recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Tenestevåpenet til Politiet i Noreg, Heckler & Koch P30L
**Heckler & Koch P30** (H&K P30) er ein tysk halvautomatisk pistol som vart introdusert i 1993. Pistolen er ein vidare utvikling av teknologien i dei andre halvautomatiske pistolane til Heckler & Koch, Heckler & Koch P2000 og Heckler & Koch USP. Dei første prototypane av P30 vart kalla P3000.

Politi-pistol
-------------

Produsenten Heckler & Koch sa i ein omtale at Heckler & Koch P30 er ein ideell politi-pistol. Produksjon av våpenet vart sett i gang i 2006. Variantar av H&K P30 er standard tenestevåpen i Politiet i Noreg (H&K P30L), og mellom anna tollvesenet i Tyskland (H&K P30V6) og det tyske Bundespolizei (H&K P30S). Variantar av H&K P30 er òg i bruk av nokre politistyrker i Portugal og Sveits. Varianten H&K P30NL vurderes som standard tenestevåpen i politiet i Nederland.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heckler & Koch om P30 (Engelsk)
* Heckler & Koch om P30L (Engelsk)
* Tactical Life om Heckler & Koch P30 (Engelsk)
* Slik er politiets omstridte våpen Romerikes Blad Publisert 4. august 2015
**Kjell Hovik** (fødd 20. august 1937) er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar frå Trondheim som tevla i stavhopp. Han var bestemann i øvinga i Noreg i perioden 1959-64, då han vann seks rake NM-gull og forbetra den norske rekorden 12 gongar.

### Aktiv

Hovik, som var medlem av SK Freidig, tok NM-medaljar i stavhopp i ni år på rad. Etter to sølvmedaljar og ein bronsemedalje opna han i 1959 ei sigersrekke som varte til han la opp i 1964. Den 12. juli 1960 forbetra han på Bislett stadion den tolv år gamle norske stavrekorden tilhøyrande Erling Kaas med ein centimeter til 4,32 m. Gjennom fem veker i juni/juli 1961 forbetra han noregsrekorden fire gongar, til 4,35 – 4,40 – 4,45 og sist 4,47 m. 3. juli 1962 svinga han seg over 4,50 m på Bislett, før han to månader seinare klarde 4,53 m heime i Trondheim. Rekordforbetringa heldt fram i juli, august og september månad 1963 med hopp på 4,55 – 4,60 (NM i Trondheim) – 4,62 og 4,65 m. Sin tolvte og siste rekord sette Hovik 3. juli 1964 i Trondheim då han tok seg over 4,70 m. Denne rekorden stod til Reidar Aarskog i 1973 flytta den til 4,81 m.

Hovik representerte Noreg i 30 landskampar.

### Medaljar i norske meisterskap

* 1956 i Stavanger: Sølvmedalje i stavhopp – 3,70 m, bak Hermund Høgheim
* 1957 i Bergen: Sølvmedalje i stavhopp – 4,00 m, bak Hermund Høgheim
* 1958 i Trondheim: Bronsemedalje i stavhopp – 3,80 m
* 1959 på Hamar: Gullmedalje i stavhopp – 4,15 m, framom Hermund Høgheim
* 1960 i Sarpsborg: Gullmedalje i stavhopp – 4,10 m, framom Hermund Høgheim
* 1961 i Bergen: Gullmedalje i stavhopp – 4,35 m, framom Reidulv Førde
* 1962 i Drammen: Gullmedalje i stavhopp – 4,35 m, framom Reidulv Førde
* 1963 i Trondheim: Gullmedalje i stavhopp – 4,60 m, framom Reidulv Førde
* 1964 i Gjøvik: Gullmedalje i stavhopp – 4,60 m, framom Reidulv Førde

Kjelder
-------

* Magnus Breili: *Sport i navn & tall*. 1971
* friidrett.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Rolf Olsen** (13. februar 1818–7. juni 1864) var ein norsk sakførar og forfattar, fødd i Bergen. Han var stortingsrepresentant frå Risør i tida 1854-64. Andreas Olsen var far hans og Thorvald Olsen ein bror.

Rolf Olsen vart student frå Skien skole i 1836 og cand.jur. i 1842. Han var kopist i Indredepartementet frå 1846 til han i 1852 slo seg ned i Risør som underrettssakførar, sidan overrettssakførar. I 1863 tok han over sorenskrivarembetet i Gauldal, døydde i Trondheim året etter.

Olsen redigerte *Nationalbladet* frå 1852, og fekk elles publisert artiklar i ymse andre aviser. Han skreiv også fleire skodespel, av desse vart særleg «Anna Kolbjørnsdatter» frå 1853 godt motteke. Elles markerte han seg som meldar av den nasjonale litteraturen.

Olsen representerte Risør på Stortinget 1854, 1857, 1859-60, 1862-63 og på begge omframtstortinga 1858 og 1864. I 1854 var han medlem i Konstitusjonskomiteen og komiteen om stortingsbygninga, og sat i Lagtinget. Han heldt fram som medlem i komiteen om stortingsbyginga så lenge han var stortingsmann, og både i 1857, 1859-60 og 1862-63 var han sekretær i Konstitusjonskomiteen. Elles var han formann 1862-63 i Trykkekomiteen og 1864 sekretær om Schelde-tollen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF

 |
**Rolf Nordhagen** (21. oktober 1894–8. mars 1979) var ein norsk botanikar frå Oslo. Han er særleg kjend for sine studiar om korleis islandsvalmuen måtte ha overlevd istidene. Grafikaren Johan Nordhagen var faren hans, og fysikaren Rolf Nordhagen (1927-2013) var sonen hans. 

Rolf Nordhagen tok examen artium ved Kristiania katedralskole i 1912 og vart cand.real. 1918 frå Universitetet i Kristiania. I tida 1915-20 var han assistent ved Arboretet og Botanisk hage ved Bergens Museum. Han var så stipendiat frå 1920. I 1922 vart han dr.philos. på ei avhandling om 'Kalktufstudier i Gudbrandsdalen'. Drog på studieferd til Marokko i 1923 og 1926.

Etter å ha undervist ved Norges landbrukshøgskole på Ås, var Nordhagen åra 1926-45 professor i systematisk botanikk og plantegeografi, samt styrar av Botanisk hage ved Bergens museum. Då den andre verdskrigen var over, flytta han og familien til Oslo. Sidan arbeidde han som styrar for Botanisk hage og Botanisk museum ved Universitetet i Oslo fram til 1964.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. Bandet. 1958

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
**Kjell Ivar Vannebo** (fødd 18. juli 1938) er ein norsk språkvitar med doktorgrad. Frå 1985 var han professor i nordisk språkvitskap ved Universitetet i Oslo, med vekt på grammatikk, språknormering og leksikografi. Han er busett i Asker.

Han vart cand.philol. 1966 og var 1967-70 lektor i norsk språk og litteratur ved Stockholms universitet. Frå 1970 var han lektor, seinare førsteamanuensis og dosent, og frå 1985 professor ved Universitetet i Oslo. Dr.philos. vart han 1978 med avhandlinga *Tempus og tidsreferanse, tidsdeiksis i norsk*. Vannebo er medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi og Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab.

Kjell-Ivar Vannebo gav ut i 1997 *Norsk referansegrammatikk*, saman med Jan Terje Faarlund og Svein Lie. Eit utval av artiklane hans kom i *Normer, strukturar og ferdigheter, bidrag til nordisk språkvitskap, festskrift til Kjell Ivar Vannebo på 70-årsdagen 18. juli 2008*. Kjell Ivar Vannbo har òg utgjeve populærvitskaplege bøker om språk og redigerte tidsskriftet *Mål og minne*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kjell Ivar Vannebo» frå Wikipedia på bokmål, den 20. mars 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Kjell Ivar Vannebo i forskingsdokumentasjonssystemet Cristin

* Publikasjonar av Kjell Ivar Vannebo i BIBSYS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
Maoriar med poi på byrjinjga av 1900-talet.
Utøvar med brennande poi på Wesleyan University i Connecticut.
**Poi** referer til ei form for sjonglering med ballar der ballane er festa i snorer. Ordet *poi* kjem frå maori og tyder 'ball'. 

Kvar ball er festa med ei snor og halde i ei hand, ballane vert svinga i varierande sirkulære mønster rundt kroppen. Tradisjonelt var poi praktisert av kvinner som ei øving for å auke fleksibilitet i handledd og hender, og for menn for å auke styrkje i armar og å betre koordinasjonen. Ein framføringskunst vart utvikla og blir no praktisert først og fremst av kvinner.

Somme seier at det opphavleg var mindre kunst og meir nytte på den måten at poi var arbeid for å lage tradisjonell mat: ein festa poi til ei snor og svinga han for å gje fart mot eit hardt underlag. 

I dag har poi ei auka popularitet langt utover grensene til New Zealand.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Poi (juggling)» frå Wikipedia på engelsk, den 8. august 2005.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Poi**

 Commons har multimedium som gjeld: **Maori poi**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
Ein heller ved Harbakk i Åfjord.
**Heller** er nemninga på eit naturleg innhola parti i ein bergvegg, slik at berget dannar eit overheng som folk og fe kan søkje livd under mot regn og snø. Hellerar er kjenneteikna av å vere grunne og med stor opning, slik at dagsljoset normalt går heilt inn til botnveggen, og skil seg på den måten frå dei naturformasjonane som vert kalla holer og grotter. 

Ein heller i Plateau du Thaurac i Hérault i Frankrike.
Vistehola i Randaberg kommune er meir å rekne som ein heller enn ei hole; her er det er funne spor og restar etter steinalderbusetnad Foto: Jarle Vines

Hellerar kan ha oppstått som fylgje av såkalla karstprosessar, det vil seie som resultat av at naturlege kjemiske prosessar har løyst opp berget. Men det mest vanlege er at bårer frå havet har grove ut helleren i ei tid då havet stod høgare, eller at grunnvatn har trengt gjennom svake soner i berget og frose til is som har sprengt ut stein. Hellerar kan òg ha danna seg under store, nedraste steinblokkar, eller under steinblokkar som isen har flytta under siste istida.

Både i førhistorisk og historisk tid har hellerar vore mykje nytta som faste eller mellombels buplassar eller læger i samband med fangst og fiske, og innhaldet i dei sedimenta som i lange tider har hopa seg opp i mange av hellerane etter langt tids bruk, har gjeve viktig arkeologisk materiale for å kartleggje korleis livet har arta seg i både steinalderen, bronsealderen og seinare tider.
**Helleristingane i Skogerveien** i Drammen er eit felt med veideristninger frå sein eldre steinalder, ca. 6000 før notid.

Feltet består av to bergpanel rett ved sida av kvarandre, vestvendt og ca. 60 meter over havet. Ein reknar med at dei har lege i strandkanten då dei vart laga. Tilsaman er det 46 figurar, dei fleste av elg, men det er òg ein 2,3 meter lang kval, ein ubestembar fugl og eit dyr som har vore tolka som ein bever. Det er i tillegg ein del ubestemmelige teikningar. Dyra er utførte i ganske stilisert omriss og utstyrt med innvendig geometrisk ornering. Dette er det einaste veideristningsfeltet på Austlandet der det er avbilda både sjø- og landdyr.

Feltet vart funne i 1930. Då vart det òg funne eit tredje felt rett nord for dei andre, som no ligg under gatelekamen i Skogerveien. På 1990-talet vart det oppdaga alvorlege tendensar til forvitring i bergflata, og det vart difor, i 2007, reist eit vernebygg som skal halda regnvatn og annan klimapåverknad ute. Ved arbeida kring dette vart det funne ei bergartsøks av nøstvettype, som moglegvis kan ha ein samanheng med ristingane.

Bilete
------

* Skilt med omtale av helleristningane.Skilt med omtale av helleristningane.
* Helleristingar av fisk og kval.Helleristingar av fisk og kval.
* Helleristing av kval.Helleristing av kval.
* Helleristingar av fisk og andre dyr.Helleristingar av fisk og andre dyr.
* Taket over helleristningene er sett opp for å verna dei mot vêr og vind.Taket over helleristningene er sett opp for å verna dei mot vêr og vind.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Helleristningene i Skogerveien» frå Wikipedia på bokmål, den 4. oktober 2018.*

Litteratur
----------

* Egil Mikkelsen: *Østnorske veideristninger – kronologi og økokulturelt miljø.* Viking XL. Oslo 1977

Bakgrunnsstoff
--------------

* Helleristingane i Skogerveien i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Zavojsjøen** (serbisk Завојско језеро, *Zavojsko jezero*) er ein kunstig innsjø aust i Serbia langs elva Visočica. Han vart skapt i 1963 etter at eit stort jordras demde opp elva og den naturlege demninga seinare vart erstatta forsterka. 

Zavoj ligg aust i Serbia og nord i regionen Visok, nær grensa til Bulgaria. Innsjøen er ein del av elva Visočica og ligg mellom Balkanfjella i nord og Vidlič i sør. Han ligg 16 km nord for by en Pirot, og nær staden der Visočica munnar ut i Temštica.

Historie
--------

25. februar 1963  raste eit stort jordras ned i dalen til Visočica og blokkerte elva med ein jorddemning som var 500 meter lang og 50 meter høg. Eit reservoar vart skapt bak dammen og landsbyen Zavoj vart lagt under vatn. Hendinga vart utnytta og den naturlege denminga vart forsterka. Reservoaret vart nytta for å produsere straum i vasskraftverket Zavoj. Landsbyen Novi Zavoj vart bygd opp att høgare oppe.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lake Zavoj» frå Wikipedia på engelsk, den 19. mars 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Dr Stevan M. Stanković (1991). *Jezera sveta* (på serbokroatisk). Belgrade: Stručna knjiga. ISBN 86-419-0074-8.
2. ↑  Jovan Đ. Marković (1990). *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije* (på serbokroatisk). Sarajevo: Svjetlost. ISBN 8601026516.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Zavojsjøen**
| Tintagel  |
| --- |
| Hovudgata i TintagelHovudgata i Tintagel Hovudgata i Tintagel |
| Plassering |
| 

Tintagel is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Cornwall |
| Distrikt | Cornwall |
| Grunnlagd |  |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 1 820 |
| Koordinatar |  50°39′46″N 4°44′59″W﻿Koordinatar: 50°39′46″N 4°44′59″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | PL34 |
| Telefon-retningsnummer | 01840 77 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Tintagel**
 |

**Tintagel** (kornisk *Dintagell*, tidlegare kjend som *Trevena*) er ein landsby på kysten av Cornwall i England. Han har 1820 innbyggjarar. 

Landsbyen og det nærliggande Tintagel Castle er knytte til segner om Kong Arthur og riddarane av det runde bordet. Landsbyen har i nyare tid vorte ein populær turiststad. 

Ruinane av Tentagle Castle, som i følgje segna var fødestaden til Kong Arthur
Det gamle postkontoret, ei historisk bygning driven av The National Trust 
Ifølgje Arthurlegenda var borga Tintagel, òg kjend som Terrabil, heimstaden til hertug Gorlois, kona hans Igraine og dottera deira Morgan le Fay. Då Uther Pendragon vart forelska i Igraine omleira han borga, men klarte ikkje å kome innanfor murane. Etter ei lang omleiring let trollmannen Merlin Uther få utsjånaden til Gorlois. Han kunne slik ta seg inn i borga og ta Igraine. Same natt vart Gorlois drepen i eit slag. Prisen for trolldomen var at Merlin skulle få ta hand om barnet til Uther og Igraine. Barnet vart seinare kong Arthur. På staden der Tintagel-borga stod har ein funne ruinar etter eit kloster frå 1000-talet, med grunnmurar frå ein enno eldre bygning.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Tintagel» frå Wikipedia på engelsk, og «Tintagel» frå Wikipedia på svensk den 17. januar 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* English Heritage om Tintagel
* Arkeologi av Glasgow University archaeologists

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things

 |
Svovelkis FeS2
**Polymorfi** (frå gresk og tyder mange former) er evna eit kjemisk stoff har til å ha meir enn ei form og krystallstruktur, og samstundes bestå av dei same atoma, ha den same gassforma og danne dei same løysingane. Desse kan i tillegg til å ha ulik form og krystallstruktur òg ha andre kjemiske og fysiske eigenskapar. Når eit kjemisk stoff dannar ulike krystallstrukturer vert variantane kalla polymorfar. Døme på dette er markasitt og svovelkis som begge har FeS2 som kjemisk formel. Når eit grunnstoff dannar polymorfe sambindingar slik som karbon gjer med minerala grafitt og diamant, og jern gjer med dei ulike formene ferritt (alfa-fase) og austenitt (gamma-fase) vert dei òg kalla allotropar. Nokre gonger nyttar ein omgrepet dimorfi når stoff opptrer i berre to former.

Sjå òg
------

Markasitt FeS2
* Allotropi
* Krystallografi

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Polymorfi (krystallografi)» frå Wikipedia på bokmål, den 20. november 2013.*

1. ↑  Mineralsamlerens håndbok. Del Caldo/Moro/Gramaccioli/Boscardin. Til Norsk ved Ørnulf Lauritzen, Chr. Schibsteds Forlag, Oslo, !976. ISBN 82-516-0584-9
2. ↑  Encyclopædia Britannica Online. "polymorphism." 19 Apr. 2009.
Janssons fristelse klår til servering
**Janssons fristelse** (svensk *Janssons frestelse*) er ein klassisk svensk grateng som består av poteter, lauk og brisling. 

Namnet på retten kan anten stamma frå operasongaren Per Adolf «Pelle» Janzon (1844–1889),
eller stumfilmen *Janssons frestelse* frå 1928, som inspirerte Elvira Stigmark (1886–1953) til å laga retten.

Tillaging
---------

For å laga retten skjer eller hakkar ein potet, lauk og brisling i små bitar eller tynne skiver. Dette blir så lagt i ei steikeform og fløyte helt over. På toppen har ein strøkavring. 
Retten kan typisk etast som nattmat, men passar også til julebord, påske- eller midsommarfeiring.

Det finst ulike variantar av retten. Utan brisling blir retten meir som ein potetgrateng, men med ein særskild kryddersmak. Typiske «Janssons-krydder» er sennep, laurbær, pepar, kryddernellik og ingefær.

Kjelder
-------

1. ↑  Mannerström, Leif: *Husmanskonst*, Prisma, Stockholm 2006, s. 139. ISBN 978-91-518-4462-6.
2. ↑  Elmquist, Pernilla (13. desember 2016). «Varför heter det Janssons frestelse?». *Allers*. Henta 13. desember 2018.
3. 1 2  «7 klassiska maträtter - historien bakom namnen». *Mitt Kök*. 8. mai 2015. Henta 13. desember 2018.
4. ↑  Jönsson, Karoline (17. november 2014). «Vego Janssons frestelse». *Det gröna skafferiet*. Henta 13. desember 2018.

* *Denne artikkelen bygger på «Janssons frestelse» frå Wikipedia på bokmål, den 24. oktober 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Oppskrift på Janssons frestelse i svenske Wikibooks

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Polyppar hjå ein korall
Ein **polypp** er eit lite, faststitande nesledyr eller livsstadium av nesledyr som lever som filteretarar. Hjå korallar og sjøanemonar utgjer polyppen heile livsstadiet hos dyret, medan hos dei øvrige nesledyra vekslar mellom eit medusestadium og eit fastsittende polyppstadium.

Polyppar er faststittende, men kan òg ta byttedyr, inkludert hoppekreps og yngel.

Formering
---------

Polyppane er eit viktig stadium i formeringa hos neseldyr, òg hos stormaneter der stadiet er lite og kortliva. Hos både stor- og småmaneter er polyppane ukjønna, medan dei hos øvrige nesledyr kan ha eit heilt undertrykt medusestadium og polyppane kan former seg kjønnet.

Når polyppar vert delt opp og dannar nye meduser, vil normalt alle medusene frå ein enkelt polypp vera av same kjønn. Sjøanemonar dannar ikkje meduser, men kan reprodusera aseksuelt, og avkommet kan vera både hannar og hoer. Polyppane hos dei fleste steinkorallar er tvekjønnede.

Referansar
----------

1. ↑  Temporal associations of coral and zooplankton activity on a Caribbean reef
2. ↑  Schlesinger A, Kramarsky-Winter E, Rosenfeld H, Armoza-Zvoloni R, Loya Y (2010). «Sexual plasticity and self-fertilization in the sea anemone Aiptasia diaphana». *PLoS ONE* **5** (7): e11874. PMC 2912375. PMID 20686700. doi:10.1371/journal.pone.0011874.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
3. ↑  Self- and cross-fertilization in scleractinian corals.

* *Denne artikkelen bygger på «Polypp (zoologi)» frå Wikipedia på bokmål, den 19. juli 2018.*
|  |
| --- |
| ***Polythene Pam***  Song av The Beatlesfrå albumet *Abbey Road* |
|  |
| **Utgjeve** | 26. september 1969 |
| **Innspelt** | 25 – 30. juli 1969 |
| **Sjanger** | Rock |
| **Lengd** | 1:12 |
| **Selskap** | Apple Records |
| Låtskrivar(ar) | Lennon–McCartney |
| **Produsent** | George Martin |
|
|

«**Polythene Pam**» er ein song av The Beatles på albumet *Abbey Road* i 1969. Songen er skriven av John Lennon, men tilskriven på vanleg vis Lennon/McCartney.

«Polythene Pam» handlar tilsynelatande om ei mystisk tøs frå Liverpool kledd i ein søppelsekk. Det er sagt at ein av inspirasjonskjelde var ein gong John Lennon var saman med poeten Royston Ellis og veninna hans, som var kledd i plastikk (polyethylene). Det kan òg ha vore ein underleg kvinneleg tilhengjar frå den første Beatles-perioden på Cavern Club som hadde den eksentriske uvanen med å tygge og spise plastikkbitar. Ho heitte Pat Dawson Hodgetts, men ho var aldri kledd slik som i songen. 

*She’s killer diller when she’s dressed to the hilt.*
*She’s the kind of a girl that makes the News of the World.*
*Yes you could say she was attractively built – Yeah.*
På albumet er songen glir songen rett over frå den førre songen, som han òg er tekstmessig knytt til, «Mean Mr. Mustard». Denne songen omhandlar den gjerrige fyren Mr. Mustard har ei syster som heiter Pam. Ho tar han med for å sjå dronninga. «Polythene Pam» går òg direkte over i neste song, «She Came in Through the Bathroom Window», men teknisk sett sluttar «Polythene Pam» når gitarsoloen endar, der Lennon seier *«We'll listen to that now»*, følgd opp av, *«Oh, look out!»*

Tidsmessig, ved 0:47, er det noko som plukkar opp ein maracas og deretter kan ein i den høgre høgtalaren høyre Paul McCartney sei *«Yeah!»* medan Lennon svarer *«Great!»*.

Medverkande
-----------

* John Lennon – solovokal, 12-strengs akustisk gitar, klapping
* Paul McCartney – korvokal, bass, piano (akustisk og elektrisk)
* George Harrison – korvokal, sologitar
* Ringo Starr – trommer, tamburin, maracas, kubjølle

Bakgrunnsstoff
--------------

* Alan W. Pollack om «Polythene Pam»
* What Goes On?
* Tekst Arkivert 2005-11-22 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Polythene Pam» frå Wikipedia på bokmål, den 11. februar 2009.*

1. ↑  «Polythene Pam | The Beatles Bible». *www.beatlesbible.com* (på engelsk). Henta 17. mars 2018.
Gneiste på ein plugg.
Ein **elektrisk gneiste** er ei form for elektrostatisk utlading som skjer når eit elektrisk felt skapar ein ionisert elektrisk leiande kanal i lufta med eit kort lysglimt og ein knitrande lyd som resultat. Ein gneiste oppstår når den elektriske feltstyrken overgår den dielektriske feltstyrken til lufta. Dette medfører at talet på frie elektron og ion aukar i lufta, slik at lufta kortvarig vert elektrisk leiande gjennom dielektrisk nedbryting.

Lyn er eit døme på ein elektrisk gneiste i naturen, men elektriske gneistar, både store og små, kan opptre i og nær mange menneskeskapte lekamar, både med vilje og stundom som uhell. 

Ei kontinuerleg utlading av elektrisk straum gjennom ein gass vert kalla ein elektrisk boge.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Electric spark» frå Wikipedia på engelsk, den 23. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Meek, J. (1940). «A Theory of Spark Discharge». *Physical Review* **57**: 722. Bibcode:1940PhRv...57..722M. doi:10.1103/PhysRev.57.722.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
Nemninga **grøn sosialisme** blir bruka av og om demokratiske sosialistar som òg er opptekne av økologi, altså miljømedviten venstresosialisme. 

Rundt 1970 var Ottar Brox og Hartvig Sætra sentrale i å leggje det teoretiske grunnlaget for ein grøn sosialisme i Noreg. Sætra si bok *Populismen i norsk sosialisme* i 1971, var særs viktig i denne samanhengen. Boka kom ut med ny tittel *Den økopolitiske sosialismen* frå 1973. Ho er komen i fleire opplag sidan. Hovudinnhaldet her kom til å få svært stor innverknad i Sosialistisk Venstreparti.

Nemninga er òg blitt bruka om venstresida i Senterpartiet. I 1971 gav stortingsrepresentant Bjørn Unneberg ut boka *Grønn sosialisme for utkantproletarer. Noen folkelige grunntanker om frihet, likhet og brorskap i vår tid*. Delar av denne linja har overlevd i partiet heilt fram til i dag, og er kanskje ein av grunnane til at partiet deltek i eit regjeringssamarbeid med SV og Arbeidarpartiet.

Somtid blir nemninga raud-grøn bruka om denne politiske retninga, som ein altså finn i SV og delar av Senterpartiet, men raud-grøn er også bruka i ei anna meining no for tida, om alliansar mellom «raude» og «grøne» parti, som det nemnde regjeringssamarbeidet.

Døme på grøne sosialistparti er dei nordiske venstrepartia i Nordic Green Left Alliance, mellom dei norske SV. 

SV viser sin grøne sosialisme symbolsk i partilogoen, som har ein raud S og ein grøn V forma som ei plante. 

SV oppstod i opposisjon til det dei meinte var det etablerte Arbeidarpartiet sin pro-kapitalistiske, teknokratiske og sentralistiske kurs, i tillegg til utanrikspolitisk usemje, mellom anna om EU og NATO. 

SV meiner seg såleis å vere både raudare og grønare enn Arbeidarpartiet. Sjølv om partia no også samarbeider, er det visse motsetningar mellom dei i til dømes energi- og miljøpolitikken. SV fekk gjennom i regjeringserklæringa at det ikkje skal gjevast fleire konsesjonar til gasskraftverk utan CO2-handtering.
Skade forårsaka av elektrisk støyt
Ein **elektrisk støyt** er ei brå, smertefull oppleving med muskelsamantrekningar som oppstår når elektrisk straum går gjennom kroppen. 

Straumen oppstår oftast som resultat av ei elektrisk spenning og straumstyrken er gjeven av storleiken til spenninga, og resistansen til huda og kroppen (motstandsverdien). Straumstyrken er den viktigaste faktoren for kjensla og risikoen ved ein støyt. Straumen gjennom kroppen er avhengig av spenningsskilnaden mellom ulike punkt på kroppen og motstanden. Motstanden består av indre motstand i kroppen og overgangsmotstand mellom kroppen og spenningsførande delar. Overgangsmotstanden kan variere særs mykje, avhengig av mellom anna storleik på kontaktflatene og om kontaktflatene er våte eller tørre. Vatn leiar elektrisk straum og bidreg til god kontakt (lite motstand), noko som gjev større straum.

Eit støyt kan vere alt frå ein uskyldig, men smertefullt utlading til ei livsfarleg hending der straumen passerer hjartet og kan forstyrre, eller til og med stoppe det. Kunnskapsmaterialet som skildrar farar ved spenning/straum er særs rikhaldig, og det er ikkje lett å gje kort, klar informasjon om tilhøva. Men det er sett ei grense ved 48 V mellom verdiane potensielt livsfarleg og ikkje livsfarleg.

Vekselstraum og likestraum har ulike verknader. Vekselstraum har ein tendens til å lamme, medan likestraum har ein tendens til å aktivere musklar kraftig, ukontrollert og brått. 

Ein straum over rundt 30 mA gjennom hjartet kan vere dødeleg. Jordfeilbrytarar nyttast i moderne sikringsskap for å detektere elektrisk straum mot jord og slå av spenninga når slikt skjer.

Elektriske støyt med 2 til 10 sekunds mellomrom kan òg utnyttast for å innhegne dyr med elektriske gjerde ved at dyra får ein ubehageleg straumstøyt ved kontakt med straumgjerdet. Denne straumen blir gjeve av ein høgspenningskjelde med fastsett straumavgrensning som er innstilt slik at ingen livsfare for verken dyr eller menneske oppstår. Spenninga er særs stor for å sikre at den fastsette og irriterande, men ufarlige straumgrensa blir nådd, òg når huda er tørr.

Sjå òg
------

* elektrisk straumskade

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Elektrisk støt» frå Wikipedia på bokmål, den 26. mai 2013.*
Grøn flekk observert frå La Silla observatoriet i Chile.
**Grøne flekkar**  eller **grøne glimt** er eit sjeldant optisk fenomen som oppstår like etter at sola har gått ned eller like før sola står opp. Ein grøn flekk oppstår like over sola og varer berre nokre sekund. Av og til kan ei grøn lysstråle stråle opp frå sola. Ein kan vanlegvis sjå dei frå ei låg høgd der ein har fri sikt til horisonten, slik som ved havet.

Forklaring
----------

Sollys er bygd opp av fargar av forskjellig bølgjelengd, og desse blir spreidd av støvpartiklar når dei går gjennom atmosfæren. Det er dette som gjer at fargen på himmelen kan variere frå blått til raudt avhengig av kor mykje støv det er i atmosfæren og kva for ein bane lyset tar. Når sola går ned eller står opp blir sollyset refraktert i atmosfæren og dannar eit vertikalt fargespekter. Desse fargane forsvinn ein etter ein og den raude enden av spekteret forsvinn først. Eit kort augneblink etter at raudt, oransje og gult har forsvunne er berre den grøne delen av spekteret synleg. Viss lufta hadde vore støvfri, ville det ha kome eit blått glimt og til slutt eit fiolett. Atmosfæren inneheld derimot nesten alltid nok støvpartiklar til å spreie blått og fiolett lys. Moderate støvmengder refrakterer òg grønt lys, og det er årsaka til at fenomenet er sjeldan å sjå. Brytinga av lyset kan bli forsterka av temperaturinversjonar. 

Solnedgang ved Raja Ampat i Indonesia
Visst ein brukar ein kikkert eller teleskop (men aldri sjå rett på sola!) kan ein sjå ei grøn rand på toppen av sola i nesten alle solnedgangar i klårt vêr. Men for å sjå ein grøn flekk må ein ha ein inversjon i atmosfæren og ei luftspegling som forlenger levetida til flekken frå eit brøkdel av eit sekund til eit par sekund. 

Av og til kan ein sjå grøne flekkar i toppen av ei sky, vanlegvis når sola går ned i tåke eller cumulusskyer nær horisonten. Korleis desse grøne flekkane oppstår kan ein derimot ikkje forklare. 

### Blå flekkar

Ofte kan ein sjå blå flekkar i samband med grøne flekkar, og dette kjem av at ikkje all det blå lyset blir spreidd.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ei side om grøne flekkar
* Forklaring og biletgalleri Arkivert 2006-11-05 ved Wayback Machine.
* Bilete av grøne flekkar
* Eit galleri med bilete av grøne flekkar Arkivert 2013-03-20 ved Wayback Machine.
* Forklaring på grøne flekkar på Hyperphysics
AIS-eining om bord på eit fartøy, viser avstand, peiling og namn på andre fartøy.
**Automatisk identifikasjonssystem** eller **Automatic Identification System** (engelsk), kortform **AIS**, er eit antikollisjonshjelpemiddel og overvakingssystem for skipsfarten. Fartøy som har utstyr for AIS om bord sender ut og utvekslar informasjon om identitet, posisjon, fart, kurs, osb. over frekvensar på VHF-bandet. AIS blir og nytta av maritime trafikksentralar for å halde oversyn over skipstrafikken innan områda deira.

Rekkevidda varierer, men kan vere opp til omkring 40+ nautiske mil. Etter krav frå IMO skal fartøy over 300 brutto registertonn i internasjonal fart ha utstyr for sending og mottak av AIS-signal. Dei aller fleste skip har i dag AIS. 

Fiskefartøy over 18 meter må ha installert AIS klasse A innan 31. mai 2013.

Fiskefartøy over 15 meter må ha installert AIS klasse A innan 31. mai 2014.

I 2005 sendte Noreg opp ein eigen satellitt for å motta AIS-signal.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Automatisk identifikasjonssystem» frå Wikipedia på bokmål, den 9. desember 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om AIS Arkivert 2013-12-11 ved Wayback Machine. frå kystverket.no
* AIS-kart fra nettstedet marinetraffic.com (engelsk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
Den autonome undervassfarkosten Pluto Plus, for undervannsøk etter miner. Denne er frå KNM «Hinnøy» 
Foto:
KEN
 

**Autonom undervassfarkost** er ein sjølvgåande undervassrobot som kan bevega seg utan instruksjonar frå ein operatør. Slike farkostar har ofte form som minner om ein torpedo om dei skal gå langt, eller andre former om dei skal operera innanfor eit avgrensa område.

Autonome undervassfarkostar opererer som oftast etter operasjonsplanar lagra i sjølve farkosten, eller or planar som vert lasta ned via akustiske kommunikasjonssystem. På grunn av lang tid frå ein kommando sendast og til det får effekt så må kommandoen ta høgd for miljøendringar der farkosten oppheld seg, eller at kommandoen ikkje lengre gjeld i det den når fram. Eit anna assosiert problem er å etableras ein referansepositjon. Dette kan gjerast ved bruk av akustiske fyr på havbotnen, eller ved at fartøy på overflata kan ha slike akustiske fyr. Det vert òg brukt tregleiksnavigasjon kombinert med sonarar som fylgjer havbotnen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «AUV» frå Wikipedia på bokmål, den 26. november 2017.*
**Daniel Kvammen** (fødd 27. april 1988) er ein norsk låtskrivar og musikar (vokal og gitar) frå Geilo i Hallingdal. Han skreiv sine fyrste låtar medan han jobba som skiheiskontrollør på skiheisanlegget på Geilo.

Daniel Kvammen debuterte som soloartist i 2015 med vise-/country-albumet *Fremad i alle retninga* på Jansen Plateproduksjon. Albumet vart produsert av Even Ormestad frå bandet Jaga Jazzist og under innspillinga bidrog musikarar som Martin Horntveth og David Wallumrød. Albumet fekk positive omtalar. Aftenposten kalla Kvammen for ein «ferdigstøpt debutant» og lovpriste mangfaldet av stilane på plata. I perioden etter lanseringa vart Daniel Kvammen invitert til fleire sendingar på NRK P3, mellom anna *Christine på P3* som intervjuar aktuelle personar i musikkverda. Der fekk han òg laga cover av Astrid S sin slager «2 AM».

Han har òg blitt tildelt Dialektprisen i 2015 av Norsk Målungdom som meinte han er ein framifrå representant for dialektene frå Hallingdalen. Sommaren 2016 arrangerte han *Daniel Kvammens Expresstour* i samarbeid med busselskapet Nettbuss der han heldt små gratiskonsertar på busshaldeplassar.

Diskografi
----------

* *Fremad i alle retninga* (2015)
* *Vektlaus* (2017)
* *Maktlaus* (2017)

### EP

* *1988 EP* (2015).

Singlar
-------

* *Du fortenar ein som meg* (2015)
* *Daue fugla* (2015)
* *Fuck deg, helsing 90-talet* (2015)
* *23. desember* (2015)
* *Me dansar ikkje for moro skyld* (2017)
* *Som om himmelen revna* (2017)

Kjelder
-------

1. ↑  «Daniel Kvammen -- Bergen Realistforening». Henta 2. november 2015.
2. ↑  Oddmund Berge (13. mars 2015). «Anmeldelse: Fremad i alle retninga». groove.no. Henta 4. november 2015.
3. ↑  Eivind A. Westad Stuen (12. mars 2015). «Daniel Kvammen er en ferdigstøpt debutant». Aftenposten. Henta 2. november 2015.
4. ↑  «Dialektprisen 2015 går til Daniel Kvammen». Noregs Mållag. Henta 28.01.2016.
5. ↑  «Daniel Kvammens Expresstour 2016». Henta 11. oktober 2016.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
| Autun |
| --- |
|  |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Bourgogne-Franche-Comté  Saône-et-Loire |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  61,52 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 16 419   267/km² |
| Koordinatar | 46°57′″N 04°17′″E﻿Koordinatar: 46°57′″N 04°17′″E﻿ |
| Høgd over havet | 306 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 71400 |
| **Heimeside:** www.autun.com |

**Autun** er ein by og kommune aust i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Saône-et-Loire i regionen Bourgogne-Franche-Comté og har om lag 16 000 innbyggjarar.

History
-------

Autun vart grunnlagd under regjeringstida til den romerske keisaren Augustus (namnet Autun kjem av det latinske namnet *Augustodunum*), og vart kjend for å ha retorikkskular. Fleire element av romersk arkitektur, som veggar, portar og eit romersk teater er framleis synleg i byen. I mellomalderen var det ein greve av Autun som vart den første hertug av Burgund.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Autun**

* Reiseguide for Autun
* Bilete av domkyrkja St-Lazare Arkivert 2007-03-02 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Nobelprisen  

Nobelprisen i medisin  
1976

**Baruch Samuel Blumberg** (28. juli 1925–5. april 2011) var ein USA-amerikansk lækjar, nobelprisvinnar og president i American Philosophical Society. Blumberg vann nobelprisen i medisin i 1976 saman med Daniel Carleton Gajdusek.

Biografi
--------

Blumberg voks opp i Brooklyn, New York City. Han fullførte doktorgraden sin i 1957 ved Balliol College i Oxford i England. I 1976 fekk han så nobelprisen «for sine oppdagingar rundt nye mekanismar til opphavet og utspreiinga av infeksjonssjukdomar.» Frå 1964 har han vore medlem i Fox Chase Cancer Center i Philadelphia.

Blumberg har identifisert fleire farlege virus gjennom karrieren sin. Eitt av desse er Hepatitt B-viruset, som han også har utvikla ein vaksine mot. 

Sidan 1977 har han vore universitetsprofessor i medisin og antropologi ved University of Pennsylvania, og frå 1989 til 1994 var han Master of Balliol College i Oxford. Frå 1999 til 2002 var han direktør ved *NASA Astrobiology Institute*.

Kjelder
-------

* *Engelsk Wikipedia og bokmålswikipedia om Blumberg, henta inn 16. april 2011.*
Einkappa hyperboloide
Tokappa hyperboloide
I matematikk er ein **hyperboloide** ei krum andregradsflate (kjeglesnittflate) som oppstår når ein hyperbel vert dreidd 180° om ein av aksane sine. Når han blir skoren av ulike plan, gjev dei ulike kjeglesnitta (ellipsar, parablar eller hyperblar), avhengig av kor skjeringa skjer. Ein hyperboloide har tre symmetriplan; skjeringspunkta deira blir kalla *sentrum* av hyperboloiden, og dei tre skjeringslinjene *aksane* til hyperboloiden.

Det finst to typar hyperboloidar: ein samanhengande *einkappa* hyperboloide og ein som består av to åtskilte delar, *tokappa* hyperboloide. I eit koordinatsystem der aksane fell saman med aksane til hyperboloiden, har den einkappa hyperboloiden likninga 

{\displaystyle {x^{2} \over a^{2}}+{y^{2} \over b^{2}}-{z^{2} \over c^{2}}=1}
og den tokappa hyperboloiden har likninga 

{\displaystyle {x^{2} \over a^{2}}-{y^{2} \over b^{2}}-{z^{2} \over c^{2}}=1}
Desse blir òg kalla *elliptiske hyperboloidar*. Det er ein *omdreiingshyperboloide* viss og berre viss *a* = *b*. Den einkappa hyperboloiden er ei *linjeflate*, sidan han kan tenkjast framkomen ved rørsla av ei rett linje på to ulike måtar.

Når ein hyperbel vert dreidd om ein av aksane sine, oppstår ein *omdreiingshyperboloide* (òg kalla ein *sirkulær hyperboloide*). Viss dreiinga føregår om den aksen som skjer hyperbelen, får ein ein tokappa hyperboloide, medan dreiinga om den andre aksen gjev ein einkappa hyperboloide.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hyperboloide» frå Wikipedia på bokmål, den 21. november 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Artikkel på SNL
**Johan Peter Bye** (25. mars 1808–25. september 1863) var ein norsk stortingsmann, koparslagar og brannsjef i Trondheim, fødd i Orkdal. 

Bye slo seg ned i Trondheim som koparslagar. Han var i si tid medlem i formannskapet i Trondheim og forlikskommissær. I 1842 var han med å skipe handverkarforeininga i byen, og fekk sidan jobben som brannsjef i kommunen. Frå 1856 arbeidde han også som kontrollmålar og vrakar.

Bye møtte på Stortinget 1848 som andre varamann frå valkrinsen Trondhjem og Levanger. Han møtte i staden for avdøde Christian Sommerschild, då fyrste varamann melde forfall. Sidan var Bye vald tingmann frå same valkrinsen både i 1851, 1859-60 og 1862-63. På Stortinget var han i 1848 medlem i Næringskomite nr 2, 1851 medlem i Budsjettkomiteen og Adressekomiteen, 1859-60 i Budsjettkomiteen og 1862-63 i Militærkomiteen og av Lagtinget. Frå 1851 var han 
representantskapsmedlem i Noregs Bank.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Grønlandshavet** er eit havområde i Nordishavet mellom Grønland, Svalbard, Jan Mayen og Island. I mange samanhengar vert Grønlandshavet rekna som ein del av Norskehavet. Det har eit areal på 465 000 km². 

Grønlandshavet er ein arm av Nordishavet og hovudutløpet frå Nordishavet til Atlanterhavet. På grunn av drivis er dei nordlege områda sjeldan opne for skipstrafikk. 

Middeldjupet i Grønlandshavet er nær 1 450 m. Det djupaste punktet finn ein i den nordaustlege delen og er på 5 600 m (Molloydjupet).

Mange lågare livsformer i botn av næringskjeda held til i Grønlandshavet. Store virvellause dyr, fiskar (som torsk, sild, uer, kveite og raudspette), fuglar og pattedyr (inkludert selar, kvalar og delfinar) lever alle av dei mindre virvellause dyra og små organismar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Greenland Sea» frå Wikipedia på engelsk, den 9. oktober 2007.*

Koordinatar: 76°40′N 8°10′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Johan Henrik Rye Holmboe** (28. november 1865–29. mai 1933)
var ein norsk næringsdrivar og politikar frå Tromsø. Han var stortingsrepresentant for Frisinna Venstre frå 1919 til 1927, provianteringsminister 1920-21 og handelsminister 1923-24.

Holmboe var son til ein grosserar. Han arbeidde i yngre år for faren. I 1882-83 gjekk han i lære på eit forretningskontor i Skottland, og i 1885/86 studerte han fiske-bedrifter på austkysten av Nord-Amerika. Ei tid etter han kom heim til Noreg starta han opp eiga forretning i Tromsø og i 1888 ein tønnefabrikk. Han dreiv også eksporthandel med fisk, og fekk i 1907 bygt ein sildemjøl- og tranfabrikkk. Elles var han frå 1892 direktør for Haalogaland Dampskibsselskap, og frå 1896 for Tromsø Amts Dampskibsselskab.

Også politisk spelte Holmboe ei sentral rolle i Tromsø. Han var medlem i bystyret i samanhengande 42 år, 1889 til 1931, dei fleste åra i formannskapet. Frå 1919 til -27 var han stortingsrepresentant, fyrste tre åra for kjøpstadene i Nord-Noreg, sidan for Troms fylke. På Stortinget var han sekretær i Protokollkomiteen til han 21. juni 1920 vart leiar av Provianteringsdepartementet i Otto B. Halvorsen si fyrste regjering. Ganske nøyaktig eitt år seinare gjekk regjeringa av, og Holmboe var så medlem i Militærkomiteen frå juni 1921 til 6. mars 1923. Då vart Holmboe utnemnd til handelsminister i Halvorsens andre regjering. Han fekk behalde statsrådposten også etter at Halvorsen døydde i mai månad, og Abraham Berge tok over som leiar av regjeringa. I juli 1924, på tampen av sesjonen, måtte Berge-regjeringa gå av. Holmboe var heile valbolken 1925-27 medlem i Utanriks- og konstitusjonskomiteen.

Til liks med statsministeren og alle statsrådane i Berge-regjeringa, vart Holmboe i 1926 stilt for riksrett. Regjeringa var tiltalt for ikkje å ha informert Stortinget om at ho hadde gitt statsstøtte til Den norske Handelsbank. Saka enda med at alle dei tiltale vart frifunne i mars 1927.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2011-05-27 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Jean-Marie Leclair l'aîné**, òg kjend som Jean-Marie Leclair den eldre, (fødd 10. mai 1697 i Lyon, død 22. oktober 1764 i Paris) var ein fiolinist og ein komponist i barokken. Han vert rekna som grunnleggaren av den franske fiolinskulen. Brørne hans Jean-Marie Leclair den yngre (1703–77), Pierre Leclair (1709–84) og Jean-Benoît Leclair (1714-etter 1759) var òg musikarar.

Biografi
--------

Leclair forlet heimbyen Lyon og studerte dans og fiolin i Torino. I 1716 gifta han seg med Marie-Rose Casthanie, ei dansarinne, som døydde kring 1728. Leclair reiste attende til Paris i 1723, der han spelte Concert Spirituel, den viktigaste halvoffentlege musikkserien. Av verka hans finn ein mange sonatar for fløyte og generalbass.

I 1730 gifta Leclair seg for andre gong. Den nye kona var gravøren Louise Roussel, som førebudde trykkinga av alle verka hans frå Opus 2 og frametter. Han vart kalla *ordinaire de la musique* av Ludvig XV i 1733, men Leclair sa opp i 1737 etter ein krangel med Guidon over kontrollen over musique du Roy.

Leclair vart så tilsett av prinsessa av Orange – som var ein flink cembalist og tidlegare student under Händel – og frå 1738 og fram til 1743 tente han tre månader årleg i hoffet hennar i den Haag som ein privat *maestro di cappella*. Han reiste attende til Paris i 1743. Den einaste operaen hans, *Scylla et Glaucus*, vart framført for første gong i 1746 og har vorte sett opp i moderne tider. Frå 1740 og fram til han døydde tente han hos hertugen av Gramont.

Leclair var ein kjend fiolinist og komponist. Han tok til seg alle dei nasjonale stilartane i Europa. Mange av suitane, sonatane og konsertane hans, samt operaen hans, har overlevd, medan nokre vokale verk, ballettar og anna scenemusikk er gått tapt.

Mord
----

I 1758, etter at han skilde seg frå den andre kona si, kjøpte Leclair eit lite hus i eit farleg nabolag i Paris, der han vart funnen knivdrepen i 1764. Sjølv om mordet av han er eit mysterium, er det mogeleg at eks-kona hans var involvert for å få pengane hans, men den største mistanken er retta mot nevøen hans, Guillaume-François Vial.

Om det var slektningane hans som ikkje tilgav at han hadde forlate familien, eller andre, så vart han knivstukken i ryggen rundt den 23. oktober 1764. Han var då så isolert frå omverda at han først vart funnen to månader seinare. Han vart funnen på golvet på rommet sitt og heldt den raude Stradivariusen sin inn til brystet. På overflata av fiolinen frå 1721 etterlet han seg ein mørk flekk.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gratis notar by Jean-Marie Leclair på Werner Icking Music Archive (WIMA)
* Fritt tilgjengelege notar av Jean-Marie Leclair ved International Music Score Library Project (IMSLP)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jean-Marie Leclair» frå Wikipedia på engelsk, den 17. juli 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Benediktinarklosteret i Göttweig (*Stift Göttweig*)
**Ava av Melk** (òg *Frau Ava*, *Ava av Göttweig* eller berre *Ava*; fødd rundt 1060; død truleg 7. februar 1127 ved Melk eller i Klein-Wien ved Göttweig) er den tidlegaste kvinnelege tyskspråklege diktaren som er kjend ved namn. Ava skreiv på mellomhøgtysk.

Liv og virke
------------

Ava av Melk levde først eit verdsleg liv og var gift, men blei enke og gjekk seint i livet i kloster.

Ho hadde to søner som truleg var geistlege og som hjelpte mora i den religiøse diktinga hennar. På slutten av diktet *Das Jüngste Gericht* nemner ho dei, og det kjem fram at berre ein av dei er i live når ho skriv diktet (jfr. «unde dem einen, der noch lebet»):

*Dizze buoch dihtôte zweier chinde muoter.*
*diu sageten ir disen sin. michel mandunge was under in.*
*der muoter wâren diu chint liep, der eine von der werlt sciet.*
*nu bitte ich iuch gemeine, michel unde chleine,*
*swer dize buoch lese, daz er sîner sêle gnâden wunskende wese.*
*unde dem einen, der noch lebet unde der in den arbeiten strebet,*
*dem wunsket gnâden und der muoter, daz ist AVA.*
I diktinga si brukte Ava mellom anna Beda, Hrabanus Maurus og Alkuin sine bibelkommentarar og Adsos *Libellus de Antichristo* eller dei latinske kjeldene hans. Dikta krinsar rundt tema som vekst, virke og slutten for den kristne kyrkja. Ho tok i bruk tekstar frå dei apokryfe skriftene og motiv som ikkje finst i Bibelen, men som var populære på hennar tid og som har vore det sidan; til dømes oksen og eselet ved Kristi krybbe.

Diktaren Ava blir til vanleg identifisert som ei «Ava inclusa» som finst i fleire nekrologar frå 1127, blant anna i Stift Melk. Dersom identifiseringa er korrekt kan ein gå ut frå at ho gjekk inn i det nederausterrikske benediktinarklosteret i Göttweig ved Krems, eller i klosteret i Melk.

I Klein-Wien ved Göttweig står det eit tårn som enno blir kalla «Avaturm».

Verk
----

* *Johannes*
* *Leben Jesu* med ein avsluttande del om *Die 7 Gaben des Heiligen Geistes* (i samlinga *Vorauer Handschrift*)
* *Antichrist* (Vorauer Handschrift)
* *Das Jüngste Gericht* (Vorauer Handschrift)

### Publikasjonar

* *Die Dichtungen der Frau Ava*, red. Friedrich Maurer. Niemeyer, Tübingen 1966. (= *Altdeutsche Textbibiothek*; 66)
* *Die Dichtungen der Frau Ava*, red. Kurt Schacks. *Akademische Druck- u. Verl.-Anst.*, Graz 1986. (= Wiener Neudrucke; 8) ISBN 3-201-01312-9

Litteratur
----------

* Friedrich Wilhelm Bautz: «Ava» i *Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon* (BBKL). Band 1, Hamm 1975, Sp. 306.
* Wilhelm Scherer: *Ava.* I *Allgemeine Deutsche Biographie* (ADB). Bind 1, Duncker & Humblot, Leipzig 1875, s. 698.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | Originaltekst av **Ava av Melk** ved Wikisource (de). |

* Verk av og om Ava i katalogen til det tyske nasjonalbiblioteket
* «Das Jüngste Gericht» (Text)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |