184-08-8
**Nyenchen Tanglha** eller **Nyainqêntanglha**, tibetansk གཉ་ཆེན་ཐང་ལྷ་ ('Gnyan-chen-thang-lha') kinesisk 念青唐古拉山 (pinyin 'Niànqīngtánggǔlā Shān') er ei fjellkjede som ligg i Nyingchi-prefekturet i sentrale Tibet.

Geografi
--------

Fjellkjeda har meir enn tretti toppar som er over 6000 moh. fire av dei når over 7000 moh. Ho deler Tibet i to og skaper eit vasskilje mellom elvane Yarlung Zangbo (Brahmaputra) og Nu (Salwin).

Det høgaste punktet er fjellet med same namn som kjeda, Nyainqêntanglha feng, som er 7162 moh. og blei klatra første gongen i 1986 av ei gruppe japanske fjellklatrarar.
(andre kjelder seier 7088 moh.).

Fjellkjeda ligg sør for innsjøen Namtso (Tengrinor), den andre største saltvassjøen i Tibet. Den næraste byen er Yangpachen. Nyainêntanglha ligg rundt 30 mil nordvest for Lhasa.

Religiøs tyding
---------------

Nyainêntanglha tyder 'grassletteguden' på tibetansk. I følgje tibetansk folketru er guden for fjellet gift med gudinna for den heilage Namtso-sjøen, og det finst mange soger og songar om desse. Gudeparet, gjennom dei fysiske symbola sine, blir særleg dyrka i saueår, ettersom dei begge skal ha blitt fødde i eit slikt år.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nyainqêntanglha» frå Wikipedia på engelsk, og «Mount Nyainqentanglha» frå Wikipedia på engelsk den 22. september 2008.*

1. ↑  summitpost.org, 22. september 2008
2. ↑  tibetmagazine.net[*daud lenkje*], tibettrip.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Gandhi leier Saltmarsjen i 1930.
**Saltmarsjen** var ein politisk demonstrasjon som byrja i Britisk India den 12. mars 1930 under leiing av Mahatma Gandhi. Marsjen var ein viktig del av den indiske sjølvstyrekampen, og var ein 
ikkje-valdeleg skatteaksjon mot det britiske saltmonopolet i India. Saman med eit aukande tal tilhengjarar gjekk Gandhi ei strekning på 40 mil frå Sabarmati-asjramen ved Ahmedabad til Dandi ved kysten av Gujarat. Marsjen fekk stor merksemd i India og heile verda, og trekte til seg mange nye deltakarar til frigjeringsrørsla.

Gandhi samlar salt frå stranda i Dandi.

Bakgrunn
--------

Gjennom Saltloven (*Salt Act*) frå 1882 hadde den britiske kolonimakta monopol på framstilling og salg av salt. Inntektene bidrog til å finansiere den offentlege sektoren i kolonien. For mange indarar var saltskatten den einaste skatten dei betalte, ettersom få av dei betalte inntektsskatt og ein ikkje hadde meirverdiavgift eller importtoll. Avgifta og monopolet blei dermed eit viktig symbol på britisk styre.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Saltmarsjen» frå Wikipedia på bokmål, den 25. mars 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fotografi frå Saltmarsjen
* Saltmarsjen (saltmarch.org.in)
* Bilderekkje frå Saltmarsjen
* Gandhi's 1930 march re-enacted (BBC News)
| Saltash  |
| --- |
| kornisk | Essa |
| Tamar Bridge og Royal Albert BridgeTamar Bridge og Royal Albert Bridge Tamar Bridge og Royal Albert Bridge |
| Plassering |
| 

Saltash is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Cornwall |
| Distrikt | Cornwall |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 14 964 |
| Koordinatar |  50°25′″N 4°13′″W﻿Koordinatar: 50°25′″N 4°13′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | PL12 |
| Telefon-retningsnummer | 01752 |
| **Nettstad:** www.saltash.gov.uk |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Saltash**
 |

**Saltash** (kornisk **Essa**) er ein by i Cornwall, England. Han ligg i han søraustlege delen av grevskapet, på den andre sida av elva Tamar frå Plymouth. 

I angelsaksisk tid låg det fleire små busetjingar i området, der særleg Trematon og Burraton er kjent. Kort tid etter normannarane erobra området i 1066 vart det reist ei festning av typen *motte-and-bailey* omkring 2 km frå Trematon. Det var slottsherren i Trematon som grunnla marknaden i Saltash på 1100-talet. 

Saltash fekk den første av fleire hamner i fjordane som strekkjer seg inn frå Plymouthsundet. Han fekk difor jurisdiksjon over ferdsel på vatnet i heile dette områdd, ei ordning som heldt seg heilt til 1901. 

Under den engelske borgarkrigen 1642–1646 var det fleire gongane trefningar i Saltash. 

Fleire kjende roarar har kome frå Saltash. Den mest kjende av dei er truleg Ann Glanville, som mellom 1830 og 1850 stilte i ei rekkje konkurransar i ein båt med fire årar rodd av kvinner frå Saltash. Dei vann dei fleste av konkurransane, òg mot mannlege team. 

Det vesle huset som Mary Newman, kona til sir Francis Drake, budde i er verna og står i nærleiken av elva. 

Isambard Kingdom Brunel la ei bru over Tamar ved byen, Royal Albert Bridge. Han stod ferdig i 1859, blir rekna som eit av meisterverka hans.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Saltash» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Saltash Town Council

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Ugleklør.
Katteklør
**Klo** er ei hylseforma horndanning ytst på endefalanksen til krypdyr, fuglar og pattedyr. Ho kan verna tærne, gje støtte og elles brukast som forsvars-, gripe-, klatre- eller gravereiskap. 

Den kvelva faste overflaten på kloa blir kalla kloplata. Den mjukare undersida blir kalles klosålen og går over i tåballen bak. Overhudsområdet som kloa er ein del av, og staden ho blir danna frå, er klosenga. Klorota er dekt av ein liten hudfold, slik at det blir danna ein klovoll og ein klofals.

Hjå mange pattedyr kan kloa få ei ulike utforming, samstundes som ho held på den prinsipielle bygnaden. Kloa til apar og menneske er til dømes avflata til ein nagl som stikk ut frå ein naglefals og ligg på ei nagleseng. Hovdyr har klør omdanna til hóvar eller klauvar. Her er ho tjukk og sterkt kvelva frå side til side slik at ho omslutter heile tåenden som ein hornkapsel. Sidene (hornveggen) er lik kloplata og botnen (hornsåle og stråle) lik klosåle og tåballe. Tærne kviler vanlegvis bere med tåballene mot underlaget, men hos hovdyra tek alle tre del i understøttinga.

Enkelte padder har også byrjingar på klodanning.

Kjelder
-------


* «Klo: zoologi» (14. februar 2009). *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 9. april 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Klo**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
|  |
| --- |
| ***«You Can Call Me Al»***  Singel av Paul Simonfrå albumet *Graceland* |
|  |
| **Utgjeve** | oktober 1986 |
| **Innspelt** | 1986 |
| **Sjanger** | Pop |
| **Lengd** | 4:40 |
| **Selskap** | Warner Bros. Records |
| Låtskrivar(ar) | Paul Simon |
| **Produsent** | Paul Simon |
|
| Paul Simon-kronologi |
| «Think Too Much» (1983) | *«You Can Call Me Al»* | «Graceland» (1987)
 
 |

«**You Can Call Me Al**» er ein song av Paul Simon og den første singelen frå albumet *Graceland*. Songen gjekk opphavleg opp til 44. plass på lista i USA i oktober 1986, men vart gjeven ut på ny med betre promotering i mars 1987og nådde 23. plass. I Storbritannia gjekk han heilt til fjerdeplassen og i Sverige og Nederland andreplass. 

Teksten er tolka til å skildre ein mann som opplever ei midtlivskrise. («Where's my wife and family? What if I die here? Who'll be my role model?»).

Det er ein bassgang i songen spelt av Bakithi Kumalo. Den andre halvdelen av bassoloen er den første halvdelen spelt baklengs. 

Namnet frå songen kom frå ein fest Simon var på med den dåverande kona si Peggy Harper. Vertane på festen kalla feilaktig Paul for «Al» og Peggy for «Betty», noko som inspirerte Simon til å skrive ein song.

Musikkvideoar
-------------

Paul Simon likte ikkje den originale musikkvideoen han lagde, som vart ei framføring av songen Siomn gav under monologen han hadde då han var vert i *Saturday Night Live*. Ein ny video vart laga i lag med Lorne Michaels og regissert av Gary Weis, der Chevy Chase mimar til songen. Simon hadde ei uttrykk i andletet som om han keia seg gjennom heile videoen, medan Chase såg særs entusiastisk ut.

Andre versjonar
---------------

Andre artistar som har spelt songen er Noah and the Whale, Hot Club de Paris, Jens Lekman, moe. og Inspection 12.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «You Can Call Me Al» frå Wikipedia på engelsk, den 5. november 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  31/Aug/1996 The Dance Within the Hit Parade NYTimes.com
2. ↑  Classic Tracks: Paul Simon 'You Can Call Me Al' Soundonsound.com
3. ↑  Original Music Video[*daud lenkje*] Vh1.com
4. ↑  *You Can Call Me Al* musikkvideo Arkivert 2012-10-07 ved Wayback Machine. Mdvbase.com

Bakgrunnsstoff
--------------

* Classic Tracks: Paul Simon "You Can Call Me Al"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (release-group)

 |
Julius Nyerere internasjonale lufthamn
**Julius Nyerere internasjonale lufthamn** (IATA **DAR**, ICAO **HTDA**) er hovudflyplassen i Tanzania. Ho tener den største byen i landet, hamnebyen og den tidlegare hovudstaden Dar-es-Salaam. Flyplassen har namn etter den første presidenten i landet, Julius K. Nyerere.

Historie
--------

Den tyske koloniregjeringa bygde den første flyplassen i Tanganyika i Kurasini sør for Dar-es-Salaam i 1918. Den fekk namnet *Mkeja lufthamn*.

Ein annan flyplass kjent som *Dar es Salaam lufthamn* Terminal I vart bygd i Ukonga vest for byen då den første ikkje lenger kunne møta behovet. Denne vart utvida og ein byrja bygga ein ny terminalbygning i 1979. Han vart offisielt opna av Julius Nyerere i oktober 1984.

I oktober 2005 vart *Dar es Salaam International Airport* (DIA) omdøypt til *Mwalimu Julius Kambarage Nyerere International Airport.*

Kontrolltårnet
Tilsaman 3,5 millioner passasjerar nytta flyplassen i åra 1980-2004; eit snitt på 2 770 passasjerar per dag.

I november 2006 vart namnet på flyplassen endra igjen til *Julius Nyerere International Airport* (JNIA).
I 2006 vart flyplassen nytta av 1 249 419 passasjerar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Julius Nyerere internasjonale lufthavn» frå Wikipedia på bokmål, den 18. oktober 2018.*

1. ↑  DIA becomes Mwalimu JK Nyerere.
2. ↑  Main airport changes name, yet again
3. ↑  *Tanzania Airports Authority*, arkivert frå originalen 30. april 2009, henta 18. oktober 2018

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Julius Johan Ferdinand Kronberg** (11. desember 1850–17. oktober 1921) var ein svensk målar, ein av dei mest framståande kunstnarane i landet i perioden 1870-1920. Han utsmykka mange kjende bygningar i Stockholm.

Julius Kronberg i 1890
Takmåleri i Adolf Fredriks kyrka i Stockholm, 1900
*Jaktnymf och fauner*, 1875

Liv og gjerning
---------------

Allereie som fjortenåring fekk Kronberg plass ved kunstakademiet i Stockholm. Her slutta han seg mest til Johan Christoffer Boklund og hans historiemåleri, som Kronberg kom til å ta til seg som sitt eige. Også ei kort tids studiar med Johan Fredrik Höckert kom til å spele ei viktig rolle for kunsten hans. I 1870 fekk Kronberg gullmedalje for måleriet *Gustav Vasa mottager bibelöversättningen*.

Med eit reisestipend fór han i 1873 til København, Düsseldorf og Paris. Under eit kort besøk i Venezia i 1875 laga Kronberg allegorien *Våren*, eit bilete som innleia ein serie med fargesprakande og fantasifulle dekorative verk. I lengre tid budde han i München, der han innretta studiane mot dekorativt måleri, før han i 1877 busette seg i Roma. Kronberg vart både i München og Roma kjend med fleire norske målarar og forfattarar, mellom andre Henrik Ibsen.

I Roma omarbeidde Kronberg sitt tidlegare måleri *Våren* til ein ljosare versjon, med ein koloritt som minner om kunsten til Giovanni Battista Tiepolo. Samstundes måla han to sidestykke til verket; *Sommar* og *Höst* (1881). Elles måla han særleg historiske og mytologiske motiv som *Kleopatras död* (1883), *David och Saul* (1883), *Romeo och Julia på balkongen och i gravvalvet* (1886), *Drottningen av Saba* (1888) og *Hypatia* (1889).

Ved heimkomsten til Sverige i 1889 busette Kronberg seg i Stockholm, der han i tida 1895-98 var professor ved kunstakademiet. I heimlandet fekk han ei mengd utsmykkingsoppgåver, og det er desse han i dag er mest kjend for.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Julius Kronberg» frå Wikipedia på svensk, den 24. februar 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Julius Kronberg**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC
* ULAN

 |
Apikal dominans oppstår ved at auxin frå den øvste knoppen rammar nr 2. Seinare rammast nr 3 av den samla mengda frå nr 1 + 2. Neste gongen er det den fjerde knoppen som må lide under den samla mengda frå både 1, 2 og 3, osv. Under jorda har auxinet motsett verknad: det fremjar rotvoksteren.
**Apikal dominans** (av latin *apex*, 'kongekrone' og *dominatio*, 'herredømme') eller **toppskottdominans** er ein strategi endeknoppen i ein trestamme brukar for å undertykke voksteren i øvrige knoppar på same skotet. Det fører til at toppskottet på stammen veks tydeleg meir enn sideskotta. Tilsvarande kan òg endeknoppar i sidegreiner dominere over andre knoppar i sidegreinene. 

Bartre har sterk apikal dominans. I toppskotet er dei øvste knoppane mykje meir utvikla enn knoppane nedetter skotet, og meir utvikla enn endeknoppane på sideskota. Her på ung fjelledelgran.
Om toppen vert broten, som på denne almen, forsvinn den apikale dominansen, og adventivknoppar i stammen kan utvikle nye skot.
I vekstpunktet på den ytste knoppen vert det produsert eit plantehormon, auxin, som vert ført ned med saftstraumen. Horminet hemmer voksteren i den neste knoppen på skottet, som samtidig produserer sin mengde auxin som saman med auxinet frå den første knoppen i endå sterkare grad hemmar voksteren i den tredje knoppen. Nedst på skottet er auxinmengda så stor at knoppen ikkje spring ut, men blir ein sovande adventivknopp.

Vekstar som har sterk apikal dominans har den fordelen at det ikkje oppstår konkurranse mellom dei skottspissane, men energien vert nytta til å fremje høgdeveksta frå den øvste knoppen. Omvendt medfører danning av adventivknoppar at planten heile tida har ein reserve av levande knoppar til rådvelde om toppen skulle døy vert av ein eller annan grunn. 

Om ein ønskjer kraftigare vokster i sideskotta, til dømes ved dyrking av frukttre, kan ein ved å gjere små snitt i barken redusere auxinstraumen og slik avgrense den apikale dominansen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Varför växer träd uppåt?

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Apikal dominans» frå Wikipedia på dansk, den 9. mars 2008.*
**Øivind Andersen** (fødd 12. oktober 1944) er ein norsk professor i klassiske fag (gresk og latin) ved Universitetet i Oslo. 

Han vart cand. philol. i 1973 ved Universitetet i Oslo (med faga filosofi, latin og gresk hovudfag). Han vart så dr. philos. i 1976 ved same stad med avhandlinga *Paradeigmata*. *Beiträge zum Verständnis der Ilias* om Iliaden.

I 1978–79 var han førsteamanuensis i antikkens historie ved Historisk institutt ved Universitetet i Oslo. Så var han i perioden 1980–1996 professor i klassiske fag ved Historisk institutt ved Universitetet i Trondheim. Frå 1997 var han professor i klassisk filologi ved Universitetet i Oslo. Han var redaktør for tidsskriftet *Symbolae Osloenses* i perioden 2005–13.

Andersen er ein kjent formidlar av den antikke arven i den norske ålmenta i tillegg til dei faglege bidraga sine. Han var styrar for Det norske institutt i Athen frå 1989 til 1993.

Boka *I retorikkens hage* vart gjeven ut første gong i 1995, og er no komme i 5 opplag. Boka er òg omsett til tysk (ISBN 9788200219699).

Han er òg medlem av styret til Abelprisen.

Referansar
----------


* *Denne artikkelen bygger på «Øivind Andersen» frå Wikipedia på bokmål, den 20. mars 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Øivind Andersen i forskingsdokumentasjonssystemet Cristin

* Publikasjonar av Øivind Andersen i BIBSYS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* ORCID

 |
**Øivind Sven Lorentzen** (14. oktober 1881–9. mai 1980) var ein norsk skipsreiar og skipsfartsdirektør, fødd i Holmestrand og død i Oslo. Han var far til Erling Lorentzen.

Lorentzen var son til ein skipskaptein og -reiar i Holmestrand og Sør-Amerika, og voks dels opp i Argentina og Brasil. Frå 1901 studerte han skipsbygging ved Technische Hochschule i Berlin. Etter fullført studium arbeidde han ei kort tid i USA. Deretter byrja han arbeide i faren sitt reiarlag, eit firma han sidan tok over. Lorentzen var ein pådrivar for dieseldrivne skip i norsk skipsfart, allereie i 1914 sette han Noregs fyrste dieseldrivne skip, MS «Brazil», i drift.

Ved utbrotet av den andre verdskrigen vart Lorentzen utnemnd til skipsfartsdirektør. Etter den tyske invasjonen av Noreg gav norske styresmakter han ansvaret for å etablere Nortraship, ein shippingpool regjeringa hadde vedtekke oppretta 22. april 1940. Den 24. april reiste Lorentzen frå Åndalsnes til Storbritannia, saman med ein del av den norske gullbehaldninga. Til sommaren 1940 leia Lorentzen Nortraship-kontoret i London, der etter reiste han til New York for å leie Nortraship-kontoret der, medan Ingolf Hysing-Olsen styrte London-avdelinga.

Etter verdskrigen heldt Lorentzen fram med utvikle Lorentzen-reiarlaget. Særleg arbeidde reiarlaget seg opp med linjefart og gasstankarar på Sør-Amerika. Saman med Det Norske Veritas og Fredrikstad Mekaniske Verksted fekk Lorentzen i 1961 bygt «Mundogas Brasilia», ein av verdas fyrste gasstankarar for nedkjølt gass (LPG).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Øivind Lorentzen» frå Wikipedia på bokmål, den 11. juli 2018.*
Mot gardplassen i Galgeberg 3, kor galgen skal ha stått, mesteparten av knausen er sprengt bort for å gje plass til Åkebergveien foran
**Galgeberg** er eit bustadstrøk og ei gate i Oslo, mellom Vålerenga og Gamlebyen. Lokal uttale er /gæljəbær/ (tjukk l).

I mellomalderen heit plassen Martestokker og var staden for offentlege avrettingar, steile og hjul og for gapestokk. Den gongen var dette ein viktig del av vegnettet ut av Oslo nordover, ved Galgeberg delte vegen seg i tre. Gangvegen Justiskroken ligg i traséen til den vestlegaste vegen, mens dagens Strømsveien ligg der den austlegaste gjekk. Ved Martestokker var det kampar mellom kong Sverre Sigurdsson og baglarane og det var her hertug Skule Bårdsson samla troppane før slaget mot kong Håkon Håkonsson i 1240.

Mesteparten av galgeberget er sprengt bort. Sjølve galgen skal ha stått der gårdsplassen i det store bustadkomplekset på nordsida ligg.

Kjelde
------

* Oslo Byleksikon. Oslo, 2000.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Galge og gapestokk (på Galgeberg Arkivert 2007-09-29 ved Wayback Machine. på  Arkivert 2006-05-10 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
**Galina Ivanovna Zybina** (fødd 22. januar 1931) er ein sovjet-russisk friidrettsutøvar som tevla for Sovjetunionen. I tida 1950-66 var ho ein av dei beste utøvarane i verda i kulestøyt, i si fyrste som aktiv også i diskoskast og spydkast. Ho vart olympiameister i kulestøyt i 1952 og europameister i same i 1954.

Aktiv
-----

Zybina tok bronsemedaljen i spydkast i europameisterskapen 1950 med 42,75 m, medan ho i kulestøyt vart ho nummer fire.

Under dei olympiske leikane 1952 i Helsingfors sette Zybina verdsrekord og vart olympisk meister i kulestøyt med 15,28 m. I spydkast vart ho nummer fire.

I europameisterskapen 1954 vann Zybina kuletevlinga med 15,65 m, framom landslagskollegaene Marija Kuznetsova med 14,99 m og Tamara Tysjkevitsj med 14,78 m. Også i diskoskasting gjekk alle medaljane til Sovjetunionen, der Zybina tok bronse med 44,74 m.

Sju veker før sommar-OL 1956 tok til i Melbourne sette Zybina verdsrekord med 16,76 meter i Tasjkent. OL-finalen fann stad den 30. november, der Zybina leia fram til siste omgang. Her forbetra ho leiarresultatet til 16,53 m, men måtte likevel sjå slått av landsmannen Tamara Tysjkevitsj som i sitt siste forsøk støytte kula 16,59 m. 

Etter ein sjuandeplass i OL 1960 i Roma med 15,56 m, vann Zybina ein ny medalje under europameisterskapen 1962 i Beograd. Bak suverene Tamara Press, som sette verdsrekord og vann gull for Sovjetunionen med 18,55 m, og Renate Garisch frå Aust-Tyskland med 17,17 m, tok Zybina bronsemedaljem med 16,95 m. To år seinare vart medaljane i kulestøyt-tevlinga under OL i Tokyo delt på dei same tre utøvarane, og i nett same rekkefylgja. Press vann med 18,14 m framom Garisch med 17,61 m og Zybina med 17,45 m.

I sitt siste internasjonale meisterskap, EM i friidrett 1966 i Budapest, vart Zybina utan medalje. Ho vart nummer fire i kulestøyt med 16,65 m. Den nye stormeisteren i øvinga, landsmannen hennar Nadesjda Tsjisjova, sigra med 17,22 m.

Zybina sette åtte verdsrekordar i kulestøyt frå 1952 til 1956. Sin personlege rekord i øvinga, 17,50 m, presterte ho i 1964. I diskoskast nådde ho 48,62 m i 1955, og i spydkast 54,98 m i 1958.

Merknadar
---------

1. ↑  Russisk skrift Галина Ивановна Зыбина

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Galina Iwanowna Sybina» frå Wikipedia på tysk, den 28. august 2014.*
Koordinatar: 70°46′S 68°45′W﻿

**Galileo Cliffs** er ei rekkje klipper som strekker seg 10 km frå aust til vest og som ligg mellom Grottobreen og Jupiterbreen, 13 km vest for Ablation Point, aust på Aleksanderøya i Antarktis. Dei vart kartlagte frå flyfotografi tekne av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon i 1947–48 og frå landmålingar av Falkland Islands Dependencies Survey i 1948–50. Dei vart namngjevne av UK Antarctic Place-Names Committee i samband med plasseringa nær Jupiterbreen etter Galileo Galilei, den italienske astronomen som oppdaga fire månar rundt Jupiter (1564-1642).

Sjå òg
------

* Europa Cliffs
* Keystone Cliffs
* Succession Cliffs

Kjelder
-------

1. ↑  «Galileo Cliffs». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 15. januar 2014.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Galileo Cliffs» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Galina Aleksejevna Kulakova**, (russisk: Галина Алексеевна Кулакова), (fødd 29. april 1942) er ein sovjetrussisk, tidlegare langrennsløpar frå landsbyen Logatsji i Udmurtia. Ho var verdas beste langrennsløpar i fyrste halvdelen av 1970-talet. Kulakova vann fem VM-gull og totalt fire OL-gull.

Aktiv
-----

Kulakova kom med på Sovjetunionen sitt OL-lag i 1968 og vart landets beste løpar på 10 km med ein sjetteplass og tok deretter sølvmedaljen på 5 km, slått av svenske Toini Gustafsson med 3,2 sekundar. Kulakova gjekk så ankerettapen i 3 x 5 km stafett, men makta ikkje å blande laget inn i gullkampen, der Noregs kvinner overraskande vart olympiske meistrar framom Sverige.

I Ski-VM 1970 opna Kulakova med å ta bronsemedaljen på 10 km, før ho på 5 km tok sin fyrste internasjonale meistertittel. Til sist i meisterskapen fekk ho VM-gull i stafetten over 3 x 5 km, saman med Nina Fjodorova og Alevtina Smirnova. Både under Vinter-OL 1972 i Sapporo og i Ski-VM 1974 i Falun vann Kulakova alt som var å vinne; ho sigra på 5 km og 10 km ved begge høva, og ho avgjorde stafettane for Sovjetunionen både i Sapporo og i Falun.

Under Vinter-OL 1976 i Innsbruck gjekk Kulakova inn til bronse på 5 km, men mista medaljen for bruk av eit nasespray som inneheldt efedrin. Ho fekk likevel halde fram å delta i leikane og tok bronsemedaljen på 10 km og fekk sølv i 4 x 5 km stafett. Kulakova opna Ski-VM 1978 i Lahti med to fjerdeplassar, på 5 km og 10 km, og måtte på stafetten sjå seg slått av Finland og DDR sine ankerkvinner i kampen om gull og sølv. På den nye distansen over 20 km kjempa ho med landskvinna Zinaida Amosova om VM-tittelen, og måtte gje tapt med vel sju sekundars margin. 

Både under Vinter-OL 1980 og i Ski-VM 1982 deltok Kulakova på Sovjetunionen sitt stafettleg, som ved begge høva tok sølvmedalje. I 1980 tok ho sin siste individuelle medalje då ha vart nummer to på 20 km under VM i Falun, øvinga vart arrangert som eige meisterskap ettersom ho enno ikkje var teken med på OL-programmet. Kulakovas siste VM-løp fann stad i Holmenkollen under Ski-VM 1982, der ho vart nummer fem på 20-kilometeren.

Kulakova la opp i 1982. Ho er tildelt Leninordenen.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
Bogotá i Colombia ligg på eit over 2 600 meter høgt platå.
**Platå** (frå fransk *plateau*) er ei topografisk neming for eit jamnt, vidstrekt område som er høgare enn området rundt. Omgrepet blir vanlegvis brukt om **høgsletter**, altså høgland som er forma som platå, men kan også visa til isplatå, undersjøiske platå, vulkanske platå og liknande. Landformer knytt til platå er platåfjell, bordfjell og restfjell.

Døme
----

Frå Hardangervidda.
Det tibetanske platået, også kjend som «verdas tak», er det største platået på jorda. Det er skapt av kollisjonar mellom den indo-australske kontinentalplata og den eurasiske kontinentalplata.

Hardangervidda i Noreg er det største høgfjellsplatået i Europa.

Annan bruk av ordet
-------------------

«Platå» kan også visa til ein tjukk skosåle som løfter foten til beraren frå underlaget, som i platåsko og andre typar sko.

Kjelder
-------

1. ↑  
Rasoul Sorkhabi1, Allison Macfarlane, Jay Quade, «"Roof of the Earth" Offers clues about how our planet was shaped», *Eos, Transactions American Geophysical Union*, Volume 77, Issue 40, pages 385–387, 1 October 1996 DOI: 10.1029/96EO00264
2. ↑  Hardangervidda, snl.no; Hardangervidda nasjonalpark, naturarv.no
3. ↑  Adéle Cappelen Blystad, «Til høsten er det sålen som gjelder» Arkivert 2013-05-07 ved Wayback Machine. (2. mai 2013), kk.no; Tone Ruud Engen, «Ikke frykt stilettene med platå» Arkivert 2013-07-02 ved Wayback Machine. (13. mai 2012), kk.no

* «platå» i *GeoLeksi*, nhm2.uio.no
* «platå» i *Store norske leksikon*, snl.no

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Platå**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
Klorofyll i kloroplastar i planteceller.
**Klorofyll** (av gresk *chloros*, 'grønt' og *phyllon*, 'blad') eller **bladgrønt** er eit stoff som gjev grønfarge i organismar som driv fotosyntese. I plantecellene finst klorofyll i membranar. Det blir mellom anna danna i kloroplastar.

Kalottmodell av eit klorofyllmolekyl (klorofyll a).
Klorofyllmolekylet består av fire pyrrolringar som saman dannar ein porfyrinstruktur med eit magnesiumatom i midten. Til denne strukturen er det knytt ein fytolkjede. Klorofylla har karakteristiske absorpsjonsspektrum, det vil seia at det absorberer særskilde område av lysspekteret særleg sterkt: éit i raudt ljos og éit i blått. Bakterieklorofyllane absorberer derimot i infraraudt, som er usynleg for auget.

Skisse over korleis klorofyll gjev farge til lauv.
Den fysiologiske tydinga av klorofyll er at lysenergi som blir absorbert av fargestoffet, blir overført til kjemisk energi som blir brukt ved assimilasjonen av karbondioksid under fotosyntesen. Klorofyll blir syntetisert av blomsterplantane berre i ljos og når dei naudsynte mineralstoffa (nitrogen, magnesium, jarn, mangan og fleire andre) er til stades. Ved mangel på eit av desse stoffa oppstår klorose. Kimplantar av nakenfrøa plantar kan danna klorofyll òg i mørke. 

Det finst fleire typar: Klorofyll a, b, c, d og bakterieklorofyll. Kjemisk skil stoffa seg lite frå kvarandre. Grønalgar, mosar, karsporeplantar og frøplantar har klorofyll a (blågrønt) og b (gulgrønt), brunalgar, dinoflagellatar og diatoméar har klorofyll a og c, medan radalgar har klorofyll a og d. 

Klorofyll blir brukt som grønt fargestoff i næringsmiddel. Det har E-nummer E 140.

Sjå og
------

* Xantofyll

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* «klorofyll» i Nynorskordboka.

* «klorofyll» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
**Claude-Gaspard Bachet de Méziriac** (9. oktober 1581–26. februar 1638) var ein fransk diktar og matematikar. 

Han skreiv poesisamlingar på fransk og latin, og vart medlem av Det franske akademiet då det vart grunnlagd i 1634. I matematikken arbeidde han med talteori og stilte mellom anna opp hypotesen om at eit kvart heilt tal kan skrivast som ein sum av fire kvadrattal. Dette vart sidan bevist av Joseph Louis Lagrange. Studiane til Méziriac, og særleg omsetjinga hans av verka til Diofant frå gresk, inspirerte Pierre de Fermat i det talteoretiske arbeidet hans. Det mest kjende verket til Méziriac er ei samling matematiske underhaldningsproblem, *Problèmes plaisans et délectables qui se font par les nombres*, frå 1612, som sidan er komen ut i mange utgåver.

Kjelder
-------

* Claude-Gaspard Bachet de Méziriac. (2011-11-01) I *Store norske leksikon*. Henta frå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Claude Adkins Hatcher** (20. august 1876–31. desember 1933) var ein amerikansk farmasøyt frå Columbus i Georgia. Han var son av ein kolonialhandlar.

Gjennom det familieeigde selskapet Hatcher Grocery Company indtroduserte han ein coladrikk i 1905 med namnet Chero-Cola. Same året grunnla han eit flasketapperi for den populære drikken, Union Bottling Works. Chero-Cola vart RC Cola i 1933.

Hatcher er gravlagd på Riverdale Cemetery i Muscogee County, Georgia. Gjemmom sitt testamente grunnla han Pickett & Hatcher Educational Fund, ein veldedig studentlångjevar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Pickett & Hatcher Educational Fund

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Claude A. Hatcher» frå Wikipedia på engelsk, den 23. oktober 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- Kort historie av Royal Crown Cola Company
		- Royal Crown Cola historie Arkivert 2013-06-24 ved Wayback Machine.
		- Pickett & Hatcher Educational Fund, Eit oversyn over legatet Arkivert 2011-10-09 ved Wayback Machine.