recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kanō Tan'yū** (4. mars 1602–4. november 1674) var ein japansk målar som blir rekna blant dei fremste i Kanō-skulen. Mange av dei best kjende Kanō-verka er av han.

Tan'yū heitte opphavleg Morinobu, og var den eldste sonen til Kanō Takanobu og barnebarn av Kanō Eitoku.

Utsmykking
----------

I 1617 blei han utnemnd til den første offisielle målaren for Tokugawa-shogunatet. I åra som følgde fekk han mange ærerike oppdrag. På 1620- og 1630-talet skapte han ei rekkje verk i stor skala for Edo-slottet, Nijō-slottet, Osaka-slottet, Nagoya-slottet og Nikkō Tōshō-gū.

Sjølv om Tan'yū måla i ei rekkje ulike stilar, er han truleg best kjend for desse veldige verka. Dei omfattar skjermar og panel i Momoyama-stil som viser motiv frå naturen som tigrar, fuglar og plantar, i sterke fargar og med mykje bruk av bladgull. Gullet blei ofte brukt til å avbilda skyer, vatn eller andre bakgrunnselement. Det reflekterte det vesle lyset som var tilgjengeleg innandørs, og lyste opp dei dunkle romma i slotta. 

* Føniksar og Paulownia-tre. Måleriet er 3,718 x 1,586 m.Føniksar og *Paulownia*-tre. Måleriet er 3,718 x 1,586 m.
* Seks skjermar av Kanō Tan'yū og andre.Seks skjermar av Kanō Tan'yū og andre.

Tusjmåleri
----------

Måleri av Tokugawa Ieyasu.
Tan'yū var også ein dyktig utøvar av tusjmåleri, der ein nyttar einsfarga blekk til eit bilde. Han bygde på den prototypiske stilen frå Muromachi-tida, *yamato-e*-verk i ein stil som minna om den frå Tosa-skulen, og rullar i kinesisk stil. Det best kjende *yamato-e*-verket hans er ein forteljande handrull som framstiller livet of Tokugawa Ieyasu, den første Tokugawa-shōgunen og ein viktig figur i japansk historie. Det var etter dette oppdraget, i 1640, at kunstnaren først tok «kunstnarnamnet» Tan'yū.

* 
* 
* 

I tillegg til å vera ein æra og respektert målar sjølv, var Tan'yū også kjend som ein kjennar og samlar av kinesiske måleri. Han laga skisser og tok vare på oppteikningar om dei mange måleria som kom til atelieret hans for autentisering.

Galleri
-------

* Måleri av Ishikawa Jōzan (detalj)Måleri av Ishikawa Jōzan (detalj)
* Portrett av diktaren HenjōPortrett av diktaren Henjō
* Portrett av diktaren Ono no KomachiPortrett av diktaren Ono no Komachi
* Sakyamuni (Buddha) kjem ned frå fjelletSakyamuni (Buddha) kjem ned frå fjellet
* Bodhisattvaen Jizō Bosatsu speler fløyteBodhisattvaen Jizō Bosatsu speler fløyte

Sjå òg
------

* Kusumi Morikage

Kjelder
-------

1. ↑  «Portrait of Kanô Tan'yû». *e-museum: National Treasures and Important Cultural Properties of National Museums, Japan*. Henta 11. februar 2017. [*daud lenkje*]

* Kaputa, Catherine (1985). "Kanō Tan'yū." *Kodansha Encyclopedia of Japan,* Tokyo: Kodansha Ltd.

* *Denne artikkelen bygger på «Kanō Tan'yū» frå Wikipedia på engelsk, den 20. mai 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Brief Biography of Kano Tanyu - Jyuluck-Do Corporation
* Works in the collection of the Metropolitan Museum of Art.

 Commons har multimedium som gjeld: **Kanō Tan'yū**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* ULAN
* CiNii
* NDL

 |
**Blandingskorrosjon** er ein korrosjonsprosess i karst som oppstår der vassmassar av ulikt opphav blir blanda. Fenomenet bidreg til å forklare kvifor karstholer i det heile kan dannast på stort djup, der grunnvatnet eigenleg skulle ha kome i kjemisk likevekt med bergmassen og ikkje lenger verke korroderande.

Føresetnaden for blandingskorrosjon er at dei to vassmassene har hatt kontakt med miljø med ulikt innhald av karbondioksid (CO2). Dette kan skje ved at den eine vassmassen har infiltrert gjennom jord, som har relativt høgt innhald av CO2, og den andre ikkje. Når desse vassmassene flyt gjennom tronge sprekker, vil dei snart kome i kjemisk likevekt med kalksteinen og ikkje lenger virke utvidande på sprekkene. Men dersom desse to vassmassene blir blanda der sprekkesystemene kryssar kvarandre, vil kjemiske reaksjonar frigjere CO2, slik at vassmassen på nytt kan tære på veggene og danne hòler.

Blandingskorrosjon vart først skildra av vassverksingeniørar som hadde lagt merke til at kjelestein (utfelt kalsiumkarbonat inni varmtvasssrøyr) hadde vanskelegare for å bli danna nedanfor samanføyinga av to røyrleidningar.

Kjelder
-------

* Blandingskorrosjon. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå .
**William Newenham Montague Orpen** (27. november 1878–29. september 1931) var ein irsk-britisk kunstmålar fødd i Stillorgan i County Dublin. Han er særleg påakta som portrettmålar.

### Liv og gjerning

*Sjølvportrett*, ca. 1910
*Zonnebeke*, 1918
Orpen var son til ein irsk advokat. Han studerte fyrst i Dublin og vidareførte studiane på Slade School of Fine Art i London. Orpen fekk sin fyrste pris i 1899 med det allegoriske måleriet *Play Scene from Hamlet*. I 1902 opna han eit atelier i London saman med Augustus John.

Ros frå John Singer Sargent og andre gjorde at Orpen med åra vart ein av dei mest etterspurde portrettmålarane i London. Han laga elles fleire eksperimentelle sjølvportrett, ofte med dramatiske framsyningar. Samstundes måla han mange verk med impresjonistiske motiv. Regelmessig reiste han til Irland for å arbeide der. Måleria hans frå denne perioden vert rekna til den irske renessansen, ei kulturell oppblomstring i fødelandet i byrjinga av 1900-talet. Etter påskeoppstanden i 1916, som han oppfatta som landsforræderi, sette han aldri sidan sin fot i Irland.

Under fyrste verdskrigen var Orpen tilsett som offisiell krigsmålar, knytt til den militære avdelinga 'War-Artist-Project'. I 1917 reiste han langs vestfronten i Frankrike og måla dei sjokkerande slagmarkane, men også offisielle portrett av offiserar og politikarar. Etter krigen var han i 1919 til stades som kunstnar ved underteikninga av freden i Versailles, der han laga eit stort lerretsmåleri.

