Framnæs skipsverft, 1930
**Framnæs mekaniske Værksted** er eit tidlegare skipsverft i Sandefjord i Vestfold i Noreg. Det hadde opphavleg sterke band til kvalfangstindustrien, men i seinare år har det vore drive meir mangesidig bygging, mellom anna riggar og modular for offshoreverksemda. Verftet vart eit registrert aksjeselskap i 1898 og vart nedlagd i 1986.

Historie
--------

Framnæs mekaniske Værksted
*A/S Framnæs mek Værksted* har opphav i tre tidlegare skipsverft. 

Christen Christensen tok over *Rødsverven* i 1868 og kjøpte dei andre verfta eitt eller eitt. Han starta *Sandefjord Flytedokker A/S* i 1884. I 1892 eigde han nesten alle eigedomane privat som seinare vart *A/S Framnæs mek.Værksted*. I mellom tida hadde han òg kjøpt *Kamfjordverven* og *Stubbverven*. For å finansiere ombygginga av verftet til å kunne bygge stålskrog, omorganiserte Christensen selskapsstrukturen til verftet i 1898 til eit aksjeselskap. *Sandefjord Flytedokker* vart oppløyst og dei to dokkene selde. Ny dokker vart så bygd av verftet. 

### 1816-1861

#### Klavenessverven 1816-1861

I 1816 oppretta lensmann, bonde, verftseigar og skipseigar Tor Akessonn Klaveness (1767-1854) ein stad for kjølhaling og seinare ein bedding for skipsbygging ved Framnes. Kjølhalingsstaden låg i eit område der snikkarverkstaden seinare låg og beddingen låg nordaust for denne. I 1832 tok sonen Åke Klaveness over styret av verftet til han døydde i 1853, då faren Tor Klaveness, som var den største kreditoren, igjen tok over kontrollen av selskapet. Henrik Klaveness (den eldest sonen til Åke Klaveness) tok over i 1857 og selde det til Joseph Lyhmann fire år seinare.

### 1861-1892

#### Lyhmanns mek. Verksted 1861-1882

Eigaren, forretningsmannen og skipseigaren Joseph Lyhmann (1825-1915) bygde i 1861 *Lyhmanns mek Verksted* omtrent der maskinverkstaden til *A/S Framnæs mek Værksted* låg, nordvest for dagens Skagerak International School.

Her starta han eit føretak som maskinfabrikant som hovudsakleg laga jordbruksmaskinar som treskeverk, hakkelsmaskinar, plogutstyr og mølleutstyr, mellom anna det første treskeverket i Noreg. Han laga òg syklar, som vart hevda å vere dei første som vart laga i Noreg. I tillegg bygde føretaket dampbåtar i stål. Han bygde òg dampmaskinar, utstyr for sagbruk og kokeutstyr for kvalfangstindustrien.

#### Sandefjord mek. Verksted 1882-1892

Hausten 1882 selde Lyhmann industrien til ingeniørane Hetlesæter og Solberg. Industrien fekk namnet *Sandefjord mek.Verksted*. Etter å ha drive med forskjellige mekaniske produksjonar, mellom anna fleire dampskip i stål, gjekk dei konkurs i 1886. 

Lyhmann, som var hovudkreditoren til verftet, tok attende anlegget og selde det i 1889 til kaptein A.M. Aamundsen, ingeniøren Jacob Moe, og Adolf Top. Dei bygde og reparerte dampskip, turbinar, dampkjeler, møller og sagbruksmaskinar, og reparerte seglskip og andre skip i dokk. 

Føretaket gjekk ikkje så bra og i 1892 vart anlegget seld til Christen Christensen.

Etter Lyhmann selde anlegg i 1882 budde han i Birkerød ei stund. Her hadde han ein liten verkstad der han laga slipe- og poleringsmaskinar for knivar. Han hadde fjørfe og bier, og laga og selde honningsentrifuger. Han selde og kjøpte skip. Lyhmann vart ein forretningsmann i Oslo, der han sjølv sat ved skranken. Han var gift to gonger og møtte den andre kona si gjennom ei annonse i ei avis. Ho var 6 år yngre enn den eldste dottera hans frå det første ekteskapet. Dei hadde fire barn og den yngste sonen, Per (døupt Emanuel), var fødd i 1901 då Lyhmann var 75 år gammal.

### 1826-1986

#### Søebergverven 1826-1865

Framnæs mek Værksted, 1892
A/S Framnæs mek Værksted, 1899
*Månedsløytnant*, tømmerhandlar og skipseigar Peder Søberg (død 1863) kom til Sandefjord i 1807 for å tene i kystvakta. Hausten 1808 var han med på kapringa av eit svensk og eit britisk skip utanfor Vallø. Han kjøpte eit av desse frå staten og slo seg ned i Sandefjord som skipseigar og forretningsmann. I 1826 starta han å bygge skip ved *Søebergverven* som låg nordaust for det tidlegare kjelhuset ved *A/S Framnæs mek Værksted*. Han fekk bygd ein bedding som stakk nordvestover mot der den største flytedokken brukte å ligge. Taubåten M/S «David» var det siste skipet som vart sjøsett frå denne beddingen i 1930. Same året leigde Peder Søeberg staden og han kjøpte òg *Stubbverven*.

Frå midten av 1830-åra gjekk han inn i samarbeid med seglmakar, forretningsmann, verfsteigar og skipseigar Søren Lorentz Christensen (1810-1862), som frå 1842 og frametter bygde fleire skip her. I 1850 kjøpte Søren Lorentz Christensen halve *Søebergverven* frå Søeberg. Søren Lorentz Christensen døydde derimot alt 52 år gammal. 

#### Rødsverven 1865-1878

Enka til Christensen, Otilie, (fødd Kruge), tok over leiinga av forretninga nokre år fram til sonen Christen Christensen tok over som leiar i 1868. Seinare byrja *A/S Framnæs mek Værksted* å nummerere dei nye bygga sine frå den datoen. Byggnummer 1 hadde «Sleipner», bygd av Christen Christensen for mora Otilie.

#### Framnæs Skipverft 1878-1892

Christen Christensen var ein særs driftig mann og kjøpte alle kringliggande skipsverft og eigedomar. Då Christensen flytta frå privatheimen sin i sentrum av Sandefjord (seinare heimen til slaktar Lauritz Pedersen) til*Framnæsodden* i 1879, hadde han vorte eineeigar av *Rødsverven* og Langestrand-området. Han fekk lagt ein eplehge i same området som *Framnæs mek Verksted* seinare la beddingen sin. Huset vart seinare demontert og flytta til Sør-Georgia som bustad for styraren der. 

#### Framnæs mek Værksted 1892-1898

I 1892 kjøpte han *Lyhmanns mek Verksted* eller *Sandefjord mek Verksted* som var namnet på den tida, og gav det namnet *Framnæs mek Værksted*. Han eigde på den tida i røynda alle eigedomane og anlegga som *Framnæs mek Værksted* seinare eigde. Samstundeds hadde han i 1894 oppretta *Sandefjord Flytedokker A/S*. Dei eigde to flytedokker i tre og hadde generelt nære band til verftet. 

#### A/S Framnæs mek Værksted 1898-1986

Då det gravis vart meir naudsynt å endre fokuset frå trebåtar til skip av stål, og at verftet derfor måtte gjennomgå store investeringar, vart skipsverftet i 1889 eit aksjeselskap kalla *A/S Framnæs mek Værksted*. Christen Christensen var framleis den dominerande aksjonæren, og det same var etterkomarane hans. Frå 1899 til han døydde i 1923 var han styreleiar for selskapet. Han var òg leiar av verftet i 55 år. Han var i tillegg grunnleggjaren av, den største aksjonæren, styreleiar og dagleg leiar i det største selfangstselskapet i verda, A/S Oceana, som vart skipa i Sandefjord i 1887 og registrert i Sandefjord i 1891. Det største bidraget til Christen Christensen var innan kvalfangstindustrien og han var den første som starta med kvalfangst i Antarktis.

Bygde skip
----------

*For meir om dette emnet, sjå Skip bygde ved Framnæs Mekaniske Værksted.*
Dei mest kjende skipa som vart bygd ved skipsverftet er: 

| Nr. | Overlevert | Namn | Type | Tonnasje | Reiarlag | Heimehamn | IMO-nummer | Status |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 1881 | «Jason» |  | brt | Christen Christensen | Sandefjord? |  |  |  |
|  | 1911 | HVB «Almirante Goni» | Kvalbåt | brt |  |  |  | Veteranskip |
|  | 1912 | «Polaris» |  | brt | Adrien de Gerlache og Lars Christensen |  |  | Forlist 1915 |
|  | 1937 | SS «Christian Radich» |  | 663 brt |  | Oslo | 5071729 | Skuleskip |
|

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Framnæs Mekaniske Værksted» frå Wikipedia på engelsk, den 16. desember 2012.*
* Lardex - Framnæs mek Værksted Arkivert 2018-08-31 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Framnæs Mekaniske Værksted**