recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ein furuskog i al-Ansariyahfjella
**Skogbruk i Syria** er avgrensa til kystfjella som strekkjer seg frå grensa til Tyrkia til Libanon, parallelt til Middelhavet. Skogområda i Syria har minka frå 20 000 kvadratkilometer i 1911 til 7 500 kvadratkilometer i 1947. I 2010 var skogområda kring 4 500 kvadratkilometer, eller 2,55 % av det samla arealet av Syria.

Historie
--------

I antikken var Syria rikt skogkledd. Mange av skogane har vorte tynna ut eller forsvunne på grunn av hogst for tømmer og ved, overbeite og mange skogbrannar.

Regionar og artar
-----------------

Nord i Syria ligg skogsområdet Kurd-Dagh, nordvest for Aleppo. Kurd-Dagh er særleg snauhogd på grunn av stor hogst under fyrste verdskrigen. Det er redusert til krattskog av Kermes-eik (*Quercus coccifera*), med enkelte Aleppo-furuar (*Pinus halepensis*) og svartfuru.

I nordvest, nær grensa til Tyrkia og provinsen Hatay dekkjer dei to skogane Baer og al-Bassit i alt 250 km². Dei dannar den største skogen i Syria. Bassit, nær kysten, består av tett tett aleppofuru. Skogen vart herja av brann. Baer, som ligg 800 meter over havet, består av aleppofuru, tyrkisk eik (*Quercus cerris*) og vallone-eik. Skogen er hovudsakleg verna mot hogst, men kring kantane, vert skogen fjerna for å nyttast i tobakkstørkingsverk..

Al-Ansariyahfjella går parallelt til kysten og stig til 1500 meter over havet og strekkjer seg over 100 km ned til Homskløfta. Fjellryggen er dekt med eik. Det finst fleire isolerte lommer med libanesisk seder (*Cedrus libani*), kilikisk furu (*Abies cilicica*) og einer (*Juniperus excelsa*). Der høgda går ned til 800 meter veks eviggrøne eiketre. Skogane ved al-Ansariyahfjella dekkjer eit område på kring 200 km².

Dei indre fjellkjedene er nesten heilt avskoga. Daddelpalma (*Phoenix dactylifera*) og pistasjetra er dei einaste tre som veks i Den syriske ørkenen. Pistasjetre er spreidde og det finst berre nokre få tre per hektar, men dei strekkjer seg over to enorme område i Den syriske ørkenen: Abd-el-Aaziz i al-Jazira og Bilas i Palmyra-området.

Sjå òg
------

* Ajloun skogreservat (Jordan, nær Syria)
* Guds sedar (Libanon)
* Dibeen skogsreservat (Jordan, nær Syria)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Forestry in Syria» frå Wikipedia på engelsk, den 29. mars 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3 4 5  Rolley, J (mars–April 1948). «Forest conditions in Syria and Lebanon». *Unasylva* (Washington DC, USA: FAO) **2** (2): 77–80.
2. ↑  Martini, Ghalia, 20forests.pdf Vegetation: The Middelhavet Forests of Coastal Mountains[*daud lenkje*], Faculty of Agriculture - Aleppo University
|  |
| --- |
| **Skogfredlaus** |
| SkogfredlausSkogfredlaus |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Lyngordenen Ericales |
| **Familie:** | Nøkleblomfamilien Primulaceae |
| **Underfamilie:** | Myrsinoideae |
| **Slekt:** | *Lysimachia* |
| **Art:** | **Skogfredlaus** *L. nemorum* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Lysimachia nemorum***L. 1753 |

**Skogfredlaus** (*Lysimachia nemorum*) er ei urteaktig plante i fredlausslekta i fredlausfamilien.
Han er 10–40 cm lang, har krypande stengel og tynne, lysegrøne blad. Blomane er gule. Arten er fleirårig.

Utbreiing
---------

Skogfredlaus i England.
Skogfredlaus veks naturleg frå vestre og sentrale Europa, Sicilia og Balkan til Kaukasus.
No er arten forvilla på mange plassar i verda.

I Noreg er planta funne på Vestlander. I Sverige er arten sjeldsynt og ein finn den berre i Skåne og Småland.

Skogfredlaus veks i fuktige lauvskogsområde. Artsnamnet *nemorum* er avleidd av gresk *nemos* ('lund') og har tydinga 'som veks i lundar'.

Kultivarar
----------

* Lysimachia nemorum 'Little Sun'
* Lysimachia nemorum 'Pale Star'

Referansar
----------

1. ↑  skogfredløs i Store norske leksikon.
2. ↑  Artsdatabanken
3. 1 2  Den virtuella floran - Skogslysing

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den virtuella floran - Skogslysing

WikispeciesWikispecies
Wikispecies har taksonomisk informasjon om **Lysimachia nemorum**
██ Området til huaorani
██ Nasjonalparkområdet
Kvitbeltesvaler, *Atticora fasciata*, kviler på ein trestubbe i Rio Tiputini, Yasuni nasjonalpark
**Yasuní nasjonalpark** i Ecuador dekkjer i dag eit areal på 9 820 kvadratkilometer og ligg mellom Napoelva og Curarayelva i Napoprovinsen og Pastazaprovinsen i Amazonasregionen, omkring 250 km aust for Quito. 

Denne nasjonalparken var opphavleg tropisk regnskog. Der har vore fleire kontroversar kring vegbygginga i parken som gjer det mogleg å forske ut og ta ut frå petroleumsførekomstar innanfor parken. Kjente vitskapsfolk som Jane Goodall har protestert mot bygginga.

Historie
--------

Parken vart oppretta i 1979 for å verne eit område som er eit av verdas største på biodiversitet. Første åra var 6 790 km² verna. I 1990 vart arealet redusert då huaoranifolket fekk sitt reservat. I 1992 fekk parken arealet det har i dag etter at ein bit kor det gjekk føre seg petroleumsverksemd i parken vart teken ut av arealet, medan eit anna og større areal vart definert inn i parken. I 1999 vart ei sone innanfor parken og ei sone utanfor parken definert som spesielle ved at det er lagt inn restriksjonar på å nytte ut områda, det hindrar likevel ikkje at det går føre seg petroleumsverksemd i ei av sonene.

Yasuní biosfærereservat
-----------------------

Saman med det etniske reservatet åt huaoranifolket utgjer Yasuní eit biosfærereservat på totalt 1 682 000 km². Reservatet vart utpeika av UNESCO i 1989.

Kva ein finn i Yasuní
---------------------

Langt frå all flora og fauna i parken er granska. Ecuador er eit av landa i verda med flest registrerte fugleartar, ca. 1500 artar. Av desse er 567 registert i parken, berre ca. 100 færre enn i heile Europa. Parken er heim for 173 artar av pattedyr, 79 artar flaggermus, 10 primatar, 105 amfibieartar, 83 artar reptil og 382 fiskeartar. Arealet av Yasuní måler berre 0,15 % av arealet åt Amazonasbassenget, men parken har 40 % av alle artar pattedyr i Amazonas. 

Fram til år 2005 var det skildra 1762 artar av tre og buskar, av desse var 366 enda ikkje klassifiserte. Men ein reknar at parken kan romme totalt ca. 2250 tre- og buskartar. Til samanlikning, i heile Nord-Amerika finn ein ca. 680 artar, omtrent same tal som for eit hektar i Yasuní. Parken har verdas største tal av epifyttartar i lågland, og mange av artane er endemiske.

Kjelder
-------

* Rapport frå Oilwatch, Ecuador[*daud lenkje*]

* *Denne artikkelen bygger på «Yasuni National Park» frå Wikipedia på engelsk, den 4. februar 2006.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Yasuní hos UNESCO Arkivert 2007-01-26 ved Wayback Machine.
* Ole Mathismoen (15. mars 2013). «Pengene eller livet - Nå inviteres verden til å spleise på fredning av klodens mest artsrike område. Norge, med sitt ennå urørte Lofoten, sier nei.». *Aftenposten*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Axel Andreas Thallaug** (15. april 1866–16. mars 1938) var ein norsk jurist og Høgre-politikar frå Lillehammer. Far hans var kjøpmann og brukseigar.

Thallaug vart student frå Lillehammer skole i 1884 og cand. jur. i 1889. Han var i 1890 fullmektig hos byfuten i Hamar og 1890-91 hos sorenskrivaren i Nord-Gudbrandsdal og 1891-94 hos sorenskrivaren i Sør-Gudbrandsdal. Frå 1894 var han overrettssakførar i Lillehammer.

Thallaug var medlem av bystyret i Lillehammer frå 1894, ordførar 1896-97, 1903-04 og 1912-22. Han var styreformann i Lillehammer bryggeri og brenneri, samt nestformann i De Sandvigske Samlinger. Elles var han oppteken av fredssaka, deltok i Paris-delegasjonen i 1904 og på fleire interparlamentariske konferansar i utlandet i åra før 1914.

Frå 1903 til 1918 var Thallaug stortingsrepresentant for Høgre. Han representerte den fyrste valperioden byane Hamar, Lillehammer og Gjøvik, ved seinare val representerte han i tillegg til dei tre mjøsbyane også Kongsvinger. Han var medlem av protokollkomiteen 1903-06, formann i 1906. Frå 1906 var han jamt medlem av Lagtinget, visepresident 1910-12. Elles stadig medlem av konstitusjonskomiteen frå 1906, nestformann frå 1909. I 1907 var han medlem av komiteen om reguleringa av Mjøsa, 1910-15 av valkomiteen. År 1906 var han medlem av Stortinget sin deputasjon ved kryninga av den nye kongen i Trondheim. I 1914 var han formann i Stortinget sin jubileumskomite i høve 100-årsfeiringa av den norske grunnlova.

Medlem av Nobelkomiteen frå mars 1931 til desember 1933.

Thallaug vart tildelt 7. juni-medaljen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF

 |
**Axel Otto Normann** (23. januar 1884–8. mai 1962) var ein norsk journalist, redaktør, teaterkritikar og teatersjef. Han var to gongar sjef ved Nationaltheatret.

Normann kom frå ein borgarleg familie. Han tok artium i 1901, og byrja å studera utan å fullføra høgare utdanning. Han studerte ved Sorbonne i 1904, arbeidde i dagbladet *Posten* 1905-1907, i Aftenposten 1907-1915 og som redaktør i Verdens Gang 1915-22. I perioden 1922-29 budde han i Paris, der han livnærde seg som korrespondent og omsetjar. Han omsette blant anna Alexandra Rachmanova sine dagbøker frå den russiske revolusjonen.

Han vart i 1929 tilsett som teaterkritikar i Arbeiderbladet, og målbar der krav om eit meir ambisiøst program for Nationaltheatret så tydeleg at han i 1935 vart tilsett som sjef ved teateret. Han tok avskjed under krigen i 1941, men vart gjeninnsett i stillinga 1945-46. Frå 1947 til sin død i 1962 var han sjef for *Det Nye Teater*, som i hans tid skifta namn til Oslo Nye Teater.

Normann var medstiftar av Norsk Teater- og Kunstkritikerforbund i 1927, var formann i *Norsk Teaterlederforening* 1936-41 og hadde fleire andre liknande verv. 

Han vart utnemnd til riddar av St. Olavs Orden i 1951, og var òg riddar av Dannebrogordenen, Vasaordenen, Finlands Lejons orden, den belgiske Leopoldsordenen og offiser av Æreslegionen. Han vart utnemnd til statsstipendiat i 1955.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Axel Otto Normann» frå Wikipedia på bokmål, den 18. mai 2019.*

Litteratur
----------

* Arne Christiansen. «Axel Otto Normann». I: *Norsk biografisk leksikon*, 2. utg.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Axel Otto Normann» i Norsk biografisk leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
| **Vacsay****Lokalt namn: Bhacsaidh/Bhacsaigh** |
| --- |
| Geografi |
| 

Vacsay is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 58°14′ N 6°55′ W﻿Koordinatar: 58°14′ N 6°55′ W﻿ |
| **Øygruppe** | Ytre Hebridane

 |
| **Areal** | 0,41 km²

 |
| **Høgaste punkt** | 34 moh. |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Ytre Hebridane

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Vacsay** (skotsk-gælisk *Bhacsaidh* eller *Bhacsaigh*, frå norrønt «bakkiey») er ei av øyane i Ytre Hebridane. Ho ligg vest for Lewis i West Loch Roag. Øya har ein storleik på 0,41 kvadratkilometer og det høgaste punktet er 34 meter over havet. 

Nordsida av Bhacsaigh

Historie
--------

Som mange av øyane i nærleiken, var Vacsay busett fram til Highland clearances, som her skjedde i 1827.

Øya vart kjøpt av forretningsmannen Sirdar Baron Iqbal Singh frå London. Han har kjøpt tittelen Lord of Butley Manor og ønskjer å gje Vacsay namnet «Robert Burns' island» eller Eilean Burns,.

Geografi og geologi
-------------------

Øya består av lewis-gneis.

Vacsay har ei særs forreven kystlinje og er knytt til fleire omliggande småøyar ved lågvatn, som Trathasam og Liacam. Vacsay ligg mellom øyane Vuia Mòr og Pabay Mòr utanfor Great Bernera.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vacsay» frå Wikipedia på engelsk, den 3. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  Haswell-Smith, Hamish (2004). *The Scottish Islands*. Edinburgh: Canongate. ISBN 1841954543.
2. ↑  Craig McQueen (24. januar 2008). «The Laird Of Lesmahagow». *Daily Record*. Henta 3. mars 2010.
**Vagn Walfrid Ekman** (fødd 3. mai 1874 i Stockholm, død 9. mars 1954 i Stockaryd) var ein svensk fysikar og oseanograf. 

Ekman var utdanna fil.dr. frå Stockholms Högskola i 1902. Same år vart han tilsett som underdirektør ved Det internasjonale havforskningslaboratorium i Oslo. Frå 1910 var han professor i mekanikk og matematisk fysikk ved Lunds universitet.

Ekman er mest kjend for modellen sin for korleis vinddrivne havstraumar under påverknad av corioliseffekten får eit aukande avvik i tilhøve til vindretninga frå overflata og nedover - den såkalla ekmanspiralen.

Fridtjof Nansen hadde på Fram-ekspedisjonen sin i 1893 observert at isfjell dreiv i ei anna retning enn vindretninga. Nansen framsette den hypotesen at vinddrivne havstraumar ville få ein anna retning enn vinden på grunn av jordrotasjonen, og at overflatevatnet i sin tur ville trekkje med seg djupareliggande vasslag, men med stadig større avvik frå vindretninga. Nansen rådspurde Vilhelm Bjerknes, som på det tidspunktet var professor i fysikk ved Stockholms Högskola. Bjerknes sette så ein av dei unge studentane sine, Vagn Ekman, på oppgåva å rekne på hypotesen til Nansen.

I 1905 kom Ekman med modellen sin i avhandlinga *Om jordrotationens inverkan på vindstrømmar i hafvet*. Modellen vakte stor motstand fordi han braut med den rådande oppfatninga at havstraumar ikkje vart påverka av jordrotasjonen, og at vatnet hadde same retning frå overflata og nedover. Modellen gjeld ikkje berre i vatn, men òg i atmosfæren.

Nansen spurte òg Ekman om årsaka til daudvatn, noko Ekman undersøkte eksperimentelt i 1902-1903, og stadfesta førehandstrua til Bjerknes, om at daudvatn skuldast danninga av indre bølgjer i grenseflata mellom det tyngre sjøvatnet og eit lag ferskt smeltevatn oppå dette. Ekman utførte vidare målingar om kompressibiliteten til sjøvatnet og konstruerte fleire instrument for havforsking, som Ekman straummålar. Sommaren 1930 deltok han i lag med Bjørn Helland-Hansen i ein ekspedisjon med Armauer Hansen til passatområdet mellom Portugal og Kanariøyane for å studere havstraumar. 

Ekman gav ut fleire avhandlingar i oseanografi og hydrodynamikk og dessutan ei lærebok i mekanikk (1919). Ekman sitt namn er knytt til fleire viktige tilhøve innan studiet av havstraumar, som ekmanspiral, ekmanpumping og ekmantransport.

Bibliografi
-----------

* *Om jordrotationens inverkan på vindstrømmar i hafvet*, 1902.
* *On dead-water*, 1904.
* *On the influence of the earth's rotation on Ocean-currents* , 1905.
* *Mekanik*, 1919.
* *Gudstron och den fysiska vetenskapen*, 1936.
* *Studies on ocean currents*, 1953.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vagn Walfrid Ekman» frå Wikipedia på bokmål, den 18. februar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Anders Persson: Hundra år med Ekmanspiraler och Ekmanpumpning Arkivert 2007-03-15 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC

 |
| **Vadehavsøyane****Lokalt namn: Vadehavsøer** |
| --- |
| Rømø, Mandø og FanøRømø, Mandø og Fanø |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Vadehavet

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Danmark |
| **Region** | Region Syddanmark

 |

**Vadehavsøyane** er ei dansk øygruppe i Vadehavet på vestkysten av Jylland.

Ung kvinne i folkedrakt frå Rømø.
Mellom dei store øyane i gruppa ligg det sandbankar. Mandø er den minste av dei folkesette danske vadehavsøyane, medan Rømø er den sørlegaste og med eit areal på rundt 128 kvadratkilometer den største av øyane. Sidan 1948 har ho hatt fastlandssamband via den 9,2 km lange Rømødæmningen. 

Fram til 1900-tallt var landbruk og fiske dei viktigaste næringsområda på Vadehavsøyane. På Fanø hadde dei også fuglefeller (fuglekøjer). På 1600-talet tok mange av innbyggjarane hyre på nederlandske, tyske og danske kvalfangstkip. Rundt 1720 byrja folk på Rømø sjølv å utrusta skip til lval- og selfangst i Nord-Atlanteren. I dag er turisme den viktigaste næringsvegen.

Vadehavsøyane er fleire gonger blitt ramma av store stormflaumar. Dei siste alvorlege flaumen fann stad i 1962, 1976 og 1981.

Øyane
-----

Dei største øyane er:

* Fanø
* Rømø

Småøyane:

* Mandø
* Langli

* Sandbankar
	+ Koresand
	+ Jordsand (før 1999 ei småøy)

Galleri
-------

* Mølle på FanøMølle på Fanø
* Kyrkje på MandøKyrkje på Mandø
* RømøRømø
* Rømø strandRømø strand

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Danske Vadehavsøer» frå Wikipedia på dansk, den 22. desember 2018.*
**Jesús Glaría Jordán** (2. januar 1942–19. september 1978) var ein spansk fotballspelar som vann tre pokalar med Atlético Madrid i tida 1962-66, perioden 1968-75 spelte han for RCD Espanyol.

### Klubbspel

Midtbanespelaren Glaría fekk kontrakt med Atlético Madrid i 1960. To år seinare var han med å vinne finalen i cupvinnarcupen 1962, då italienske Fiorentina måtte tole 0-3 tap i finaleomkampen på Neckarstadion i Stuttgart. Også året etter tok Madrid-laget seg til finalen i same turneringa, då vart det tap 1-5 mot Tottenham Hotspur frå London. I 1965 var han på plass då Atlético Madrid slo Real Zaragoza 1-0 i den spanske cupfinalen. Saman med spelarar som angriparen Luis Aragones og forsvarsspelarane Ignacio Calleja og Feliciano Rivilla danna han ryggrada i det mannskapet som i 1966 syrgde for at Atlético Madrid vann den spanske toppserien for fyrste gong på 15 år. I 1968 vart han overført til Espanyol, eit lag han tente til han la opp i 1975.

### Landslagsspel

Glaría spelte 20 landskampar åra 1962-63, 1965-67 og 1969. Under VM i fotball 1966 var han med i den siste av kampane i gruppespelet, og Spania var ute or meisterskapen Han var lagkaptein i ein kamp hausten 1966 og dei tre siste han spelte i 1969. Ingen mål.

### Merittar

* Vinnar av cupvinnarcupen: 1962 med Atlético Madrid
* Spansk seriemeister: 1966 med Atlético Madrid
* Spansk cupmeister: 1965 med Atlético Madrid

Glaría omkom i ei bilulukke.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jesús Glaría» frå Wikipedia på spansk, den 25. september 2018.*

* eu-football

| * v
* d
* e
Spania sitt landslag – VM i fotball 1966 |
| --- |
| 
* 1 Iribar
* 2 Sanchís
* 3 Eladio
* 4 Del Sol
* 5 Zoco (kaptein)
* 6 Glaría
* 7 Ufarte
* 8 Amancio
* 9 Marcelino
* 10 Suárez
* 11 Gento
* 12 Betancort
* 13 Reina
* 14 Rivilla
* 15 Reija
* 16 Olivella
* 17 Gallego
* 18 Pirri
* 19 Fusté
* 20 Peiró
* 21 Adelardo
* 22 Lapetra
* Landslagstrenar: Villalonga

 | Flagget til Spania |
|  |
Kristogram med jesusbøna på rumensk: *Doamne Iisuse Hristoase, Fiul lui Dumnezeu, miluieşte-mă pe mine păcătosul* ('Herre Jesus Kristus, Guds son, miskunna deg over meg, ein syndar').
**Jesusbøna** er ei bøn som tek opp att orda «Jesus Kristus, miskunna deg over meg!» eller i ei litt lengre utgåve: «Herre Jesus Krist, Guds son, miskunna deg over meg, ein syndar!»

Bøna er den same som den blinde Bartimeus i vegkanten ved Jeriko i følgje Det nye testamentet ropte då Jesus gjekk forbi, og som den kanaaneiske kvinna ropte etter Jesus då dottera hennar var plaga av ei vond ånd. Bøna vert spesielt bruka innan ortodoks kristendom. På same måten som den blinde mannen tok bøna opp at fleire gonger, skal jesusbøna takast opp att gong på gong, nærast på ein meditativ måte, slik Paulus påbyd i det fyrste brevet til tessalonikarane: «Be uavlateleg!»

På gresk lyder bøna «Kyrie eleison», og i denne forma vert ei tilsvarande bøn bruka i gudstenesta i Den norske kyrkja, som i dei fleste andre kyrkjesamfunn.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Arne Berge bl.a. om Jesusbøna i russisk-ortodoks tradisjon

1. ↑  Luk 18, 35-42
2. ↑  Mark. 10,47
3. ↑  Mat. 15,22
4. ↑  1. Tess. 5,17
**Intellektuell** kallar vi ein person som eignar mykje av tida si til tenking og analyse. Å vere intellektuell er å vere rasjonell og objektivt reflekterande til omverda si. Å vere intellektuell handlar altså ikkje nødvendigvis om å vere spesielt intelligent; det skal meir forståast som ein bestemt måte å bruke intelligensen sin på, i møtet med verda. Den intellektuelle tilnærminga står i motsetning til ein meir umiddelbar, følelsesdriven måte å oppfatte tinga på.

I si vide tyding kan ein intellektuell vere eit yrke som inneheld intellektuell aktivitet, noko som vil inkludere lærarar, ingeniørar, juristar og fleire, eller i ein snever forstand ein person som høyrer til intelligentsiaen i samfunnet.

Mange ser ein intellektuell som ein som held greie på og analyserer samfunnet omkring seg. Det inneber at sosiologar, statsvitarar og filosofar er dei «mest» intellektuelle. Blant dei mest kjende nolevande intellektuelle er Noam Chomsky og Umberto Eco. Begge vart kåra blant verdas 100 viktigaste intellektuelle av tidsskrifta *Foreign Policy* og *Prospect* i samarbeid med lesarane.

Ein tredje definisjon kan innebere ein som er interessert i kunnskap og læring og ganske enkelt kan like å vite mykje om ulike teoretiske emne. Mange som redigerer og skriv artiklar i Wikipedia vil då vere i denne kategorien.

Å vere intellektuell er ikkje eit yrke eller ei utdanning ein tek, men ein kombinasjon av læring og utdanning og ikkje minst erfaring. Å kalle seg intellektuell er det likevel berre dei mest ubeskjedne som gjer. Derimot kan *andre* erklære nokon for å vere intellektuell, noko den norske avisa Dagbladet gjorde i 2005 ved å erklære ti menneske som landets viktigaste intellektuelle. I eigne ord ønskte Dagbladet å setje søkjelyset på stemmer i samfunnet som evnar å finne brukbare svar og stille gode spørsmål i ei komplisert tid. *«Kanskje er intellektuelle stemmer viktigere enn på lenge ut fra de store samfunnsbevegelsene som vi i dag er vitne til,»* skreiv Dagbladet.

Dagbladet sine kriterium var

* Personar som pregar norsk offentlegheit, som snakkar eller skriv med samfunnsengasjert tyngd innan fleire område, også utover sitt eige fagfelt.
* Ein intellektuell er ein som blandar seg i ting han ikkje har noko med, som Sartre sa. Personar som forheld seg til dei mest brennbare spørsmåla i vår tid på overraskande, nye og udogmatiske måtar - eller folk som legg vekt på tradisjonen i ei tid der alle spring etter det som er nytt.

Åtte av dei ti var:

* Rune Slagstad
* Unni Wikan
* Eva Joly
* Bjørgulv Braanen
* Kjartan Fløgstad
* Cathrine Holst
* Thomas Hylland Eriksen
* Espen Søbye

Bakgrunnsstoff
--------------

* Dagbladet: Verdens 100 intellektuelle
* Dagbladet: Hva er en intellektuell?
* BT: Hva skal vi med de intellektuelle?

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC

 |
**Europameisterskapen i handball 1994 for kvinner**, den aller fyrste i sitt slag, vart avvikla i tida 6. til 25. september 1994 i Tyskland. 12 land var kvalifisert og deltok i turneringa.

Danmark vann meisterpokalen etter finalesiger 27 – 23 over arrangørlandet Tyskland. Noreg kom på bronseplassen.

### Turneringa

Meisterskapen vart arrangert med gruppespel à seks lag i to grupper. Deretter var det semifinalar med dei to beste laga i avdelingane, og til sist bronsefinale og finale. Gruppespelkampane fann stad Bonn, Magdeburg, Oldenburg og Waiblingen, finalerunda i Berlin.

### Semifinalane

* Danmark – Ungarn 29 – 28 eeo
* Tyskland – Noreg 22 – 18

### Bronsefinalen

Noregs lag tok kommandoen i bronsekampen, der særleg Ingrid Steen og målvakta Cecilie Leganger utmerkte seg. Ved pause leia Noreg 10 – 6, sidan kontrollerte laget kampen inn til siger 24 – 19. Ingrid Steen vart toppskårar med 10 susarar, vidare stod Tonje Sagstuen og Marte Eliasson for kvar sine 3 skåringar, Hege K. Kvitsand, Tonje Larsen og Kari Solem fann vegen til nettmauskane 2 gongar kvar, Susann Goksør og Kristine Moldestad skåra kvar sitt mål, Siri Eftedal og Kristine Duvholt kom ikkje på skåringslista, ei heller målvakta Monica Løken. Kjersti Grini, Mona Dahle og Annette Skotvoll stod over bronsefinalen.

### Finalen

Finalen fann stad i Berlin framom 4 000 tilskodarar. Danmark vann EM-pokalen med 27 mål mot 23, etter å ha leia 14 – 13 ved pause. I det danske mannskapet fann ein, mellom andre, målvaktene Lene Rantala og Susanne Munk Lauritsen, rykkromspelarane Anne Dorthe Tanderup, Anja Andersen, Camilla Andersen, kantspelarane Janne Kolling og Anette Hoffmann, samt linjespelaren Tonje Kjærgaard.

Kjelder
-------

* Arbeiderbladet 26. september 1994
**Europameisterskapen i handball 2002 for kvinner**, den 5. i rekka, vart avvikla i tida 6. til 15. desember 2002 i Danmark. Arrangørlandet Danmark vann EM-pokalen for tredje gong etter finalesiger 25 – 22 over Noreg. Frankrike tok bronseplassen. 16 land var kvalifisert og deltok i turneringa.

### Turneringa

Meisterskapen vart arrangert med gruppespel à fire lag, deretter to påfylgjande hovudrundar med seks lag i kvar avdeling. Deretter var det semifinalar med dei to beste laga i avdelingane, og til sist bronsefinale og finale. Turneringskampane fann stad i Farum, Helsinge og Århus.

### Semifinalane

* Danmark – Russland 22 – 18
* Frankrike – Noreg 16 – 21

### Finalen

Finalen fann stad i Århus med 4 200 personar på tribunane. Ved pause var stillinga 13 – 11 til Danmark. I den andre omgangen utlikna Noreg til 18 – 18, før heimlaget tok leiinga att og drog frå til siger 25 – 22.

På **Danmark**s vinnarlag utmerkte målvakta Karin Mortensen seg og vart kåra til meisterskapens beste spelar. Lene Rantala var den andre målvakta. Dei danske måla kom ved Line Daugaard (7), Rikke Hørlykke (5), Katrine Fruelund (4), Josephine Touray (3), Mette Vestergaard (2), Karen Brødsgaard (2), Ditte Andersen og Kristine Andersen, begge 1 mål. 

**Noreg**s mannskap bestod av målvaktene Heidi Tjugum og Mimi Kopperud, og målskårarane var Gro Hammerseng med 7 nettkjenningar, Janne Tuven (4), Tonje Larsen og Lina Olsson Rosenberg, begge (3), Birgitte Sættem og Else Marthe Sørlie, begge (2) og Elisabeth Hilmo 1. Katja Nyberg, Vigdis Hårsaker, Monica Sandve, Mia Hundvin, Kari-Anne Henriksen var også med, pluss Anette Hovind Johansen.

Dommarane Vladimir Bancik og Jan Beno frå Slovakia straffa Noreg med tre utvisingar og Danmark med to.

Kjelder
-------

* Dagsavisen 16. desember 2002

| * v
* d
* e
Europameisterskapen i handball |
| --- |
| Menn | Portugal 1994**·** Spania 1996**·** Italia 1998**·** Kroatia 2000**·** Sverige 2002**·** Slovenia 2004**·** Sveits 2006**·** Noreg 2008**·** Austerrike 2010**·** Serbia 2012**·** Danmark 2014**·** Polen 2016**·** Kroatia 2018**·** Austerrike/Noreg/Sverige 2020**·** Ungarn/Slovakia 2022**·** *Tyskland 2024* |
| Kvinner | Tyskland 1994**·** Danmark 1996**·** Nederland 1998**·** Romania 2000**·** Danmark 2002**·** Ungarn 2004**·** Sverige 2006**·** Makedonia 2008**·** Danmark/Noreg 2010**·** Serbia 2012**·** Kroatia/Ungarn 2014**·** Sverige 2016**·** Frankrike 2018**·** Danmark 2020**·** Montenegro/Nord-Makedonia/Slovenia 2022 |
**Millenniumsgenerasjonen** (etter engelsk *millennials*) er eit omgrep nytta om generasjonen fødd mellom starten av 1980-åra og midten av 1990-åra, dvs. den generasjonen som var barn og ungdomar på slutten av 1990-åra og byrjinga av 2000-talet, rundt tusenårsskiftet. Meir presist blir generasjonen av mange definert som personar fødde mellom 1980 eller 1981 og 1996.

På grunn av globaliseringa, sosiale medium, spreiinga av den vestlige kulturen og raske forandringar, har personar frå millenniumsgenerasjonen meir til felles med kvarandre enn dei har med eldre generasjonar i sitt eige land.

På norsk nyttar ein ofte omgrepet «ironigenerasjonen» om den føregåande generasjonen, med fødselsår på 1970-åra og fram til omlag 1980. Internasjonalt nyttast også det noko vidare omgrepet generasjon X om den føregåande generasjonen. Omgrepet snøfnuggenerasjonen har etablert seg som eit nedsettande eller ironisk namn på generasjonen etter millenniumsgenerasjonen, med fødselsår frå omlag 1997 til i dag.
Moderne kjøkenskåp.
Gamalt tysk skåp av eik.
**Skåp** eller **skap** er anten eit avlukke med dør på eller i veggar i eit hus, eller ein frittståande møbel som kan lukkast med dør. Meininga med skåp er å take vare på gjenstandar, tøy, klede og anna, eller noko av husets tekniske innstallasjonar, ved å lukke dei inne på eit vis som verner dei mot ytre påverknader, støv og anna. Skåp som er utforma som ein møbel, har òg den funksjonen å vere ein prynad i rommet det står i.

Døme på skåp er garderobeskåp for tøy og klede, kjøkenskåp for kjøkenutstyr, gryter, panner og anna, kjøleskåp for å halde matvarer kalde, sikringsskåp for sikringar og andre innretningar som har med det elektriske opplegget i huset å gjere.

Sikringsskåp med automatsikringar.

Uttrykk som har med skåp å gjere
--------------------------------

* Uttrykket «å kome ut av (or) skåpet» vil seie at eit menneske står ope fram med sine meiningar, eigenskapar eller seksuelle legning som han eller ho før har løynt av skam over dette, eller av andre årsaker eller omstende som har gjort det pinefullt å gjere greie for det.
* Uttrykket «Å ha skjelett (beingrinder) i skåpet» tyder at eit menneske har løyndomar som vil vere til skade for han eller ho om dei vart kjende.

Kjelder
-------

1. ↑  «kome ut av skapet» i Nynorskordboka.
2. ↑  Tvedt, Hans Andreas (26. august 2022). «å ha skjeletter i skapet». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).
**Patna** er delstatshovudstad og største by i Bihar i India. Han har 1,68 millionar innbyggjarar (estimert 2011), og er med dette den 19. største byen i India. Han er den andre største byen i Aust-India, etter Kolkata, som han ligg 47 mil vest for. Med over 2 millionar innbyggjarar i storbyområdet sitt er Patna den 18. største byen i India.

Patna ligg ved elva Ganges og er ein viktig handelsby. Det finst også ein del tekstil- og metallindustri her. 

Tidlegare var Patna kjend som Pataliputra, og var frå ca. 400-600 hovudstad i storriket Magadha. Under mogultida var han kjend som Azimabad.

Kjelder
-------

1. ↑  «Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lac and above» (PDF). Office of the Registrar General & Census Commissioner, India. Henta 26 March 2012.

* *Denne artikkelen bygger på «Patna» frå Wikipedia på bokmål, den 1. februar 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 31°31′29″N 35°6′39″E﻿

**Patriarkgrotta** eller **Machpelah-grotta** (hebraisk מערת המכפלה, *Me'arat ha-Machpela*, tyder «grotta med doble graver»), av muslimane kjend som **Abraham-heilagdomen** eller **Ibrahimi-moskeen** (arabisk الحرم الإبراهيمي, *Al-Haram Al-Ibrahimi*).

Grotta ligg under ein moské frå Saladin-tida og er omgjort frå ein stor, rektangulær struktur frå Herodes-tida, ei rekkje underjordiske kammer i hjartet av gamlebyen i Hebron (Al-Khalil) i Hebronfjella. I følgje tradisjonen er han knytt til både Første Mosebok og Koranen der grotta og området rundt vart kjøpt av Abraham som gravplass. Ein trur at Abraham, Isak, Jakob, Sara, Rebekka og Lea, som vert rekna som patriarkar og matriarkar av jødane, alle er gravlagd der. Den einaste matriarken som manglar er Rakel, som ein trur er gravlagd nær Betlehem der ho døydde under ein fødsel.
Det arabiske namnet på grotta syner kor viktig Abraham er for muslimane som ein profet i Koranen og patriark gjennom Ishmael. Utafor bibelske og koranske kjelder er det mange segner og tradisjonar knytte til grotta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cave of the Patriarchs» frå Wikipedia på engelsk, den 17. september 2015.*

1. ↑  «Cave of Machpelah». Jewish Virtual Library. [*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Patriarkgrotta**

* Patriarkgrotta ved chabad.org
* Grava til patriarken - bilete ved sacred-destinations.com
Koordinatar: 77°00′S 150°00′E﻿

**Antarktisplatået** (stundom kalla **Polarplatået**, **Sørpolplatået** og **Kong Haakon VII Vidde**) er eit stort område sentralt i Antarktis, med ein diameter på kring 1000 km, og som dekkj Sørpolen og Amundsen-Scott-basen. Dette platået har ei gjennomsnittleg høgd på kring 3000 moh.

Utforsking
----------

Flata på Antarktisplatået, ved 150E, 77S
Dette platået vart oppdaga i 1903 under Discovery-ekspedisjonen til Antarktis, som vart leia av Robert Falcon Scott. Ernest Shackleton vart den første til å krysse delar av dette platået i 1909 under Nimrod-ekspedisjonen, og måtte reise attende i dårleg vêr frå eit punkt berre 97 nautiske mil frå Sørpolen. Shackleton kalla platået *King Edward VII Plateau* til ære for kongen av Storbritannia. Berre to år seinare (seint i 1911) kalla Roald Amundsen platået *Kong Haakon VII Vidde* til ære for den nyvalgte kong Haakon VII av Noreg, då Amundsen vart den første til å nå Sørpolen i desember 1911. 

Antarktisplatået vart observert og fotografert frå lufta i 1929 i eit Ford Trimotor-fly med fire menn på den første flyturen til Sørpolen og attende til kysten. Sjefspilot på denne flyturen var Bernt Balchen frå Noreg på denne ekspedisjonen leia av Richard E. Byrd frå Virginia, ein offiser i U.S. Navy, som var med på flyet. Dei andre to medlemmane var andrepiloten og fotografen.

Klima
-----

Den store høgda på Antarktisplatået, i lag med den høge breiddegraden og dei særs lange, mørke vintrane, gjer at temperaturen her er dei lågaste i verda dei fleste åra (liknande sentrale Sibir på den nordlege halvkula).

Dyreliv
-------

Dei nesten kontinuerlege iskalde vindane som bles over Antarktisplatået, særleg på vinteren, gjer tilhøva her særs ugjestmilde for liv. Det er derfor i praksis ikkje noko naturleg liv her, sjølv på mikroskopisk nivå. 

Det lever ikkje pingvinar på Antarktisplatået fordi det ikkje er noko her for dei å ete. Få eller ingen fuglar flyg over Antarktisplatået og dei som kjem her har blåst inn av store stormsystem - og frys eller tørstar vanlegvis i hel. Det finst ingen landdyr i Antarktis, utanom menneske og laboratoriedyr. 

Mikroskopisk liv som ein har funne på Antarktisplatået har anten vore daude eller døyande mikroorganisme som har blåse hit med vinden, eller blitt ført hit av menneske til lands eller frå lufta, eller mikroorganismar som lever i fordøyingssystemet eller blodstraumane til menneska eller dyra deira.

Sjå òg
------

* Amundsen–Scott-basen
* Dome A
* Dome C
	+ Concordia-stasjonen
* Dome F
* Den austantarktiske innlandsisen
* Gamburtsevfjella
* Plateau-stasjonen
* Utilgjengelegheitspolstasjonen
* Ridge A
* Roald Amundsen
* Vostok-stasjonen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Antarctic Plataeu» frå Wikipedia på engelsk, den 5. mars 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
**Antelao** er det høgaste fjellet i dei austlege Dolomittane nordaust i Italia med ei høgd på 3 264 m over havet. Søraust for fjellet ligg Cortina d'Ampezzo i regionen Cadore. Fjellet vert kalla «Kongen av Dolomittane» (Marmolada, som er det høgaste i heile Dolomittane vert kalla «Dronninga») Som mange av toppane i Dolomittane er Antelao bratt og steinete. Det ligg òg nær kanten av Dolomittane og stig bratt opp frå dalane nedanfor.

Den lettaste ruta til toppen er frå nord, kalla «Laste», ein bratt og smal rygg. Fjelltoppen vart første gong klatra 18. september 1863 av Paul Grohmann, F. Lacedelli, A. Lacedelli og Matteo Ossi. Matteo Ossi kan ha klatra til topps alt rundt 1860.

Kjelder
-------

1. ↑  Monte Antelao på Peakware

* *Denne artikkelen bygger på «Antelao» frå Wikipedia på engelsk, den 11. november 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Antelao**

* Antelao på PeakBagger

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**V-type-asteroidar** eller **vestoidar** er asteroidar med like spektrum til 4 Vesta, den langt største asteroiden i klassen og som er opphavet til namnet.

Ein stor del av asteroidane har baneelement like til dei av Vesta, enten nære nok til å vera ein del av Vesta-familien, eller med like eksentrisitetar og inklinasjonar men med ein store halvakse mellom ca. 2,18 AE og Kirkwoodgapet ved 2,50 AE. Dette hintar til at dei fleste eller alle av dei har sitt opphav som bitar av Vesta si overflate, kanskje blåste av som følgje av eit einaste kjempekraftig nedslag ei viss tid i historia. Det enorme nedslagskrateret på Vestas sørlege halvkule er hovudkandidat for nedslagsplass.

V-typane er moderat-lyse og like på den meir vanlege S-typen, som består av stein-jernasteroidar og ordinære kondrittar. Den relativt sjeldne V-typen inneheld meir pyroksen enn S-typen.

Spekteret til V-typen har eit kraftig absorpsjonstrekk opp mot 0,75 μm , eit rundt 1 μm og er veldig raud ned mot 0,7 μm. I dei synlege bølgjelengdene er spektruma til V-typane, inkludert Vesta sjølv, like spektruma til basalte akondritt HED-meteorittar.

Ein J-type har blitt føreslått for asteroidar med eit særs kraftig 1 μm absorpsjonstrekk likt det av diogenittmeteorittar. Desse kjem sannsynlegvis frå djupare delar av Vestas jordskorpe.

Fordeling
---------

Dei aller fleste av V-type-asteroidane er medlemmar av Vesta-familien i lag med Vesta sjølv. Det er nokre marskryssarar som 9969 Braille, og nokre nærjordsobjekt som 3908 Nyx.

Det er også ei spreidd gruppe av objekt i nærleiken av Vesta-familien, men som ikkje er ein del av den. Desse inkluderer:

* 809 Lundia - har bane innanfor Flora-familie-regionen
* 956 Elisa
* 1459 Magnya - går i bane i det ytre av hovudbeltet
* 2113 Ehrdni
* 2442 Corbett
* 2566 Kirghizia
* 2579 Spartacus - inneheld ein større del olivin, som kan bety at den kjem i frå ein djupare del av Vesta enn andre V-typar
* 2640 Hallstrom
* 2653 Principia
* 2704 Julian Loewe
* 2763 Jeans
* 2795 Lepage
* 2851 Harbin
* 2912 Lapalma
* 3849 Incidentia
* 3850 Peltier - går i bane innanfor Flora-familie-regionen
* 3869 Norton
* 4188 Kitezh
* 4278 Harvey - går i bane innanfor Flora-familie-regionen
* 4434 Nikulin
* 4796 Lewis
* 4977 Rauthgundis
* 5379 Abehiroshi
**Antonio Salieri** (18. august 1750–7. mai 1825) var ein italiensk komponist og dirigent.

Biografi
--------

Han vaks opp i Legnago og studerte fiolin og cembalo med broren sin Francesco, som studerte under Giuseppe Tartini. Etter at foreldra døydde tidleg flytta han til Padova og seinare til Venezia der han studerte generalbass under Giovanni Battista Pescetti.
I Venezia møtte han Florian Leopold Gassmann, som i 1766 inviterte han til Wien, der Salieri budde resten av livet sitt.
Keisar Josef II utnemnde han til hoffkomponist i 1774, og frå 1788-1824 var han kongeleg kapellmeister.

Verk
----

Salieri er mest kjend for operaene sine, men òg kammermusikken og kyrkjemusikken sin. Dei mest suksessfulle av hans meir enn 40 operaer inkluderer *Europa riconosciuta* (1774), *Armida* (1771), *La scuola de' gelosi* (1778), *Der Rauchfangkehrer* (1781), *Least Danaïdes* (1784), *Tarare* (1787), *Axur, Re d'Ormus* (1788), *Palmira, regina di Persia* (1795), og *Falstaff* (1799).

Musikken til Salieri forsvann sakte frå repertoara mellom 1800 og 1868, men fekk eit oppsving på slutten av 1900-talet etter den dramatiske og høgt fiksjonaliserte rolla til Salieri i Amadeus (skodespel i 1979 av Peter Shaffer og filmen Amadeus i 1984 av Milos Forman), som var laust basert på biografiane om Salieri og Wolfgang Amadeus Mozart.

Elevar
------

|  |  |
| --- | --- |
| * Ludwig van Beethoven
* Luigi Cherubini
* Carl Czerny
* Joseph Leopold Edler von Eybler
* Johann Nepomuk Hummel
* Anselm Hüttenbrenner
 | * Franz Liszt
* Giacomo Meyerbeer
* Franz Xaver Wolfgang Mozart
* Franz Schubert
* Franz Xaver Süßmayr
* Joseph Weigl
 |
|

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Antonio Salieri» frå Wikipedia på bokmål, den 2. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Antonio Salieri**

Wikifrasar Engelsk Wikiquote har ei sitatsamling som gjeld: **Antonio Salieri**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Don **José Antonio Castañeta** eller **José Antonio de Gaztañeta** (1656–5. februar 1728) var ein baskisk-spansk viseadmiral og skipsbyggar. 

Han er mest kjend som viseadmiralen som kommandert den spanske middelhavsflåten i slaget ved Kapp Passaro mot Storbritannia den 11. august 1718 utanfor kysten av Sicilia. Castañeta tapte slaget. 

Det største bidraget sitt til den spanske marinen var derimot som skipsbyggar. Han var ein oppfinnar som baserte utforminga av skipa sine på vitskap. Han var opphavet til reformeringa av den spanske marinen på 1700-talet. Somme av elementa hans vart òg kopiert av britane og nederlendarane. 

Under den spanske arvefølgjekrigen (1701–1714) var han ikkje involvert i krigføring, men bygde skip. Han grunnla det kjende skipsverftet El Astillero. I den påfølgjande kvadrupelalliansekrigen vart han leiar for flåten som segla den spanske armeen under markien av Lede til Sardinia og Sicilia, der han altså tapte slaget ved Kapp Passaro. Han vart skadd i ein fot og teken til fange av britane. Han vart sleppt fri ganske raskt og fekk ikkje skulda for nederlaget då han kom attende til Spania, sidan slaget vart rekna som ei svikefull handling av britane. 

Han vart forfremma til generalløytnant i 1720 og vart leiar for den spanske sølvflåten. Under den engelske-spanske krigen i 1727 fekk han hemn då han sneik ein flåte med verdiar for 31 millionar pesos ombord forbi den britiske blokaden av Porto Bello. Då han nådde fram til Spania gav kong Filip V av Spania han store verdiar, men kort tid etter døydde brått Gaztañeta den 5. februar 1728.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Antonio Castañeta» frå Wikipedia på engelsk, den 22. april 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Den spanske versjonen av artikkelen.
* Well-known people from Mutriku Arkivert 2008-05-21 ved Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* BNE

 |
**Antonio dei Cabezón** (fødd 30. mars 1510 i Castrillo dei Matajudíos ved Castrojeriz, død 26. mai 1566 i Madrid) var ein spansk komponist og organist. Han vert rekna som ein av dei viktigaste spanske komponistane for for klaviaturinstrumenter.

Cabezón var blind frå barndommen av. Han vart utdanna i Palencia av organisten García dei Baeza. Som hofforganist hos Karl V av Det tysk-romerske riket og seinare Filip II av Spania gjorde han to reiser gjennom heile Europa (1548–1551 og 1554–1556) og lærte viktige musikarar ved andre hoff å kjenne. Påverknadane gjekk openbert begge vegar; Cabezón gav eit vesentleg bidrag til utviklinga av klaviaturmusikken. Han gifta seg i 1538 og flytta til Ávila, der kona kom frå. Dei fem barna deira fekk seinare høge posisjoner ved det spanske hoffet til Filip II. Då Madrid vart sete for kongehoffet og spansk hovudstad, flytta Cabezón etter og budde der til han døydde.

Av Cabezóns verk finn ein mange intabuleringar, dvs. omarbeidingar av polyfon vokalmusikk for klaviaturinstrument (særleg verk av Josquin Desprez), nokre tientoar i Josquins stil og variasjonar (*diferencias*) over populære dansestykke. Cabezóns musikk er kjenneteikna av ein velutvikla polyfoni og ein måte å skrive for klaviaturinstrument som gjer at musikken òg kan spelast på harpe eller vihuela. 

Titelside på eit av Cabezón sine verk
Sonen Hernando gav i 1578 ut dei samla verkene til faren, slik at Cabezóns musikk kunne fungere som førebilete for dei etterfølgjande organistgenerasjonar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Antonio de Cabezón» frå Wikipedia på bokmål, den 2. april 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Verk av og om Antonio de Cabezón i katalogen til det tyske nasjonalbiblioteket
* Fritt tilgjengelege notar av Antonio dei Cabezón ved International Music Score Library Project (IMSLP)

* 

* Fritt tilgjengelege notar av Antonio de Cabezón i Werner Icking Music Archive (WIMA)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Koordinatar: 60°12′37″N 7°2′4″E﻿

Torehytten is located in Hordaland
Torehytten avmerkt på kart over Hordaland

Torehytten med Hårteigen i bakgrunnenFoto: Roar Johansen

**Torehytten** (etter skrivemåten til Den Norske Turistforening og Statens kartverk,) er ei sjølvbetjent turisthytte på Hardangervidda, i Ullensvang herad. Ho er den mest nærliggande hytta i Den Norske Turistforening sitt rutenett for turar til Hårteigen.

Denne hytta ligg ved Øvre Solvatnet, på rundt 1300 moh. Ho vart bygd i 1964 og er i dag eigd av Turistforeninga.

Torehytten er ikkje lett tilgjengeleg, men kan lettast nåast frå Hjølmadalen i Eidfjord via Hedlo og Hadlaskard. Hytta kan elles tilrådast som eit overnattingsalternativ på ruta frå Haukeliseter til Kinsarvik. 

Frå Torehytten er det også merka ruter til Stavali, Hadlaskard, Tyssevassbu og Litlos.

Kjelder
-------

* *Artikkelen er basert på artikkelen om Torehytten på Wikipedia på bokmål.*
* DNT si skildring av Torehytten.[*daud lenkje*]

1. ↑  *Vêrvarsel for Torehytten på yr.no, om godkjente og ikkje-godkjente skrivemåtar*, arkivert frå originalen 12. juli 2015, henta 9. juli 2009

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
**Tore Ulstein** (fødd 21. desember 1967) er ein norsk næringslivsleiar. Han er styreleiar i Ulstein Group og styremedlem i fleire bedrifter i Ulstein Group og Ulsmo, styreleiar i SINTEF og styremedlem i GC Rieber AS. Han er medlem av Ordensrådet for St. Olavs Orden, Rådet og kontrollkomiteen i Stiftelsen DNV, senterstyret i SFI Move og rådsmedlem for det Nasjonale Eksportrådet. Tore Ulstein er son av Ulstein Group sin tidlegare konsernsjef, Idar Ulstein (1934–2012).

Han har doktorgrad innan marin hydrodynamikk frå NTNU, ei sivilingeniørgrad frå NTNU og diplom frå Massachusetts Institute of Technology (MIT). Han har arbeidd som førsteamanuensis II ved NTNU.

Før Tore Ulstein blei styreleiar for Ulstein Group var han i fleire år nestleiar i styret, og han har også hatt fleire leiande stillingar i konsernet, blant anna visekonsernsjef og administrerande direktør i Ulstein Design & Solutions AS og Ulstein Verft AS. Han har hatt ei rekke verv i nærings- og organisasjonsliv. Han var president i NHO frå 2013 til 2017. Han har vore styreleiar i NORCE, medlem i Divisjonsstyret for Innovasjon, medlem i Norges Tekniske Vitenskapsakademi, medlem av Study Program Council for Marine Engineering, medlem av styringskomiteen for GCE Maritime, medlem av Norsk Industris Maritime Innovasjonsutvalg og medlem av DNVs Nordic Committee for Safety at Sea.

1. ↑  NTB, / (14. juni 2017). «Tore Ulstein ferdig som NHO-president». *smp.no* (på norsk bokmål). Henta 19. oktober 2017.
**Torgeir Andreas Berge** (17. februar 1897–30. april 1973) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Fusa i Hordaland. Han representerte Vestfold og Arbeidarpartiet på Stortinget i tida 1950 til 1961.

Berge var son til ein gardbrukar. Frå 1913 til -16 arbeidde han i industrien og på anlegg. Etter å ha vorte agronom frå Stend jordbruksskule i 1918, var han mellom anna i arbeid på gardar i Kvam og i Fana. Frå 1921 til 1926 forpakta han prestegarden i Arna. Der etter var han styrar ved Sandar kommunale gardsbruk til 1950.

Berge var medlem i Sandar heradsstyre frå 1945 til 1955. Ved stortingsvalet hausten 1949 vart han vald til å representere Vestfold og Arbeidarpartiet på Stortinget. Sidan vart han attvald i dei neste to stortingsvala. Han var medlem i Skog-, vassdrags- og industrikomiteen 1950-57 og i Landbrukskomiteen 1958-61.

Berge var formann i Sandefjord og Sandar mållag 1936-46 og styreformann i Sandar kommunale mølle 1945-49. Seinare var han styreformann 1957-69 i Direktoratet for Statens skogar.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |