recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bremsnes** er ein tidlegare kommune i Møre og Romsdal fylke. Kommunen vart oppretta i 1897 då Kvernes kommune vart delt i fire (Eide, Kornstad, Kvernes og Bremsnes). Bremsnes hadde då 2 917 innbyggjarar og omfatta dei sentrale og nørdre delane av Averøya, den nordvestre delen av øya Frei og størstedelen av Nordlandet.

Bremsnes vart i 1964 delt i tre i samband med kommunesamanslåingar og opphøyrde som eigen kommune. Områda på Averøya og småøyane utanfor vart del av nye Averøy kommune, Nordlandet vart lagt til Kristiansund kommune og områda nordvest på øya Frei til Frei kommune. Bremsnes hadde 5 071 innbyggjarar ved denne inndelinga.

Bremsnes utgjer også eit sokn i Averøy kommune, som svarer til den delen av den tidlegare Bremsnes kommune som vart lagt til Averøy, om har omkring 3 850 innbyggjarar i 2015. Bremsnes kyrkje er ei krosskyrkje i tre frå 1771.

### Folketalsutvikling

**Folketalsutvikling for tidlegare Bremsnes kommune frå 1897 til 1964:**

| 1.1.1897 | 1910 | 1.12.1920 | 1.12.1930 | 3.12.1946 | 1.1.1951 | 1.1.1961 | 1.1.1964 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2917 | 3830 | 4426 | 4454 | 5210 | 5266 | 5204 | 5071 |
|

Kjelder
-------

* Geir Thorsnæs (20. februar 2018). «Bremsnes – tidligere kommune». *Store norske leksikon*. Henta 19. april 2018.

1. 1 2  Dag Juvkam, *Historisk oversikt over endringer i kommune- og fylkesinndelingen* (SSB, 1999)
2. ↑  "Hjemmehørende folkemengde Møre og Romsdal 1801-1960 Arkivert 2007-02-23 ved Wayback Machine. frå Registreringssentral for historiske data, vitja 1. september 2010
3. ↑  Statistisk årbok for kongeriket Norge 40de årgang, 1920 (Det statistiske centralbyrå, 1921)
4. 1 2  Statistisk årbok for Norge 69. årgang, 1950 (Statistisk sentralbyrå, 1950)
5. 1 2  Folkemengd i Bremsnes/Averøy 1. januar kvart år frå 1951, frå Statistisk sentralbyrå

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Historisk oversikt over endringer i kommune- og fylkesinndelingen» av Dag Juvkvam for Statistisk sentralbyrå
|  |
| --- |
| *Veslerussland* |
| 

 |
| ██ Veslerussland 1347. |
| 

 |
| ██ Veslerussland på 1600-tallet. |
| 

 |
| ██ Veslerussland 1649—1667. |
| 

 |
| ██ Veslerussland etter 1667. |
| 

 |
| ██ Veslerussland 1799-1917 |
|

**Veslerussland** (russisk Малороссия/Малая Россия, romanisert *Malaja Rossija/Malorossija*; ukrainsk Малоросія/Мала Росія, romanisert *Malorosija/Mala Rosija*) er ei historisk nemning, brukt ganske flytande, men etterkvart særleg for dei nordlege og sentrale delane av dagens Ukraina. Nemninga har vore i bruk frå bysantinsk tid (gresk Μικρὰ Ῥωσία) til slutten av 1800-talet, då ein i staden byrja å bruka nemninga *Ukraina* om området.

Avgrensingar
------------

Den geografiske avgrensinga av Veslerussland har variert gjennom tidene. Den siste perioden då området var klarast avgrensa, på 1800-talet, var det oppdelt i fire guvernement (*gubernija*): Kiev, Poltava, Kharkov og Tsjernigov. Guvernementa var vidare inndelte i provinsar (*oblast*).

Måleriet «Epleblomar i Lillerussland» av Nikolaj Sergejev (1895)
Peter Tsjajkovskij sin 2. symfoni har tilnamnet «den veslerussiske symfoniet», og viser då til det nemnde området. Verket blei til i 1872 medan Tsjajkovskij ferierte hjå søstera si i Kamjanka i Veslerussland.

Historie
--------

Kart frå 1904
Veslerussland var namnet Storfyrstedømmet Litauen fekk på 1300- og 1400-talet. Delar av Storfyrstedømmet Litauen blei seinare ein del av Tsar-Russland og landsdelen Veslerussland i Keisardømet Russland. På den tida tok storfyrstedøma kvar sin metropolitt men var likevel nærskylde, sidan størstedelen av begge låg i det området som tidlegare hadde tilhøyrt Kievriket. Uttrykket Veslerussland var skilt frå Storrussland, det vil seia Moskvariket, det som seinare bleie hovuddelen av det europeiske Russland.

Det blir ofte feilaktig sett eit enkelt likskapsteikn mellom Lillerussland og dagens Ukraina, men store delar av dagens sørlege og austlege Ukraina var aldri ein del av Veslerussland. Det same gjeld det rutenske Karpato-Ukraina, som omtrent tilsvarer noverande Zakarpatska oblast i vestre Ukraina. Det sistnemnde området var del av Austerrike-Ungarn i hundretals år. Frå 1918 til 1945 var det ein del av Tsjekkoslovakia, og fyrst etter slutten av andre verdskrigen i 1945 blei området ein del av Sovjetunionen. Veslerussland blei då inkorporert saman med den nordlege delen av det tidlegare Ny-Ryssland i sovjetrepublikken Ukrainske SSR i 1922.

Kjelder
-------

1. ↑  Ryssland i *Nordisk familjebok* (1:a upplagan, 1890)

* *Denne artikkelen bygger på «Lillerussland» frå Wikipedia på bokmål, den 11. mars 2022.*
|  |
| --- |
| **Hovdyr** |
| SebraSebra |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Underklasse:** | Theria |
| **Infraklasse:** | Placentale pattedyr Placentalia |
| **Overorden:** | Laurasiatheria |
| **Orden:** | **Hovdyr** PerissodactylaOwen, 1848 |

**Hovdyr** eller **upartåa hovdyr** (*Perissodactyla*) er ei gruppe pattedyr som er kjenneteikna ved at dei har eit oddetal tær (ein eller tre). Kvar tå sluttar i ein kort, brei negl, ein *hóv*. Hóvar er laga av keratin, det same som neglar og klør.

Artane varierer mykje i utsjånad. Zoologen Richard Owen oppdaga på 1800-talet at desse dyra er nærskylde.
Sjølv om dei ulike artane har store forskjellar i utsjånad, finst det likskap i føtene og tennene.

Alle hovdyr stammar frå artar med fem tær. Reduksjonen i talet på tær og evolusjonen av hover skjedde fleire gonger uavhengig. Hovdyra (tapirar, nashorn og hestar) har ei eller tre tær, og utgjer ei naturleg gruppe. Dei næraste slektningane deira er ikkje klauvdyra, slik ein lenge trudde, men truleg skjeldyr og rovpattedyr. Hovdyr (i tydinga hov- og klauvdyr) er difor inga systematisk gruppe, sjølv om gruppa hadde fått det vitskaplege namnet Ungulata i eldre systematikk. Nemninga *ungulate* blir brukt ein del på engelsk, men ikkje på norsk. Klauvdyra sjølv ser òg ut til å vere ei kunstig gruppe, sidan kvalane ser ut til å vere ein del av denne gruppa. 

Hos dei upartåa er det den midterste tåa, opphavleg den tredje tåa, som er framtredande og ber det meste av vekta til dyret. 

Av og til har òg elefantane vorte rekna til hovdyra, men desse er ikkje spesielt nærskyldt med verken partåa eller upartåa hovdyr.

Takson
------

* Hestar (Equidae)
* Tapirar (Tapiridae)
* Nashorn (Rhinocerotidae)

Kjelder
-------

### Fotnotar

1. ↑  Mammal Species of the World, 3rd edition (MSW3) Arkivert 2011-12-20 ved Wayback Machine. Taksonomien til American Museum of Natural History er referanse for norsk systematikk

Bakgrunnsstoff
--------------

WikispeciesWikispecies
Wikispecies har taksonomisk informasjon om **Hovdyr** 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* Dyntaxa
* ITIS

 |
**DS «Dølen»** var eit norsk dampskip bygt ved Akers mek. verksted i Kristiania i 1866. Det var bestilt av Dampskibsaktieselskapet Bjoren og Dølen. Initiativtakar var Oscar Wergeland frå Christianssand. Skipet gjekk i rutefart på Byglandsfjorden i Setesdal og var systerskip av DS «Bjoren».

Historikk
---------

«Dølen» blei sjøsatt i 1867. Det hadde endestasjon ved Næsset ved Bygland. Frå 1869 gjekk det til Ose. 
I 1897 fekk «Dølen» selskap av systerskipet «Bjoren» på Byglandsfjorden. «Bjoren» hadde i åra 1867-1897 trafikkert Kilefjorden. Men etter at Setesdalsbanen blei opna i 1896, blei det behov for meir trafikk på Byglandsfjorden. «Dølen» fekk ny salong i 1897 og blei forlenga med 8 fot i 1899.

Med legging av bilvegar frå 1920-talet byrja også trafikkgrunnlaget for dampskip i Byglandsfjorden å forsvinna. I 1931 blei Dampskibsaktieselskapet Bjoren og Dølen oppløyst og dampbåttrafikken lagt ned. Olav Fransson Syrtveit kjøpte båtane og starta opp med fart mellom Bygland og Byglandsfjord. På 1950-talet var det heilt slutt. 

DS «Dølen» blei hogd opp, medan DS «Bjoren» gjekk i opplag og forfall. Bjoren låg lenge som nedsokke vrak, før det på 1970-talet blei sett i gang ein aksjon for å berga det som var att av båten og få han restaurert.

Kjelder
-------

1. ↑  Dampskipene i Setesdalen, *Avtrykk.no*, 23.05.2017
2. ↑  *Byglands soge* (Kristiansand, 1939), side 115

* *Denne artikkelen bygger på «DS «Dølen»» frå Wikipedia på bokmål, den 22. juni 2020.*
**Samvirkelaget** er ei musikkgruppe sett saman av skarock-bandet Hopalong Knut og hiphop-gruppa Gatas Parlament.

I følgje gruppa sjølv skal samarbeidet ha starta på Storåsfestivalen, der Hopalong Knut inviterte Gatas Parlament opp på scenen då dei skulle avslutte festivalen.

Samvirkelaget blei berykta for songen «Stopp Volden», lagt ut på nettstaden MySpace, der dei namngav ein politimann som hadde samband med dødsfallet til Eugene Ejike Obiora. For dette blei Samvirkelaget trekt for retten av Politiets Fellesforbund, som ønskte å gjera songen ulovleg. Trondheim tingrett kom fram til at politimannen blei ærekrenkte av songen, men at å stoppa han vil stri mot ytringsfridommen. Saka fekk dermed ingen juridiske følgjer for Samvirkelaget, men gruppa bestemte seg likevel for å fjerna namnet på politimannen frå teksten. Dei hevda dette var fordi dei ikkje ville at saka skulle gli over i eit injuriesøksmål eller eit spørsmål om ytringsfridom, men heller ville ha fokus på dei opphavlege problemstillingane om politivald, statleg rasisme og at politiet sjølv granskar saker der tenestemenn er innblanda.

Diskografi
----------

* 2007: *Musikk* (Album)

Bakgrunnsstoff
--------------

*
**Samuel Georg Simeon Wennberg** (3. oktober 1836–19. oktober 1908) var ein norsk handelsmann, gardbrukar, lensmann og stortingsmann frå Trondheim.

Wennberg var son til ein lærar, og var sjølv elev ved Trondhjems latinskole. Tida 1860-79 var han handelsmann i Lyngen, deretter lensmann i Balsfjord frå 1879. Både i Lyngen og i Balsfjord var han gardbrukar òg. Han var ordførar i Lyngen i 16 år, seinare var han forlikskommissær i Balsfjord.

Wennberg representerte Tromsø amt på Stortinget frå 1877 til -85. Han var 1877-78 medlem av næringskomite nr 2, 1879 av næringskomite nr 1, 1880-82 av tollkomiteen, 1882 av traktatkomiteen, 1883-85 av valkomiteen. Denne siste stortingsperioden, 1883-85, var han også sekretær i tollkomiteen. Han var medlem av Lagtinget frå 1880 til 1885. I 1883-84 var han medlem av riksretten som dømde i saka mot Selmer-ministeriet. Han slutta seg til Stortingets Venstreforening då denne vart skipa i 1883.

Wennberg døydde i Balsfjord i 1908.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Samuel Wennberg NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Otto Jacob Hübertz Mortensen** (18. august 1907–30. august 1986) var ein dansk pianist, komponist og musikkforskar. Han har mellom anna tonesett Nordahl Griegs dikt «Til ungdommen», òg kalla «Kringsatt av fiender». Det er hans melodi som vanlegvis vert nytta til dette diktet, som vert sunge i Noreg ved mange ulike høve.

Otto Mortensen var fødd i København og døydde i Aarhus.

Utdanning og verksemd
---------------------

Otto Mortensen vart oppteke på Det Kongelige Danske Musikkonservatorium etter exsamen artium (*studentereksamen*) for å utdanne seg til pianist. Han hadde debutkonserten som pianist i 1930 og verka deretter i nokre år som akkompagnatør, solist, kammermusikar og lærar. Frå 1937 til 1956 var han opera-repetitør ved Det kongelige Teater i København, og frå 1942 til 1966 pianolærar ved Musikkonservatoriet i København. Dessutan har han vore dirigent for mellom anna Det Kongelige Kapel i København, Opéra Comiques orkester i Paris og i Danmarks Radio.

Allerie då han var elev på musikkkonservatoriet vart han oppteke av at dei store nye innflyttargruppene i byane skulle få høve til å skaffe seg musikalsk kunnskap og kunne spele eit instrument. Dette var idear som gjorde seg gjeldande i tida, med opphav i Tyskland. Det vart skipa musikkskular og komponert musikk til ulike føremål, som til dømes for gymnastikk, fotballkampar, kabaretar og teaterskodespel. Ikring 1930 var Otto Mortensen fleire gongar i Berlin for å studere korleis dei organiserte musikkskular for folket der. Han utgav òg sjølv nokre lærebøker i klaver og blokkfløyte, og var med på å vekkje ny interesse i Danmark for blokkfløyta. 

På 1950-talet vart Otto Mortensen meir interessert teoretiske musikalske emner, og vart mag. art. i musikkvitskap i 1956 etter eit studium ved Københavns Universitet. Han har publisert fleire vitskaplege artiklar og bøker: *Harmonisk analyse efter grundbas-metoden* (1954), *Om Buxtehudes dansesatser for klaver*, *Om polsk-dansen i Danmark* og fleire. Frå 1966 til 1974 var han lektor i musikkvitskap ved Århus Universitet i Danmark.



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* MusicBrainz (artist)

 |
Danninga av eit basseng.
Eit **basseng** i geologi er eit avgrensa område av jordskorpa der det har hopa seg opp tjukke avleiringar (sedimentbasseng). Basseng kan variere i storleik frå nokre få kilometer til over 500 km i lengd og opptil over 20 km djupn. Ein kan finne basseng inne på kontinenta, men dei er vanlegast og størst langs randa av kontinenta, på grensa mot havområda (sjå platetektonikk).

Mange av dei geologisk yngre bassenga inneheld djuptliggande sedimentære lag der det opphavleg var eit høgt innhald av organisk material, sjå kjeldebergart. Her kan det ha utvikla seg olje og gass som har vandra ut og samla seg til drivverdige førekomstar i nærliggande porøse reservoarbergartar. Dei kring 600 sedimentbassengane rundt om i verda har vist seg å vere interessante som leiteområde for petroleum.

I Nordsjøen er det eit breitt basseng med opptil 3500 meter tjukke avleiringar frå tertiærtida. Under dette bassenget finst eit langstrekt basseng som er avgrensa av forkastingar og inneheld fleire kilometer tjukke avleiringar frå perm til krit, som Vikinggraben og Sentralgraben.

Kjelder
-------


* «Basseng: geologi». *Store norske leksikon*. 14. februar 2009. Henta 21. november 2013.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
Saltutvinning frå sjøvatn i Tamil Nadu.
**Saltutvinning** er utvinning av salt som anten skjer i saltgruver ved bryting eller oppløysing av steinsalt (halitt) frå saltleier, eller ved inndamping av sjøvatn (havsalt). 

Førekomstar av halitt vart nemnde ved Stassfurt sør for Magdeburg i Tyskland så tidleg som i 1195. I saltgruvene i Wieliczka i Polen og Slănic-gruva i Romania er det brote salt heilt sidan romartida.

Somme stader er steinsaltet så forureina av leire, gips og liknande at det ikkje kan brytast direkte. I staden hogg ein ut eit kammer som så blir fylt med vatn. Saltløysinga som oppstår i vatnet vert så kokt inn. Slike saltleier finst i Dürnberg-gruvene ved Hallein sør for Salzburg i Austerrike og er i dag ein stor turistattraksjon.

Mange tysk-austerrikske namn med forstavinga Salz- eller Sol- (til dømes Salzkammergut og Solbad i Austerrike) minner om den gamle saltutvinninga

Salt er òg sidan oldtida vorte vunne ut frå sjøvatn, som blir stengt inne i store, grunne basseng, der det dampar inn i sola. Dette fungerer best i solrike, varme land, og heller dårleg i nordlegare land. I Dei nordlegaste landa har ein likevel gjort mange forsøk på vinne ut salt av sjøvatn, anten ved hjelp av saltkokeri eller ved å la vatnet fryse ut.

Sjå òg
------

* Saltmarsjen

Kjelder
-------

* Raade, Gunnar (15. februar 2009). «Salt: utvinning». *Store norske leksikon*. Henta 14. februar 2014.
Bass Rock frå North Berwick
Bass Rock i forhold til North Berwick
**Bass Rock** eller berre **The Bass**, er ei øy i den ytre delen av Firth of Forth aust i Skottland. Ho ligg om lag 2 km frå land og 5 km nordvest for North Berwick. Ho består av vulkanske bergartar og har bratte sider med ei høgd på opp mot 107 meter over havet. Det finst store koloniar med havsule. Klippa er ikkje busett lenger, men tidlegare har tidlege kristne eremittar vore busette her. Seinare stod det òg eit kongeleg slott på øya, som ofte vart nytta som fengsel. Øya var lenge i familien Lauder si eige og høyrer i dag til David Fleetwood Hamilton-Dalrymple. 

Det vart bygd eit fyr på øya i 1902 og ruinane av eit kapell er framleis synlege.

Geografi
--------

Øyar ein vulkanplugg frå karbontida.

Bass Rock har status som Site of Special Scientific Interest (stad av særskild vitskapleg interesse). Ho vert stundom kalla «Ailsa Craig i aust». Det meste av øya består av bratte klipper. 

Craigleith med Bass Rock bakom
The Bass er ei av fleire øyar utanfor kysten av East Lothian og vert rekna som ei av øyane i Firth of Forth. I vest ligg Craigleith og the Lamb, Fidra og lengst vest Eyebroughy. Desse er òg hovudsakleg skapt av vulkansk aktivitet. I nordaust ligg Isle of May.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Historia til øya

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bass Rock» frå Wikipedia på engelsk, den 8. februar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ *North Berwick, Gullane, Aberlady and East Linton District*, av R.P.Phillimore, North Berwick, 1913, p. 40.
	+ *The Berwick and Lothian Coasts* av Ian C. Hannah, London & Leipzig, 1913.

1. ↑  M'Crie, Miller, Anderson, Fleming & Balfour (1847). *The Bass Rock.* Edinburgh
2. ↑  «Bibliography». *Discover Hugh Miller*. Arkivert frå originalen 28. juli 2009. Henta 8. februar 2010.
3. ↑  «The Bass Rock». History of Leith. Arkivert frå originalen 5. juli 2008. Henta 8. februar 2010.
4. ↑  «Islands in the Firth of Forth». Skottland from the Roadside. Henta 8. februar 2010. [*daud lenkje*]

| * v
* d
* e
Øyar i Firth of Forth |
| --- |
| Bass Rock • Craigleith • Cramond Island • Eyebroughy • Fidra • Inchcolm • Inchgarvie • Inchkeith • Inchmickery • The Lamb • Isle of May |
| Alloa Inch (elveøy), Rosyth Castle (tidlegare øy) |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Salvador Allende Gossens** (26. juni 1908–11. september 1973) var folkevald president i Chile frå 1970 til 1973. Han døydde under militærkuppet 11. september dette året. 

Salvador Allende var lege av utdanning og yrke. Han var ein av grunnleggjarane av Det chilenske sosialistpartiet PS i 1933. 

Partia på venstresida i Chile hadde tradisjonar for å gå saman i breie alliansar. Fleire gonger var Allende felles presidentkandidat for venstresida, og i 1958 var han nær ved å vinne valet. I 1970 greidde han det.

Høgrekreftene i landet, støtta av USA, prøvde å hindre at valvinnaren blei innsett som president. Dette klarte dei ikkje, men heilt frå starten blei Allende motarbeidd på alle vis, trass i at han var folkevald. 

Allende sitt styre betydde ein aktiv sosialistisk reformpolitikk, slik valprogrammet til venstrealliansen Unidad Popular (Folke-Einskapen) hadde lova veljarane. Høgresida raste, og USA gjekk til kredittboikott og la vanskar i vegen for chilensk kopar-eksport. 

Trass i mange vanskar, gjekk venstresida fram ved valet i mars 1973. Høgresida og USA kunne berre bli kvitt den folkevalde sosialistiske presidenten ved eit kupp. 

Minnesmerke over Salvador Allende
Militærkuppet kom den 11. september 1973. Presidentpalasset der Allende og medarbeidarane hans var, blei bomba med fly før det blei angripe med stridsvogner og soldatar. President Allende og hans folk forsvarte seg mot den overlegne fienden i fleire timar, med våpen i hand. Da kampane var over, var Salvador Allende død. Han tok truleg sitt eige liv for ikkje å bli tatt til fange av kuppmakarane. 

Over 3 000 menneske blei drepne under kuppet. Over 30 000 menneske blei torturerte på det grovaste i tida som følgde. Mange måtte flykte til utlandet, over ein kvart million fór i eksil. Alle sosiale reformer frå Allende-tida blei avskaffa, og ein ekstrem nyliberalistisk økonomisk politikk innført. Kuppleiaren, general Augusto Pinochet, innsette seg sjølv som chilensk president.

Salvador Allende var syskenbarn til forfattaren Isabel Allende sin far, og ho har kalla han «onkel» i intervju.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Salvador Allende**

* salvador-allende.cl - Archivos Salvador Allende frå Partido Socialista de Chile, mykje info på spansk (kastiljansk).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Otto Kristian Hiorth** (8. november 1850–15. mai 1906) var ein norsk lege og politikar frå Trondheim.

Hiorth vart student i 1869 og var cand.med. frå Det Kongelige Frederiks Universitet i 1876. Dei fylgjande 17 åra hadde han ei rad legestillingar, mellom anna som privatlege i Vågå 1877–79 og i Rakkestad 1879–83, samt distriktslege i Ytre Nordfjord 1883–92 med bustad i Selje. I 1892 vart han distriktslege i Levanger, der han engasjerte seg sterkt for betre pleieforhold for tuberkuløse. Etter bybrannen i 1897 fekk Hiorth i oppgåve å leie oppbygginga av dei hygieniske tilhøva i byen.

Hiorth var fleirårig medlem av Levanger bystyre, der han var ordførar i 1901. Han var også 1. vararepresentant til Stortinget frå valkrinsen *Trondhjem og Levanger* 1904–06; seinhaustes 1904 møtte han i fire veker for Bernhard Brænne, og sidan for Andreas Berg frå 20. januar 1906 til Hiorth sjølv døydde. 

Hiorth døydde av hjartesvikt under stortingssamlinga i Kristiania våren 1906.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
**Otto Viktor Frölicher** (5. juni 1840–2. november 1890) var ein sveitsisk landskapsmålar frå Solothurn, rekna som den viktigaste tyskspråklege representanten for *paysage intime* («det nære landskap»). Bileta hans vert knytte til Düsseldorfskulen.

Liv og gjerning
---------------

*Demring i nærleiken av Dachau*, 1880
Frölicher voks opp i Solothurn og Olten. Familien hans høyrde til embetsborgarskapen, faren var med i *regjeringsråd*et i Solothurn i åra 1849-56. Tidleg viste Frölicher talent for teikning. I oktober 1859 drog han til kunstakademiet i München, der han gjekk i lære hos Johann Gottfried Steffan for å verte landskapsmålar. Åra 1863-65 budde han i Düsseldorf, der han nærma seg stemninga i måleria til Oswald Achenbach.

Etter å ha mislukkast med å bygge eit tilvære som målar i Solothurn, flytta han hausten 1868 tilbake til München. Der oppdaga han den intime atmosfæren i landskapsbileta til Adolf Heinrich Liers. Etter nokre år der, rådde Liers Frölicher om å reise til Paris, noko han gjorde hausten 1876. Storbylivet der treivst han lite med, så han flytta tilbake til München i 1877, der han tok fast bustad.

I München underviste Frölicher målarar som landsmennene Hermann Hunziker, Otto Gampert og andre. Frölicher var òg medlem av kunstnargruppa Kassandra og kunstforeinga Allotria. Han arbeidde også som jurymedlem ved fleire kunstutstillingar og var formann i sveitsiske hjelpeforeininga i München. 39 år gammal vart Frölicher sjuk med difteri. Effektane av sjukdommen, saman med kreft, følgde han dei resterande elleve åra av livet.

Frölicher og Adolf Stäbli vert rekna som dei fremste representantane for den tysk-sveitsiske *paysage intime*. Til skilnad frå det rolege landskapet som målarane av denne retninga søkte, retta desse tyskspråklege sveitsarane merksemda mot dystrare landskapsmotiv. «Som for romantikarane var landskapet for dem eit ekko av det indre, sjelelege landskapet».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Otto Frölicher» frå Wikipedia på tysk, den 2. april 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Otto Frölicher**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* ULAN
* HDS
* SIKART

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Kø (fleirtyding).* 
Kø for å koma opp i Eiffeltårnet.
**Kø** (frå fransk *queue*, frå latin *cauda*, 'hale') er ei rekkje av folk eller anna som stillar seg opp eller venter for på tur for å få varer eller tenester etter prinsippet om at ein får betening etter same rekkjefølgje som ein kom.

Sukkerkø i USA under andre verdskrigen.
Køar i ein matbutikk i New York.
Kø ved Sultan Ahmed-Moskeen
Vanlege stader der køar kan oppstå er i matbutikkar, bankar og minibankar, postkontor, billettskrankar, attraksjonar og ved venting på framkomstmiddel som buss, drosje eller ferje.

Køar er eit fenomen i ei rekkje felt, og har vore grundig analysert innan fagfeltet køteori. Innan samfunnsøkonomi er køar sett på som ein måte å rasjonera varer og tenester som det er lite av.

Sjå òg
------

* Kølapp
* Køsniking
* Bilkø

Kjelder
-------

1. ↑  «kø» i Nynorskordboka.
2. ↑  «Kø» i *Det Norske Akademis ordbok*

* *Denne artikkelen bygger på «Kø» frå Wikipedia på bokmål, den 29. august 2020.*
Otto Ferdinand von Abensperg und Traun
**Otto Ferdinand von Abensperg und Traun** (27. august 1677–18. februar 1748) var ein *Generalfeldmarschall* frå Austerrike.

Han kom frå ein adleg familie og vart fødd i Ödenburg. Han starta på utdanninga si i Halle, men i 1693 forlet han universitetet for å gjere teneste for den prøyssiske kontingenten i den allierte hæren i Nederlanda. Han medverka i niårskrigen, og gjekk like etter denne krigen var over inn i keisarhæren. Den spanske arvefølgjekrigen følgde like etter og Traun utmerkte seg i Italia og ved Rhinen fram til 1709, då han vart oberstløytnant og *aide-de-camp* for feltmarskalk grev Guido Starhemberg (1654–1737) i Spania. 

Eit år seinare vart han oberst, og i 1712 eiar for eit regiment til fots. Like etter krigen var over vart han igjen send ut i strid, og under ved Francavilla på Sicilia (20. juni 1719) vart han hardt skadd. For felttoget i Sør-Italia vart han forfremma til General-Feldwachtmeister i 1723. I 1727 vart han guvernør i Messina, og i 1733 fekk han graden feltlmarskalkløytnant. 

I 1734 spreidde rykte seg om han rundtom i Europa etter at han han forsvarte passet i San Germano og så den halvvegs øydelagde festninga i Capua, som han overgav. Han var då forfremma til Feldzeugmeister og vart tilsett i ei vanskeleg halvpolitisk leiing i Ungarn, før han vart øvstkommanderande i Nord-Italia og mellombels generalguvernør i Milano. I 1741 vart han feltmarskalk. 

Dei italienske felttoga under den austerrikske arvefølgjekrigen var ein suksess under hans leiing fram til 1743, då feltmarskalk grev Khevenhüller døydde og han vart den fremste militærerådgjevaren til fyrst Karl Aleksander av Lorraine, som kommanderte austerrikarane i Böhmen og langs Donau. I denne posisjonen medverka han til handlingane som til slutt førte den austerrikske hæren over Rhinen, og dei dyktige strategiane som førte til at Fredrik II av Preussen vart tvungen til å forlate Böhmen og Mähren (1744) utan å møte han til kamp. 

Traun siste aktive teneste var som kommandant av ein hær send til Frankfurt for å påverke valet av ein ny keisar som etterfølgde Karl VII. Han døydde ved Hermannstadt den 18. februar 1748.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Otto Ferdinand von Abensberg und Traun» frå Wikipedia på engelsk, den 28. november 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- Tekst frå *Encyclopædia Britannica* si 11. utgåve, eit leksikon som i dag er offentleg eigedom.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
**Köroğlufjella** (tyrkisk *Köroğlu Dağları*) er ei fjellkjede nord i Tyrkia, nord for Ankara. Ho stig opp langs den nordanatoliske forkastninga og Svartehavet.

Denne fjellkjeda kryssar provinsane Bolu, Çankırı og Çorum, og grensar til Sakaryaelva i vest og Kızılırmakelva i aust.

Det høgaste punktet, sør for Bolu, er ein andesittisk formasjon som består av eit platå der det høgaste punktet i fjellkjeda, Köroğlu Tepesi, ligg på 2499 meter over havet. Denne staden har skogar med furu og gran, med store sommarengar og vakre *yaylas* (fjellhytter).

Nyleg er det opna to vintersportstader nær Köroğlu Tepesi: Kartalkaya og Sarialan, i høgder mellom 1900 og 2378 meter over havet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Köroğlu Mountains» frå Wikipedia på engelsk, den 8. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Topographic map of Tyrkia (in JPG) Ankara University. Henta 8. august 2012.
2. ↑  Köroğlu Dağları Arkivert 2010-10-29 ved Wayback Machine. Planetware.com. Henta 8. august 2012.
**Otto Freundlich** (10. juli 1878–9. mars 1943) var ein tysk målar og bilethoggar med jødisk slektsbakgrunn. Han var ein av dei første kunstnarane til å dyrka abstrakt kunst.

Liv og virke
------------

*Komposition* (1930)
Freundlich var fødd i Stolp i Pommern i Det tyske keisarriket (no Słupsk i Polen) og byrja med tannlegestudium før han valde å satsa på kunst. Han drog difor til Paris i 1908 og slo seg ned i Montmartre, der han var nær Picasso, Braque og andre forgrunnsfigurar innan kunsten på den tida.

Han drog tilbake til Tyskland i 1914. Etter første verdskrigen var han politisk aktiv som medlem av Novembergruppa. Han organiserte den første dada-utstillinga i Köln i 1919 saman med Max Ernst og Johannes Theodor Baargeld, og slo seg saman med Abstraction-Création-gruppa i 1925.

Dei tyske nazistane meinte at modernistiske billeduttrykk var «utarta kunst» som hadde utvikla seg feil og blitt «degenerert», både latterleg, dum, sjuk, farleg og ikkje minst «utysk». I 1937 arrangerte styresmaktene den store kampanjeutstillinga «Entartete Kunst» der ein hånte ekspressiv, eksperimentell og abstrakt biletkunst. «Det nye mennesket», Otto Freundlichs skulptur frå 1912, blei plakatmotiv. 
Han var hovudsakleg i Frankrike frå 1925 av. Som jødisk og modernistisk kunstnar blei han raskt erklært «entartet» av det nazistiske regimet i Tyskland. Verka hans blei inndregne, og nokre av dei stilte ut til spott og spe. Skulpturen «Der Neue Mensch» («Det nye mennesket») blei fotografert med vidvinkelobjektiv frå ein ufordelaktig vinkel, og pryda plakatane for den store utstillinga i 1937. Skulpturen sjølv forsvann seinare, og ein går ut frå han blei støypt om.

Då andre verdskrigen braut ut, blei Freundlich arrestert og internert av franske styresmakter. Picasso var blant dei som fekk han fri for ei tid. Han blei arrestert igjen i 1943 og send til konsentrasjonsleiren Majdanek, der han blei avretta same dag han kom fram.

Kjelder
-------

1. ↑  Guide gjennom vandreutstillinga «Entartete Kunst» (digital blakopi)
2. ↑  Beslagsprotokollen viser 5 verk

* *Denne artikkelen bygger på «Otto Freundlich» frå Wikipedia på bokmål, den 9. desember 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Otto Freundlich**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Otto Christopher Von Munthe Af Morgenstierne** (4. mars 1884–29. oktober 1975) var ein norsk jurist og antroposof. Han var ein pioner i arbeidet med å opprette lære- og verneheimar for unge lovbrytarar. Jamsides var han sentral i det tidlege antroposofiske miljøet i Noreg.

### Liv og gjerning

Morgenstierne voks opp i Kristiania og tok eksamen artium i 1902. Han studerte jus ved universitetet i Kristiania og vart cand.jur. 1909, same året fekk han autorisasjon som overrettssakførar. Etter ei tid som sorenskrivarfullmektig, var han 1912-16 sekretær i Justisdepartementet.

Etter ei studiereise i USA i 1912 gav Morgenstierne ut skriftet *Grundtrækkene i det amerikanske forbedringssystem*. Der hevda han at straffelova må byggje på forbetringsprinsipp, ikkje på å gjere opp for urett. I 1917 presenterte han *En plan for behandling av forsømt og forbrydersk ungdom*. Her kom han med framlegg om ein oppdragaranstalt for ungdom under 21 år. Anstalten skulle vere mildare enn eit fengsel, strengare enn ein skuleheim. Målsettinga var oppseding. I 1921 kom Lærehjemmet i drift på Bredtvet i dåverande Aker kommune, ein institusjon staten tok ansvaret for etter kort tid.

Morgenstierne praktiserte frå 1923 som overrettssakførar og eigedomsmeklar i Oslo i meir enn 40 år.

I 1918 kom Morgenstierne i kontakt med Det antroposofiske selskap og var sidan oppteken av Rudolf Steiner sin idé om samfunnet delt i tre område: kulturliv (åndsliv), rettsliv (politisk liv) og næringsliv. År 1928 publiserte Morgenstierne skriftet *Sann erkjennelse av ånds-virkeligheten*. Fem år etter oppretta Morgenstierne 'Eurythmeum, Institutt for Goetheanum-kunst og vitenskap' i Oslo, eit selskap han leidde fram til 1937. Frå 1952 var Morgenstierne sekretær for den norske avdelinga av Det almene antroposofiske selskap.

Kjelder
-------

* Norsk biografisk leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon

 |
**Køge** er ein by i Køge kommune på Aust-Sjælland. Han har 35 618 innbyggjarar (2013). Køge fekk kjøpstadsrettar i 1288, og er rik på gamle bindingsverksbygningar. I dag ligg fleire store verksemder i Køge. Byen ligg 39 km frå København og 24 km frå Roskilde.

Historie
--------

Køge er kjend for slaget ved Køge bukt i 1677. Den danske kommandanten Niels Juel med 38 skip og 6 992 mann sigra over den svenske flåten med 48 skip og 8 636 mann. Svenskane tapte over 3 000 soldater og 8 skip. Sigeren er rekna som den største Danmark-Noreg hadde til sjøs. 

Rådhuset i Køge er frå rundt 1550, og gamlebyen har elles fleire gamle bygningar frå tida 1550 til 1660. Dette var ei tid då borgarane her slo seg opp på eit rikt sildefiske i Øresund. Byen blei teken av svenske soldatar fleire gonger under Svenskekrigane. Karl X Gustav forskansa byen, men då han trekte seg ut i 1660, var Køge utpint økonomisk. Krigane mot England tidleg på 1800-talet var heller inga lukke for byen. I 1807 stod slaget ved Køge, der ein dansk milits blei slått av britiske styrkar. I 1816 slutta Køge å vera garnisonsby.

Moderne tider
-------------

Utover på 1800-talet blei det skipa fleire fabrikkar her. I 1870 kom det jernbane til byen då jernbanen Lille Syd blei etablert. Ni år seinare kom også Østbanen til Køge. I dag har byen ferje til Rønne på Bornholm. Både E20 og E47/E55 går forbi byen.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Køge» frå Wikipedia på bokmål, den 2. mai 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Køge**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Königspitze** (italiensk *Gran Zebrù*) er ein 3 851 meter over havet høg fjelltopp i Ortleralpane, på grensa mellom provinsane Bolzano og Lombardia i Italia. Det mykje bredekte fjellet består i hovudsak av dolomitt. 

Stephan Steinberger hevda å ha vore fyrstemann på toppen i 1854, ei bestiging som sidan har vore mykje omstridd då mange har funne det tvilsamt om at turen let seg gjennmføre slik han skildra den. Ti år seinare gjorde to britiske fjellklatrarar i lag med to lokale fjellførarar den fyrste sikre toppturen.

Under fyrste verdskrigen var Königspitze strategisk viktig og det vart kjempa hardt om kontrollen over fjellområdet. Gjennom det 20. hundreåret vart det klatra fleire ruter i nordveggen på fjellet. Königspitze var særleg kjend for den såkalla rullekaka (*Schaumrolle*), ein veldig snøskavl på toppegga som brast i 2001 og fall i avgrunnen. Sterk nedsmelting av isbreane og tining av permafrosten gjer at ein topptur langs normalruta i dag er noko meir krevjande enn i tidlegare tider.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Königspitze» frå Wikipedia på tysk, den 19. september 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Havskorpe vert forma ved ein midthavsrygg, medan litosfæren søkk ned i astenosfæren i gropene.
**Maringeologi** omfattar geofysisk, geokjemisk, sedimentologisk og paleontologisk utforsking av havbotn og områda utanfor kysten. Maringeologi har sterke band til fysisk oseanografi og platetektonikk. 

Studiar innan maringeologi var særs avgjerande for å finne viktige bevis for havbotnspreiing og platetektonikk i åra etter den andre verdskrigen. Djuphavsbotn er det siste området på jorda som er lite utforska og detaljert kartlegging for både militære (ubåtar) og økonomiske (petroleum og metall) føremål driv forskinga framover.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marine geology» frå Wikipedia på engelsk, den 6. september 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Erickson, Jon, 1996, *Marine Geology: Undersea Landforms og Life Forms*, Facts on File ISBN 0-8160-3354-4


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
Luftfoto over kyst- og strandområdet nord for Køge fra lystbåthavnen og Køge Nordstrand nederst til venstre via de lange smale standbremmer ved Ølsemagle Revle og videre mot nord til Jersie Strand og Solrød Strand øverst til høyre. Den samlede kyststrekning på bildet er på godt 10 km.
Koordinatar: 55°31′N 12°13′E﻿
**Køge Bugt** er ei bukt aust for Aust-Sjælland mellom Avedøre i nord og halvøya Stevns i sør. Den gamle byen Køge ligg sentralt i bukta. 
Det samla arealet til bukta utgjer om lag 500 km², og ho har ei middeldjupne på rundt 10 meter. Vatnet er lite salthaldig med ein saltprosent på berre rundt 1. Dette betyr ho har ein noko annleis økologi enn Kattegat.

Langs bukta ligg ei rekkje lange sandstrender. Særleg området nord for Køge, mot Jersie, Solrød Strand og utanfor Ishøj ligg store strandområde, nokre av dei kunstig anlagte strender. Nord i bukta, utanfor kysten ved Brøndby Strand, Vallensbæk og Ishøj, ligg den store kunstige stranden Køge Bugt Strandpark.

Det er relativt godt fiske i bukta.

Bukta er mellom anna kjend for slaget i Køge bukt i 1677, under Gyldenløvefeiden, og slaget i Køge bukt i 1710, under Den store nordiske krigen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Køge Bugt» frå Wikipedia på dansk, og «Køge Bugt» frå Wikipedia på bokmål den 7. mai 2017.*
Koordinatar: 50°28′ N 30°32′ E﻿

**Trukhanivøya** (ukrainsk Труханів острів, *Trukhaniv ostriv*) er ei øy i Dnepr ovanfor det historiske nabolaget Podil i Kiev. Ho har eit areal på 4,5 km2. Øya er hovudsakleg dekt av grøntareal, som den nærliggande øya Hidropark. I 1957 vart det bygd ei gangbru over til øya. 

I dag er det mange kafear, restaurantar, idrettsanlegg og den største og reinaste bystranda på øya. Øya er òg ein populær stad for fiske i Dnepr. 

Dei første bygningane på øyane vart reist på byrjinga av 1800-talet. I løpet av 1880-åra byrja dei første føretaka å dukke opp på øya. Under andre verdskrigen øydela tyske styrkar alle busetnadane på øya for å få betre kontroll og klårare utsikt over Kiev. Etter krigen vart ikkje øya bygd opp att som eit bustadområde, men som eit fritidsområde.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Trukhaniv Island» frå Wikipedia på engelsk, den 6. september 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Kiev Info* - Trukhanivøya

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Sulejman Tihić** (fødd 26. november 1951) er ein bosnisk politikar og var det bosnjakiske medlemet i det kollektive presidentskapet i Bosnia-Hercegovina frå 2002 til 1. oktober 200. Han var formann i presidentrådet, altså president i Bosnia-Hercegovina, frå 28. februar 2006 til 1. oktober 2006, noko han òg var februar til oktober 2004.

Sulejman Tihić vart fødd i Bosanski Šamac i det nordlege Bosnia i det dåverande Jugoslavia, i dag ein del av den bosnisk-serbiske Republika Srpska. Han studerte jus ved universitetet i Sarajevo. I 1990 var han ein av grunnleggjarane av det bosnjakiske *Partiet for demokratisk handling* (Stranka Demokratske Akcije - SDA), som snart vart regjeringspartiet i Bosnia-Hercegovina. Under krigen i Bosnia, frå mai til august 1992 var han internert i serbiske fangeleirar. Han har seinare uttalt til slovensk fjernsyn at han «ikkje ville ha overlevd fangeleiren dersom det ikkje hadde funnest gode serbarar».

Frå 1994 til 1996 tenestegjorde Tihić som diplomat i Tyskland, frå 1996 til 1999 i det bosniske utanriksdepartementet. I 1996 vart han vald som representant til nasjonalforsamlinga i Republika Srpska. 13. oktober 2001 vart han leiar av SDA etter Alija Izetbegović. 5. oktober 2002 vart han vald som den bosnjakiske representanten i presidentskapet, med 37,3 % av røystene. I valet 1. oktober 2006 tapte han for Haris Silajdžić, som overtok som bosnjakisk representant i presidentskapet.

Han er gift, har tre born og eit barnebarn.
***Mario & Luigi: Bowser's Inside Story*** er eit rollespel utvikla av AlphaDream og utgjeve av Nintendo til Nintendo DS i 2009. Det er det tredje spelet i *Mario & Luigi*-serien.

Handlinga i *Bowser's Inside Story* følgjer Mario og Luigi, som er blitt slukt av Bowser, erkefienden deira. Mariobrørne lærer å hjelpe Bowser, som ikkje er medveten om at dei er inni han, medan han kjempar mot Fawful som har teke kontroll over Mushroom Kingdom. Spelet fokuserer på samarbeidet til trioen, der dei spesifikke ferdigheitene til kvar enkelt må brukast for å løyse gåter som gjer at ein kjem vidare i spelet. I likskap med tidlegare spel i *Mario & Luigi*-serien har *Bowser's Inside Story* eit turbasert kampsystem som legg stor vekt på timing.

Ei nyutgjeving av spelet med oppdatert grafikk og nytt innhald, titulert som ***Mario & Luigi: Bowser's Inside Story + Bowser Jr.'s Journey***, er under utvikling til Nintendo 3DS.

Referansar
----------

1. ↑  «Mario & Luigi: Bowser's Inside Story review». Eurogamer. Henta 2. april 2018.
2. ↑  «Nintendo 3DS: Mario & Luigi: Bowser's Inside Story + Bowser Jr's Journey». nintendo.no. Henta 2. april 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell europeisk nettstad

| * v
* d
* e
Mario-rollespel |
| --- |
| *Paper Mario*-serien | *Paper Mario* • *The Thousand-Year Door* • *Super Paper Mario* • *Sticker Star* • *Color Splash* |
| *Mario & Luigi*-serien | *Superstar Saga* • *Partners in Time* • *Bowser's Inside Story* • *Dream Team Bros.* • *Paper Jam Bros.* |
| Andre spel | *Super Mario RPG* • *Mario + Rabbids Kingdom Battle* |
**Marin grense**, forkorta **MG**, er det høgaste nivået havet har hatt på ein stad etter at det vart fritt for is ved slutten av siste istida. Ho vert avgjort ved høgda av strandhakk, strandlinjer og breelvdelta, ofte med restar etter marine dyr.

Årsaka til at havet stod høgare ved slutten av istida er at heile landplata vart pressa ned ved vekta av ismassane. Straks isen smelta frå kystområda, rykte havet inn. Den beste landbruksjorda i Noreg er sand- og leiravleiringar danna under den marinen grensa.

Regional variasjon
------------------

Landhevinga var størst der der isdekket var tjukkast, men grensa i innlandet ligg ofte lågare enn ein skulle vente fordi området vart isfritt først etter at landhevinga hadde kome godt i gang. På kartet kan ein trekkje linjer gjennom stader med same verdi for den marinen grense, og resultatet for Skandinavia er ei rekkje kurvar omkring eit hevningssentrum i nordre delar av Bottenvika. Her ligg grensa på nesten 290 meter over dagens havnivå, medan den er 221 meter i Skådalen ved Oslo (den høgaste målte MG i landet) og nær 0 langs kysten ved Jæren, Lista og i Danmark. Etter at havet nådde det maksimale nivået sitt og isen smelta etter siste istida, heva landa seg særs raskt; for Oslo-området kan stranda ha falle så mykje som 10 meter per 100 år den første tida

Sjå òg
------

* strandforskyvingskurve

Kjelder
-------

* Marin grense. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå .
| Southport  |
| --- |
| Lord Street, SouthportLord Street, Southport Lord Street, Southport |
| Plassering |
| 

Southport is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Merseyside |
| Distrikt | Sefton |
| Grunnlagd | 1793 |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 93 637 |
| Koordinatar |  53°39′″N 3°0′″W﻿Koordinatar: 53°39′″N 3°0′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | PR8 & PR9 |
| Telefon-retningsnummer | 01704 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Southport**
 |

**Southport** er ein kystby i Merseyside i England, nord for Liverpool og sør for Preston. Byen låg tradisjonelt i Lancashire.

Historie
--------

Southport vart grunnlagt i 1792 av William Sutton. Det låg då eldre busetjingar i området, blant anna området rundt St. Cuthberts kyrkje som er nemnt i *Domesday Book*, og nokre område som har namn av norrøn opphav.

På 1800-talet voks byen raskt sidan han fekk eit rykte for å vere ein finare stad enn nabobyen Blackpool. Forstadene er gamle landsbyar som byen har spreidd seg utover til: Crossens, Marshside, Churchtown, Blowick, Birkdale, Ainsdale og Woodwale. RAF Woodvale ligg ved sistnemnde landsbyen.

Louis Napoleon budde ei kort tid på Lord Street, som er hovudgata gjennom byen, før han vart keisar av Frankrike i 1851. Det har vorte sagt at fleire element i fornyinga hans av Paris minner sterkt om det ein finn på Lord Street, med boulevardar med tre langs sidene, tildekka gangvegar og arkadar.

Turisme er enno ein svært viktig del av økonomien til byen. Byen er òg ein stad der velståande familiar frå blant anna Liverpool, Preston og Manchester vel å slå seg ned; desse pendlarane bringar inn store skatteinntekter.

Kultur
------

Den viktorianske piren i byen, Southport Piar, er både den lengste av sitt slag i Storbritannia og den første piren i landet som vart bygd utelukkande for fornøyelse. Blant andre attraksjonar finn ein fornøyelsesparken Pleasureland, seks golfbaner og den breie hovudgata Lord Street med gode handlehøve og restaurantar.

Royal Birkdale Golf Club er ein av klubbane som er vertskap for The Open Championship. Byen har òg ei rekkje årlege tilstelningar: flystevne, blomsterutstilling, utandørs konsert med klassisk musikk, jazzfestival, dansestevnet *Southport Weekender* og den årlege meisterskapen i musikalsk fyrverkeri. På sommaren har Orangemen ein årleg marsj gjennom byen, og dette er gjerne årets travlaste dag.

Transport
---------

Hovudvegane inn til Southport er A565, A570 og A565. Det er ikkje noka direkte tilknyting til motorveg; M58 er den næraste, omkring 20 km frå byen via A570.

Det er regelmessige togavgangar til Liverpool, Wigan, Bolton, Manchester og Rochdale.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Southport» frå Wikipedia på bokmål, den 11. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Ekkolokaliseringsprinsippet
Flaggermus brukar ekkolokalisering.
**Ekkolokalisering** er orientering gjennom reflektert lyd, mest i form av ultralyd (høgfrekvent lyd). Nokre dyr har utvikla ekkolokasjon til det ekstreme (eit sanseapparat), for betre å kunne orientere seg i mørke og å kunne fange byttedyr dei elles ikkje ville sett. Også menneske brukar ekkolokalisering, men ikkje i same utstrekning. For alle som brukar ekkolokalisering er høyrselen veldig viktig. Ekkolokalisering fungerer nesten heilt som audioelektroniske navigasjonsapparat som ekkolodd og sonar.

Ekkolokalisering hos dyr
------------------------

Biologiske grupper som tannkvalar og flaggermus er døme på pattedyr som har utvikla eit sanseapparat som brukar ekkolokalisering. Hos tannkvalane sit ekkolokaliseringsorganet som sender ut klikkelydar i pannekulen, som blir kalla ein melon eller kvalmelon og er danna av eit feitt (kalla akustisk fett) som truleg forsterkar lyden. Det kan også tenkast at bardekvalar har utvikla ei primitiv form for ekkolokalisering, men dette er fortsatt berre ein teori som det ikkje er bevis for.

Med hjelp av ekkolokalisering kan tannkvalar og flaggermus nøyaktig bestemme kvar dei er og kvar eit eventuelt bytte oppheld seg. Dei kan såleis lett orientere seg i stummande mørke. Ekkolokalisering kan forklarast ved at dyret sender ut ein serie med lydbølgjer, som blir reflekterte tilbake når dei treffer noko, til dømes ein fisk. Dei reflekterte lydbølgjene blir så omdanna til eit bilete av det dei treffer i hjernen til dyret. Biletet gjev kunnskap om både avstand, størrelse og eventuell rørsle.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er omsatt frå bokmål wikipedia: Ekkolokalisering, henta den 19.juli 2012.*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |