recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Det noverande haitiske riksvåpenet
Det haitiske riksvåpenet frå Duvalier-tida. Dei einaste større skilnadene er utforminga av flagga, i tråd med endringa av nasjonalflagget på den tida, og at den frygiske hua er utelaten.
**Det haitiske riksvåpenet** vart fyrste gong teke i bruk i 1807, og har vore slik det er i dag, sidan 1986.

Det viser seks draperte haitiske flagg, tre på kvar side, med ein palme og to kanonar på ein grøn plen framom. Det er også plassert fleire gjenstandar på plenen, som ei tromme, to signalhorn, to gevær og to anker. Ovanfor palmetreet er det plassert ei frygisk hue, som eit symbol på fridom. På plenen mellom tromma og bandet er det to lenkjebitar, som eit symbol på at slavetida er over. Bandet ber nasjonalmottoet, *L’Union Fait La Force* («Einskap gjev styrke»).

Det eldste våpenet for Haiti ein kjenner til, er frå 1807. Det viser fleire nasjonalflagg, med to kanonar og palmetre. Det symboliserer kampen for sjølvstendet. Det var i bruk fram til 1849, då general og president Faustin Soulouque krona seg sjølv som keisar Faustin I. På same tid tok han i bruk eit nytt riksvåpen, som viste to kanonar og ei (fransk) imperiell ørn. To løver vart brukte som støtte, og det heile var plassert på ei lilla kappe. Keisaren vart tvinga til å forlate landet i 1859, då det gamle nasjonalvåpenet vart teke i bruk att. Sidan har komposisjonen vore den same, men fargane og elementa har vorte endra på.

Kjelder
-------

* «Coat of arms of Haiti» på Wikipedia på engelsk, innhenta 7. juli 2010.

### Referansar

1. ↑  «National Arms Of Haiti» hjå Heraldry of the World.
**Det islandske alfabetet** er eit alfabet som vert nytta for å skrive islandsk. Det er ein modifikasjon av det latinske alfabetet og har 32 bokstavar :

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A | Á | B | D | Ð | E | É | F | G | H | I | Í | J | K | L | M | N | O | Ó | P | R | S | T | U | Ú | V | X | Y | Ý | Þ | Æ | Ö |
| a | á | b | d | ð | e | é | f | g | h | i | í | j | k | l | m | n | o | ó | p | r | s | t | u | ú | v | x | y | ý | þ | æ | ö |

Islending som resiterer det islandske alfabetet (z er med, rett etter ý).
Aksenten «´» over vokalar representerer ikkje variasjon i vekt eller lengd, men syner at det er ein annan ljod enn same bokstaven utan aksent. Det islandske alfabetet har to spesielle bokstavar: Þ (thorn) og Ð (eda). Bokstaven Þ — som òg fanst i norrønt — har vore i konstant bruk i islandsk heilt frå norønn tid. Tidlegare var bokstaven Z med, men på grunn av at Z vert uttala S på islandsk vart han fjerna i 1973, men det gamle alfabetet vart undervist is skulen fram til 1980. Dei fem bokstavane X É Á Ó Æ representerer kvar to ulike lydar.

Bokstavane C, Q, W og Z er eigentleg ikkje med i det islandske alfabetet, men vert likevel nytta i nokre få ord, for det meste i slektsnamn og i nokre stadnamn. Dei er difor å finna på islandske tastatur. At desse bokstavane ikkje er med i det offisielle alfabetet fører stundom til problem når ein lagar alfabetiske lister, etter som namn som Carl og Walter er vanlege. Ei løysing er då å nytta det gamle alfabetet, med 36 bokstavar: a, á, b, c, d, ð, e, é, f, g, h, i, í, j, k, l, m, n, o, ó, p, q, r, s, t, u, ú, v, w, x, y, ý, z, þ, æ, ö.

Referansar
----------

1. 1 2  *Íslenska, í senn forn og ný"*, Menntamálaráðuneytið (Kulturdepartementet), 2001.

* *Denne artikkelen bygger på «is:Íslenska stafrófið» frå Wikipedia på islandsk, den 16. mars 2021.*
**Bryan Ezra Tsumoru Clay** (fødd 3. januar 1980) er ein USA-amerikansk tidlegare mangekjempar, fødd i Austin i delstaten Texas. Han vart verdsmeister i tikamp i 2005 og olympisk meister i 2008.

### Aktiv

Clay, som er av afro-asiat opphav, voks opp på Hawaii. Han deltok i verdsmeisterskapane i friidrett både i 2001 i Edmonton og i 2003 i Paris, men fullførte ikkje i tikampen korkje gongane. Under Sommar-OL 2004 sette han personleg rekord med 8 820 poeng og tok sølvmedaljen bakom tsjekkiske Roman Šebrle. Året etter oppnådde Clay 8 732 poeng i VM i friidrett 2005 i Helsinki og vann gullmedaljen, med ein margin på over 200 poeng til Šebrle.

I 2006 vann Clay meistermøtet i austerrikske Götzis. Han gav så opp etter fire øvingar då VM i friidrett 2007 fann stad i Osaka. Våren 2008 vann Clay innandørs-VM i tikamp i Valencia, ein prestasjon han gjentok i 2010 i Doha. I mellomtida vann han den olympiske gullmedaljen i tikamp under sommarleikane 2008 i Beijing etter å ha sanka 8 791 poeng.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bryan Clay» frå Wikipedia på engelsk, den 23. august 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
Fernand Gabriel, vinnaren av det avbrotne Paris-Madrid løpet.
**Paris-Madrid** var eit motorløp som vart halde i 1903. Løpet starta i Versailles i Frankrike, med 216 bilar og 59 motorsyklar som starta ved jamne intervall. 

Den første ulykka skjedde 72 kilometer frå Paris, då ei kvinne vart treft av ein av dei konkurrerande bilane medan ho kryssa vegen. Ved Châtellerault vart ein mann og eit barn trefte då ein bil køyrde i nokre tilskodarar. Lenger sør køyrde ein annan bil av vegen og drap to tilskodarar. Slik fylgde ulykkene gjennom heile dagen. Bilar trefte tre og vart knuste, eller velta og byrja å brenne. 

Om natta vart løpet stogga i Bordeaux. Halvparten av dei startande hadde brote løpet og minst 8 menneske var drepne, mange fleire skadde. Camille du Gast var på ein åttandeplass då ho stoppa for å hjelpa ein annan deltakar. Ho enda på ein 45. plass. Franskmannen Fernand Gabriel vart kåra som vinnaren av det avbrotne løpet. Bilbyggjaren Marcel Renault var ein av dei som omkom under dette løpet.

Denne type løp vart ikkje arrangert igjen før Mille Miglia i 1927.
**Havnivå** viser til gjennomsnittshøgda på havet i høve til eit vald referanseområde på landjorda. Ut frå dette nivået kan ein oppgje høgda på stader eller geografiske formasjonar i meter over havet. Havnivået vil på ein bestemt stad varierer på grunn av tidvatn og havbølgjer, men sjølv om ein jamnar ut desse faktorane, vil ein få både kortperiodiske og langperiodeiske variasjonar. 

Kortperiodiske variasjonar kjem hovudsakleg av varierande lufttrykk og at vinden stuvar opp vatn mot ein kyst, noko som kan gje stormflod. Langperiodiske svingingar kan kome av at temperaturen i havet, og dermed tettleiken til vatnet, og lufttrykket endrar seg gjennom året. Dette kan utgjere ein middelvasstand mellom vinter og sommar på over 30 cm. 

Havnivået kan hevast eller senkast i samband med at sjølve havet endrar seg gjennom prosessar som til dømes global oppvarming, eller ved at eit landområde stig, som den skandinaviske halvøya etter istida. Dette kallar ein *eustatisk heving og senking*

Danninga av djupe groper i botn i samband med orogenese fører til eustatisk senking. Det same skjer under istider fordi mykje av vatnet då vert bunde opp som is på land. Når is smeltar får ein eustatisk heving. Den maksimale eustatiske senkinga i kvartærtida var om lag 250 meter og under den siste nedisinga var han 100 meter. Om alle noverande isbrear, som utgjer om lag 15 millionar kubikkilometer hadde smelta, ville ein ha fått ei eustatisk heving på om lag 35 meter.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sea level rise - How much and how fast will sea level rise over the coming centuries? Past. Arkivert 2012-11-09 ved Wayback Machine.
* Sea level rise - How much and how fast will sea level rise over the coming centuries? Present Arkivert 2012-11-09 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* «eustatisk hevning og senkning» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* «Havnivå» av Odd Henrik Sælen i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC

 |
Eit **sekund** er den grunnleggjande eininga innan tidsrekning, og er blant dei sju grunneiningane i SI-systemet. Fleire av dei andre SI-einingane er definerte ut frå sekundet.

I vanleg bruk er eit sekund lik 1/60 minutt, eller 1/3600 time, eller 1/86400 døgn. I vitskapen er sekundet teknisk definert i høve til strålinga frå cesium-133 atomet ved 0 K.

Ordet sekund kjem frå latinsk *pars minuta sekunda*, andre mindre del, og viser til at sekund er ein mindre del av minutt som igjen er ein mindre del av ein time.

Definisjonar av sekund
----------------------

Sidan 1967 er sekundet definert som varigskapen av 9 192 631 770 periodar av strålinga som svarar til overgangen mellom dei to hyperfine nivåa av grunntilstanden til cesium-133 atomet ved det absolutte nullpunktet, 0 K. (Frekvensen av denne strålinga er dermed 9 192 631 770 hertz, eller ca. 9,19 GHz.)

Frå 1960 var sekundet definert som 1/31.556.925,9747 av det tropiske året pr. 0. januar 1900 kl. 0000. Ut frå dette var eit år lik 365,242 døgn. Lengda på sekundet var den same i denne definisjonen som ho er i dag.

Før dette var sekundet definert som 1/86400 av eit gjennomsnittleg soldøgn.

I gamal tid blei eit sekund rekna som tida mellom to hjarteslag i kvile.

Sjå òg
------

* Skotsekund
* UTC
* Atomur
* Sekund i musikk

| * v
* d
* e
SI-systemet - Tid |
| --- |
| Yoctosekund << Zeptosekund << Attosekund << Femtosekund << Picosekund << Nanosekund << Mikrosekund << Millisekund << Sekund << Kilosekund << Megasekund << Gigasekund << Terasekund << Petasekund << Exasekund |


| * v
* d
* e
Måleiningar for tid |
| --- |
| mikrosekund << millisekund << sekund << minutt << kvarter << time << dag << døgn<< veke << månad << kvartal << år << tiår |

| * v
* d
* e
SI-einingar |
| --- |
| ampere – becquerel – candela – grader celsius – gray – coulomb – farad – henry – hertz – joule – katal – kelvin – kilogram – lumen – lux – meter – mol – newton – ohm – pascal – radian – sekund – siemens – sievert – steradian – tesla – volt – watt – weber |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
Fotografi av yahganfolk frå 1920.
**Yaganfolk**, også kalla **yaghan**, **yamana** og **tequenica**, er eit urfolk som levde heilt på sørspissen av Sør-Amerika på øygruppa Eldlandet sør for Storøya, heilt ned til Kapp Horn. Yaganfolk lever framleis på Eldlandet i dag; ei gruppe yaganar er busette på Navarino-øya.

Levevis
-------

Yagankvinner.
Yaganfolket var tradisjonelt eit nomadisk sjøfararfolk som jakta sjøløver og sel og sanka skjel og annan sjømat. Dei brukte kanoar som framkomstmiddel mellom øyane. Trass i sterk kulde brukte folket berre små skinnfellar som klede, men dei varma seg gjerne ved å samla seg i grupper rundt bål. Dessutan hjelpte det dei å sitja på huk, slik at dei kunne kvila på ein måte som gjorde at lite av kroppen var borti bakken. Ein chilensk forskar fann ut at den normale kroppstemperaturen deira var minst ei grad høgare enn den til ein europear. Yaganfolket talde aldri meir enn 3000 menneske.

Historie
--------

Europeiske misjonærar og urfolk i Ushuaia i 1880-åra.
Yaganfolket og dei andre eldlendarane fekk eit brutalt møte med dei kvite, anten på grunn av sjukdommar dei kvite innførte, eller på grunn av aktiv motstand. Kapteinen på HMS «Beagle», Robert FitzRoy, tok med seg fire yaganfolk til Europa i 1830. Ein av dei døydde av koppar, men dei andre tre fekk sjå London og helsa på kongen og dronninga før dei vart tekne tilbake til Eldlandet i 1831, denne gongen saman med Charles Darwin.

Cristina Calderón (f. 1928) frå Puerto Williams den siste fullblodsyaganen og den siste morsmålsbrukaren av yaganspråket. Calderón gav i 2005 ut boka *Hai Kur Mamashu Shis* ('Eg vil fortelja deg ei historie'), som handlar om historiene til yaganfolket. Det er likevel mange som framleis identifiserer seg som yahgan. I 2002 registrerte ein 1685 yahgan-menneske i Chile. Desse snakkar i dag spansk. Utstillingar om yagan og selk'namfolk kan ein sjå på museumet i Puerto Williams.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Yaghan people» frå Wikipedia på engelsk, den 2. juli 2012. Engelsk Wikipedia oppgav desse kjeldene:*
	+ Bridges, Lucas (1948). *Uttermost Part of the Earth*. ISBN 978-0-7156-3985-6.
	+ Furlong, Charles Wellington (April 1911). «Cruising WIth The Yahgans». *The Outing Magazine*. LVIII (1): 3–17. Henta 16. august 2009.
	+ Furlong, Charles Wellington (December 1915). «The Alaculoofs And Yahgans, The World's Southernmost Inhabitants». *Proceedings of the Nineteenth International Congress of Americanists*: 420–431. Henta 16. august 2009.
	+ Murphy, Dallas. *Rounding the Horn: Being the Story of Williwaws and Windjammers, Drake, Darwin, Murdered Missionaries and Naked Natives--a Deck's-eye View of Cape Horn.* Basic Books, 2005. ISBN 978-0-465-04760-4.

Fotnotar

1. ↑  Hai Kur Mamashu Shis ved jacquelinewindh.com

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Yaganfolk**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**Santiago Lamela Tobío** (24. juli 1977–8. mai 2014), kjend som Yago Lamela, var ein spansk lengdehoppar, fødd og død i Avilés. Han vann VM-sølv 1999, EM-bronse 2002 og VM-bronse 2003.

Aktiv
-----

Lamela hoppa seg inn i verdseliten i 1999. I hall-verdsmeisterskapen i Maebashi gav han den kubanske verdseinaren Iván Pedroso hard kamp om sigeren. I tevlinga forbetra Lamela forbetra den spanske innandørsrekorden til 8,42 m, før han i sitt siste forsøk sette europarekord med 8,56 meter. Pedroso svarte med 8,62 m i det aller siste hoppet og tok sin fjerde internasjonale tittel i rad. Den 24. juni i Torino sette Lamela spansk rekord med 8,56 meter. Under verdsmeisterskapen i Sevilla i august tok Lamela leiinga. Pedroso trådde til med 8,56 meter og vart verdsmeister for tredje gong i rad. Lamela hoppa 8,40 m i det fjerde forsøket og kneip sølvmedaljen.

Etter eit par heller svake år kom Lamela i 2002 tilbake med 8,17 meter i den europeiske hallmeisterskapen i Wien, og vart nummer to bakom landsmannen Raúl Fernández. Under Friidretts-EM 2002 i München fekk Lamela bronsen med eit hopp på 7,99 m, slått av Oleksij Lukasjevytsj frå Ukraina og Siniša Ergotić frå Kroatia. I Hall-VM 2003 vart Lamela andremann med 8,28 m, ein centimeter bakom Dwight Phillips frå USA. Under verdsmeisterskapen i Paris sigra Phillips framom James Beckford frå Jamaica, Lamela kom på bronseplass med eit bestehopp på 8,22 m.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1998 i Budapest: Nr 8 – 7,93 m
* VM 1999 i Sevilla: Sølvmedalje – 8,40 m, bakom Iván Pedroso (8,56 m)
* OL 2000 i Sydney: Utslått i kvalifiseringa (7,89m=nr 19)
* EM 2002 i München: Bronsemedalje – 7,99 m
* VM 2003 i Paris: Bronsemedalje – 8,22 m
* OL 2004 i Aten: Nr 11 – 7,98 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Yago Lamela» frå Wikipedia på tysk, den 5. juli 2021.*

* «Yago Lamela» (på engelsk). Olympedia. Henta 10. mars 2023.
**Nyksund** er eit tidlegare fiskevær som ligg på nordvest på Langøya i Øksnes kommune i Vesterålen, ei drøy mil frå kommunesenteret Myre. 

Busetnaden i Nyksund er spreidd over to øyar, Nyksundøya og Ungsmaløya. Desse øyane er samanbundne med ein 65 meter lang molo. Ein molo sambind òg Nyksundøya med Langøya. Ein grusveg går mellom Nyksund og Høydal. Grusvegen er ein del av Fylkesveg 938 i Nordland, som held fram som asfaltert veg derifrå inn til Myre.

Historie
--------

Rundt 1900 var Nyksund det nest største fiskeværet i Vesterålen. Nærleiken til fiskefelta utanfor Vesterålen gjorde staden til eit attraktivt fiskevær. Men etter andre verdskrigen vart nærleiken til fiskefelta mindre viktig, då ny teknologi i form av motorar og større båtar vart teken i bruk. Hamna i Nyksund vart for lita, og tettstaden Myre tok over som viktigaste hamn i området. Fiskeværet vart avfolka, og etter at dei siste fastbuande hadde fått fråflyttingstilskot frå staten, var Nyksund heilt fråflytt rundt 1970. 

Frå midten av 1980-talet sette den tyske sosialpedagogen Burkhard Herrmann i gang fleire internasjonale ungdomsprosjekt i Nyksund, mellom anna i samarbeid med Universität Berlin.[*treng kjelde*] I 1980- og 90-åra kom tyske studentar til Nyksund, og skapte ny aktivitet på staden. Etter kvart vart staden populær for tilreisande kunstnarar og turistar. I dag har Nyksund fleire fastbuande og eit heilårstilbod til turistar. Fleire av dei gamle bryggene i fiskeværet er i ferd med å bli restaurert.

Nyksund i dag
-------------

Mellom dei fastbuande er det både ein smed, ein kunstnar og fleire yoga-instruktørar. Det vart laga fjernsynsprogram om dei fastbuande i Nyksund i serien Der ingen skulle tru at nokon kunne bu. Staden fekk i 2009 eige kombinert museum og konsertlokale. 
Nyksund er elles ein populær stad for fotografar og filmregissørar. Mellom anna vart spelefilmane Etter Rubicon og Insomnia delvis innspelte i Nyksund.

Mellom Nyksund og Stø går turløypa "Dronningruta". Den er den mest kjente turløypa i Øksnes. Dronningruta er oppkalla etter dronning Sonja, som har gått denne ruta.

Fleire små øyar og holmar nord for Nyksund og Stø er verna som naturreservat. Dette området er eit viktig produksjonsområde for sjøfugl og steinkobbe.

Kjelder
-------

* «Nyksund» henta frå Tysk Wikipedia 17. august 2005.
* Wikipedia på bokmål om Nyksund.
* Om Nyksund på nettsidene til Øksnes kommune. Arkivert 2005-09-28 ved Wayback Machine.
* Fjernsynsprogrammet om Nyksund

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
*Young Ladies at Home*. Døme på nyklassisisme i mote og interiør.
Det nyklassisistiske Slottet.
**Nyklassisisme**, neoklassisisme, novantikk eller nyantikk, er ei stilretning innanfor kunst, arkitektur og kunsthandverk i Europa og Amerika. Retninga tok utgangspunkt i kunsten i gresk og romersk antikk, og var framherskande ca. 1750-1850. 

Retninga bygde på skriftene til den tyske arkeologen J.J. Winckelmann og funna ved utgravingane i Herculaneum og Pompeii. 

Biletkunsten i nyklassisismen hadde ofte drag frå den samtidige romantikken og representantar for denne var den franske målaren Jacques-Louis David (som var lærar for mellom anna danske C.W. Eckersberg og norske Jacob Munch) og den italienske bilethoggaren Antonio Canova. I Danmark vart stilen utvikla av målaren Nicolai Abildgaard og bilethoggarane Johs. Wiedewelt og Bertel Thorvaldsen.

Arkitekturen var inspirert av både antikken og renessansen, særleg bygningane til Andrea Palladio. Mellom representantane var A.C. Gabriel, C.N. Ledoux, Robert og James Adam, Karl Friedrich Schinkel og Leo von Klenze. I Danmark var mellom andre C.F. Harsdorff og C.F. Hansen med sine enkle bygningar med få dekorative detaljar framståande figurar.

I Noreg var viktige nyklassisistar målaren Jacob Munch, bilethoggaren Hans Michelsen og arkitektane H.D.F. Linstow og Christian H. Grosch. Slottet i Oslo er bygd i nyklassisistisk stil.

Først på 1900-talet sette endå ei nyklassisistisk bølgje preg på arkitekturen. Sentrale verk i Danmark innanfor dette straumdraget er Faaborg Museum frå 1915 av Carl Petersen og Politigården i København (1918-1923) av Hack Kampmann og Aage Rafn.

Den tidlege nyklassisismen innanfor både arkitektur og kunsthandverk blir ofte kalla Louis-seize-stil. Denne vart så vidareutvikla til directoirestil og sidan empirestil. Innanfor musikken brukar dei som regel nemninga neoklassikk. Sjå òg klassisisme.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nyklassicisme» frå Wikipedia på dansk, den 29. oktober 2006.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Nyklassisismen**

* 

* «Nyklassisismen» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* HDS
* NKC
* NDL

 |
Iturea, Trakonitis, Batanea, Gaulanitis og Auranitis i det første hundreåret evt.
**Batanaea** eller **Batanea** var eit område i Det heilage landet, nordaust for Jordanelva og aust for Trakonitis. Det var ein av dei fire inndelingane av området Basjan etter det babylonske fangenskapet. Det vert i dag kalla *Ard-el-Bathanyeh* og går frå nord til sør langs austsida av Lejah og Hauran, frå Salkhad i sør, til Tells Khaledyeh og Asfar i nord. Det er i snitt 20 km breitt og langs 50 km dekkj det Gebel Hauran, ei åsrekkje. Det høgaste punktet i denne rekkja kan vere «Basan-fjellet» som er nemnt i Salmane 68:15.

I det første hundreåret fvt. vart landområdet erobra av Herodes den store, og då han døydde i 4 fvt. gjekk det til sonen son Herodes Filippo som ein del av arva hans. I somme kjelder vert sonen omtalt som **tetrarken av Batanea** med hovudstad i Cæsarea Filippi, men landområda hans var meir omfattande enn dette.

Då han døydde i 34 evt. gjekk Batanea til Herodes Agrippa I, og i 53 evt. til sonen Herodes Agrippa II. Då han døydde vart det annektert av den romerske provinsen Syria.

Batenaea må ikkje forvekslast med Betania, som er oftare omtalt i evangelia.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Batanaea» frå Wikipedia på engelsk, den 23. mars 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Easton, Matthew George (1897). Easton's Bible Dictionary. T. Nelson and Sons.
* Edinburgh New Philosophical Journal
**Det internasjonale geofysiske året**, forkorta **IGY** (etter *International Geophysical Year*) var eit globalt samarbeidsprogram med 66 deltakande nasjonar som varte frå 1. juli 1957 til 31. desember 1958.

IGY omfatta geovitskapar som polarlys, kosmisk stråling, geomagnetisme, gravitasjon, ionosfærisk fysikk, avgjersle av lengd- og breiddegrader, meteorologi, oseanografi, seismologi og solaktivitet.

Resultata frå IGY førte til omskriving av mange geofysiske lovar og teorien om kontinentaldrift vart stadfesta. Dei første satellittane vart skotne opp, mellom dei den sovjetiske Sputnik. IGY var òg det tredje Polaråret og resulterte i etableringa av Den vitskaplege komiteen for antarktisforsking (SCAR) og danna grunnlaget for Antarktistraktaten som vart vedteke i 1959 og tredde i kraft to år seinare. Dei første estimata av den totale ismassen på Det antarktiske kontinentet vart målbore.

I samband med IGY etablerte tolv nasjonar forskingsstasjonar i Antarktis. Noreg deltok med ein treårig ekspedisjon til Antarktis og etablerte Norway Station på Kronprinsesse Märtha Kyst. Noreg var òg involvert i 24 andre prosjekt på Svalbard, Jan Mayen, Norskehavet og dessutan på det norske fastlandet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Det internasjonale geofysiske år» frå Wikipedia på bokmål, den 15. august 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Tidslinje. Norsk Polarhistorie

Bakgrunnsstoff
--------------

* The International Geophysical Year Arkivert 2016-07-02 ved Wayback Machine.. The National Academies
* Det internasjonale geofysiske år. Norsk Polarhistorie

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* NDL

 |
**Brus med ananassmak**, i daglegtale kalla **ananasbrus**, er ein syntetisk fruktbrus frå Oskar Sylte Mineralvannfabrikk. Han har ein djup oransjebrun farge og smakar som ananas. 

Brusen har bidratt sterkt til profileringa av Oskar Sylte gjennom åra, og er like gammal som verksemda sjølv. Ho har vore produsert etter same oppskrift i 75 år, og er spesielt populær blant utflytta romsdalingar. Da Ormen Lange-vedtaket i Stortinget blei feira på tidlegare statsminister Kjell Magne Bondeviks kontor, blei det skåla i ananasbrus. Også Sveriges tidlegare statsminister Göran Persson blei begeistra for brusen. Han skraut av den etter eit nordisk statsministermøte i Molde i 2002, og fekk med seg ei kasse med ananasbrus heim.

Brus med ananassmaks finst også som lettbrus søta med aspartam og acesulfam K.

Sjå òg
------

* Oskar Sylte Mineralvannfabrikk

| * v
* d
* e
Brus og mineralvatn produsert i Noreg |
| --- |
| Appelsinsmak | Asina  • Solo  • Fanta  • Milano |
| Andre fruktsmakar | Ananasbrus  • Pærebrus  • Pomac  • Sitronbrus  • CB sider  • Ingefærøl  • Grapesoda |
| Cola | Happy Cola  • Jolly Cola  • Royal Crown  • Pepsi  • Coca-Cola  • isi-Cola |
| Vatn | Farris  • Bris  • Imsdal  • Bon aqua  • Tonic  • Selters  • Soda |
| Andre | Champagnebrus  • Eventyrbrus  • Villa Farris  • Rødbrus |
**Jacques Cassard** (fødd 30. september 1679 i Nantes, død 1740 i Ham) var ein fransk marineoffiser og sjørøvar.

Liv og virke
------------

Cassard byrja karrieren som sjømann 14 år gammal på eit handelsskip som familien eigde. I januar 1697 gjekk han inn i den franske marinen på bombeskipet «Éclatante».

I 1700 var Cassard kaptein på eit handelsskip. Året etter braut den spanske arvefølgjekrigen ut og Cassard starta som sjørøvar. I 1705 var han kaptein på sjørøvarskipet «Saint Guillaume» og kapra 12 handelsskip og raida Cork. To år seinare kapra han 13 handelsskip med «Duchesse Anne» og fekk ein grad i marinen. 

I 1709 vart Cassard forfremma til kommandant og fekk i oppgåve om å eskortere ein matkonvoi på 25 skip ombord på «Éclatant» med 68 kanonar. Den 29. april, med støtte frå «Sérieux», slo han fem engelske skip og konvoien kom trygt fram til Marseille.

Året etter leia Cassard ein skvadron som eskorterte ein konvoi til Smyrna som hadde vore blokkert i Siracusa av ein britisk flåte. Han kapra HMS «Pembroke» i slaget ved Siracusa. Konvoien nådde Toulon.

I desember 1711 fekk Cassard kommando over ein seks skip stor skvadron og sette i gang eit tokt der han raida engelske, nederlandske og portugisiske koloniar på Kapp Verde-øyane og i Karibia. 

Cassard pensjonerte seg i 1731. I 1736 vart han erklært sinnsjuk etter å ha fornærma kardinal de Fleury og vart halden innesperra i Ham, der han døydde fire år seinare.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jacques Cassard» frå Wikipedia på engelsk, den 28. mai 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jacques Cassard**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Jacques Marie Alfred Gaston Faure** (2. mars 1904–9. april 1988) var ein fransk general i hæren og idrettsmann. Faure kjempa i Dei frie franske styrkane under andre verdskrigen. Han utmerkte seg i slaget om Narvik og vart for dette tildelt Krigskrossen, Noregs fremste utmerking for krigsteneste. Faure er òg kjent som deltakar i eit kuppforsøk i Algerie i 1961.

Alpejegar
---------

Jacques Faure vart fødd i Bordeaux.

Han gjorde militærteneste som alpejeger og fallskjermsoldat og tok deretter militær utdanning ved militærakademiet École spéciale militaire de Saint-Cyr. Han tenestegjorde ved den 13. alpejegerbataljon og var frå 1932 til 1938 leiar for Frankrikes militære skilandslag. Han deltok i øvinga militært patruljeløp under Dei olympiske vinterleikane i Garmisch-Partenkirchen i 1936.

Andre verdskrigen
-----------------

Under andre verdskrigen tenestegjorde Faure i general Béthouarts stab. Han vart med det fransk-polske ekspedisjonskorpset send til Noreg og kom i mai i kamp mot tyske invasjonsstyrkar i Nord-Noreg. Faure utmerkte seg i slaget om Narvik og vart etter krigen dekorert òg frå norsk side. 

Etter den allierte tilbaketrekkinga frå Noreg i juni 1940 kom Faure til Storbritannia, men reiste vigde London tilbake til Frankrike. Han var frå november 1940 til 1942 i Marokko og i mars 1943 vart han stasjonert i Alger. Faure deltok i kampane i Italia og deretter i frigjeringa av Frankrike.

Etter verdskrigen
-----------------

Faure tenestegjorde til 1946 i generalstaben. Han hadde så oppgåver knytt til dei franske fallskjermjegeravdelingane. Frå 1952 til 1953 var han militærguvernør ved generalstaben i Wien i det alliertkontrollerte Austerrike. I september 1956 vart han beordra til Algerie, der Frankrike kjempa ein krig mot arabiske nasjonalistar. 

Faure var ein del av kretsen som planla statskupp mot president Charles de Gaulle for å forhindre Algeries sjølvstende.  I 1956 vart kupplanane avslørte og Faure vart fengsla i 30 dagar. Han deltok òg i det såkalla generalkuppet i april 1961 og vart dømd til 10 års fengsel for dette. I 1968 fekk han nåde.

Utmerkingar
-----------

I 1946 vart Faure gjeven det norske Krigskorset med sverd for innsatsen sin under kampane mot dei tyske invasjonsstyrkane i 1940. Han vart òg dekorert med det franske Croix de guerre med fem palmar, Croix dei la Valeur militaire med palme og Médaille de l-en'Aéronautique. Han var kommandør av Æreslegionen og av Ordenen for sportsfortenester.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Jacques Faure» frå Wikipedia på bokmål, den 6. mars 2010.*

### Referansar

1. ↑  John Steward Ambler: *The French Army in Politics 1945–1962*, Ohio State University Press, 1966, særleg s. 106, 215 og 292.
2. ↑  Erik Gjems-Onstad (red.): *Krigskorset og St. Olavsmedaljen med ekegren*, Oslo: Grøndahl Dreyer, 1995, s. 155.
Eit gneistekammer på fysisk musem ved Sapienza universitet i Roma.
Eit **gneistekammer** er ein partikkeldetektor, eit apparat nytta innan partikkelfysikk for å finne elektrisk ladde partiklar. Det vart mykje nytta innan forsking frå 1930- til 1960-åra og har sidan vorte erstatta av andre teknologiar. 

Gneistekammer består av ein stabel metallplater i ein lufttett boks fylt med ein gass som helium, neon eller ei blanding av dei to. Når ladde partiklar frå kosmisk stråling går gjennom kammeret vert gassen mellom platene ionisert. Vanlegvis er ikkje denne ioniseringa synleg. Men om ein nyttar høg nok spenning mellom platene før ioniseringa forsvinn, så kan ein få gneistar langs banen strålinga tar, og den kosmiske strålinga vert i røynda synleg som gneistelinjer.

Sjå òg
------

* Elektrisk gneiste
* Tåkekammer
* Boblekammer

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Spark chamber» frå Wikipedia på engelsk, den 8. november 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* University of Cambridge sine gneistekammer
Grønsund mellom Falster og Møn.
**Grønsund** er eit sund i Danmark mellom øyane Falster på eine sida og Møn og Bogø på den andre. På det djupaste er sundet om lag 20 meter og har ei breidd på mellom 1 og 4 km. Storstrømmen ligg i vest og Stege Bugt ligg i nord mellom Sjælland og Møn. Ei ferje kryssar sundet om sommaren frå Stubbekøbing til Bogø. Grønsund har fleire grunne område, t.d. nær Bogø, i tillegg til kraftig og skiftande straum. Området har ein rik sjøvegetasjon, og sundet er ein viktig yteplass for dyreliv og fisk. Mange fuglar held til nær sundet, som skarv, knoppsvane, grågås, stjertand, skjeand, ærfugl, klyde og fleire vadefuglar, måsar og ternar. I tillegg kan ein finne nise i sundet.

Oljesøl
-------

29. mars 2001 kolliderte oljetankaren «Baltic Carrier» med bulkskipet «Tern» i vestlege område av Austersjøen nær sjøgrensa mellom Tyskland og Danmark, og 2 700 tonn bunkerolje lak ut frå skipa i ope hav. Oljeflaka dreiv mot den danske kysten, og Grønsund vart det området som vart hardast råka.

Kjelder
-------

* Miljørapport om oljeutsleppet frå Baltic Carrier.
* Om hekkande fuglar i området. Arkivert 2007-07-21 ved Wayback Machine.

* *Denne artikkelen bygger på «Grønsund» frå Wikipedia på engelsk, den 27. mars 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Knut T. Storbukås** (fødd 23. april 1943 Bostrak i bygda Tørdal), kjend under artistnamnet **Sputnik**, er ein musikar og lastebileigar frå Drangedal kommune i Telemark. Dei mest kjende songane hans er «Skilles Johanne» og «Lukk opp din hjertedør».

Bakgrunn
--------

Som ung var Knut Storbukås med i fleire musikkgrupper, mellom anna i ei som heitte «Sputniks». 

Etter endt skulegang byrja han som skogsarbeidar. Frå han var atten køyrte han lastebil for faren. I 1968 kjøpte han sin eigen lastebil. Som sjåfør fekk han tilnamnet «Sputnik» for den raske køyrestilen sin.

Etter at han i 1985 var med på ein kassett med ei samling artistar frå Telemark, gav han ut den første kassetten sin, *Sputnik I*, i 1986. Kassetten blei kopiert i 3000 eksemplar. Så snart opplaget vart utseld, byrja folk å kjøpe den på svartebørs. Populariteten gjorde at han spelte inn fleire kassettar. Etter at han i 1990 var med i TV-program vart han endå meir populær. Han selde på få år meir enn 1 million kassettar.
I alt har han gjeve ut 22 kassettar og CD-ar. Den siste, *50 år på veien*, kom ut i 2009 då han feira 50 år som artist.

Han har opptrådt i Sverige, Danmark, USA, Svalbard, Zanzibar og Spania. Men framfor alt har han opptrådt for «grasrota» på hundrevis av store og små stadar rundt om i hele Noreg. Sputnik fekk i byrja hard medfart av kritikarane, men han var desto meir elska av folket. Han blei kåra til «Årets artist i Noreg» i 1990, og hausten 1993 kom han i Guinness rekordbok då han gjennomførte 36 opptredenar frå Mandal i sør til Tromsø i nord i løpet av 72 timar.

Under opninga av TV2 i Grieghallen hausten 1992, opprådde han i duett med Kjell Bækkelund.

Sputnik står for ein musikkstil som utan høgtravande ordbruk fortel om drøymar og lengslar folk flest ber i seg. Musikken hans har djupe røter i både bedehusmiljø og dansefestar, og han er påverka av svensktopp og country & western. Artisten sjølv har aldri tatt seg sjølv høgtideleg, og har aldri falle for freistinga å skulle leve av musikken.

Diskografi
----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * 1986 *Sputnik 1*
* 1986 *Sputnik 2*
* 1987 *Sputnik 3*
* 1988 *Sputnik 4*
* 1989 *Sputnik 5*
* 1989 *Romjulsmusikken til Sputnik*
* 1990 *Sputnik 6*
* 1991 *Sputnik 7*
 | * 1991 *Den store festkassetten*
* 1992 *Sputnik 8*
* 1993 *Bedehusmusikken til Sputnik*
* 1994 *Sputnik 9*
* 1995 *Sputnik 10*
* 1996 *Gull og grønne skoger*
* 1997 *Lykkelandet Zanzibar*
* 2000 *Sputniks beste*
 | * 2001 *Sputnik 11*
* 2001 *Sputnik 12*
* 2003 *Sputnik 13*
* 2006 *Sputnik 20*
* 2007 *Det er vanskelig å være beskjeden*
* 2009 *50 år på veien*
 |

Kjelder
-------

* *Norsk pop- og rockleksikon* Vega Forlag / Bergenstrubaduren / NRK)
* 

* «Knut Storbukås – utdypning» i *Store norske leksikon*, snl.no. (*Norsk Biografisk Leksikon*)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
**Knut Toven** (11. mars 1897–18. november 1980) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Nesset i Romsdal. Han representerte Kristeleg Folkeparti på Stortinget frå 1950 til 1969.

Virke
-----

Toven gjekk ut av Gjermundnes landbruksskule i 1919. Han var odelsgut og tok i 1928 over farsgarden Toven i Nesset herad. Same året vart han vald til ordførar i Nesset, eit ombod han hadde til 1942, då han vart avsett av nazi-styresmaktene. I mai 1945 tok han på ny plass i ordførarstolen, der han vart sitjande til 1951.

Ved stortingsvalet hausten 1949 vart Toven vald til stortingsrepresentant frå Møre og Romsdal som medlem av Kristeleg Folkeparti. Han vart sidan attvald fire gongar. På Stortinget var han medlem i Finans- og tollkomiteen frå 1950 til 1961, i Samferdslekomiteen 1961-65, medan han i si siste tingperiode var tilbake i Finanskomiteen. I same perioden, 1965-69, var han elles nestleiar i gruppestyret til Kristeleg Folkeparti på Stortinget.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Muren** er ein gard på Fedje som høyrer til Nedrelandet. Nedrelandet omfattar den nedre delen av matrikkelgarden nr. 168, altså alle bruka utanom Kopper og Husa. I motsetnad til desse to vart Muren og dei andre bruka på Nedrelandet kalla plassar i skriftlege kjelder. Desse var både mindre og hadde dårlegare jord enn Kopper og Husa. 

Muren vart første gong nemnd i skriftlege kjelder i 1590. Garden ligg mellom Eide på eine sida og Stuberg og Grenda på den andre. Kyrkja står på tomta til dette bruket, og i seinare tid vart det bygd fryseri og postkontor her.

Utskilde tomtar
---------------

Det første skulehuset på Fedje vart bygd på Muren i 1851, etter at Fedje hadde hatt eigen skule sidan 1838. Tomta låg halvvegs mellom Muren og Grendaberget. I 1866 vart det bygd nytt skulehus, men folketalet på Fedje voks raskt denne tida, og det vart derfor i 1895 rive ned og bygd opp att både høgare og lengre. Skulebygget hadde då plass til opp mot 65 born fordelt på to etasjar. Då skulen vart flytta til Kopper vart det gamle skulehuset rive og tomta seld til privatpersonar. 

I 1981 fekk Fedje Fryseri AS skøyte på bruket Tuften på Muren. I 1985 fekk Fedje fiskeindustri AS skøyte og fleire bruk vart slått saman med bruk på Steinborg. Fedje Fiskeindustri dreiv her med slakteri og pakkeri av laks, og dei hadde eit oppdrettsanlegg for laks. Det vart starta røyking av laks i 1987. Feie Røykeri AS, som vart stifta i 1989, er den noverande leigetakarane, og dei driv med slakting og pakking av laks og fiskeforedling. Dei har kring 50 tilsette.

Kjelder
-------

* Arvid Skogseth (1997). *Fedje og folket: Gards- og ættesoge for Fedje*. Fedje kommune.
Koordinatar: 66°29′S 65°40′W﻿

**Erskinebreen** er ein isbre som er 16 nautiske mil lang og ligg på vestkysten av Graham Land i Antarktis. Breen flyt vest og ut i Darbel Bay nord for Hopkinsbreen. Han vart først kartlagt av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1946–47, og namngjeve «West Gouldbreen». I lag med East Gouldbreen vart han rapportert å fylle ein tverrgåande dal over Graham Land, men etter meir nøye landmåling i 1957 synte ein at det ikkje var noko topografisk samanheng mellom dei to. Namnet Gouldbreen vart avgrensa til den austlege breen, og eit heilt nytt namn, etter Angus B. Erskine som leia den første gruppa frå FIDS ned breen, har sidan vorte godkjend for den vestlege breen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Erskine Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 6. januar 2013.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Erskinebreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 61°48′17.467″N 5°58′49.220″E﻿

Hyefjorden sett frå Hyen sentrum
**Hyefjorden** eller **Hyenfjorden** er ein fjordarm av Hundvikfjorden og Nordfjord i Gloppen kommune i Vestland. Fjorden strekkjer seg 13 km sørover til Hyen inst i fjorden. 

Fjorden har innløp mellom Hyeneset i vest og bygda Hestenesøyra i aust. Fylkesveg 615 følgjer heile austsida av fjorden, men det er få busetnader her. Heilt ytst i fjorden ligg dei veglause bruka Hyenes og Skjerdalen på vestsida, medan er nokre gardar langs austsida Kleppeneset, Osmundneset og Holme. 

Begge sidene av fjorden er bratte og høge. På vestsida ligg Sausefjellet med Akslefjellet på 839 moh. Lenger sør ligg Eggene (1268 moh) og Seltuftnibba (1316 moh) nesten rett opp frå fjorden. På austsida ligg Sessegga (1304 moh) og Holsegga (1344 moh), der den vesle Storbreen ligg, i sør, medan Reinekallen (1255 moh) og Eikeneshesten (1093 moh) ligg lenger nord. 

Fjorden får tilført mykje ferskvatn frå omliggande vassdrag, der lakseelva *Aaelva* frå Austredalen og Gjengedalen (lenger inne) er den største. Ved fjordbotn ligg bygdesenteret Hyen, med båtbyggeriet Brødrene Aa like ved. Det er fleire fiskeoppdrettsanlegg i Hyefjorden.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Ngawang Namgyal** (1594–1651) var ein tibetansk lama og er rekna som grunnleggjaren av Bhutan. 
Han blei seinare gjeve æresnemninga zhabdrung rinpoche, 'som ein underkastar seg for føtene av'.

Han sameinte Bhutan til eit rike på 1630-talet, og skapte ein eigen bhutansk kulturell identitet som skilde seg frå den tibetanske, som han stamma frå. Han innførte òg den tvidelte statsskikken med ein druk desi, som stod for den sivile administrasjonen av landet, og ein je khenpo som religiøst overhovud.

For å halda Bhutan saman blei dødsfallet hans halde hemmeleg i 54 år, og først avslørt i 1705. Seks etterfølgjarar i rolla som shabdrung, frå 1724 til 1931, er rekna som inkarnasjonane hans.

Referansar
----------

1. ↑  «Bhutan: A Rich History». PBS Online. Henta 6. mai 2016.
2. 1 2  Ellen Buch-Hansen. *Bhutan – en politisk og økonomisk oversigt*. København: Danida/Udenrigsdepartementet, 1996. ISBN 87-7265-467-8. Side 24
3. ↑  Gyurme Dorje. *Footprint Bhutan*. London: Footprint books, 2004. ISBN 1-903471-32-X. Side 239-242

* *Denne artikkelen bygger på «Ngawang Namgyal» frå Wikipedia på bokmål, den 8. desember 2020.*
**Sigurd Brørs** (fødd 16. juli 1968) er ein tidlegare langrennsløpar. Han fekk si beste plassering i verdscupen i januar 1992, då han vart nummer tre i Cogne. Han var då 3, 9 sekund bak Torgny Mogren, men langt bak vinnaren Bjørn Dæhlie. To gonger vann han bronsemedaljar under noregsmeisterskap, på 15 km i 1990 og på 10 km i 1993. Nærast NM-gull var han i 1990, då han var 15-16 sekund bak dei to som i sekundstrid kjempa om sigeren, Kristen Skjeldal som vann og Bjørn Dæhlie. Brørs tevla for Surnadal Idrettslag, nett som den eldre broren Sturla Brørs.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1991:
* 1992: Nr 3 på 15 km i Cogne
* 1992/93: Nr 9 på 15 km i Ramsau
* 1993/94: Nr 11 på 15 i Davos
* 1995: Nr 11 på 30 km i Östersund
* 1996: Nr 18 på 30 km Lahti

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1990: Bronsemedalje på 15 km på Gjøvik
* Ski-NM 1991: Nr 6 på 15 km i Misvær
* Ski-NM 1992: Nr 4 på 30 km i Trondheim
* Ski-NM 1993: Bronsemedalje på 10 km på Lillehammer
* Ski-NM 1994: Nr 6 på jakstarten i Vegårshei
* Ski-NM 1996: Nr 9 på 50 km i Stryn

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sigurd Brørs i fis-ski.com
**Sigurd Ivarsson Blekastad** (24. mars 1848–31. juli 1897) var ein landhandlar, gardbrukar og stortingsmann frå Sel i Oppland.

Blekastad var son til ein gardbrukar i Sel. Han gjekk eit par vintrar på Christopher Bruun sin folkehøgskule og hadde ei kort elevtid på Askov og på Kold sine folkehøgskular i Danmark. Ei kort tid var han huslærar hos Bjørnstjerne Bjørnson. Frå 1866 var han gardbrukar og landhandlar i Vågå. I 1890 vart han tilsett som kontrollør ved brennevins- og malttilverkinga. Blekastad var medlem av heradsstyret og tidvis varaordførar.

Blekastad representerte Kristians amt på Stortinget frå 1883 til 1897. I den fyrste valbolken, 1883-85, var han medlem av vegkomiteen. Frå 1886 var medlem av jarnbanekomiteen, sekretær i denne frå 1889 til -97. 1886-97 medlem av valkomiteen. Sekretær i Odelstinget 1889-91 og i Stortinget 1892-94, medlem av Lagtinget 1892-97. Grunna sjukdom vart han permittert 5. mai 1897. Om sommaren same året døydde han heime i Vågå.

Kjelde
------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914. Biografier A-K side 102, digital utgåve

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografisk informasjon om Sigurd Blekastad NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* ISNI

 |
Hestesko.
Avtrykk av hovane til ein hest som ikkje er skodd: framfot til venstre og bakfot til høgre.
Hesteskosaum.
**Hestesko** er eit U-forma stykkje av anten jarn, stål, aluminium, gummi, plast (eller samansettingar av desse materiala) som vert spikra eller limt til hovane på hest for å redusere slitasjen på hovane og gje føtene betre feste. Tidlegare var hestesko hovudsakleg laga av jarn, og vart festa til hoven med ein særleg type jarnspikar som vart kalla *hesteskosaum*, og det er nok mest vanleg framleis.

Vekta og forma på hesteskoa kan ha noko å seie for gangarten, og dette vert utnytta for konkurransehestar. Det har vorte utvikla ulike utformingar av hesteskoa og materiala i dei for ulike hestar og den verksemda dei vert nytta til. Somme spesialsko er til dømes laga av magnesium, kopar eller titan.

Hestesko har vanlegvis utståande hakar, piggar eller spikrar i kantane for gje hesteføtene best mogleg feste, til dømes på is og hard snø. På moderne hestesko er ofte slik piggar gjenga og festa til skoen i skruehol.

Dei som har fagkunnskap i å sko hest vert kalla hovslagarar.

Hestesko har fått ein plass i folketrua som ein lukkebringande og vernande gjenstand til å feste over gangdøra til huset. Best resultat får ein visstnok dersom skoen har vore nytta på ein hest på rettleg vis.

Hesteskokasting
---------------

Det vert halde konkurransar i hesteskokasting. Det vert då kasta mot jarnstikker på gruslagd bane. Ei freistar å få skoen til å legge seg nær, eller helst kring jarnstikka. To deltakarar konkurerar mot kvarandre. Det vert og konkurrert i hesteskogolf.

Kjelder
-------

Fotnotar

1. ↑  «Kortform av regelverket». Norges Hesteskokasterforbund. Henta 3. juni 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**ALGOL** (fokorting for **ALGO**rithmic **L**anguage) er eit programmeringsspråk som starta utviklinga midt på 1950-talet, og er eit tidleg programmeringsspråk. Den første standarden vart ferdig i 1958. Seinare versjonar kom i 1960 og 1968. I dag er Algol først og fremst av historisk interesse, men er viktig fordi svært mange konsept i dei programmeringsspråka som blir brukt i dag kjem frå Algol, og blir derfor rekna som viktigare enn Fortran og COBOL, som var dei mest populære språka på den tida.

Eigenskapar og historie
-----------------------

Algol vart utvikla av ein internasjonal komité frå slutten av 1950-åra og framover.
Den første rapporten som spesifiserte Algol58 vart ferdig i 1958. Særleg versjonen
frå 1960 var nyskapande. Algol60 introduserte blokkstuktur, som finst i nesten
alle programeringsspråk introduserte sidan, og som gjer lokale variablar
mogeleg. I tillegg vart parameteroverføringsmodi som *call by value* og 
*call by name*, slik at ein kan lage rekursive funksjonar. if-then-else og
generelle mekanismar for iterasjon var og nytt i Algol60.

Ei anna nyvinning er at syntaksen til algol er formelt definert i form
av ein gramatikk. Denne var i såkalla Bachus-Neur-form (BNF), og dette er
i dag den vanlegaste måten å spesifisere eit programmeringsspråk. 

Andre eigenskapar som var nye i Algol:

* Dynamiske arrayar: Arrayar som ikkje måtte spesifiserast når programmet

vart laga, men kunne allokerast dynamisk under køyring.

* Nøkkelord: Nøkkelorda i språket kan ikkje brukast som variablar i Algol-program.
* Brukardefinerte datatypar: datatyper som speglar problemetområdet programmeraren forsøker skrive eit program for

Døme på programmering i Algol
-----------------------------

Dette programmet reknar ut gjenomsnittet av alle elementa i ein array.

```
 // the main program (this is a comment)
 !
 begin
   integer N;
   Read Int(N);
   !
   begin
     real array Data[1:N];
     real sum, avg;
     integer i;
     sum:=0;
     !
     for i:=1 step 1 until N do
       begin real val;
         Read Real(val);
         Data[i]:=if val<0 then -val else val
       end;
     !
     for i:=1 step 1 until N do
       sum:=sum + Data[i];
     avg:=sum/N;
     Print Real(avg)
   end
 end	
```

| * v
* d
* e
Programmeringsspråk |
| --- |
| ABC**·** Ada**·** AFL**·** Agora**·** ALGOL**·** APL**·** Assembler**·** awk**·** B**·** BASIC**·** BETA**·** BLISS**·** C**·** C++**·** C#**·** Caml**·** Cobol**·** Concurrent C**·** CSP**·** D**·** Delphi**·** Erlang**·** Forth**·** Fortran**·** Haskell**·** HyperTalk**·** Icon**·** INTERCAL**·** Java**·** Lisp**·** Miranda**·** ML**·** Modula**·** NIAL**·** Objektorientert C**·** occam**·** OCaml**·** O'Haskell**·** Pascal**·** Perl**·** PHP**·** Pike**·** PL/I**·** Plankalkül**·** Portal**·** Prolog**·** Python**·** R**·** Ruby**·** Scheme**·** Simula**·** Sina**·** Sisa**·** Smalltalk**·** SML**·** SNOBOL**·** Visual Basic |