recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sestroretsk** (russisk Сестроре́цк, finsk *Siestarjoki*, svensk *Systerbäck*) er ein by i Kurortnyj-distriktet i den føderale byen Sankt Petersburg i Russland med om lag 40 000 innbyggjarar. Han ligg ved munningen til elva Sestra i Finskebukta, rundt 25 km nordvest for sentrum av St. Petersburg. 

Jernbanestasjonen i Sestroretsk
Sestroretsk vart grunnlagd av Peter den store i 1714 i samband med bygginga av ein ammunisjonsfabrikk (dagens *Sestroretsk Verktøyfabrikk*). Byen er òg kjend som ein kur- og badestad.

I 1812 vart byen innlemma i Storhertugdømet Finland. I 1864 vart byen overdratt til Russland i bytte mot eit løfte om kompensasjon, etter sigande i form av tilgang til ei isfri hamn ved Barentshavet ved Petsamo..

I 1875 eksperimenterte Fjodor Pirotskij med elektrisk drivne jernbanevogner på Sestroretsk-banen. Elektrisiteten vart overført over ei avstand på rundt ein kilometer. Sjølv om eksperimentet ikkje varte, så var dette første bruk av elektrisitet til drift av jernbaner i verda.

Den nordvestlege delen av byen var ein del av Finland, under namnet «Rajakoki», frå 1917-1940 og 1941-1944.

Kjende personer frå Sestroretsk
-------------------------------

* Leonid Andrejev – forfattar
* Mikhail Zosjtsjenko – forfattar
* Kornei Tsjukovskij – diktar

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Sestroretsk» frå Wikipedia på bokmål, den 1. februar 2009.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Prosjekt Runeberg: «Siestarjoki»

| * v
* d
* e
Byar underlagt St. Petersburg |
| --- |
| Coat of arms of Saint Petersburg | Kolpino • Krasnoje Selo • Kronsjtadt • Lomonosov • Pavlovsk • Peterhof • Pusjkin • Sestroretsk • Zelenogorsk | Flag of Saint Petersburg |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
«Illustrasjon slår forklaring». Reklameplakat for *Western Engraving* i Seattle USA 1916 viser ein illustratør med målarstokk å støtta teiknehanda på.
**Målarstokk** er ein liten stokk eller pinne som kunstmålarar bruker til å støtta handa på når dei målar med ein pensel. 

Stokken er rett, tynn, vanlegvis 70-80 cm lang og utstyrt med ei lita kule eller mjuk pute i den eine enden. Ved å kvila handa på stokken kan ein arbeida meir kontrollert med detaljar og føra penselen utan å klina til måleriet.

På sjølvportrett og andre måleri frå perioden frå 1500- til 1800-talet er målarstokk typisk målarutstyr saman med palett, penslar og staffeli. 

Målarstokk blir kalla *maulstick* eller *mahlstick* på engelsk etter det nederlandske *maalstok*.

Galleri
-------

* Miniatyrmaleri frå 1533 av evangelisten Lukas som målar jomfru Maria med målarstokk og staffeli.Miniatyrmaleri frå 1533 av evangelisten Lukas som målar jomfru Maria med målarstokk og staffeli.
* Sjølvportrett av Catharina van Hemessen frå 1548Sjølvportrett av Catharina van Hemessen frå 1548
* Sjølvportrett av Sofonisba Anguissola frå 1556Sjølvportrett av Sofonisba Anguissola frå 1556
* Sjølvportrett av Thomas Willeboirts Bosschaert (1613–1654) frå 1637Sjølvportrett av Thomas Willeboirts Bosschaert (1613–1654) frå 1637
* Sjølvportrett av Adriaen van Ostade frå 1663Sjølvportrett av Adriaen van Ostade frå 1663
* Portrett av George Morland måla av John Raphael Smith i 1792Portrett av George Morland måla av John Raphael Smith i 1792
* Sjølvportrett av Rolinda Sharples med mor ca. 1820Sjølvportrett av Rolinda Sharples med mor ca. 1820
* Litografi av sjølvportrett av Alexandre-Gabriel Decamps frå 1852Litografi av sjølvportrett av Alexandre-Gabriel Decamps frå 1852
* Eva Gonzalès måla av Édouard Manet frå 1870Eva Gonzalès måla av Édouard Manet frå 1870

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Malerstokk» frå Wikipedia på bokmål, den 29. mars 2020.*
**Peter Wessel** (fødd 28. oktoberjul./ 7. november 1690greg. i Trondheim, død i duell 12. november 1720 i Gleidingen i fyrstbispedømet Hildesheim i dagens Tyskland), populært kjend som **Tordenskjold**, var ein norsk sjøoffiser som gjorde teneste i den danske krigsflåten under den store nordiske krigen. Tordenskiold hadde ansvar for Skagerrak, Kattegat, kysten av Noreg og dei nordlege delane av Svenskekysten.

Peter Wessel blei fødd i Trondheim som son av rådmann Jan Wessel. Som 14-åring rømte han heimefrå og segla med Fredrik IV sitt kongeskip til Kjøbenhavn. 
Han var allereie som 15-årig skipsgut på ei reise til Dansk Vestindia, og blei utnemnd til sjøkadett ved Holmens Kadettskole i 1709. I 1712 blei han kommandør på den nybygde fregatten «Løvendals Galej» på 20 små kanonar, som han kort etter erobra eit svensk kaperfartøy med.

Wessel blei adla i 1716 under namnet Tordenskiold, og same år vann han ein oppsiktsvekjande siger ved Dynekilen, der ein svensk forsyningsflåte blei øydelagd. Det verka sterkt med til at Karl 12. måtte gje opp forsøket sitt på å erobre Noreg. Han blei øvstkommanderande for Kattegateskadren, og i 1719 erobra han Marstrand og øydela kort etter resten av den svenske flåten i Göteborg. Etter det blei han utnemnd til viseadmiral, men det var samtidig avslutninga på krigen, og med det Tordenskjold sin store periode.

Han blei drepen i 1720 under ein duell med kårde i Hildesheim i Tyskland, etter ein krangel med Jacob Axel Staël von Holstein, ein oberst som tidlegare hadde vore i svensk teneste. Denne duellen skulle ifølgje historia eigentleg kjempast med pistol, men von Holstein fekk sekundanten som skulle ta med seg pistolane til ikkje å møte opp. Dette førte til at duellen blei kjempa med dei våpna duellantane hadde med seg. Tordenskjold hadde berre ein pyntekårde på seg medan von Holstein hadde ein kampkårde. 

Tordenskjold er i dag ein viktig figur i den norske marinen si historie. Marineskulen KNM Tordenskjold er kalla opp etter han og fødselsdagen hans vert feira kvart år.

Kjelder
-------

1. ↑  Peter Wessel Tordenskiold frå Den Store Danske
2. ↑  Viken, Øystein Lydik Idsø; Allkunne; Mardal, Magnus A. (5. juli 2022). «Peter Wessel Tordenskiold». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).
3. ↑  «Peter Wessel Tordenskiold | lex.dk», *Den Store Danske* (på dansk), henta 23. september 2022

Bakgrunnsstoff
--------------

* Dansk Biografisk Leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
Asker sentrum med perrongen og spora på Asker stasjon sentralt i biletet, fotografert av Anders Beer Wilse i august 1923. Skaugumsåsen i bakgrunnen.
Strøket - ei hovudgate i Asker sentrum.
**Asker sentrum** er eit meir eller mindre offisielt namn på det småbyliknande handels- og administrasjonssenteret i Asker kommune. På dei offisielle karta er namnet berre Asker. For å skilje Asker sentrum frå Asker kommune i dagleg tale, vert det lokalt nytta formuleringa «på Asker» når ein meiner Asker sentrum og «i Asker» når ein meiner heile kommunen.

I Asker sentrum ligg mellom anna Asker rådhus, det gamle forsamlingslokalet og tidlegare kontorhuset Venskaben, Asker kulturhus med Asker bibliotek, kunstgalleri, kino og forsamlingslokale, kunstgalleriet Galleri Trafo i ein ombygd transformatorstasjon, Asker jarnbanestasjon (som er sams stasjon for Drammensbanen, Spikkestadbanen og Askerbanen), og Asker Skiklubbs idrettsanlegg Føyka.

Både namnet på staden og namnet på kommunen skriv seg frå dei tidlegare Asker-gardane, som no er utparsellerte og har vorte ein part av Asker sentrum. I si tid var desse gardane av dei viktigaste i Askerbygda, og har difor òg gjeve namn til Asker kyrkje i nærleiken, og til jarnbanestasjonen, Asker stasjon, som har vore ein viktig faktor i utviklinga av Asker sentrum. Stasjonen, som er ein av fleire jarnbanestasjonar i kommunen, vart bygd då Drammensbanen vart bygd i 1872, men er ombygd og til dels flytta litt på fleire gongar.

Asker sentrum var i si tid dominert av forretnings- og bustadhus i tre, som for det meste er borte i dag og erstatta med moderne bygningar i teglstein, betong og glas. For den rivande utviklinga som sentrumsområdet har vore gjennom, fekk Asker kommune i 2007 Miljøverndepartementets bymiljøpris for å ha gjennomført ei «bærekraftig by- og tettstedsutvikling».

Galleri
-------

* Asker rådhus.Asker rådhus.
* Asker kulturhus og Bakerløkka.Asker kulturhus og Bakerløkka.
* Torget i Asker sentrum med Asker stasjon i bakgrunnen Foto: Trond Strandsberg, 2007Torget i Asker sentrum med Asker stasjon i bakgrunnen Foto: Trond Strandsberg, 2007
* Galleri Trafo attmed Asker stasjon, september 2011.Galleri Trafo attmed Asker stasjon, september 2011.

Sjå òg
------

* Askerbygda

Referansar
----------

1. ↑  2007 - Bymiljøprisen[*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettside frå Asker bibliotek med opplysningar om Asker-gardane.
* Internettside frå Asker bibliotek med opplysningar om kva jarnbanen hadde å seie for utbygginga av Asker sentrum

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Eyvind Fjeld Halvorsen** (fødd 4. mai 1922 på Ringerike, død 19. mars 2013 på Kolsås) var ein norsk filolog.

Eyvind Fjeld Halvorsen vart cand.philol. i 1947, og reiste deretter på studieopphald i Paris to år. I 1949 tok han til å undervisa i norrøne studiar ved University of Glasgow, og blei verande der til 1954, då han vart dosent i norrøn filologi ved Universitetet i Oslo. I 1959 vart han dr.philos, med avhandlinga *The Norse Version of the Chanson de Roland* om Rolandskvadet. Frå 1962 blei han utnemnd av universitetet til professor i norrøn filologi. Denne stillinga heldt han i nøyaktig 30 år, og han var også dekanus for det historisk-filosiske fakultetet frå 1964-69. Han har skrive ei rekkje artiklar for *Kulturhistorisk leksikon for nordisk middelalder*. 

Eyvind Fjeld Halvorsen fekk mykje å seia for utviklinga av det norske skriftspråket på 1900-talet. I trettiårsperioden frå 1958-1988 veksla han mellom å vera formann og viseformann i Norsk språknemnd, som blei til Norsk språkråd i 1972. Han sat også i Stadnamnutvalet.

Eyvind Fjeld Halvorsen var medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi frå 1961.

Kjelde
------

* «Eyvind\_Fjeld\_Halvorsen» i *Store norske leksikon*, snl.no.

### Fotnotar

1. ↑  *Dødsannonse frå Aftenposten* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 3. desember 2013, henta 2. desember 2013
2. ↑   Hvem er hvem 1973. Digitalisert og tilgjengeleg på Runeberg.org
3. ↑  Doktoravhandlinga på Museum Tusculanums Forlag[*daud lenkje*]
4. ↑  *Forvaltningsdatabasen om Fjeld Halvorsen*, arkivert frå originalen 3. desember 2013, henta 2. desember 2013

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Den faste voldgiftsdomstolen held til i Fredspalasset i Haag.
**Den faste skilsdomstolen** (fransk *Cour permanente d'arbitrage*, engelsk *Permanent Court of Arbitration*) er ein internasjonal domstol for frivillig løysing av konfliktar mellom statar.

Soge
----

Domstolen vart oppretta ved konvensjon i 1899 etter den første fredskonferansen i Haag. Traktaten vart revidert i 1907 etter den andre fredskonferansen i Haag.
Domstolen handsamar no òg saker som har mellomstatlege organisasjonar og private som partar.
I alt 115 statar er medlem av domstolen. Domstolen held til i Fredspalasset i Haag i Nederland.

Etter skipinga i 1899 vart nordmannen Gregers Gram utnemnd til skilsdommer. Sidan ein norsk-svensk grensekommisjon i 1897 ikkje vart samde om sjøgrensa ved Grisbådarna, der det var eit rikt hummerfiske, vart saka løyst ved skilsdom av Den faste skilsdomstolen, som fatta vedtaket sitt i 1909.

Kjelder
-------

1. ↑  History Arkivert 2007-09-04 ved Wayback Machine. Permanent Court of Arbitration.
2. ↑  About Us Arkivert 2010-03-29 ved Wayback Machine. Permanent Court of Arbitration.
3. ↑  Member States Arkivert 2013-05-21 ved Wayback Machine. Permanent Court of Arbitration.
4. ↑  Gregers Gram, regjeringen.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Den faste voldgiftsdomstolen» frå Wikipedia på bokmål, den 11. februar 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Den faste skilsdomstolen**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Koordinatar: 59°55′34″N 11°27′6″E﻿

Aur prestegard med tidlegare prestebustad til høgre og forpaktarbustad til venstreFoto: Øyvind Holmstad

Gamalt bilete frå Aur prestegardFoto: Johannes Holmsen / Riksantikvaren

**Aur prestegard** ligg like vest for Aurskog kyrkjegard.

Både kyrkjestaden og prestegarden er frå mellomalderen, men den noverande kyrkja er frå 1881, og den eldste bygningen på prestegarden er frå 1703. Sistnemnde var opphavleg prestebustad, men vart nytta som forpaktarbustad frå 1856, då ny prestebustad vart bygd. På garden står òg eit stabbur i tre etasjar som vart nytta som kornmagasin på 1700-talet. Alle dei tre nemnde bygningane er i dag freda, og det finst òg ein låve og eit grisehus frå 1947. Prestegarden har opp gjennom historia hatt ei rekkje husmannsplassar som vart selde til brukarane i tida 1777–1954.

Prestegarden vart nytta som prestebustad fram til 1991, då presten fekk ny bustad. I dag står ei stifting bak drifta av den tidlegare prestegarden, som vert nytta til kulturføremål. Fleire av bygningane har vorte restaurerte på 2000-talet.

Fotnotar
--------

1. ↑  Stiftelsen Aur prestegård
2. ↑  Bygningane er skildra av Stiftelsen Aur prestegård

Kjelder
-------

* Aur prestegård (offisiell nettstad)

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Aur prestegard i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

 Commons har multimedium som gjeld: **Aur prestegard**
**Foldfjordsvegen** er vegen gjennom Foldfjorden på Ertvågsøya i Aure kommune på Nordmøre.

Arbeidet med å bygga veg gjennom Foldfjorden, frå Vågosen til straumskaget ved den indre straumen på Follan vart sett i gang rundt 1829. VegStrekninga, som var om lag 10 km lang, vart delt inn i fire delar og fire arbeidslag vart sett til å arbeida på kvar sin del. Arbeidet var utført av arbeidspliktige oppsittarar frå heile Ertvågsøya. Mange meinte at dei ikkje hadde bruk for veg og det hende at somme freista å lura seg unna, eller slurva med arbeidet. Men ein veginspektør frå myndigheitene inspiserte arbeidet og rapporterte til lensmannen, som skreiv ut bøter til dei som ikkje møtte opp. Men arbeidet gjekk likevel seint.

Rundt 1840 gjorde kommunestyret vedtak om at det òg skulle byggast veg frå Klaksvika til Espset. Fyrst langt innpå 1840-talet vart det bestemt at dei to vegstubbane skulle knytast saman med veg frå Espset til Follan. Rundt 1850 var heile strekninga mellom Vågosen og Klaksvika såpass ferdig at ho kunne rodeleggast; oppsittarane langs vegen fekk då kvart sitt vegstykke å halda i orden. Dei hadde òg brøyteplikt om vinteren, noko mange meinte ikkje var naudsynt og det var stor misnøye med å verta pålagt arbeid dei ikkje såg nytten av.

Mellom Vågosen og Skogset gjekk vegen langs Skausetvatnet og med unnatak av småbakkar var vegen flatvoren. Mellom Skauset og Innigarden var det ei bratt kleiv, Skausetkleiva. Vidare utover Ålmogrenda gjekk vegen over dyrka mark og traseen var lagt slik at gardsvegane vart så korte som mogleg. Rett utom Ålmogrenda var dei ei bratt kleiv, som vart kalla Solbota. Resten av vegen mellom Ålmogrenda og Semundset gjekk òg gjennom kupert terreng og det var knapt nok flate parti mellom bakkane. Mellom Semundset og Follan var det òg bakke opp og bakke ned heile vegen. Rett innom Follan låg Follkleiva, som var den lengste og brattaste kleiva på heile Foldfjordsvegen.

Då bilane dukka opp førte bakkane til stadig problem. Dei fyrste bilane hadde dårlege bremsar og det var vanleg å ha med ein halvvokstring eller to som sprang etter og la stein attom hjula når det vart stopp i ein bakke[*treng kjelde*]. På grunn av alle bakkane var det vanskeleg å brøyta vegen skikkeleg og om vinteren var det ofte berre traktorar og hestar som kom fram.

Vegen mellom Skauset og Nedgarden i Ålmogrenda vart lagt om sist på 1950-talet, slik at vegfarande slapp unna Skausetkleiva. På 1960-talet vart det bygd ny veg mellom Espset og Nedgarden i Ålmogrenda, slik at så godt som alle bakkane forsvann.

Referanse
---------

1. ↑  Orten, Per Eilert, *Den nye dagen gryr, Bygdabok for Aure 1800 - 1900*, Aure kommune, 2000.
Måleri av Karel van Mander
**Kristian** eller **Christian** (10. april 1603–2. juni 1647)
var nesteldste son av kong Kristian IV og Anna Kathrine og kronprins av Danmark-Noreg. Han vart kalla *Den utvalde prinsen*, skulle ha overtatt trona etter faren, men døydde nokre månader før han.

Utsnitt av stikk som viser opptoga på Amagertorv i København under *Det store bilager*. Etter år med krigar og tilbakeslag ville Kristian IV vise omverda at Danmark framleis var ein maktfaktor. *Det store bilager* skulle bli ein politisk manifestasjon og var sannsynlegvis det flottaste kongelege bryllaup Danmark har sett.
Kristian vart fødd på Københavns slott. Kristian IV ville sikre tronfylgja og fekk stendene og Riksrådet til å velja han som tronfylgjar i 1608 og Kristian vart utropt og hylla som tronfylgjar allereie i 1610, 7 år gamal. Presten og diktaren Claus Christoffersen Lyschander skreiv eit hyllingsdikt til hendinga og dette er den einaste augnevitneskildringa ein kjenner.
Hyllinga gjekk føre seg først i København og deretter i Oslo. Til Oslo kom arveprinsen saman med begge foreldra og hyllinga gjekk føre seg på Hovedtangen 17. juni 1610.

Som vaksen leia han Riksrådet eit par gonger under fråværet til faren og han vart også statthaldar ein kort periode, men det synte seg at han ikkje hadde format til å leia. 

Riksrådet pressa på kongen for å få Kristian gift, dei var misnøgd med måten han levde på med stort forbruk av alkohol, historier med ymse kvinner og stor gjeld.

Han gifta seg i 1634 med Magdalena Sibylla av Sachsen, dotter av kurfyrste Johann Georg I av Sachsen. Bryllaupet er kjend som «Det store bilager» (Det store bryllaupet), praktfullt og dyrt. Paret busette seg på Nykøbing slott på Nykøbing Falster, slottet var på denne tida eit velhalde renessanseslott.
På slottet hadde Kristian ei stor samling av kunst og gjenstandar frå oldtida, mellom anna det store
Gallehus-hornet. 
Ekteparet fekk ingen born. 

Kristian døydde under eit kuropphald i Tyskland 44 år gamal og vart gravlagd i Vor Frue kyrkje i København. I 1655 vart kista flytta til Roskilde domkyrkje.

Referansar
----------

1. 1 2 3  Christian udvalgt Prins frå Dansk biografisk leksikon
2. ↑  Det store bilager frå Historisk Fællesråd
3. ↑  Carl Bruun: Kjøbenhavn - kap. IX. side 456, Kjøbenhavn under Christian den Fjerde til Freden i Lybæk 1629. På nett hos Eremit.dk
4. ↑  Hans Petter Thuesen, side 102
5. ↑  Nykøbing Slot-Enkedronningens hjem frå Kulturavrv.dk
6. ↑  Den udvalgte prins Christian 
frå De Danske Kongers Kronologiske Samling
7. ↑  Magdalena Sibyllas guldhorn Arkivert 2010-10-31 ved Wayback Machine. frå Nationalmuseet

Litteratur
----------

* Nils Petter Thuesen: Historien om Oslo. Forlaget Historie & Kultur AS, Oslo, 2010. ISBN 978-82-92870-40-2

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Den utvalde prins Kristian**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS

 |
**9K115 Metis** ('kjøterhund'; NATO-kallenamn **AT-7 Saxhorn**) er eit berbart SACLOS-trådstyrt panservernmissil frå Sovjetunionen.

Utvikling
---------

Missilet vart utvikla av Tula KBP. Det er svært lik 9K111 Fagot i ytre utsjånad (som har tre store finnar); likevel, missilet er mykje lettare, først og fremst på grunn av redusert drivstoffmengde, noko som reduserer den maksimale rekkjevidda til 1 000 meter.

I løpet av 1980-talet vart det utvikla ein oppgradert versjon av missilet - Metis-M 9M131. Det nye missilet er mykje større og tyngre, med auka rekkjevidde og eit større stridshovud. NATO kalla dette missilet AT-13 Saxhorn-2.

Historie
--------

Missilet vart introdusert i den russiske hæren i 1979 for å supplera 9K111 Fagot. Systemet er lettare enn Fagot-systemet, på grunn av eit mindre komplisert avfyringsstativ og ein lettare rakett.

Eksportprisar for missil og avfyringsrampe i 1992 var:

* **9M131** Rakett 13 500 dollar
* **9P151** Avfyringsstativ 70 000 dollar

Modellar
--------

* **9K115** (NATO:-7 *Saxhorn*) - gjekk inn i teneste i 1979.
* **9K115-2 Metis-M** (NATO: AT-13 Saxhorn-2)

Skildring
---------

Missilet vert avfyrt frå 9P151 avfyringsstativ, som har ein enkel trefot som støtte. Det kan òg avfyrast frå skulder - men denne måten krev meir dugleik av operatøren. Avfyringsstativet veg 10,2 kilogram. Missilet vert avfyrt frå røyret med ein booster snarare enn gassgeneratoren ein bruker på 9K111 Fagot-systemet, til trass for at begge rakettane vert teikna av same designbyrå. Styringssystemet 9S816 vert drive av eit termiske batteri som er fest til avfyringsrøyret kort tid før utskyting. Missilet i seg sjølv er trådstyrt. 

Missilet kan startast frå eit innelukka område som til dømes ein bygning eller hole, men krev minst 6 meter bak avfyringsstativet, og eit total innvendig volum på minst 100 kubikkmeter. Missilet har ein kort minsteavstand på 40 meter og kan engasjera mål med fart opptil 60 kilometer per time.

Missilet har eit enkelt stridhovud med HEAT- kumulativ ladning.

Operatørar
----------

Kart med 9K115-operatørar i blått og tidlegare operatørar i raudt
Kroatiske 9K115 Metis

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «9K115 Metis» frå Wikipedia på bokmål, den 6. mai 2017.*

* Hull, A.W. Markov, D.R. Zaloga, S.J. (1999). *Soviet/Russian Armor and Artillery Design Practices 1945 to Present*. Darlington Productions. ISBN 1-892848-01-5.
Drammensfjorden. *(Illustrasjon: Finn Bjørklid)*
Drammensfjorden sett frå Hyggen i Røyken mot Verket og Svelvik. *Foto: Kjetil Lenes*
**Drammensfjorden** er ein om lag 27 km lang fjord på Austlandet som har gitt namn til byen Drammen. Han går frå den breie delen av Oslofjorden og nord-nordvestover og dannar vestsida av halvøya Hurumlandet.

10 km inn i fjorden, ved Svelvik, går det ein endemorene kalla Verket ut frå Hurumlandet. Her er fjorden berre 200 meter brei, og mudra opp til 10 meters djup. Innanfor er fjorden opp til 117 meter djup. Her renn Drammenselva ut og dette i lag med innsnevringa gjer at fjorden her består av brakkvatn

Drammensfjorden var for nokre tiår sidan forureina. Kloakkreinsing og endring av industrien i Drammen har derimot ført til at vatnet no er mykje reinare. Laks og sjøaure er derfor igjen å finne i fjorden, Drammenselva og Lierelva. Drammensvassdraget er av dei viktigaste områda for laks i landet, men har hatt probleme med Gyrodactylus salaris.

Drammensvassdraget er det tredje største vassdraget i Noreg, vassdraget ligg i Oppland og Buskerud, og renn ut i havet med Drammenselva. Vassføringen ved utløpet er på om lag 300 m3/s.

Fjorden er kjent frå norrøn tid under namnet *Drafn*, eit ord ein trur tyder «uklart vatn» eller «bølgjer». Elva som renn ut inst i fjorden blei kalla *Drofn*, det er hokjønnsbøying av same ordet. Mellom anna fortel Snorre Sturlason i soga om Olav den Heilage at kongen gøymde seg for Knut den mektige i ein sjø som heitte Dramn. På denne tida stod vatnet 4-5 meter høgare i fjorden, slik at vikingskipa kunne segla heilt opp til Vestfossen og Hellefoss.

Kjelder
-------

* Mellom anna Store Norske Leksikon.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
***MOJO*** er eit populært musikkmagasin opphavleg publisert av Emap, og sidan januar 2008 av Bauer, kva månad i Storbritannia. Etter suksessen med magasinet *Q*, såg Emap etter eit magasin som skulle omhandle den gryande interesse for classic rock-musikk. MOJO kom første gong ut 15. oktober 1993 og hadde Bob Dylan og John Lennon på framsida av den første utgåva. Magasinet var kjend for den djupe dekkinga av både populære artistar og kult-artistar og vart ein inspirasjon for magasin som *Blender* og *Uncut*. Mange kjende musikkritikarar har skrive for bladet, som Charles Shaar Murray, Greil Marcus, Nick Kent og Jon Savage. Den første redaktøren i *MOJO* var Paul Du Noyer og han har vore etterfølgd av Mat Snow, Paul Trynka and Pat Gilbert.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mojo (magazine)» frå Wikipedia på engelsk, den 23. mars 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Oversikt over plater som har følgd med Mojo

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (label)

 |
Ultimatum er rekna som eit særs sterkt verkemiddel i internasjonal politikk. Karikatur, truleg knytt til det britiske ultimatumet mot Portugal i 1890.
**Ultimatum** (latin for 'den siste', frå *ultimat*) er eit krav som blir stilt utan rom for forhandling. Omgrepet er kjend frå internasjonal politikk og andre forhandlingar. Ofte følgjer det trugsmål om sterke konsekvensar av at eit ultimatum ikkje blir oppfylt, som krig i ultimatum mellom statar, eller streik eller lockout ved ultimatum knytt til arbeidstvistar.

I folkeretten er ultimatum ei særskild meddeling frå ein stat til ein anna i ein spend situasjon. Slike ultimatum set bestemte krav som må oppfyllast om ein vil unngå tvangsmiddel, som krig. Ultimatuma inneheld alltid ein tidsfrist som gjerne er svært kort, særlig om det blir truga med krig.

Etter den tredje Haagkonvensjonen frå 1907 om opning a fiendtlege handlingar skal slike handlingar ikkje innleiast utan eit føregåande varsel som skal ha form anten av ei grunngjeven krigserklæring eller av eit ultimatum med krigserklæring på vilkår. Som følgje av forbodet i artikkel 2 av pakten mot bruk av makt, eller trugsmål om dette, har bestemmelsen ikkje lenger tyding med omsyn til medlemmer av Dei sameinte nasjonane.

Kjelder
-------


* «Ultimatum», *Nordisk familjebok* (1920)/Uggleupplagan. Band 30.
* «ultimatum» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* «Ultimatum» (15. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 1. juli 2014.
* «ultimatum» i Nynorskordboka.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NDL

 |
Storforsen og austsida av Ragundasjön.
**Ragundasjön** var ein ca. 25 km lang innsjø som eksisterte fram til natt til 7. juni 1796. Innsjøen låg ved Hammarstrand i Ragunda kommun i Jämtland i Sverige. Delar av dagens Hammarstrand ligg no der det tidlegare var sjøbotn.

Natt til 7. juni 1796 vart heile Ragundasjön med sine 300 millionar m³, tømd på berre fire timar. Årsaka bak ein av dei vondaste naturkatastrofane i Sverige nokon gong var at Magnus Huss, òg kjent som *Vildhussen*, skulle leggje ei tømmerrenne forbi den 35 meter høge Storforsen (Gedungsen). Prosjektet bar gale avstad då bekken han hadde brukt for å spyle bort grus frå åskammen, skar gjennom heile åsen og tømde Ragundasjön. Ei enorm flodbølge fossa fram gjennom den nedre delen av Indalsälven, og øydela alt på vegen. Utruleg nok omkom ingen menneske.

Morgon etter var det, utanom den tomme innsjøen, tre andre merkbare endringar: Den 30 meter høge Storforsen, òg kalla Gedungsen, hadde stilna, og vorte til Döda Fallet; eit nytt fossefall, Hammarforsen, hadde oppstått kring ei mil lengre oppstraums; og sediment og jordmasser som vart skylt med langs Indalsälven samla seg i utløpet til elva nord for Sundsvall, og bidrog til danninga av det største kystdeltaet i Sverige, Midlanda, der Sundsvall-Härnösand Airport i dag ligg.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Ragundasjön» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* ein försvunnen sjö. Artikel i Svenska Familj-Journalen, band III, n:o II, februari 1864.
**Das GEDICHT** ('Diktet') er det største poesimagasinet i den tysktalande verda. Det blei grunnlagt i 1993 av diktaren og forleggjaren Anton G. Leitner saman med Ludwig Steinherr. I periodane 1994–2007 og 2020–2022 var Leitner den einaste redaktøren. Mellom 2008 og 2019 redigerte Leitner det årlege tidsskriftet med ulike medredaktørar.

Frå den fyrste utgåva kom ut i 1993 har *DAS GEDICHT* publisert originale, ofte banebrytande verk frå tyskspråklege diktarar, og kritiske essar frå samtidige skribentar og forskarar. Kvar utgåve har eit tema (som erotika, religion, pop, politisk poesi, dikt om born, dyr, helse eller natur). Temaa blir berre kunngjorde til abonnentar av magasinet. I tillegg har dei bok-lange utgåvene av bladet meldingar og kommentarar, og ein detaljert bibliografi av nye utgjevingar innan diktsjangeren.

Kjelder
-------

1. ↑  *Die Zeitschrift DAS GEDICHT feiert 20-jähriges Bestehen*, Abendzeitung, 16. oktober 2012.
2. ↑  *Complete listing of authors featured in DAS GEDICHT*
3. ↑  *Dichtung und Religion sind aus demselben Holz geschnitzt* Arkivert 2013-10-04 ved Wayback Machine. I: Sonntagsblatt – Evangelische Wochenzeitung für Bayern, 14. mai 2002
4. ↑  *Wo bleibt jetzt der Heiligenschein?*, intervju, Publik-Forum, 14. november 2001
5. ↑  «Anton G. Leitner Verlag / DAS GEDICHT».
6. ↑  *Das Gedicht*, Basler Zeitung, 19. november 1993

* *Denne artikkelen bygger på «Das Gedicht» frå Wikipedia på engelsk, den 25. juli 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* *DAS* GEDICHT-temavlegnsheiten
* Blogg for magasin
* *Det er ein fullstendig lista over dei som er med i DAS GEDICHT sidan 1993.*
* Das Gedicht i katalogen til det tyske nasjonalbiblioteket
**Føyka stadion** er eit fotballstadion i Asker som opna 1. juli 1950. Seinare vart det modernisert med fullverdig friidrettsanlegg og tribune (500 sete) og flaumlys og opna på ny 1. juni 1999. Stadionanlegget erstatta idrettsplassen frå 1923, som no er klubben sine grusbanar for 11-ar og 7-ar-fotball. Det var ein enkel løpebane rundt idrettsplassen. I 1965 opna klubbhuset, som seinare er påbygd tre gonger og i dag rommar administrasjonssenter for Asker Skiklubb og allianseklubbane Asker Fotball Kvinner og Asker Fotball Herrar. 14. desember 2004 opna klubben kunstgrasbane med undervarme. Anlegget har òg 1 kilometer lysløype og sandvolleyballbane. Stadionet vart tidlegare brukt som naturisbane om vinteren til skøyteløp fram til og med 1990/91-sesongen. Bana var arena for den skandinaviske ungdomslandskampen den 23.–24.2.1979.

Banerekordar
------------

Kvinner| Distanse | Løpar | Nasjon | Tid | Dato |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 500 m | Else Ragni Yttredal | NOR | 43,8 | 12.2.1991 |
| 1000 m | Else Ragni Yttredal | NOR | 1.33,7 | 5.1.1985 |
| 1500 m | Else Ragni Yttredal | NOR | 2.17,3 | 12.2.1991 |
| 3000 m | Bente Munkerud | NOR | 5.17,2 | 27.1.1985 |

Menn| Distanse | Løpar | Nasjon | Tid | Dato |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 500 m | Arne Nicander Nilsen | NOR | 40,4 | 26.1.1985 |
| 1000 m | Jan Bengtsson | SWE | 1.23,6 | 24.2.1979 |
| 1500 m | Ståle Njåtun | NOR | 2.06,5 | 9.1.1982 |
| 3000 m | Jan Tore Andersen | NOR | 4.30,1 | 27.1.1985 |
| 5000 m | Nils Egil Aas | NOR | 7.40,5 | 27.1.1985 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Føyka stadion» frå Wikipedia på bokmål, den 2. juni 2013.*
* WSSSA

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) Føyka stadion – Profil og resultatoversikt på SpeedSkatingNews.info.
**Verdsmeisterskapen i handball 1993 for menn** vart avvikla i dagane frå 9. til 20. mars i Sverige. 16 land deltok i turneringa. Noreg tapte alle tre kampane i gruppespelet og var rangert som nummer 13.

Etter gruppespel og hovudrunde møttest dei tolv beste laga til finalekampar basert på plasseringa i hovudrunda. Vinnarane av dei to hovudrunde-gruppene, Frankrike og Russland gjorde opp om VM-pokalen. Her viste Russland seg som det desidert beste laget og sigra med 28 mot 19 mål. Arrangørlandet Sverige slo Sveits 26–19 i kampen om bronseplassen.

### VM-finalen

Finalen fann stad i Globen i Stockholm med 13 000 tilskodarar på tribunane. Svenskane Johansson og Kjellqvist dømde oppgjeret. Ved pause leia Russland 13–11. I den andre omgangen var det klasseskilnad mellom laga. Frå 19–16 auka det russiske mannskapet forspranget til 22–17 og vann til slutt med heile ni mål; 28–19.

**Russland** sine målskårar heitte Talant Dujsjebajev (6), Vasilij Kudinov (6), Valerij Gopin (5), Andrej Antonevitsj (3), Vjatsjeslav Atavin (2), Dmitrij Karlov (2), Igor Vasiljev (2), Oleg Grebnev (1) og Oleg Kiseljov (1). Andrej Lavrov var målvakt.

Med kvar sine 4 nettkjenningar vart Denis Lathoud og straffeskytaren Stéphane Stoecklin franske toppskårar i finalen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Championnat du monde masculin de handball 1993» frå Wikipedia på fransk, den 18. januar 2024.*
**Anders Fredrik Skjöldebrand** (14. juli 1757–23. august 1834) var ein svensk greve, general, statsråd, medlem av Svenska akademien (stol 18) og En af rikets herrar.

Skjöldebrand er særleg kjend for arbeidet med forhandlingane ved freden i Fredrikshamn som avslutta finskekrigen mellom Sverige og Russland i 1809. Han var òg med på å forhandle fram Mossekonvensjonen i august 1814.

Skjöldebrand var fødd i Stockholm. Her vart han i 1810 utnemnd til överståthållare, ei teneste han hadde til 1812.

I 1799 reiste han gjennom Lappland og Finnmark. Denne reisa la grunnlag for verket *Voyage pittoresque au Cap Nord*, som kom ut i Stockholm i 1801-02. I dette verket har Skjöldebrand laga 62 illustrasjonar av typen akvatinter. 29 av desse motiva er henta frå Finnmark. Skjöldebrand sine verk har stor kulturhistorisk betydning, sidan han var blant dei første som gav att Finnmarklandskapet i så stor breidde og med såpass høg kunstnarisk kvalitet.

Kjelder
-------

1. ↑  «Skjöldebrand, Anders Fredrik». *Svenskt biografiskt handlexikon*. Henta 30. juni 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
***Østlands-Posten*** (ØP) er ei dagsavis som kjem ut i Larvik i Vestfold. Ho held til på Fritzøe Brygge. Østlands-Posten dekker Larvik og Lardal kommune i sørlege delar av Vestfold. 
Ansvarleg redaktør er Eirik Haugen.

Historie
--------

Avisa vart grunnlagd som venstrepolitisk avis i 1881. 1896–1995 var Østlands-Posten eigd av familien Næss. Ho vart ei partipolitisk sjølvstendig dagsavis etter Venstre si splitting i 1972. 

Driftselskapet er Østlands-Posten AS som er eigd av A-pressen ASA sidan 1995.

*Østlands-Posten* er i dag ein del av eit mediehus som i tillegg til eiga avis eig lokalavisene Tvedestrandsposten, Aust-Agder Blad (Risør), Porsgrunns Dagblad, Øyene og Jarlsberg Avis. I tillegg er mediehuset største lokalradioaktør i Vestfold, i tillegg til at ein driv sitt eige distribusjonsselskap.

Opplagstal
----------

Utvikling i nettoopplag.

| År | Nettoopplag |
| --- | --- |
| 2000 | 14 523
  |
| 2001 | 14 536
  |
| 2002 | 14 542
  |
| 2003 | 14 276
  |
| 2004 | 14 293
  |
| 2005 | 14 358
  |
| 2006 | 14 284
  |
| 2007 | 14 281
  |
| 2008 | 13 932
  |
| 2009 | 13 730
  |
| 2010 | 13 446
  |
| 2014 | 11 952
  |

Østlands-Postens nettavis er største lokale nettstad i søndre Vestfold.

Bøk
---

Østlands-Posten lanserte 29. februar 2008 et nytt spesialmagasin, Bøk. ØP-journalist Kjersti Bache fekk redaktøransvaret for magasinsatsinga.

Svenner.no
----------

Østlands-Posten lanserte 22. mai 2008 ei eiga nettavis for Stavern og land kalla svenner.no.

Nærradio
--------

Østlands-Posten har drive nærradio to gonger tidlegare: først Radio ØP (1985–1987, på eigen konsesjon), så Radio Larvik (2005–2007, på Radio Sentrum sin konsesjon). I 2008 søkte Østlands-Posten om såkalla allmennkonsesjon og 2. juni 2008 vart det klart at avisa fekk konsesjon.

Avisa eig 49 % av aksjane i Radio Tønsberg.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Østlands-Posten

Kjelder
-------

1. ↑  «Østlands-Posten», *www.op.no* (på norsk), henta 25. mars 2020
2. ↑  Mediebedriftenes Landsforening Opplag- og lesartal. Nettoopplaget er eit mål for betalt opplag.

* *Denne artikkelen bygger på «Østlands-Posten» frå Wikipedia på bokmål, den 9. november 2008.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
**Arinbjørn herse** (*Arinbjörn hersir*), fødd omkring 900 og død omkring 970, var ein norsk stormann og skald. 

Arinbjørn var ein mektig hovding og herse i Firdafylke, og far hans var Tore Roaldsson herse. Mor hans var Arntrud Arinbjørnsdotter; ho var etterkomar etter skaldane Brage Boddason og Erp lutande. Opplysningar om denne slekta finst i den islandske Landnåmaboka (kafli 22).

I ei strofe i diktet «*Arinbjarnarkvida*» er namnet på farfaren (*Hroald*) nemnt. I diktet nemner òg skalden at Arinbjørn budde i Fjordane (*es í Fjǫrðum býr*) og det er gissa på at han budde på Vereide i Gloppen kommune.

Arinbjørn er nemnd av Snorre i soga om Olav Tryggvason, men mest opplysningar om han i dei norrøne kjeldene, finn vi i Egilssoga (soga om Egil Skallagrimsson). 

I Egilssoga blir det fortalt at sonen til Harald Hårfagre, Eirik Blodøks, miste mor si då han var tre år gamal; han kom då i fostring hjå Tore Roaldsson og Arinbjørn og Eirik vart dermed fosterbrør. Arinbjørn var seinare i livet ein trufast tilhengar av kong Eirik (ca 895–954) og følgde med han då han vart driven ut av landet etter at Håkon den gode (Adalsteinsfostre) vart konge omkring år 934. Arinbjørn fór med kongen til Orknøyane og derifrå herja dei i Skottland og England. Eirik var ei tid konge i Northumberland men i den angelsaksiske krønika er det sagt at Eirik Blodøks vart «driven ut av Northumbria» i 954 og truleg døydde han om lag på den tida.

Etter at Eiriks Blodøks var død, slutta Arinbjørn seg til sonen hans, kong Harald Gråfell og var seinare med på hærferda til Danmark, der begge fall i slaget mot den danske vikinghovdingen Gull-Harald, ved Hals i Limfjorden (omkring 970).

Arinbjørn var ein nær ven av skalden Egil Skallagrimson og han er ein av hovudpersonane i Egilssoga. Der er det fortalt at Arinbjørn skal ha redda livet til Egil, då han ved eit høve kom i usemje med kong Eirik Blodøks. Egil dikta «*Arinbjarnarkvida*», eit minnekvad om Arinbjørn herse. Ikkje alt av diktet er blitt bevart.

Arinbjørn skal ha vore ein god skald, men han er ikkje nemnd i Skaldatal. Ingen dikt av han er kjende.

Referansar
----------

1. ↑  Landnåmabok frå snerpa.is (norrøn tekst)
2. 1 2  Arinbjarnarkvida Arkivert 2016-03-01 ved Wayback Machine. dikt av Egil Skallagrimsson (Skaldic Project)
3. ↑  Hvor bodde Arinbjørn herse av Magnus Olsen (1960)
4. ↑  Gull-Harald Store norske leksikon

Bakgrunnsstoff
--------------

* Egilssoga v/Leiv Heggstad (1950)
* Arinbjørn herse Nordisk familjebok, Uggleupplagan', bind I (1904)
* Arinbjørn herse Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Koordinatar: 59°57′12″N 10°34′57″E﻿

Den siste appellen på Grini fangeleir på frigjeringsdagen 8. mai 1945.Foto: Ukjend / Oslo Museum

**Grini** var opphavleg eit kvinnefengsel i Bærum kommune som vart teke i bruk som ein krigsfangeleir av okkupasjonsmakta i Noreg under andre verdskrigen.

Historie
--------

Dette vart den største fangeleiren i Noreg. Allereie den 24. april 1940 vart Grini teken i bruk som fangeleir for ca. 700 fangar. I første krigsåret var føremålet med leiren kortvarige interneringar. Frå 1941 vart leiren hovudsakleg bruka for oppbevaring av politiske fangar henta inn frå heile landet. Frå same året av og fram til fredsslutninga vart totalt 19 788 fangar registrerte i leiren, av desse vart 3 402 deporterte til fengsel og konsentrasjonsleirar i Tyskland og dei tyskokkuperte områda. På det meste var det sett inn 5 400 fangar på Grini.

### Innsette

Det kom inn fangar frå mange lag av folket til Grini, her er døme på ein Nobelprisvinner, professorar, vitskapsfolk, kulturarbeidarar, idrettsfolk, politikarar, kunstnarar og losar som var involverte i å hjelpe flyktningar til Sverige og Storbritannia. Nokre av dei mest kjende fangane er: 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Reidar Aulie
* Lars Berg
* Johan Borgen
* Abraham Borøchstein
* Trygve Bratteli
* Hermann Fischer
* Ole Kristian Hallesby
 | * Odd Hassel
* Alvild Jørgensen
* Einar Gerhardsen
* Harald Grieg
* Henrik Groth
* Helge Gundersen
 | * Per Krogh
* Marie Lous Mohr
* Abelone Møkster
* Otto Nielsen
* Rasmus Navelsaker
* Peder J. M. Pedersen
 | * Birger Ruud
* Didrik Arup Seip
* Arne Sælensminde
* Lars Sæther
* Gunnar Sønsteby
* Gustav Sønsteby
* Kristian Welhaven
* Arnulf Øverland
 |

Det er kjent at 8 fangar vart avretta på Grini i 1944, av dei 3 kvinner.

### Bruk etter andre verdskrigen

Frå 1945 til 1949 vart fengselet bruka til soning for landssvikdømde, sjå det norske landssvikoppgjeret.

Fengselet har frå år 2000 det offisielle namnet «Ila fengsel, forvarings- og sikringsanstalt».

Sjå òg
------

* Fangeleirane til okkupasjonsmakta i Noreg under andre verdskrigen

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Grini fangeleir**

* Grinimuseet ved Ila landsfengsel
* Ei øyevitneskildring
* Ila fengsel- historikk Arkivert 2006-06-24 ved Wayback Machine.
* Lofoten krigsmuseum om Grini fangeleir Arkivert 2015-04-10 ved Wayback Machine.
* 

* Grini fangeleir i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Ugler i mosen** er eit uttrykk av dansk opphav som blir brukt om noko som er mistenkeleg eller om ein aner skjulte farar. Uttrykket viser eigentleg til ulvar i myra, men er blitt lånt inn til norsk og svensk med «mose» uomsett.

Uttrykket er kjend frå 1600-talet av, og blei mellom anna samla inn av leksikgrafen Mathias Moth (ca. 1647-1719) og teke med i ordboka hans som «der er ûlve i mosen».

På 1700-talet blei ulver forsvanska til ugler, truleg på grunn av den store lydlikskapen mellom dei to orda i nokre dialektar (begge orda er også blitt skrivne uler og uller). På jysk var ordtaket til dømes «der er uller i mosen».

Det at ulvane forsvann frå uttrykket er også sett i samanheng med at dei blei utrydda frå Danmark, først på Sjælland og sidan 1800-talet også i Nørrejylland. 
Den same ombyttinga har funne stad i omgrepet «uglesjå» eller «uglesett», som opphavleg var *ulvese*.

Kjelder
-------

1. ↑  
ugler i mosen, Norsk Ordbok
2. ↑  Ûlf, Moths Ordbog
3. ↑  ulv og ugle i *Ordbog over det danske Sprog*
4. ↑  Achton Friis: «Jegindø», *De Danskes Land*
5. ↑  *Den nordiske verden 1* (s. 69), Gyldendal 1992, ISBN 87-01-79030-7
6. ↑  «Ugler i mosen», Store norske leksikon.

* Elof Hellquist (1922). «uggla». *Svensk etymologisk ordbok*.
* Bulldozer,
*Denne sida finst òg på høgnorsk — sjå «Hn/Pokémon Snap».*

***Pokémon Snap*** er eit videospel fyrst gjeve ut for Nintendo 64, og seinare for Virtual Console på Wii. Spelet er ein del av Pokémon-serien, og vart fyrste gong gjeve ut i Europa 15. september i 1999. Utgåva på Virtual Console er det fyrste som har vorte brigda sidan den opphavlege utgjevinga; på Virtual Console kan ein sende bilete ein har teke til oppslagstavla på konsollen. Dessutan vart standardnamnet til hovudpersonen brigda frå Todd til Todd Snap, og pokémonen Jynx fekk leten lilla i staden for den opphavelege svarte. Spelet har 63 av dei 151 opphavlege pokémonane.

Ramma til spelet
----------------

Spelet handlar om ein pokémonfotograf som heiter Todd Snap. Han vert henta til ei øy av Professor Oak, som treng høgkvalitetsbilete for å stø dei vitskaplege oppdagingane han har gjort. Øya har fleire vêrlag, som Todd granskar med ein særeigen farkost.

Oppbygginga til spelet
----------------------

I spelet kan ein ikkje røra seg fritt, men langs ei rute som er fastsett på førehand. Medan ein rører seg langs denne ruta, skal ein taka bilete av ymse Pokémon-ar som syner seg. Ein kan ta opp til 60 bilete på ein tur, og når turen er ferdig dømer Professor Oak eitt av bileta som ein vel. Dette dømer han ut frå fleire haldepunkt, til dømes storleik og haldning på Pokémon-en, og anna.

Spelet har sju forskjellige banar: strand, tunnel, vulkan, elv, hole, dal, og ei spesialbane oppe i skyene. Med tida kan ein oppdage mykje nytt i banane, til dømes nye ruter, Pokémon-ar, eller nye vis å få ein høg poengsum på.

Det er fleire hjelpemiddel ein kan nytta for å få betre bilete. Ein kan nytta eple, som drar til seg Pokémon-ar, spesielle ballar, som kan slå ut, tvinga fram, eller få ein Pokémon til å te seg annleis, pokéfløyte, som vekkjer sovande pokémonar, og ein kan auka snøggleiken til farkosten.
**Saga Walli** (29. juni 1891–7. november 1975) var ein svensk biletkunstnar. 

Ho blei fødd i Praha som dotter av operasongaren Johannes Elmblad og kona hans, forfattaren Sigrid Elmblad, fødd Pettersson.
Ho gifta seg med teologen og skulemannen Gustaf Walli. Paret fekk to søner.

Walli har måla altartavler i fleire svenske kyrkjer. Ho har også måla landskap og portrett, illustrert barnbøker og laga postkort. Ho var også verksam som pedagog.

Walli er representert i Göteborgs konstmuseum og i det svenske Nationalmuseumet i Stockholm.

Kyrkjelege utsmykkingar
-----------------------

* Annedalskyrkja
* Hunnebostrand kyrkje
* Murum kyrkje
* Sankta Birgittas kapell i Göteborg
* Tiarp kyrkje
* Vänersnäs kyrkje
* Älvsborg kyrkje
* Ödsmål kyrkje

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Saga Walli» frå Wikipedia på svensk, den 23. september 2017.*

* Gustaf Walli i Vem är det?, 1943
* Gustaf Walli i Vem är vem?, 1948

### Fotnotar

1. ↑  Göteborgs konstmuseum
2. ↑  Søk i collection.nationalmuseum.se
**Løytnant** (frå fransk *lieutenant*, avløysar, den høgaste etter sjefen, tidlegare skrive lieutenant, leutnant og løitnant på norsk) er den nest lågaste graden for offiserar i det norske forsvaret. Den tilsvarar den tidlegare graden premierløytnant. I 1930 blei gradane premierløytnant og sekondløytnant erstatta med løytnant og fenrik.

Gradane oversersjant og stabssersjant opphøyrde 1. juli 1975 og befalet fekk høvesvis offisersgradane fenrik og løytnant. Hærordninga av 1. januar 1977 gjorde at dei eldste av dei gamle stabssersjantane fekk kapteins grad.

Løytnantar fyller mange stillingar. I regulære hæravdelingar vil desse gjere teneste som troppssjef, NK kompani, administrasjonsoffiser, vernepliktige legar, prestar, ingeniørar og liknande. Grada løytnant har symbolet to stjerner.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Grad under:Fenrik | **Hæren og Luftforsvaret**Militære grader | Grad over:Kaptein |
| Grad under:Fenrik | **Sjøforsvaret**Militære grader | Grad over:Kapteinløytnant |
|


| * v
* d
* e
Militære grader i Noreg |
| --- |
| **Hæren/Luftforsvaret:** Meinig/Flysoldat – Korporal – Sersjant – Fenrik – Løytnant – Kaptein – Major – Oberstløytnant – Oberst – Brigader – Generalmajor – Generalløytnant – General |
| **Sjøforsvaret:** Utskriven meinig – Utskriven leiande meinig – Kvartermeister – Fenrik – Løytnant – Kapteinløytnant – Orlogskaptein – Kommandørkaptein – Kommandør – Flaggkommandør – Kontreadmiral – Viseadmiral – Admiral |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
Koordinatar: 46°27′54.36″N 7°59′37.18″E﻿

**Aletschhorn** er eit fjell på 4192 moh. i Bern-Alpane i Sveits. Fjellet høyrer med i Jungfrau-Aletsch-Bietschhorn-området som UNESCO har teke med på si verdsarvliste. Aletschgletscher ligg ved foten av fjellet.

Geografi
--------

Aletschhorn er den nest høgste fjelltoppen i Bern-Alpane, Finsteraarhorn er høgare. På nordsida av fjellet ligg Aletschfirn, ein del av Aletschgletscher. I sørvest ligg Ober Aletschgletscher, medan Mittel Aletschgletscher ligg i sør. Begge desse breane er nedbørsfelt til elva Massa, som har sine kjelder i Aletschgletscher og endar opp i elva Rhone. Aletschhorn, som ligg midt inne i breområdet, er mindre kjend enn fjelltoppane Jungfrau og Eiger. Desse ligg kring 10 km lenger nord.

Aletschhorn sett frå Jungfraujoch

Klatresoge
----------

Aletschhorn vart klatra fyrste gong i 1859 av Francis Fox Tuckett, Johann J. Bennen, V. Tairraz og Peter Bohren. Den 18. juni starta dei bestiginga frå Mittel Aletschgletscher, på sørsida av fjellet. Slik mange andre klatrarar gjorde den tida, tok Tuckett med seg eit barometer og gjorde vitskaplege observasjonar. Han registrerte isande kalde temperaturar og svært sterk vind. Vinden var så kraftig at han truga med å slå klatrarane over ende.

Etter dei hadde nådd toppen, skilde Tuckett lag med Bennen og tok til på nedstiginga i nordveggen saman med Bohren og Tairraz. Han ynskte å gå rett ned i dalen Lötschental. Straks etter dei tok til på nedstiginga, stokk eit snøskred ut under føtene til klatrarane. Dei vende då tilbake og føretok nedstiginga på Mittel Aletschgletscher.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aletschhorn» frå Wikipedia på engelsk, den 7. oktober 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Aletschhorn på SummitPost
* Bilete av Aletschhorn frå Lötschenlücke
* Bilete av Aletschhorn frå Mischabelhuts

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |