recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**TuralTuranX** er ein aserbajdsjansk musikkduo beståande av tvillingbrørene **Tural og Turan Bağmanov** (fødde 30. oktober 2000). Dei representerte Aserbajdsjan i Eurovision Song Contest 2023 med songen «Tell Me More».

Bakgrunn
--------

Tural og Turan Bağmanov kjem frå Zaqatala i det nordvestlege Aserbajdsjan. Brørne såg fyrste gong eit piano på skulen og blei så fascinert av det, at dei øvde og spelte på det i skjul. Sidan kjøpte faren ein brukt synthesizer, og dei lærte seinare å spele gitar. TuralTuranX byrja å opptre på skuleframsyningar og andre lokale arrangement. Då faren døydde, slutta dei med musikk for ein periode.

Tural flytta seinare til hovudstaden Baku og skipa bandet TheRedJungle saman med ein ven. Raskt byrja også Turan å opptre i bandet. Brørne opptredde også som gatemusikantar.

Vinteren 2023 deltok TuralTuranX i den interne uttakinga til kringkasteren İctimai Televiziya for å velje representant og bidrag til Eurovision Song Contest 2023 for Aserbajdsjan. Den 9. mars 2023 kunngjorde kringkasteren at dei hadde vald brødreparet til å representere Aserbajdsjan. Dei deltok i den fyrste semifinalen tysdag 9. mai i Liverpool med songen «Tell Me More». Songen enda nest sist i semifinalen med 4 poeng og kvalifiserte seg dimed ikkje til finalen 13. mai.

Privatliv
---------

Tural og Turan Bağmanov hadde to andre brør, Emin og Camal, som begge omkom i ei trafikkulukke i landsbyen Yuxarı Tala i 2015.

Referansar
----------

1. 1 2 3 4  «Meet TuralTuranX from Azerbaijan Eurovision 2023 [GET TO KNOW]» (på norsk bokmål). Henta 11. mars 2023.
2. ↑  «TuralTuranX - Get to know / Tell Me More [Eurovision 2023 Azerbaijan]» (på norsk bokmål). Henta 11. mars 2023.
3. ↑  NDR. «TuralTuranXvertreten Aserbaidschan beim ESC in Liverpool». *www.eurovision.de* (på tysk). Henta 11. mars 2023.
4. ↑  Granger, Anthony (2. februar 2023). «Azerbaijan: Five Acts in Contention for Eurovision 2023 Revealed». *Eurovoix* (på engelsk). Henta 11. mars 2023.
5. ↑  «TwinsTuralTuranX to represent Azerbaijan». *eurovision.tv* (på engelsk). 9. mars 2023. Henta 11. mars 2023.
6. ↑  «FirstSemi-Final of Liverpool 2023 - Eurovision Song Contest». *eurovision.tv*. Henta 18. mai 2023.
7. ↑  «Avroviziya"ya gedən Tural-Turan kimdir? - Video». *QafqazInfo* (på aserbajdsjansk). 9. mars 2023. Henta 9. mars 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «TuralTuranX» frå Wikipedia på bokmål, den 7. desember 2023.*
**Ian Joseph Somerhalder** (fødd 8. desember 1978) er ein amerikansk skodespelar, modell og produsent, kjent frå filmar som The rules of attraction (paul denton), The tournament (Miles slater), og tv-serien som Lost (Boone carlyle), Smallville (Adam knight) og The vampire diaries (Damon Salvatore). Ian gifta seg i 2015 med skodespelaren Nikki Reed. Saman har dei dottera Bodhi soleil reed Somerhalder, som blei fødd 25 juli 2017.

Tidlege leveår:
---------------

Somerhalder blei fødd i Covington i Louisiana, son av Edna og Robert Somerhalder. Faren har engelske og franske aner og jobbar som bygningsarbeidar. Moren er vaksen opp på ein grisefarm i Mississippi og er massør. Somerhalder har ein bror, Bob (tidigare profesjonell syklist), og ei søster, Robert (journalist).  

Etternamnet Somerhalder kjem frå  hans adoptiv oldefar. Hans biologiske oldefar, ein rik, engelsk landeeiar, heiter Hull. Ein av elskarinnene hans blei gravid, og han betalte da ein av dei immigrerte arbeidarar sine og gifte seg med henne og gi barnet eit namn; Somerhalder.  

Foreldra skilte seg da Somerhalder var 13 år. Han vaks opp med mor sin. Som han beskreiv som "veldig spirituell", og begynte på katolsk skole. Etter eigne utsegn hadde han ein flott barndom med hestar, motorsyklar og båtar. Men hugsa at han alltid ønskte dei litt større eller litt betre. Mora foreslo da at han skulle begynne som modell, ettersom ho hadde kontaktar innan miljøet. I ein alder av 10 år begynte da Somerhalder karrieren sin.

Karriere
--------

Etter oppfordring av mora begynte Somerhalder karrieren sin i ein alder av 10 år. Han var ein modell i New York, Milano og London. Han har vore modell for Calvin Klein, American Eagle Outfitters, Dolce og Gucci, Versace, Guess?.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ian Somerhalder» frå Wikipedia på bokmål, den 4. november 2020.*
Eit CT-bilete som syner vondarta kreft
**Kreft** er bare noe tull du må bare drikke lit julebrus.eit samnamn på sjukdomar der ukontrollert cellevekst øydelegg vev i kroppen. Namnet kjem frå lågtysk og har same opphav som kreps etter latin *cancer*, dette fordi ein meinte at svulsten ved brystkreft, likna ein kreps.

Ein svulst av kreftceller kallast for tumor. Ein tumor kan vere godarta eller vondarta. Ein malign tumor får dottersvulstar, *metastasar*, i andre delar av kroppen, fordi kreftceller fell frå mortumoren, vandrar i blodbana og landar i andre vev der det veks fram nya tumorar.

Kreftsjukdomar vil i om lag 50 % av tilfella føre til at pasienten er død innan 5 år (dersom pasienten er behandla med moderne medisin). Det er stor skilnad i dødsstatistikken ut i frå kor tumoren sit i kroppen. Enkelte hudkreftformer er det 99 % som overlever i 5 år, mens det berre er 1 % som overlever kreft i bukspyttkjertelen. Medisinsk behandling av kreft er blitt betre dei seinare åra og det blir nytta store krefter på forsking for å gjere dette tilbodet enno betre.

Kreft skyldast både arveanlegg, alder og ulike miljøfaktorar, som t.d. tobakkrøyk og radioaktive stoff.

I Noreg vart det i 2001 rapportert 22 468 nye tilfelle av kreft. I 2000 vart det registrert 10 447 dødsfall som skyldast kreft.[*treng kjelde*]

Behandlingsmetodar
------------------

* Cellegift
* Hormonar
* Operasjon
* Strålebehandling

Det er mange som trur at samansmeltinga av bioteknologi, nanoteknologi og medisin dei neste tiåra, skal føre til ein endeleg slutt på kreft og andre alvorlege sjukdomar.

Krefttypar
----------

* Beinmargskreft
* Beinvevskreft
* Blodkreft (leukemi)
* Blautvevskreft
* Brysthinnekreft
* Brystkreft
* Bukspyttkjertelkreft
* Eggstokkreft (ovarie cancer)
* Endetarmskreft (rectum cancer)
* Gynekologisk kreft
* Hjernesvulstar
* Hudkreft
* Lever/gallekreft
* Livmorhalskreft (cervix cancer)
* Lungekreft
* Lymfekreft (lymfom)
* Magekreft
* Prostatakreft
* Skjoldkjertelkreft
* Spiserøyrskreft
* Tarmkreft (colon cancer)
* Testikkelkreft (testis cancer, germinalcelletumores)
* Urinvegskreft

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **kreft**

* Kreft i Folkehelseinstituttet.
* Kreftforeningen
* Kreftregisteret

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* BBC Things
* NDL

 |
**Didgeridoo** (uttalt /ˌdɪdʒəriːˈduː/, også kalla **didjeridu**, **yidaki**, **yirdaki**) er eit tradisjonelt australsk blåseinstrument. Det er laga av eit langt, uthola trerøyr. 
Ein bles på instrumentet som ein trompet, og bruker munnhola og leppene til å skapa forskjellige klangfargar. Den vanlege speleteknikken inneber bruk av sirkelpust, slik at ein får ein uavbroten tone. I motsetnad til på vanlege messingblåseinstrument, der ein bruker leppene til å skifta mellom tonane i naturtonerekka, speler ein berre pedaltonen på didgeridoo.

Instrumentet blei funne opp av aboriginarar frå nordlege Australia på eit ukjend tidspunkt i løpet av dei siste 1 500 åra. Ordet *didgeridoo* eller *didjeridoo* er eit lydmalande ord som har vore i skriftleg bruk sidan 1920-åra. Ordet er ikkje kjend frå dei opphavleg australske språka, der instrumentet hadde ulike namn. Ordet *yirdaki* blir brukt av yolngu-folket i Arnhem land.

Sjå også
--------

* Alpehorn
* Fløyte
* Panfløyte

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Didgeridoo» frå Wikipedia på bokmål, og «Didgeridoo» frå Wikipedia på engelsk den 20. mai 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Didgeridoo**

* iDIDJ Australia: Australian Didgeridoo Cultural Hub

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
**Axel Winge** (21. mai 1827–19. desember 1893) var ein norsk skipsreiar, dispasjør og stortingsmann frå Christiania.

Winge var son til ein meklar. Åra 1839-42 var han ved ein handelsskule i Altona. Sidan var han i tre år på eit handelskontor i Christiania, og eitt år i Alger. Frå 1848 arbeidde han som translatør i Christiania. Etter å ha drive reiarverksemd i lag med ein bror, byrja han i 1866 som dispasjør. Året etter stifta Skibsassuranseforeningen Christiania, som han styrte til han døydde. Børskommissær frå 1869. Han var ein av stiftarane av Kristiania handelsgymnas. I 1881 var han medlem av kommisjonen om forsikringsselskap, året etter utnemnd til medlem av den skandinaviske kommisjonen om sjøfartslova.

Winge var 3. representant for Kristiania, Hønefoss og Kongsvinger på Stortinget 1889-91, vald for Høgre. Han var medlem av Lagtinget og næringskomite nr 2.

Han døydde i hovudstaden i 1893.

Kjelde
------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
**Luka Karabatić** (fødd 19. april 1988) er ein fransk handballspelar, linjespelar i Paris Saint-Germain. Han er europameister, to gongar verdsmeister og vart i 2021 olympisk meister med Frankrike sitt sigerrike landslag. Nikola Karabatić er hans eldre bror.

### Landslagsspel

Luka Karabatić debuterte på det franske landslaget 8. juni 2011. Han var med i mannskapa som triumferte i EM 2014, VM 2015, VM 2017 og i Sommar-OL i 2021. Under Sommar-OL 2016 i Rio de Janeiro tapte han og laget hans finalen not Danmark. Åra 2018 og 2019 var han med på å vinne bronsefinalen i høvesvis europameisterskapen og verdsmeisterskapen.

### Klubbspel

Frå 2007 til 2012 spelte Karabatić for Montpellier, ein klubb som alle desse sesongane gjekk til topps i den nasjonale seriemeisterskapen. Hausten 2012 vart han tiltala for kampfiksing og i 2017 dømt i saka. Montpellier avslutta i november 2012 kontrakten med Karabatić. I staden spelte han for Pays d'Aix fram til sommaren 2015. Sidan den tid har han vore PSG-spelar. Med Paris Saint-Germain sanka han åtte seriemeisterpokalar og tre triumfar i den franske cupmeisterskapen.

### Merittar

* OL-gull: 2021 med Frankrike
* VM gull: 2015, 2017 med Frankrike
* EM-gull: 2014 med Frankrike
* OL-sølv: 2016 med Frankrike
* EM-bronse: 2018 med Frankrike
* VM-bronse: 2019 med Frankrike
* Fransk seriemeister: 2008, 2009, 2010, 2011, 2012 for Montpellier HB og 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023 for PSG
* Fransk cupmeister: 2008, 2009, 2010, 2012 for Montpellier HB og 2019, 2021, 2022 for PSG
* Finalist i EHF-meisterligaen: 2017 med PSG

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Luka Karabatić» frå Wikipedia på fransk, den 14. januar 2024.*
**Eton College** er ein privatskule (engelsk *public school*) i Eton, England. Den eksklusive skulen er for gutar i alderen 13–18 år. 

Det går om lag 1200 elevar på skulen. Dei betaler ei årleg avgift på om lag 23 000 pund, og får i byte svært gode bu- og læringstilhøve. Som på dei fleste *public schools* er gjennomsnittskarakterane svært gode. 

Skulen er kjend for dei tidlegare elevane sine, dei såkalla *Old Etonians*, og for dei gammaldagse tradisjonane ein held i hevd der. Dette inkluderer ei uniform som er sett saman av kjole og kvitt og smalstripa bukser. Uniforma vart fyrst nytta under sørgjeperioden etter Georg III, og vert no nytta i skuletida. Det finst òg ei rekkje slanguttrykk som stammar frå Eton, og som vert nytta i dei øvre samfunnslaga. 

Eton College er populær i kongefamilien, og nitten britiske statsministrar har vore elevar der. Det er òg mange *Old Etonians* i det britiske militæret.

Historie
--------

*King's College of Our Lady of Eton* vart skipa av Henrik VI i 1440. Målet var å gje gratis utdanning til 70 fattige studentar, som seinare skulle studera vidare ved King's College, Cambridge, som vart skipa av den same kongen året etter. Om lag helvta av den fyrste staben, og dessutan den fyrste rektoren, kom frå Winchester College. Denne skulen var modell for Eton. 

Nicholas Udall, rektor frå 1534 til 1541, er kjend som den fyrste personen som vart fengsla for brot på *Buggery Act* av 1533, ei lov mot homoseksuell omgang.

På 1600-talet var han ikkje lenger ein skule berre for utvalde studentar, og det vart populært blant rike familiar å senda søner dit. 

Det er hevda at hertugen av Wellington ein gong sa at «slaget ved Waterloo vart vunne på speleplassane til Eton». Mange tvilar på om han verkeleg sa dette, for skulen hadde ingen speleplassar eller organiserte idrettsaktivitetar då han gjekk der på slutten av 1700-talet. Han likte seg heller ikkje særleg godt som elev der, men vitja seinare i livet skulen fleire gonger, og var særs populær blant elevane og blant staben.

Eton College, Provost's Garden.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Eton College**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Theodor-Octavian Andrei** (fødd 9. april 2004 i București i Romania), kjend under artistnamnet **Theodor Andrei**, er ein rumensk songar. I februar 2023 vann han den rumenske songtevlinga *Selecția Națională* og representerte Romania i Eurovision Song Contest 2023 med songen «D.G.T. (Off and On)».

Bakgrunn
--------

Andrei vaks opp i den rumenske hovudstaden București. Som 13-åring i 2017 vart han kjend då han deltok i *Vocea Romaniei Junior*, den rumenske utgåva av *The Voice Kids*. Han nådde semifinalen i den tv-sende tevlinga.

I 2020 deltok Andrei i rumenske *X Factor*, der han blei slegen ut før direktesendingene. Han har gjeve ut ei rekkje singlar sidan 2017 og slapp debutalbumet *Fragil* i 2022.

Året etter var Andrei blant deltakarane i *Selecția Națională*, den rumenske uttakinga til Eurovision Song Contest. I finalen laurdag 11. februar 2023 vann han tevlinga med låten «D.G.T. (Off and On)». Som følgje av sigeren fekk han representere Romania i Eurovision Song Contest 2023 i Liverpool. I semifinalen enda han på delt sisteplass med null poeng.

Referansar
----------

1. 1 2  «TheodorAndrei a câștigat Selecția Națională Eurovision România 2023. Publicul a decis!». *click.ro* (på rumensk). Henta 12. februar 2023.
2. ↑  «VIDEOCine este Theodor Andrei, tânărul de 18 ani care va reprezenta România la Eurovision 2023 cu piesa „D.G.T. (Off and on)"». *life.hotnews.ro* (på rumensk). Henta 12. februar 2023.
3. ↑  Grace, Emily (11. februar 2023). «Romania: Theodor Andrei to Eurovision 2023». *Eurovoix* (på engelsk). Henta 12. februar 2023.
4. ↑  «TheodorAndrei». *eurovision.tv* (på engelsk). Henta 12. februar 2023.
5. ↑  Tudor, Ruxandra (11. februar 2023). «Romania: Theodor Andrei to Eurovision with "D. G. T. (Off and on)"». *wiwibloggs* (på engelsk). Henta 12. februar 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Theodor Andrei» frå Wikipedia på bokmål, den 7. desember 2023.*
**István Rózsavölgyi** (30. mars 1929–27. januar 2012) var ein ungarsk friidrettsutøvar frå Budapest som i 1956-57 var verdsrekordhaldar på 1500 meter. Han vann i 1960 den olympiske bronsemedaljen på distansen.

3. august 1956 i Tata forbetra Rózsavölgyi verdsrekorden på 1500 meter til 3.40,6. Vel tre månader seinare rauk han ut allereie i forsøket under dei olympiske sommarleikane i Melbourne. Etter ein svak 1957-sesong, der han mista verdsrekorden på 1500 meter, kom Rózsavölgyi sterkare tilbake i 1958. Under europameisterskapen i Stockholm enda han på fjerdeplassen på 1500 meter. I 1959 noterte han seg for årsbeste i verda då han vart klokka inn 3.38,9. Ein dryg månad før Sommar-OL 1960 presterte Rózsavölgyi livsbeste 3.38,8 då han vart ungarsk meister heime i Budapest.

Til sommarleikane i Roma kom Herb Elliott frå Australia som klar favoritt. I finalen tok australiaren føringa og sprang i mål til suveren verdsrekord 3.35,6. Han var om lag 20 meter framom Michel Jazy, fem meter bak franskmannen vann Rózsavölgyi bronsen på 3.39,2. Ungararen la opp i 1962.

Kjelder
-------

* World Athletics
* *Denne artikkelen bygger på «István Rózsavölgyi» frå Wikipedia på tysk, den 24. september 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
Kvinne frå Jemen med nikab.
Kvinner med nikab i Tyrkia
**Nikab** (niqāb) er eit hovudplagg som dekker heile andletet, men ikkje auga. Plagget vert bore av nokre muslimske kvinner som ein del av ein heldekkende hijab. Plagget vert brukt mykje i delar av Midtausten, men kan òg finnast brukt i Nord-Afrika, Søraust-Asia og det Indiske subkontinent. Plagget er mest utbreidd i landa på Den arabiske halvøya.

Opphav
------

Det vert av og til hevda at ansiktsløret opphavleg var ein del av kvinna si bekledning i nokon klasser i det bysantinske imperiet, og at det så vart teke inn i muslimsk kultur etter den arabiske erobringa av Midtausten. Likevel, sjølv om bysantinsk kunst før Islam viser kvinner med tilsløra hovud/hår, så viser den aldri kvinner med tilsløra andlet. Den greske geografen Strabo, som skreiv i det første århundret e.Kr. refererer til nokre persiske kvinner som dekte andletet, og den kristne forfattaren Tertullian, som levde i det tredje århundret, refererer i sit verk *Tilsløringen av jomfruer* til to heidenske kvinner i Arabia som ber eit slør som dekker heile andletet. Desse tidlege kjeldene viser at det fanst bruk av ansiktslør blant kvinner i Arabia og Persia lenge før Islam.

Forbod
------

Nytta av ansiktdekkende slør har vore omstridt moderne tid. Spesielt i den vestlege verda der enkelte land har nedlagt forbod mot det. I 2015 fekk Frankrike medhold av Den europeiske menneskerettsdomstolen for eit slikt forbod for offentleg tilsette. Eit tilsvarande forbod mot å dekkja til andletet på offentleg stad fekk støtte frå same domstol i 2014. Fleire andre land har heilt eller delvis forbod eller restriksjonar mot ansiktdekkende slør.

Plagget er òg forbode i fleire muslimske land, blant dem Syria, Tyrkia og Egypt.[*treng kjelde*]

Referansar
----------

* *Denne artikkelen bygger på «Niqab» frå Wikipedia på bokmål, den 8. november 2018.*

1. ↑  «Nå kan du skrive «kviss» og «nikab» på norsk». *Trønder-Avisa*. 11. desember 2015. Arkivert frå originalen 8. november 2018. Henta 11. desember 2015.
2. ↑  Facinghistory - A Brief History of the Veil in Islam (besøkt 29.11.2015)
3. ↑  Se for eksempel F.R.C. Bagley, "Introduction", in B. Spuler, *A History of the Muslim World.*
4. ↑  *The Veiling of Virgins* Ch. 17.
5. ↑  NRK - Slør-forbud ikke i strid med menneskerettighetene (27.11.2015)
Koordinatar: 60°58′24″N 9°17′43″E﻿

**Valdres folkehøgskule** er ein kristen folkehøgskule som ligg på Leira i Nord-Aurdal kommune i Innlandet fylke. Skulen tar årleg imot om lag 100 elevar og er eigd av organisasjonen KFUK-KFUM. Slagordet til skulen er «Midt i vintereventyret», som kjem av gunstig geografisk plassering i høve vinteraktivitetar og friluftsliv, med stabil vinter frå november til mai.

Det er kort køyreavstand frå Valdres folkehøgskule til Valdres alpinsenter og preparerte langrennsløyper. På skulen er det gymsal, buldrerom, styrkerom, sandvolleyballbane, tekstil- og sløydsal, og skistall. I uteområdet ved skulen er det grusbane som vinterstid vert dekt av is og brukt til ishockey og skeising. Det er kort gåavstand frå skuleområdet til klatrefelt og gode forhold for terrengsykling. Fleire av turane som skulen arrangerer er lagt til fjella i og omkring Jotunheimen. Det er også turar og aktivitetar knytt til turiststadene Beitostølen og Hemsedal.

### Historie

Skulen vart skipa av den kristelege læraren og målmannen Ola Eiriksson Bø (1867–1917) i 1899. Han skal ha fått ideen om ein folkehøgskule i Valdres av Jakob Dale i Aust-Agder då han arbeidde på amtsskulen der 1897–1899, og like etter tok avisa Samhold på Gjøvik til orde for ideen. Bø sjølv innleidde om saka på ei ungdomsstemne på Rogne i Øystre Slidre kommune sommaren 1899 der Valdres ungdomslag vart skipa. Møtet gjorde vedtak om å arbeida for ein folkehøgskule, og etter eit brev frå Bø 30. juni 1899, slutta alle kommunane i Valdres seg til skuleskipingsplanen.

2. oktober 1899 kunne så Bø ynskja dei fyrste elevane velkomne til skulestart i mellombelse lokale på Løkje hotell i Vestre Slidre kommune. Då Valdresbanen opna i 1906, flytte skulen til garden Øvre Nes på Fagernes. I 1911 flytte så skulen til Leira der skuletunet er i dag, og sommaren 1912 vart skulebygningen sett opp. Ola Eiriksson Bø var styrar så lenge han levde (til 1917).

Skulen hadde frå skipinga ein kristeleg profil som skilde han frå dei frilyndte folkehøgskulane, og han vart gjerne heller rekna mellom dei kristelege ungdomsskulane. Ein av lærarane frå 1902 var Olaus Islandsmoen, som i 1906 skipa Vestoppland Folkehøgskole. 

Familien Asheim kom inn som eigarar av skulen i 1929. I 2012 tok organisasjonen KFUK-KFUM over som eigarar av skulen.

I 2014 omkom to elevar frå Valdres folkehøgskule og ein sjåfør då ein minibuss kolliderte med ein lastebil i Nanyuki i Kenya. Ni vart skadde etter ulukka.

Kjelder
-------

* Brekkun, Ola. (1925). Valdres folkehøgskule i 25 år. *Vårvon*, s. 28-35.
* Aars, Ivar, Trond Bollerud, og Torkjell Asheim. (1999). *Heimsyn. Valdres folkehøgskule 1899-1999.* Hundreårsskrift. Leira: Valdres folkehøgskule.
* «Valdres folkehøgskule - Om skolen». folkehøgskole.no. Henta 3. juni 2015.

### Referansar

1. ↑  «Valdres Folkehøgskule ikke lenger familieid». NRK. 7. september 2012. Henta 21. september 2012.
2. ↑  «Overlevde mareritt på skuletur». Firda. 16. april 2014. Henta 18. desember 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Valdres folkehøgskule på Facebook
**Slettvar** (*Scophthalmus rhombus*) er ein flyndrefisk i varfamilien. 

Fisken blir opptil 75 cm lang og 8 kg. Han liknar på piggvar, men er smalare, og skinnet på den farga sida (oversida) er glatt. Oversida er gråspragla, medan blindsida som oftast er kvit. Som andre medlemmer i varfamilien er flyndra nesten alltid venstrevridd. Slettvaren lever på 5–70 meters djup. Han lever som oftast på sandbotn, og føda består av krepsdyr og ulike fiskeslag som brisling, hvitting, hyse, sil, sild og augepål. Slettvaren er rekna som ein utmerka matfisk, men er ikkje like ettertrakta som piggvaren. I Noreg blir det ikkje drive regulært fiske etter arten, men ein del blir tatt som bifangst.

Kjelder
-------

1. ↑  «Artsdatabankens artsopplysninger». Artsdatabanken. 4. august 2020. Henta 4. august 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Slettvar» frå Wikipedia på bokmål, den 27. oktober 2023.*

Litteratur
----------

* Moen, Frank Emil. *Dyreliv i havet - Nordeuropeisk marin fauna* (3 utg.). Kristiansund: KOM Forlag. ISBN 82-90823-54-1.
* Pethon, Per. *Aschehougs store fiskebok* (5 utg.). Oslo. ISBN 82-03-23247-7.

Undersida av ein slettvar
| **Svanøya** |
| --- |
|  |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Sunnfjord |
| **Koordinatar** | 61°29′20″N 05°05′26″E﻿Koordinatar: 61°29′20″N 05°05′26″E﻿

 |
| **Areal** | 10,3 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Vågsfjellet (235 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Vestland

 |
| Demografi |
| **Folketal** | ca. 50 (2023) |
| **Folketettleik** | 5 /km² |

**Svanøya** er den sørlegaste og frodigaste øya i Kinn kommune. Her finn ein planter og tre ein vanlegvis ikkje finn på Vestlandet, til dømes kristtorn. 

Historia til øya er mangfaldig og går langt attende i tida. I førre hundreåret var Svanøya det viktigaste senteret i regionen, med stor aktivitet på eksport og skipsfart. Over 100 mann arbeida i kopargruvene, haugianarane var storprodusentar av salt, her vart det bygd skip og drive storgard. Her finn ein eit steinkors reist til ære for Heilag-Olav og ein offerplass frå vikingtida. Namnet Svanøya har øya fått etter biskop Hans Svane som eigde Svanøy Hovudgard 1662–85.

**Folketalsutvikling**

| 1801 | 1900 | 2000 | 2023 |
| --- | --- | --- | --- |
| 91 | 88 | 97a | 54a |

a Med Marøya

Kjelder
-------

1. ↑  Folketeljing 1801 for Kinn prestegjeld, frå Digitalarkivet
2. ↑  Folketeljing 1900 for Kinn herred, frå Digitalarkivet
3. 1 2  Befolkning, etter grunnkrets, statistikkvariabel og år, frå Statistisk sentralbyrå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Norsk Slektshistorisk Foreining** (**NSF**) vart stifta 22. oktober 1926. Tidlegare hadde norske slektsforskarar og genealogar hatt felles organisasjon med dei danske gjennom *Dansk-norsk Samfund for Genealogi og Personalhistorie* (stifta 1879).

Foreininga skulle ha som hovudmål å gje ut publikasjonar til å fremje kunnskapen om slekter og slektsforsking i Noreg. Foreininga gjev ut fagtidsskriftet *Norsk Slektshistorisk Tidsskrift* og medlemsbladet *Genealogen*, begge med to nummer i året.

I 1906 kom det første tidsskriftet for norsk slektsforsking. *Norsk tidsskrift for genealogi, personalhistorie, biografi og litteraturhistorie* kom ut med til saman 16 hefte (fordelt på 3 band) fram til 1926. Tidsskriftet var redigert av Erik Andreas Thomle, Stian Herlofsen Finne-Grønn og Christoffer Morgenstierne Munthe. I 1927 vart denne publikasjonen erstatta av *Norsk slektshistorisk tidsskrift* som tidsskrift for slekts- og personalhistorie i Noreg.

Norsk Slektshistorisk Foreining har i dag rundt 2.100 medlemmar i inn- og utland og driv eit fagbibliotek i Oslo. Rune Nedrud er formann (2015).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* BR orgnr

 |
**Wey** er ei elv i England, for det meste i grevskapet Surrey. Ho er ei sideelv til Themsen, og startar som to separate elvar ved Alton og Liphook i Hampshire. Dei to møtest ved Tilford. Elva er navigerbar over ei strekning på omkring 32 km, frå Godalming til Themsen ved Weybridge sørvest for London.

Dei 25 kilometrane til Guildford vart gjort navigerbare etter eit parlamentsvedtak i 1651. Arbeidet vart fullført i 1653, og tillét lektertransport til London. Utbetringar vart utført i 1671. I 1760 vart ytterlegare 7 km gjort navigerbare, fram til Godalming. Elva har i delar av denne strekninga karakter av ein kanal, og blir òg kalla *Godalming Navigation*. Basingstokekanalen og Wey og Arun-kanelen vart seinare bygd for å kople Wey til kanalnettverket.

Kanaldelen var i privat eige fram til 1963. Delar av ho vart gjeve til National Trust i 1964, og resten i 1968. Det har ikkje vore kommersiell trafikk sidan 1983. National Trust har eit vitjingssenter i eit tidlegare verft i Guildford.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wey (Surrey)» frå Wikipedia på bokmål, den 7. juli 2011.*
**Estelle Nze Minko** (fødd 11. august 1991) er ein fransk handballspelar som vart verdsmeister med Frankrike sitt landslag i 2017 og 2023, europameister i 2018 og olympisk meister i 2021.

### Landslagsspel

Minko debuterte for det franske landslaget 24. oktober 2013. Ho har sidan 2014 delteke i elleve internasjonale meisterskaps-turneringar i rad. Sommaren 2016 var ho med på å vinne OL-sølv i Rio de Janeiro, i desember same året vann ho bronse under europameisterskapen i Sverige. Året etter var Minko med då Frankrike vann over Noreg i finalen i Handball-VM 2017, sameleis då Frankrike vann over Romania i EM-finalen 2018 på fransk heimegrunn. Med 38 nettkjenningar var ho lagets flittigaste målskårar i turneringa. I desember 2020 vart ho kåra til den beste spelaren i EM-turneringa i Danmark, trass i at Frankrike tapte finalen mot Noreg. Sommaren 2021 vann ho i Tokyo olympisk gullmedalje for Frankrike då Russland vart slått med fem mål. Derimot enda VM-finalen 2021 mot Noreg med fransk kollaps og sjumålstap. I den neste [[Handball-VM 2023 for kvinner
VM-finalen]], i danske Herning i 2023, revansjerte Minko og dei franske kvinnene seg med å slå Noreg 31–28.

### Klubbspel

Frå 2009 til -16 spelte Minko for fem ulike lag i heimlandet. Sommaren 2016 skreiv ho kontrakt med det ungarske topplaget Siófok KC. Med Siófok vann ho EHF-cupvinnarcupen 2019. Ho flytta straks etter over til rivalen Győri ETO. Med Győri ETO vann ho den ungarske cupen i 2021 og den ungarske seriemeisterskapen i 2022 og 2023.

### Merittar

* OL-gull: 2021 med Frankrike
* VM-gull: 2017 og 2023 med Frankrike
* EM-gull: 2018 med Frankrike
* OL-sølv: 2016 med Frankrike
* VM-sølv: 2021 med Frankrike
* EM-sølv: 2020 med Frankrike
* EM-bronse: 2016 med Frankrike
* Vinnar av EHF-cupvinnarcupen: 2019 med Siofok
* Ungarsk seriemeister: 2022, 2023 med Győri ETO
* Ungarsk cupmeister: 2021 med Győri ETO

Kjelder
-------
**Håvamål** eller **Hávamál** tyder noko nær *Talen til den høge*. Den høge vil i denne samanheng seia guden Odin.

Håvamål er eit kvad i den eldre Edda. Samlinga av dikt vart skrive ned på Island på 1200-talet, men mykje kan ha opphav i Noreg. Somme strofer kan vera frå 1100-talet og 1200-talet, men delar kan vera mykje eldre. Språket og skikken med likbrenning kan tyda på at mykje vart dikta frå 800-talet av. Dikta vart mykje overført munnleg til nye generasjonar. 

Håvamål er i hovudsak eit langt læredikt om god og dårleg oppførsel. Guden Odin tek av og til ordet for å fortelja om sitt eige liv.

Det vert oppmoda om å fara varleg fram, visa gjestfridom og ha måtehald med mat og drykk. Ein skal vera tru mot venene sine og ikkje innlata seg med uvener eller venene deira, gå anstendig kledd, verdsetja òg dei små gåver, ikkje spela klokare enn ein er, og tenkja over kva ein seier.
Ein må setja pris på livet, sjølv om ein er fattig eller sjuk. Det er betre å vera blind enn daud og brend. Hugs å ta med rett mat på reise, hån ikkje dei fattige, og tenk at eit godt ettermæle varar evig. 

Det vert fortalt korleis Odin vert lurd av jotunen Billing si dotter. I staden for ei ven kvinne finn han ein bunden hund i sengja. Odin på si side lurde jotunen Suttung si dotter Gunnlòd. Slik skaffa Odin skaldemjøden eller suttungmjøden til menneska.

I eit avsnitt som vert kalla Runegaldret, ofrar Odin seg sjølv til seg sjølv ved å hengja seg i livstreet Yggdrasil. Etter dette drikk han av skaldemjøden og får innsikt i runemagi og tryllesongar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Håvamål på norsk (på fleire språk)
* Håvamål på norrønt (på fleire språk)
* Håvamål med kommentarar
* Knut Ødegård: "Edda I" med essay og kommentarar.

Litteratur
----------

* Håvamål. Gjendikting og kommentarar av Knut Ødegård i Edda-dikt I, Oslo 2013.
* Håvamål. Omsett av Ivar Mortensson Egnund. Etterord og revisjon av Bjarne Fidjestøl, Oslo 1994.
Modell av GSI.
Ein del av lagringsringen ESR.
**GSI Helmholtzzentrum für Schwerionenforschung** (Helmholtz-senter for forsking på tunge ion) i Wixhausen i Darmstadt er eit forskingsinstitutt grunnlagt i 1969 som *Gesellschaft für Schwerionenforschung* (GSI). 

Instituttet er mellom anna kjent for å ha oppdaga seks grunnstoff: meitnerium (1982), hassium (1984), darmstadtium (1994), roentgenium (1994), bohrium (1996), og copernicium (1996). I tillegg til grunnforsking driv insituttet praktisk medisinsk forsking.

Det eldste og viktigaste verktøyet på instituttet er den lineære partikkelakseleratoren *Universal linear accelerator* (UNILAC) som kan akselerere ion til 20 % av lysfarten. I 1990 fekk instituttet tilført synkrotronen SIS18, som kan akselerere ion til 90 % av lysfarten og lagringsringen ESR.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «GSI Helmholtzzentrum für Schwerionenforschung» frå Wikipedia på bokmål, den 16. april 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **GSI Helmholtzzentrum für Schwerionenforschung**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* CiNii

 |
Koordinatar: 55°41′8.4″N 12°34′38.2″E﻿

**Rosenborg slott** er eit slott i Kongens Have i København. Det er bygt etter ordre frå Kristian IV 1606–1607. Fyrst var Rosenborg eit lysthus, men med utvidingar i 1613–1615, 1616–1624 og igjen i 1633 vart det det slottet vi kjenner i dag. Dette var bustad for skiftande kongar fram til 1710. Det er oppført i nederlandsk renessansestil, som er typisk for byggverka på den tida.

I dag er det eit kulturhistorisk museum, De Danske Kongers Kronologiske Samling, som fortel historia til dei danske kongane gjennom 300 år, frå Frederik II på 1500-talet til Frederik VII på 1800-talet, og er heimstad for dei danske kronregaliene og kronjuvelane, som ein òg kan sjå der.

Slottet er freda.

Rosenborg slott.

Kjelder
-------

1. ↑  «Rosenborg» (på dansk). Slots- og Kulturstyrelsen. Henta 12. september 2016.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Rosenborg slott**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* GeoNames

 |
**Garfield Darien** (fødd 22. desember 1987) er ein fransk tidlegare friidrettsutøvar frå Lyon som tevla internasjonalt på 110 meter hekk. Han vann sølvmedalje i øvinga både under europameisterskapane 2010 og 2014.

Aktiv
-----

Darien sette i 2009 personbeste med eit løp på 13,36 sekund i Monaco, og han nådde semifinalane ved VM i Berlin. Under europameisterskapen 2010 i Barcelona overraska han og vart andremann etter Andy Turner frå Storbritannia.

I juni 2012 forbetra Darien den personlege rekorden til 13,24 sekund då han vann eit internasjonalt stemne i Genève. Sist i same månaden flytta han rekorden sin til 13,15 i semifinalen ved EM i Helsinki. Dagen etter rekordtida vann han eit nytt EM-sølv på 13,20, fire hundredels sekund etter storfavoritten Sergej Sjubenkov frå Russland.

Åra mellom 2013 og 2014 var Darien plaga av sjukdom. I 2017-sesongen var han tilbake i toppslag. Han flytta då i juni sitt personbeste til 13,09 sekund ved Ostrava-stemnet, i august enda han fjerdeplassen i verdsmeisterskapen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2009 i Berlin: Utslått i semifinalane
* EM 2010 i Barcelona: Sølvmedalje – 13,34, bakom Andy Turner (13,28)
* EM 2012 i Helsinki: Sølvmedalje – 13,20, bakom Sergej Sjubenkov (13,16)
* VM 2015 i Beijing: Nr 8 – 13,35
* VM 2017 i London: Nr 4 – 13,30

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Garfield Darien» frå Wikipedia på engelsk, den 10. juli 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Garfield Darien**
**DR Byen** er hovudkvarteret til DR i Ørestaden på Amager i København i Danmark. Her vart alle aktivitetane til DR i København samla i 2006 og 2007. Alle medarbeidarane til DR flytta til DR Byen frå Radiohuset på Frederiksberg og TV-Byen i Søborg. DR Byen er eit av dei mest avanserte multimediahusa i verda.

DR Byen består av i alt fire delar:

* Del 1: Mellom anna DR Produktion
* Del 2: Mellom anna DR Nyheder
* Del 3: Mellom anna P4 København (Københavns Radio) og administrasjonen.
* Del 4: DR Koncerthuset husar også mellom anna DR Rytmisk.

Dei fyrste sendingane frå DR Byen starta i februar 2006. Den fyrste direktesendinga var underhaldningsprogrammet *Showtime*. Sidan byrja *Debatten* og *Clement Direkte* på DR2 å sende direkte frå dei nye lokala i Ørestaden.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «DR Byen» frå Wikipedia på bokmål, den 4. september 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **DR Byen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Luka Ivanović** (serbisk: Лука Ивановић; fødd 18. mai 1992 i Čačak i dåverande FR Jugoslavia), kjend under artistnamnet **Luke Black**, er ein serbisk songar og låtskrivar. Han er den fyrste serbiske artisten som signerte kontrakt med Universal Music Group, der han gav ut debut-EP-en *Thornes* i februar 2015. Han representerte Serbia i Eurovision Song Contest 2023 med songen «Samo mi se spava».

Bakgrunn
--------

Ivanović ble fødd 18. mai 1992 Čačak i FR Jugoslavia, dagens Serbia. Han byrja med musikk som 12-åring då han byrja å skrive eigne tekster, og eit par år seinare byrja han å lage og produsere sin eigen musikk.

Ivanović flytta til Beograd for å studere engelsk språk og litteratur. Han har også ein mastergrad i musikkproduksjon.

Scenenamnet «Luke» er ein anglisering av fornamnet Luka, mens «Black» kjem frå då han som tenåring sørgde i 40 dagar for «døden til det serbiske musikklivet».

### Karriere

Luke Black på scena under Eurovision Song Contest 2023 i Liverpool.
Ivanović byrja musikkarrieren då representantar frå Universal Music Group la merke til songen hans «D-Generation». Han fekk platekontrakt og gav ut debutsingelen «Nebula Lullaby» i 2014, mens «D-Generation» blei offisielt gjeven ut i februar 2015. Kort tid etter kom oppfølgjarsingelen «Holding on to Love», og debut-EP-en *Thornes* i september 2015. Seinare følgde framsyningar på festivalar og konsertar i Zagreb, Beijing, Shanghai og Guangzhou. I juli 2018 kom andre-EP-en *Neoslavic*.

I april 2021 gav Black på eige forlag ut «A House on the Hill» som blei med EP-en *F23.8*.

I januar 2023 deltok Black i *Pesma za Evroviziju*, den serbiske uttakinga til Eurovision Song Contest 2023 med songen «Samo mi se spava». Han vann finalen lørdag 4. mars og fekk representere Serbia i Eurovision Song Contest i Liverpool. Der enda han som nummer 24 av 26 deltakarar i finalen.

Referansar
----------

1. ↑  «Koje Luka Blek: Ekscentrični umetnik iz Čačka koji će ove godine predstavljati Srbiju na Evroviziji». *Telegraf.rs* (på serbisk). 5. mars 2023. Henta 5. mars 2023.
2. ↑  «Koje Luke Black, koji će predstavljati Srbiju na Evroviziji 2023? - Scena - Dnevni list Danas» (på serbisk). 5. mars 2023. Henta 5. mars 2023.
3. ↑  «LukeBlack otkrio svoju TAKTIKU na "Pesmi za Evroviziju" - Ja sam MASTER MANIPULATOR, namerno sam loše odradio televizijske nastupe!». *www.sd.rs* (på serbisk). 1. mars 2023. Henta 5. mars 2023.
4. ↑  «LukeBlack ima novi singl». *B92.net* (på serbisk). Henta 5. mars 2023.
5. ↑  «LukeBlack predstavio se debitanskim EP-ijem 'Thorns'». *ravnododna* (på kroatisk). 18. september 2015. Henta 5. mars 2023.
6. ↑  Jovović, Pero (15. mai 2021). «Srpski"pop alhemičar" ima novi singl koji morate čuti». *NOVA portal* (på serbisk). Henta 5. mars 2023.
7. ↑
8. ↑  Serbia, RTS, Radio televizija Srbije, Radio Television of. «Светможда гори, али у Ливерпул сигурно не идемо да спавамо». *www.rts.rs*. Henta 5. mars 2023.
9. ↑  «GrandFinal of Liverpool 2023 - Eurovision Song Contest». *eurovision.tv*. Henta 18. mai 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Luke Black» frå Wikipedia på bokmål, den 8. desember 2023.*
Sadeh-feiring i Teheran.
**Sadeh** (farsi for 'hundre') er ei gammal persisk midvinterfeiring som hovudsakleg blir feira av parsarar, men også av ein del iranske muslimar. Sadeh eller sada blir også kalla *djasjan-e sadeh*, 'hundre-feiringa', og *adur-djasjan*, 'eldfesten'. 

Sadeh blir særleg feira av iranske parsarar frå Kerman og Yazd, og av indiske parsarar.

Høgtida blir markert til ulike tider. Nokre tradisjonar plasserer han 100 dagar etter den første vinterdagen, andre 50 dagar (til saman 100 dagar og netter) før persisk nyttår, navroz. I tillegg følgjer parsarar tre ulike kalendersystem, slik at høgtida kan finna stad på svært ulike datoar innan det vestlege året.

Datering
--------

I følgje ein tradisjon finn feiringa stad på den tiande dagen, *aban*, i månaden *vohuman*, som er hundre dagar etter første vinterdagen, *gahambar*-dagen i *ayathrima*. Ifølgje fasli-kalenderen, som følgjer årstidene notildags, tilsvarer dette 24. januar. Blant andre parsarar finn feiringa gjerne stad 50 dagar før navroz den 21. mars, altså den 30. januar.

Ein tradisjon som er mindre utbreidd i dag feirar sadeh på den hundrede dagen før navroz, på dagen *asjtad* i månaden *adur*. Ifølgje fasli-kalenderen tilsvarer dette 11. desember.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Zoroastrian festivals» frå Wikipedia på engelsk, den 24. januar 2008.*
* avesta.org
* Cultural Heritage News Agency (CHN) i Iran
**Remo Forrer** (fødd  i Hemberg) er ein sveitsisk songar. Han slo gjennom musikalsk i 2020, då han vann den tredje sesongen av *The Voice of Switzerland*, og han representerte Sveits i Eurovision Song Contest 2023 i Liverpool med låten «Watergun».

Bakgrunn
--------

Forrer vaks opp i byen Hemberg i kantonen Sankt Gallen. Han har drive med musikk frå barndommen av, og han har blant anna spelt fløyte og trekkspel. Senere lærte han å spele piano og synge på gehør. Han tok også læretid som fagbutikkarbeidar i ein sportsbutikk.

I 2020 fekk Forrer nasjonal merksemd i Sveits, då han deltok i og vann den tredje sesongen av *The Voice of Switzerland* med Noah Veraguth som mentor. Han gav ut debutsingelen «Home» 17. april 2020, skriven av Veraguth.

I juli 2022 dukka Forrer opp på RTL-programmet *Zeig uns Deine Stimme!*, og i 2023 representerte han Sveits i Eurovision Song Contest i Liverpool. Forrer ble plukka ut til oppdraget gjennom ei utveljingsprosess i regi av den sveitsiske kringkastaren SRF. Ein internasjonal jury på 20 musikkfolk og eit panel beståande av 100 tv-sjåarar valde Forrer til å representere landet. Han deltok med låten «Watergun» og blei nummer 20 av 26 finalister.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  Adams, William Lee (20. februar 2023). «RemoForrer is Switzerland's Eurovision 2023 singer». *wiwibloggs* (på engelsk). Henta 2. mars 2023.
2. ↑  «RemoForrer: «Ich wäre bei der Finalshow durch die Luft geflogen»». *Schweizer Illustrierte* (på tysk). Henta 2. mars 2023.
3. ↑  ««The Voice»-Gewinner singt exklusiv seine neuen Song». *FM1Today* (på tysk). 17. april 2020. Henta 2. mars 2023.
4. ↑  «RemoForrer will represent Switzerland at Eurovision 2023». *eurovision.tv* (på engelsk). 20. februar 2023. Henta 2. mars 2023.
5. ↑  «RemoForrer». *eurovision.tv* (på engelsk). Henta 18. mai 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Remo Forrer» frå Wikipedia på bokmål, den 8. desember 2022.*
**Edward Gordon Craig**, opphavleg **Edward Godwin** og av og til berre kalla **Gordon Craig** (16. januar 1872–29. juli 1966) var ein britisk teaterreformator.

Craig var fødd i Stevenage i Hertfordshire som var son av skodespelaren Ellen Terry i eit utanomekteskapleg forhold til arkitekten Edward Godwin. Frå 17-årsalderen i 1889 jobba Craig som skodespelar. Han spelte mellom anna Hamlet i London i 1897. Året etter byrja han studera teikning og grafisk kunst, og frå 1900 lét han bildekunsten bli ein del av dei teaterreformatoriske aktivitetane sine som regissør. Craig gjekk inn for å frigjera teaterkunsten frå teksten, og fokusera på opplevinga av skodespelet, også lyd- og bildemessig. Den tidlege scenografiske teaterkunsten hans viste påverknad frå Adolphe Appia. Blant mange iscenesettingane Craig stod bak kan ein særleg merka seg *Elektra* (for Eleonora Duse i 1905). Duse hadde òg rolla som Rebecca West i Craig si oppsetjing av Ibsen sitt *Rosmersholm* i Firenze i 1906. Oppsetjing*a av* *Hamlet* i Moskva i 1911 blir òg sett på som verd å merka seg.

Craig spreidde ideane sine gjennom skrifter. Bland desse kan ein nemna *On the art of theatre* (1911), *Towards a new theatre* (1913), og dessutan *The theatre advancing* (1921). Frå 1908 var han òg redaktør og utgjevar av tidsskriftet *The Mask*. 

Som bildekunstnar er Edward Gordon Craig representert ved mellom anna Nationalmuseum i Stockholm.

Kjelder
-------

1. ↑  Nationalmuseum

* *Denne artikkelen bygger på «Edward Gordon Craig» frå Wikipedia på svensk, den 12. september 2023.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:*
* *Svensk uppslagsbok*. Malmö 1931.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
*Récherches sur la théorie des surfaces élastiques*, 1821
**Marie-Sophie Germain** (1. april 1776–27. juni 1831) var ein fransk matematikar. Ho kom blant anna med viktige bidrag innanfor felta talteori og differensialgeometri. I tillegg til virket som matematikar var Germain òg filosof og fysikar, og gav blant anna ut det filosofiske verket *Considérations sur l'état des science sine eit de lettres*.

Då det var vanskeleg med utdanning for kvinner på 1800-talet var Germain stort sett sjølvlærd. Mykje av kunnskapen sin fekk ho gjennom korrespondanse med mange av dei største matematikarane på den tida, mellom anna Carl Friedrich Gauss og Joseph Louis Lagrange. Germain brukte pseudonymet «Le Blanc» i brevvekslinga.

Germain vart prisløna i 1816 av Det franske vitskapsakademiet, og mot slutten av livet sitt fekk ho ein æresgrad frå Georg-August-Universität Göttingen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sophie Germain» frå Wikipedia på bokmål, den 14. februar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Sophie Germain, fra Agnes Scott College, Biographies of Women Mathematicians (engelsk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Michelinguiden**, òg kalla **Guide Michelin** eller **Guide Rouge**, er ein serie med bøker med raudt omslag som vert gjevne ut årleg av den franske bildekkprodusenten Michelin. Serien inneheld mellom anna tilrådingar av gode resturantar og hotell for folk på reise, framfor alt på reise med bil. Guiden vart gjeven ut første gongen i 1900 i Frankrike av brørne André og Edouard Michelin for å hjelpe bilistar å finne vegen, få service til bilen og eit hotell å sove på. Med tida er guiden utvida til fleire område og land i Europa, og deretter andre stader i verda. Noreg er ein del av den engelsksprålige delen *The Michelin Guide Nordic Countries*.

Guiden er best kjend for å gi fine restaurantar éin, to eller tre stjerner. Dette blir gjort ved at inspektørar vert sendt ut i løyndom for å bedømme smaken og kvaliteten på maten, utvalet og kvaliteten på vin, personalet sin kunnskap og opptreden, serveringslokalet etc. Berre maten karakteriserast med stjerner; dei andre tilhøva ved serveringsstaden markerast på anna vis i guiden. Å ha éi eller fleire stjerner vert rekna som høg status i restaurantbransjen.

### Stjerneverdiar

* éi stjerne - «Ein svært bra restaurant i sin kategori»
* to stjerner - «Usedvanleg bra matlaging, verdt ein omveg»
* tre stjerner - «Utruleg bra kjøken, verdt ei eiga reise»

|  |  |
| --- | --- |
| **Stjernerestaurantar i Noreg (2011)** | **Tal stjerner** |
| Feinschmecker i Oslo | \* |
| Le Canard i Oslo | \* |
| Restaurant Oscarsgate i Oslo | \* |
| Statholdergaarden i Oslo | \* |

Stjerne-restaurantar kan markere seg med ein plakett på veggen. Plakett på ein restautrant i Paris med ei stjerne for året 2017.

Kjelder
-------

1. ↑  «Verdens Gang». Henta 17. mars 2011.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Michelinguiden**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Sleppstikk teikning i *Haandbog i praktisk Sømandsskab***Jens Kusk Jensen** *f. Jens Kudsk Jensen* (fødd 8. februar 1866 i Vester Assels, død 23. oktober 1936 i Nivå) var ein dansk sjømann og forfattar.

Han segla til sjøs i fire år frå han var 17 år gamal. Så tok han styrmannseksamen. Tillegg tok han eksamenar i engelsk, sjørett, handelslære geografi og meteorologi. Etter det segla han som styrmann, kaptein og skipsførar. I elleve år skreiv han på *Haandbog i praktisk Sømandsskab*. Ho kom ut i 1901. Medan han arbeidde på boka forlist han fire gongar, og mykje av manuskripta hans gjekk tapt.

*Haandbog i praktisk Sømandsskab*er på 400 sider. I tillegg til med praktiske forklaringar og opplysningar om rigging, ankring, manøvrering, stuing av last, seglføring, og det meste som har med seglskip å gjer,Har boka over 600 teikningar som Jens Kusk Jensen har laga. Boka vart svært populær, og har kome i fleire utgåver. 

Jens Kusk Jensen har og gjeve ut *Haandbog i Sømandsskab for Lystfartøjer og Motorbaade*. Etter han var død vart manuskripta*En Sømands Oplevelser i Fred og Krig* og *Navigationens Udvikling* prenta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jens Kusk Jensen» frå Wikipedia på dansk, den 13. mai 2012.*
* gravsted.dk


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN

 |