recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Martina Beck
**Martina Beck** (fødd **Martina Glagow**, (fødd 21. september 1979) i Garmisch-Partenkirchen i Bayern i Tyskland) er ein tysk skiskyttar. Ho er verdsmeister på jaktstart frå VM i Khanty-Mansijsk i 2003 og vann verdscupen samanlagt i 2002/03-sesongen.

Alt som junior vart Glagow fire gonger verdsmeister. Gjennombrotet som senior kom i VM i Pokljuka i 2001, då ho kom på andreplass på fellesstarten. 2002/03-sesongen vart den største sesongen hennar so langt, då ho først vart verdsmeister på jaktstart i VM i Khanty-Mansijsk, og så vann verdscupen samanlagt, som første tyske kvinne.

Ved VM i Hochfilzen i 2004 vart ho òg beste tyske kvinne, med sølv på jaktstart og bronse på sprint og stafett. I 2005 kunne ho ikkje delta i VM i Hochfilzen grunna sjukdom. Ho var med på det tyske laget til OL i Torino i 2006, der ho tok tre sølvmedaljar. Ho bur i *Mittenwald*, nær Garmisch-Partenkirchen.

Kortfatta merittliste
---------------------

(pr. 28. februar 2006)

* Verdscupen samanlagt:
	+ 1.plass (2002/03)
* Verdsmeisterskap:
	+ 1 gull (jaktstart, 2003), 2 sølv, 3 bronse
* Olympiske leikar:
	+ 3 sølv (15 kilometer, jaktstart og stafett, Torino 2006)
* Verdscuprenn:
	+ 7 gull, 9 sølv, 10 bronse

Bakgrunnsstoff
--------------

* Martina Glagow si nettside på tysk
* Martina Glagow sin fanklubb

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
Lambdasaumen vist i raudt
Lambdasaumen vist nedst til høgre
**Lambdasaumen** (av latin *sutura lambdoidea*) eller **bakhovudsaumen** er ein tjukk og fibrøs skallesaum i den bakre delen av hovudskallen som koplar issebeina til bakhovudbeinet. Leddet er samansett av bindevev, og er kontinuerleg med *sutura occipitomastoidea*.

Namnet kjem av at den liknar på den greske bokstaven lambda.

Klinisk relevans
----------------

Ved fødsel er knoklane i hovudskallen fråskilde. Av og til kan dei vekse saman for tidleg, ein tilstand kjend som kraniosynostose, som kan føra til skallemisdanningar. Ved prematur forbeining av lambdasaumen vil skallen framstå som vridd og asymmetrisk, ein tilstand kjend som plagiocefali. Merk at plagiocefali skildrar forma («skeivt hovude»), medan kraniosynostose skildrar tilstanden.

Lambdasamen artikulerar med bakhovudbeinet og issebeina.

Fleire bilete
-------------

* Animasjon av lambdasaumen (raud)Animasjon av lambdasaumen (raud)
* Issebeina (øvst) og bakhovudbeinet (nedst) er fråskild av lambdasaumen (raud)Issebeina (øvst) og bakhovudbeinet (nedst) er fråskild av lambdasaumen (raud)
* Hovudskallen sett frå baksida. Ein kan sjå den λ-liknande forma av lambdasaumen.Hovudskallen sett frå baksida. Ein kan sjå den λ-liknande forma av lambdasaumen.
* Lambdasaumen (raud) sett ovanfråLambdasaumen (raud) sett ovanfrå
* Lambdasaumen (raud) sett ovanfrå og frå innsida av hovudskallenLambdasaumen (raud) sett ovanfrå og frå innsida av hovudskallen
* Lambdasaumen (gul) sett frå sida og innsidaLambdasaumen (gul) sett frå sida og innsida
* Lambdasaumen med mellomliggande knoklar, ossa suturarum, sett frå baksida.Lambdasaumen med mellomliggande knoklar, *ossa suturarum*, sett frå baksida.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lambdoid suture» frå Wikipedia på engelsk, den 28. februar 2015.*

1. 1 2  Holck, Per (13. februar 2009). «lambdasømmen». Store medisinske leksikon. Henta 28. februar 2015.

### Referansar

* "Sagittal suture." *Stedman's Medical Dictionary, 27th ed.* (2000).
* Moore, Keith L. and T.V.N. Persaud. *The Developing Human: Clinically Oriented Embryology, 7th ed.* (2003).

Bakgrunnsstoff
--------------
Eit slyngepsykrometer til bruk utandørs
Innsida av ein Stevensonskjerm som viser eit motorisert psykrometer
**Hygrometer** er eit instrument som blir brukt for å måle fukt. Eit psykrometer er eit enkelt hygrometer som består av to termometer, der det eine har ein følar som er konstant våt og målar våttemperaturen. Fordamping frå følaren fører til lågare temperatur, slik at termometeret vanlegvis viser lågare temperatur enn det tørre termometeret. Når lufttemperaturen er under frysepunktet kan derimot våttermometeret (som då er dekt med eit tynt islag) vise høgare temperatur enn tørrtermometeret. Relativ fukt blir rekna ut ved hjelp av dei to temperaturane, eller ved å bruke psykrometeriske diagram. Eit instrument som nyttar seg av tørr/våttemperaturmetoden er **slyngepsykrometeret**, der termometera er festa til eit handtak eller eit tau, som ein så slynger rundt i lufta eit par minutt. 

Det finst fleire andre hygrometer som er vanleg å bruke. Ofte blir det brukt menneske- eller dyrehår som blir stramma for å finne luftfukta. For å kunne sjå endringa over tid registrerer mange hygrometer målingane på eit papir som ein så kan lese av.

Doggpunkthygrometer
-------------------

Doggpunktet er temperaturen der fuktig luft (eller ein anna gass som inneheld vassdamp) blir metta med vassdamp. Viss lufttemperaturen blir lågare enn doggpunkttemperaturen vil vatn byrje å kondensere frå lufta. *Doggpunkthygrometer med avkjølte speglar* er det mest presise instrumentet ein har. Dei brukar avkjølte speglar og ein optoelektronisk mekanisme for å måle kondensasjonen på spegelflata. Temperaturen til spegelen blir kontrollert av ein elektronisk tilbakekopling som opprettheld ei dynamisk likevekt mellom fordamping og kondensasjon på spegelen, og på den måten blir doggpunkttemperaturen nøyaktig målt. 

Moderne instrument brukar elektronikk for å måle fukta. Dei to mest vanlege elektroniske sensorane er kapasitiv eller resistiv. Dei kapasitive sensorane registrerer vatn ved å sende eit AC-signal mellom to plater og måler endringa i kapasitansen som vatnet skapar. Dei resistive sensorane brukar ein polymermembran som endrar konduktivitet etter kor mykje vatn den absorberer. Temperaturen må òg målast, sidan den påverkar kalibreringa av desse sensorane. 

I meteorologien blir slynge eller motoriserte psykrometer brukt. Drivhus og industristader bruker hygrometer og ein finn dei i badstuer, tobakksfukter og museum. 

---

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Hygrometer**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
**Lambayeque** (spansk *Región Lambayeque*, quechua *Lanpalliqi suyu*) er ein region i det nordvestlege Peru med kystlinje mot Stillehavet. Han har grenser mot Piura-regionen i nord, mot Cajamarca-regionen i søraust, og Libertad-regionen i sør. Folkesetnaden var 1 008 505 i 1996, arealet er 14 213 km². Hovudstaden er Chiclayo.

Historie
--------

Etter legenda kom framande flåtar og la til i San José-bukta. Ein prosesjon av krigarar leidd av ein mann med stort mot og talent, Naylamp, grunnla ein sivilisasjon. Desse vert rekna for å vere grunnleggjarane av den store Chimú-sivilisasjonen. Men før det var delar av regionen påverka av Moche-kulturen.

Regionen har eit vidt dalføre kalla Lambayeque-dalen. Fleire arkeologiske stader vitnar om utvikling av kjente sivilisasjonar som Moche og Chimú. Mange reknar òg *Lambayeque* som ein distinkt kultur etter Moche-periodens slutt fram til området vart erobra av Chimu-sivilisasjonen (700-1350). *Lambayeque-kulturen* er òg kjent som Sicán. Kjente arkeologiske stader er Túcume, Pampa Grande, Batán Grande og Sipán. Dei ligg ikkje langt frå Chiclayo.

Fram til ca 700-750 e.Kr. var dalen dominert av Moche som har late etter seg pottemakarkunst, gull- og sølvprodukt. Mot slutten av denne tida var Pampa Grande det viktige sentrum. Batán Grande sin mektige periode var 900-1100. Staden har vore prega av plyndring heilt fram til 1900-talet, somme meiner at det meste av gullet ein finn rundt i musea i Peru kjem nettopp herifrå. Ca år 1100 brann ein viktig pyramide og Batán Grande blei forlate. Det gav rom for sivilisasjonen i Túcume som hadde sin store periode frå ca 1000 til 1300. Túcume vart erobra av Chimú i 1350 som dominerte fram til 1470 då heile Chimú-riket med Lambayeque vart teken av inkaene.

Erobringa av Lambayeque føregjekk i nesten 4 tiår, både Pachacútec, Túpac Yupanqui og Huayna Cápac var blanda inn.

Francisco Pizarro kryssa regionen på veg mot Cajamarca. Han var forbausa over det han fekk sjå av gull i vasar og reiskapar.

I kolonitida starta ei rivalisering mellom folk i byane Lambayeque og Santiago de Miraflores de Saña. Årsaka til konflikten var velstanden i Saña. Ein flod i 1720 utsletta den blomstrande byen Saña. I striden for emansipasjon og sjølvstende frå Spania følgde Lambayeque leiaren Juan Manuel Iturregui. 

| * v
* d
* e
Regionar i Peru |
| --- |
| Amazonas**·** Ancash**·** Apurímac**·** Arequipa**·** Ayacucho**·** Cajamarca**·** Callao**·** Cuzco**·** Huancavelica**·** Huánuco**·** Ica**·** Junín**·** La Libertad**·** Lambayeque**·** Lima metropol |  |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Wylie-translitterering** er ein metode for å transkribere tibetansk skrift med bokstavane i det latinske skriftsystemet (a-z). Metoden har fått namn etter Turrell Wylie, som utvikla systemet i 1959. Etter det har Wylie-systemet vore standardtransliterering for tibetansk i USA. Systemet er tovegs, dvs. det er mogleg å på ein eintydig måte å gå frå tibetansk skrift til Wylietranslitterering og attende att.

Konsonantar
-----------

Konsonantar
Etter Wylie-translittereringa blir dei tibetanske konsonantane representert på denne måten: 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ཀ   k | ཁ   kh | ག   g | ང   ng |
| ཅ   c | ཆ   ch | ཇ   j | ཉ   ny |
| ཏ   t | ཐ   th | ད   d | ན   n |
| པ   p | ཕ   ph | བ   b | མ   m |
| ཙ   ts | ཚ   tsh | ཛ   dz |
| ཝ   w | ཞ   zh | ཟ   z | འ   ' |
| ཡ   y | ར   r | ལ   l |
| ཤ   sh | ས   s | ཧ   h |

Den siste bokstaven i det tibetanske alfaberet, «nullkonsonanten», blir ikkje translitterert, i og med at han berre opptrer i vokalinitiale stavingar, og dermed kan rekonstruerast.

Vokalar
-------

Vokale
Dei fire vokalteikna blir representert på denne måten:

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ཨི i | ཨུ u | ཨེ e | ཨོ o |

Viss ei staving ikkje har vokalteikn, blir bokstaven *a* lagt til, for å vise den inherente vokalen *a*. (t.d. ཨ་ = a).

for å vise rotbokstaven. Etter denne rotbokstaven er det mogleg å slå opp ord i ordbøker

Store bokstavar
---------------

I tidlegare translittereringssystem for tibetansk vart det brukt store bokstavar, for å vise kva som er rotbokstav. Med desse rotbokstavane var det mogleg å slå opp ord i ordbøker. Metoden vart likevel ikkje brukt konsekvent, og derfor innførte Wylie ein praksis med å skrive første bokstav i eit ord som stor bokstav.

Sjå også
--------

* Tibetansk skrift

Bakgrunnsstoff
--------------

* Staatsbibliothek Berlin – *A standard system of Tibetan transcription*
* Wylie, Turrell (1959). A Standard System of Tibetan Transcription. *Harvard Journal of Asiatic Studies*, p. 261-267
* Wylie-Tabelle, Nitartha International Arkivert 2005-02-23 ved Wayback Machine.
* THDL Extended Wylie Transliteration Scheme Arkivert 2005-03-09 ved Wayback Machine.
* Online-Transliterator (erzeugt Graphik aus Wylie oder ACIP Arkivert 2010-07-10 ved Wayback Machine.-Transliteration)

### Kjelde

* Tysk wikipedia
Gruppebilde av «Huron-Wendat» frå 1880.
**Wyandotor**, *wendat* eller **huronar**, er eit indianarfolk i Nord-Amerika som opphavleg var busett i områda som ligg i det som i dag er Ontario og Québec i Canada. Dei første franske oppdagingsreisande kalla medlemmane av wyandotføderasjonen for huronar; det er omstridd kva det namnet kjem av. Kjernelandet deira vart kalla Wendake.

Språka deira høyrde til den irokesiske språkfamilien, men er i dag utdøydd. Det finst om lag 8000 etterkommarar spreidd over Nord-Amerika. I Québec er det ca 3000 som har fransk som førstespråk, medan ca 4000 med engelsk som førstespråk lever i Kansas og Oklahoma. Ei lita gruppe lever stadig i det sørlege Ontario og Michigan.

Før 1900
--------

I likskap med andre stammar av irokesergruppa organiserte wyandotane seg i ein konføderasjon med nært nærskylde stammar. Denne nasjonen bestod primært av:

* Arendarhonon
* Tahontaenrat
* Attigneenongnahac
* Attignawantan
* Ataronchronon

Allereie lenge før engelskmennene og tilkoma til franskmennene hadde wyandotane vore i konflikt med irokesarane mot sør. Då dei europeiske kolonimaktene vart involvert vart denne konflikten intensivert. Dei franske handelsfolka allierte seg med wyandotane, medan engelske nybyggjarar gjekk i forbund med irokesarane. Europeisk våpenteknologi gjorde kampane særs blodige, og omkring 1650 hadde irokesarane nesten utsletta wyandotane. Deretter flykta den vestlegaste gruppa av dei mot vest, og slo seg ned i Ohio og Michigan. Størstedelen av denne gruppa vart på 1800-talet forflytta til indianarreservat i Kansas og Oklahoma.

Wyandotane var på 1500-talet jordbrukarar som budde i forskansa landsbyar som vart forlatne når jorda var utpint. Dei beherska lagerteknologiar og vart med det relativt velståande. Overskotet vart brukt på handel med nabostammer, blant anna tobakk.

På 1700-talet allierte wyandotane seg først med britane og så med franskmennene i den lange rekkja av kolonikrigar som prega Nord-Amerika i denne perioden. Under den franske og indianske krigen var wyandotane allierte med franskmennene og kom etterpå til å få ansvaret for massakren på dei angloamerikanske krigsfangane etter slaget ved Fort William Henry.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wyandotar» frå Wikipedia på bokmål, den 8. november 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Wyandotar**
I **morfologien** er **stammen** til ei ordform den delen som er felles for fleire av eller alle ordformene i bøyingsparadigmet. Som regel er stammen det som er igjen av ordet dersom ein tek vekk bøyingsaffiksa.

Døme
----

### To norske døme

Paradigmet til det norske substantivet HEST er eit greitt og uproblematisk døme; det er sett inn ein bindestrek mellom stammen **hest-** og bøyingssuffiksa:

* Substantivet HEST
	+ **hest** (eintal, ubunden)
	+ **hest-en** (eintal, bunden)
	+ **hest-ar** (fleirtal, ubunden)
	+ **hest-ane** (fleirtal, bunden)

I dømet HEST er stammen lik den ubundne eintalsforma, og dette er regelen ved såkalla "sterke" substantiv på norsk. Ved "veike" substantiv svarar ikkje stammen til nokon av bøyingsformene, sidan alle har eit bøyingssuffiks. Eit døme er substantivet HOPPE:

* Substantivet HOPPE
	+ **hopp-e** (eintal, ubunden)
	+ **hopp-a** (eintal, bunden)
	+ **hopp-er** (fleirtal, ubunden)
	+ **hopp-ene** (fleirtal, bunden)

På mellom anna engelsk finst det så å seie alltid ei bøyingsform som er lik stammen utan tillegg. Ved substantiv er det eintalsforma, jf **book** (eintal) mot **book-s** (fleirtal). På mellom anna latin er hovudtendensen at stammen ikkje førekjem aleine utan bøyingssuffiks.

### Eit tysk døme

I paradigmet til det tyske verbet SPIELEN 'spele' finst det ikkje berre bøyingssuffiks, men i perfektum partisipp også bøyingsprefiks:

* Det tyske verbet SPIELEN 'spele'
	+ **spiel-en** (infinitiv)
	+ **spiel-t** (presens, indikativ, 3sg)
	+ **spiel-te** (preteritum, 3sg)
	+ **ge-spiel-t** (perfektum partisipp)

Stamme versus rot
-----------------

Ei stamme som ikkje kan delast opp i mindre morfologiske element, er ei rot, slik som **hest-** og **hopp** over. Mange stammer inneheld ei rot pluss eitt eller fleire avleiingsaffiks. Eit døme er substantivet FJORDING; vi har sett teiknet · mellom rota **fjord** av avleiingssuffikset **ing**:

* Substantivet FJORDING
	+ **fjord·ing**
	+ **fjord·ing-en**
	+ **fjord·ing-ar**
	+ **fjord·ing-ane**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
**Lena Solli Reimann** (fødd 21. september 1969) er ein tidlegare friidrettsutøvar frå Skien som tevla i hekkeløp. Perioden 1991-96 vart ho firfaldig noregsmeister i 100 meter hekk. Ho var medlem i IF Herkules, Lambertseter IF og frå 1994 SK Vidar.

Aktiv
-----

Solli sette i 1990 personbeste i 100 meter hekk med 13,71 sekund. Året etter flytta ho bestetida til 13,68, dessutan sikra ho seg sin fyrste NM-tittel i øvinga etter eit jamnt løp med Anne Brit Skjæveland. Solli forsvarte i 1992 NM-tittelen med minst mogleg margin, 0,01 sekund, i kamp med Monica Grefstad. I 1993 forbetra ho bestetida si til 13,59 sekund. Den store framgangen kom i 1995-sesongen. Ho flytta den personlege rekorden til 13,40 i april, deretter til 13,32 og 13,26 i løpet av juni. Midt i august fekk ho notert 13,22, før ho seks dagar seinare smekka til med 13,02 under noregsmeisterskapen på Lillehammer. Den 24. mai 1996 forbetra ho den norske rekorden til 12,94 sekund då ho sigra i eit stemne i tyske Rhede. Ho fekk delta i dei olympiske leikane i Atlanta der ho tok seg vidare frå forsøket med tida 13,13. I kvartfinalen sprang ho på 13,30 og vart nr 31. Etter å ha vunne sitt fjerde NM-gull var ho plaga med skade, og la opp.

### Medaljar i noregsmeisterskap

* 1990 i Moss: Sølv – 14,12, bakom Anne Brit Skjæveland (14,05)
* 1991 i Fana: Gull – 13,79, framom Anne Brit Skjæveland (13,87)
* 1992 i Mosjøen: Gull – 13,69, framom Monica Grefstad (13,70)
* 1994 på Jessheim: Sølv – 13,99, bakom Monica Grefstad (13,45)
* 1995 på Lillehammer: Gull – 13,02, framom Monica Grefstad (13,20)
* 1996 i Kristiansand: Gull – 13,14, framom Monica Grefstad (13,61)

Lena Solli gifta seg med ein sveitsar og utvandra til Sveits.

Kjelder
-------

* friidrett.no

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Lena Solli-Reimann» (på engelsk). Olympedia. Henta 4. mars 2023.
Tittelbladet på utgjevinga frå 1609
Toccata frå *Orfeo*.
Dei to første linjene av prologen til Orfeo
***Orfeo*** (italiensk ***L'Orfeo***) er ein opera (i røynda ein *favola in musica*) av Claudio Monteverdi med libretto av Alessandro Striggio den yngre. Urframføringa fann stad i Mantova 24. februar 1607 i hertugpalasset og det er ein av dei aller første operaer som vart skrivne. Verket var ein del av underhaldninga til karnevalet i 1607. Det var den eldste sonen til hertugen, den 21 år gamle Francesco Gonzaga, som bestilte verket. Operaen vart framført for *Accademia degli Invaghiti*, som Francesco var med i.

