**Fredrik «Fritz» Hartvig Herman Wedel Jarlsberg** (fødd 7. juli 1855 i Kristiania, død 27. juli 1942 i Lisboa) var ein norsk jurist og diplomat. Wedel Jarlsberg gjorde karrière i det norsk-svenske diplomatiet og spelte ei sentral rolle under unionsoppløysinga i 1905. Han har vorte vurdert som ein av Noregs viktigaste diplomatar i fyrste tredel av 1900-talet, og vart tilboden stillinga som utanriksminister tre gonger, og var også tiltenkt stillinga ved to andre høve.

Bakgrunn
--------

Fritz Wedel Jarlsberg var døypt Fredrik, men vart kalla Fritz, og brukte dessutan slekta sin barontittel, trass i at adelstitlar vart avskaffa i Noreg før han vart fødd. Han var son av hoffmarskalk Frederik (Fritz) Joachim Wedel Jarlsberg og Juliane Cathrine Wilhelmine Wedel Jarlsberg. Han vart gift fyrste gong i 1883 med Alice Thekla Louise von Wagner (1861–1913) og andre gong i 1916 med baronesse Mary von André, f. Palmer (1859–1941).

Han tok juridisk embetseksamen i 1879 og hadde ei lang karriere i utanrikstenesta. Han var sekretær i Utanriksdepartementet i Stockholm 1882, konstituert legasjonssekretær i Wien 1885, året etter i London der han i 1889 vart konstituert chargé d'affaires. Deretter var han sendemann (ambassadør) i Madrid 1891, Lisboa frå 1902 og København i 1905. Frå 1906 var han sendemann i Madrid og Lisboa (til 1921) og Paris (til 1930).

I 1929 selde Wedel Jarlsberg eigedomen Skaugum til kronprins Olav for kr. 120 000. Det var lenge trudd at Skaugum var ei bryllaupsgåve til kronprinsparet, men i 2009 vart det avdekt at Kong Haakon måtte betale for overdraginga. Taksten var på kr. 550 000. Det vil seie at kongen fekk kjøpt eigedomen for ca en 1/4 av det den var verd, og at 3/4 av verdien var ei gåve.

Unionsoppløysinga
-----------------

Etter 7. juni-vedtaket i 1905 stilte Wedel Jarlsberg seg til disposisjon for regjeringa Michelsen og fungerte som regjeringa si utsending i København.

Under Karlstadforhandlingene arbeidde han for at stormaktene skulle vere klare til å gripe inn dersom det skulle kome til brot i forhandlingane. Seinare var han Noreg sin forhandlingsleiar i København i samband med valet av prins Carl til Noregs konge.

For innsatsen hadde Wedel Jarlsberg vorte lova posten som utanriksminister, men Løvland heldt fram i stillingen.

Svalbardtraktaten
-----------------

Wedel Jarlsberg var forhandlingsleiar i Paris ved utarbeidinga av Svalbardtraktaten (Paristraktaten) av 1920 som gav Noreg suverenitet over Svalbard.

Wedel Jarlsberg Land på Svalbard er oppkalla etter han.

Mount Wedel-Jarlsberg i Antarktis er kalla opp etter den første kona hans, Alice.

Utmerkingar
-----------

Wedel Jarlsberg vart i 1892 utnemnd til riddar av St. Olavs Orden, forfremja til kommandør av 1. klasse i 1896 og i 1904 mottok han storkors, i 1925 utvida til storkors med kjede. Han var innehavar av Kroningsmedaljen 1906 og Kong Haakon VIIs jubileumsmedalje 1905–1930.

Han var også innehavar av ei rekke utanlandske ordenar:

* Storkors av den danske Dannebrogordenen
* Riddar av 1. klasse av den badenske Zähringerløvas orden
* Storkors av den franske Æreslegionen
* Storkors av den portugisiske Vår kjære Frue av Villa Viçosas orden
* Storkors av den portugisiske Kristusordenen
* Storkord med stjerne av den portugisiske Tårn- og sverdordenen
* Storkors av den spanske Karl IIIs orden
* Storkors av den spanske Isabella den katolskes orden
* Kommandør av 1. klasse av den svenske Nordstjerneordenen
* Rettsriddar av den prøysiske Johanniter-ordenen
* Den austerrikske Jernkroneordenen av 3. klasse

Bibliografi
-----------

* 1932 – *Reisen gjennem livet*
* 1946 – *1905 : Kongevalget*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fritz Wedel Jarlsberg» frå Wikipedia på bokmål, den 15. desember 2010.*

.

Fotnotar
--------

1. ↑  «Måtte betale for Skaugum» Arkivert 2009-08-27 ved Wayback Machine. Budstikka.no, 29. april 2009
2. ↑  Biografier på Nettsted 1905
3. ↑  Caplex.no
4. ↑  Stadnamn på Svalbard og Jan Mayen. Norsk Polarinstitutt

Litteratur
----------

* Amundsen, O. Delphin: *Den Kongelige norske Sankt Olavs orden 1847–1947*. Oslo: Grøndahl & Søns Forlag, 1947.
* Andersen, Gordon: «Vår glemte kongemaker i 1905». I: *Aftenposten*, 21. mai 2005. (Les)
* Andersen, Roy: «Wedel Jarlsberg ble gjort til syndebukk». I: *Aftenposten*, 7. juni 2005. (Les)
* Berntzen, Arve B.: «Wedel Jarlsberg fortjener oppreisning». I: *Aftenposten*, 10. juni 2005. (Les)
* Bomann-Larsen, Tor: «Kongeplanen som kollapset». I: *Aftenposten*, 6. juni 2005. (Les)
* Bratberg, Terje: «Fritz Wedel Jarlsberg». I: *Norsk biografisk leksikon*, 2. utgave, 2002. (Les)
* Brekke, Jørgen: «Jakten på blått blod». I: *Levende Historie*, nr. 6 2009, s. 14–23.
* Hagen, Per Erik: «Måtte betale for Skaugum». I: *Budstikka*, 29. april 2009. (Les Arkivert 2009-08-27 ved Wayback Machine.)
* Kielland, T.: «Minister Wedel Jarlsberg». I: *Samtiden*, 1942.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND

 |