recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Den alpine orogenesen
**Orogenese** (gresk for «fjelldanning») er prosessane som dannar fjell. Ein kan sjå på desse prosessane som både tektoniske, geografiske og kronologiske hendingar sidan dei skapar særskilde strukturar, er knytt til tektonisk aktivitet og påverkar visse område med stein og jordskorpe og skjer innanfor ei tidsramme. 

Orogene hendingar skjer berre som følgje av platetektonikk. Problemstillingane som vart undersøkt og løyst under studiet av orogenese medverka stort til teorien bak platetektonikken, saman med studiar av dyre- og planteliv, geografi og midthavsryggar i 1950- og 1960-åra. 

Dei fysiske utslaga av orogenese (prosessen til orogenesen) er **orogene belte** eller **orogen**. Eit orogen er forskjellig frå fjellkjeder sidan eit orogen nesten kan vere fullstendig erodert bort og berre synleg ved å studere (gamle) berglag som har spor etter orogensen. Orogena er vanlegvis lange, tynne og bogeforma spor av bergartar som har ein tydeleg lineære struktur som har ført til terranar eller blokker av deformert stein, vanlegvis med senka skyveforkastingar mellom. Desse skyveforkastingane består av relativt tynne plater (ofte kalla dekke) og er fråskild tektoniske plater ved stein inn frå kanten av det samantrykte orogenet til kjernen, og er nært knytt til folding og utviklinga av metamorfose.

Den topografiske høgda på orogene fjell er knytt til prinsippet om isostasi, der Newton si gravitasjonslov er balansert mellom fjellkjeda med lett kontinentalskorpe og oppdrifta til den relativt kompakte mantelen. 

Erosjon gjer etter kvart sitt til at det meste av fjellet forsvinn og kjernen eller *fjellrøtene* kjem til syne som metamorfe bergartar frå titalskilometer ned i jordskorpa. Isostatiske rørsler som oppstår for å balansere oppdrifta til det orogenet som utviklar seg kan hjelpe til at kjernen vert pressa oppover mot overflata. Gamle orogene belte endar opp som lange bogeforma striper av krystallinske, metamorfe bergartar under yngre sediment som ligg oppå dei og fell bort frå den orogene kjernen.

Sjå òg
------

* Kontinentkollisjon
* Platetektonikk

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Orogeny» frå Wikipedia på engelsk, den 18. august 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kart over akadiske og takoniske orogenesar Arkivert 2008-08-20 ved Wayback Machine.
* Antarktisk geologi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
Kart frå 1851 over Osmansk Syria, som syner eyaleta Aleppo, Damaskus, Tripoli, Akko og Gaza.
**Osmansk Syria** eller **Ottomansk Syria** syner til eit område av Det osmanske riket i Levanten, vanlegvis regionen aust for Middelhavet, vest for Eufrat, nord for Den arabiske ørkenen og sør for Taurusfjella.

Osmansk Syria vart organisert av osmanarane då dei erobra området frå mamelukkane tidleg på 1500-talet og inndelt i eyaleta (provinsane) Damaskus og Aleppo. Tripoli eyalet vart skipa i 1579 og seinare vart Adana eyalet fråskild frå Aleppo. I 1660 vart Safed eyalet oppretta og etter kort tid omdøypt Sidon eyalet. Eyaleta vart seinare omgjort til Syria vilajet, Aleppo vilajet og Beirut vilajet, etter Tanzimat-reformene i 1864.

Sjå òg
------

* Romersk Syria
* Sykes-Picot-avtalen
* Det arabiske kongedømet Syria
* Det franske mandatet i Syria
* Sør-Syria

Kjelder
-------

1. ↑  The Middle East and North Africa: 2004, Routledge, page 1015: "Syria"

* *Denne artikkelen bygger på «Ottoman Syria» frå Wikipedia på engelsk, den 18. april 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Bayyat, Fadil, *The Ottoman State in the Arab Scope* (in Arabic; 2007)
* Johann Ludwig Burckhardt, *Travels in Syria and the Holy Land*, Appendix II: On the Political Divisions of Syria

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ottoman History Podcast: History of Ottoman Syria
**Ivano Balić** (fødd 1. april 1979) er ein kroatisk tidlegare handballspelar frå Split. Han vart verdsmeister 2003 og olympisk meister 2004 med Kroatia sitt landslag. Balić vart i 2003 og 2006 kåra til verdas beste handballspelar av IHF (Det internasjonale handballforbundet). Han var midtre rykkromspelar.

### Landslagsspel

Balić var spelstyrar når laget hans var i angrep. I så måte var han ein særs sjeldan einar, kåra til bestemann i fem landslags-turneringar i rad: EM og OL 2004. VM 2005, EM 2006 og VM 2007. Omframt VM-gull og OL-gull var han med på å vinne to VM-sølv, to EM-sølv, OL-bronse og EM-bronse. Under europameisterskapen i Noreg i 2008 vart han toppskårar, saman med danske Lars Christiansen og franske Nikola Karabatić. Åra frå 2002 til 2012 deltok Balić i 198 landskampar og skåra 535 mål.

### Klubbspel

Balić spelte for det kroatiske topplaget RK Metković frå 2001 til 2004. I hans fyrste sesong på laget gjekk det til topps i både den nasjonale cupen og i serien, men grunna bruk av ein ureglementert spelar vart seriemeister-tittelen tildelt RK Zagreb. Frå 2004 gjorde han teneste i spanske Portland San Antonio. Med laget frå Pamplona vann han den spanske handballserien i 2005. Året etter tok han og laget seg til finalen i meisterligaen, der det vart tap mot Ciudad Real. I 2008 returnerte Balić til Kroatia, der han spelte på meisterlaget RK Zagreb. Dei neste fire åra sigra laget i såvel serien som i cupen. Kort før 2012/13-sesongen tok til, slutta han seg til spanske Atlético Madrid. Før klubben slo seg konkurs i 2013, var Balić med på å vinne den spanske kongepokalen. Frå 2013 til han la opp i 2015, var Balić aktiv for tyske HSG Wetzlar.

### Merittar

* Handball-EM 2002 for menn: Nr 16
* Handball-VM 2003 for menn: Gullmedalje, siger over Tyskland
* Handball-EM 2004 for menn: Nr 4
* Sommar-OL 2004: Gullmedalje, siger mot Tyskland
* Handball-VM 2005 for menn: Sølvmedalje, tap mot Spania
* Handball-EM 2006 for menn: Nr 4
* Handball-VM 2007 for menn: Nr 5
* Handball-EM 2008 for menn: Sølvmedalje, tap mot Danmark
* Sommar-OL 2008: Nr 4
* Handball-VM 2009 for menn: Sølvmedalje, tap mot Frankrike
* Handball-EM 2010 for menn: Sølvmedalje, tap mot Frankrike
* Handball-VM 2011 for menn: Nr 5
* Handball-EM 2012 for menn: Bronsemedalje
* Sommar-OL 2012: Bronsemedalje
* Kroatisk cupmeister: 2002 for RK Metković
* Kroatisk cupmeister: 2009, 2010, 2011 og 2012 for RK Zagreb
* Kroatisk seriemeister: 2009, 2010, 2011 og 2012 for RK Zagreb
* Spansk seriemeister: 2005 for Portland San Antonio
* Spansk cupmeister: 2013 for Atlético Madrid

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ivano Balić» frå Wikipedia på tysk, den 8. oktober 2023.*

* *Denne artikkelen bygger på «Ivano Balić» frå Wikipedia på engelsk, den 8. oktober 2023.*
| Céret |
| --- |
| Hovudgata i CéretHovudgata i Céret Hovudgata i Céret |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Céret |
| **Byvåpenet til Céret** |

 |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Languedoc-Roussillon Pyrénées-Orientales |
| Geografi |
| Flatevidd | 37,86 km² |
| Flatevidd - By |  37,86 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 7 747   192/km² |
| Koordinatar | 42°29′″N 2°45′″E﻿Koordinatar: 42°29′″N 2°45′″E﻿ |
| Høgd over havet | 154 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) UTC+2 (UTC) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 66400 |
| **Heimeside:** www.ceret.fr |

**Céret** (katalansk *Ceret*) er ein liten by og kommune sør i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Pyrénées-Orientales i regionen Languedoc-Roussillon, og har om lag 7 747 innbyggjarar (2016).

Céret
Byen ligg ved foten av Pyreneane, og er mest kjend for eit museum med moderne kunst, som har mange bilete og skulpturar av Pablo Picasso og andre impresjonistar. Cafe Pablo i byen er tileigna Picasso, og Grand Cafe, som framleis finst i dag, var ein møtestad for mange kjende kunstnarar på byrjinga av 1900-talet. 

Området rundt Céret er ein stor produserer mykje frukt, og er særleg kjend for kirsebæra. Dei første bæra som vert plukka kvar sesong vert etter tradisjonen sende til den franske presidenten. Céret har ein årleg kirsebærfestival, og ein konkurranse i å spytte kirsebærsteinar så langt som mogeleg. 

Céret har òg eit årleg okseløp, der unge oksar spring etter menn og damer i gatene. Personar, gjerne fyrt opp på den lokale vinen med tradisjonelle katalanske klede i raudt og gult, spring etter oksane i eit forsøk på å få tak i halen til oksane og å halde fast så lenge som mogeleg.

Geografi
--------

Byen strekkjer seg mellom 175 og 1 400 meter over havet, og ligg 200 km frå Montpellier, 250 km frå Toulouse og 180 km frå Barcelona.

Attraksjonar
------------

* **Pont du Diable** (Djevelbrua), er ei bru frå 1300-talet.

* 
* 
*

Kjelder
-------

1. ↑  INSEE 2016

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Ketil Gjessing**, (fødd 18. februar 1934 i Oslo) er ein norsk lyrikar. Han er utanna mag.art. og cand. philol. med litteraturvitskap (hovudfag), engelsk og musikk ifrå Universitetet i Oslo 1965.

Arbeid
------

Gjessing jobba som lærar i norsk ved Atlantic College i St. Donat´s South Wales, i England 1965-1966; Gjessing jobba som programsekretær i NRK Radioteatret frå 1966. Han er no pensjonist.

Organisasjonsmedlemskap: Den norske forfatterforening, Norsk forfattersentrum, Norsk oversetterforening, Språkleg samling, Folkereising mot krig, Norsk tjenestemannslag. Redaksjonsmedlem i Pax og Profil.

Utgjevne dikt:
--------------

* Kransen om et møte - 1962
* Frostjern - 1968
* Private steiner - 1970
* Utgående post - 1975
* Snøen som faller ifjor - 1977
* Bjelle, malm - 1979
* Vinger, røtter - 1982
* Slik pila synger i flukten - 1985
* Nådefrist - 1988

Ein del dikt og artiklar har blitt publiserte i *Edda*, *Pax*, *Profil*, *Samtiden*, *Vinduet* og andre tidsskrift, også i utlandet, og i ein del aviser.

Han har vore representert i fleire antologiar, med novelle i *Norske sengehester* (1966, også på japansk og svensk), og med dikt i *Ti unge*, *Nye navn i norsk kunst*, *I grenselandet*, *Amor Roma*, *La hundre blomster blomstre*, *Moderne norsk lyrikk* og andre, også ein slovakisk antologi over norsk lyrikk. Fleire omsetjingar av høyrespel frå engelsk og spansk, alt i hovudsak frå den tredje verda, mellom anna *Soyinka*, samt høyrespelversjonar av scenedramatikk, dessutan dramatisering for radio av novella «Kjenner du når jeg gjør slik» (Robert Sheckley).

Utmerkingar
-----------

* Gyldendals legat 1982
* Språklig samlings litteraturpris 1994

Kjelde
------

* Leif Gjessing. *Grømstad Gjessingene og dets etterkommere i 300 år*: Ei slektsbok som består av innsendte bidrag frå dei som blir omtala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* KulturNav

 |
Den noverande **synagogen i Trondheim** vart innvigd i 1925.

Historie
--------

Bygningen vart bygd som jarnbanestasjon i 1864, men vart seinare kjøpt av Frelsesarméen. Det Mosaiske Trossamfund kjøpte så bygningen i 1924, og etter omfattande ombyggingsarbeid vart den nye synagogen innvigd tysdag kveld den 13. oktober 1925. Samtidig vart den gamle synagogen i St. Jørgensveita nedlagd.

Under krigen vart synagogen konfiskert av nazistane (1941), og dei gjorde mykje skade på interiøret. Etter omfattande reparasjon vart synagogen attinnvigd hausten 1947.

I 1997 vart det jødiske museet opna i eit rom i synagogebygningen. Restitusjonsfondet gjorde det mogleg å utbetre bygningen, og frå sommaren 2000 vart det gjort omfattande restaurering og ominnreiing av 1. etasje. Synagogen vart attopna i 2001 med bibliotek, multimediasenter og eit kraftig opprusta jødisk museum.

Hovudrommet i synagogen i Trondheim.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Synagogen i Trondheim**

* Det mosaiske trossamfunn, Trondheim Arkivert 2007-07-01 ved Wayback Machine.
* Det jødiske museum i Trondheim - nettutstilling Arkivert 2005-04-03 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Hans Robert Bruun** (fødd 12. april 1945) er ein norsk kokk og konditor frå Oslo, kjend frå fjernsyn og Kokkelandslaget. 

Bruun er utdanna konditor med kokk som vidareutdanning ved den vidaregåande skulen på Etterstad. Etter trettifem år ved Hotel Continental sin Anden Etage og Theatercafeen, skifte han jobb til den nye Grand Café på Grand Hotel i Oslo. Bruun heldt fram der fram til konkursen i 2003. I 1989 vart han kåra til *Årets kjøkkensjef* for arbeidet ved Hotel Continental. 

Fra 2003 til 2010 jobba Bruun ved Matspecialen AS der han m.a. var med å byggja opp nytt konditori. Saman med Toppen Bech laga han seks episodar av sommarfjernsynsserien På besøk i 1993, der dei to sjekka kjøleskapet til Ola Thune, Randi Bratteli, Erling Kagge, Erik Dammann, Åse Kleveland og Arve Tellefsen. For TV2 leidde han vekesprogrammet Snaddermat for 2 frå hausten 1993, og for NRK var han med som kokk i Kokkekamp i fleire episodar frå 1998 til 2003. Bruun figurerte også i fleire utgåver av Fjernsynskjøkkenet og vart portrettert i boka *Ingrid og hennes kokker* av Ingrid Espelid Hovig.

Han har også delteke i Kokke-OL, både i 1988 og i 1992 og fått fleire medaljar der. Han har også hatt ei aktiv rolle på Morellfestivalen på Lofthus i Hardanger.

Utgjevingar
-----------

* *Julekaker og juleknask* med Trude Monssen. Bidrag til fembinds-verket *Jul i Norge* (Cappelen, 2005).
* *Den store boken om sjokolade* (Orfeus, 1997)

Kjelder
-------

1. ↑  «Forlater Continental». Aftenposten. 7.4.2001.
2. ↑  *Om Morellfestivalen*, arkivert frå originalen 27. januar 2011, henta 4. mai 2011

* *Denne artikkelen er omsett frå «Hans Robert Bruun» frå Wikipedia på bokmål, den 4. mai 2011.*
**Den gresk-tyrkiske krigen i 1897**, òg kalla **Trettidagarskrigen**, var ein krig mellom Hellas og Det osmanske riket under Sultan Abdul Hamid. Den utløysande årsaka var gresk uro over situasjonen på Kreta, der den greske folkesetnaden framleis var under osmansk kontroll. 

Seint i 1896 braut det ut eit opprør på Kreta og 21. januar 1897 gjekk den greske hæren i land på Kreta for å ta ho tilbake til Hellas. Dei europeiske stormaktene greip derimot inn og erklærte Kreta eit internasjonalt protektorat.

Den greske hæren trekte seg tilbake til fastlandet og gjekk så nordover og inn i Thessalía og Ípiros. Grekarane hadde færre menn enn tyrkarane i området, men kontrollerte sjøområda. Hærane møtte kvarandre ved Týrnavos. Grekarane var i mindretal og trekte seg tilbake forbi Lárisa, som vart evakuert. Nær Fársala planla grekarane eit motåtak. Moralen til grekarane forsvann derimot og dei vart berre redda av den osmanske sultanen gav ordre om våpenkvile 20. mai.

I Ípiros var òg grekarane i mindretal. 18. april byrja tyrkarane å bombardere Árta, men klarte ikkje å ta byen. Dei trekte seg tilbake til Filippiáda der dei grov seg ned. Grekarane gjorde motåtak, men fekk ikkje forsterkingar og trekte seg til slutt tilbake 15. mai med kraftige tap. 

Osmanarane slo grekarane i løpet av nokre veker. Osmanarane fekk ikkje halde på dei nye områda, men den europeiske stormaktene tvinga Hellas til å betale store erstatningar og stogge opprøret. Ein fredsavtale vart signert 20. september, arrangert av stormaktene, og Det osmanske riket fekk tildelt eit lite landområde ved grensa til Thessalía. 

Denne krigen var den einaste konflikten mellom Hellas og Tyrkia i dette hundreåret der Hellas måtte gje frå seg land til Tyrkia.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Greco-Turkish War (1897)» frå Wikipedia på engelsk, den 17. september 2007.*

Fotnotar
--------

1. ↑   Erick J. Zurcher, Turkey, A Modern History, Tauris London-New York, 2004, p. 83 ISBN 1-86064-958-0

### Engelsk litteratur

* Ekinci, Mehmet Uğur. *The Unwanted War: The Diplomatic Background of the Ottoman-Greek War of 1897*. Saarbrücken: VDM, 2009. ISBN 978-3-639-15456-6.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Onwar.com om den første gresk-tyrkiske krigen
Den vesle ungarske sletta i Ungarn
**Den vesle ungarske sletta** eller **Vesle Alföld** (ungarsk: *Kisalföld*, slovakisk: *Malá dunajská kotlina*, tyrks: *Kleine Ungarische Tiefebene*) er ei slette på om lag 8 000 km² nordvest i Ungarn, sørvest i Slovakia (*Podunajská nížina* – Det donauske låglandet) og aust i Austerrike. Ho er ein del av Den pannoniske sletta som dekker det meste av Ungarn.

Geografi
--------

Sletta grensar til Karpatane i nord, Bakony-Vértes-åsane (ved Balatonsjøen) i sør, og Wien-bekkenet og Alpane i vest. I Ungarn inkluderer ho det meste av fylka Győr-Moson-Sopron og Vas, og dei vestlege delane av Komárom-Esztergom og Veszprém.

Sletta er om lag delt i to av Donau, som deler seg i fleire greiner mellom Bratislava og Komárno og dannar store øyar. Dei største sideelvane i området er Váh, Rába, Rábca og Marcal.

Vesle Alföld er Hanság, Seewinkel, Neusiedlbekkenet, Rábaköz, Szigetköz, Marcalibekkenet, Mosonsletta, Komárom-Esztergom-sletta og Žitný ostrov.

Naboområda Kemeneshát, Sopron-Vas-sletta og Steirisches Hügelland vert stundom rekna som ein del av Vesle Alföld, men ungarske og austerrikske geografar nyttar uttrykket i ei smalare tyding.

Historie
--------

Sletta har vore eit viktig jordbruksområde sidan steinalderen. Den sørlege delen av ho høyrte til den romerske provinsen Pannonia mellom 1. hundreåret og 400-talet, og vart seinare busett av tyskarar og slavarar, og sidan om lag 900 av ungararar. Frå om lag år 1000 høyrte området til Kongedømet Ungarn. Etter den første verdskrigen vart Vesle Alföld delt mellom Ungarn, Tsjekkoslovakia og Austerrike. I 1990-åra bygde Slovakia store demningar og vasskraftverk ved Gabčíkovo.

Folkesetnad
-----------

Landegrensene følgjer ikkje dei språklege grensene, særleg gjeld dette nord på sletta der ungarar er ein majoritet i dei to sørlegaste distrikta Dunajská Streda og Komárno og ein minoritet i dei andre distrikta. Det finst òg ei mindre gruppe kroatar nær trestatsgrensa. Viktige byar i området er Győr (UN), Komárom (UN), Komárno (SK), Dunajská Streda (SK), Nové Zámky (SK) og Mosonmagyaróvár (UN).

Sjå òg
------

* Den store ungarske sletta

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Little Hungarian Plain frå Engelsk Wikipedia .*
Rilo Kiley på Marquee, 2004.
**Marquee Club** var ein musikk-klubb i London i England.

Då han opna i 1958 på 165 Oxford Street var det primært jazz som vart spelt der. The Rolling Stones heldt sin aller første konsert der 12. juli 1962.

60-talet
--------

I 1964 flytta Marquee til den mest kjende plassen, 90 Wardour Street, der dei aller fleste større rockebanda i England spelte dei neste 25 åra. Band som The Moody Blues, The Who, Yes, David Bowie, Jethro Tull, Jimi Hendrix og Pink Floyd spelte der på 1960-talet.

70-talet
--------

The Rolling Stones gjorde eit nytt show der 26. mars 1971 etter 8 år, for å filme ein TV-spesial. Sjølv om det aldri var ein punk-klubb så opptredde fleire punkband der på slutten av 1970-talet og byrjinga av 80-talet; Sex Pistols, The Boys, Eddie and the Hot Rods, The Stranglers, Generation X, London, The Police, The Sinceros, Buzzcocks, The Jam, Joy Division og The Cure var alle og opptredde på scena på Marquee.

80-talet
--------

På 80-talet var Marquee ein viktig arena for New Wave of British Heavy Metal (NWOBHM). NWOBHM-band som Angelwitch, Diamond Head, Witchfynde and Praying Mantis var faste der, og Iron Maiden vart filma der for dokumentaren «20th Century Box». Dei spelte òg inn konsertalbumet *Live!! +one* der i 1980.

Marquee var òg ein viktig arena for progressiv rock på tidleg 80-talet. Det var her eit usignert Marillion byrja å byggje seg opp sin fanbase med utselde konsertar. Andre progrock-band som Pendragon, Solstice, Twelfth Night, IQ, Haze, Cardiacs og Liaison spelte òg på klubben.

Hemmelege konsertar
-------------------

Den historiske klubben har ofte gjort at større artistar har hatt hemmelege framferder, gjerne under falske namn. Artistar som Marillion (under namnet *Skyline Drifters* og *Lufthanser Air Terminal*), Prince, Genesis, Iron Maiden, Metallica og Mötley Crüe har alle hatt slike konsertar.

Ballboy på Marquee

Nyare utvikling
---------------

I 1988 vart lokala selte og klubben flytta til større lokale på 105 Charing Cross Road. Det amerikanske progressiv metal-bandet Dream Theater spelte inn sitt første konsertalbum, *Live at the Marquee*, på denne staden. Lokala vart selde og klubben stengd i 1996.

I 2002 vart klubben igjen opna, denne gongen i Islington, men vart stengd igjen alt 1 2003. Namnet vart igjen brukt på ein ny klubb på 1 Leicester Square midt i turistdistriktet i London i 2004, men klubben vart stengd etter mindre enn 18 månader. I 2007 vart det gjort nok eit forsøk på å opne Marquee CLub, denne gongen Upper Saint Martins Lane i Covent Garden. Han stengde igjen 10. februar 2008.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Marquee Club» frå Wikipedia på bokmål, den 15. februar 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Marquee Club**

* The MarqueeClub.net — Tribute side til gamle Marquee Club
**The Roundhouse** er ein tidlegare lokomotivstall i Chalk Farm i London i England, som vart omgjort til konsertlokale. Det vart opphavleg bygd i 1847 som ei rundt lokomotivstall (engelsk: *roundhouse*, som staden har namn etter), ein rund bygning med ein dreieskive for lokomotiva. Det vart berre nytta for lokomotiv i kring ti år, før det i mange år vart nytta som lager. Bygningen stod tom og unytta like før den andre verdskrigen. Han vart opna 25 år seinare som konsertstad og teater, då Arnold Wesker oppretta Centre 42 Theatre Company og omgjorde bygningen til teater.

Det var her undergrunnsavisa *International Times* vart lansert i 1966, The Doors spelte den einaste konserten sin i Storbritannia her i 1968 og Greasy Truckers Party i 1972.

Greater London Council gav kontroll over bygningen til Camden London Borough Council i 1983. Centre 42 hadde då gått tom for pengar og bygningen stod tom fram til lokale føretaksmenn kjøpte bygningen i 1996 og han igjen vart nytta som konsertstad. Han vart lukka igjen i 2004 for ei stor ombygging. 1. juni 2006 var Broadwayshowet *Fuerzabruta* sett opp og opna det New Roundhouse.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «The Roundhouse» frå Wikipedia på engelsk, den 15. februar 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «The history of The Roundhouse». roundhouse.org.uk.
2. ↑  «Archive 1966-1986». international-times.org.uk. Henta 15. februar 2011.
3. ↑  «The Doors: The Doors Are Open - The Roundhouse, London (1968)». nytimes.com. Henta 15. februar 2011.
4. ↑  «The Greasy Truckers Party (1972)». gsd.harvard.edu. Arkivert frå originalen 7. september 2007. Henta 15. februar 2011.

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Roundhouse
**Lovozero** (kildinsamisk Луяввьр, skoltesamisk *Luujäuʹrr*, russisk Ловозеро, nordsamisk *Lujávri*, finsk *Luujärvi*) er ein innsjø på Kolahalvøya i Murmansk oblast i Russland. Vatnet i innsjøen renn ut i Barentshavet via Voronja. Han har eit areal på 200 km², er 5,7 meter djup i snitt og opp mot 35 meter på det djupaste. Den hydrauliske opphaldstida er 10 månader. Innsjøen har ein svingande kyst og mange halvøyar og øyar. Området rundt innsjøen, som Lovozerskije-tundraen vert ofte kalla Ловозёрье (*Lovoziorje*) på russisk.

I 1970 vart det bygd to vasskraftverk langs Voronja i Serebrjansk, om lag 100 km nedanfor innsjøen. Demninga ved kraftverket danna eit reservoar med vassflate på same nivå som Lovozero, noko som auka storleiken av Lovozero kraftig.

Sjå òg
------

* Samiske stadnamn i Russland

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lake Lovozero» frå Wikipedia på engelsk, den 29. august 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Lovozero i Murmansk oblast Arkivert 2012-07-28 ved Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 46°00′N 30°21′E﻿

**Budakilagunen** eller **Budakskyjjlagunen** (andre namn **Sjabolatskyj-limanen**, **Sjabolat**, **Budakskyj-limanen**; ukrainsk Будацький лиман, Шаболат, rumensk *Limanul Budachi, Şabolat*) er ein lagune (liman) i Svartehavet i Bessarabia, sør i Ukraina. Han ligg 18 km frå byen Bilhorod-Dnistrovskyj. Lagunen er skild frå Svartehavet av ein 80–200 meter brei sandbanke. Kurstaden Sergijivka ligg ved breidda av lagunen.

Lagunen er 17 km lang, 1,5 km brei, 0,8-2,4 meter over havet, med eit areal på 27–32 km². Sandbanken er kring 18 km lang og 80-200 meter brei. Lagunen er grunn, på det djupaste 2,2 meter og i snitt 1 meter. Om sommaren vert temperaturen i vatnetn 26-28 °С, og opp mot 33 °С på det grunnaste.

Dei siste 20 åra har saltinnhaldet i limanen variert mellom 2 og 32‰. I dag er den minst salt delen Akkembetbukta og den nordaustlege delen av lagunen, som er knytt til Dnestrestuaret (salinitet 2-14‰), og den saltaste delen er i sørvest (15-32 ‰).

Namnet på lagunen, **Budaki**, er det gamle namnet på landsbyen Prymorske, som kjem frå tyrkisk *Bucak*, som tyder 'hjørne'. Eit anna namn på lagunen er **Sjabolat**, som kjem frå namnet på ein annan landsby, Sjabo (tyrkisk *Acha-abag*, 'nedre hagar'), som ligg nord for lagunen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Budaki Lagoon» frå Wikipedia på engelsk, den 2. september 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Starushenko L.I. Bushuyev S.G. (2001) Причерноморскиые лиманы Одесчины и их рыбохозиаыственноые значениые. Astroprint, Odessa, 151 s. (på russisk)
* North-western Black Sea: biology and ecology, Eds.: Y.P. Zaitsev, B.G. Aleksandrov, G.G. Minicheva, Naukova Dumka, Kiev, 2006, 701 s.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av lagunen Arkivert 2017-05-13 ved Wayback Machine.
**Thale Rushfeldt Deila** (fødd 15. januar 2000 i Porsgrunn) er ein norsk handballspelar, oppvaksen i Lier, som spelar for den norske eliteserieklubben Molde og det norske A-landslaget.

Ho er dottera til fotballtrenaren Ronny Deila og tvillingsystera til handballspelaren Live Rushfeldt Deila. Den tidlegare fotballspelaren Sigurd Rushfeldt er onkelen hennar.

Karriere
--------

### Klubb

Deila var i dei tidlege tenåra [fotball]]-spelar på Sparta/Bragerøen og Stoppen Sportsklubb, og handball-spelar på Reistad Idrettslag. 8. februar 2017 fekk ho sin eliteseriedebut for Glassverket i Eliteserien i handball. I 2018 signerte Deila med Fredrikstad, der ho spelte tre sesongar før ho melde overgang til Molde i 2021.

### Landslag

Deila debuterte for Noreg 21. april 2022. Ho fekk plass i Noregs tropp til Handball-EM 2022 for kvinner. I I fleire av EM-kampane imponerte ho med godt forsvarsspel og deltok i EM-finalen. Ved utgangen av 2022står ho med 16 landskampar og 15 mål.

### Merittar landslag

* EM 2022: Gullmedalje etter 27–25 mot Danmark
* VM 2023: Sølvmedalje etter 28–31 mot Frankrike

Kjelder
-------

1. ↑  «Døtrene til trenerprofilen spiller mot hverandre for første gang: – Blir rart». TV 2 Sporten. 31. oktober 2021. Henta 3. november 2022.
2. ↑  «Thale (17) fikk debut i Glassverket-målfest». Drammens Tidende. 8. februar 2017. Henta 3. november 2022.
3. ↑  «Bli bedre kjent med.. Thale Rushfeldt Deila!». Fredrikstad Ballklubb. 3. mars 2021. Henta 3. november 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Thale Rushfeldt Deila» frå Wikipedia på bokmål, den 16. november 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Thale Rushfeldt Deila på Noregs Fotballforbund
* Thale Rushfeldt Deila[*daud lenkje*] på Noregs Handballforbund
* Landskampar
**Det russiske Sametinget** eller **Sametinget på Kolahalvøya** er ei representativ forsamling for samar i Russland. Forsamlinga blei etablert i Murmansk den 12. desember 2010. Ho består av 9 representantar, som blir valde av 73 delegatar for dei ulike samiske gruppene. Den første leiaren for sametinget var Valentina Sovkina frå Lovozero.

Sametinget er skipa som eit direktevald organ etter mønster av sametinga i Noreg, Sverige og Finland. Sametinget på Kolahalvøya arbeider for å betra den sosiale og økonomiske situasjonen for samane i Russland. På sikt håpar forsamlinga å kunna pressa Russland til å ratifisera ILO-konvensjonen om rettane til urfolk og SN sin deklarasjon for rettane til urfolk.

Ifølgje folketeljinga i 2002 budde fleirtalet av dei omtrent 2 000 russiske samane i Murmansk, Lovozero, Revda, Montsjegorsk, Apatity og Olenegorsk. Ein del bur òg på småstadane Murmashii, Shongui, Verkhnetulomsk og Loparskaja mellom Murmansk og Lovozero og i byar på tundraen som Krasnoschelle, Sosnovka og Kanevka.

Det har vore snakka fire samiske språk i Russland. I dag reknar ein med at kildinsamisk blir tala av 300–700 personar, skolte- og tersamisk av færre enn 20 personar, medan akkalasamisk blir rekna som utdøydd.

Kjelder
-------

1. ↑  «Saami Assembly in Murmansk Oblast» (på engelsk). Barentssekretariatets. 13. desember 2010. Arkivert frå originalen 24. mars 2012.
2. ↑  Liv Inger Somby (17. desember 2008). «RUSSLAND: Samene vil ha et eget Sameting». Gáldu. Arkivert frå originalen 17. februar 2012.

* *Denne artikkelen bygger på «Sametinget (Russland)» frå Wikipedia på bokmål, den 28. august 2020.*
**Emilie Margrethe Hovden** (fødd 5. april 1996) er ein norsk handballspelar frå Bergen som sidan 2019 er aktiv i toppserie-klubben Storhamar. Kantspelaren til høgre på bana vart verdsmeister 2021 med Noregs landslag.

Karriere
--------

### Klubbspel

Hovden var aktiv i Fana IL til 2015. Sesongen 2015/16 spelte ho for det nyopprykte toppserielaget Molde HK. Deretter gjekk ho tilbake til Fana IL på nivå 2 i seriesystemet. Sesongen 2016/17 vart Hovden toppskåra i serien med 177 mål. I 2018 rykte Fana opp i toppserien. Sommaren 2019 flytta ho til seriekonkurrenten Storhamar, ein klubb som hevda seg i toppen av divisjonen. Med Storhamar tapte ho i desember 2019 NM-finalen mot IK Våg/Vipers.

### Landslagsspel

Hovden fekk sin landslagsdebut 25. november 2021. Ho fekk så plass i troppa til verdsmeisterskapen 2021 i Spania. Hovden deltok i innleiingsrunda i turneringa, vart erstatta av Malin Aune i sluttspel-kampane. Per 1.1.2022 er Hovden bokført med 6 landskampar og 23 mål.

### Merittar

* VM 2021: Gullmedalje etter 29–22 mot Frankrike
* NM 2019: Finaletap med Storhamar IL

### Merittar landslag

* VM 2021: Gullmedalje etter 29–22 mot Frankrike
* EM 2022: Gullmedalje etter 27–25 mot Danmark

Kjelder
-------


* handball.no
**Heinrich Messner**, kjend som **Heini Messner**, (1. september 1939–19. oktober 2023) var ein austerriksk skirennar frå Obernberg am Brenner i Tirol. Han vann to OL-bronsar og ein VM-bronse under dei olympiske leikane i 1968 og 1972. Messner vart nummer to i Verdscupen i alpine greiner 1967.

Aktiv
-----

Frå 1961 til -67 vann Messner fem austerrikske meistertitlar. Han vart fyrst utformeister i 1961, deretter vann han slalåm tre år på rad, 1964-66, og til sist sigra han i den nasjonale meisterskapen i storslalåm i 1967.

Messner OL-debuterte på heimegrunn i Tirol med ein tiandeplass i utfor under Vinter-OL 1964 i Innsbruck. To år seinare vart han nummer fire i same øvinga då VM i alpine greiner 1966 vart avvikla i chilenske Portillo.

Den 5. januar 1967 vann Messner det aller fyrste rennet i verdscupen i alpine greiner. Rennet vart avvikla i Berchtesgaden i Vest-Tyskland. Sigeren vart hans i einaste i verdscupen, men fram til 1972 tok han 17 gongar steget opp på sigerspallen. I verdscupsesongen 1967 enda han på andreplasse etter suverene Jean-Claude Killy frå Frankrike.

Under dei olympiske leikane i Grenoble i 1968 tok Messner bronsemedaljen i storslalåm og vart nummer nummer fire i utfor. Desse prestasjonane, samt ein delt 13. plass i slalåm gav han VM-bronse i kombinasjonen, ei øving som ikkje stod på OL-programmet.

I VM i alpine greiner 1970 i Val Gardena vart Messner nummer fire i storslalåm. To år etter tok han bronsemedaljen i utfor då vinterleikane 1972 fann stad i Sapporo.

### Trenar

Messner var 1972-74 trenar for Austerrike sitt landslag for kvinner.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Heinrich Messner» frå Wikipedia på tysk, den 10. desember 2014.*
**Gerhard Grimmer** (fødd 6. april 1943) er ein tysk tidlegare langrennsløpar fødd i Katharinaberg, i dag i Tsjekkia, som tevla for Aust-Tyskland. Han vart verdsmeister på 50 km under Ski-VM 1974, der han også vann stafettgull for Aust-Tyskland. I alt vann han seks VM-medaljar i 1970 og 1974.

Aktiv
-----

Grimmer vart nummer ni på femmila under Ski-VM 1966 i Oslo. Etter nokre sesongar utan sterke prestasjonar, imponerte han stort i 1970-sesongen. Under verdsmeisterskapen i Štrbské Pleso i dåverande Tsjekkoslovakia raska han med seg tre medaljar. Fyrst tok han sølv på tremila bakom Vjatsjeslav Vedenin frå Sovjetunionen, deretter var han sjølvskriven til Aust-Tyskland sitt stafettlag som kom på sølvplassen, og til sist vart det bronse på 50-kilometeren. Grimmer avslutta sesongen med å vinne femmila i Holmenkollen, med over to minutts margin til toaren Pål Tyldum.

Under Holmenkollrenna 1971 vart Grimmer totalt overlegen dei hine utøvarane på femmila. På blytungt føre vart andremann, svensken Lars-Arne Bölling, slått med nærare sju minuttar. Eit par dagar tidlegare vart Grimmer nummer tre på 15 km. Straks i førevegen hadde han elles sikra austtysk dobbeltsiger på 30 km i Svenska skidspelen, Gerd-Dietmar Klause vann.

Grimmer tevla lite dei neste sesongane. Han kom sterkt tilbake i Ski-VM 1974 i Falun. På 15 km tok han sølv, sekundet bakom norske Magne Myrmo. Så var han med på den historiske stafettsigeren for DDR, saman med Gerd Hessler, Dieter Meinel og ankermannen Klause vann dei det einaste austtyske stafettgullet i langrenn for menn. Til sist vart Grimmer verdsmeister på 50 km.

I 1975 vart han tildelt Holmenkollmedaljen, før han vart nummer tolv på 15 km. Han avslutta skikarrieren med ein femteplass på femmila under Vinter-OL 1976 i Innsbruck.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
Metavulkansk stein (metabasalt) frå Michigan i USA.
**Metavulkanske bergartar** er dagbergartar som viser teikn på å ha gått gjennom metamorfose. Med andre ord er steinen opphavleg blitt laga av ein vulkan, anten som lava eller tefra. Deretter blei han utsett for høgt trykk, temperatur eller begge delar, til dømes ved å dekkast av yngre stein, slik at den opphavlege vulkanske steinen rekrystalliserte.

Når det er mogleg å fastslå den opphavlege vulkanske steintypen frå eigenskapane til den metavulkanske steinen (særleg om graden av metamorfose er liten), blir steinen gjeven eit meir presist namn ved å leggja prefikset *meta-* til den opphavlege steintypen. Til dømes vil ein svakt metamorfosert basalt bli skildra som ein metabasalt, eller ein svakt metomorfosert tuff som ein metatuff.

Metavulkansk stein er vanleg i grønsteinbelte.


1. ↑  «Geologic units containing Metavolcanic rock». United States Geological Survey. Henta 17. juni 2018.
2. ↑  Schmid, R.; Fettes, D.; Harte, B.; Davis, E.; Desmons, J. (2007). «How to name a metamorphic rock.». *Metamorphic Rocks: A Classification and Glossary of Terms: Recommendations of the International Union of Geological Sciences Subcommission on the Systematics of Metamorphic Rocks* (PDF). Cambridge: Cambridge University Press. s. 3–15. Henta 28 February 2021.
3. ↑  Kearey, P.; Klepeis, K.A.; Vine, F.J. (2009). *Global tectonics.* (3rd utg.). Oxford: Wiley-Blackwell. s. 350. ISBN 9781405107778.
Jesusbarnet med roser. Austerriksk glasmåleri frå 1800-talet.
**«Det hev ei rosa sprunge»** er det nynorske namnet på den folkelege tyske julesongen «Es ist ein Ros entsprungen» frå kring 1587. Teksten tek utgangspunkt i Jesaja 11,1: *Ein kvist skal skyta opp frå Isais stubbe, og eit skot skal spira fram frå hans røter.*

Den mest utbreidde tonen er opphavleg ei tysk vise frå 1400-talet som vart arrangert som firstemmig korsats av Michael Praetorius i 1609. Denne korsatsen dannar grunnlaget for harmoniseringa som er brukt i Norsk Koralbok

Den omsetjinga som er oftast nytta i Noreg vart gjort av Peter Hognestad i 1919 og 1921. Hognestad omsette dei to fyrste versa av teksten frå 1587, og eitt vers av ein annan tekst, skriven av Friedrich Layriz frå 1844. I *Norsk Salmebok* står «Det hev ei rose sprunge» på nummer 38.

Nynorskversjonen av songen er mest brukt i Noreg. På bokmål heiter han «En rose er utsprungen». Det engelske namnet er «Lo, how a rose e’er blooming».

Første verset av songen
-----------------------

| Nynorskversjon frå 1919 | Tysk versjon frå 1599 |
| --- | --- |
| Det hev ei rosa sprunge
ut av ei rot so grann.
Som federne hev sunge:
Av Jesse rot ho rann,
og var ein blome blid
midt i den kalde vinter
ved myrke midnattstid. | Es ist ein Ros entsprungen
aus einer Wurzel zart,
wie uns die Alten sungen,
von Jesse kam die Art
und hat ein Blümlein bracht
mitten im kalten Winter,
wohl zu der halben Nacht. |

Kjelder
-------

1. ↑  Jes 11,1-2
2. ↑   Norsk Koralbok s. 22, Verbum, Oslo 1985

Bakgrunnsstoff
--------------

* Salmebloggen til Leif Haugen Arkivert 2009-12-09 ved Wayback Machine.
* Arne og Vera Dahlø (1998). «En rose er utsprungen». *Våre vakre julesanger : julesanger gjennom alle tider*. Oslo: Orion. s. 22-24. ISBN 82-458-0223-9.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
*Om namnet, sjå namnet Jarl*
Sigvalde jarl i illustrasjon til *Olav Tryggvasons saga* av Halfdan Egedius.
**Jarl** er ein norrøn tittel som vart brukt i England og heile Norden i vikingtida. Ein jarl var opphavleg ein hovding med makt over eit folk eller eit større område. Tittelen er ein eldgamal, sjølvstendig hovdingtittel som truleg er eldre enn konge-tittelen. 

Seinare fekk tittelen eit endra innhald, «kongens jarl», som styrte landsdelar eller heile land på vegne av ein konge. I dag finst tittelen som *earl* (eorl) i England, medan han har utvikla seg til mannsnamna Jarl og Jarle på norsk.

Den eldste nemninga tyder truleg 'fri mann av god ætt og høg byrd'. Tittelen *erilaR*, som finst på mange norske og vest-svenske runesteinar frå urnordisk tid, skal då tyda *herul* og, i overført tyding, *runemeister*, kultprest; ein held føre at ordet også kan ha gitt opphav til jarletittelen.

Jarlens stordomstid
-------------------

Minnesmerke over Birger jarl i Stockholm.
Tittelen jarl var nytta i mellomalderen for dei høgste adelsmennene i Noreg. Heilag-Olav hadde berre ein jarl, med rang etter kongen men over lendmann. Jarl var den høgste tittelen under kongen fram til Skule Bårdsson som første i Noreg fekk tittelen hertug i 1237. Etter Magnus Lagabøte sin hirdskrå er jarl likestilt med hertug i rettar og plikter, men får ikkje sitje i høgsætet ved kongen. Jarlenamnet vart gjeve til dei som står kongehuset nært (ektefødde søner, brør og nær inngifte). Orknøyane vart styrt av ein jarl, og då Island gav seg under den norske kongen i 1261 sende kongen ein jarl dit som sin representant. Den siste jarlen i Noreg var erkebisp Jørund, død 1309.

På 1200-talet forsvann tittelen frå Norden medan han vart igjen i England som adelstittelen *earl*. Ein earl har den tredje høgaste adelsrangen etter hertugane og markiane. Engelsk earl tilsvarar norsk og nordisk greve.

I Noreg har fleire jarleætter sett sitt preg på historia, som ladejarlane, og mørejarlane. I dei norrøne sogene blir tittelen «jarl» for Håkon jarl, og for dei andre hovdingane i jarleættene, ofte sett synonymt med «kongens jarl» - noko som er ei historisk mistolking. 

Sverige vart òg styrt av jarlar med ulik makt. Den høgaste var riksjarlen, som etter kvart vart kalla *Dux sweciae* eller hertug av Sverige. Dei fleste av desse kom frå Bjälboætta. Birger Jarl var den siste og mektigaste av dei svenske riksjarlane.

Norske jarlar
-------------

* Håkon Grjotgardsson
* Sigurd Håkonsson
* Eirik Håkonsson Ladejarl
* Håkon Sigurdsson
* Svein Håkonsson
* Erling Skakke
* Jarl Toste
* Skule Tostesson
* Skule Bårdsson
* Ragnvald Mørejarl
* Håkon Eiriksson Ladejarl
* Orknøyjarlane

Referansar
----------

1. ↑  Harald Hårfagre : hans ætt, historie og kongedømme av Gustav Heber, Oslo 1934 – (s.124 - om jarletittelen)
2. ↑  Runehammeren på Innholmen Veblungsnes (EIRILAR WIWILA)
3. ↑  Veblungsnes-runene Avisinnlegg 1980
|  |
| --- |
| ***«Lilla stjärna»***  Song av Alice Babs |
|  |
| **Land** | Sverige |
| **Språk** | Svensk |
| **Utgjeve** | 1958 |
| **Sjanger** | Slager, ballade |
| **Selskap** | Ikkje gjeven ut |
| Låtskrivar(ar) | Åke Gerhard, Gunnar Wersén |
|

**«Lilla stjärna»** (norsk omsetjing: ‘vesle stjerne’) er ein svensk slagerlåt frå 1958 som blei framført av Alice Babs. Songen var det fyrste bidraget til Sverige i Eurovision Song Contest og enda på ein fjerdeplass i Eurovision Song Contest 1958. Songen ble skrevet av Åke Gerhard, med tekst av Gunnar Wersén. Babs framførte songen i Eurovision Song Contest i Hilversum i Nederland.

Bakgrunn
--------

Sveriges Radio Television deltok i Eurovision Song Contest for fyrste gong og arrangerte ingen svensk finale i forkant av den internasjonale finalen. I staden spurde kringkastaren om slagerstjera Alice Babs ville representere landet, og Babs takka ja til oppdraget.

Sveriges Radio Television valde låten «Samma stjärnor lysa för oss två» med tekst og musikk av Åke Gerhard, men Alice Babs likte ikkje teksten, og kringkastaren fekk tekstforfattaren Gunnar Wersén til å skrive ein ny tekst med tittelen «Lilla stjärna». Tekstforandringa blei gjort utan samtykke frå Åke Gerhard samtykke. Avgjerdsla gjorde Gerhard opprørt og han forbaud all studioinnspilling og utgjevingar av songen. Det fins difor ingen studioutgjeving av songen, berre originalopptaket frå tevlinga i Nederland i 1958.

### Eurovision Song Contest

«Lilla stjärna» blei fremført som det femte bidraget i Eurovision Song Contest den 12. mars 1958 i Hilversum i Nederland. Dette var den tredje gongen tevlinga blei arrangert, og det var fyrste gongen Sverige deltok. Til sammen deltok ti land i tevlinga.

Alice Babs stilte på scena i ei folkedrakt frå Leksand, og fekk til slutt 10 poeng og ein fjerdeplass av ti deltakarar. Frankrike vann tevlinga med «Dors, mon amour», framført av André Claveau.

Referansar
----------

1. ↑  «Record Details – "Lilla stjärna"». 45cat.com. Henta 22. april 2018. [*daud lenkje*]
2. 1 2  «60 år sedan Alice Babs var först». *Minnenas Journal* (på svensk). 24. januar 2018. Henta 22. april 2018.
3. ↑  Fahl, Hanna (27. januar 2018). «Glamour, slagdängor och tittarstormar – så föddes Melodifestivalen». *DN.SE* (på svensk). Henta 7. juni 2022.
4. ↑  «Alice Babs - det första svenska bidraget i Eurovision Song contest» (på svensk). Sveriges Radio : P4 Örebro. 21. januar 2014. Henta 7. juni 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Lilla stjärna» frå Wikipedia på bokmål, den 19. desember 2023.*
**Sieidis** (nordsamisk *sieidi*, finsk *seita*, svensk *sejte*, russisk сейд) er samiske kulturgjenstandar, vanlegvis ein stein med ei uvanleg form. Ein kan finna sieidiar i naturen på visse heilage stader, til dømes ved breidda av sjøen eller elvar eller på fjellet. Ordet «sieidi» er også blitt brukt om heilage steinar eller trefigurar som har gått gjennom ein del forming. 

På sørsamisk har nemninga variert mellom *viero-gierkie* ('offerstein'), *viero-moere* ('offertre'), *soul-gierkie* ('gås-geit') og *soul-nut* ('gås-tre').

Galleri
-------

* Siedi i Balsfjord.Siedi i Balsfjord.
* Siedi nær SejdozeroSiedi nær Sejdozero
* Siedi på Saltfjellet.Siedi på Saltfjellet.
* Siedi på Vottovaara-fjellet i KareliaSiedi på Vottovaara-fjellet i Karelia
* Siedi ved landsbyen TumannySiedi ved landsbyen Tumanny
* Siedi ved TumannySiedi ved Tumanny
* Siedi ved TumannySiedi ved Tumanny
* Siedi på toppen av NuorunenSiedi på toppen av Nuorunen

Sjå òg
------

* Hornet på Magerøya

Kjelder
-------

1. ↑  Fjellström, Phebe (1986). *Lappish society in tradition and the present day*. Stockholm: Norstedt. s. 437.

* *Denne artikkelen bygger på «Sieidi» frå Wikipedia på engelsk, den 21. april 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Äikäs, Tiina. «What Makes a Stone a Sieidi, or How to Recognize a Holy Place?». I: *Culture Crossroads* 5/2011, nr. 1, s. 14-24.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
«A True and Exact Draught of the TOWER LIBERTIES, survey'd in the Year 1597». 
**Liberties of the Tower of London** eller berre **the Tower Liberty** var eit område rundt Tower of London som verken høyrde til styresmaktene i City of London eller grevskapet Middlesex. Området vart skipa som liberty ein gong etter 1200, av land som tidlegare hadde vore del av City of London. Etter grenser sette på 1500-talet dekte det området innanfor ringmuren og rett utanfor, inkludert Tower Hill. 

I 1688 la Jakob II til tre område: Old Artillery Ground, Little Minories og Liberty of Well Close. Desse områda var blitt kroneigedom ved oppløysinga av klostera i England, og var blitt brukt til å lagra våpen. Det passa derfor kongen å legga dei under styret til Tower i staden for byen eller grevskapet.

Liberty-område hadde ein eigen administrasjon som blei leidd av Konstabelen av Tower of London. Området hadde ein eigen likskodemann, eigen domstol og eige fengsel og politistyrke. Innbyggjarane hadde visse privilegium, som at dei kunne krevja retten til kvart dyr som fall frå London Bridge, eller svaner under brua.

Frå 1855 blei området administrert av Whitechapel District Board of Works, og i 1889 blei det ein del av grevskapet London. I 1894 blei Liberties heilt avskaffa, og i 1900 blei det innlemma i Stepney. Det ligg i dag i bydelen Tower Hamlets.

Kjelder
-------

1. ↑  Brooke, Lawrence; Nugent, Christopher (1975). «7». *London, 800-1216 : the shaping of a city*. Secker and Warburg. OCLC 643752761.

* *Denne artikkelen bygger på «Liberties of the Tower of London» frå Wikipedia på bokmål, den 30. mai 2011.*
Dominobrikker av bein
**Domino** er ein type brikke med to tal markerte med prikkar på kvar side, og spel ein kan spela med slike brikker.

Det finst mange forskjellige dominosett med varierande tal brikker:

Dobbel 6: 28 brikker 
Dobbel 9: 55 brikker 
Dobbel 12: 91 brikker 
Dobbel 15: 136 brikker 
Dobbel 18: 190 brikker 

Kvar dominobrikke er ein rektangulær kloss med ei linje som deler overflata inn i to kvadrat. Kvar ende av overflata er markert med eit tal farga eller svarte prikkar, eller er eventuelt blank. Prikkane frå 1-6 er vanlegvis plassert slik dei vil vera på ein sekssiders terning.

Baksida av ei dominobrikke er vanlegvis utan markering.

Dominobrikker kan vera laga av alt frå bein, elfenbein, plast, metall og tre, og det finst òg dominosett laga av papp, som vanlege spelkort. Til liks med slike spelkort er dominobrikker eit generisk utgangspunkt for spel, slik at ein kan spela mange ulike spel med eit dominosett.

Historie
--------

Dominobrikkene har utspringet sitt i terningar. Dei to endene på kvar av dei opphavlege kinesiske dominobrikkene representerte ein av dei 21 kombinasjonane som kan oppstå ved kast av to terningar. Moderne vestlege dominobrikker kan likevel ha blanke sider, og talet på brikker i eit sett er dermed 28

Domino var meir eller mindre ukjent i Europa fram til 1800-talet, og kan ha blitt funne opp i den moderne forma si i Den dominikanske republikken. Dei mørke prikkane på dei lyse overflatene skal visstnok ha minna folk om maskerademasker med augehol (kalla dominoar), noko som dermed gav spelbrikkene namn.

Ulike dominospel
----------------

### Mormors domino

Ein enkel og familievennleg variant av domino:

* Ein bruker dobbel-6: 28 brikker.
* 3-5 spelarar
* Først blir det trekt ei brikke – spelaren med flest auge byrjar fyrste runde.
* Neste runde byrjar spelaren til venstre, osb.
* Alle brikker blir blanda, og kvar spelar trekker 5-7 brikker.
* Det bør ligga igjen minst 4 brikker til trekking.
* Den første doble som blir lagt ut, blir *spinn* – denne kan danna forgreiningar i spelet.
* Når ein spelar legg ut slik at summen av alle endar er deleleg med 5, får vedkommande poeng.
* Alle doble brikker blir lagde på tvers av spelet, og begge endar tel med ved summeringa.
* *Spinnaren* kan berre brukast til forgreining når begge dei *normale* endene er tetta.
* Den som fyrst har lagt alle brikkene sine, får 10 poeng pluss summen av augo til motspelarane, runda til næraste femmar.
* Om ein spelar ikkje kan legga nokon av brikkene sine ved tur, må han trekka 1 til inntil 3 brikker, etter kva ein er samde om.
* Om spelet blir stengt utan at nokon er ferdige, dvs. at ingen av dei gjenverande brikkene kan leggast, blir runden avslutta utan at nokon får sluttpoeng.
* Poeng blir skrivne med heile og halve kryss: Halvt kryss er 5, heilt kryss er 10
* Ein blir samde på førehand om kor lenge ein skal spela, t.d. til ein har fått 500 poeng, eller eit fast tal rundar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Boardgamegeek
* The Game Cabinet
* Fédération Internationale de Domino (FIDO)
* Federación Internacional de Domino (FID)