Orpen vart sterkt gripen av det han hadde sett under verdskrigen. Han gav ut ei minnebok, og heldt fram med å måle bilete med krigsmotiv. Eitt av måleria, *Til ein ukjend britisk soldat drepen i Frankrike*, vart møtt med sterk kritikk i pressa. Han fjerna då frå måleriet to forkomne soldatar ståande ved ei likkiste, og Imperial War Museum kjøpte inn verket i 1927.

Orpen døydde i London i 1931. Gjennom livet måla han meir enn 600 portrett.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «William Orpen» frå Wikipedia på nederlandsk, den 16. desember 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **William Orpen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**William Van Dijck** (fødd 24. januar 1961) er ein belgisk tidlegare 3 000-meter-hinderløpar som i 1987 vann bronsemedaljen i verdsmeisterskapen og i 1994 ein medalje av same valør i europameisterskapen.

Aktiv
-----

Van Dijck sette i 1983 sin fyrste belgiske rekord på 3 000 meter hinder. Same året vann han den fyrste av ni belgiske meistertitlar i øvinga. Ved europameisterskapen 1986 i Stuttgart vart han femtemann med tida 8.20,1. Ei veke seinare sprang han i Brussel inn til siger på 8.10,0, hans åttande og siste landsrekord.

Under verdsmeisterskapen 1987 i Roma sette italienaren Francesco Panetta avgarde i høgt tempo og sprengde feltet. Favorittane frå Kenya la seg lenger bak og nådde ikkje fram til innspurten. Austtyske Hagen Melzer kom i mål nest Panetta og tok sølvmedaljen, medan Van Dijck med 8.12,1 sikra seg bronsen.

I sin siste store meisterskap, europameisterskapen 1994, spurta Van Dijck inn til ein ny bronsemedalje. Einast italienarane Alessandro Lambruschini og Angelo Carosi sprang fortare.

Van Dick la opp i 1997.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1983 i Helsinki: Utslått i semifinalane (8.39,0=nr 22)
* OL 1984 i Los Angeles: Utslått i semifinalane (8.23,0=nr 14)
* EM 1986 i Stuttgart: Nr 5 – 8.20,1
* VM 1987 i Roma: Bronsemedalje – 8.12,1
* OL 1988 i Seoul: Nr 5 – 8.13,9
* EM 1990 i Split: Nr 5 – 8.21,7
* VM 1991 i Tokyo: Nr 9 – 8.30,4
* OL 1992 i Barcelona: Nr 9 – 8.22,5
* EM 1994 i Helsinki: Bronsemedalje – 8.24,8

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «William Van Dijck» frå Wikipedia på tysk, den 14. juli 2020.*
**William Thomson, lord Kelvin** (26. juni 1824–17. desember 1907) var ein britisk matematisk fysikar som vert rekna som grunnleggaren av termodynamikk. Han var professor i fysikk ved Universitetet i Glasgow frå 1846 til 1899.

Han vart adla av dronning Victoria i 1892 til '*baron Kelvin* (lord Kelvin) for arbeidet sitt med å leggje ein transatlantisk telegrafkabel. Namnet Kelvin kjem frå elva Kelvin som renn gjennom universitetsområda i Glasgow. Han starta ved dette universitetet ti år gammal, og då han nådde 22 år var han vorte professor her. Han vart vald som medlem av Royal Society i 1851 og var president der i perioden 1890-1895. I 1896 vart han tildelt Knight Grand Cross av Royal Victorian Order og i 1902 vart han ein av dei første medlemmane av Order of Merit. Han er gravlagt i Westminster Abbey i London.

Lord Kelvin tenkte ut den absolutte temperaturskalaen (kelvinskalaen) i 1848 og SI-eininga for temperatur, Kelvin, er kalla opp etter han. I 1951 gav han ut ei betre forklaring av skalaen, samstundes med at han kom fram til den andre termodynamikklova. I 1853 oppdaga han saman med J.P. Joule Joule-Thomson-effekten. I 1856 føresåg han Thomson-effekten. Lord Kelvin arbeidde innan mange område, tenkte ut nye metodar og gjorde mange oppfinningar. Han var konsulent for firmaet som i 1850-åra la den første transatlantiske telegrafkabelen. I dette arbeidet vart det naudsynt å nytte særs følsame måleinstrument, og han konstruerte då speilgalvanometeret

Lord Kelvin vart utnemnd til æresdoktor ved Det Kongelege Fredriks Universitet i samband med feiringa av 100-årsdagen for fødselsdagen til Niels Henrik Abel i 1902.

Prisar og utmerkingar
---------------------

* 1883 – Copleymedaljen

Kjelder
-------

* «William Thomson Kelvin» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Sir **William Wallace** (fødd ca. 1270 i Paisley i Skottland, død 23. august 1305 i London) var ein skotsk nasjonalhelt og regent i Skottland frå 1297 til 1298.

Den engelske kongen Edvard I hadde i 1296 okkupert Skottland. Wallace leidde året etter ein revolt, og okkupantane kunne fordrivast. Wallace vart utropa til skotsk regent, men tapa regentskapen alt følgjande året på grunn av militær motgang (sjå Den skotske fridomskrigen). Wallace vart tvinga til å fly, men vart teken til fange den 5. august 1305 av engelskmennene, og vart nokre veker seinare avretta under grufulle omstende.

Wallace vart ført i lenkjer til London, dømd til døden for høgforræderi. Han vart levande hengd, så spretta opp og til slutt halshogd på torget i Smithfield i London. Det var ei normal straff for såkalla svikarar på denne tida, og Wallace levde enno då øksa fall.

Ein minneplakett sit på St. Barts sjukehus ved Smithfield i London, nær staden han vart avretta. Wallace-monumentet frå 1800-talet er reist på Abbey Craig i Skottland.

Wallace som helt vart filmatisert i *Braveheart* med Mel Gibson i hovudrolla.

Kjelder
-------

* Svensk Wikipedia, artikkel med same namnet.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **William Wallace**


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Max Carl Friedrich Beckmann** (12. februar 1884–27. desember 1950) var ein tysk målar og grafikar, fødd i Leipzig. Han vert rekna som ein av dei store ekspresjonistiske kunstnarane. Særleg spela han ei rolle som særprega teiknar, portrettør og subtil illustratør.

Etter å ha vitja både Paris og Italia busette Beckmann seg i Berlin i 1904, der han var eit aktiv medlem av *Berliner Sezession*. Han måla då dramatiske verk i stor målestokk. Frå 1911 byrja han å skape sin eigen stil påverka av modernismen, særleg Pablo Picasso og kubismen.

Han deltok i fyrste verdskrigen som sanitetssoldat. Dei lidingane han då var vitne til førte til at han forma eit ekspresjonistisk forvrengt biletspråk. *Natta* frå 1918/19 er eit hovudverk frå denne tida. Åra frametter laga han fleire sjølvportrett der han, til dels i ei form som minte om den nye saklegdomen, søkte å avdekke det usikre ved eksistensen. I tillegg utvikla han ei forteljande og myteskapande måleform, særleg i ni triptykon han laga frå 1932 og utover.

Beckmann flytta til Nederland i 1937, då han vart kjend med at nazi-styresmaktene stilte ut hans verk som «entartet kunst». Ti år seinare emigrerte han til USA. Han døydde i New York.

Kjelder
-------

* *Aschehougs kunstleksikon*, bind 4. 1996

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
*For hird i samband med Nasjonal Samling, sjå Hirden.* 
Sigvat Thordarsson får eit sverd som hirdmann av Olav den heilage. Teikning av Christian Krohg frå 1899.
**Hird** (norrønt *hirð*) vart i mellomalderen brukt som nemning på livvakta til norske og danske kongar eller stormenn. Sjølv om ordet «hird» vert nytta i soger om hendingar i vikingtida, har det truleg ikkje vore nytta før etter denne tida. 
Kong Knut den mektige sitt fylgje vart kalla «ting-hlíd», eit ord som truleg har liknande tyding. Ordet kjem av det norrøne *hirð* som igjen kjem frå det gamalengelske *hir[e]d/heard/hird/hurd* eller mellomaldertysk *heirat*, som båe tyder «flokk». 

Hirda var hærfylgjet til stormenn og kongar (*drottinn*). Ein mann måtte friviljug underleggja seg hirdherren, sjølv om sogene ved mange høve fortel at alternativet kunne vera dauden. Opptak i hirda vart markert ved handgang, sverdtaking og truskapseider. Hirdmennene vart difor skildra som handgangne menn, eller sverdtakarar eller eidssvorne, og måtte sverja evig truskap til herren sin og lova å fylgja han i både krig og fred, og ofra livet for han om naudsynt.

Rangordning
-----------

I høgmellomalderen var hirda strengt inndelt i klassar etter oppgåver, med forskjellig rett og rang. 

Fremst blant hirdmennene var *hertug* og *jarl*. Så følgde *lendmennene*, som utgjorde det eigentlege toppsjiktet i hirda. Det var kongen som oppnemnde lendmenn, men i praksis vart lendmennene valde innan ein liten krets familiar, kjernen i ein norsk adel. Kong Magnus Lagabøte gav lendmennene retten til å kalle seg baronar. Nest lendmennene følgde *skutilsveinane*.

Under dette leiarsjiktet følgde *meinige hirdmenn*, og under dei i rang følgde vaktkorpset *gjestene* og *kjertelsveinane* som gjorde pasjeteneste.

Dei fremste i hirda var fødde inn i posisjonen dei fekk, vanlege hirdmenn valde kongen blant storbønder eller «gode ætter». Gjestene kunne bli rekrutterte blant vanlege folk. 

Det høyrde til privilegia til hirda at dei kunne halde seg med eigne knektar eller sveinar. Velståande hirdmenn kunne ha fleire titals væpna sveinar i hushaldet sitt.

Vekst og fall
-------------

Hirda voks fram i alt i vikingtida, då hovdingane kunne lønne følgjesveinane sine med krigsbytte. Først nytta kongen hirda til krigsteneste og politiarbeid. Hirda utvikla seg frå ei kongeleg vaktstyrke til ein statleg institusjon som overlevde kongeskifta. Då kongemakta voks fram i mellomalderen, fekk kongens hirdmenn forvalte kongsgardane som len.

Hirda gjekk i oppløysing i seinmellomalderen. Sidan kongen oppheldt seg meir utanlands, var det mindre trong for ein hirdorganisasjon, og sidan kongemakta fekk mindre inntekter, kunne ikkje kongsmakta underhalde så mange stormenn som i høgmellomalderen.

Kjelder
-------

1. ↑  «hird» i Nynorskordboka.

* Svein Imsen: *Hirdloven til Norges Konge og hans håndgagne menn*, Riksarkivet (2000), ISBN 82-548-0067-7
* Sigurðsson: *Nrsk historie 800-1300* Det Norske Samlaget 1999 ISBN 82-521-5544-8

* Ersland og Sandvik: *Norsk historie 1300-1625* Det Norske Samlaget 1999 ISBN 82-521-5545-6

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om utgåver av hirdlovene i Hirdskråen Arkivert 2005-11-23 ved Wayback Machine.
Koordinatar: 31°47′14″N 35°19′11″E﻿

**Kidrondalen** (hebraisk נחל קדרון, *Naḥal Qidron*; òg **Qidrondalen**; arabisk وادي الجوز, *Wadi al-Joz*) er ein dal på austsida av Gamlebyen i Jerusalem, mellom Tempelhøgda og Oljeberget. Han held fram austover til Judeaørkenen, mot Daudehavet. Busetjinga Kedar har fått namn etter dalen, og ligg på ein rygg over Kirondalen. Bydelen Wadi al-Joz er kalla opp etter det arabiske namnet på dalen.

Det ligg mange gravholer i dalen. Området, som ligg i utkanten av landsbyen Silwan, var ein av dei viktigaste gravplassane i Jerusalem i tida kring Det andre tempelet. Fleire av desse gravene er nytta i seinare tid, anten som graver, eller som holer for eremittar og munkar i store klostersamfunn, som heldt til i Kidrondalen. Dei gamle gravene i området tiltrekte seg merksemda til gamle reisande, mellom anna Benjamin frå Tudela.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kiron Valley» frå Wikipedia på engelsk, den 17. september 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Goffart, Walter. After Rome’s Fall. Toronto: University of Toronto Press, 1998.
2. ↑  Hachlili, Rachel. Jewish Funerary Customs, Practices and Rites in the Second Temple Period. Boston: Brill, Leiden, 2005.
3. ↑  Goodman, Martin. Jews in a Graeco-Roman World. Oxford: Clarendon Press, 1998.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
Hirdskrå (norr. *hirðskrá*) er ei norsk lovbok frå mellomalderen som regulerte tilhøvet mellom konge og hird, og omhandla elles dei ulike hirdmennene sine rettar og plikter, og dei ulike gjeremåla og tenestene deira.

Overlevering
------------

Hirdskråa er overlevert i eit titals norske og islandske handskrifter frå ca. 1300 til langt ut på 1700-talet. Blant dei eldste er det norske handskriftet Codex Tunsbergensis, som òg ser ut til å innehalda det eldste tekstlaget.

Lova finst berre overlevert i ein redaksjon som vart vedteken under kong Magnus Lagabøte. Dette skjedde sannsynlegvis ein gong mellom 1273 og 1277. Grunnlaget for dateringa er at tronfølgjelova av 1273 er sett inn i teksten, og mest alle handskrifta nyttar dei heimlege titlane lendmann og skutilsvein, som i 1277 vart avskaffa til fordel for dei meir europeiske titlane baron og riddar.

Den eldre Hirdskråa
-------------------

I Heimskringla står det at kong Olav Kyrre gav lover for hirda si. Kva lover dette var, og om dei vart skrivne ned, veit me ikkje.

I den overleverte redaksjonen av lova finst det fleire spor etter ein eldre redaksjon, fyrst og fremst ved tilvisingar til «den eldre Hirdskråa» (*hin forna Hirðskrá*). I forskinga har dette vore kopla saman med tilvisingar til birkebeinarane i teksta, og dette har danna grunnlaget for oppfatninga om at ei eldre Hirdskrå vart til under kong Sverre.

Innhald
-------

Hirdskråa er delt inn i tre "luter". Første luten inneheld ei kort innleiing og dinest tronfølgjelova av 1273, skipnader for korleis eit kongsemne skal takast til konge og dei eidane som skal seiast fram ved dette høvet. Så følgjer skipnader om dei som har titlar (nafnbœtr), t.d. jarlar og lendmenn.

Andre luten byrjar med ei morallære, som på Island vart kalla Hirdseder (*Hirðsiðir*). Denne morallæra tek utgangspunkt i dei sju dødssyndene, og fortel om kva desse syndene kan føra til. Vidare vert det gjeve råd om kva moralske dygder hirdmannen bør følgja for å unngå å falla i slike synder. Etter hirdsedene følgjer så skipnader for opptak av hirdmenn, rettar og plikter, ulike tenester som hirdmennene kan verta sette til, kva våpen ein hirdmann skal ha, korleis ein hirdmann skal forholda seg i ufredstider, korleis hærfang (krigsbytte) skal delast, og til slutt korleis usemje innan hirda og hirdmenns brotsverk skal handsamast, om rettargang og hirdstemne. Etter kapittelet om våpen er kong Magnus Lagabøte si rettarbot om sysselmenn skoten inn (kap. 36).

Tredje luten omhandlar gjester og kjertesveinar; korleis dei skal utnemnast og kva som er rettane og pliktane deira.

Heilt til slutt stadfester kong Magnus Lagabøte dei rettarbøtene som vart gjevne av Håkon Håkonsson, og gjev deretter sine eigne.

Kjelder
-------

* Steinar Imsen 2000: *Hirðskrá. Hirdloven til Norges konge og hans håndgangne menn*. Oslo: Riksarkivet.
* Børge Nordbø 2004: *Hirðsiðir. Om tilhøvet mellom handskrifta av ei morallære frå 1200-talet*. Magisteravhandling i norrøn filologi. Universitetet i Oslo.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tekst frå *Norges gamle Love* Digitalarkivet
* Liste over trykte utgåver Arkivert 2005-11-23 ved Wayback Machine.
**William Penn** (14. oktober 1644–30. juli 1718) var ein engelsk kvekar. Han var talsmann for religionsfridom og la grunnen for kvekarsamfunna i Nord-Amerika, det seinare Pennsylvania.

Liv og gjerning
---------------

Penn studerte i Oxford, men vart i 1661 bortvist frå universitetet då han ikkje aksepterte den anglikanske kyrkjelæra. I 1665 vart han kvekar. Frå 1667 var han verksam som predikant.

År 1670 arva Penn ein stor formue etter den mektige og rike faren, jamvel òg ei fordring mot staten på 16 000 pund. I staden for pengar fekk han i 1681 av kong Karl 2. eit landområde ved Delaware-elva i Nord-Amerika. Penn fekk full råderett over landet, som kongen kalla Pennsylvania. Her opna Penn ein fristad for menneske som vart forfylgde for si kristendomsforståing, særleg kvekarar. Kolonien la grunnen til ein komande delstat i USA, med byen Philadelphia i sentrum.

Penn vende tilbake til England i 1684, der han heldt fram å arbeide for religiøs toleranse. Kongeskiftet i 1685 og sjukdom i familien førte til at Penn fekk ein mindre sentral posisjon i dissentar-rørsla. 1699-1701 var han tilbake i Pennsylvania, eit samfunn mykje endra på 15 år. Sidan levde han i små kår i Berkshire og var ein fattig mann då han døydde.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «William Penn» frå Wikipedia på engelsk, den 8. oktober 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Det Akademiske Kvarter
**Det Akademiske Kvarter**, òg kalla «Kvarteret», er studentenes kulturhus i Bergen. 
Huset ligg i Olav Kyrres gate 49 / 53, nedanfor Nygårdshøyden. 

Det er Universitetet i Bergen (UiB) som eig sjølve eigedomen. Resten vert eigd av Studentkulturhuset i Bergen AS (SkiBAS), saman med UiB. Det er kring fire hundre aktive knytt til huset. Dei aktive vekslar på å skipa til ulike tilskipingar. Det er rom til om lag 1 200 gjestande. I hovudsak er det berre studentar som arbeider på huset. Alle desse arbeider friviljug, organisert i ulike organisasjonar. Studentane som arbeider på huset kjem i hovudsak frå Universitetet i Bergen, men òg frå Norges Handelshøyskole. 
Opp gjennom tida har det vore mange store konsertar på «Kvarteret».

Namnet
------

Namnet «Det Akademiske Kvarter» spelar på ein tradisjon om at akademikarar hadde eitt kvarter over oppsett tid til å møte *«presist»*. I same tradisjonen var tidlegare alle klokkesletta til til dømes forelesingar på norske universitet eit kvarter *før* sjølve forelesinga. Av denne grunnen har ein òg opptil eitt kvarter over planlagt tid før ein er for sein til å treffe venar og veninner på *Kvarteret*.

Historie
--------

Det Akademiske Kvarter vart opna 10. februar 1995 av Kronprins Haakon. Ti år etter feira Kvarteret seg sjølv med ei stor jubileumsveke. 
Då planane om kvarteret vart lansert, var det fordi det mangla eit eige studenthus i Bergen sentrum. Den studentdrevne konsertstaden Hulen hadde mykje aktivitet, men i det tidlegare tilfluktsromet var det avgrensa plass. Mange av dei organisasjonane som vart aktive på Kvarteret har bakgrunn i miljøet på Hulen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell heimeside for Kvarteret
* Aktive Studenters Forening (ASF) Arkivert 2019-03-30 ved Wayback Machine.
* Bergen Realistforening (RF)
* Samfunnet

### Sjå òg

* Uteliv i Bergen
|  |  |
| --- | --- |
| Ljos yver Grav,
Fall som Solskin paa Hav,
Naar me fraa Verdi skal fara!
Lys oss i Land
Til den livsæle Strand,
Fram til det Liv, som skal vara,
So me ved Ljoset fraa Paaskedag
Sæle kann liva i Englelag!

Siste verset av salmen, i språkdrakt frå 1891   |  |

**Ljos yver Grav** er ein påskesalme skriven av Elias Blix. Det er den einaste av Blix sine eigne påskesalmar som kom med i *Norsk Salmebok*. Salmen vart trykt i bladet *Nordmannen* nr 15/1890 og tatt med i 4. utgåva av *Nokre Salmar*, som vart utgjeven av Det Norske Samlaget i 1891.

Med sin biletrikdom og mange tema henta frå Bibelen, framstår «Ljos yver grav» som ein svært typisk Blix-salme. Dei fyrste kapitla av Fyrste Mosebok er ei av Blix sine bibelske hovudkjelder. I denne salmen dreg Blix dei bibelske linene vidare, heilt fram til dei siste kapitla i Johannes' openberring. Eit sentralt døme er livstreet, med tilknyting til Fyrste Mosebok, Tredje Mosebok og Johannes' Openberring. Typisk for Blix som salmediktar er det å bruke bilete henta frå det norske kystlandskapet.

Salmen har seks vers, og alle versa vart tekne med både i *Nynorsk Salmebok* og i *Norsk Salmebok*. Her vart språket lett modernisert, slik at opningslina lyder «Ljos over grav», og fleirtalsbøying av verb («me livna») er utelate. Melodien som oftast vert nytta, er skriven av Ludvig M. Lindeman i 1871.

Kjelder
-------

* Blixblog
* Leif Haugen

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heile teksten i originalversjon Arkivert 2005-05-04 ved Wayback Machine.
* Notebilete

### Referansar

1. ↑  1 Mos 2,9
2. ↑  3,22-24
3. ↑  Op 22,2
**Verdsmeisterskapen på skeiser 1951 for menn** vart avvikla i Davos i Sveits helga 10. og 11. februar 1951. 31 utøvarar frå 12 land deltok i meisterskapen, av dei fire frå Noreg.

Hjalmar Andersen sentralt i biletet under verdsmeisterskapen i Davos
Norske Hjalmar Andersen vart verdsmeister for andre året i rad. Han var suverent best både på 5 000 meter og 10 000 m og nærare 4 tidspoeng føre nestemann og over 5 tidspoeng føre tredjemann i meisterskapen, høvesvis Johnny Cronshey frå Storbritannia og Kornél Pajor som representerte Ungarn. Susumu Naito frå Japan vann 500-meteren med klar margin og Wim van der Voort frå Nederland 1500 m.

Skeise-VM 1951
--------------


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Hjalmar Andersen |  Noreg | 200,147 |
| Sølv | Johnny Cronshey |  Storbritannia | 204,033 |
| Bronse | Kornél Pajor |  Ungarn | 205,248 |
| 4 | Sverre Haugli |  Noreg | 205,898 |
| 5 | Göthe Hedlund |  Sverige | 206,157 |
| 6 | Carl-Erik Asplund |  Sverige | 207,070 |
| 7 | Henry Wahl |  Noreg | 207,282 |
| 8 | Kees Broekman |  Nederland | 207,300 |

Dato: 10./11. februar 1951

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wereldkampioenschap schaatsen allround mannen 1951» frå Wikipedia på nederlandsk, den 3. januar 2021.*
**Henrik Kaarstad** (12. august 1865–13. desember 1927) var ein norsk skulemann som stod bak oppstarten av Volda lærarskule. Han vart fødd i Innvik i Sogn og Fjordane, men voks opp på garden Kårstad i Utvik dit foreldra flytte då han var barn.

Utanom barneskulen gjekk Kaarstad amtsskulen i Gloppen, to-årig lærarskule på Stord og Hambros mellomskule i Bergen. Han hadde tenkt å studere teologi, men då han i 1886 vart tilsett som styrar ved «Voldens høiere Almueskole», vart det ikkje noko. Sjølv om han ikkje vart teolog, var han heile livet oppteken av og engasjert i kristeleg og sosialt arbeid. Kaarstad var styrar av allmugeskulen til 1892. Då vart skulen nedlagd som følgje av den nye folkeskulelova av 1889. I 1892 vart Kaarstad, som no var gift med Johanne Flote frå Folkestad i Volda, tilsett som lærar og klokkar i Talvik i Finnmark.

I 1893 drog paret attende til Volda og starta privat eit eitt-årig kurs for den lågare lærarprøva. Saman med Aage Stabell starta han i 1895 to-årig privat lærarskule i Volda. Kaarstad løyste i 1908 ut Stabell og vart eineeigar og styrar av skulen. Same året fekk skulen eksamensrett. Då han i åra etter fyrste verdskrigen såg at lærarskulen snart ville verte fireårig, gjekk han i gang med å få reist eit nytt lærarskulebygg. Han fekk kjøpt ei tomt som han kalla «Kåretun». Her stod nybygget ferdig i 1922. Huset vart teikna av arkitekten Øyvin Berg Grimnes. Huset høyrer i dag til Høgskulen i Volda og vert kalla Henrik Kaarstad-huset. 

I tillegg til arbeidet i skulen var Henrik Kaarstad samfunnsengasjert. Han var medlem av skulestyret og heradstyret. Ein periode var han ordførar i Volda. 

Kaarstad skreiv fleire lærebøker til bruk i lærarskulen. Han var rektor på Volda lærarskule til han døydde i 1927.

Kjelder
-------

* Ola Gjengedal: «Henrik Kaarstad» i *Årbok for Nordfjord 1988*.
* Peder Bergem (red): *Forkynning, fellesskap, forsking : Volda lærarskule 1895-1995*, Høgskulen i Volda, ISBN 8299359007

Fotnotar
--------

1. ↑  «001 Henrik Kaarstad - 0029 Engeset - 004 Strand-Engeset - Tellingskretsoversikt - Folketelling 1910 for 1519 Volda herred». Digitalarkivet.
2. ↑  «Bygga på Høgskuleområdet», *www.hivolda.no*, henta 18. mai 2021

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
**Barelvi** eller *barelwi* er namnet på ei retning innan sunniislam. Ho har namn etter byen Bareilly i Uttar Pradesh i India, der Ahmad Riza Khan (1857-1921) verka. Barelwi-rørsla har røter i sufisme. Riza Khan tilpassa sufi-praksis til tradisjonell lovtenkjing. Barelwi er den mest utbreidde forma for islam i sør-Asia, og er dominerande blant pakistanske muslimar i Noreg. Enkelte ser barelwi som ei form for «folkereligiøsitet» i motsetning til meir intellektuelt prega retningar, men kor presist dette er er tvilsamt. Central Jama'at-e Ahl-e Sunnat, den største moskéen i Noreg, fylgjer barelwi-retninga.

Litteratur
----------

* Kari Vogt - *Islam på norsk - Moskeer og islamske organisasjoner i Norge* (Oslo, 2000)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Madni forum Arkivert 2018-12-15 ved Wayback Machine.
* Dawat-e-Islami Rise of Islam Arkivert 2017-09-17 ved Wayback Machine.
* Barelvi Islam
* Ahle Sunnat Wal Jamaat
* Yanabi
* Noore Madinah Network Arkivert 2008-05-09 ved Wayback Machine.
* Sunni Port
* Derwish
* Dawat-e Islami
* Raza Academy
* Sunni Razvi Society
* The As-Sunnah Foundation of America
* Faizan-e Attar Arkivert 2006-03-04 ved Wayback Machine.
* Idara-e Tehqiqat-e Imam Ahmad Raza International Karachi (mainly in English)
* YRHost.co.uk - Islamic Web Portal Arkivert 2006-02-06 ved Wayback Machine.
**Ljudmila Ivanovna Galkina** (fødd 20. januar 1972) er ein russisk tidlegare friidrettsutøvar frå Saratov som i 1997 vart verdsmeister i lengdehopp under VM i Aten, etter å ha utført sitt livs lengste godkjende hopp på 7,05 meter. 

Galkina vart med sine 6,74 m nummer fem i verdsmeisterskapen 1993, to centimeter bak den danske bronsemedaljøren Renata Nielsen. Våren 1995 vann Galkina lengdetevlinga då innandørs-VM fann stad Barcelona, vinnarhoppet på 6,95 m var hennar lengste hopp til dess.

Under verdsmeisterskapen 1997 i Aten låg Galkina etter tre finaleomgangar på tredjeplass med eit bestehopp på 6,89 m, greske Niki Xanthou leia med 6,93 m framfor Italias Fiona May med 6,91 m. I den fjerde omgangen gjorde Galkina sitt livs lengste hopp i godkjend vind, 7,05 mete, noko som gav henne gullmedaljen framfor Xanathou, som i same omgangen auka til 6,94 m.

I 1998 landa Galkina på 7,06 m i lengdetevlinga ved EM i Budapest, i litt for sterk medvind til at det kunne godkjennast som personbeste. Prestasjonen førte likevel til at ho vann bronsen i meisterskapen, gullet tok tyske Heike Drechsler og sølvet Fiona May. Året etter enda Galkina på fjerdeplassen under Friidretts-VM i Sevilla, 6,82 meter var ein centimeter for kort samanlikna med bestehoppet til bronsevinnar Marion Jones frå USA.

Galkina tok seg til finalen i fleire av dei store utandørsmeisterskapane i åra fram til 2003, utan å kunne gjere seg gjeldande i medaljestriden. Derimot fekk ho ein bronsemedalje i innandørs-EM 2002 ved å hoppe 6,68 m.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1993 i Stuttgart: Nr 5 – 6,74 m
* VM 1995 i Göteborg: Utslått i kvalifiseringa (6,49 m =nr 17)
* OL 1996 i Atlanta: Utslått i kvalifiseringa (-)
* VM 1997 i Aten: Gullmedalje – 7,05 m, framom Niki Xanthou (6,94 m)
* EM 1998 i Budapest: Bronsemedalje – 7,06 m
* VM 1999 i Sevilla: Nr 4 – 6,82 m
* OL 2000 i Sydney: Nr 8 – 6,56 m
* VM 2001 i Edmonton:Nr 8 – 6,70 m
* VM 2003 i Paris: Nr 10 – 6,45 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ljudmila Iwanowna Galkina» frå Wikipedia på engelsk, den 26. juli 2018.*
Personbil med elektrisk motorvarmar i Nord-Sverige
Ein **motorvarmar** er eit elektrisk varmeelement som varmar motoren på køyretøy for å gjera oppstart lettare i kaldt vêr. Han blir kopla til vanleg nettspenning (230 V), ofte gjennom eit koplingsur som slår på straumen ein til to timar før ein skal bruke køyretøyet. Dette gjer at kjølevæska blir varma opp, og dermed motoren, sånn at låge utetemperaturar ikkje lagar problem for start av køyretøyet. Enkelte motorvarmarar varmar opp motorolja så viskositeten held seg på eit lågt nivå. Sidan ein motor med motorvarmar får rett arbeidstemperatur mykje raskare enn ein utan, fører det til at motoren brenn drivstoffet meir effektivt med ein gong. Dette reduserer forureining og slitasje.

Motorvarmarar er vanleg i område med kaldt vintervêr som til dømes Norden og Nord-Amerika. Her er ofte motorvarmar standardutrusting i bilar. I område med svært kaldt vintervêr kan parkeringsplassar ha straumuttak til motorvarmarbruk.

Fabrikkmonterte motorvarmarar er vanlegvis sett inn i staden for ein frostplugg. Ettermonterte motorvarmarar kan lett bli sett inn i same stad, eller som ein del av ein kjølevæskeslange. Nokre bilar har kupévarmar kopla til same kabel som motorvarmaren for å varme kupeen.

Før motorvarmaren blei oppfunne brukte folk andre metodar for å varme opp motoren før start. Det kunne til dømes vera å fyre ein primus under motoren, eller å tappe av olja eller kjølevæska og oppbevare ho i varmen til neste oppstart.

No om dagen kan køyretøy ha innebygde motorvarmarar kalla tilleggsvarmarar som brenn bensin eller diesel frå drivstofftanken. Dette er spesielt vanleg på bussar i Norden.

Produsentar
-----------

* Webasto
* Eberspächer
* UWE

Sjå au
------

* Tilleggsvarmar
**Det Norske Misjonsselskap (NMS)** er ein luthersk misjonsorganisasjon som vart grunnlagt 9. august 1842. 

I 1843 samla organisasjonen seg rundt utsending av den første norske misjonæren Hans Palludan Smith Schreuder til Zululand i dagens Sør-Afrika.

NMS samarbeider med kyrkjer i 13 land på fire kontinent og har rundt 100 misjonærar i arbeid (2006). I dei fleste av desse landa har livskraftige kristne kyrkjer vokse fram som eit resultat av arbeidet. Diakonal og sosial innsats går hand i hand med forkynning av den kristne bodskapen. Dette er eit kjenneteikn ved NMS sitt misjonsarbeid. 

NMS er ein sjølvstendig organisasjon innanfor Den norske kyrkja og ser seg som ein reiskap for å realisere misjonsoppdraget sitt. Dette skjer gjennom eit omfattande arbeid i ca 3000 misjonssamband og grupper blant barn, unge og vaksne. I tillegg samarbeider NMS nært med lokale kyrkjelydar i Den norske kyrka og har ei rekkje gjevarordningar som sikrar arbeidet.

Land
----

NMS driv ulike former for misjonsarbeid i desse landa:

* Sør-Afrika, starta i 1842, opphøyrde i 1980-åra
* Madagaskar, starta i 1867
* Kamerun,
* Mali
* Etiopia
* Brasil
* Kroatia
* Frankrike
* Estland
* Pakistan
* Japan
* Kina
* Thailand

Generalsekretærar i NMS
-----------------------

Leiarar med tittelen *sekretær*:

* *Andreas Hauge* (-1852)
* *Peter Blessing* (1855–1864)
* *Christian Dons* (1864- )

Tittelen blei *generalsekretær* i Lars Dahle si tid

* Lars Dahle (1887–1920)
* Jørgen Edvin Nilssen (1920–1922)
* Einar Amdahl (1923–1957)
* Fridtjov Birkeli (1957–1961)
* Johannes Skauge (1961–1968)
* Magne Valen-Sendstad (1968–1980)
* Odd Bondevik (1980–1991)
* Tor Berger Jørgensen (1991–2000)
* Kjetil Aano (2000–2011)
* Jeffrey Huseby (2011–)

Sjå òg
------

* Misjonshøgskolen i Stavanger

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Det Norske Misjonsselskap» frå Wikipedia på bokmål, den 30. november 2006.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad for Det Norske Misjonsselskap
| **Barentsøya** |
| --- |
| Monolitt og klippe i nordenden av Barentsøya, sett frå hytta på FrankenhalvøyaMonolitt og klippe i nordenden av Barentsøya, sett frå hytta på Frankenhalvøya |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Nordishavet |
| **Koordinatar** | 78°25′N 21°27′E﻿Koordinatar: 78°25′N 21°27′E﻿ |
| **Øygruppe** | Svalbard

 |
| **Areal** | 1288 km², der isbrear utgjer 558 km²

 |
| **Kystlengd** | 205 km |
| **Høgaste punkt** | Solveigdomen (666 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg |
|
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Barentsøya** er ei av øyane som utgjer øygruppa Svalbard. Barentsøya ligg mellom Spitsbergen og Edgeøya. Store delar av øya er dekte av Barentsjøkulen. Øya har ei flatevidd på 1288 km², der breane utgjer 558 km². Det høgaste punktet er Solveigdomen på 666 moh.

I nord, i sundet mellom Barentsøya og Spitsbergen, ligg Kükenthaløya. I sør, mellom Barentsøya og Edgeøya, ligg Freemansundet.

Barentsøya har ingen permanent busetnad og er kalla opp etter den nederlandske oppdagaren Willem Barents.

Det finst ei hytte på Frankenhalvøya i nordenden av Barentsøya. Det er ei gammal fangsthytte som ikkje er i bruk lenger, men området har vore brukt som depot for helikopterdrivstoff til bruk under teljing av isbjørn.

Frå Frankenhalvøya er det lett å ta seg inn til det indre av øya. Andre stader kan det vere vanskeleg på grunn av høge klipper.

I Dorstbukta kjem Besselbreen ut. Han har trekt seg mange kilometer tilbake i løpet av dei siste åra. Kapp Bessel, som ligg aust for utløpet til breen er no (i 2007) heilt endra frå det som står i karta. Dette skuldast at neset utelukkande består av lausmassar, og desse vert vaska ut igjen i sjøen. I Dorstbukta er det òg eit stort fuglefjell som hovudsakleg vert nytta av krykkje. I hekkeperioden er dette ein sikker stad å observere isbjørn på nært hald. Om sommaren er det mange isbjørner på Barentsøya. Nokre sirklar rundt øya på jakt etter mat. Andre held seg fast under fuglefjell og atter andre okkuperer dei mindre øyane som Engeløya.

* Hytta i FrankenhalvøyaHytta i Frankenhalvøya
* Hytta i FrankenhalvøyaHytta i Frankenhalvøya
* Fuglefjell ved Dorstbukta, på austsida av Barentsøya. Grønt gras er sikkert teikn på fuglefjellFuglefjell ved Dorstbukta, på austsida av Barentsøya. Grønt gras er sikkert teikn på fuglefjell

Bakgrunnsstoff
--------------

* Barentsøya Arkivert 2004-12-07 ved Wayback Machine. hjå Svalbard Images

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Barentsøya» frå Wikipedia på bokmål, den 5. april 2008.*

| * v
* d
* e
Øyar i Barentshavet |
| --- |
| Barentsøya | Berkha | Bjørnøya | Dolgijøya | Edgeøya | Gorbovyøya | Hopen | Juzjnyj | Kharlovøya | Kildinøya | Kolgujev | Kongsøya | Lumbovskijøya | Mezjdusjarskij | Morzjovets | Novaja Zemlja | Pankratjev | Pinjegin og Kazimov-øyane | Sengejskijøya | Severnyj | Svalbard | Vajgatsj |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Hipparkhos frå Nikea** (fødd ca. 190 f.Kr. død ca. 120 f.Kr.) var ein gresk astronom. Det er fortenesta hans at den greske astronomien i antikken utvikla seg frå rein skildring til ein vitskap. Han førte kunnskapane til babylonarane i astronomi til den greske verda. Mellom anna introduserte han babylonarane si inndeling av sirkelen i 360° i Europa.

Hipparkhos gjorde ei presis utrekning av lengda på året – 365 dagar, 5 timar og 55 minutt. Han mælte lengda på månaden til 29 dagar, 12 timar, 44 minutt og 2,5 sekund – eit avvik på eitt sekund frå det korrekte. Han rekna ut avstanden til sola, og fann at han er kortast 4. januar og lengst på 4. juli. Til desse utrekningane måtte han gjera forbetringar innanfor trigonometrien.

Ved å studere babylonske registreringar av måneformørkingar fann han som den første ein måte å rekne ut framtidige formørkingar. Han fann òg at posisjonen til stjernene endra seg over tid, og var dermed på sporet av dei sykliske uregelmessigheitene i jordbanen og hellinga til jordaksen.

Den kanskje største fortenesta til Hipparkhos er katalogen hans over 850 stjerner som er synleg med det blotta auga. Han delte stjernene inn i seks klassar etter lysstyrke, med verdien 1 for dei sterkaste og 6 for dei svakaste. Klassifikasjonen vert brukt den dag i dag.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hipparkhos (astronom)» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juni 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hipparkhos**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Ljudmila Jevgenjevna Titova** (fødd 26. mars 1946) er ein russisk tidlegare skeiseløpar frå Tsjita i Sibir som representerte Sovjetunionen. Ho vart olympisk meister på 500 meter i 1968 og sprint-verdsmeister i 1970.

Titova kom på andreplassen i sovjet-meisterskapen 1966 i Sverdlovsk. OL-sesongen 1968 vart ho sovjetisk meister i firkamp Alma-Ata, før ho under OL 1968 i Grenoble tok gullmedaljen på 500 og fekk sølv på 1000 meter. Under den aller fyrste verdsmeisterskapen i sprint, halden i West Allis i 1970, gjekk ho heilt til topps. 1971-sesongen vart ho nummer to både i sovjetmeisterskapen i Sverdlovsk og i europameisterskapen i Leningrad, medan ho hamna på bronseplassen då firkamp-VM fann stad i Helsinki. Vinteren 1972 tok ho bronsemedaljen på 500 meter under vinterleikane i Sapporo og ho kom også på bronseplassen ved sprint-VM i Eskilstuna. I 1975 vart ho for tredje gong nummer to i den sovjetiske meisterskapen. Under Vinter-OL 1976 i Innsbruck avslutta Titova si internasjonale skeisekarriere med ein sjuandeplass på 1000 meter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ljudmila Jewgenjewna Titowa» frå Wikipedia på tysk, den 25. januar 2018.*
**Hippolyt Kempf** (fødd 10. desember 1965) er ein sveitsisk tidlegare kombinertløpar. Han vart olympisk meister i kombinert i 1988, i same olympiaden var han også med på Sveits sitt lag som tok sølvmedalje i lagtevlinga. Seks år seinare vann han og Sveits ein ny OL-medalje i lagtevlinga på Lillehammer, ein bronsemedalje.

Aktiv
-----

Kempf debuterte i verdscupen den 4. januar 1986 og vart nummer 15 i kombinertrennet i Schonach. I slutten av februar månad kom han på åttandeplass i øvinga i Lahti-spelen. Han gjorde stor framgang til neste sesong og vann i romjula 1986 i Oberwiesenthal sin fyrste siger i verdscupen. I verdsmeisterskapen 1987 i Oberstdorf gjekk han seg inn til sjetteplassen.

Kempf lukkast overmåte under OL 1988 i Calgary; han vann den individuelle gullmedaljen framom Klaus Sulzenbacher frå Austerrike og Allar Levandi som representerte Sovjetunionen. Saman med Andreas Schaad og Freddy Glanzmann utgjorde han det sveitsiske tremannslaget som tok sølv i lagtevlinga, bakom Vest-Tyskland.

Dei same tre utøvarane sikra Sveits ein ny sølvmedalje i lagtevlinga under VM i Lahti året etter, Noregs tre utvalde vann ein overlegen triumf. Kempf vart nummer fire i den individuelle kombinerttevlinga i meisterskapen. Gjennom 1989-sesongen vann han elles to verdscuprenn og fekk ein andreplass. I 1989/90-sesongen vann han eitt verdscuprenn, medan han i den påfylgjande sesongen fekk to andre- og ein tredjeplass i verdscupen. Han kom den sesongen på sjuandeplass i ski-VM i Val di Fiemme.

Ein fjerdeplass i Schonach var Kempfs fremste prestasjon verdscupen i OL-sesongen 1992, og ein niandeplass same staden hans besteresultat i 1993. Under vinterleikane på Lillehammer i 1994 vart Kempf nummer seks individuelt og var dagen etterpå delaktig då Sveits fekk bronsen i lagtevlinga. I det siste rennet for sesongen, i Thunder Bay 19. mars 1994, sigra Kempf føre Kenji Ogiwara, Trond Einar Elden og Bjarte Engen Vik. Han slutta då som aktiv.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Hippolyt Kempf» frå Wikipedia på tysk, den 2. mars 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* SUDOC
* Munzinger (sport)

 |
**Ljan stasjon** er ein stasjon på Østfoldbanen på Ljan i Oslo kommune, 7,15 kilometer frå Oslo S og 50,8 meter over havet. Stasjonen, som no er ein haldeplass for lokaltog, vart opna i 1879 som «stasjon av 3die klasse» med stasjonsbygning, godshus og privetbygning (do for ferdafolket), teikna av arkitekt Peter Andreas Blix (1831-1901). Han var arkitekt for dei fleste av dei opphavlege bygningane langs Østfoldbanens (Smaalensbanenes) vestre line på heile strekninga frå Oslo til Kornsjø stasjon attmed riksgrensa mot Sverige.

Ljan stasjon i 1903, Peter Andreas Blix sin bygning.Foto: Anders Beer Wilse (1865–1949)

Eldre fotografi av Ljan stasjon, ukjend dato.
I samband med at det på byrjinga av 1920-talet vart bygd dobbeltspor på strekninga mellom Bækkelaget (Bekkelaget) nærare sentrum av Oslo og ut til Ljan, vart den opphavlege stasjonsbygningen på Ljan rive og ny bygningar reist etter teikningar av arkitekt Gerhard Fischer. Den nye stasjonsbygningen på Ljan vart bygd i 1923 i pussa teglstein. Det gamle godshuset frå 1878, som hadde vorte flytta innanfor stasjonsområdet for å gje plass til den nye stasjonsbygningen, vart pussa opp og innlemma i den nye stasjonen. Stilistisk er bygningane på stasjonen eit framifrå døme på murbygningar i 1920-talets klassisisme, ein arkitektur som er å sjå som einskildståande bygningar på somme jarnbanestrekningar, ofte som erstatning for eldre stasjonsbygningar, men aldri som ein stil som gjer seg gjeldande for stasjonsbygningane langsetter heile jarnbanestrekningar. 

Stasjonsbygningen, som no er freda, er i to høgder og med valma tak tekka av teglstein, flankert av to fløyer i ei høgd med eit slakt saltak tekka med plater av metall. Freda er òg bygningen med nedgang under spora og med lokale for signalsentral og stillverk. Dette er ein smal bygning i pussa tegl i to høgder og med valma tak, teikna av Fischer og oppført i 1924. Likeeins er ndergangen under sporet og plattformoppgangen på motsett side av sporområdet freda. Plattformoppgangen vart oppført på same tid som plattformnedgangen, men som ein enkel dør-laus, open overdekking i pusset tegl i ei høgd og med slakt saltak.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Ljan». Bane NOR. Henta 26. september 2017.

* Ljan stasjon i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 60°29′51″N 5°24′37″E﻿

Valestrandsfossen
**Breistein-Valestrandsfossen** er eit ferjesamband på riksveg 567 mellom Valestrandsfossen på Osterøy og Breistein i Åsane i Bergen kommune. Ruta vart starta opp i 1932, og har vore i kontinuerleg drift sidan då. Ferjesambandet vert i dag drive av Osterøy Ferjeselskap med M/F «Ole Bull».

Ruta vart starta opp av av brørne Leif og Karl Håland og vart bilførande i 1934. I dei første 30 åra gjekk enkelte ruteturar innom Ytre Arna, men desse turane fall ut ved årsskiftet 1964-1965. Karl Håland, som dreiv ruta åleine etter at broren døydde i 1963, fekk tidleg på 1970-talet stadig sterkare press frå vegmyndigheitene om å gje frå seg ferjerutekonsesjonen. Det var det nye ferjeselskapet Bergen Nordhordland Rutelag som i staden var tiltenkt konsesjonen. Det selskapet var ei samanslåing av Bergen Nordhordland Trafikklag og Indre Nordhordland Dampbåtlag. BNR tok over drifta av ferjesambandet i 1975.

Sidan 3. oktober 1997 er sambandet vorte drive i konkurranse med Osterøybrua lenger inne i Sørfjorden. BNR fortsette å drive ruta utan statlege subside. Som følgje av manglande inntening, varsla HSD Sjø kort tid etter at de tok over ruta i 2002, at dei ønskte å innstille sambandet. Gjennom aksjeselskapet Osterøy Ferjeselskap, tok ostringane sjølv over drifta av sambandet 1. mai 2004.

Referansar
----------

1. ↑  Viggo Nonås: *Bil, fira vaksne og sju ungar*, Kapabel 2008, s. 35-39 og 112