**Odd Nansen** (6. desember 1901–27. juni 1973) var ein norsk forfattar og arkitekt, særleg kjend for sitt humanitære arbeid.

Liv og virke
------------

### Bakgrunn

Odd Nansen var fødd i Bærum som son av Fridtjof Nansen og songareb Eva Sars og voks opp på eigedomen Polhøgda i Bærum. Etter examen artium i Oslo tok han arkitekteksamen 1926 ved NTH, der han i studietida var med på fleire UKErevyer i Studentersamfundet, både som forfattar og skodespelar. Nansen var òg 1922-24 teatersjef i Studentersamfundets Interne Teater. Han skreiv visa «Hjemve», kjend som «Æ e' fødd i Trondhjæm uti Sanden» eller «Trondhjæm, Trondhjæm at æ reist ifrå dæ» til revyen *Bing BANG* i 1925.

Nansen stifta familie i 1927 og flytta til USA, der han fekk ein tredjeplass i ein arkitektkonkurranse for beste flyplass. Då Fridtjof Nansen døydde i 1930, vende familien tilbake til Noreg.

### Arkitekt

Odd Nansen etablerte eigen arkitektpraksis i Oslo 1931. Mellom anna teikna han det tidlegare signalbygget til Siemens på Linderud i Oslo. Nansen var hovudarkitekt for bygningane på Fornebu lufthamn frå starten til flyplassen stod ferdig. Han utforma også aluminiumsverka på Sunndalsøra, i Mosjøen og på Lista.

### Andre verdskrig

Odd Nansen tok opp det humanitære arbeidet etter far sin. I 1936 stifta han Nansenhjelpen som hjelpte menneske på flukt frå Hitler-Tyskland. Nansen stilte seg i spissen for å hjelpa jødar på flukt då Nygaardsvold-regjeringa og fagrørsla stritta imot. Fleire av dei jødiske flyktningane Nansenhjelp greidde å hjelpe, var barn. Nina Grünfeldts film Ninas Barn fortel historia til desse borna. Nansens innsats har vorte samanlikna med svenske Raoul Wallenberg, som gjennom sin innsats i Budapest redda mange tusen menneske frå å verte deportert.

I januar 1942 vart Nansen arrestert i Gausdal av Gestapo. Sidan sat han fengsla på Grini og deretter i Sachsenhausen i Tyskland. Medan han var internert på Grini var han i fleire månader utplassert på tvangsarbeid med snøtunnelar i Nord-Noreg. I fangetida skreiv Nansen nesten kvar dag dagbok med tynn blyantskrift på små lappar. Desse lappane vart smugla ut av leirane og utgjeve i 1947. Trebandsverket *Fra dag til dag* vart ein bestseljar i Noreg og omsett til fleire språk. Ein av Nansens medfangar i Sachsenhausen, Robert Bjørk, har fortalt om korleis dagbøkene vart til.

21. mars 1945 var Nansen saman med andre norske fangar frakta med dei kvite bussane frå Sachsenhausen til Neuengamme. Nansen konstaterte at Neuengamme var ein dødsleir og meinte at svensk Ròde Kors var ført bak lyset. Folke Bernadotte inspiserte sjølv leiren 31. mars og vart orientert av den norske tillitsmannen Sverre Løberg. Seinare kom det òg svenske sjukepleiarar til sjukestova i leiren. Òg den danske raudekrossen arbeidde i leiren. Den første transporten med sjuke frå Neuengamme til Sverige gjekk 9. april 1945. Nansen vart sjølv med bussar som gjekk nordover mot Danmark 20. april.

### Etter 1945

Etter verdskrigen gjorde Nansen ein omfattande innsats for å få Tyskland på fote igjen, mellom anna med fleire månaderlange ekspedisjonar til dei utbomba områda med mat og tran. Han var aktiv i organisasjonen En verden som formann i den norske sentralkomitéen frå starten i 1947 til 1956, sidan president i organisasjonen ein periode. Der etter formann i Det Norske Flyktningeråd.

Nansne gav i 1970 ut minneboka *Langs veien. Opplevelser, møter og samtaler*.

### Biografi

I 2015 kom biografien om Odd Nansen, basert på mellom anna ei bilet- og brevsamling og intervju med dei attlevande borna hans. *Odd Nansen – arvtageren* (Forlaget Historie & Kultur) fekk stor merksemd i pressa. Publikasjonar som Arkitektnytt, Bistandsaktuelt og Norsk Militært Tidsskrift omtalte boka.

Utmerkingar
-----------

* Storkors av Den Gyldne Kat 1953
* Kommandør av St. Olavs Orden 1970

Arbeid
------

* Fornebu lufthamn: Restaurant- og ekspedisjonsbygg (1939) og nytt ekspedisjonsbygg (1962)
* Aluminiumsverka i Mosjøen, Holmestrand, og dessutan bygga til Årdal og Sunndal Verk i både Øvre Årdal og på Sunndalsøra. Saman med Vilhelm Reinhardt på 1960-talet.
* Siemens AG sitt bygg på Linderud i Oslo

Bibliografi
-----------

* *Fra dag til dag – 13. januar 1942 til 28. april 1945* ( Dreyer)  [Fra fangenskapet. Bind 1: Fra 13. januar til 4. august 1942—Bind 2: Fra 5. august 1942 til 21. august 1943—Bind 3: Fra 22. august 1943 til 28. april 1945]
* *Nestekjærlighetens front* ( Dreyer) I fulltekst ved nb.no  [Tale holdt i Universitetets aula 9. april 1947]
* *Langs veien: Opplevelser, møter og samtaler* ( Gyldendal) I fulltekst ved nb.no  [Erindringer fra barndommen]
* *Tommy. En sannferdig fortelling* ( Gyldendal forlag) I fulltekst ved nb.no  [Om Haag-dommeren Thomas Buergenthal som Odd Nansen reddet i 1945]

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Odd Nansen» frå Wikipedia på bokmål, den 26. september 2018.*
* Store norske leksikon

Referansar
1. ↑   Odd Nansen i Norsk biografisk leksikon
2. ↑  «Nina Grünfeld med film og bok om en ukjent heltinne». *Aftenposten* (på norsk bokmål). Henta 23. november 2017.
3. ↑  Hauge, Tore og Anders Ole Hauglid (1995): De brente våre hjem. krig - brenning - nytt håp. En bildefortelling. Nord-Troms museum
4. ↑  «Feiret jul for å overleve i Sachsenhausen» (på norsk). Henta 23. november 2017.
5. ↑  Nansen, Odd: Fra 22. august 1943 til 28. april 1945. Oslo: Dreyer, 1946
6. ↑  «kulturanalyse». *kulturanalyse*. Arkivert frå originalen 1. desember 2017.
7. ↑  «Odd Nansen – nasjonens samvittighet». *Aftenposten* (på norsk bokmål). Henta 22. november 2017.
8. ↑  «Etter å ha utfordret Quisling personlig, havnet Odd Nansen i tyskernes konsentrasjonsleirer». *Dagbladet.no* (på norsk). 16. august 2015. Henta 23. november 2017.
9. ↑  «VG+: - Polfareren umyndiggjorde sønnen». *pluss.vg.no*.
10. ↑  «Budstikka - Ut av faren Fridtjof Nansens skygge». *www.budstikka.no* (på norsk).
11. ↑  «Arven etter Odd Nansen | arkitektnytt.no». *arkitektnytt.no* (på norsk). 29. september 2015. Henta 23. november 2017.
12. ↑  «Kjempet for Europas flyktninger». *NoradDev* (på norsk).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND

 |