recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kainji** er ein innsjø og eit reservoar i Nigerelva i Nigeria. Han stod ferdig i 1968 og er ein del av delstatane Niger og Kebbi. Kainji Lake National Park (KNLP), som ligg rundt innsjøen, vart etablert i 1976 og er den eldste nasjonalparken i Nigeria.

Innsjøen og demninga ligg i sør i delstaten Niger, og lagar straum til dei fleste byane i Nigeria. Demninga vart bygd frå 1964 til 1968 og kosta om lag 209 millionar dollar, der fjerdedelen vart brukt til migrasjon av dei som budde i området. Saman med ei mindre demning for ei mindre elv, er ho 10 km lang og 65 m høg på midten. Dette dannar eit reservoar med eit areal på 1300 km² og volum på 150 mrd. m³. Ho har kapasitet til 12 turbinar, noko som i alt ville ha produsert 960 MW i året, men berre 8 vart installerte, slik at ho berre produserer 760 MW i året, men er likevel den største vasskraftstasjonen i Nigeria. Delar av produksjonen vert seld til nabolandet Niger.

Nasjonalpark
------------

Kainji Lake National Park (KNLP), med hovudkvarter i Wawa, ligg 560 km nord for Lagos, nær grensa til Benin. Det omfattar to område: Borgu og Zugurma, som er skilde av Kainji. Berre Borgu-delen (den vestlege) vert i dag brukt til turisme. Zugurma, som er den austlege delen, manglar infrastruktur som til dømes vegar. I parken finn ein små dalføre, og høgda går generelt nedover mot aust. Borgu-delen vert hovudsakleg drenert av elvane Oli, Timo og Doro og sideelvane deira, medan Zugurma-delen vert drenert av elvane Maingyara og Nuwa Tizururu. Vegetasjonen i parken er prega av skogsavanne, sjølv om det i nokre område er tørrare. Ved elvebankane finn ein flaummark.

Naturvern
---------

Sjølv om området rundt parken er relativt lite folkesett, vert parken påverka av menneskeleg aktivitet, som avskoging, ukontrollerte brannar og ulovleg beitebruk, som er spesielt utbreidd i Zugurma-området. Det er relativt få ville pattedyr grunna tjuvjakt. Fisket i Kainji har hatt stor nedgang grunna industrialisering. Det har vore føreslått at ein periode med stenging og kontrollerte fiskerettar kan vere ei løysing for å få opp att bestanden. Kainji vert elles brukt til irrigasjon.

Kjelder
-------

* «Kainji Lake» på Wikipedia på engelsk, innhenta 25. januar 2010.
* «Kainji» hjå Store norske leksikon, innhenta 25. januar 2010 (lisensiert under CC-BY-SA).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Øystatar i verda.
Land i verda utan landgrenser.
**Øystat** er eit omgrep for statar som ligg på ei eller fleire øyar. 47 av landa i verda er øystatar, mellom desse dei fleste mikrostatane.

Øystater kan delast inn i to hovudgrupper. Den første er øystatar som er store, relativt folkerike og vanlegvis ligg i nærleiken av eit kontinent. Desse inkluderer Storbritannia, Irland, Japan, Indonesia, Filippinane, Madagaskar og New Zealand. Desse statane har som regel kulturelle og politiske likskapaer med fastlandsnaboane sine. Statusen som øy har tidvis vore ein viktig fordel som har isolert dei frå invasjon og gjort dei viktige i regional handel på grunn av staden dei ligg og dei maritime ferdigheitene til innbyggjarane. Australia kan plasserast i denne kategorien i vidaste forstand, som ei øy så stor at ho er rekna som eit kontinent.

Mindre øystatar som Komorane, Bahamas, Tonga og Maldivane skil seg ofte svært mykje frå fastlandsstater. Den vesle storleiken betyr vanlegvis at dei har små landbruksområde og få naturressursar. Mange mindre øystatar har i moderne tid blitt trekkplaster for turisme, som i dag ofte er den dominerande næringa.

Nokre øystatar er samla på ei eller to hovudøyar, som Storbritannia, Taiwan, Singapore og Fiji. Andre er spreidde utover hundrevis eller tusenvis av mindre øyar, som Indonesia eller Maldivane. Nokre øystatar deler øyane sine med andre statar. Desse inkluderer Irland/Storbritannia, Indonesia/Papua Ny-Guinea og Haiti/Den dominikanske republikken.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Øystat» frå Wikipedia på bokmål, den 30. november 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC

 |

  



1. ↑  Ott, Dana (2000). *Small is Democratic*. Routledge. s. 128. ISBN 0-8153-3910-0.  Oppgjeve av Engelsk Wikipedia.
**Kaitaia** er ein by i regionen Northland, heilt nord på Nordøya på New Zealand. Byen ligg heilt sør på Aupourihalvøya, om lag 160 km nordvest for Whangarei. Dette er den siste større busetnaden langs hovudvegen nordetter til nesa og havbuktene i den nordlegaste delen av Nordøya. Ahipara Bay, den sørlegaste delen av Ninety Mile Beach, ligg fem kilometer vest for byen.

Den første busetnaden
---------------------

Misjonsstasjonen *The Kaitaia Mission Station* vart grunnlagt i 1834 av misjonærane Joseph Matthews og William Puckey.

Næringsvegar
------------

Hovudnæringsvegane til byen er skogbruk og turisme. Etter folketeljinga frå 2006 er innbyggjartalet 5202.

Det var planar om å forlengja jarnvegen Okaihau Branch til Kaitaia, og arbeidet vart starta opp i1920-åra, men då linja var nesten bygd ferdig til Rangiahua, viste nye utrekningar i 1936 at sidelinja ikkje ville vera rekningssvarande, så utbygginga vart stansa. Linja enda derfor i Okaihau til ho vart nedlagt 1. november 1987.

Klima
-----

Kaitaia har subtropisk klima, og regionen region er kjend som «vinterlause norden».

