recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Juan Nepomuceno Almonte** (15. mai 1803–21. mars 1869) var ein meksikansk general, politikar og diplomat. Han var regent eller president i Mexico under det andre keisardømet skipa av Napoleon III av Frankrike.

Almonte tok del i slaget ved Alamo og slaget ved San Jacinto under Texasrevolusjonen og i den meksikansk-amerikanske krigen. Han var ein tilhengjar av keisar Maximilian I, og var leiar for dei konservative i Mexico på 1860-talet, då han blei utnemnd til regent.

José María Morelos, far til Almonte.
Almonte var fødd i Nocupétaro i Carácuaro-distriktet i delstaten Michoacán. Han var son av José María Morelos, ein katolsk prest som leia opprørarar i den mexicanske sjølvstendekrigen frå 1811 ttil 1815, og Brígida Almonte. I 1815 sende Morelos han til New Orleans i Louisiana, der han utdanna seg og lærte seg flytande engelsk.

Kjelder
-------

1. ↑  Virginia Guedea, «José María Morelos» i *Encyclopedia of Mexico*, Chicago: Fitzroy Dearborn, 1997, s. 948.
2. 1 2  Todish *et al.* (1998), p. 113.

* *Denne artikkelen bygger på «Juan Almonte» frå Wikipedia på bokmål, og «Juan Nepomuceno Almonte» frå Wikipedia på engelsk den 28. desember 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* BNE

 |
**Standardatmosfære** (symbol: **atm**) eller **normalatmosfære** er ei måleeining for trykk. Det er ikkje ei SI-eining. Den tiande Conférence Générale des Poids et Mesures (Tiande CGPM) godkjende *standardatmosfære* for generell bruk og definerte han til å vere nøyaktig 1 013 250 dyn per cm2 (101 325 Pa). Denne verdien skal representere det midla lufttrykket i havnivå i Paris, men i praksis representerer han middeltrykket i havnivå for mange av dei av områda på liknande breiddegrad som Paris.

Andre verdiar
-------------

Eit trykk på 1 atm kan òg skrivast som:

≡1,01325 bar  

≡101325 Pa  

≡1013,25 millibar (mbar, eller mb)  

≡760 torr  

≈1,033 227 452 799 886 kp/cm2  

≈1,033 227 452 799 886 teknisk atmosfære  

≈1033,227 452 799 886 cm–H2O, 4 °C

Bruk
----

I kjemi er standardtemperatur og standardtrykk definert som referansetemperaturen 0 °C og trykk på 1013,25 hPa (1 atm). 

I dykking brukar ein stundom ordet *atmosfære* i staden for 1 bar (1000 millibar, eller 1000 hPa).

Eininga teknisk atmosfære (at) er om lag lik overtrykket under 10 meter vatn. 1 at ) 98066,5 Pa (980,665 hPa)


**Trykkeiningar**|   | Pascal(Pa) | Bar(bar) | Teknisk atmosfære(at) | Atmosfære(atm) | Torr(mmHg) | Trykk i pund per kvadrattomme(psi) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 Pa | ≡ 1 N/m² | 10−5 | 10,197×10−6 | 9,8692×10−6 | 7,5006×10−3 | 145,04×10−6 |
| 1 bar | 100 000 | ≡ 106 dyn/cm² | 1,0197 | 0,98692 | 750,06 | 14,504 |
| 1 at | 98 066,5 | 0,980665 | ≡ 1 kgp/cm² | 0,96784 | 735,56 | 14,223 |
| 1 atm | 101 325 | 1.01325 | 1.0332 | ≡ 1 atm | 760 | 14.696 |
| 1 torr | 133.322 | 1.3332×10−3 | 1.3595×10−3 | 1.3158×10−3 | ≡ 1 mmHg | 19.337×10−3 |
| 1 psi | 6 894.76 | 68.948×10−3 | 70.307×10−3 | 68.046×10−3 | 51.715 | ≡ 1 lbf/in² |

**Døme:** 1 Pa = 1 N/m²  = 10−5 bar  = 10,197×10−6 ved  = 9,8692×10−6 atm osv.  

**Merk:** mmHg er ei forkorting for millimeter kvikksølv, og kalla torr.

Merknadar
---------

1. ↑  Dette er ein generelt akseptert verdi for cm–H2O, 4 °C. Det er produktet av 1 kp per kvadratcentimeter (ein teknisk atmosfære) multiplisert med 1.013 25 (bar/atmosfære) og delt på 0.980 665 (eitt pond).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |

  



1. ↑
|  |
| --- |
| ***Blue Angel***  Singel av Roy Orbison |
|  |
| B-side | «Today's Teardrops» |
| **Utgjeve** | 29. mai 1960 |
| **Innspelt** | 1960 i Nashville |
| **Sjanger** | Pop |
| **Lengd** | 2:52 |
| **Selskap** | Monument Records 45-425 |
| Låtskrivar(ar) | Roy Orbison og Joe Melson |
| **Produsent** | Fred Foster |
|
| Roy Orbison-kronologi |
| «Only the Lonely» (1960) | *Blue Angel* | «I'm Hurtin'»(1960)
 
 |

**«Blue Angel»** er ein song av Roy Orbison frå 1960. Han er skriven av Orbison og Joe Melson og gjeven ut på singel av Monument Records i 1960. Singelen vart den andre store hitten til Orbison. 

Singelen nådde niandeplassen på den amerikanske singellista og 11. plassen på den britiske singellista i 1960. B-sida til singelen var «Today's Teardrops», ein song av Gene Pitney. 

Songen har, som mange andre Orbison-songar, ein trist tekst, men her prøver han å få nokon som er trist i betre humør, i staden for at han sjølv er den som er trist. Songen er samanlikna med «Only the Lonely», den førre singelen hans, og opnar med liknande stavingar (sha-la-la, dooby wah, dum dum dum, yeh yeh um).

Lister
------

| Liste (1960) | Plassering |
| --- | --- |
| U.S. *Billboard* Hot 100 | 9 |
| UK Singles Chart | 11 |
| Australia | 28 |
| Canada | 14 |

Kjelder
-------

* Discogs om Blue Angel

1. ↑  Allmusic om Blue Angel

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heile songteksten på MetroLyrics
***Professor Layton and Pandora's Box***, kjent i Nord-Amerika som ***Professor Layton and the Diabolical Box***, er eit hjernetrim-eventyrspel utvikla av Level-5. Det var utgjeve av Level-5 i Japan i 2007 og av Nintendo internasjonalt i 2009. Spelet vart seinare utgjeve for iOS- og Android-einingar i 2019. *Pandora's Box* er oppfølgjaren til *Professor Layton and the Curious Village* og den andre tittelen i *Professor Layton*-serien. Det vart etterfølgt av *Professor Layton and the Lost Future* i 2010. 

Spelet handlar om Professor Hershel Layton og den sjølvutnemnde lærlingen hans, Luke Triton. Dei reiser omkring med tog for å løyse mysteriet bak ei øskje som seiest å ta livet av alle som opnar ho. Spelaren styrer duoen gjennom fleire ulike stader, til skilnad frå det førre spelet der handlinga var avgrensa til byen St. Mystere. Spelaren løyser oppgåver som involverer tanken for å hjelpe professoren i søkinga og løyse mysteria i spelet.

Spelet har fått generelt god kritikk. Utgåva til Nintendo DS har selt over 2,43 millionar kopiar internasjonalt.

Kjelder
-------

1. ↑  «Professor Layton and the Diabolical Box now on mobile in HD». Polygon. Henta 8. februar 2020.
2. ↑  «ANMELDELSE: Professor Layton and Pandora's Box». Gamer.no. Henta 8. april 2018.
3. ↑  «Professor Layton and the Diabolical Box for DS Reviews». Metacritic. Henta 8. april 2018.
4. ↑  «Financial Results Briefing for Fiscal Year Ended March 2010» (PDF). Nintendo. Henta 8. april 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
**Bloody Mary** er ein cocktail laga med vodka, tomatjus og krydder, vanlegvis salt, pepar, tabasco- og worcestershiresaus, pressa sitron), og ofte dekorert med ein stilk selleri. Han er ein av få cocktailar som blir serverte om morgonen, saman med screwdriver og mimosa.

Opphav
------

Drikken blir ofte assosiert med den katolske dronninga Maria I av England, som fekk tilnamnet *Bloody Mary* fordi ho avretta så mange protestantar. Men drikken blei først kjend på 1900-talet. Den første gongen han blei omtala skriftleg var i følgje Oxford English Dictionary i *Punch* i 1956: «Those two … are eating raw steaks and drinking Bloody Marys.» 

Bartendaren Fernand Petiot som var tilsett ved Harry's New York Bar i Paris hevda at han fann opp drikken på 1920-talet, og at ein kollega føreslo namnet fordi han minte han om Chicago-klubben *Bucket of Blood* og ei jente der som heiter Mary.

Oppskrift
---------

| Typisk oppskrift |
| --- |
| Rist saman:* 1 del vodka
* 4 delar tomatjuis
* nokre dropar pressa sitron
* ei klype sellerisalt
* tabasco og pepar etter smak
 |

Rekkefølga på ingrediensane er viktig for produktet, og mange bartendarar vaktar oppskrifta si nøye. 

Drikken finst òg i alkoholfri variant, og blir då kalla *Virgin Mary* – jomfru Maria.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bloody Mary» frå Wikipedia på svensk, og «Bloody Mary (cocktail)» frå Wikipedia på engelsk den 4. februar 2006.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN

 |
Koranen identifiserer 25 **profetar (nabi) for islam** med namn, men ei vanleg oppfatting i islam er at det har vore 124.000 profetar opp gjennom historia og Koranen seier at Gud har sendt ein profet til kvart folk. 

Berre ein liten minoritet av profetane vert rekna å ha vorte send heilage bøker, som Toraen og Koranen og desse profetane vert rekna å vera **bodbringarar** eller ***rasul***. I islamsk tru vert Muhammed rekna å ha kome med ein profetisk bodskap til heile menneskeætta heller enn eit avgrensa folk, og han vert rekna for å vera den siste profeten. 

Tradisjonelt vert fem profetar rekna som særleg viktige i islam, Nuh (Noah), Ibrahim (Abraham), Musa (Moses), Isa (Jesus) og Muhammed. 

Koranen nemner også Adam, Idris (Enok), Hud, Saleh (Shelah), Lut (Lot), Ismail (Isjmael), Ishaq (Isak), Yaqub (Jakob), Yusuf (Josef), Ayub (Job), Shoaib (Jetro), Zulkifl (moglegvis Esekiel), Daud (David), Sulayman (Salomo), Ilyas (Elias), Al-Yasa (Elisja), Yunus (Jonah), Zakariah (Zakarja) og Yahya (Johannes døyparen).

| * v
* d
* e
Islam |
| --- |
| Tru | 
* Allah
* Tawhid
* Koranen
* Sunna
* Hadith

 |
| Liv | 
* Dei fem søylene
* Truvedkjenning
* Bøn
* Ramadan
* Almisser
* Pilegrimsreise
* Id al-fitr
* Moské
* Mihrab
* Islamske høytider
* Halal

 |
| Leiarar | 
* Muhammed
* Fatima
* Abu Bakr
* Ali
* Sahaba
* Profetar i islam
* Imam
* Mulla
* Muezzin

 |
| Historie | 
* Islamsk arkitektur
* Kaba
* Mekka
* Al-Haram
* Islams historie
* Kalif
* Sirat Rasul Allah
* Islamsk kunst
* Islamsk astronomi
* Islamsk kalender
* Kvinner i islam

 |
| Rettslære | 
* Sharia
* Fiqh
* Fatwa
* Halal
* Ammanbodskapet

 |
| Retningar | 
* Sunniislam
* Sjiaislam
* Sufisme
* Salafisme
* Ahmadiyya
* Drusarar
* Bahai
* Islamisme
* Nation of Islam
* Wahhabisme

 |
| 
* Kategori:Islam
* Islam i Noreg

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Dale kraftverk i Volda.* 
Dale kraftverk
**Dale kraftverk** ved Dale i Vaksdal kommune er eit kraftverk i Bergsdalsvassdraget i Vestland fylke.

Vassdrag
--------

Kraftverket er det nedste i Bergsdalsvassdraget. Vatnet i Bergsdalsvassdraget blir magasinert i Torfinnsvatnet og Hamlagrøvatnet og nytta av kraftstasjonene Hodnaberg, Kaldestad og Fosse før det til slutt blir nytta i Dale kraftverk. Konsesjonsvilkåra for kraftverka i Bergsdalsvassdraget krev minstevannføring i Daleelva, og vassnivå i magasina på sommarstid.

Nedslagsfeltet er på 248,6 km², og tilsig er på 680 millioner m³. Vasskraftverket utnytter eit fall på 375 m. Vatnet blir leia i ein 2,18 km lang tunnel frå Storefossdammen, som er inntaksmagasin for kraftstasjonen.

Dale I
------

Kraftverket blei sett i drift i 1927 og var ferdig utbygga i 1951. Totalt blei det installert seks aggregat. Arkitekt Arent Greve var ansvarleg for bygningen, som er rekna som den viktigaste nyklassisistiske kraftstasjonen på Vestlandet. Bygginga av kraftanlegget blei finansiert med eit lån frå USA på 2 millionar dollar.

Dale II
-------

Mellom 1987 og 1990 blei det bygd ein ny kraftstasjon i fjellet like bak den gamle kraftstasjonen. Etter at det siste aggregatet blei installert i 2007 overtok den nye kraftstasjon heile produksjonen.

Installert effekt er 146 MW fordelt på to francisturbinar. 

Bergenshalvøens Kommunale Kraftselskap, BKK, driv og eig anlegget.

Fleirbrukshall
--------------

Frå 2007 var det ikkje lenger behov for den gamle kraftstasjonbygningen. BKK fekk ein avtale med Vaksdal kommune om å etablera ein ny fleirbrukshall ved den gamle kraftstasjonen. Ein avtale med Hordaland fylkeskommune bestemte at første byggetrinn frå den gamle kraftstasjonens (1927) skulle bevarast som eit kulturminne på staden, og dei nyare byggetrinna bevarast gjennom dokumentasjon og rivast for å gje plass til den nye fleirbrukshallen. Hallen blei opna 25. januar 2014.

Kjelder
-------

* «NVE Atlas». *Utbygd vannkraft.*  Norges vassdrags- og energidirektorat
* NVE vannkraftdatabase Arkivert 2020-12-04 ved Wayback Machine.
* BKK Arkivert 2019-07-19 ved Wayback Machine.
* Vaksdalsposten[*daud lenkje*]
* Om kulturminnet

* *Denne artikkelen bygger på «Dale kraftverk» frå Wikipedia på bokmål, den 22. januar 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Chinua Achebe**, fødd som **Albert Chinualumogu** (16. november 1930–22. mars 2013) var ein nigeriansk forfattar, lyrikar og kritikar. Han er mest kjend for den første romanen sin, *Things Fall Apart* frå 1958, som handlar om avkolonialiseringa av Afrika etter andre verdskrigen og vert rekna som den mest lesne boka i moderne afrikansk litteratur.

Achebe voks opp i ein kristen familie i igbolandsbyen Ogidi. Han utmerkte seg på skulen og vann eit stipend for høgare utdanning. Medan han gjekk på universitetet, tok han til med å skriva forteljingar. Då han var ferdig å studera flytta han til storbyen Lagos, der han i 1954 vart tilsett i Nigerian Broadcasting Service. Han jobba der fram til rett før Biafrakrigen braut ut i 1967 Under krigen jobba han innan Biafra sitt diplomati.

I 1962 vart Achebe den første redaktøren for African Writers Series, som vert gjeven ut av det britiske forlaget Heinemann. Han hadde ein omfattande akademisk karriere, og heldt stillingar ved universitet i Nigeria og i Sambandsstatane. Han var professor i språk og litteratur ved Bard College i delstaten New York.

Etter debutboka gav Achebe ut fleire bøker, nokre av dei viktigaste er *No Longer at Ease* (1960), *Arrow of God* (1964), *A Man of the People* (1966) og *Anthills of the Savannah* (1987) og novellesamlinga *Girls at War* (1972). Nokre av bøkene hans er omsette til norsk. Han vart rekna for å vera ein av dei viktigaste intellektuelle nigerianarane og har skrive både litterære og politiske essay, m.a. *The Trouble with Nigeria* i 1983. Han var òg ein av dei fremste barnebokforfattarane i Afrika.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Chinua Achebe» frå Wikipedia på bokmål, den 14. mars 2009.*

* caplex.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Produktivitet** er eit økonomisk mål for produksjon i høve til innsats. Vanlegvis meiner ein gjennomsnittsproduktivitet, dvs. produktmengde per eining innsats av ein produksjonsfaktor. Med grenseproduktivitet er meint tilvekstraten for produktmengda ved variasjon av ei faktormengd.

Når produktivitet vert omtala utan nærare detaljar, er det vanlegvis arbeidskraft det er snakk om, oftast uttrykt per timeverk. For ei enkelt vare kan ein uttrykkje produktiviteten i fysiske einingar, men dersom ein skal sjå fleire produkt under eitt, må ein oppgje han i verdi. Dette skaper prinsipielle vanskar for samanlikning av produktivitet i verksemder eller næringsgreiner som produserer ulike varer. Ein må då fastleggje eit sett av verdiar som skal vere med i resultatet av samanlikninga. Også ved samanlikningar av produktivitet på to tidspunkt for ein og same sektor er resultatet avhengig av verdifastsetjinga, men ikkje i same avgjerande grad. Produktivitet av ein produksjonsfaktor er avhengig av kor mykje som vert sett inn av andre produksjonsfaktorar.

Kjelder
-------

* «Produktivitet – økonomi» på Store norske leksikon, innhenta 30. april 2010 (lisensiert under CC-BY-SA).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* HDS
* NKC
* NDL

 |
|  |
| --- |
| **Stamsild** |
| Ei stamsild med særleg tydelege flekkar på sideneEi stamsild med særleg tydelege flekkar på sidene |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Actinopteri |
| **Orden:** | Sildefisk Clupeiformes |
| **Familie:** | Sildefamilien Clupeidae |
| **Slekt:** | *Alosa* |
| **Art:** | **Stamsild** *A. fallax* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Alosa fallax***Lacépède, 1803 |

**Stamsild** (*Alosa fallax*) er ein anadrom sildefisk som lever ved kysten av Europa til Nord-Afrika. I Noreg vert arten stundom fanga langs kysten nord til Bergen, men han er ikkje vidare vanleg.

Kjenneteikn
-----------

Stamsilda er ein stor sildefisk med sølvblanke sider og lange, tynne skjel som sit laust og dannar ein rad taggar under buken. På sidene har ho frå seks til åtte mørke flekkar. Ho kan lett forvekslast med maisild, men har færre gjellestavar; vanlegvis 40-60 på første gjelleboge mot maisilda sine 90-120. Ho er òg noko mindre; vanleg lengd er 50-60 cm. Maksimalvekta ligg på 1,5 kg.

Levesett
--------

Stamsild lever pelagisk i salt- og brakkvatn ned til 300 m djupn. Dei lever i stimar, og et som regel planktoniske krepsdyr og fiskeyngel. Om våren går dei opp i elver for å gyte, vanlegvis rundt midnatt over sand- eller grusbotn. Sidan dei vaksne individa er dårleg tilpassa ferskvatn, går dei sjeldan særleg langt opp i gyteelva - stundom skjer gytinga heilt nede i brakkvassområdet. Mange av dei vaksne døyr likevel kort etter at gytesesongen er slutt.

Yngelen klekkjer etter tre dagar til ei knapp veke. Etter få månadar vandrar dei ut i elveosen, og er då 6-8 cm lange. Vinteren året etter vandrar dei ut i havet.

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Stamsild |
| Svensk | Staksill |
| Engelsk | Twait shad |
| Tysk | Finte, Elben |
| Fransk | Alose feinte |
| Spansk | Saboga |
| Russisk | Finta (Финта) |

Kjelder
-------

* Jonsson, Bror: «Sildefisker» i *Norges dyr - Fiskene 1*, Cappelen 1992
* FishBase[*daud lenkje*]


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur
* EOL

 |
|  |
| --- |
| ***«Stand Up»***  Singel av Makeda |
|  |
| **Land** | Noreg |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 2. februar 2016 |
| **Lengd** | 2:53 |
| Låtskrivar(ar) | Danne Attlerud, Michael Clauss og Thomas Thörnholm |
| Kritikk |
| * *Dagbladet* 4/6 stars
* *Verdens Gang* 5/6 stars
 |
|

**«Stand Up»** er ein singel av Makeda, gjeven ut 2. februar 2016. Songen er skriven av Danne Attlerud, Michael Clauss og Thomas Thörnholm.

Eurovision
----------

### *Melodi Grand Prix 2016*

«Stand Up» vart presentert som eit av bidraga i *Melodi Grand Prix 2016*, den norske uttakinga til *Eurovision Song Contest 2016* i Stockholm i Sverige, på ein pressekonferanse hjå Norsk rikskringkasting 19. januar 2016. På pressekonferansen vart det òg kjend at Makeda Dyhre, under namnet Makeda, vil framføre songen, på engelsk. Samstundes vart 15 sekundar av songen offentliggjort på NRK.no. 2. februar 2016 vart songen gjeven ut i full lengd.

Fotnotar
--------

1. ↑  «- Hadde låta vært et virus, ville WHO umiddelbart slått alarm». *Dagbladet*. 2. februar 2016. Henta 3. februar 2016.
2. 1 2  «VG anmelder Melodi Grand Prix-låtene». *Verdens Gang*. 2. februar 2016. Henta 3. februar 2016.
3. 1 2  «Nå kan du høre alle MGP-låtene». Norsk rikskringkasting. 2. februar 2016. Henta 3. februar 2016.
4. 1 2 3  «Her er alle artistene i årets MGP». Norsk rikskringkasting. 19. januar 2016. Henta 3. februar 2016.
| Beauly  |
| --- |
| skotsk-gæliskskotsk | A' Mhanachainn Beuly |
| Ruinane av Beauly PrioryRuinane av Beauly Priory Ruinane av Beauly Priory |
| Plassering |
| 

Beauly is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | Highland |
| Tradisjonelt grevskap | Inverness |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 1 164 |
| Koordinatar |  57°29′″N 4°28′″W﻿Koordinatar: 57°29′″N 4°28′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | IV4 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1463 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Beauly**
 |

**Beauly** (skotsk-gælisk **A' Mhanachainn**) er ein landsby i regionen Highland i Skottland. Han har kring 1000 innbyggjarar. Landsbyen ligg kring 15 kilometer vest for Inverness, og er mest kjend for ruinane av klostret Beauly Priory. Namnet er ei forenkling av *Beaulieu*. 

Beauly ligg der elva Beauly munnar ut i Beauly Firth. Beauly Firth er ein liten fjordarm inst i Moray Firth, vestover frå Inverness. Like nord for Bealy ligg landsbyen Muir of Ord, sør for Beauly ligg Loch Ness. 

Klosteret i Beauly vart bygd i 1230, og høyrde til valliscauliskordenen, som seinare gjekk inn i cisterciensarordenen. I likskap med Ardchattan Priory vart Bealy overteke av cisterciensarane i 1510, medan det tredje valliscauliske klostret i Skottland, Pluscarden Abbey, vart drive vidare som ei celle av det benediktinske Dunfermline Abbey. Det er usikkert kven som grunnla klostret, det kan ha vore Aleksander II av Skottland. Klosteret vart nedlagt i 1634. 

Om lag fem kilometer sør for Beauly ligg Beauly Castle, eit slott som vart bygt på 1870-talet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Beauly» frå Wikipedia på bokmål, den 3. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things

 |
**Nils Erik Liedholm** (8. oktober 1922–5. november 2007) var ein svensk fotballsspelar og -trenar frå Valdemarsviks kommun i Östergötlands län. Han vann OL-gull 1948 og VM-sølv 1958 med det svenske landslaget og var gjennom 1950-åra del i den legendariske svenske trioen Gre-No-Li i AC Milan. Liedholm var ein klok indreløpar og ein uvanleg presis pasningsleggjar.

Liedholm byrja spele for Valdemarsviks IF i 1938. Fem år seinare kom han til Norrköpings-klubben IK Sleipner. Frå 1946 spelte han på storklubben IFK Norrköping, eit lag han vann allsvenskan med både i 1947 og 1948. Gjennom åra 1947-49 spelte han 18 landskampar, høgdepunktet var finalen i dei olympiske sommarleikane 1948 i London, ein kamp som enda med svensk siger 3-1 over Jugoslavia.

Gre-No-Li; frå venstre Gunnar Gren, Gunnar Nordahl og Niels Liedholm
Sommaren 1949 skreiv Lidholm kontrakt med AC Milan. I Milan fekk han landsmennene Gunnar Gren og Gunnar Nordahl til lagkameratar. Liedholm vart den sentrale spelstyraren i Gre-No-Li-trioen, ein angrepstrio som skapte svensk etterkrigshistorie ikkje berre i AC Milan men også i italiensk fotball. Gjennom tolv sesongar var han med å vinne den italienske liagen fire gongar. I 1958 tok Milan seg til finalen i europacupen i fotball, der det vart tap for Real Madrid. Etter å ha vore utanfor landslaget i nær ti år, deltok Liedholm i VM i fotball 1958 på svensk heimebane. Han var Sveriges lagkaptein i alle fem VM-kampane. Den 29. juni 1958 leidde han eit svensk lag ut til finalen i turneringa. Fire minuttar ut i kampen mot Brasil sende han Sverige i føringa, men sidan tok brasilianarane over og vann 5-2, ikkje minst takk vere 17-åringen Pele. Med dei fem VM-kampane kom Liedholm opp i 23 kampar og 12 mål i landslagstrøya.

Både i 1960-, 1970- og 1980-åra var Liedholm trenar for AC Milan, eit lag han førte til seriemeisterskap 1979. Tre år etter førte han også AS Roma til siger i Serie A. Også AS Roma trente han i fleire periodar.

Liedholm flytta ikkje tilbake til Sverige. Han døydde i ein landsby i provinsen Alessandria, der han hadde budd i fleire tiår.

Kjelder
-------


* (en) Nils Liedholm – Profil og resultatoversikt i olympiske konkurransar på *sports-reference.com*.

* *Denne artikkelen bygger på «Nils Liedholm» frå Wikipedia på svensk, den 18. juni 2018.*



| * v
* d
* e
Sverige sitt landslag – VM i fotball 1958 (sølvmedalje) |
| --- |
| 
* 1 K. Svensson
* 2 Bergmark
* 3 Axbom
* 4 Liedholm (kaptein)
* 5 Johansson
* 6 Parling
* 7 Hamrin
* 8 Gren
* 9 Simonsson
* 10 Selmosson
* 11 Skoglund
* 12 T. Svensson
* 13 Öberg
* 14 Gustavsson
* 15 Börjesson
* 16 Haraldsson
* 17 Håkansson
* 18 Löfgren
* 19 Källgren
* 20 Mellberg
* 21 Berndtsson
* 22 Ohlsson
* Landslagstrenar: Raynor

 | Flagget til Sverige |
|  |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS

 |
Dei to fremste representantane for **britisk strukturalistisk fonologi** var Daniel Jones (1881–1967), som arbeidde ved University College London, og John Rupert Firth (1890–1960), som arbeidde ved University College London før han flytte over til School of Oriental and African Studies.

Daniel Jones
------------

Daniel Jones, som elles er særleg kjend for det grunnleggjande arbeidet sitt i fonetikken, som "far" til *kardinalvokalane*, innførde termen *fonem* i britisk lingvistikk. Han definerte fonemet som *eit sett med allofonar*, slik at til dømes det engelsk fonemet /t/ kan identifiserast med allofonane [t], [tʰ], [ʔ͡t], [tʷ], [tʰʷ] og [ʔ͡tʷ]. Allofonane til eit fonem var ikkje alle like viktige, og han skilde mellom *hovudallofon* og *biallofonar*. Teorien har i dag interesse for fonologisk teori innanfor rammene av kognitiv lingvistikk, der ein postulerer fonemet som ein prototypisk kategori. Hovudallofonen kan i stor grad identifiserast som ein prototypisk medlem av fonemet.

John Rupert Firth
-----------------

John Rupert Firths hovudbidrag til fonologien var *prosodisk analyse* (engelsk *Prosodic Analysis*). Han skilde mellom fonologiske einingar på to nivå - det paradigmatiske og det syntagmatiske. Dei fyrste var dei fonemiske einingane (segment) (engelsk *phonematic units*) og dei andre var *prosodiane* (engelsk *prosodies*), som *nasalisering*, *runding* og *velarisering*, som i mange språk strekkjer seg over fleire segment eller heile ord. Eit døme er vokalharmoni. Prosodisk analyse er ein klår forlaupar for autosegmental fonologi.
**Nils Nilsson Skum** (13. april 1872–27. desember 1951) er ein av dei best kjende svenske samiske kunstnarane. Skum etterlet seg over 3000 teikningar, alle med motiv frå reindrift og tradisjonell samisk liv. Han arbeidde òg med tradisjonelt samisk sløyd, som til dømes knivar med fine mønster, og skulpturar. 

Foreldra hans, Nils Thomasson Skum og Margareta Nilsdotter, dreiv med rein, og Nils Nilsson blei fødd under flytting frå Kautokeino til Gällivare. Han sjølv arbeidde òg for det meste med reindrift. Som kunstnar var han heilt sjølvlært. Frå 1893 var han gift med Helena Kuhmunen.

På 1930-talet hadde den store reinflokken til Skum krympa mykje etter nokre vanskelege år då mykje rein døydde av svolt. Han slo seg då ned i Sjisjkasvare for å verta kunstnar på heiltid. Der innreidde han eit atelier med elektrisk ljos frå sitt eige vindkraftverk. I 1937 vart bileta til Skum utstilte på verdsutstillinga i Paris. Etter dette vart bileta hans kjende av ein vidare krins. Året etterpå vart om lag hundre av teikningane hans utgjeve i boka *Sáme siida* (Samebyen). Bileta vart forklåra for dei som ikkje er kjent med reindrift og samisk kultur. 

Skum døydde i Sjiska i Gällivare. Boka *Valla renar*, som kom ut fyrst etter at han var død, tek for seg tradisjonell reindrift i ord og bilete, slik Skum hadde opplevd det. Ernst Manker var redaktør for begge bøkene.

Mange av verka til Skum er i dag å finna på Nordiska Museet i Stockholm, hjå Gällivare kommune og hjå LKAB i Kiruna.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nordiska Museet sin omtale av Skum Arkivert 2007-10-06 ved Wayback Machine.
* Sami art.

Kjelde
------

* Omsett frå svensk Wilipedia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* ULAN

 |
**Heydər Əlirza oğlu Əliyev** (10. mai 1923–12. desember  2003) eller Geidar Alijevitsj Alijev var i fleire tiår den mektigaste politikaren i Aserbajdsjan, fyrst i sovjetrepublikken Aserbajdsjan som generalsekretær i sentralkomiteen til kommunistpartiet i Aserbajdsjan i perioden 1969-82, deretter som medlem av politbyåret i Sovjetunionens kommunistiske parti (SUKP) i fem år. Generalsekretæren i partiet, Mikhail Gorbatsjov, tvinga Əliyev til å trekke seg grunna korrupsjon. 

Etter Sovjetunionen braut saman i 1991/92 var Əliyev president i det sjølvstendige Aserbajdsjan frå 1993 til ein månad før han døydde i 2003, på eit sjukehus i Cleveland i delstaten Ohio i USA. Sterk persondyrking prega presidenttida, og eit autokratisk system bygt på slekt- og klanmedlemer tok form, smurt gjennom store oljeinntekter og eit patron-klient-system. 

Sonen İlham Əliyev tok makta i Aserbajdsjan etter faren.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Heydər Əliyev» frå Wikipedia på tysk, den 24. februar 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
| Beauvais |
| --- |
| Cathédrale de Saint-Pierre i BeauvaisCathédrale de Saint-Pierre i Beauvais Cathédrale de Saint-Pierre i Beauvais |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Beauvais |
| **Byvåpenet til Beauvais** |

 |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Hauts-de-France Oise |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  33,31 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005)   - folketettleik - Byområde - Storbyområde | 54 100   1 663/km²59 003 (1999) 100 733 (1999) |
| Koordinatar | 49°26′05″N 02°05′18″E﻿Koordinatar: 49°26′05″N 02°05′18″E﻿ |
| Høgd over havet | 67 m m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.beauvais.fr |

**Beauvais** er ein by og kommune nord i Frankrike og *préfecture* (hovudstad) i departementet Oise i regionen Hauts-de-France. Byen har om lag 55 000 innbyggjarar, medan storbyområdet om lag har 100 000 innbyggjarar. Byen ligg om lag 90 km nord for Paris.

Geografi
--------

Beauvais ligg ved foten av dei skogkledde åsane på den venstre breidda til elva Thérain, der ho renn i hop med Avelon. Dei antikke festningsvollane har vorte øydelagd og er no omringa av boulevardar. I tillegg er det store opne gangstiar nordaust for byen.

Historie
--------

Beauvais var av romarane kjend som *Caesaromagnus* (men i mellomalderen vart namnet skrive *Bellovacum* på latinsk), og fekk det noverande namnet sitt frå den belgisk stamme kalla Bellovaci, som hadde hovudstad her. På 800-talet vart byen eit grevskap, som i rundt 1013 gjekk vidare til biskopane i Beauvais, som vart franske likemenn frå 1100-talet. Ved kroninga av kongane hadde biskopane i Beauvais på seg ei kongeleg kappe og i lag med biskopane i Langres løfta dei kongen frå trona hans for å presentere han for folket. 

I 1346 måtte byen forsvare seg sjølv mot engelskmenna, som igjen omleira byen i 1433. Omleiringa av byen i 1472 av hertugen i Burgund har vorte kjend for dei heltmodige kvinnene, leia av Jeanne Hachette. Dette vert framleis feira kvar 14. oktober, der kvinnene vert prioritert føre mennene.

Cathédrale de Saint-Pierre
--------------------------

Domkyrkja St. Pierre i Beauvais er på mange måtar eit av dei mest dristige byggverka av gotisk arkitektur, og består berre av eitt tverrskip og kor med apsis og sju apsis-kapell. Himmelkvelven strekkjer seg 45 meter over golvet. 

Kyrkja vart påbyrja i 1247 under biskop Guillaume de Grez over ei mindre romansk kyrkje frå 900-talet, og ho vart gjort 5 meter høgare, slik at ho vart den høgaste i Europa. Arbeidet vart avbrutt i 1284 då taket i koret kollapsa. I 1573 fall eit altfor ambisiøst midttårn saman under bygginga, og lite påbyggingar vart gjort etter dette. Tverrskipet vart bygd frå 1500 til 1548.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Uoffisiell nettside[*daud lenkje*]
* *Katolsk leksikon*: Beauvais sokn
* Teoriar om kvifor domkyrkja i Beauvais kollapsa Arkivert 2005-04-17 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Hever** er ein landsby og *civil parish* i grevskapet Kent søraust i England. Han ligg ved Edenelva, ei bielv til Medwayelva, i distriktet Sevenoaks, kring 3,5 kilometer søraust for Edenbridge og kring 11,5 kilometer vest for Tonbridge. 

Hever civil parish har ei flatevidd på 3 062 acre (12,39 km2). Det omfattar landsbyane Four Elms, Hever og Markbeech.
Ved folketeljinga i 2011 hadde det 1 231 innbyggjarar.

Hever måla på 1800-talet av Alfred Vickers.
Stadnamnet «Hever» kan koma frå *Heanyfre*, som tyder 'høg kant'.

Hever Castle, som var barndomsheimen til dronning Anne Boleyn, kona til Henrik VIII, ligg i Hever.
Det ligg tre soknekyrkjer her, ei i kvar landsby.

Hever jernbanestasjon ligg 1,2 mile (1,9 km) vest for landsbyen etter landevegen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Hever Parish - Local Area Report - Nomis». *www.nomisweb.co.uk*. Henta 22. juli 2021.
2. ↑  «Civil Parish population 2011». *Neighbourhood Statistics*. Office for National Statistics. Arkivert frå originalen 20. oktober 2016. Henta 18. september 2016.
3. ↑  Eilert Ekwall, *Concise Oxford Dictionary of English Place-names*, s. 237.

* *Denne artikkelen bygger på «Hever, Kent» frå Wikipedia på engelsk, og «Hever, Kent» frå Wikipedia på svensk den 16. november 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hever i Kent**

* Hever parish council
* The three churches
Skjematisk teikning av dei mannlege kjønnsorgana i eit menneske med testikkel markert.
Anatomisk teikning av penis og testiklar.
**Testiklar** er gonadar i hanndyr, den delen av kjønnsorgana som lager mannlege kjønnsceller, sperm, og kjønnshormon.

Plassering
----------

Pattedyr har to testiklar som ofte finst utanfor kroppen i ein hudsekk kalla pungen eller skrotum. Grunnen til at dei er skilde frå resten av kroppen er at sperm kan lagast meir effektivt ved ein lågare temperatur enn normal kroppstemperatur. Testiklane kan ofte hevast og senkast for å oppnå best mogleg temperatur. Som regel er dei to testiklane plassert på litt ulikt nivå slik at dei ikkje skal slå mot og skada kvarandre.

Utvikling
---------

Testiklane svarer til eggstokkane i hodyr. Dei blir danna nær nyrene under fosterutviklinga, og flytter seg ned i pungen like før fødselen.

Bakgrunnsstoff
--------------

### Kjelder


* doktoronline.no Arkivert 2006-05-16 ved Wayback Machine. (Utviklling)

---

* «Testicle» på engelsk Wikipedia



|  |  |
| --- | --- |
| **Menneskelege kjønnsorgan** | *Hos kvinna:* vulva (med klitoris), kjønnslepper, vagina, eggleiarar, eggstokkar, livmor
*Hos mannen:* penis, testiklar, prostata, sædleiarar, sædblærer |



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* NDL

 |
**Heydər Əliyev adına İdman Konsert Kompleksi** (aserbajdsjansk for *Heydər Əliyev sport -og utstellingskompleks*) er det største utstellingslokalet i Baku i Aserbajdsjan. Sidan det opna i 1990 har om lag 40 internasjonale tevlingar i ulike sportar vorte haldne i komplekset. Det har plass til 7 800 personar, noko som gjer det til en av dei største sportsarenaane i landet.

Eurovision Dance Contest
------------------------

Heydər Əliyev adına İdman Konsert Kompleksi skulle vere arena for Eurovision Dance Contest 2009, men tevlinga har vorte utsett på ubestemd tid på grunn av mangel på deltakarland.

Eurovision Song Contest 2012
----------------------------

Då det vart klårt at Aserbajdsjan skulle arrangere Eurovision Song Contest 2012 stod komplekset som ein av hovudkandidatane til å verte arena. Seinare valde ein å byggje ein ny arena for tevlinga, Bakı Kristal Zalı.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hejdar Alijevs sport- och utställningskomplex» frå Wikipedia på svensk, den 3. mai 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Tessar-objektiv i tverrskurd. Frontlinsa til venstre. Blendaren setjast inn mellom dei to attre linsegruppene.
**Tessar** er eit slag objektiv som vart oppfunne av fysikaren Paul Rudolph. I 1902 tok den tyske optikkmakaren Carl Zeiss patent på konstruksjonen. På den tida var konstruksjonen nokså overlegen andre i skarpheit og oppløysing. Dei første tessarobjektiva hadde lysstyrke (største blendar) på 1:6,3. Seinare variantar har lysstyrke opp til om lag 1:2,8. Objektivet er asymmetrisk oppbygd med fire linser i tre grupper. Namnet kjem for det greske ordet for 'fire', τέσσερα. 

Tessarobjektivet er grunnlag for mange andre konstruksjonar, men i dag er det mykje godt bytt ut av andre typar objektiv der ein kan utnytta fleire element, takk vere antireflekshandsaming, noko som ikkje fanst då tessarobjektivet vart laga. Vario-tessar, eit zoomobjektiv, er nytta på visse digitalkamera. Objektiv som i stor mon byggjer på Tessar-konstruksjonen er Elmar (Leitz/Leica) og Heliar (Voigtländer).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tessar» frå Wikipedia på svensk, den 28. mars 2012.*
Den antarktiske konvergensen markert med grøn linje.
**Den antarktiske konvergensen** er den antarktiske polare frontsonen, det vil seie **polarfronten** på den sørlege halvkula. Ved den antarktiske konvergensen møter kalde antarktiske vassmasser dei varmare subantarktiske vassmassene. Fenomenet finst langs ei linje rundt Antarktika, i Atlanterhavet og Indiahavet kring 50 ºS og i Stillehavet noko lenger sør, kring 60 ºS, men posisjonen til frontsonen varierer både gjennom året og frå år til år.

Kaldt overflatevatn frå Sørishavet søkk under det varmare og dermed lettare vatnet frå dei sørlege delane av Stillehavet, Atlanterhavet og Indiahavet. Denne sonen er 32 til 48 km brei, og blandinga av vassmassane fører til stor marin produktivitet, spesielt for antarktisk krill. Når vatnet søkk spreiar det seg nordover i ei djupne på kring 1000 meter. I Atlanterhavet kan ein spore dette vatnet heilt nord for ekvator sidan det har lågt saltinnhald.

Polarfronten på den nordlege halvkula skapar ikkje dette fenomenet på grunn av landmassane som omkranser den polaren regionen.

Den antarktiske konvergensen er ikkje berre eit skilje mellom to hydrologiske regionar, men han separerer òg område med særeige marint liv og ulike klima.

Sør-Shetlandsøyane, Sør-Orknøyane, Sør-Georgia og Sør-Sandwichøyane, Bouvetøya, Heard- og McDonaldøyane ligg sør for den antarktiske konvergensen.

Kerguelen ligg omtrent på konvergensen, medan Falklandsøyane, Prince Edwardøyane, Crozetøyane, Île Amsterdam, Île Saint-Paul, Tierra del Fuego og Macquarieøya ligg nord for konvergensen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Den antarktiske konvergens» frå Wikipedia på bokmål, den 6. september 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norsk polarinstitutt – Antarktis
* GRID-Arendal – Kart over den antarktiske konvergensen Arkivert 2009-03-18 ved Wayback Machine.

Sjå òg
------

* Den sørlege polarsirkelen
Ein tesil
Ein **tesil** er ein type sil som blir nytta til å fange teblad når ein fyller te i ein tekopp. Silen kan vere ein netting eller ei plate med mange hol. Ein tesil har eit handtak som ein kan halde i ved bruk.

Når ein lagar te på tradisjonell måte med varmt vatn i ei tekanne er teblada lause og ikkje i ein tepose. 
Sidan teblada ofte ikkje smaker så godt er det vanleg å fjerne dei ved å filtrere teen gjennom ein tesil. Silen passar som regel opninga på koppen og fangar teblada når teen blir helt i koppen. 

Nokre høge, sylinderforma tesilar kan òg nyttast til å trekke ein enkelt kopp med te, på same måte som teposar, teklyper, teballar og teegg blir nytta. Ein fyller då tesilen med ønskt mengd teblad og lèt dei vere i koppen til teen får den ønskte styrken. Ein tar så ut tesilen med teblada når teen er klar til å drikkast. Ved å nytte ein tesil på denne måten kan ein trekke fleire koppar etter kvarandre.

Bruken av tesil minka på 1900-talet etter som bruken av teposar vart meir og meir vanleg. Likevel er bruk av tesil føretrekt av tekjennarar som hevder at å la teblada flyte fritt framfor å vere inneslutta i ein tepose gir ein betre te ved at diffusjon av smak og aroma ut av teblada ikkje blir hindra.
Mange hevder òg at produsentane av teposar ofte nyttar te av dårlegare kvalitet, det som blir kalla støvkvalitetste.

Tesilane er vanlegvis laga av sterlingsølv, rustfritt stål eller porselen. I den seinare tid har det òg komme tesilar av plast. I enkelte tilfelle kan ein òg finne tesilar av bast eller bambus.
Det er ikkje uvanleg at tesilane kjem i sett; den eine delen er sjølve tesilen og den andre ein liten kopp eller skål som tesilen kan drype eller renne av seg i når ein skal servere fleire koppar te.
Ein tesil kan òg vere ein kunstgjenstand laga av gull- og sølvsmedar eller til og med i fint porselen.

**Tetrekkekorger** (eller **infusjonskorger**) liknar på tesilar, men dei passar i toppen av ei tekanne og blir fylt med teblad ved trekking av te. 
Det er ikkje noko klart skilje mellom tetrekkekorger og tesilar og dei kan nyttast om kvarandre.

Sjå òg
------

* teegg
* kaffifilter
Kart over den arabiske verda.
**Den arabiske verda** (arabisk *العالم العربي*, *Al-Alam Al-Arabi*) er eit område som strekkjer seg frå Oman i aust til Mauritania i vest som famnar om 22 land med ein samla befolkning på over 330 millionar. Med unntak av Saudi-Arabia var den arabiske verda under vestleg kolonistyre fram til kort tid etter den andre verdskrig så då vart til meir eller mindre sjølvstendige statar. Den arabiske ligaen vart oppretta i 1945 som felles organisasjon for dei arabiske landa. Den tidlegare presidenten i Egypt, Gamal Abd al-Nasser, prøvde å samle den arabiske verda i Den sameinte arabiske republikken som bestod av Egypt og Syria.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Algerie
* Bahrain
* Djibouti
* Egypt
* Irak
* Jordan
* Kuwait
 | * Libanon
* Libya
* Mauritania
* Marokko
* Oman
* Palestina
* Qatar
 | * Saudi-Arabia
* Sudan
* Syria
* Tunisia
* Dei sameinte arabiske emirata
* Den sahrawiske arabiske demokratiske republikken
* Jemen
 |

Sjå også
--------

* Arabarar
* Den arabiske halvøya

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
**Tessa Sanderson**, fullt namn **Theresa Ione Sanderson**, (fødd 14. mars 1956) er ein britisk tidlegare spydkastar. Ho vart i 1984 olympisk meister i spydkasting og vann EM-sølv i same øvinga i 1978.

Aktiv
-----

Sanderson er fødd i St. Elizabeth på Jamaica. Ho emigrerte til Wolverhampton i Storbritannia. I august 1978 var Sanderson suverent best i spydtevlinga under samveldeleikane i Edmonton med eit kast på 61,34 m. Ein månad seinare auka ho med ein meter og kneip sølvmedaljen framom to austtyske utøvarar i ei elles jamn EM-tevling i Praha, men hamna bortimot sju meter bak den suverene vinnaren, Ruth Fuchs frå Aust-Tyskland. 

Den 26. mars 1983 gjorde Sanderson sitt livs lengste spydkast i Edinburgh, der spydet landa etter 73,58 meter. I august same året enda ho på fjerdeplassen i friidretts-VM med eit kast på 64,76 m, knapt meteren bak bronsevinnar Anna Verouli frå Hellas. Under dei olympiske leikane i Los Angeles i 1984 smelte Sanderson til med med 69,56 m i fyrste omgang og vann med det gullmedaljen framom favorittane, finske Tiina Lillak og hennar eiga landskvinne, Fatima Whitbread.

Ved samveldeleikane 1986 nådde spydet til Sanderson 69,80 m og ho sigra dermed over verdsrekordhaldar Fatima Whitbread med over ein meter. Ved verdsmeisterskapen i Roma i 1987 var derimot Whitbread suveren og vann gull med eit kjempekast på 76,64 m, medan Sanderson måtte nøye seg med fjerdeplassen, nett som i førre VM og som den gong då ein lang meter bak bronsemedaljøren. 

Den 1. februar 1990 vart Sanderson i Auckland samveldemeister for tredje gong, med eit bestekast på 65,72 m slo ho nummer to med 4,5 meter. Under Sommar-OL 1992 vart ho med 63,58 m nummer fire og langt unna bronseplassen, men fire centimeter framom ein av favorittane, norske Trine Hattestad.

Sanderson la opp i 1997, 41 år gammal.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1976 i Montreal: Nr 10 – 57,00 m
* EM 1978 i Praha: Sølvmedalje – 62,40 m, framom Ute Hommola (62,32 m)
* OL 1980 i Moskva: Utslått i kvalifiseringa (48,76 m =nr 19)
* VM 1983 i Helsinki: Nr 4 – 64,76 m
* OL 1984 i Los Angeles: Gullmedalje – 69,56 m, framom Tiina Lillak (69,00 m)
* VM 1987 i Roma: Nr 4 – 67,54 m
* OL 1988 i Seoul: Utslått i kvalifiseringa (56,70 m =nr 21)
* EM 1990 i Split: Nr 12 – 57,56 m
* OL 1992 i Barcelona: Nr 4 – 63,58 m
* OL 1996 i Atlanta: Utslått i kvalifiseringa (58,86 m =nr 14)
* VM 1997 i Aten: Utslått i kvalifiseringa (57,84 m =nr 18)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tessa Sanderson» frå Wikipedia på engelsk, den 26. juli 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things

 |
Tihama ved Raudehavet nær Khaukha i Jemen er ein del av dette økosystemet.
**Den arabiske kyst-tåkeørken** på sørkysten av Den arabiske halvøya er ein økoregion som innimellom har så tett tåke at sikta stundom vert redusert til berre 10 meter. Han er klassifisert som ein afrotropisk tåkeørken.

Plassering og skildring
-----------------------

Dette økosystemet finst i ei stripe langs den vestlege og austlege kysten av Arabia. Han følgjer kysten av Oman sørover frå Masirah og når innover 120 km på Jiddat al Harasisi-platået og Dhofarfjella. Frå her held området fram som ei særs smal stripe (berre 5 km breitt) langs kysten av Jemen og opp til den 50 km breie Tihamahsletta langs kysten av Raudehavet i Saudi-Arabia. I Oman og Jemen kjem fukta frå tjukk tåke som kjem frå havet under khareef-monsunen om sommaren, medan den varme Tihamah-sletta får fukt frå noko regn og den generelt høge luftfukta i Raudehavet.

Planteliv
---------

I denne regionen er det sjeldan regn, så fukta kjem med tåka som nærer grasslettene, krattskogen og tette skogar. Det finst over seksti lokale planteartar. Denne kyststripa er særleg viktig fordi når ein kjem lenger inn frå kysten, der tåka ikkje når, er det meste av Den arabiske halvøya ørken. Vegetasjonen varierer i stigande grad bort frå kysten, med tette skogar av *Anogeissus dhofarica*, *Acacia senegal* og forskjellige tornete *Commiphora*-tre og kratt. Den rikaste floraen finn ein i Dhofarfjella med 900 planter, av dei 60 endemiske artar og to endemiske slekter, *Cibirhiza* og *Dhofaria*. Ei av desse plantene, røykjelsestreet *(Boswellia sacra)*, var ei stor rikdomskjelde for Dhofar i oldtida. På Jemensida av Jabal Urays, ut mot sjøen er området dekt av *Euphorbia balsamifera*-kratt.

Dyreliv
-------

Dei mange pattedyra som finst her er mellom arabisk oryx *(Oryx leucoryx)* som vart gjeninnført i villmarka etter at dyret forsvann, gasellar og nubisk steinbukk, ein geiteantilope. Av rovdyr langs kysten ein karakalar, arabisk ulv, stripehyene og den kritisk utryddingstruga arabiske leoparden *(Panthera pardus nimr)*, som overlevde Jebel Samhan i Dhofarfjella. Arabisk gaselle som ein gong levde på halvøya, er no utrydda.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Arabian peninsula coastal fog desert» frå Wikipedia på engelsk, den 19. oktober 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Arabian Peninsula coastal fog desert», *WildWorld Ecoregion Profile. National Geographic Society*, World Wildlife Fund, 2001, arkivert frå originalen 8. mars 2010, henta 8. mars 2017

Bakgrunnsstoff
--------------

* Google books
* Britannica - Den arabiske ørkenen