recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Torstein Guttormsson Fretheim** (25. januar 1808–30. mai 1874) var ein norsk gardbrukar, ordførar og stortingsmann frå Aurland i Sogn. Han var farfar til Thorstein Fretheim den yngre.

Far hans var gardbrukar på Fretheim, men døydde då sonen Torstein var barn. Sonen vart då oppfostra hos besteforeldra. I vaksen alder tok hans så over farsgarden og dreiv den til han skøytte garden over til son sin. Han var ordførar i Aurland i om lag 30 år og i mange år medlem av forlikskommisjonen.

Fretheim representerte Nordre Bergenhus på Stortinget i 1842, 1848, 1862-64 og 1871-73. Han var medlem av militærkomiteen 1842, 1848, 1862-63 og på omframstortinget av komiteen om avløninga av hæren. I perioden 1871-73 var han medlem av budsjettkomiteen, medan han var medlem av Lagtinget 1862-64 og 1871-73.

Han døydde på garden sin i Aurland i 1874.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Riggen for råsegl.
Ståande rigg på ein for-og-akter-rigga seglbåt.  

1. Forstag
2. Vant
3. (Salingshorn)
4. Akterstag
5. Indre forstag
6. Sidestag
7. (Bom)
8. Løpande akterstag
**Rigg** er overomgrepet for alle deler på ein seglbåt eller -skip som har med sjølve seglinga å gjere. Det vert skild mellom ståande rigg, løpande rigg og segl. Ståande rigg er delar som under vanleg segling ikkje vert flytta på, som mast, stag og vantar. Løpande rigg er derimot alle deler som vert nytta under seglinga for å styre segla, som fall (tau for å heise segl), eller skot som forandrar stillinga til segla og forma etter vindtilhøva. 

Eit anna omgrep for heile riggen på eit seglfartøy er **takkelasje**. Å *avtakle* syner til å rigge ned takkelasjen på eit skip.

Boven-
------

**Boven-** tyder over eller øvre og blir brukt som forstaving i samansette ord, spesielt rundt riggen til eit seglskip. Bovenbramstonga, forlenginga av bramstonga, ber bovenbramråen og bovenbramseglet, seglet over bramseglet. Bovenbramstonga blir støtta ved hjelp av bovenbrambarduner og -stag. No kallast bovenbramsegl *røyl*, som kjem av det engelske *royal*; derav dei samansette ord røylrå, -stang, -bardun, -stag med meir.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rigg» frå Wikipedia på bokmål, den 15. mai 2020.*

1. ↑  

	* «Boven-» i *Store norske leksikon*, snl.no. Henta 15. mai 2020.
|  |
| --- |
|  |
| Karriere |  Noreg |
| Namn: | 
MS «Fru Inger» |
| Eigar: | Fosen Aktie Dampskibselskab |
| Verft: | A/S Stord i Stord kommune |
| Verftsnummer: | 
6 |
| Sjøsett: | 
26. august 1949 |
| Døypt: | 
fru Storli |
| Heimehamn: | Trondheim |
| Kjennemerke: | 
LIOZ |
| Generelle mål |
| Type: | 
Kystrytebåt |
| Tonnasje: | 
461 brt |
| Lengd: | 
46,91 m |
| Breidd: | 
8,38 m |
| Djupgang: | 
3,35 m |
| Installert effekt : | 
1000 hk |
| Framdrift: | 
Totakts dieselmotor frå Crossley |
| Fart: | 
14 knop |
| Passasjerar: | 
497 passasjerar |
| Generelle mål etter ny motor 1968 |
| Installert effekt : | 
1350 hk |
| Framdrift: | 
2 SC SA frå Wichmann |
| Fart: | 
13,5 knop, |
| Karriere |  Vest-Tyskland |
| Namn: | 
MS «Fru Inger» |
| Overdratt: | 
24. oktober 1977 |
| Karriere |  USA |
| Namn: | 
MS «California Rose» |
| Overdratt: | 
før 1985 |
| Karriere |  Mexico |
| Namn: | 
MS «California Rose» |
| Overdratt: | 
1990-åra |
| Lagnad: | 
ukjend |

**MS «Fru Inger»** var ein kystrutebåt levert for Fosen Aktie Dampskibsselskap frå A/S Stord i 1950.

Historie
--------

M/S «Fru Inger» vart sjøsett 26. august 1949, døypt av fru Storli. Båten vart klassifisert av Det Norske Veritas for innaskjersfart og kunne ta 497 passasjerar. Skroget vart bygt ekstra kraftig, særleg forskipet, fordi båten skulle segle i særskild verharde område. 

Skipet vart levert til Fosen Dampskipselskap den 10. juni 1950 og gjekk inn i ruta Trondheim-Hitra-Frøya. 

Det grunnstøytte den 18. februar 1953 ved Hestvika og fekk store skadar. Reparasjonen tok tre månader. «Fru Inger» fekk ny motor 1. mai 1968 og fortsette i same ruta fram til 1973. Reisemønsteret hadde då endra seg i løpet av åra. Folk køyrte i større grad med privatbilar i tillegg til at hydrofoilbåtane kom til området. «Fru Inger» vart derfor lagt i opplag.

Seinare historie
----------------

13. mai 1974 kjøpte Alf Nepstad i Bergen skipet, og i desember 1976 vart det selt til Dansk Norsk Skips A/S i Fredrikstad, men var framleis registrert i Bergen. 

24. oktober 1977 vart skipet selt til ein kjøpar i Panama og registrert under Vest-Tyskland. Skipet vart observert på vestkysten av USA i 1985, og hadde då namnet California Rose, og igjen i 1992 i Santa Monica i California. 
Det figurerte både i *Falcon Crest* og i *A-Team*. 

I 2000 spora Tore Strømøy opp båten i programmet *Tore på sporet*. Han lette lenge før han fann ho att i Mazatlán i Mexico. Båten var i særs dårleg stand og mellom anna fullstendig ribba for inventar og utstyr, men motoren var framleis intakt. Båten var eigd av ei kvinne som dreiv ei fiskeindustribedrift. Ho hadde planar om å bygge båten om til fiskefabrikkskip, men då pengane tok slutt vart skipet lagt i opplag. 

Den vidare lagnaden til skipet er ukjend.

Kjelder
-------

* *Hvor ble båtene av?*. Historiegruppen ved Aker Stord. 2000. s. 26-27. ISBN 82-95726-0-6 Check `|isbn=` value: length (hjelp).
**Torstein Bae** (fødd 3. april 1979) er ein norsk sjakkspelar. 
Torstein Bae vart i 2007 utnemnd til Internasjonal Meister i sjakk. Han oppfylte kravet om 3 turneringsresultat med til saman minst 27 parti i 2001 og 2002. Først ved ein tredjeplass i Noregsmeisterskapen i sjakk i juli 2001, så i ei stormeister-turnering i Oslo Schakselskap i januar 2002, og til slutt under EM i sjakk individuelt i Batumi i juni 2002. Han vart deretter tildelt tittelen Internasjonal Meister i sjakk av Verdssjakkforbundet FIDE på vilkår av at han klarte kravet om eigen FIDE-rating på minst 2400.
Dette tok si tid, men under Politiken Cup/Nordisk meisterskap i sjakk i Danmark, klarte han den 27. juli 2007 å oppfylle rating-kravet på 2400, etter å ha tatt 6 poeng på dei 8 første rundane mot sterke motstandarar. Verdssjakkforbundet stadfesta deretter pr 1. oktober 2007 at rating-vilkåret var oppfylt, og Torstein Bae blei dermed den 19. dålevande IM i Noreg. 

Torstein Bae deltok på det norske landslaget i sjakk-OL (VM for landslag) i 2002 og 2012. 

Han var president i Norges Sjakkforbund frå 2004 til 2007. Bae er også medlem av Schakklubben av 1911.

Torstein Bae er gift med sjakkspelaren Silje Bjerke.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Torstein Bae sine parti hos www.chessgames.com
* Torstein Bae sine parti hos NorBase
* Torstein Bae sin rating hos verdssjakkforbundet FIDE

Kjelder
-------

* *Norsk Sjakkblad*
* Olimpbase, database over sjakk-olympiadar mv

Fotnotar
--------

1. ↑  Norsk Sjakkblad nr 4 - 2001 side 8
2. ↑  Norsk Sjakkblad nr 4 - 2002, side 27
3. ↑  IM-tittel tildelt "kond on rtg"
Liberty Bell
**Fridomsklokka** (engelsk ***Liberty Bell***) er namnet på ei klokke i sentrum av Philadelphia i USA, som det skal ha vorte ringt med då den amerikanske sjølvstendefråsegna vart forkynt (om denne historia er sann er ikkje sikkert, men den spelar ei stor rolle i historieundervisinga i amerikanske skular). Den vart støypt i 1752 i London av White Chapel Bell Foundry og sidan hang ho i det såkalte *State House*, tidlegare sete for koloniregjeringa i Pennsylvania (no kjent som *Independence Hall*). Klokka er i *Liberty Bell Center.*

Ein særegenhet ved klokka er ripen, som gjev ein heilt spesiell klang. Korleis denne ripen er oppstådd er ikkje kjend, men det skjedde mellom 1817 og 1846.

John Philip Sousa oppkalla sit kjende musikkverk *Liberty Bell* etter denne klokka.

Klokka synt fram første gang
Klokka var inspirasjon for Fridomsklokka i Berlin, gjeve som gåve av amerikanarar til Berlins folkesetnad som symbol på kampen mot kommunismen i Europa.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Liberty Bell, John Philip Sousa's marsj, spelt av Presidentens band
**Torstein Grythe** (24. november 1918–1. mai 2009) var ein norsk musikar og dirigent. Han er best kjend for å ha oppretta gutekoret Sølvguttene, som han òg dirigerte fram til 2004.

Biografi
--------

Torstein Grythe var fødd i Oslo, då kalla Kristiania, i 1918. Som niåring byrja han å læra å spela fiolin på Musikkonservatoriet i Oslo. I 1928 vart han medlem i Olavsguttene, ein gutekor som nettopp hadde vorte oppretta. I 1930 byrja han i Oslo Domkor, der han etter kvart vart visedirigent.

I 1937 vart Grythe med i Leif Rustad sitt orkester i NRK, der han spelte bratsj. Oppmoda av Rustad stifta han eit nytt gutekor, Sølvguttene, i 1940, då Noreg var under tyske okkupasjon. I 1951 fekk han stilling som dirigent for NRKs guttekor, som i 1967 vart slått saman med Sølvguttene. Grythe valde ut eit repertoar for koret som omfatta gamal og samtidig kyrkjemusikk, folkesongar, madrigalar og vanleg kormusikk. Han hadde eiga opplæring for unge koraspirantar. Han dreiv òg med fleire fellesaktivitar for kormedlemar, mellom anna ein sommarleir for gutane og båtturar med skøyta si. Arbeidet hans fekk Sølvguttene opp på eit internasjonalt nivå, med konsertar i fleire land rundt Europa og vidare. Han fortsette å driva koret heilt fram til 2004 då, 86 år gamal, han overlet koret til den nye dirigenten Fredrik Ottestad. Ifølgje Guiness rekordbok hadde han i 2004 den lengste karrieren som dirigent i heile verda. 

I tillegg til Sølvguttene dirigerte Grythe også Mannskoret i BUL (1952), jentekoret Rødhettene (1953–63), Fosskoret (1956–72) og Den Norske Studentersangforening (1973–76). Han har også hatt stilling som musikklærer ved Foss gymnas frå 1955 til 1972 og som lektor i musikk ved Oslo lærerhøgskole frå 1972 til 1987. I 2009 gav han ut ei bok under tittelen *Sølvguttene - De første årene* som var skriven saman med Morten Wessel Krogstad.

Han døydde 1. mai 2009 i Oslo, 90 år gamal.

Utmerkingar
-----------

Grythe fekk fleire prisar og utmerkingar for arbeidet han hadde gjort med Sølvguttene:

* Kongens fortjenstmedalje i gull
* St.Hallvard-medaljen,
* Heidersprisen under Spellemannprisen 1990
* Gammleng-prisen 1996 i klassen veteran
* Riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden

Kjelder
-------

* Erik Østby, «Torstein Grythe», Norsk biografisk leksikon.
* «Torstein Grythe er død Arkivert 2009-05-03 ved Wayback Machine.», *Vårt Land* 1. mai 2009.
* Sølvguttene, «Sølvguttenes historie Arkivert 2009-02-14 ved Wayback Machine.».

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Torstein Grythe**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* Discogs (artist)

 |
**Opphavet til skaldskapen:** i ørne-ham stal Odin skaldskapsmjøden frå jotnen Suttung, og gav han til æsene og dei folk som kan dikte.  
(Illustrasjonen er frå ein biletstein på Gotland)

**Tjodolv frå Kvine** eller **Tjodolv den kvinværske** (norrønt: *Þjóðólfr ór Hvini* eller *Þjóðólfr enn hvinverski*) var ein norsk skald som levde på slutten av 800-talet og i byrjinga av 900-talet.

Tjodolv er rekna for å vere den eldste kjende fyrsteskalden i Noreg. I Skaldatal er det opplyst at han var skald hos kong Harald Hårfagre, Håkon Grjotgardsson jarl, Strut-Harald og Torleif den spake, men tilknytinga til dei sistnemnde er omdiskutert. Kjeldene gir elles ingen opplysningar om kven Tjodolv var. Tilnamnet hans tyder på at han var frå Agder; «hvine» er det gamle navnet på Fedafjorden i Kvinesdal, der elva Kvina renn ut. I fortalen til Heimskringla nemner Snorre Sturlason han som *Tjodolv den frode* (den kunnskapsrike).  

Ved Utsikten i Kvinesdal er det sett opp ei statue av Tjodolv fra Kvine. Ho er laga av bilethoggaren Ståle Kyllingstad og vart avduka av dåverande kronprins Harald i 1975.

Skaldskap
---------

Mellom forskarane har det vore ei viss usemje om når Tjodolv levde og om diktinga hans, men oftast er han tillagt forfattarskapet av desse dikta:

**Ynglingatal** eit dikt på versemålet *kviduháttr* som vart gjort til ære for den norske hovdingen Ragnvald Heidumhære i Vestfold. Kvadet reknar opp ætta hans attende til den svenske Ynglingeætta og den norrøne guden Yngve-Frøy. Etter som kong Harald Hårfagre vart rekna som ein slektning av Ragnvald, har kvadet hatt stor innverknad på norsk historieskriving.

**Haustlong** er eit dikt til *Torleiv Hordakåresson den spake*, og blir kalla eit «skjoldkvad» då det skildrar bilete på eit skjold som skalden fekk av Torleiv. Innhaldet er mytolgisk og fortel om jotnen Tjatse som bortførte Idunn, om Loke og om guden Tor sin kamp mot jotnen Rungne.
To vers av kvadet er teke med i Skaldskaparmål i Snorre Edda. Diktet har kanskje fått namnet Haustlǫng fordi det vart dikta om hausten.

**Dikt om Harald Hårfagre** I diktet blir Harald Hårfagre kalla «herskar over Opplanda» (*Upplanda gramr*) og han er omtala som «Luva» (*Lúfu*).

**Lausaviser** (to vers er kjende)

Referansar
----------

1. ↑  Skaldatal heimskringla.no, frå Snorre-Edda
2. ↑  Ynglingatal og Ynglingesaga en studie i historiske kilder, av Claus Krag 1991
3. ↑  Ynglingatal Arkivert 2015-12-27 ved Wayback Machine. frå Skaldic Project
4. ↑  Haustlong Arkivert 2015-12-27 ved Wayback Machine. frå Skaldic Project
5. ↑  Skaldskaparmål frå heimskringla.no
6. ↑  Dikt om Harald Hårfagre Arkivert 2015-10-17 ved Wayback Machine. frå Skaldic Project
7. ↑  Lausaviser Arkivert 2015-10-17 ved Wayback Machine. frå Skaldic Project

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tjodolv fra Kvine Norsk biografisk leksikon
* Den norsk-islandske Skjaldedigtning, Finnur Jónsson, København 1912–15
* Studier i norrøn diktning av Anne Holtsmark (1956) (om Haustlong)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
Det første olympiske stadionet bygd for leikane i Athen 1896
Wembley Stadium i London.
Eit **stadion** (av gresk στάδιον) er eit idrettsanlegg omgjeve av oppbygde og ofte overbygde tribunar for tilskodarar. I den greske antikken var stadion ein kappløpsbane forma som eit langstrekt rektangel, ofte omgjeve av tribunar i stein. Dette gav opphavet til det gamle greske lengdemålet stadion, som var lik 600 gamle greske fot (*podes*) eller kring 192 meter. 

Det gamle stadionet i Olympia (Hellas) er eit døme på eit stadion som var «eit stadion langt» (192,3 m). 

Det største stadionet i verda er Strahov Stadion i Praha i Tsjekkia. Det vart reist i 1934 og hadde 240 000 tilskodarplassar. Det største fotballstadionet i verda er Maracaña i Rio de Janeiro i Brasil, med ein tilskodarrekord på kring 200 000. Seinare er kapasiteten her avgrensa til kring 100 000 tilskodarar.

Kjelder
-------

* stadion – idrettsplass. (27.02.2013) I Store norske leksikon.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Stadion**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Randi Folkestad** (fødd 24. september 1933) er ein norsk forfattar.

Folkestad er fødd i Svolvær, men sidan sekstitalet har ho vore busett i Sandnes og Stavanger. Ho har utdanning i fransk språk, historie og litteraturhistorie frå Sorbonne i Paris. Folkestad har også ein eksamen i psykologi og pedagogikk.

I 1985 gav Folkestad ut ein roman, *Tangsforretningen*. I boka har ho til dels gjort bruk av eigen barndom under siste verdskrig. I 1994 bidrog ho med «Funnyland» i samlinga *Vidunderlige nye verden* til minne om Aldous Huxley. Som pensjonist deltar ho framleis aktivt i kulturlivet, mellom anna gjennom formidling av litteratur på biblioteka i Sandnes og Stavanger.

Verk
----

* *Tangsforretningen*. (Gyldendal, 1985)
* «Funnyland» i *Vidunderlige nye verden* (Gyldendal Norsk Forlag, 1994)
* «Ovenpå og nedenunder» (Kolofon 2015)

Kjelder
-------


* Norsk Forfattersentrum
* Vidunderlige Nye Verden? Arkivert 2007-05-01 ved Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* ISNI

 |
|  |
| --- |
| **Tjuefireprikka marihøne** |
| **Status i Noreg:** LC Livskraftig
  |
| **Systematikk** |
| **Rike:** | *Animalia* |
| **Rekkje:** | Leddyr |
| **Underrekkje:** | *Hexapoda* |
| **Klasse:** | Insekt   |
| **Underklasse:** | *Pterogyta* |
| **Infraklasse:** | *Neoptera* |
|
|
| **Orden:** | Biller |
| **Underorden:** | *Polyphaga* |
| **Infraorden:** | *Cucujiformea* |
| **Overfamilie:** | *Cucujoidea* |
| **Familie:** | Marihøne |
| **Slekt:** | *Subcoccinella* |
|
| Vitskapleg namn |
| Subcoccinella vigintiquatuorpunctata

Linné , 1758 |

**Tjuefireprikka marihøne** (*Subcoccinella vigintiquatuorpunctata*) er ei bille i marihønefamilien. Arten finst utbreidd i meir eller mindre heile Europa og Asia, i Noreg vanlegast langsmed kysten nord til Nordland. Arten er òg funnen i USA, der han er framand. Han skil seg frå dei fleste andre marihøner ved å vera planteetar.

Kjenneteikn
-----------

Tjuefireprikka marihøne er tre til fire millimeter lang med oransje til raudbrun kropp. Denne er sterkt avrunda og dekt med små fine hår. Kvar dekkvengje har tolv svarte flekkar, men dette kan variera. På brystskjoldet har dei ein til tre svarte flekkar som er samanbundne.

Larvene til arten er 4-5 mm lange og gråkvite, med seks karakteristiske radar med greina tornar på ryggen.

Levesett
--------

Tjuefireprikka marihøne høyrer til dei planteetande marihønene i underfamilien *Epilachninae*. Både larvar og vaksne biller lever av overhud og bladkjøt, som dei skrellar av planten der dei gneg frå undersida. Ein kan kjenna att skade frå arten på dei karakteristisk parallelt liggande stripene dei etterlet seg. Mellom vertsplantane finn ein mellom anna engsmelle, såpeurt, praktstjerne, vindelslirekne og nellik.

Sør i Europa er den tjuefireprikka marihøna eit betrakteleg skadedyr på avlingar av mellom andre georginer, lusern, kløver, bete og nellikar i veksthus.

Kjelder
-------

* Fjelddalen, Jac.: *Gnagskader p& planter - 1* i Insekt-Nytt #2, 1991
* UK Ladybird Survey Arkivert 2008-03-13 ved Wayback Machine.
* Wikipedia på tysk
**Stacy Renée Dragila**, fødd **Mikaelson**, (fødd 25. mars 1971) er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar som vart verdsmeister i stavhopp 1999 og 2001 og olympisk meister i 2000.

Aktiv
-----

Dragila byrja med mangekamp, men midt på 1990-talet gjekk ho for fullt inn for stavhopp, den gongen ei ny øving i kvinne-friidrett. Ved innandørs-VM 1997 i Paris svinga ho seg over 4,40 og sette ny verdsrekord innandørs.

I åra frå 1999 til 2003 sette Dragila årleg verdsrekord i stavhopp. Den 21. august 1999 gjekk ho over 4,60 m, medan ho den 23. juli 2000 klarde 4,63 m. Ho auka til 4,70 m den 28. april 2001 og til 4,71 m den 9. juli i 2002. Hennar siste verdsrekordnotering, 4,81 meter oppnådde ho 9. juni 2003.

Ved friidretts-VM 1999 i Sevilla vann Dragila gullmedaljen, framom Anzjela Balakhonova og Australias Tatiana Grigorieva. Under dei olympiske leikane 2000 i Sydney sikra ho seg OL-gullet, sterkast utfordra av Grigorieva på sølvplass og den islandske bornsevinnaren, Vala Flosadóttir. Året etter forsvarte Dragila VM-tittelen i stavhopp i Edmonton, med Svetlana Feofanova og Monika Pyrek på dei andre medaljeplassane.

Dragila vart nummer fire i Paris-VM 2003 og sette landsrekord då ho vart nummer to etter Jelena Isinbajeva ved innandørs-VM 2004 i Budapest. Sommaren 2004 gjekk ho over 4,83 meter under eit stemne i Ostrava og sette sin gjeldande personlege rekord. Men både under Sommar-OL 2004 og friidretts-VM 2005 bomma ho i kvalifiseringa.

Etter to år med skadar var Dragila i 2008 i stand til å ta seg over 4,70 meter, derimot lukkast ho ikkje å kvalifisere seg til Sommar-OL i Beijing. Ho deltok i friidretts-VM 2009 og rauk ut i kvalifiseringa.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1999 i Sevilla: Gullmedalje – 4,60 m, framom Anzjela Balakhonova (4,55 m)
* OL 2000 i Sydney: Gullmedalje – 4,60 m, framom Tatiana Grigorieva (4,55 m)
* VM 2001 i Edmonton: Gullmedalje – 4,75 m, framom Svetlana Feofanova (4,75 m)
* VM 2003 i Paris: Nr 4 – 4,55 m
* OL 2004 i Aten: Utslått i kvalifiseringa (4,30 m =nr 19)
* VM 2005 i Helsinki: Utslått i kvalifiseringa (4,40 m =nr 15)
* VM 2009 i Berlin: Utslått i kvalifiseringa (4,25 m =nr 22)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stacy Dragila» frå Wikipedia på engelsk, den 27. august 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
|  |
| --- |
| ***Friday on My Mind***  Singel av The Easybeats |
|  |
| B-side | «Made My Bed» |
| **Utgjeve** | 17. november 1966 |
| **Innspelt** | IBC Studios, London; 1966 |
| **Sjanger** | Rock |
| **Lengd** | 2:47 |
| **Selskap** | United Artists |
| Låtskrivar(ar) | Harry Vanda, George Young |
| **Produsent** | Shel Talmy |
|
| The Easybeats-kronologi |
| «Sorry» (1966) | *Friday on My Mind* | «Do You Have a Soul»(1967)
 
 |

«**Friday on My Mind**» er ein song frå 1966 av den australske rockegruppa The Easybeats. Han var skriven av medlemmane George Young og Harry Vanda, og vart ein hit verda over med ein 16. plass i USA i mai 1967, 1. plass i Australia og 6. plass i Storbritannia. I 2002 vart han stemnd fram som den beste australske songen gjennom tidene av Australasian Performing Right Association (APRA) ved hjelp av ein jury på meir enn 100 folk frå musikkindustrien.

Skildring
---------

Versa i moll skildrar ei langvarig og keisam arbeidsveke, dag for dag («Monday morning feels so bad/Coming Tuesday I feel better»). Desse versa vert utsmykka med ein særeigen gitar. Oppbygginga til refrenget består av ein gradvis stigande vokal, som kulminerer med «Cos I'll have Friday on my mind!» og starta refrenget i dur som skildrar gledene med å ha helg i byen. 

I tillegg til singelen som kom ut seint i 1966, vart songen gjeven ut som ein EP i september 1967 med songane «Sorry», «Who'll Be the One» og «Made My Bed, Gonna Lie in It».

Andre versjonar
---------------

Songen er spelt inn av mange andre artistar, først av The Shadows, som gjorde ein instrumentalversjon av songen for albumet *Jigsaw* i 1967. David Bowie spelte inn ein versjon av songen i 1973 for coveralbumet *Pin Ups*. Harry Vanda skildra denne som «den einaste coverversjonen eg likte». Same året gav Earth Quake ut songen på singel. 

Andre artistar som har spelt inn songen er mellom andre Gary Moore, Peter Frampton, Richard Thompson (*1000 Years of Popular Music*), Ben Lee, The Busters, The Kursaal Flyers og punkbandet London.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Friday on My Mind» frå Wikipedia på engelsk, den 4. mai 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «"Friday on My Mind" at APRA search engine». Australasian Performing Right Association (APRA). Arkivert frå originalen 25. juli 2011. Henta 4. mai 2011.
2. ↑
3. ↑  Culnane, Paul (28. mai 2001). «The final list: APRA'S Ten best Australian Songs». Australasian Performing Right Association (APRA). Arkivert frå originalen 3. august 2008. Henta 4. mai 2011.
4. ↑  "Easybeats song voted Australia's best". ABC Radio (29 May 2000).
5. ↑  Debbie Kruger (2005). Op Cit: s.62

Bakgrunnsstoff
--------------

* Albert Music: The Easybeats Arkivert 2007-03-11 ved Wayback Machine.
* 'Friday On My Mind' vart lagt til Sounds of Australia Registry i 2007
**Iransk historie** omfattar området frå Eufrat i vest til Indus i aust, og frå Kaukasus i nord til Persiabukta i sør. Ho omfattar dei moderne nasjonane Iran, Aserbajdsjan, Afghanistan, Pakistan, Turkmenistan, Tadsjikistan, Usbekistan, og dei austlege delane av Tyrkia og Irak. Det er ein av dei eldste kontinuerlege sivilisasjonane i verda, han dekkjer tusenvis av år. 

Persia var ei stormakt, men vart sidan invadert fleire gonger og fekk territoriet sitt endra. Arabarar, tyrkarar, mongolar, grekarar, britar og russarar har alle invadert det iranske området, men iranarane heldt alltid oppe den nasjonale identiteten sin og har utvikla seg som ei distinkt politisk og kulturell eining. 

Den iranske sivilisajonen byrja med urbane busetjingar alt 4000 år før Kristus. 

Achaemenid-riket (550–330 f.Kr.) var det første av dei persiske rika som herska over Midt-austen, Hellas og Sentral-asia. Etter dette kom Seleucid-riket, partarane og sassanidane, som styrte Iran i meir enn 1000 år. 

Den muslimske erobringa av Persia (633–656) og slutten på sassanid-riket var eit vendepunkt i iransk soge. Islamiseringa av Iran skjedde frå det 8. til det 10. hundreåret, og førte til nedgangen for Zoroaster-trua. Men mykje av det som var oppnådd i den gamle kulturen gjekk ikkje tapt, men vart i stor grad absorbert av den nye muslimske sivilisasjonen. 

Etter fleire hundreår med utanlandsk styre og kortliva dynasti, vart Iran atter sameint som sjølvstendig stat i 1501 av Safavid-dynastiet, som etablerte sjia-islam som offisiell religion i riket sitt, noko som markerer eit av dei viktigaste vendepunkta i islamsk soge. 

Iran hadde vore eit monarki styrt av ein sjah (keisar) nesten utan avbrot frå 1501 til 1979, da landet etter den iranske revolusjonen vart ein islamsk republikk.

Kjelde
------

Den engelskspråklege wikipediaen, art. *History of Iran*, som lesen 26. juni 2009.

| * v
* d
* e
Asiatisk historie |
| --- |
| 
* Afghanistan
* Armenia
* Aserbajdsjan
* Aust-Timor
* Bahrain
* Bangladesh
* Bhutan
* Brunei
* Dei sameinte arabiske emirata
* Filippinane
* Georgia
* India
* Indonesia
* Iran
* Irak
* Israel (*sjå òg* Palestinske område)
* Japan
* Jemen
* Jordan
* Kambodsja
* Kasakhstan
* Kina
* Kirgisistan
* Kuwait
* Kypros
* Laos
* Libanon
* Malaysia
* Maldivane
* Mongolia
* Myanmar
* Nepal
* Nord-Korea
* Oman
* Pakistan
* Qatar
* Russland
* Saudi-Arabia
* Singapore
* Sri Lanka
* Syria
* Sør-Korea
* Tadsjikistan
* Taiwan
* Thailand
* Turkmenistan
* Tyrkia
* Usbekistan
* Vietnam

 |  |
**Licancabur** er ein 5 920 moh. høg stratovulkan på landegrensa mellom Chile og Bolivia. Vulkanen reiser seg tett sørvest for innsjøen Laguna Verde i Bolivia. Vulkanen dominerer landskapet i Salar de Atacama-området i Antofagasta-regionen. 

Licancabur, med Laguna Verde i framgrunnen
Sjølve fjelltoppen og krateret ligg i sin heilskap i Chile, vel ein kilometer sørvest for landegrensa. Krateret er omkring 400 meter breitt og har eit 70-90 meter djupt kratervatn som er islagt det meste av året. Vatnet er eit av dei høgstliggjande i verda, og trass i at temperaturane kan falle til -30 °C lever det plankton i vatnet.

Inka-ruinar funne på toppen av fjellet syner at det har vore klive i førkolumbisk tid. Dessutan er det eit prov på at ingen større utbrot har funne stad dei siste 500-1000 år.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Licancabur» frå Wikipedia på engelsk, den 8. juli 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ekskursjon til Licancabur Arkivert 2011-07-13 ved Wayback Machine.
* Licancabur, tur 2003 Arkivert 2012-07-17 ved Wayback Machine.
* Høgstliggjande innsjøane på Jorda

 Commons har multimedium som gjeld: **Licancabur**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* GeoNames

 |
| Berat |
| --- |
| Utsyn over Berat mot fjellet Tomorr Utsyn over Berat mot fjellet Tomorr |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Berat** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region | Albania  Berat |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  380 km² |
| Innbyggjarar  - By (2011) | 60 031 |
| Koordinatar | 40°42′31″N 19°56′37″E﻿Koordinatar: 40°42′31″N 19°56′37″E﻿ |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Plassering |
| Berat kommune innafor regionen BeratBerat kommune innafor regionen Berat |

**Berat** er ein by og ein kommune i regionen med same namn i Albania. Kommunen har hovudsete i Berat, som òg er hovudstad i regionen. Kommunen ligg sentralt i den sørlege delen av landet og grensar i nordaust til regionen Elbasan, i sørvest til regionen Fier, og i sør har kommunen ei stutt grense til regionen Gjirokastër..

Kommunen vart oppretta gjennom ei admininistrasjonsreform i 2014, ved at den tidlegare bykommunen Berat vart slått saman med landkommunane Velabisht, Otllak, Sinjë og Roshnik. Dei tidlegare kommunane inngår no som kommunaleiningar i den nye storkommunen.

Ved folketeljinga i 2011 hadde den dåverande bykommunen Berat 36 496 innbyggjarar, medan dei fem kommunane som i dag utgjer storkommunen Berat, til saman hadde 60 031 innbyggjarar.

Tidlegare administrativ inndeling
---------------------------------

Fram til år 2000 var den dåverande bykommunen Berat hovudstad i distriktet Berat. Den dåverande bykommunen omfatta berre sjølve byen Berat.

Referansar
----------

1. 1 2  Folketeljing 2011
2. 1 2  Kommunereforma i 2014
3. ↑  Regionreforma i 2000
Ein restaurant i New York
Interiør i restauranten Auberge du Pont de Collonges, eigd av den franske meisterkokken Paul Bocuse. Fotografi frå 2013.
**Restaurant** er avleda av det latinske verbet *restauro*, som tyder å reparere. Ein resturatør jobba med å stille svolten.

Restaurant vert nytta om større og finare etestadar med eit breitt utval av varme og kalde matretter og drikkevarer kor gjestane vert betjent av kelnerar/servitørar. Ein kafé har gjerne enklare meny enn det som finst på ein restaurant, men ordet kan også nyttast om mindre restaurantar. 

Mange restaurantar har eit tema basert på maten dei serverer. Dette kan vere frå eit land som t.d. fransk, italiensk, thailandsk eller indisk, eller innan ei matgruppe som t.d. fisk eller vegetar. 

Gode restaurantar kan få anerkjenning gjennom Michelinguiden, kor etablissementet kan få tildelt opp til tre stjerner etter at Michelin sine inspektørar har vore på uanmeldt inspeksjon. I Noreg er det 4 restaurantar som har fått stjerner.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Restaurant» frå Wikipedia på bokmål, den 25. april 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Restaurant**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BBC Things

 |
Peder Næsset
**Peder Pedersson Næsset** (23. mars 1863–12. januar 1954
) var ein fiskar, gardbrukar og politikar frå Ørland. Han var ordførar i Ørland herad 1917-28 og stortingsrepresentant 1928–30.

Næsset dreiv fiske i tida 1881–96, deltok denne perioden årleg i lofotfisket. I 1896 overtok han farsgarden. Frå 1899 hadde plass heradsstyret til og med 1928, varaordførar 1911–16 og ordførar 1917-28. Jamsides var han i fleire år medlem i forliksråd, fylkesskulestyret og 1907-43 i Fosen fiskeristyre. Han var leiar av forstandarskapet i Ørland Sparebank 1904–07, styremedlem i banken 1908–41, styreformann dei siste sju åra.

Næsset representerte valkrinsen Sør-Trøndelag på Stortinget i treårsbolken 1928–30, vald for Bondepartiet. På Tinget var medlem i Kyrkje- og skulekomiteen. 

Den 27. mai vart Næsset og sonen Kåre arrestert av Gestapo under ein razzia. Grunna sin høge alder vart han sett fri, sonen sat fengsla til mai 1945.

Anders N. Næsset var tremenningen hans.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi
**Retoromansk** høyrer til dei romanske språka. Det blir i dag tala i somme område av den sveitsiske kantonen Graubünden. Ved folketeljinga i 1990 var det 66 356 menneske som sa dei tala retoromansk regelmessig, og 39 632 av desse hadde det som hovudspråk. I 2000 hadde litt færre, 35 100, retoromansk som hovudspråk. 

På grunn av at mange stader og dalar i kantonen var svært avstengde før i tida, utvikla det seg ulike dialektar av språket, og det kan delast i fem undergrupper som går frå vest til aust. Gruppene blir kalla *sursilvan*, *sutsilvan*, *surmiran*, *puter* og *vallader*.

Kvar av desse fem idioma har utvikla eigne skriftspråk. Retromansk under eitt er sidan 1938 det fjerde nasjonalspråket i Sveits, men vart lite bruka av det offentlege. I den nye forbundsforfatninga frå 1999 fekk språket rang som landsspråk. Med det har det vorte likeverdig med dei andre språka i landet; tysk, fransk, italiensk og tysksveitsisk teiknspråk. Det har vore fleire freistnader på å lage eitt einskapleg skriftspråk for alle som talar retoromansk, men dei slo lenge feil, fordi ein stor del av brukarane såg ein fare for sitt eige mål i det. 

Det siste forsøket på å lage eit slags standardspråk for alle retoromansktalande kom etter krav frå målrørsla *Lia Rumantscha*. Tiltaket fekk namnet *Rumantsch Grischun*, på norsk graubündenromansk etter namnet på kantonen. Sidan 1982 er dette sams skriftspråket offisielt skriftspråk for kommunikasjonen med den retoromansktalande folkesetnaden. I august 2003 vedtok kantonparlamentet at alle læremiddel for retoromanskspråklege primærskular etter kvart skulle gå over til dette samnemnarmålet. Til da hadde skulebøker vorte gitt ut på alle fem variantane. I tillegg vart standardspråket etter det innført som offisielt skulespråk i Müstairdalen (Val Müstair), i Oberhalbstein (Sursès), i Albuladalen, i dei undre Surselva og i Domat/Ems. 

Dei siste ti åra har retoromansk opplevd ei viss styrking. Det var til dømes viktig at *Microsoft Office* kom i retoromansk utgåve frå hausten 2005.

Referansar
----------

Fotnotar

1. ↑  Folketeljing, 2000

| * v
* d
* e
Romanske språk |
| --- |
| Større moderne språk med litterær tradisjon | aragonesisk**·** asturiansk**·** frankoprovensalsk**·** fransk**·** galisisk**·** italiensk**·** katalansk**·** leonesisk**·** oksitansk**·** portugisisk**·** retoromansk**·** rumensk**·** sardisk**·** spansk |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* LIR
* NKC
* UNESCO lang

 |
**Børud-gjengen**, seinare kjend som **Arnold B Family**, er ei norsk kristen musikkgruppe som vart starta opp av familien Arnold og Anne-Marie Børud tidleg på åttitalet på Hamar.

Historie
--------

Arnold Børud, som var gospelmusikar og kordirigent hadde gjeve ut både soloplater og ein cd saman med kona Anne-Marie før Børud-gjengen vart starta. Ekteparet har borna Thomas Børud (f. 1970), Linda Børud (f. 1974) og Ole Børud (f. 1976). Den fyrste plata til Børud-gjengen kom ut då alle tre borna var fødde. 

Børud-gjengen var ei produktiv gruppe og gav ut fleire plater, og også solo-cdar; *Alle skal få vite det* med Ole Børud og *Linda Børud synger med barn*.

Den fyrste plata gjeven ut under namnet Arnold B Family var *Du løfter meg opp* frå 1993. No var alle borna vaksne, og kona til Thomas, Elin Børud vart med som musikar. Seinare blei også ektemannen til Linda, Tomas Lindéh med.

Arnold B Family har tre gonger delteke i Melodi Grand Prix. Fyrste gongen var i 1995 med *La oss feire livet*. Då enda dei på andreplass med 327 poeng, berre slått av Secret Garden med 404 poeng for *Nocturne*. Denne songen gjekk vidare til å vinna Eurovision seinare det året. 

Andreplassen frå 1995 vart gruppa si beste MGP-plassering. Under Melodi Grand Prix 1996 forsøkte dei med *Din smittende glede*, men enda på sjetteplass. Deira tredje forsøk, *When I Am Looking* frå Melodi Grand Prix 2000 kom på ein sjuandeplass.

Den foreløpig siste cden til Arnold B Family fekk namnet *Come To Me* og vart utgjeven i 2001. Fleire av medlemmene i gruppa har eigne solokarrierar. I tillegg har borna til Arnold Børud no sjølve born som gjev ut cd-ar, nemleg Lisa Børud, Sofie Børud, Dennis Lindéh og Emmy & Ella Lindéh.

Diskografi (ufullstendig)
-------------------------

### Børud-gjengen

* *Børud-gjengen 1*
* *Livet er herlig*
* *I farta*
* *Fest og glede - 10 år med Børud-gjengen*
* *Ole Børud - Alle skal få vite det*
* *Jul med Børud-gjengen* (1989)
* *Virkeligst av alt* (1990)
* *Linda Børud synger med barn*

### Arnold B Family

* *Du løfter meg opp* (1993)
* *World Tour*
* *Livslyst* (1995)
* *La oss feire livet* (singel, 1995)
* *Daddy* (1998)
* *Put your Hand in the Hand* (singel, 1998)
* *Come To Me* (2001)

Kjelder
-------

* Bokmålswikipedia om Arnold B Family, henta inn 22. september 2011.
* Børud-gjengen sine cdar på Musikkonline.no
* Arnold B Family sine cdar på Musikkonline.no
* Rockipedia.no med 2 singlar og ein cd av Arnold B Family[*daud lenkje*]
* Børudgjengen sine cdar på Mudistore.no Arkivert 2020-08-05 ved Wayback Machine.
* Arnold B Family sine cdar på Mudistore.no Arkivert 2020-11-29 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bokmålswikipedia om Melodi Grand Prix 1995, henta inn 22. september 2011.
* Bokmålswikipedia om Ole Børud, henta inn 22. september 2011.
* Bokmålswikipedia om Thomas Børud, henta inn 22. september 2011.
* Bokmålswikipedia om Arnold Børud, henta inn 22. september 2011.
**Børre Meinseth** (fødd 24. november 1966) er ein tidlegare fotballspelar frå Ulsteinvik, som vart noregsmeister 1987 med Bryne Fotballklubb og seriemeister 1991 med Viking Fotballklubb.

Meinseth var ein løpssterk offensiv midtbanespelar som spelte på IL Hødd i 2. divisjon til 1986, der han i sin siste sesong var toppskårar i laget. Han melde overgang til Bryne framfor 1987-sesongen. I sin fyrste sesong med Jær-laget vart han toppskårar i klubben og cupmeister. Etter Bryne mislukkast å rykke opp til 1. divisjon i 1990-sesongen, gjekk han over til Viking i Stavanger. Også i Viking opplevde han suksess i sin fyrste sesong då klubben vann 1. divisjon og vart norsk seriemeister for hittil (2016) siste gong. Etter seks sesongar i Viking var han i to sesongar, 1996-98, SC Heerenveen-spelar i Nederland.

Frå august 1987 til april 1988 deltok Meinseth i åtte landskampar for Noreg. Han opplevde aldri å vinne med landslaget, og fire av kampane enda mållause.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Børre Meinseth» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juni 2016.*
* eu-football]
Koordinatar: 63°30′42.574″N 10°0′50.537″E﻿
**Stadsbygd** er ein tidlegare kommune i tidlegare Sør-Trøndelag fylke, som opphavleg femna det meste av tidlegare Rissa kommune og austlege delar av dagens Agdenes kommune. Stadsbygd er i dag ei bygd og eit sokn i Indre Fosen kommune, lengst sør på Fosenhalvøya ut mot Trondheimsfjorden. Soknet utgjer den sørlegaste delen av kommunen. Bygda er mykje prega av jordbruk. «Staværingsbåten» er kjent frå ferdene frå Stadsbygd til Lofotfisket.

Namnet Stadsbygd kjem av norrønt *staðr*, som stammar frå namnet på halvøya som stikk ut i fjorden.

Inndelingshistorikk
-------------------

I 1860 vart Rissa skilt ut frå Stadsbygd kommune. Det som stod att av Stadsbygd femna grender på begge sidene av Trondheimsfjorden. I 1964 vart delen av Stadsbygd nord for Trondheimsfjorden slått saman med Rissa og områda av Stjørna kommune sør for Stjørnfjorden til nye Rissa kommune. Samstundes vart Ingdalen på sørsida av Trondheimsfjorden slått saman med Agdenes til nye Agdenes kommune.

Kjelder
-------

* «Stadsbygd. – sogn» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* «Stadsbygd. – kommune» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Stadsbygd» frå Wikipedia på bokmål, den 31. mai 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Uskifte** er eit juridisk omgrep, for ei ordning der den som lever lengst av to ektefellar har rett til å overta alt det den først avdøde eigde, og disponere over dette, utan å måtte gjere opp arven med arvingane til den som døydde først. Arvingane etter førstavdøde vil såleis ikkje kunne krevje å få nokon arv før den attlevande ektefellen også er død, sjå arvelova § 9.

Uskifteordninga er regulert i Arvelova kapittel III. Her er ein del avgrensingar i høvet til å få overta eit dødsbu til uskifte, og her er også avgrensingar i kva den som har overtatt eit bu til uskifte kan gjere med aktiva i buet.

Når den som døydde først hadde barn med ein annan enn den lengstlevande ektefellen (*særkullsbarn*), har dette barnet (eller barnet sine livsarvingar) høve til å nekte uskifte, jfr. arvelova § 10. Hadde førstavdøde særeige, kan dette særeiget berre gå inn i uskiftebuet viss dette er fastsett i ektepakt, eller når arvingane gir samtykke, arvelova § 9.

Arvelova § 19 seier følgjande om gåver frå uskiftebu: «Attlevande ektemake som sit i uskift bu, må ikkje utan samtykke frå arvingane gi bort fast eigedom, eller gi andre gåver som står i mishøve til formuen i buet.» Regelen gjeld også for sal som inneheld ei gåve. Ein arving kan krevje gåva omstøytt ved dom ved å reise søksmål innan eit år etter at arvingen fekk kunnskap om gåva.

Fotnotar
--------

1. ↑  Arvelova kapittel III Uskifte

Bakgrunnsstoff
--------------

* Arvelova på Lovdata
Haparanda Stadshotell
**Stadshotell**, til dagleg kalla *Statt* eller *Stadt*, er hotell med restaurant i sentrum av ein stad eller større tettstad.

Historisk oppstod stadshotella på slutten av 1800-talet i samband med utbygginga av jernbanenettet. I og med at handel og industriell verksemd auka, auka òg behovet for overnatting. Fram til då hadde ein fått skaffa overnatting gjennom gjestgjevarstader eller privat utleige av rom på større stader. Stadshotella var derimot påkosta bygg og var på dei fleste stadene den dyraste losjeringa og eit av dei mest påkosta bygga etter kyrkjer og rådhus.

Forutan sjølve hotellromma bygde ein òg restaurantar på botnplanet i hotella. Restaurantane var òg eksklusive og hadde dans på helgekveldane. Ofte vart stadshotellet sjølve midtpunktet i utelivet på ein stad, særskilt på mindre stader. Til og med dei lokale frimurarlosjane og andre organisasjonar la ofte møta sine til stadshotella.

Nye reisebehov og utestader kom frå 1950-talet og framover til å utkonkurrere mange stadshotell som med tida har blitt lagt ned. Frå den gamle tida finst det no berre eit fåtal att som framleis er i bruk. Mange andre stadshotell har blitt bygd om for nye behov eller har blitt rivne.
|  |
| --- |
| **Torskefisk** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Infrarike:** | Deuterostome dyr Deuterostomia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Infrarekkje:** | Kjevemunnar Gnathostomata |
| **Megaklasse:** | Beinfiskar Osteichthyes |
| **Overklasse:** | Strålefinnefiskar Actinopterygii |
| **Orden:** | **Torskefisk** GadiformesGoodrich, 1909 |

**Torskefisk** (*Gadiformes*) er ein orden beinfisk som er utbreidd i alle hav. Arten lake lever dessutan i ferskvatn. Gruppa omfattar særs mange viktige matfisk; i tillegg til torsk høyrer m.a. sei, lyr, hyse og alaskatheragra til ordenen.

Dei fleste torskefiskane lever i kaldt vatn på den nordlege halvkula.

Kjenneteikn
-----------

Dei fleste artane torskefisk har bukfinnar, og dei er alltid plassert framfor eller lateralt like under brystfinnane. Ryggfinnen er lang, og ofte delt i to eller fleire delar. Alle manglar ekte finnestrålar. Flesteparten av dei har ein eller fleire skjeggtråder under kjaken, men nokre av dei (til dømes sei) manglar dette.

Det er stor variasjon i storleik hjå dei ulike torskefiskane. Den største arten, torsk, kan verta opptil halvannan meter lang med ei vekt på meir enn 50 kg, medan andre artar sjeldan veks stort lengre enn 15 cm.

Alle unnateke to slekter har symjeblære, og denne er utan samband med svelget.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Torskefisk på FishBase
* (no) *Torskefisk* hos ArtsdatabankenRedigere på wikidata
* (en) *Torskefisk* – oversikt og omtale av artane i WORMS-databasenRedigere på wikidata
* (en) *Torskefisk* i Encyclopedia of LifeRedigere på wikidata
* (en) *Torskefisk* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (sv) *Torskefisk* hos DyntaxaRedigere på wikidata
* (en) *Torskefisk* hos Fauna EuropaeaRedigere på wikidata
* (en) *Torskefisk* hos FossilworksRedigere på wikidata
* (en) *Torskefisk* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *Torskefisk* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Gadiformes* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Gadiformes* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur

 |
*Denne artikkelen handlar om byen i England. For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Washington (fleirtyding).* 

| Washington  |
| --- |
| Washington frå Penshaw MonumentWashington frå Penshaw Monument Washington frå Penshaw Monument |
| Plassering |
| 

Washington i Tyne and Wear is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Tyne and Wear |
| Distrikt | City of Sunderland |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 53 371 |
| Koordinatar |  54°55′″N 1°31′″W﻿Koordinatar: 54°55′″N 1°31′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | NE37, NE38 |
| Telefon-retningsnummer | 0191 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Washington i Tyne and Wear**
 |

**Washington** er ein by i grevskapet Tyne and Wear i det nordaustlege England. Han blir administrert som ein del av City of Sunderland, og ligg omkring 16 km frå sentrum av Sunderland og omkring same avstand frå Newcastle-upon-Tyne. Byen har kring 55 000 innbyggjarar. 

Washington fekk bystatus (*town*) i 1964, og ekspanderte då kraftig. Mange av innbyggjarane er pendlarar til omkringliggande byar.

Historie
--------

Namnet kjem frå den lokale angelsaksiske høvdingen *Hwaes*, viss familie, *Inga*, hadde ein eigedom, *tun*, her - derav *Hwaesingatun*. Ein meiner at det gamle rådhuset vart bygd av William de Hertburn, som flytta til området i 1183. Han tok namn etter staden, og kalla seg difor ofte for William de Wessyngton. I 1539 flytta slekta til Northamptonshire, og dokument frå den tida viser at stavemåten då hadde vorte forvanska til Washtington. Det var frå denne slekta at forfedrane til George Washington emigrerte til Amerika i 1659, ironisk nok fordi dei hadde rojalistiske sympatiar.

Det noverande rådhuset er frå byrjinga av 1600-talet, bygt i sandstein. Berre fundamenta og nokre bogar er igjen av det gamle.

Industri
--------

Hovudnæringane i Washington er produksjon av tekstil, elektronikk, bilar, kjemikaliar og elektriske apparat. Nissan sin bilfrabrikk er den største private arbeidsgjevaren.

Attraksjonar
------------

Eit naturreservat og eit kolgruvemuseum ligg inne i byen, og Beamish utandørsmuseum ligg rett utanfor. På den nedlagde RAF Usworth-basen ligg Nord-Englands flymuseum side om side med Nissanfabrikken.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Washington (Tyne and Wear)» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Pudong
**Pudong**, eigentleg **Det nye distriktet Pudong** (kinesisk: 浦东新区; pinyin: *Pǔdōng Xīn Qū*), er eit bydistrikt i den kinesiske byen Shanghai. Den delen av distriktet som ligg inne i tettbebyggelsen er òg byens finansielle sentrum og er blitt eit av verdas fremste økonomiske sentra. 

Etter at distriktet Nanhai i mai 2009 vart slått saman med Pudong, omfattar Pudong nesten alt land i byprovinsen Shanghai aust for elva Huangpu.

I dag opplever heile Pudong ei kraftig utbygging (2009), og skyskraparar ruver i det meste av horisonten, særleg nær sentrum. Mellom anna ligg den 421 meter høge skyskraparen Jin Mao Tower og det 492 meter høge Shanghai World Financial Center her. I 2008 starta bygginga av det 632 meter høge Shanghai Tower som etter planen skal stå ferdig i 2014.

Pudong sett vestfra over elva Huangpu
Pudong er den einaste staden i verda (pr 2008) med ein fullverdig maglevbane i vanleg offentleg drift. Det er firmaet Transrapid Shanghai som driv ein 30 km lang bane frå flyplassen Shanghai Pudong International nordaust i distriktet Pudong til Lóngyáng-gata i den bymessige og sentrumsnære delen av Pudong. Toga går på sitt hyppigaste med 15-minuttintervall, og tilbakelegg strekninga på 7 minutt og 20 sekund i ei fart som på det meste kjem opp i 431 km/t.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC
* GeoNames

 |
Ein **NetLander** er eit landingsfarty konstruert for landing på Mars. CNES (Den franske romfartsorganisasjonen) og ESA (Den europeiske romfartsorganisasjonen) hadde planar om å i år 2007 eller år 2009 senda opp eit banefartøy og fire små «netlandarar». Netlandarane skulle landa på fire forskjellige plassar på Mars og hatt med seg mellom anna seismometer, bakkepenetrerande-radar, og dei første mikrofonane på marsoverflata. 

Landarane sitt oppdrag ville ha vore å ta bilete av landingsplassen og å utforska den indre strukturen og atmosfæren til Mars. Oppdraget til banefartøyet ville ha vore å ta bilete frå banen rundt Mars og senda tilbake informasjonen og bileta frå netlandarane.

CNES og ESA kansellerte ferda fordi prosjektet vart for dyrt; begge organisasjonane hadde allereie planar om å senda andre banefartøy og landarar i prosjekt som til dømes ExoMars.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «NetLander» frå Wikipedia på engelsk, den 11. november 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Instrumenta Arkivert 2007-10-08 ved Wayback Machine.