**Klimatabell: Kaitaia**|  | Jan | Feb | Mar | Apr | Mai | Jun | Jul | Aug | Sep | Okt | Nov | Des | År |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Gjennomsnittleg dagleg maksimumstemperatur | 23,9°C75°F | 24,5 °C76 °F | 22,9 °C73 °F | 20,8 °C69 °F | 18,5 °C65 °F | 16,3 °C61 °F | 15,6 °C60 °F | 15,7 °C60 °F | 16,8 °C62 °F | 18,1 °C65 °F | 19,6 °C67 °F | 22,0 °C72 °F | 19,6°C67°F |
| Gjennomsnittleg dagleg minimumstemperatur | 15,4°C60°F | 15,6 °C60 °F | 14,2 °C58 °F | 13,1 °C56 °F | 11,1 °C52 °F | 9,2 °C49 °F | 8,7 °C48 °F | 8,5 °C47 °F | 9,5 °C49 °F | 10,9 °C52 °F | 12,1 °C54 °F | 13,7 °C57 °F | 11,8°C53°F |
| Gjennomsnittleg total nedbør | 82 mm2.95 " | 79 mm3,2 " | 78 mm3,1 " | 95 mm3,7 " | 119 mm4,7 " | 149 mm5,9 " | 166 mm6,5 " | 152 mm46,0 " | 133 mm5,2 " | 93 mm3,7 " | 94 mm33,7 " | 97 mm3,5 " | 1334 mm52,5 " |
| Gjennomsnittleg tal på regnvêrsdagar | 8 | 7 | 8 | 11 | 12 | 14 | 17 | 16 | 14 | 10 | 10 | 9 | 134 |
| **Kjelde:** Niwa Science climate data |

Referansar
----------

* *In the Shadow of Maungataniwha* av Olwyn Ramsay ISBN 0-473-07554-7

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kaitaia Online.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |

  

Koordinatar: 35°6′45″S 173°15′46″E﻿
**Hattfjelldal** er ein tettstad og administrasjonssenteret i Hattfjelldal kommune i Nordland fylke. Tettstaden ligg der elva Vefsna tar opp Elsvasselva, som renn frå Elsvatnet, og dreier mot vest. Han er den einaste tettstaden i kommunen og har 568 innbyggjarar per 1. januar 2017.

I Hattfjelldal ligg hovudkontor og det viktigaste produksjonsanlegget for Arbor-Trading A/S, som var grunnlagt i 1957 og er ein hjørnesteinsbedrift i kommunen. På tettstaden ligg også ein sørsamisk internatskole og det sørsamiske kultursenteret Sijti Jarnge. I sentrum står Hattfjelldal kyrkje, ei langkyrkje i tre frå 1868.

Hovudvegsambandet gjennom Hattfjelldal er riksveg 73, som går frå E6 ved Trofors i Grane kommune via Hattfjelldal tettstad over riksgrensa til E12 ved Västansjö like vest for Tärnaby i Sverige.

Frå tettstaden følgjer fylkesveg 804 Susendalen om lag 23 kilometer sørover til Ivarrud. Herfrå går fylkesveg til Susendalskroken og kommunal veg vidare til Harrvassdal. Like sør for Hattfjelldal tettstad ligg ein liten flyplass, Hattfjelldal flyplass.

Sjå òg
------

* Tettstader i Nordland

Kjelder
-------

1. 1 2  «Hattfjelldal - tettstedet». Store norske leksikon. 27. mars 2016. Henta 28. mai 2017.
2. ↑  «Hattfjelldal». Store norske leksikon. 7. april 2016. Henta 28. mai 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* NKC
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Russiske haubitsar frå først på 1800-talet.
Ein haubits av typen Howitzer 105 mm M2A1 under transport.
M109-A6 Paladin sjølvdriven haubits.
**Haubits** eller **haubitser** er nemninga for eit kanonliknande militært våpen med eit etter måten stutt røyr i høve til kanonen. Til dels vert nemningane mortar og haubits nytta om kvarandre om den same typen våpen. Men til skilnad frå både mortarar og feltkanonar er haubitsen kjenneteikna ved vanlegvis å kunne skyte i både steile og mindre steile vinklar, det vil seie i vinklar både over og under 45 gradar i høve til horisontalen. Haubitsen kan soleis skyte ut prosjektil i ei høg og krum bane for å råke mål attom slike hindringar som åsar og høgdedrag eller bygningar, eller i lågare baner beinveges mot mål som mannskapet kan sjå.

Moderne haubitsar har rekylmekanismar som tek opp dei attoverretta kreftene under avfyringa, og dei kan ladast bakfrå med ulik mengd ammunisjon, avpassa etter den rekkevidda som er ynskeleg i det aktuelle høvet. Det vanlege kaliberet er mellom 75 og 240 millimeter, og rekkevidda kan vere opptil 30 kilometer. Våpena er gjerne utstyrte med hjul som gjer at dei kan dragast etter lastebilar når dei skal transporterast. Somme typar av moderne haubitsar kan vere utstyrt med eigen motor som gjer dei sjølvgåande i terrenget, og kan dessutan vere pansra.

Sjå òg
------

* Artilleri

Kjelder
-------

### Fotnotar

1. ↑  Kristofersen, Gunnar; Rein, Torolf (20. februar 2018). «artilleri». *Store norske leksikon* (på norsk).

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Haubits**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC

 |
**Robertus Jacobus Hirsch** (9. april 1790–2. juli 1856) var ein norsk offiser og stortingsmann frå Stjørdal. Han var far til Christian Hirsch.

Hirsch var son til ein offiser, og utdanna seig i same retning som faren. I 1807 tok han som kadett del i forsvaret av København. Året etter vart han offiser, frå 1814 var han premierløytnant i den nordenfjeldske skiløperbataljon. I 1818 vart han overført til den trondhjemske brigade, som kaptein frå 1824 og major frå 1838. Som kaptein budde han i fødebygda Stjørdal fram til 1836, sidan busett i Trondheim. Han vart forfremja til oberstløytnant i 1840.

Hirsch var 2. representant frå Nordre Trondhjems amt på Stortinget 1830. Han var medlem av bankkomiteen og av komiteen om brannvesenet i byane. 

Han døydde i Trondheim i 1856.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Robertus Hirsch NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Hotelltilbygget frå 1934 med Stortingsgata i framgrunnen. Hovudinngangen til heile hotellet ligg her.
Den eldste bygningen med Theatercaféen i fyrste høgda.
**Hotel Continental** er eit hotell i Oslo med adresse Stortingsgata 24, men dekker etter utvidingar og nybygg heile det kvartalet som vert avgrensa av Stortingsgata, Klingenberggata og Olav V's gate. I den eldste bygningen som hotellet eig, ligg den vidgjetne restauranten Theatercaféen. 

Hotellet med Theatercaféen opna i 1900. Foss Bryggeri bygde og eigde den fyrste hotellbygningen, og overlet drifta av hotellet og kafeen til leigetakarar. I 1909 tok Caroline og Christian Boman Hansen over leigeavtalen, og etter tre års drift var dei i stand til å kjøpe hotellet, inklusive kafeen. Den svenskfødde Caroline Boman hadde flytta til Noreg og Christiania (Oslo) i 1887 og arbeidde her som kokke. Fire år seinare gifta ho seg med Christian Hansen, ein Oslogutt som arbeida som kelner, og til liks med sin hustru kom frå fattige kår. Gjennom fire generasjonar har denne éine og same familien bygd opp og utvikla hotellet og restaurantane til det omfanget det har i dag. 

I 1932 og 1961 vart hotellet utvida til å fylle eit heilt kvartal, med 155 individuelt innreia rom. Dessutan er det ein bankett- og konferanseavdeling for inntil 300 gjestar, med 12 bankett- og møtesalar, 4 salongar og anna. Theatercaféen har plass til 240 gjestar. Hotellet har ei stor samling biletkunst, og i den klassiske lobbybaren, *Dagligstuen*, er det eit stort utval av Edvard Munchs grafikk.

Litteratur
----------

* Caspar Brochmann: *Mors hus, Hotel Continental – en personlig affære gjennom 75 år* (dei fire siste kapitla er skrivne av Arne Hestenes). Oslo 1986: Grøndahl. ISBN 8250408365

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hotel Continental

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Dallas Woodrow Taylor Jr.** (fødd 7. april 1948 i Denver i Colorado, død 18. januar 2015 i Los Angeles) var ein amerikansk trommeslagar som spelte med mange artistar i 1960- og 1970-åra. Han fekk først suksess med Clear Light, men var best kjend som trommis på debutalbumet til Crosby, Stills & Nash i 1969 og oppfølgjaren med Neil Young, *Déjà Vu* (1970). Han spelte òg på solodebuten til Stephen Stills i 1970, samt at han var trommeslagar for bandet til Stills, Manassas i 1972 og 1973. Han spelte med Van Morrison på Montreux Jazz Festival i 1974 i ein kvartett med Pete Wingfield og bassist Jerome Rimson. Han spelte ei kort stund for turnebandet til Paul Butterfield i 1970-åra.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dallas Taylor (drummer)» frå Wikipedia på engelsk, den 24. oktober 2010.*

1. ↑  Unterberger, Richie. «Biography: Clear Light». Allmusic. Henta 24. oktober 2010.
2. ↑  Caldwell, Rob. «Biography: Manassas». Allmusic. Henta 24. oktober 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* ICCU
* MusicBrainz (artist)

 |
**Robinson Crusoe-øya** (spansk: *Isla Róbinson Crusoe*, blir uttalt [ˈizla ˈroβinson kɾuˈso]), tidlegare kjent som *Más a Tierra* ('Nærare land'), er den nest største av Juan Fernández-øyane, som ligg 670 km vest for Valparaiso, Chile, i det sørlege Stillehavet. Det er den mest folkerike av dei folkesette øyane i øygruppa med flest busette i byen San Juan Bautista ved Cumberland Bay på nordkysten av øya.

Frå 1704 til 1709 var øya heimstad for den stranda sjømannen Alexander Selkirk, som i det minste delvis inspirerte romanforfattaren Daniel Defoe sin fiktive Robinson Crusoe i romanen med same namn frå 1719, sjølv om romanen eksplisitt er sett til Karibia. Dette var berre ei av fleire overlevingshistorier frå perioden som Defoe ville ha vore klar over. For å spegle den litterære kunnskapen knytt til øya og tiltrekkje seg turistar, døypte den chilenske regjeringa om øya til *Isla Róbinson Crusoe* i 1966.

Robinson Crusoe-øya har eit fjellaktig og bølgjande terreng, danna av eldgamle lavastraumar som har bygd seg opp frå ei rekkje vulkanske hendingar. Arealet er 47.94 km2. Det høgaste punktet på øya er 915 meterover havet ved El Yunque. Intens erosjon har resultert i danninga av bratte dalar og ryggar. Ei smal halvøy er danna i den sørvestlege delen av øya kalla Cordón Escarpado. Øya Santa Clara ligg like utanfor sørvestkysten.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Robinson Crusoe Island» frå Wikipedia på engelsk,den 9. januar 2023*

Referansar

1. ↑  Severin, Tim (2002). *In Search of Robinson Crusoe*. New York: Basic Books. s. 17–19. ISBN 978-046-50-7698-7.
2. ↑  Little, Becky (28 September 2016). «Debunking the Myth of the 'Real' Robinson Crusoe». *National Geographic*. Henta 9. januar 2023.
3. ↑  Severin, Tim (2002). *In Search of Robinson Crusoe*. New York: Basic Books. s. 23–24. ISBN 978-046-50-7698-7.
4. ↑  Torres Santibáñez, Hernán; Torres Cerda, Marcela (2004). *Los parques nacionales de Chile: una guía para el visitante* (på spansk). Editorial Universitaria. s. 49. ISBN 978-956-11-1701-3.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Robinson Crusoe-øya**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Dalmatisk** |
|
| **Bruk** |
| **Var tala i:** | Kroatia, Montenegro |
| **Utdøydd:** | 1898 |
|
| **Språkkodar** |
| **ISO 639-3:** | dlm |
|

**Dalmatisk** er eit utrydda romansk språk som før i tida vart talt i regionen Dalmatia i den noverande staten Kroatia, og òg så langt sør som Kotor i dagens Montenegro.

Brukarane av dalmatisk budde i kystbyane Zadar, Trogir, Split, Dubrovnik og Kotor (Iadera, Tragurium, Spalatum, Raugia og Cattaro), og i kvar av desse byane fann ein ein eigen dialekt. Språket vart òg brukt på øyane Krk, Cres og Rab (Vikla, Crepsa og Arbe).

Dialektar
---------

Nesten kvar einaste by utvikla sin eigen dialekt, likevel forsvann nesten alle før dei vart nedteikna, så dei einaste spora av dialektane finn ein i kroatiske lånord som blir brukt i lokale dialektar.

### Ragusan

**Ragusan** er den nordlege dialekten. Namnet vart utvikla frå det italienske namnet på Dubrovnik, «Ragusa».

### Vegliot

**Vegliot** (det opphavlege namnet er Viklasun) er den nordlege dialekten. Namnet Vegliot kjem frå det italienske namnet for øya Krk, «Veglia».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dalmatisk» frå Wikipedia på bokmål, den 30. mars 2012.*
|  |
| --- |
| **Amerikapurpurhøne** |
| AmerikapurpurhøneFoto: Tom FriedelAmerikapurpurhøneFoto: Tom Friedel |
|
| **Utbreiing** |
| Utbreiinga av amerikapurpurhøne Utbreiinga av amerikapurpurhøne |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Tranefuglar Gruiformes |
| **Familie:** | Riksefamilien Rallidae |
| **Slekt:** | *Porphyrio* |
| **Art:** | **Amerikapurpurhøne** *P. martinica* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Porphyrio martinica***Linnaeus, 1766 |

**Amerikapurpurhøne** (*Porphyrio martinicus*) er ein fugl i riksefamilien med utbreiing i sørlegaste USA, i Karibia, Mellom-Amerika og mykje av Sør-Amerika.

Skildring
---------

Dette er ei mellomstor rikse som måler 27-36 centimeter i kroppslengd, har vengespenn på 50-61 cm og veg i området ca. 150 til 300 gram. I gjennomsnitt veg vaksne hannar noko meir enn hoene. Dei har store, gule føter, lilla blå fjør med grøn rygg og raudt nebb med gul tupp. Panneblesen er lyseblå. Undergumpen er kvit. Juvenilar er i hovudsak varmbrune, med olivenfarga overside.

Arten lever i subtropisk eller tropisk lågland, ved varme sumpar og myrar i dei søraustlege delstatane i USA og dei tropiske områda i Mellom-Amerika, Karibia og Sør-Amerika sør til og med nordlege Argentina. Fuglar i Florida og tropisk Amerika er standfuglar, men dei fleste nordamerikanske hekkefuglane er trekkfuglar, og overvintrar sør til Argentina. I Sør-Amerika har dei fråvære frå Chile og generelt frå høgste Andes, men finst i opp til 4000 moh. i Peru.

Arten førekjem som streiffuglar over store område. Ein har registrert individ så langt vest som California og Galápagos-øyane, så langt nord som Island og Labrador-halvøya, så langt sør som Sør-Georgia, og så langt aust som Noreg, Storbritannia, Kapp Verde og i stor grad i Sør-Afrika.

Reirplassen er ofte ein flytande struktur av plantemateriale i våtområde. Dei legg tre til ti egg i kullet. Dietten inneheld eit breitt spekter av plante- og dyremateriale, inkludert frø, blad og frukter av både akvatiske og jordbaserte planter, og dessutan insekt, froskar, sniglar, edderkoppar, regnormar og fisk. 

Storleiken på populasjonen er ikkje kjent, men trudd å vere minkande i Nord-Amerika.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Purple Gallinule» frå Wikipedia på engelsk, den 28. mai 2017.*

Referansar

1. 1 2  Taylor, B. (2017) *Purple Gallinule (Porphyrio martinicus)* I: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 28. mai 2017
2. ↑  BirdLife International (2017) Species factsheet: *Porphyrio martinicus*. Henta frå  den 28. mai 2017

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Amerikapurpurhøne**
**Dall Island** er ei øy i Alexanderarkipelet i den søraustlege delen av den amerikanske delstaten Alaska. Øya ligg vest for Prince of Wales-øya og er ein del av *Prince of Wales-Hyder Census Area*.
Ved folketeljinga i 2000 blei det registrert 20 personar på øya.

Det har levd folk på øya i to-tre tusen år. Tidlege busetjarar budde i kystholer. I dag er økonomiske aktivitetar her fiske og utvinning av kalkstein.

Øya har namn etter William Healey Dall. Ho blei opphavleg kalla Quadra, etter den spanske kapteinen Juan Francisco de la Bodega y Quadra. I 1879 blei ho kalla opp etter den amerikanske naturforskaren William H. Dall i staden. I 1895 fekk den nordlege delen av øya namnet «Dall» mens den sørlege delen fekk navnet «Quadra».

Kjelder
-------

1. ↑  Dall Island: Blocks 3066 and 3067, Census Tract 1, Prince of Wales-Outer Ketchikan Census Area, Alaska Arkivert 2020-02-11 ved Archive.is United States Census Bureau
2. ↑  «Place Names in Revillagigedo and Gravina Islands». Henta 14. mai 2006.
3. ↑  Geographic Names Information System, Detail Report for: Dall Island. Besøkt 27. september 2014. (en)

* *Denne artikkelen bygger på «Dall Island» frå Wikipedia på bokmål og «Dall Island» frå Wikipedia på engelsk, den 9. mai 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Kailasafjelllet** er eit fjell nord i Himalaya med ei viktig tyding innan hinduismen, djainismen, buddhismen og bön. Fjellet ligg vest i Tibet som er styrt av Folkerepublikken Kina. Det er ein viktig pilegrimsstad for tibetanarar og utanlandske hinduar.

Religiøs tyding
---------------

I hinduismen er Kailasa rekna som heimen til guden Sjiva, som sit der i meditasjon med maken sin Parvati og sønene deira Skanda og Ganesja. Fjellet er også rekna som sete for rikdomsguden Kubera. 

I den tradisjonelle tibetanske religionen bön har fjellet stor andeleg kraft. I tibetansk buddhisme var det her Milarepa sigra over bön-forkjemparen Naro Bön-chung og innførte buddhismen i Tibet. Milarepa skal ha vore det siste mennesket som var på toppen av fjellet; ingen har klatra til toppen av det.

Fjellet ligg nær kjelda til fleire av dei lengste elvene i Asia, som også er viktige heilagdommar: Indus, Sutlej, Brahmaputra og Karnali (ei bielv til Ganga). 

I Ellora i Maharashtra i India ligg Kailasa-tempelet frå 700-talet. Det er eit frittståande monolittisk bygg meislet ut av granittfjell, og er eit bilete på Sjiva sitt paradis.

Kjelder
-------


* Kailasha (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 3. januar 2014.
* Peter Ellingsen, «Scaling a Mountain to Destroy The Holy Soul of Tibetans» Arkivert 2011-04-27 ved Wayback Machine. WTN-L World Tibet Network News (01/06/02; June 2, 2001). *The Age*, Melbourne.

* *Denne artikkelen bygger på «Mount Kailash» frå Wikipedia på engelsk, den 3. januar 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* NDL

 |
Koordinatar: 29°47′N 48°11′E﻿

**Bubiyan** (arabisk جزيرة بوبيان) er den største øya i Kuwait og ligg heilt nordvest i Persiabukta, med eit areal på 863 km². Øya har ikkje fast busetnad. 

Mellom øya og det irakiske fastlandet i nordaust ligg kanalen Khawr Abd Allah og mellom øya og det kuwaitiske fastlandet i sørvest ligg kanalen Khawr az-Zubayr. Den sistnemnde kanalen går rundt nordenden av Bubiyan, og skil ho frå øya Warbah. 5,4 km nordvest for Ras al Barshah, det sørlegaste punktet, er Bubiyan knytt til fastlandet via ei bjelkebru i betong over Khawr as Sabiyah-kanalen. Brua er 2,38 km lang og vart bygd i 1983. Brua er berre for militær bruk. Under Golfkrigen i 1991 vart brua øydelagd, men har så blitt bygd opp att på ny. Sjølve øya vart omgjort til ein militærbase i 1991 og har vore det sidan den gongen.

I november 1994 aksepterte Irak formelt grensa som SN hadde trekt mot Kuwait. Det enda formelt eit tidlegare krav Irak hadde på Bubiyan.

Mubarak Al-Kabeer-reservatet
----------------------------

Etter at Kuwait signerte Ramsar-konvensjonen vart Mubarak al-Kabeer-reservatet erklært som det første internasjonalt viktige våtmarksområdet i landet. Det 50 948 mål store reservatet består av små lagunar og grunt marskland og er ein viktig stoppestad for trekkfuglar langs to ruter, frå Tyrkia til India og frå Eurasia til Afrika. Hekkande vadefugl i området er mellom anna den største hekkekolonien i verda av krabbevipe (*Dromas ardeola*) og det omliggande havområdet er ynglestad for mykje fisk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bubiyan Island» frå Wikipedia på engelsk, den 5. september 2017.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Bubiyan Bridge hos *Structurae*
2. ↑  «Kuwait Geography and Population». Arkivert frå originalen 5. september 2017. Henta 3. september 2017.
3. ↑  «CIA World Fact Book - Irak». everything2.com. 14. januar 2007. [*daud lenkje*]
4. ↑  Ramsar. «Kuiwait becomes Ramsar state». *BirdGuides*. Henta 3. september 2017. [*daud lenkje*]

| * v
* d
* e
Øyar i Kuwait |
| --- |
| Busette øyar | Bubiyan**·** Failaka**·** Shuwaikh**·** Umm al Maradim**·** Umm an Namil |
| Folketomme øyar | Auhah**·** Kubbar**·** Miskan**·** Qaruh**·** Warbah |
*Denne artikkelen handlar om guvernementet i Libanon. For det i Bahrain, sjå Sørlege guvernement.* 
Koordinatar: 33°33′N 35°23′E﻿

**Sør guvernement** (arabisk الجنوب, *al-Janub*) er eit guvernement i Libanon. Sør-Libanon har kring 500 000 innbyggjarar og eit areal på 929,6 km². Administrasjonssenteret er Sidon. Høgda i regionen varierer frå havnivå til kring 1000 meter. Innbyggjarane er ei blanding av sjiamuslimar, sunnimuslimar og ortodokse, katolske og protestantiske kristne. Temperaturane kan falle til kring 4 °C om vinteren med ein god del regn og snø i høgda. Om somrane er det høg luftfukt og temperaturen kan stige til 30 °C i kystområda. Guvernementet har fleire elvar som Litani, Zahrani, Naqura, Awali, Qasmiye og Hasbani. Området er kjent for dyrking av sitrus og bananer. Dei største byane er Sidon, Tyr og Jezzine.

Turistmål og hendingar
----------------------

Området har mange turistmål, mellom anna kvite, vakre strender sør for Tyr, og høve til å snorkle eller dykke blant fønikiske og romerske ruinar under vatn nær dei gamle byane Sidon og Tyr. Her finst basarar frå tida kring osmanarane og mange sjømatrestaurantar med utsikt over Middelhavet. Tyr-festivalen tiltrekkjer seg tusenvis av turistar kvart år.

Religion i Sør guvernement
--------------------------

Sjiamuslimar utgjer kring 60 % av folkesetnaden, sunnimuslimar 17 %, og kring 23 % er kristne.

Distrikt
--------

* Sidon distrikt
* Jezzine distrikt
* Tyr distrikt

Byar
----

* Jezzine
* Sidon eller Saida
* Tyr
* El-Kfeir (Kufayr az Zayt)
* Sarafand
* Kfarmelki
* Srayra

Sjå òg
------

* Sør-Libanon

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «South Governement» frå Wikipedia på engelsk, den 19. august 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «"Libanon State of the Environment Report», chapter 1» (PDF). Miljøvernsdepartementet (Libanon). 2001. Henta 17. august 2014.

| * v
* d
* e
Flagget til Libanon Guvernement i Libanon |
| --- |
| Beirut **·** Beqaa**·** Libanonfjella**·** Nabatieh**·** Nord**·** Sør |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Shigeru Miyamoto** (fødd 16. november 1952) er ein japansk dataspeldesignar, produsent og kreativt ansvarleg ved Nintendo. Han er skaparen av nokre av dei mest kjende dataspelseriane gjennom tidene, inkludert *Super Mario* og *The Legend of Zelda*.

Miyamoto er fødd i Sonobe i Japan og utdanna seg ved kunstuniversitetet i Kanazawa. Han søkte opphavleg ein karriere som mangakunstnar, fram til han utvikla ei interesse for dataspel. Med hjelp frå faren sin, vart han tilsett i Nintendo i 1977 etter å ha imponert den dåverande presidenten Hiroshi Yamauchi med leikene sine. Han vart den fyrste kunstnaren i selskapet og hjelpte å lage kunst for arkadespelet *Sheriff*, og fekk seinare i oppdrag å utvikle ei ny arkadeeining for selskapet. Dette resulterte etter kvart i 1981-spelet *Donkey Kong*.

Miyamoto heldt fram med å skape både *Super Mario Bros.* og *The Legend of Zelda*, som vart store suksessar for Nintendo Entertainment System (NES). Spela hjelpte Nintendo og NES-konsollen i å dominere konsollmarknaden, særleg etter dataspelkrakket i 1983. Spela hans har vorte flaggskip for alle spelkonsollane frå Nintendo, frå arkademaskinene i 1970-åra fram til i dag. Han leidde programvareavdelinga Nintendo Entertainment Analysis & Development som utvikla mange av dei eigne spela frå selskapet. Som følgje av bortgangen til Nintendo-president Satoru Iwata i juli 2015, tok Miyamoto saman med Genyo Takeda rolla som fungerande president fram til han vart formelt utnemnd til den «kreative karen» i selskapet nokre månader seinare.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Shigeru Miyamoto» frå Wikipedia på engelsk, den 15. oktober 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Star Fox 64 Player's Guide*. Nintendo of America. 1997. s. 116–119.
2. ↑  "Master of Play" Arkivert 21. februar 2011 ved Wayback Machine. profile i *New Yorker*, 20. desember 2010
3. ↑  «Iwata asks – Punch Out!». Nintendo. Arkivert frå originalen 11. januar 2010. Henta 28. februar 2010.
4. ↑  «Notice Regarding Personnel Change of a Representative Director and Role Changes of Directors» (PDF). Nintendo. Arkivert frå originalen (PDF) 14. september 2015. Henta 15. september 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Shigeru Miyamoto ved The Internet Movie Database (IMDb)

Wikifrasar Wikifrasar har ei sitatsamling som gjeld: **Shigeru Miyamoto**

 Commons har multimedium som gjeld: **Shigeru Miyamoto**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Kaipara Harbour i Northland  
Kartkoordinatar: 36°25′S 174°13′E  

**Kaipara Harbour** er ei naturleg hamn som er danna av eit innløp frå Tasmanhavet nær byrjinga av halvøya North Auckland Peninsula på vestsida av Nordøya på New Zealand.

Denne hamna er ei av dei største av dette slaget i verda. Det er ei svært grunn og brei hamn som dekkjer eit areal på 530 km2, og ho har meir enn 3200 km strandlinje. Ho strekkjer seg vel 60 kilometer frå nord til sør, og har om lag midt på eit fire km breitt innløp frå Tasmanhavet. Elva Wairoa River renn ut i den nordre enden av hamna. Fleire større armar strekkjer seg innover i halvøya nordaust i hamna, ein av dei endar nær byen Maungaturoto, berre ti km frå Stillehavskysten.

Sjølv om Kaipara offisielt vert kalla ei hamn, vert ho sjeldan nytta av skipsfarten, på grunn av farefulle tidvasstraumar og grunnar i innløpet. Derfor ligg det ingen større busetnader i strandområda her, men det ligg mange mindre langs kystlinja.

Administrativt ligg den sørlege delen av hamna i regionen Auckland, medan den nordlege ligg i Northland.

Kjelder
-------


* Dokument om våtmarksomådet Arkivert 2007-09-26 ved Wayback Machine. (PDF)
* Informasjon om tidevassprosjekt i Kaipara

Bakgrunnsstoff
--------------

* Pdf-dokument om våtmarksomådet Arkivert 2007-09-26 ved Wayback Machine.
* Informasjon om tidevassprosjekt i Kaipara

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Aasa Helgesen** (fødd **Røinesdal**, 11. februar 1877–29. april 1968) var ei norsk jordmor og politikar som vart den fyrste kvinnelege ordføraren i Noreg. Ho var ordførar i Utsira kommune i Rogaland frå 1926 til 1928.

Bakgrunn
--------

Helgesen vaks opp på husmannsplassen Røinesdal i Vest-Agder, tok teneste hos ein bonde, men fekk hjelp til å reise til Kristiania og jordmorutdanninga der. Ho var ferdig utdanna i 1902, og fekk året etter arbeid som jordmor på Utsira. Der møtte ho fiskaren Sivert Helgesen, og dei gifta seg i 1907. Sivert var borte store delar av året, og som einaste helsearbeidar på øya tok ikkje Aasa berre imot vel 400 barn som jordmor; ho verka også iblant som lækjar.

Politikk
--------

Då Utsira vart ein sjølvstendig kommune i 1926, vart elleve kvinner og ein mann valde inn i kommunestyret

Kommunestyret på Utsira i 1926 bestod av elleve kvinner og ein mann. Bakgrunnen var at ein radioassistent hadde sett opp ei rein kvinneliste, moglegvis som ein spøk. Aasa vart ordførar, som etterfølgjar etter - og seinare etterfølgd av - ektemannen Sivert.

Då Helgesen vart vald til ordførar i 1926, var dette ei nyheit som gjekk verda rundt, og det vart sendt gratulasjonstelegram frå ei rekkje internasjonale kvinneorganisasjonar. Ho var også den fyrste kvinna i Noreg som deltok i fylkestinget.

Kjelder
-------

1. ↑  «Her er elleve norske kvinner som var først». NRK. 8. mars 2023.
2. 1 2 3  «Kvinnekuppet på Utsira - da damene styrte». NRK. 11. oktober 2013.
3. 1 2 3  Haugland, Ånund (27. januar 2023). «Aasa Helgesen». *Norsk biografisk leksikon* (på norsk).
4. ↑  Geir Heljesen: Norges første kvinnelige ordfører NRK, 12. juni 2003

* *Denne artikkelen bygger på «Aasa Helgesen» frå Wikipedia på bokmål, den 9. mars 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki

 |
**Dei liguriske Alpane** er ei fjellkjede i Italia. Dei utgjer den sørvestlegaste delen av Alpane, og sør for Colle di Cadibona ligg Apenninane. Vest for Col de Tende ligg Dei maritime Alpane. Fjellkjeda dannar grensa mellom regionane Piemonte i nord og Liguria i sør.

Dei liguriske Alpane vert drenert via Tanaro og andre sideelvar til Po på Piemonte-sida og av fleire mindre elvar som renn direkte ut i Middelhavet på den liguriske sida. 

Dei høgaste toppane i Dei liguriske Alpane er Punta Marguareis (2651 moh) og Monte Mongioie (2630 moh). Det er fleire andre toppar over 2000 meter. 

Fjellovergangar i Dei liguriske Alpane: 

| Namn | Stad | Type | Høgd (m) |
| --- | --- | --- | --- |
| Colle di Cadibona | Savona til Ceva | motorveg | 436 |
| Colle di Melogno | Finale Ligure til Ceva | veg | 1028 |
| Colle San Bernardo | Albenga til Garessio | veg | 957 |
| Colle di Nava | Imperia til Ormea | veg | 934 |
| Col de Tende | Tende til Cuneo | veg | 1870 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ligurian Alps» frå Wikipedia på engelsk, den 10. november 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
| Kaikoura Peninsula |
| --- |
|  |
| Styresmakter |
| Land  RegionDistrikt | New Zealand New ZealandCanterburyKaikoura District |
| Geografi |
| Koordinatar | 42°25′24″S 173°41′46″E﻿Koordinatar: 42°25′24″S 173°41′46″E﻿ |
| Tidssone | +12 (UTC) |

Halvøya **Kaikoura Peninsula** ligg nordaust på Sørøya på New Zealand. Ho strekkjer seg fem kilometer ut i Stillehavet sør for byen Kaikoura i Canterbury.

Māoriar har budd på halvøya i snart 1000 år. Dei brukte henne som ein base for jakt på moa, og hausta også mengder av languster som fanst langs strendene. I segnene er det frå denne halvøya den legendariske helten Māui skal ha drege opp den store fisken som vart til Nordøya.

Gjennom det 19. hundreåret vart det oppretta europeiske kvalfangst stasjonar i dette området. I seinare tid har kvalbesøk til halvøya fått vera uforstyrra, og kvalsafariar har vorte ein populær aktivitet innanfor økoturismen. Kvalane kjem til dette kystområdet fordi blekksprutar og andre djupvass-dyr vert tvinga opp or den djupe renna Hikurangi Trench og til overflata gjennom samverknaden mellom havstraumane og den bratt stigande havbotnen. Her er også observasjonar av vandrealbatross som beiter i dette farvatnet året rundt.

Referansar
----------

1. ↑  Shihirai 2002 p.90
2. ↑   BirdLife International (2008)

* *Denne artikkelen bygger på «Kaikoura Peninsula» frå Wikipedia på engelsk, den 11. mars 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 61°52′23″N 6°50′39″E﻿

Hotel Alexandra på slutten av 1800-talet. 
Foto:
Axel Lindahl

**Hotel Alexandra** er eit fullservicehotell i bygda Loen i Stryn kommune i Sogn og Fjordane fylke. Hotellet vart opna av hotellmannen Anders Markusson Loen under namnet Loen's Hotell i 1884, men har sidan 1892 vore i kontinuerleg drift under namnet Hotel Alexandra. Hotellet er oppkalla etter prinsesse Alexandra av Danmark, mor til dronning Maud.

Hotel Alexandra, frå 1884 og fram til i dag
-------------------------------------------

Hotellet har gjennomgått fleire små og store utbyggingar og endringar opp gjennom åra, men framstår i dag som eit moderne familie- og turist- og konferansehotell. Hotel Alexandra er eit av dei største hotella i Noreg, uansett om du reknar etter omsetning, gjestedøgn eller tal tilsette.[*treng kjelde*]

Hotel Alexandra mellom 1890 og 1900, fotokrom frå Library of Congress
Hotellet er ein del av eit konsern som også eig nabohotellet Hotel Loenfjord like ved. Det er i dag fjerde og femte generasjon av same familie som leier drifta. Drifta har forøvrig vore heilårsbasert sidan 1974.
Pr. juni 2009 har Hotel Alexandra 189 hotellrom, fire restaurantar, to barar, nattklubb/diskotek, eigen vinkjellar og eit bad- og spaanlegg som kosta over 60 millionar kroner å byggje.

Richard Grov er administrerande direktør i konsernet. Han har før dette vore hotelldirektør ved Hotel Alexandra sidan 1996. Han er son av Eivind Grov som var adm. dir frå 1965 til han trappa ned i 2010.

  

I 2007 vart verksemda heidra med Nynorsk næringslivspris.

Berømte gjester
---------------

* Kong Olav V
* Kong Harald V
* Dronning Sonja
* Kronprins Haakon Magnus
* Kronprinsesse Mette-Marit
* Statsminister Gro Harlem Brundtland
* Biskop Gunnar Stålsett
* Statsråd Liv Signe Navarsete
* OL-Gullvinnar Bjørn Dæhlie

Kjelder
-------

* Hotel Alexandra si nettside
* Reportasje frå Hotellmagasinet[*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

* Eldre fotografi av hotellet på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
Eulerdiagram for kompleksitetsklassene P, NP, NP-komplett, og NP-hardt. Under føresetnadane om at høvesvis P≠NP og P=NP.
**NP** er ei kompleksitetsklasse som skildrar beslutningsproblem. Det finst fleire definisjonar av NP som alle er like gyldige. Ein definisjon på NP er at det er mengda over problem som har ei løysing som kan verifiserast i polynomiell tid. Sagt på ein annan måte vil det si at det finst ei deterministisk turingmaskin som kan stadfesta at det er ein del av språket i polynomiell tid. Språket vert skildra som problemet. Ein annan definisjon på det er at NP er mengda over alle beslutningsproblem som kan løysast av ei ikkje-deterministisk turingmaskin som køyrer i polynomiell tid. Desse to nemnde definisjonane er ekvivalente.

Døme
----

Kompleksitetsklassa P er innehalden i kompleksitetsklassa NP. Det tyder at kvar og eit problem som kan løysast i polynomiell tid er òg ein del av NP.

Døme på problem i NP som ikkje er med P er delmengdesumproblemet. Det er òg eit NP-komplett problem. Problemet kan rett nok løysast i pseudopolynomiell tid ved bruk av dynamisk programmering, men det er enno inga løysing på problemet i deterministisk polynomiell tid med mindre kompleksitetsklassene NP og P er like, som enno er eit stort spørsmål i matematikken som per dags dato ikkje er eit bevis for.

Delmengdesumproblemet går ut på at gjeve ei mengde av heiltal skal ein avgjera om det finst ei delmengde som er slik at summen av alle elementa er 0. I mengda {−2, −3, 15, 14, 7, −10} vil til dømes delmengda {−2, −3, −10, 15} summera til 0. Problemet har altså ein polynomiell-tid verifikator då det berre vert nødvendig med 3 addisjonar for å verifisera at denne delmengda summerer til 0. For å sjå problemet i frå den andre definisjonen kan ein la ei turingmaskin ikkje-deterministisk velja ei delmengde og sjekka om denne delmengda summerer til 0 i ikkje-deterministisk polynomiell tid.

Litteratur
----------

* Sipser, M. (1996), *Introduction to the Theory of Computation*, Sections 7.3–7.5 (The Class NP, NP-completeness, Additional NP-complete Problem sitt), pp. 241–271.
**Dalguise** (skotsk-gælisk **Dàil Ghiuthais**) er ein busetnad i dalen Strath Tay i Perth and Kinross i Skottland. Han ligg på vestbreidda av elva Tay ved vegen B898, 5 mile (8 km) nord for Dunkeld. Her ligg mellom anna Dalguise House, eit herskapshus no gjort om til aktivitetssenter.

Eigedommen Dalguise blei gjeven til kyrkja i Dunkeld av William the Lyon (1143-1214). 
I 1543 gav biskopen av Dunkeld eigedommen til John Steuart. Familien Steuart eller Stewart var lairdar her gjennom fleire år.
John Steuart of Dalguise (1689-1776) åtte eigedommen i sytti år, og bygde Dalguise House.

Beatrix Potter var på sommarferie i Dalguise i fleire år frå ho var fire. Familien hennar var her frå mai til slutten av laksesesongen. Medan ho var i Dalguise laga Beatrix Potter eit biletbrev som danna grunnlaget for den fyrste boka hennar, *The Tale of Peter Rabbit*. Ei seinare bok, *The Tale of Jeremy Fisher*, byrja også som eit biletbrev med figurar som tydeleg bygde på studiane og utforskinga hennar av området rundt Dalguise og Tay. *The Tale of Mrs Tiggy Winkle* som kom ut i 1905 bygde nesten heilt sikkert på den gamle vaskekona Potter kjende i Dalguise, Kitty MacDonald. 

Under fyrste verdskrigen blei bygningen brukt til å husa såra soldatar, og under andre verdskrigen blei det brukt som garnison for regimentet. I 1950 blei Dalguise kjøpt av Scottish Association of the Boys Clubs. I 1992 blei det kjøpt av PGL Travel Ltd. Dalguise House sjølv husar no eit senter for utandørs aktivitet, som mellom anna tilbyr klatring i høge redwood-tre.

Galleri
-------

* Tay-dalen ved DalguiseTay-dalen ved Dalguise
* Dalguise viaduktDalguise viadukt
* Dalguise i 1829Dalguise i 1829

Kjelder
-------

1. ↑  «Dalguise House from The Gazetteer for Scotland», *www.scottish-places.info* (på engelsk), henta 29. august 2021
2. 1 2  «Pitlochry and Crieff», *Ordnance Survey Landranger Map* (B2 utg.), 2008, ISBN 0-319-22985-8
3. ↑  «Steuart», *www.electricscotland.com*, henta 29. august 2021
4. ↑  «PGL Dalguise Adventure Holidays and Summer Camps in Perthshire, Scotland», *www.pgl.co.uk*, henta 29. august 2021

* *Denne artikkelen bygger på «Dalguise» frå Wikipedia på engelsk, den 29. august 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Ei **hundreårsbølgje** er ein statistisk utrekna bølgjestorleik. Ho vert definert som høgda på den største bølgja som i gjennomsnitt vil inntreffe ein gong per hundre år for ein viss plassering.

Sannsynet for at denne bølgjehøgda vert oppnådd minst ein gong i løpet av hundre år er 63 %.

Hundreårsbølgjene på norsk kontinentalsokkel er typisk 25 meter sør på sokkelen (ved Ekofisk), aukande til om lag 29 meter ved Gullfaksfeltet og 31 meter på Haltenbanken. I Barentshavet er hundreårsbølgha i storleiksorden 29 meter.

Storleiken på hundreårsbølgja blir berekna ut frå statistiske analysar av observasjonar av bølgjehøgd eller data frå bølgjemodellar (engelsk *hindcast*). Storleiken vil variere etter geografisk plassering, klima, årstid med meir. Dei vanlegaste statistiske metodane er

* å bruke den største obserasjonen kvart år. Med år blir meint ein sesong frå 1. juli til 1. juli. Ved å ikkje å bruke kalenderår unngår ein å få avhengige data. Dataa blir tilpassa med ein Gumbel-fordeling.
* å bruke alle dataa i ein tidsserie. Dataa blir tilpassa med ein Weibull-fordeling.
* alle stormdata over ein gjeven terskelverdi for bølgjehøgda blir analysert. Terskelverdien må veljast så låg at resultata blir stabile. Dataa blir tilpassa med ein eksponensialfordeling.
* den høgaste verdien i kvar av stormane over ein gjeven terskelverdi for bølgjehøgda blir analysert (engelsk *peak over treshold*). Stormtoppene blir forventa å vere uavhengige, og dataa blir tilpassa med ein eksponensialfordeling eller ein trunkert gumbelfordeling.

Når ein skal tilpasse dataa til ein gjeven fordeling er det òg fleire respekterte metodar. Dei mest vanlege vert kalla minste kvadrats metode (engelsk *minimum least square*), mest trulege tilpasning (engelsk *maximum likelihood estimate*) og momentmetoden (engelsk *method of moment*).

Hundreårsbølgja brukast i ingeniørmiljø i samband med dimensjonering av skip, kaiar, dammar og oljeplattformar.

Det kan òg reknast ut bølgjehøgder for andre tidsperiodar enn hundre år, til dømes ei tjueårsbølgje, ei femtiårsbølgje eller til og med titusenårsbølgje.

I overført tyding blir uttrykket «hundreårsbølgje» òg nytta om andre sjeldne og dramatiske hendingar, som til dømes uroa i finansmarknadane hausten 2008.

Fotnotar
--------

1. ↑  Sannsynet vert utrekna som = 1 - (1 - 0,01)100, og gangast med 100 for å få prosent.
2. ↑  Tjueårsbølgjer er mest vanleg i skipsdimensjonering.
3. ↑  Femtiårsbølgjer er mest vanleg på kaiar og dammar, men vert òg nytta i offhorenæringa i Storbritannia.
4. ↑  Titusenårsbølgjer vert nytta for oljeplattformer i Noreg, jamfør standarden NORSOK N-003.
5. ↑  Einar Takla: *En hundreårsbølge*, Dagens Næringsliv, 15. september 2008

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hundreårsbølge» frå Wikipedia på bokmål, den 9. september 2011.*
Eulerdiagram for kompleksitetsklassene P, NP, NP-komplett, og NP-hardt. Under føresetnadane om at høvesvis P≠NP og P=NP.
Dei **NP-harde** problema er ei mengde problem som er minst like harde som dei hardaste problema i NP. Sagt på ein annan måte, viss kvart problem i NP kan polynomtidsreduserast til eit gjeve problem H, er problemet H NP-hardt. Viss H òg er med i NP, vil det tyda at H er eit av dei hardaste problema som eksisterer i NP. H vert då kalla NP-komplett i tillegg til NP-hardt. Ein konsekvens er at om ein skulle finna ein polynomtidsalgoritme for kvart og eit NP-hardt problem, vil alle problem i NP kunna løysast i polynomiell tid.

Døme
----

Eit døme på eit NP-hardt problem kan vera eit NP-komplett problem. Eit velkjent problem er handelsreisandeproblemet som går ut på å finna kortaste veg som går gjennom ei gjeven mengde nodar. 

Eit problem som ikkje er NP-komplett men som er NP-hardt er stoppeproblemet. Stoppeproblemet går ut på om ein kan avgjera om eit gjeve program med ein gjeven input vil stoppa eller ikkje. Dette er eit problem som ikkje er turingavgjerbart. Det finst inga turingmaskin som vil kunna avgjera problemet.

Litteratur
----------

* Michael R. Garey and David S. Johnson (1979). Computers and Intractability: A Guide to the Theory of NP-Completeness. W.H. Freeman. ISBN 0-7167-1045-5.
Under **hungersnauda i Bengal i 1943** døydde truleg fleire millionar menneske. Bengal var del av britisk styrte India, og omfattar noverande Bangladesh og indiske Vestbengal.

Dei britiske styresmaktene frykta eit japansk åtak, og innførte åtgjerder for å lagre mat til britiske soldatar. I tillegg vart det gjennomført ein brend-jord-politikk i Chittagong-regionen. Store mengder ris vart òg eksporterte til Midtausten for å fø britiske styrkar der, og likeins til Ceylon, som var hovudkvarter for dei britiske styrkane i området. Verknadene av ein syklon vart forverra av mateksporten.

Den prisvinnande økonomen Amartya Sen meiner at det ikkje var nokon generell avlingssvikt i Bengal i 1943 og at hungersnauda var skapt av styresmaktene sin politikk. Det vart ikkje sett i verk særlege tiltak mot massedøden. Den britiske regjeringa syntest vere likesæl til det som skjedde. Churchill si rolle i dette er omdiskutert.

Men mateksporten heldt fram, det vart ikkje innført overskotsmat frå andre stader i britisk India, det vart ikkje konfiskert frå lagra til spekulantane og det var ikkje noka omfordeling til fordel for dei som svalt.

Hungersnauda i Bengal i 1943 kan sjåast i samanheng med tidlegare svoltkatastrofar i britisk India. Medan britane styrte India var det om lag 25 store hungersnauder i landet, og det er anslått at opptil 30 til 40 millionar indarar døydde i desse. Etter at India vart sjølvstendig i 1947 har det ikkje vore slike hungersnauder i landet.

Det har vorte hevda at sjølv om avlinga i 1943 var relativt låg, var ho ikkje utanom det normale spekteret, og like låge avlingar hadde tidlegare ikkje i seg sjølve ført til hungersnaud. Andre faktorar enn berre avlingssvikt kan såleis hevdast å vere årsaker til katastrofen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bengal famine of 1943» frå Wikipedia på engelsk, den 15. juni 2007.*