Handling
--------

*Orfeo* består av ein prolog og 5 aktar basert på det greske sagaen om Orfeus og Eurydike. Eurydike er død, og Orfeus vil prøvde å redde henne frå Hades.

### Prologen

*La Musica* (muse for musikken) trer fram og fortel at vi nå skal høyre historia om Orfeus. Musikken til Orfeus var så mektig at den rørte til og med gudane.

### Første akt

Gjetarane og nymfene feirar bryllaupet til Orfeus og Eurydike. Dei to syng om gleda si. Koret av nymfer og gjetarar avsluttar akta og syng at Orfeus er så lukkeleg at han ikkje har noko meir å lengte etter.

### Andre akt

Medan Orfeus prisar lukka si, får han vite at Eurydike er død, biten av ein slange. Ho og følgjet hennar hadde vore i blomsterengene og samla blomar til ein bryllaupskrans. Orfeus bestemmer seg straks for å reise til Hades for å hente henne attende. Orfeus syng resitativet og arien «Tu se' morta» ('Du er død, mitt liv, og eg pustar framleis').

### Tredje akt

Håpet følgjer Orfeus heilt til inngangen til underverda. Kharon vaktar inngangen, og Orfeus prøver med songen sin å sleppe inn. Han lukkast ikkje. Når Orfeus tar i bruk lyra si, maktar han å få Kharon til å sovne og kan halde fram ferda inn i Hades.

### Fjerde akt

Proserpina (Kore), dronninga av Hades, lèt seg påverke av musikken til Orfeus. Ho overtaler Plutone (Pluto), kongen av Hades, til å la Eurydike sleppe ut. Pluto set eitt vilkår: Orfeus må ikkje sjå tilbake på Eurydike på veg tilbake ut av Hades. Etter ei stund maktar ikkje Orfeus å motstå tvilen, han snur seg for å sjå henne, og ho forsvinn tilbake til underverda. Fortvila returnerer Orfeus til jorda.

### Femte akt

Appolo, far til Orfeus, stig ned frå himmelen og bringer den sørgande Orfeus med tilbake dit. Der kan han sjå Eurydike i stjernene.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Orfeo» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juli 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Libretto til Orfeo (italiensk)
* Libretto på tysk og engelsk ved www.opera-guide.ch

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BNE
* BBC Things

 |
{\displaystyle f(x)={\frac {1}{x}}} som graf i kartesisk koordinatsystem. Her er *x*- og *y*-aksen asymptotar.
Ein **asymptote** er eit matematisk omgrep som vert nytta om ei rett eller krum linje ei kurve, eller grein av ei kurve, stadig nærmar seg, men aldri møter. Uttrykket kjem frå latin: *asymptota* (*linea*), (linje) som ikkje møtes. Kurva kan kome vilkårleg nær asymptoten sin, men utan å falle saman med han. 

For flater kan ein òg innføre asymptotiske flater med liknande eigenskapar, vanlegvis asymptotiske plan eller asymptotiske kjegleflater. 

Vidare kan ein sei for funksjonar at ein funksjon f(x) nærmar seg asymptotisk til ein annan funksjon g(x) dersom forholdet deira nærmar seg verdien 1 som grense for veksande verdiar av x.

Ein asymptotisk formel uttrykker at ein funksjon er asymptotisk lik ein annan funksjon.

Kjelder
-------

* asymptote. (2011-10-30) I *Store norske leksikon*. Henta frå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* NDL

 |
*Denne artikkelen handlar om etikett jamfør merkevare. For skikk og bruk i selskapslivet, sjå etikette.* 
Etiketten til «Nansen Brand» av Chr. Bjelland & Co sin sardinhermetikk frå 1896 med ein teikning av Fridtjof Nansen. Gamle etikettar frå norske hermetikkboksar, vert ofte kalla iddisar, og er samleobjekt.Foto: Nasjonalbiblioteket

Ein **etikett**, **tagg** eller **merkelapp** er eit papir- eller ein pergamentslapp festa til ei vare eller innpakninga hennar, med opplysningar om namnet og innhaldet i vara. Dei engelske orda *label*, *tag* og *sticker* svarar til dette omgrepet.

Etikett
-------

Ein etikett inneheld opplysningar til kunden om mellom anna varetype, innhald, mengde, kvalitet, haldbarheit, produsent (fabrikat) og pris. Etikettar kan vera enkle, handskrivne lappar, men kan også vera små, kunstferdig utførte reklameplakatar trykte på eigne etikett-trykkjeri til bruk på flasker, esker og hermetikk.

Iddis
-----

*Iddis* er eit dialektord for etikett, opphavleg frå Stavanger då hermetikkindustrien hadde høgkonjunkturen sin der, frå 1860 til 1960. Etikett vart uttala *iddikett*, og vart så forenkla til *iddis*, som moglegvis har samanheng med ordet *siddis*.

Døme
----

### Norske øletikettar

* Etikettar på ølflasker frå det norske Ringnes Bryggeri.Etikettar på ølflasker frå det norske Ringnes Bryggeri.
* Flasketikettar på øl frå Borg bryggeri.Flasketikettar på øl frå Borg bryggeri.
* Flasketikettar på øl frå Macks Ølbryggeri.Flasketikettar på øl frå Macks Ølbryggeri.

Sjå òg
------

* Label
* Klistremerke
* Strekkode
* Vaskelapp
* Emballasje

Kjelder
-------

1. ↑  Reinstein, Univ. Trier, UB, Constanze Decker and Hagen. «Etiquette». Henta 26. desember 2016.
2. ↑  Fredriksen, Jan Ivar. (12. oktober 2020). «etikett». *Store norske leksikon* (på norsk).
3. 1 2  «Korleis etikett blir iddis». Stavanger museum.
4. ↑  «Om museet». Norsk hermetikkmuseum. Arkivert frå originalen 26. desember 2016.
5. ↑  «Det Norske Akademis ordbok», *naob.no*, henta 19. mars 2023

* *Denne artikkelen bygger på «Etikett» frå Wikipedia på bokmål, den 19. mars 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Etikett**

* «IDDIS» – Norsk grafisk museum og Norsk hermetikkmuseum i Museum Stavanger.
* «DigitaltMuseum: Søk: 'etikett'». DigitaltMuseum. Henta 21. mai 2012.
Kart over elveløpet som truleg var Rubicon
**Rubicon** (*Rubico*, på italiensk *Rubicone*) er eit gamalt latinsk namn på ei lita elv nord i noverande Italia. I romartida rann elva ut i Adriahavet mellom Ariminum og Caesena. Ein er ikkje viss på kva elv dette var, men vert rekna å ha vore den seinare Pisciatelloelva øvst og så Fiumicinoelva ned mot havet.

Elva var viktig i og med at det etter Romersk lov var forbode for ein general å kryssa elva med hæren sin frå nord.

Elva markerte grensa mellom den romerske provinsen Gallia Cisalpina i nord og det romerske kjerneområdet i sør. Lova hadde såleis som føremål å tryggja den romerske republikken mot militære trugsmål frå eigne styrkar.

Hærføraren Gaius Julius Cæsar gjekk over elva Rubicon i år 49 fvt. Hendinga skal ha funne stad den 10. januar etter romersk kalender. Cæsar forfylgde Gnaeus Pompeius Magnus med hæren sin, men braut samstundes romersk lov. Såleis var ei militær konflikt med det romerske senatet ikkje til å unngå.

I fylgje Suetonius sa Cæsar «terningen er kasta» (latin: iacta alea est) då han hadde teke avgjerda om å kryssa elva.

I ettertid har uttrykket «å gå over Rubicon» vorte ei nemning på det å ta eit avgjerande steg, eller ei risikofyld avgjerd som ikkje kan endrast.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Etruskisk** |
|
| **Klassifisering:** | Tyrsensk |
| **Bruk** |
| **Var tala i:** | Etruria i oldtida |
| **Område:** | Den italienske halvøya |
| **Skriftsystem:** | Det etruskiske alfabetet |
|
| **Språkkodar** |
| **ISO 639-3:** | ett |
|

**Etruskisk** er eit utdøydd språk som vart tala av etruskarane, som budde i Midt-Italia i gammal tid. 

Gravstein (stele) med etruskisk innskrift; frå Kaminia (Lemnos) ca. 510 fvt.
Utbreiinga til den etruskiske sivilisasjonen.
Det finst etruskiske innskrifter frå byrjinga av 600-talet fvt. Allereie på 800-talet fvt. kjende etruskarane skrivekunsten. Ein har ikkje kunna påvise slektskap mellom etruskisk språk og noko anna kjent språk bortsett frå lemnisk, eit skriftspråk frå den greske øya Lemnos frå 600-talet fvt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Etruskiska» frå Wikipedia på svensk, den 1. juli 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE
* NDL

 |
**Ruben Sverre Gjertsen** (fødd 12. februar 1977) er ein norsk organist og komponist av samtidsmusikk. Gjertsen vart fødd i Volda, men voks opp i Re kommune i Vestfold.

Karriere
--------

Gjertsen har studert innan orgelspel og komposisjon ved Griegakademiet i Bergen mellom 1996 - 2006. Han har også vore stipendiat ved akademiet, og vart tildelt *Griegakademiets jubileumspris* i 2006. Han har også jobba ein del som organistvikar i ymse kyrkjer. Frå 2007 - 2009 fekk han *stipend for yngre kunstnarar*. Frå 2008 - 2010 budde han i Berlin som frilanskomponist. Sidan 2010 har han arbeidt ved Griegakademiet.

Gjertsen gav ut si fyrste soloplate med samtidsmusikk, *Grains* i 2009. Plata vann Spellemannprisen 2009 i klassen *årets samtidskomponist*.
I tillegg vann Gjertsen *Arne Nordheims komponistpris* i 2010.

Kjelder
-------

* CV frå Ruben Gjertsen si offisielle nettside. Arkivert 2010-01-22 ved Wayback Machine.

Referansar

1. ↑  *Kulturnett Vestfold om Gjertsen.*, arkivert frå originalen 9. mars 2016, henta 18. februar 2011
2. ↑  Grains på Platekompaniet
3. ↑  *Re kommune: Arne Nordheims komponistpris til Ruben Sverre Gjertsen fra Re*, arkivert frå originalen 4. mars 2016, henta 18. februar 2011

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)

 |
Skiltet vert berre nytta på motorvegen.
Ein del av vegen som ikkje er motorveg.
**Ethnikí Odós 8a** (**EO8a**) er ein bomveg i periferiane Attikí, Peloponnes og Vest-Hellas i Hellas. Han forbind Aten med Korint og Pátra. Vegen vart bygd på 1960-talet og erstatta Ethnikí Odós 8 til Peloponnes, og går forbi dei fleste byane. Ethnikí Odós 8a vart gradvis oppgradert til ein motorveg, Autokinitódromos 8. I 2012 vart den austlege delen av motorvegen mellom Korint og Elevsína fullført.

Ethnikí Odós 8a eller Autokinitódromos 8 startar aust for Elevsína, der det delar av Ethnikí Odós 8 er begrensa til to køyrebaner. Mellom Mégara og Kinéta går motorvegen gjennom fleire tunnelar. Den utvida delen sluttar i nærleiken av Korint, der han fortsett har begrensa tilgang til nokre køyrebaner. Vegen er i den vestlege enda forbinda med Autokinitódromos 5, i nærleiken av Rio, nordaust for Pátra.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Greek National Road 8A» frå Wikipedia på engelsk, den 13. oktober 2012.*

Fotnotar
--------

1. ↑  Motorways-Exits, accessed 31 July 2012

| * v
* d
* e
Hovudvegar i Hellas |
| --- |
| Motorvegar | A1**·** A2**·** A5**·** A6**·** A7**·** A8**·** A11**·** A25**·** A27**·** A29**·** A62**·** A64**·** A65**·** A90**·** A123**·** A141**·** A642 |
| Nasjonale vegar | EO1**·** EO2**·** EO3**·** EO4**·** EO5**·** EO6**·** EO7**·** EO8**·** EO8a**·** EO9**·** EO12**·** EO13**·** EO14**·** EO15**·** EO16**·** EO17**·** EO18**·** EO20**·** EO21**·** EO22**·** EO24**·** EO25**·** EO26**·** EO27**·** EO29**·** EO30**·** EO31**·** EO33**·** EO34**·** EO35**·** EO36**·** EO38**·** EO39**·** EO42**·** EO44**·** EO48**·** EO50**·** EO51**·** EO53**·** EO54**·** EO55**·** EO56**·** EO57**·** EO59**·** EO62**·** EO63**·** EO64**·** EO65**·** EO66**·** EO67**·** EO68**·** EO69**·** EO70**·** EO74**·** EO75**·** EO76**·** EO77**·** EO79**·** EO81**·** EO82**·** EO83**·** EO85**·** EO86**·** EO87**·** EO89**·** EO90**·** EO91**·** EO95**·** EO97**·** EO99 |
Store Lungegårdsvann nede til høgre på fotografiet, og eit glimt av Puddefjorden til venstre.
Store Lungegårdsvann Foto: Nina Aldin Thune

**Store Lungegårdsvann** er ein våg i Bergen kommune i Hordaland, som ligg i overgangssona mellom Bergen sentrum og bydelane i sør. Vågen var opphavleg ein arm av Puddefjorden, og har framleis utløp til Puddefjorden i eit smalt sund under bruene Gamle og Nye Nygårdsbro.

I daglegdagtale vert Store Lungegårdsvann gjerne kalla Storelungeren, i motsetnad til det vesle Lille Lungegårdsvann, som i daglegtalen har namnet Smålongeren, og som tidlegare òg hadde vore ein arm av Puddefjorden via Store Lungegårdsvann, men no er eit innelukka vatn som ligg som eit slags kunstig tjern midt i Bergen sentrum. Det opphavlege seglbare sundet mellom desse to vatna vart fylt att i 1926, og i 1937 vart det opparbeid park kring det minste av vatna.

Namna kjem av eigedomen Lungegården, ein herregard som var eigd av riksråd Vincent Lunge (om lag 1483-1536), bygd opp av det som i mellomalderen hadde vore kjerna i det godset som låg under Nonneseter kloster ved nordenden av Store Lungegårdsvann. I mellomalderen hadde Store Lungegårdvannet namnet Alrekstadvågen etter kongsgarden Ålrekstad attmed Store Lungegårdsvann.

Historie
--------

På 1930-talet var Store Lungegårdsvann eit attraktivt rekreasjonsområde med båthamner og strandbreidder der byfolk heldt seg på fine dagar. Men frå 1950-talet og frametter vart vatnet sett på som ein ressurs for byen for å skaffe areal til vegar, jarnbaneområde og byggjegrunn. Som ei fylgje av dette har austre breidda lenge vore ein «bakgard» prega av mange tilfeldige utfyllingar, og med ei utilgjengeleg og lite attraktiv strandsone. Gamle Nygårdsbro går over sundet mellom Store Lungegårdsvann og Puddefjorden, og har frå 1938 vore ei vippebru som sleppte dampbåten gjennom, men som no er ei fast bru etter utbygginga av trikkelinja Bybanen frå sentrum og sørover. Den fyrste brua her vart bygd i 1851, og ei jarnbanebru for Vossabanen vart bygd i 1882 og rive i 1917. Ei ny og stor bru for vegtrafikken vart opna i 1978 på innsida av gamlebrua.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Store Lungegårdsvannet» frå Wikipedia på bokmål, den 15. april 2008.*
| Dornoch  |
| --- |
| skotsk-gæliskskotsk | Dòrnach Dornach |
| Dornoch Castle. Foto: Tom PenningtonDornoch Castle. Foto: Tom Pennington Dornoch Castle. Foto: Tom Pennington |
| Plassering |
| 

Dornoch is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | Highland |
| Tradisjonelt grevskap | Sutherland  |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 1 206 |
| Koordinatar |  0°3473′″N 4°2′″W﻿Koordinatar: 0°3473′″N 4°2′″W﻿{{#coordinates:}}: ugyldig breiddegrad |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | IV25 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1862 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Dornoch**
 |

 **Dornoch**  (skotsk gælisk **Dòrnach**) er ein by i regionen Highland i Skottland. Han har kring 1000 innbyggjarar og var tidlegare burgh. Dornoch ligg på nordaustkysten av Skottland ved Moray Firth, like nord for munningen av Dornoch Firth. Sør for Dornoch på andre sida av Dornoch Firth ligg Tain, lenger nord langs kysten ligg Golspie. 

Dornoch hadde status som kongeleg burgh, og var sentrum og einaste burgh i det tidlegare grevskapet Sutherland. Dornoch var òg sete for bispedømmet Caithness, med katedralen Dornoch Cathedral og slottet Dornoch Castle frå 1200-talet. Dornoch Castle er i dag eit hotell. 

Dornoch har den tvilsame æra av å vere den siste staden i Skottland der ei heks vart dømd og brunnen på bål, ei kvinne ved namn Janet Horne i 1727. 

I nyare tid er byen mest kjend for at popstjerna Madonna døypte sonen sin Rocco i Dornoch Cathedral dagen før ho gifta seg med Guy Ritchie i Skibo Castle like utanfor Dornoch.

* Dornoch domkyrkjeDornoch domkyrkje
* Dornoch strandDornoch strand

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dornoch» frå Wikipedia på bokmål, den 2. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things

 |
| **Pabay****Lokalt namn: Pabaigh** |
| --- |
| Geografi |
| 

Pabay is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 57°17′ N 5°52′ W﻿Koordinatar: 57°17′ N 5°52′ W﻿ |
| **Øygruppe** | Indre Hebridane

 |
| **Areal** | 1,22 km²

 |
| **Høgaste punkt** | 28 moh. |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Highland

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Pabay** er ei øy like utanfor Isle of Skye i Indre Hebridane i Skottland.

Geografi
--------

Pabay ligg i Inner Sound of Skye, nord for Broadford. Ho ligg sør for Longay og aust for den større Scalpay.

Postboks på Pabay, utsyn mot Skye
Pabay i forhold til Skye
Øya består av kalkstein, som inneheld mange fossilar, samt noko glimmerhaldig skifer, kalla pabbaskifer. Dette dannar eit flatt platå med klipper på nord- og austsida. Øya vert dobbelt så stor ved lågvatn som ved høgvatn.

Historie
--------

Pabay var busett på 1800-talet. Det står eitt enkelt hus på øya. Øya har likevel sine eigne frimerke.

Planteliv
---------

Pabay består av lyngheier, tørre grassletter, myrland og restar av skogar, samt 30,5 hektar med nyplanta skog.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Pabay.org

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pabay» frå Wikipedia på engelsk, den 20. februar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Overview for Pabay». Gazetteer for Scotland. Henta 20. februar 2010.
2. 1 2 3 4  «Isle of Pabay - History». Arkivert frå originalen 18. september 2008. Henta 20. februar 2010.
3. ↑  Samuel Lewis (1846). *A Topographical Dictionary of Scotland: Pabay*. s. 337–51. Henta 20. februar 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Dorothea Margrethe Schjoldager** (19. september 1853–30. september 1938) var ei norsk kvinnesakskvinne, lærar og sosialarbeidar. 

Dorothea vart fødd i Tromsø, men vaks opp i Vardø. Ho var dotter til Anna Martha (Margrethe) Figenschou (1832–74) tollbetjent Hagbart Nilsen Schjoldager (1823–73).

Ho var engasjert i Indremisjonen og KFUK og ei lang rekkje andre organisasjonar og samanhengar, som kyrkjekommisjon, Norges Lærerinneforbund, fråhaldssaka, stemmerettsforening, Norsk Kvinnesaksforening, Norske Kvinners Nasjonalråd og Venstre. I 1901 tok ho initiativ til å få bygd ein mødreheim for ugifte mødre. Då ho vart utnemnd til medlem av kyrkjekommisjonen i 1908, var ho første kvinna utnemnd til noko verv av Kongen i statsråd. 

Dorothea Scholdager tok i 1918 initiativ til feiring av morsdagen i Noreg. Sidan argumenterte ho for kvinnelege prestar og kvinneleg politi.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dorothea Scholdager» frå Wikipedia på bokmål, den 19. april 2016.*

1. ↑  SNL

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki

 |
Koordinatar: 68°11′06″N 16°10′42″E﻿

Stetind sett frå Tysfjorden
**Tysfjorden** (samisk *Divtasvuodna*) er ein fjord i kommunane Hamarøy og Narvik i Nordland. Fjorden strekkjer seg 58 km sørover til Hellemobotn i botn av Hellemofjorden. Frå Hellemobotn er det berre litt over 6 km til riksgrensa og her er Noreg på sitt smalaste. 

Fjorden har innløp mellom Korsnes i sørvest og Brenneset i nordaust. Innløpet ligg like sør for Barøya som markerer den indre grensa til Vestfjorden og innløpet til Ofotfjorden som går austover. Like innanfor innløpet til Tysfjorden ligg Bognes på vestsida. Frå her går det ferje over til Skarberget. Dette ferjesamband er ein del av E6. Frå Bognes går det òg ferje ut fjorden og over den indre delen av Vestfjorden til Lødingen. Her går òg fjordarmen Skrovkjosen austover. 

Sør for Bognes vert fjorden om lag 3 km smal, men opnar seg raskt opp att. Her ligg Haukøyfjorden på i den austlege delen av fjorden. Haukøyfjorden er kalla opp etter Haukøyholmen som ligg på austsida. Frå Haukøyfjorden går det fleire fjordarmar både sørover, austover og nordover. Stefjorden går austover og han har igjen Sildpollen som fjordarm nordover. Sør for Stefjorden ligg Tømmeråsfjorden og sør for denne igjen går Fuglfjorden sørover. Vest for Fuglfjorden ligg Kjelkvika. Vest for Haukøyfjorden går den mindre Beisfjorden eit lite stykke vestover. 

Vest for Kjelkvika går Tysfjorden vidare sørover til Hulløya og her deler han seg igjen i fleire fjordarmar. På nordsida av Hulløya ligg Kjøsviksundet og på austsida av øya går Indre Tysfjorden austover. Kjøpsvik ligg ved innløpet til denne fjordarmen. Indre Tysfjorden går først nordaustover og så søraustover til Sørfjorden. Søraust for Hulløya går Mannfjorden søraustover og vest for denne igjen ligg Grunnfjorden. Vest for Grunnfjorden og sørvest for Hulløya går Hellemofjorden vidare sørover. Han er den lengste av alle fjordarmane til Tysfjorden. 

Like nord for innløpet til Hellemofjorden, på vestsida av Tysfjorden, ligg bygda Drag, og frå her går det ferje over fjorden til Kjøpsvik. 

I tillegg til E6 går vegane Fv681, Fv682, Fv684 og Riksveg 827 langs fjorden.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
| Villeneuve-d'Ascq |
| --- |
| Kyrkja Saint-Pierre av Ascq i Villeneuve-d'AscqKyrkja Saint-Pierre av Ascq i Villeneuve-d'Ascq Kyrkja Saint-Pierre av Ascq i Villeneuve-d'Ascq |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Villeneuve-d'Ascq |
| **Byvåpenet til Villeneuve-d'Ascq** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Hauts-de-France  Nord |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  27,46 km² |
| Innbyggjarar  - By (2004)   - folketettleik | 62 400   2 868/km² |
| Koordinatar | 50°37′24″N 03°08′42″E﻿Koordinatar: 50°37′24″N 03°08′42″E﻿ |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.mairie-villeneuvedascq.fr |

**Villeneuve-d'Ascq** er ein universitetsby og kommune nord i Frankrike. Byen ligg i departementet Nord i regionen Hauts-de-France, og har like over 60 000 innbyggjarar.

Byen ligg mellom Lille og Roubaix og dei store motorvegane mellom Paris, Gent, Antwerpen og Brussel kryssar nær byen. Villeneuve-d'Ascq, som tyder *Ny by av Ascq* på fransk og som kjem frå det flamske ordet for «oske», høyrer til Lille sitt storbyområde med over 1 million innbyggjarar.

Historie
--------

Røtene til byen går tilbake til den Gallia og to føydale stader, ein gallo-romersk og ein karolingisk.

Byen vart i 1960-åra vald til å hjelpe utviklinga til den nye byen Lille-Est og storbyområdet rundt. Kommunen Villeneuve d'Ascq vart oppretta i 1970 av tre kommunar som vart slått saman. Ein av desse tre kommunane var Ascq, der nazistane massakrerte 86 menn 1. april 1944.

Det vart gjort to forsøk, i 1972 og i 1976, på å slå byen i lag med Lille utan hell.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Museum for moderne kunst
* Offisiell turistside[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Rolf Sanne-Gundersen** (fødd 25. mai 1965) er ein norsk journalist og distriksredaktør i NRK Sogn og Fjordane.

Sanne-Gundersen var fødd på Våland i Stavanger. Han utdanna seg som lærar ved den dåverande lærarskulen i Sogndal (seinar Høgskulen i Sogn og Fjordane). Trass i at han er utdanna lærar, har han aldri arbeidd som det. Sanne-Gundersen er journalist og har arbeidd seg gradvis oppover i NRK-systemet.

Karriere
--------

Sanne-Gundersen starta mediekarriera si som sommarvikar i lokalavisa Firda Tidend i 1987 før han i mars 1988 fekk fast jobb som journalist i avisa Sogningen/Sogns Avis (i dag kjend som Sogn Avis). Etter dette var han innom både Firda, Norsk TV 2 og Dagbladet før han kom til NRK som reportar og nyhendejournalist for tv og radio i Sogn og Fjordane lokaldistrikt i 1997. 
Han arbeidde til 2009 som redaksjonssjef, før han overtok som distriktssjef i NRK Sogn og Fjordane, med hovudkontor i Førde. 

Han har også ei tid arbeidd som innanrikssjef i Dagsrevyen.

Anna
----

Av anna kan nemnast at Sanne-Gundersen var avviklar og prosjektleiar for NRK sin fjernsynsserie Flo fjell & fjære med den tidlegare fotballstjerna Jostein Flo som programleiar. Serien gjekk sin sigersgang på både NRK1 og NRK2, og har seinare vorte vist både i Sverige og Danmark.

Privat
------

Sanne-Gundersen er sambuar med NRK-journalisten Gro Ravnestad, og har fleire born.

Kjelder
-------

* Sanne-Gundersen sin profil på NRK Sogn og Fjordane sine nettsider
**Llyn Park** er ein innsjø i Gwydir Forest i Nord-Wales. Han ligg 200 meter over havet og har ei flate på 9 hektar. Vatnet er langt og smalt.

Han er ein naturleg innsjø, men det vart bygd ei demning i sørenden som heva vassnivået for å gje vatn til maskineri i den nærliggande bly- og sinkgruva Aberllyn, som i 1900 hadde 200 mann tilsette. Elva som renn frå innsjøen, renn i dag forbi ruinane av møllene før ho munnar ut i River Conwy.

Llyn Parc, mot sør.
Vest for innsjøen står restane av ein høg mur, bygd av franske krigsfangar frå napoleonskrigane for å halde hjorten inne i Gwydir High Park.

I 1938 vart området råka av ein stor skogbrann. Ein håpte at Llyn Parc skulle fungere som ei naturleg branngate, men brannen var så kraftig at han kryssa innsjøen.

Det høge blynivået i vatnet gjer at det ikkje er fisk her.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Llyn Parc» frå Wikipedia på engelsk, den 23. desember 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ *The Lakes of Eryri*, av Geraint Roberts, Gwasg Carreg Gwalch, 1985
**Einar Johan Gausel** (fødd 30. november 1963) er ein norsk sjakkspelar. 

Einar Gausel vart utnemnd til Internasjonal meister i sjakk (IM) i 1988. Han vart utnemnd til stormeister i 1995, som den tredje frå Noreg som oppnådde denne tittelen. Einar Gausel vann Noregsmeisterskapen i sjakk i 1992, 1996 og 2001.

Einar Gausel har spelt heile 7 sjakk-olympiader (lag-VM i sjakk) for Noreg, i 1988, 1990, 1992, 1994, 1996, 2002 og 2006. I tre av dei, 1992, 1994 og 2002, spelte han på første bord. I desse 7 turneringane spelte han til saman 75 parti, og skåra 40,5 poeng etter 26 sigrar, 29 remisar og 20 tap, 54,0 %. 

Einar Gausel spelar helst solide og posisjonelle stillingar.

Til dagleg er han sjakkspaltist i Dagbladet.

Einar Gausel er medlem i Oslo Schakselskap.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Einar Gausel sine beste parti på www.chessgames.com
* Einar Gausel sine parti i Noreg hos NorBase
* Omtale av Einar Gausel på stormeister Rune Djurhuus sine sjakksider Arkivert 2008-05-30 ved Wayback Machine.
* Einar Gausel sin rating hos verdssjakkforbundet FIDE

Kjelder
-------

* Øystein Brekke: Norges sjakkforbund 75 år 1914-1989, Norges Sjakkforbund 1989, ISBN 82-991916-0-2
* Olimpbase, database over sjakk-olympiadar mv
**Karlson på taket** (svensk *Karlsson på taket*) «er ein akkurat passeleg tjukk mann i sin beste alder», ein Astrid Lindgren-figur som blei introdusert første gong i 1955.

Tjukke, blide Karlson dukkar opp med jamne mellomrom for å helsa på heime hjå sjuåringen Lillebror i husværet i Stockholm. Karen bur på taket og har ein propell på ryggen! Han lyg, skryt og øydelegg ting, og i byrjinga trur ikkje familien til Lillebror at han finst. Dei trur han berre er noko Lillebror har funne på for å forklare kvifor ting har vorte øydelagde. Sjølv om Karlson kan vera ufordrageleg barnsleg, blir han likevel raskt bestevennen til Lillebror.

Ilon Wikland, som har illustrert mange Lindgren-historier, gav òg form til figurane i ein teiknefilm om Karlsson på taket som kom ut i 2002.

Bøker
-----

* 1955 *Lillebror och Karlsson på taket*, på norsk: 1956 *Lillebror og Karlson på taket*
* 1962 *Karlsson på taket flyger igen*, på norsk: 1963 *Karlson på taket flyr igjen*
* 1968 *Karlsson på taket smyger igen*, på norsk: 1969 *Karlson på taket spøker igjen*
* 1972 *Allt om Karlsson på taket*, på norsk: *Alt om Karlson på taket*

Filmer
------

* 1968 *Malysh I Karlson*, regi: Boris Stepantsev.
* 1970 *Karlson vernulsya*, regi: Boris Stepantsev.
* 1974 *Världens bästa Karlsson*, regi: Olle Hellbom
* 2001 *Karlsson på taket*, tegnefilmserie
* 2002 *Karlsson på taket*, animasjonsfilm, regi: Vibeke Idsøe

Bakgrunnsstoff
--------------

* Astrid Lindgren - offisiell nettstad

Kjelde
------

* Svensk Wikipedia Arkivert 2005-01-05 ved Wayback Machine.
**William Gilbert** eller **William Gylberde** (24. mai 1544–10. desember 1603) var ein engelsk lege og fysikar.

Han vart fødd i ein relativt velståande familie i Colchester, og fekk utdanning ved St. John's College i Cambridge. Etter avslutta medisinstudiar opna han praksis i London. Han vart medlem og seinare (frå 1600) president i Royal College of Physicians – det organet som regulerte medisinpraksis i London og omland. Han var lege for både Elisabeth I og Jakob I. Gilbert levde heile livet ugift. Han døydde av byllepest.

I 1600 publiserte Gilbert verket *De Magnete, Magneticisque Corporibus, et de Magno Magnete Tellure* (*Om magneten og magnetiske lekamar, og om den store magneten Jorda*), som raskt vart eit standardverk over heile Europa om elektriske og magnetiske krefter. I dette verket skildrar han eksperimenta sine med ein kuleforma magnet, som han gav namnet *terrella*.

Trass i at europearar i lang tid hadde gjort lange sjøreiser over ope hav, var kunnskapane om magnetisme dårlege, og funnet til Gilbert fekk stor praktisk tyding. Gilbert utførte eksperiment over ei rekkje tradisjonelle førestellingar om magnetisme, og viste at det meste ikkje røysta med røyndomen. Ei utbreidd oppfatning innanfor vitskapen var at det var Polarstjerna som fekk krystall av magnetjernstein til å orientere seg når dei vart lagt på ein vassflate. Gilbert var ein av dei første som utførte verkelege naturvitskaplege eksperiment – til skilnad frå tidlegare tider sine naturfilosofar – og bana på den måten veg for moderne naturvitskap.

Gilbert kom til at at det var jorda sjølv som var opphav til magnetismen. Han samanlikna polariteten til magneten med polariteten til jorda, og bygde opp ein omfattande magnetismefilosofi over denne analogien: Magnetismen var sjela til jorda, og som han roterer om sin eigen akse, ville kvar og ein kuleforma magnet gjere det når han vart orientert langs jordaksen.

*De Magnete* kom på same tid som Nikolaus Kopernicus sitt arbeid med ein revisjon av kosmologien, og både Kopernikus, Galileo Galilei og Johannes Kepler drog nytte av Gilberts eksperiment.

Gilbert var den første som trekte eit klårt skilje mellom magnetisme og raveffekten, det vil seie statisk elektrisitet. Den siste krafta gav han namnet elektrisitet, etter det greske ordet for rav – *elektron*.

Fleire av Gilbert sine upubliserte og ufullendte verk vart utgjeve i 1651 av den yngre halvbroren hans under tittelen *De Mundo Nostro Sublunari Philosophia Nova* (*Ny filosofi om jorda vår under månen*). Dette var likevel eit verk som fekk liten innverknad.

Eininga for magnetisk potensialdifferens, gilbert (Gb), er oppkalla etter William Gilbert.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «William Gilbert» frå Wikipedia på bokmål, den 17. februar 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |