recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hans Cloos** (8. november 1885–26. september 1951) var ein viktig tysk geolog og ein av grunnleggjarane av den moderne tektoniske geologien. Han arbeidde mykje i Noreg og den mest kjende læreboka hans, *Einführung in die Geologie* (1936), inneheld mange døme frå Noreg, spesielt frå Oslofeltet.

Han vart fødd i Magdeburg og fekk doktorgrad i Freiburg i 1910, før han reiste til Indonesia og Namibia fram til den første verdskrigen starta. Under krigen vart dei geologiske kunnskapane hans nytta langs vestfronten. 

Etter krigen starta han å studere plutonar og den indre strukturen deira. I 1919 vart han professor ved Universitetet i Breslau. Den yngre broren hans, Ernst Cloos, studerte i Breslau under broren og vart seinare ein kjend geolog han òg. 

I 1926 vart Cloos geologiprofessor ved Universitetet i Bonn. Han gjorde fleire reiser til Skandinavia, England og Nord-Amerika, der han gjorde geologiske undersøkingar. 

Han var ein pioner innan studiet av steinnedbryting, inkludert granitt-tektonikk. Han nytta skalamodellar for å studere den fysiske teknikken i forkastingar og utforska korleis kontinenta utvikla strukturen sin. Han var òg kjend som ein dyktig musikar og teiknar. 

Cloos døydde i Bonn i 1951.

Bibliografi
-----------

* *Der Mechanismus tiefvulkanischer Vorgänge*, 1921.
* *Gespräch mit der Erde*, 1947;

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hans Cloos» frå Wikipedia på engelsk, den 15. august 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
**Stavang** er ei bygd i Kinn kommune i Vestland. Stavang ligg ved Brufjorden, nordom Førdefjorden og sør for Stavøya. I åra då Bru var eigen kommune, 1932–1963, var Stavang kommunesenter. 

Stavang kyrkje Foto: kirkenorge.no

Stavang har kyrkje, Stavang kyrkje frå 1957, og ein daglegvarebutikk med post og bensinpumpe.

Samferdsle
----------

Fylkesveg 611 går frå Stavang austover på nordsida av Førdefjorden til Naustdal der vegen møter Riksveg 5. Fylkesveg 547 i Sogn og Fjordane går frå Stavang via bru over Stongasundet til Stavøya og utover langsetter øya. 
Fylkesveg 542 i Sogn og Fjordane går frå Stavang nordaustover til Eikefjord der han møter Riksveg 5. 
Etter vegen er det 46 kilometer til kommunesenteret Florø og 51 kilometer til Førde. Det går òg snøggbåtrute mellom Florø og Svanøy som kjem innom Stavang når det er passasjerar som skal av eller på.

Kjelder
-------

### Referansar

1. ↑  Torkjell Djupedal og Sigurd Vengen: «Stavang kyrkje» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
2. ↑  *Nettstaden stavang.no*, arkivert frå originalen 27. januar 2010, henta 19. desember 2008
3. ↑  Nettstaden til Fjord1

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kristin Ese: «Vegen langs fjorden mellom Naustdal og Eikefjord» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
* Nordsjøløypa i Stavang Arkivert 2010-02-02 ved Wayback Machine.
* Brosyre i pdf-format om Stavang Arkivert 2010-02-02 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Tingvollfjorden
Tingvollfjorden
*For innsjøen i Ål kommune med same namn sjå Tingvollfjorden i Ål*
**Tingvollfjorden** er ein fjord i Tingvoll, Gjemnes og Molde kommune på Nordmøre og i Romsdal. Fjorden strekkjer seg 35 km søraustover til Sunndalsfjorden, og til botn av Sunndalsfjorden er lengda 52 km. 

Fjorden har innløp mellom Bergsøysundet, som ligg mellom Bergsøya og Aspøya i nord, og Vorpskjeret ved Ranem i sør. Vest for innløpet går Bergsøyfjorden inn til Batnfjorden. På nordsida av Bergsøysundet ligg Freifjorden. Riksveg 70 går langs fjorden over desse øyane og innover fjorden på austsida. Det er fleire mindre grender langs fjorden som Bogsaspa på Aspøya, Eikrem, Gyl og Bergem på austsida og Hoem, Flemma, Angvika, Raudsand og Eidsøra på vestsida. Tvers over fjorden for Angvika ligg Tingvollvågen og tettstaden og kommunesenteret Tingvoll. 

Ved kommunegrensa til Sunndal endrar fjorden namn til Sunndalsfjorden. 

Riksveg 62 går på vestsida av fjorden frå Sunndalsfjorden til Eidsøra. Frå her går riksveg 666 vidare nordover og etter Kvalvåg på sørsida av fjorden.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Hans E. Strand** (20. august 1934–4. mai 2000) var ein norsk skogmann og politikar frå Modum i Buskerud. Han representerte Buskerud og partiet Høgre på Stortinget frå 1977 til -85.

Liv og gjerning
---------------

Strand tok eksamen ved Statens skogskole på Kongsberg i 1957. Deretter studerte han ved skogbruksavdelinga på Noregs landbrukshøgskule til 1960. Dei neste ti åra arbeidde han med skogforsking ved same institusjonen.

Perioden 1970-77 var Strand heradsskogmeister i heimkommunen Modum. Han engasjerte seg i politikken for Høgre, var medlem av kommunestyret fireårsbolken 1976-79. Ved stortingsvalet 1977 vann han seg fast plass på Stortinget, der han 1977-81 var medlem av Sosialkomitéen. Etter han vart attvald i 1981 var han nestformann både i Kyrkje- og undervisningskomitéen, og i Kontrollkomitéen. I tillegg var han medlem av Valkomitéen.

Strand forlét Stortinget i 1985 og var dei neste seks åra gardbrukar. Samstundes var han styreleiar i Direktoratet for Statens skoger 1985-92, og i Riksteateret 1985-93. På ny vart han aktiv i lokalpolitikken, medlem av formannskapet i Modum frå 1987 til -95. Kommunestyremedlem frå hausten 1999. Frå 1991 til han døydde våren 2000 arbeidde Strand som skogstyrar.

Kjelder
-------

* Stortinget.no - Biografi
Ost er eit kjerneprodukt for TINE
**TINE BA** er morselskapet i samvirkekonsernet TINE Gruppa som òg er eigar av varemerket Tine. Kjerneverksemda er produksjon og sal av mjølk, ost og andre meieriprodukt i Noreg og i utlandet. 

TINE Gruppa består av mange heil- og deleigde dotterselskap, med ialt 5 353 tisette og ei årleg omsetjing på 14,7 milliardar kroner. Som eit samvirkeføretak er TINE BA eigd av om lag 18 000 mjølkeprodusentar over heile landet.

Historie
--------

Grunnlaget for meierisamvirket i Noreg vart lagt i Nord-Østerdalen i 1881. Då gjekk dei fleste meieria i området saman i éin organisasjon uner namnet «Meieriforeningen». Dette første varige organisatoriske meierisamarbeidet på landsbasis er rekna som starten på TINE. Ein forløpar for dette meierisamvirket var Rausjødalen meieri i Tolga, som var i drift frå 1856 til 1858.

Selskapet var etablert i 1928 som «Norske Meieriers Eksportlag». Frå 1942 skifta selskapet namn til «Norske Meieriers Salgssentral» og frå 1984 «Norske Meierier». TINE vart teke i bruk som varemerke for meierisamvirket i 1992. 

TINE er ei av 15 landsdekkande samvirkeorganisasjonar som er medlem av interesseorganisasjonen Norsk Landbrukssamvirke. Landbrukssamvirket har i etterkrigstida spela ei nøkkelrolle ved gjennomføringa av den norske landbrukspolitikken.

Regionale meieriselskap og dotterselskap
----------------------------------------

1. TINE Meieriet Nord BA
2. TINE Meieriet Øst BA
3. TINE Meieriet Sør BA
4. TINE Meieriet Vest BA
5. TINE Midt-Norge BA

Konsernet eig desse dotterselskapa:

1. Norseland Inc.
2. Small People AS
3. FellesJuice AS
4. Diplom-Is AS
5. Ostecompagniet AS
6. Maritex AS

Tine har i tillegg mindre eigardelar i ei rad andre selskap.

Kjelder
-------

### Referansar

1. ↑  Rausjødalen setermeieri

Bakgrunnsstoff
--------------

* tine.no. Offisiell nettstad.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* BR orgnr

 |
**Kjempeviseslåtten** (*en.: Ballad of Revolt, ty.: Ballade des Aufruhrs*) vart komponert av Harald Sæverud i 1943. Komposisjonen høyrer til samlinga *Slåtter og stev frå Siljustøl* som komponisten skreiv under andre verdskrigen. Dei tjuetals nummera i samlinga er skrivne for klaver, men nokre av dei, som Kjempeviseslåtten, er òg arrangerte for symfoniorkester.

Orkesterutgåva er utvida med eit forspel der eit motiv frå Skjebnesymfonien, som BBC bruka som pausesignal under krigen, er sentralt. Dette temaet finn vi òg att i sjølve slåtten. Tittelen refererer både til motstandskampen og til «kjempevisene» i folkevisetradisjonen. Komponisten har sjølv fortalt at han knytte handa i lomma og bestemte seg for å skrive eit verk som skulle vere hans bidrag til motstandskampen. Orkesterversjonen vart urframført i Oslo i 1945. 

Verket er dedikert «Til Heimefrontens store og små kjempere!»
Hovudtemaet trer først fram i det stille, men vert gjenteke på nye måtar gjennom heile komposisjonen og med stigande intensitet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kort omtale i *Norsk krigsleksikon* frå 1995
* Siljustøl museum om Sæveruds musikk (med lydeksempel frå Kjempeviselåtten)
* NRK om Sæverud og Kjempeviselåtten

Kjelder
-------

* Harald Sæverud «Kjempevise-slåtten» noteblad for klaver
* Sverre Hagerup Bull og Kjell Bloch Sandved 1951: *Musikkens verden*
* Cappelens musikkleksikon 1980 (red.: Kari Michelsen) ISBN 82-02-03690-9
* Tilsvarende artikkel på bokmålswikipedia
**Hans Christensen Sthen** (25. november 1544–1610) var ein dansk prest og salmediktar.

Levnetsløp
----------

Hans Christensen Sthen vart fødd og voks opp i Roskilde; difor la han stundom tittelen Roschildensis til namnet sitt. Han vart rektor i Helsingør berre 22 år gammal, og året etter vart han kapellan ved St.Olai-kyrkja i byen. I 1580 tok han magistergraden ved Universitetet i København. I 1583 tok han imot kallet som sokneprest ved St. Peterskyrkja i Malmö, og vart då samstundes prost i Oxie herad. Her arbeidde han til han søkte avskil i 1607. Før den tida vart han fleire gonger omstridd, ved eitt høve forsøkte bystyret å få han avsett.

Stehn vart etter kvart ein svært velståande mann. Han åtte fleire bygårdar i Malmö og hadde ei kostbar boksamling. I familielivet hadde han ikkje berre lykke. Sthen var gift tre gonger. I første ekteskap hadde han 16 barn, av desse døydde 8 i pest i 1580. Han vart enkemann i 1602, men snart oppattgift, og han fekk 5 barn med si andre kone. Då ho døydde og han gifta seg for tredje gong, vart det arvestrid med barna frå det første ekteskapet, som meinte dei hadde fått for lite av morsarva og nå frykta farsarva ville bli forminska. I denne striden døydde Sthen i Malmö 1610.

Forfattarskap
-------------

Som forfattar av oppbyggjelege skrift hadde Sthen ein stor produksjon. Dei viktigaste skrifta var *En liden nyttig haandbog* (1578) med bøner og andaktar for daglege høve og 10 salmar, og *En liden vandrebog* frå 1589, ei bønebok forma i verseform. 

Han har skrive mange salmar, mange av dei vart tekne inn i *Kingos salmebok*, og somme av dei er i bruk eno i dag, òg i Den norske kyrkja. *Norsk salmebok* har seks salmar opphavleg dikta av H.C. Sthen:

* «Herre Jesus Krist, eg veit for visst» (omsett av Blix 1870/1891)
* «Til kven sal eg gå med mi sorg og min sut» (omsett av Bjarne Norheim 1964)
* «Eit trufast hjarta, Herre min» (omsett av Kristofer Juvkam Ørjavik 1975)
* «Syng ein song or hjartans grunn» (omsett av Kristofer Juvkam Ørjavik 1975)
* «Den mørke natta liden er» (omsett av Bjarne Norheim 1975)
* «Den ljose dagen liden er» (omsett av Bernt Støylen 1905)

Dessutan har salmeboka teke inn minst to av dei attdikta salmane hans; «Min største hjertens glede» (oms. av M.B. Landstad 1869) og «Eg veit i himmerik ei borg» oms. 1905 av B. Støylen.

Kjelder
-------

* Norsk salmebok 1985
* Anders Malling i *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografi og verk Arkivert 2009-03-23 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Koordinatar: 58°58′36.930″N 5°43′10.895″E﻿

Stavanger konserthus, fotografert i 2013 Foto: Jarle Vines

**Stavanger Konserthus** ligg attmed sjøen i Sandvigå, 700 meter nordvest for torget i Stavanger, og vart offisielt opna 15. september 2012 av kronprins Haakon Magnus. Konserthuset har ein stor konsertsal for symfoniorkester og ein fleirbrukssal, restaurant og andre lokale, og ein publikumsfoaje over fleire høgder med store fasadar av glas mot sjøsida, og i tillegg eit stort amfi i friluft. Orkestersalen, som har fått namnet Fartein Valen etter komponisten Fartein Valen, har rektangulær grunnplan og 1500 sitjeplassar fordelt på parkett, tre balkongar og korbalkong. Fleirbrukssalen har namnet Zetlitz etter Jens Zetlitz (1761-1821), diktar og prest frå Stavanger, og er ein sal som kan endrast og tilpassast frå å vere forma som eit amfi til å vere ein sal med flatt golv, og frå å romme 800 sittande til 1900 ståande tilhøyrarar. Båe salane er rekna for å ha særs god akustikk, og lydisoleringa er så god at det seisast å vere mogleg å ha rockekonsert i den eine salen samstundes med ein symfonikonsert i den andre.

Konsertorgelet
--------------

I fronten av orkestersalen Fartein Valen er det bygd inn eit konsertorgel med 65 stemmar, som svarar til storeleiken på andre konserthusorglar i Europa, men er eineståande i Noreg. Dette orgelet er det einaste i landet som dekkjer det symfoniske orgelrepertoaret med orkester. Orgelet er særskild tilpassa akustikken i salen. Kvar einskild av dei til saman 65000 delane i det er laga for hand. Orgelet sameiner fransk orgeltradisjon med nordiske impulsar, og er som eit kunstverk å sjå til. Det har 4554 piper, og er bygd av Ryde & Berg Orgelbyggeri i Fredrikstad. Fasaden på det er teikna av arkitekt Ulf Oldæus.

Konsert- og kulturhuskomplekset
-------------------------------

Stavanger Konserthus er saman med det gamle Stavanger konserthus, som ligg i Bjergstedparken rett i nærleiken, det største konserthuskomplekset i Noreg. Det gamle konserthuset er kjenneteikna av å ha ein stor kuppel over konsertsalen, og som no har namnet Stavanger konserthus Kuppelhallen, stod ferdig i 1982 med plass til om lag 1100 tilhøyrarar. I tillegg til konsertar, vert det skipa til festframsyningar, revyar, musikkspel, klassisk ballett og moderne dans. Konserthuset og husa i Bjergstedparken vert nytta av Stavanger Symfoniorkester, Universitetet i Stavanger, avdelinga for kunstfag og Stavanger Kulturskole.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stavanger Konserthus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
Koordinatar: 46°24′10″N 9°54′07″E﻿

**Piz Morteratsch** er eit 3 751 meter høgt fjell i Berninafjella i Sveits. Aust for fjellet ligg Morteratschbreen og sørvest for fjellet ligg Tschiervabreen.

Fjelltoppen er ein av dei toppane i Berninafjella som er lettast å klive. Normalruta fylgjer vegen dei fire fyrstebestigarane, C. Brügger, P. Gensler og fjellførarane Karl Emmermann og Angelo Klaingutti, brukte den 11. september 1858.

Tre av fjellryggane er meir krevjande og vert nytta av skarpklatrarar:

* Sør-søraust-ryggen, klatra fyrste gongen i 1903
* Aust-nordaust-ryggen, heile ryggen klatra fyrste gongen 10. oktober 1908
* Sørvestryggen, klatra fyrste gongen i september 1868

To turisthytter ved fjellet er opne frå midt i mars til midt i oktober, men er stengde i perioden 15. mai-15. juni. Boval-hytta (2 495 m) ligg på austsida, medan Tschierva-hytta (2 573 m) ligg på sørvestsida.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Piz Morteratsch» frå Wikipedia på engelsk, den 13. desember 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

Piz Morteratsch på SummitPost

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Eit Sikorsky s92 helikopter fotografert på Sola flyplass i juli 2003 
Foto:
Jarle Vines
 

**Stavanger lufthamn, Sola** vart opna i 1937. Flyplassen ligg i Sola kommune utanfor Stavanger. Stavanger lufthamn, Sola er den tredje største flyplassen Noreg i passasjertal. 

Stavanger lufthamn, Sola ligg rett ved Sola sentrum, og i nærleiken av lufthamna finn ein Sola Kontrolltårn/innflygningskontroll, Hovedredningssentralen, Stavanger Kontrollsentral og Sola flystasjon.

Historie
--------

Lufthamna ligg strategisk til, ut mot Nordsjøen. Under den andre verdskrigen vart lufthamna utvida i stor stil. For dei tyske okkupantane var flyplassen ein viktig del av Festung Norwegen. Mellom Sola og Forus vart betonggata Løwenstrasse bygd, og rullebanane vart forlenga. Etter verdskrigen har det norske Luftforsvaret hatt ein base ved lufthamna.

Hausten 2004 vedtok Avinor, det tidlegare luftfartsverket, å leggja kontrollsentralen for flytrafikk i det sørlege Noreg til Stavanger lufthamn, Sola. 

I 2006 var det til saman 3 271 852 passasjerar som reiste frå lufthamna. Stavanger lufthamn har to passasjerterminalar, ein for fly og ein for helikopter. Det er ein stor helikopterbase for offshore-trafikk. Flyplassen har to kryssande rullebanar, hovudbanen for fly ligg nord-sør ut mot Solastranda (18/36) og hovudbanen for helikopter ligg nordvest-søraust (11/29).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Satellittbilete på
* Stavanger lufthavn, Sola i avinor.no

| * v
* d
* e
Flyplassar i Rogaland |
| --- |
| I drift | 
* Haugesund helikopterplass, Haugesund sjukehus
* Haugesund lufthamn, Karmøy
* Orre flyplass
* Stavanger helikopterplass, Universitetssjukehuset
* Stavanger lufthamn, Sola

 |
| Nedlagd | 
* Forus flyplass

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Hargeisa** (somali **Hargeysa**, arabisk هرجيسا, 'Vesle Harar') er hovudstad og den største byen i Somaliland, ein ikkje-anerkjend stat nord i Somalia. I Somalia er han den nest største byen.
Ifølgje somaliske styresmakter ligg Hargeysa i Woqooyi Galbeed-regionen, medan han i somalilandsk praksis er hovudstad for Hargeisa-regionen. Ein reknar med at byen har noko over 600 000 innbyggjarar. 

Hargeisa var kolonihovudstad i Britisk Somaliland frå 1941 til 26. juni 1960, og deretter hovudstad for den sjølvstendige Somaliland-staten fram til 1. juli same året, då området blei del av Somalia.

Byen blei lagt i ruinar av den somaliske diktatoren Mohammed Siad Barre og svigersonen Mohamed Said Hirsi (Morgan), også kalla «Slaktaren frå Hargeisa». Sidan 1991 har byen blitt gjenoppbygd. 

Hargeisa har ein internasjonal flyplass med flysamband til mellom anna Addis Abeba, Djibouti og Dubai. Innan byen og mellom Hargeisa og andre byar er buss eit utbreidd transportmiddel.

Byen har fleire universitet og høgskular, mellom anna Universitetet i Hargeisa og Edna Adan universitetssjukehus.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

1. ↑  «Somalia: largest cities and towns and statistics of their population». *world-gazetteer.com*. Arkivert frå originalen 9. februar 2013. Henta October 19, 2012.

* *Denne artikkelen bygger på «Hargeisa» frå Wikipedia på bokmål, den 23. februar 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Kåre Martin Hansen** (14. juli 1913–26. april 1985) var ein norsk arbeidar, funksjonær og politikar frå Hammerfest som representerte Troms og Arbeidarpartiet på Stortinget i tida 1961-69.

Far hans var murar og smed. Hansen dreiv fiskje 1928–30 og arbeidde der etter som telefonmontør 1931–44. Under andre verdskrigen gjekk han Oslo elementærtekniske skole. Åra 1946-48 var han sosialsekretær i Nord-Troms. I 1949 byrja han på ein lang arbeidsdag i Telegrafverket, fyrst som teiknar og konstruktør til 1975 og til sist avdelingsleiar 1976-80.

Hansen var medlem i kommunestyret i Tromsøysund frå 1945 til kommunen vart slått saman med Tromsø i 1963. Han var ordførar frå 1947 til 1961. Perioden 1972-75 var han kommunestyrerepresentant i Tromsø. Frå 1961 var Hansen representant til Stortinget frå Troms, attvald til ein ny fireårsperiode i 1965. Den fyrste perioden var han medlem i Sosialkomiteen, den andre i Finanskomiteen.

Hansen hadde ei rad offentlege verv i Troms. Mellom anna var han formann 1959-63 i Byggekomiteen for Troms og Tromsø sykehus, 1960-62 i kommunikasjonsplankomiteen 1972-75 i næringsnemnda og byplanrådet i Tromsø. Dessutan hadde han verv i fagrørsla, fyrst i Tromsø Bygningsarbeiderforening og der etter på ulike nivå i Norsk Tele Tjeneste Forbund.

Kjelder
-------

* «Kåre Martin Hansen». Stortinget.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Koordinatar: 71°47′S 68°15′W﻿

**Cannonball Cliffs** er klipper ved sørsida av enden av Neptunbreen på austsida av Aleksanderøya i Antarktis. Klippa består av to aust-vest-ryggar på kring 500 moh, knytt saman av ein smal rygg frå nord til sør. Klippa vart kartlagt frå flyfotografi tekne av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon i 1947–48 og frå landmålingar av Falkland Islands Dependencies Survey i 1948–50. Namnet vart nytta av UK Antarctic Place-Names Committee etter sandsteinen i området, som inneheld mange brune konkresjonar kalla «kanonkule»-konkresjonar (*cannon ball* på engelsk).

Sjå òg
------

* Burn Cliffs
* Corner Cliffs
* Callisto Cliffs

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cannonball Cliffs» frå Wikipedia på engelsk, den 19. februar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Cannonball Cliffs» (innhald frå Geographic Names Information System).



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 26°31′N 45°21′E﻿

**Al Artawiyah** (arabisk الأرطاوية) er ein beduinleir (*hijrah*) i Riyadh-provinsen i Saudi-Arabia, på vegen mellom Riyadh og Kuwait.

Historie
--------

Byen er eit senter for Mutair-stamma, som vart flytta hit av Alharbi- og Almutiri-stammene etter å ha flytta til Najd.

Artawiyah var ein av dei første busetjingane til Ikhwan Wahhabi-militsen som dukka opp tidleg på 1900-talet. Denne konservative gruppa opprettheldt strenge kjønnsreglar i byen, og kvinner var bannlyste frå den offentlege brunnen og marknadsplassen, og brukte i staden personlege brunnar ved kvar heim, og samla seg ved trappa til moskeen for å handle med handelsfolk i løyndom der. Faisal al-Dawish, som spelte ei stor rolle i felttoget til støtte for kong Abdul Aziz, var då leiar for Mutair og Artawiyah-samfunnet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al Artawiyah» frå Wikipedia på engelsk, den 26. mai 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Eleanor Abdella Doumato (January 2000). *Getting God's Ear: Women, islam, and Healing in Saudi-Arabia and the Gulf*. Columbia University Press. s. 108–. ISBN 978-0-231-11666-4.
2. ↑  Robert W. Olson; Salman H. Ani (1987). *Islamic and Middle Eastern societies: a festchrift in honor of Professor Wadie Jwaideh*. Amana Books. s. 184. ISBN 978-0-915597-29-1.
**Kåre Hovda** (24. januar 1944–13. februar 1999) var ein norsk skiskyttar frå Veggli i Buskerud. Han var med på stafettlaget som tok bronse i VM i 1974. Hovda var medlem i Rødberg Idrettsforening. Også den yngre broren Kjell Hovda var skiskyttar.

Under NM i skiskyting 1967 i Lier gjekk Kåre Hovda saman med Odd Lunde, Ragnar Tveiten og broren Kjell region Numedal inn til sitt fyrste NM-gull i 4 x 7,5 km stafett. Dei same fire utøvarane vann også NM-stafetten i 1970 i Trondheim og 1971 i Vingelen. Også under NM 1973 i Steinkjer og NM 1974 i Vingrom tok Hovda gull i skikyttarstafetten saman med broren og Ragnar Tveiten, fjerdemann var i 1973 Anders Besseberg og i 1974 Kjell Flesaker. Individuelt lukkast han aldri å verte betre enn nummer sju i ei NM-øving.

Kåre Hovda vart nummer 18 på 20 km då Vinter-OL 1972 fann stad i Sapporo. Høgdepunktet som skiskyttar kom då han under VM i skiskyting 1974 i Minsk, saman broren, Terje Hanssen og Tor Svendsberget sikra bronse til Noreg i 4 x 7,5 km stafett. I same meisterskapen fekk han også delta på 10 km, der han vart sjuandemann, og normalprogrammet på 20 km, der han gjekk i mål til 12. plass.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
**Kåre Bøgh Fasting** (14. august 1907–4. februar 1983) var ein norsk journalist og forfattar av både skjønnlitteratur og sakprosaverk. 

Fasting var fødd i Oslo, men voks opp i Bergen då far hans arbeidde ved jarnbanekontoret i byen. Sjølv vart han journalist i Bergens Tidende frå 1935 og redaktør av Nidaros i tida 1945 til 1950. Han debuterte som forfattar med romanen *Havet gav* i 1935. Året etter kom *Solen blinker i sladrespeilene* og i 1937 kom *Det gode kjøbmannskap*, begge frå handelsmlijø i Bergen. *Jakob og sønene hans* frå 1938 syner det grepet pietismen hadde på folk i fiskar- og kystmiljø ved Bergenskanten.

Etter verdskrigen var over kom romanar som *Det dyre gull*, *Brytingsår*, *Døtre og sønner*, samt *Skip uten ror* i åra mellom 1947 og 1951. Seinare skreiv han også sakprosabøker, mellom anna skreiv han soga til Oslo Sporveier.

Fasting døydde i Oslo.

Kjelder
-------

Norsk Allkunnebok. IV. Bandet. 1953

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Selenga** (russisk Селенга) eller **Selenge** (mongolsk Сэлэнгэ гол, Сэлэнгэ мөрөн) er ei elv i Mongolia og Russland. 

Elva startar der elvane Ideriin Gol og Delgermörön renn saman i Mongolia og frå kjelda til Ideriin Gol til munningen i Bajkalsjøen er ho 1024 km lang. Selenga er den største elva som munnar ut i Bajkalsjøen og står for om lag halvparten av tilsiget. Selenga høyrer til nedslagsfeltet til Angara (som renn ut frå Bajkalsjøen) og Jenisej. Nedslagsfeltet til Selenga er på 447 000 km². 

Selenga er stort sett ei saktegåande elv og renn gjennom både tronge dalar (opp til 1-2 km brei) og vide dalar (20-25 km brei). Vassføringa er vanlegvis låg om våren og størst om sommaren og hausten. Den middelvassføringa på grensa mellom Mongolia og Russland er 310 m³/s, 127 km frå munninge. Elva frys til frå november til april. 

Dei største sideelvane er Egiin Gol og Orkhon i Mongolia og Dzjida, Tsjikoj, Khilok og Uda i Russland. 

Elva er framkommeleg for skipsfart opp til byen Sükhbaatar i Mongolia. Andre byar er Ulan-Ude og den urbanliknande busetnaden Selenginsk i Russland.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Селенга» frå Wikipedia på russisk, den 22. oktober 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Selenga**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
Innandørs «elv» som skal vera ein del av Tyburn i Gray's Antiques i London.
**Tyburn** er ei sideelv til Themsen som i dag går i kulvert gjennom dei vestlege delane av sentrale London. Ho kjem frå høgdedraga ved Hampstead, renn gjennom Regents Park og St. James's Park og ut i Themsen i Pimlico nær Vauxhall Bridge. Marylebone Lane følgjer det gamle elveløpet gjennom den tidlegare landsbyen Marylebone.

Medan områda utanfor City of London enno ikkje var bymessig utbygd, rant Tyburn ut i våtmarkene langs Themsen sør for dagens Green Park. Her delte ho seg i to løp; eit som rann ut nord for dagens Whitehall og eit sør for der parlamentet ligg i dag. Mellom desse to løpa hadde det danna seg ei grusøy – Thorney – som Westminster Abbey vart bygd på. Ei røyrlagt grein av Tyburn renn også unner Buckingham Palace.

Frå 1200-talet vart Tyburn teke i bruk som vasskjelde for folkesetnaden til byen. Vatnet vart leia gjennom holte almestokkar fram til vasspostar. Etter som folkesetnaden til byen voks og dei meir bynære elvane Themsen, Walbrook og Fleet - forutan kjelder som Goswell og Clerkenwell - vart meir og meir forureina, vart vatnet frå den meir avsidesliggande Tyburn stadig viktigare. Vatn frå Tyburn vart leia fram til eit reservoar omtrent der Bond Street undergrunnsstasjon ligg i dag. Herfrå vart det ført i lêrrøyr til Cheapside inne i byen. Ein annan leidning, bygd av William Lamb forsynte Holborn. Denne lever vidare i gatenamnet Lamb's Conduit Street. Vassforsyninga til London gjekk gjennom ei radikal utbetring med bygginga av New River i 1613, og Tyburn kunne oppgjevast som drikkevasskjelde og utan motførestellingar omgjerast til den underjordiske kloakken ho er i dag. 

Tyburn vart òg eit namn på området omkring elva, men dette har gått meir ut av bruk til fordel for Marylebone og Mayfair. Oxford Street heitte tidlegare Tyburn Road og Park Lane Tyburn Lane. Tyburn var elles mest kjend som rettarstad for grevskapet Middlesex mellom det 1100- og 1700-talet, og «Tyburn Tree» var den folkelege nemninga på galgebakken som opphavleg låg ved elvebreidda, men som på 1500-talet vart flytta opp til staden der Marble Arch ligg i dag.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tyburn (elv)» frå Wikipedia på bokmål, den 7. juli 2011.*
**Selenon** er eit protein som blir produsert i menneskekroppen. Genet som styrer produksjonen blir omtalt som selenon-genet eller SEPN1.

Funksjon
--------

Selenon eller selenonprotein har ein viktig funksjon i danninga av muskelmasse før fødsel. Ein reknar også med at selenonproteinet er med på å beskytte muskelcellene mot frie radikal og oksidativt stress, som bygger seg opp ved fysisk aktivitet.

Oksidasjon (eller oksidativt stress) inntreffer når ustabile molekyl som blir kalla frie radikal blir akkumulert til eit nivå som kan øydelegge celler.

Ein reknar også med at selenonproteinet påverkar kalsium-nivået i cellene, noko som er viktig for muskelfunksjonen.

Mangel på selenon
-----------------

Mangel på selenonprotein kan påverke muskelfunksjonen og føre til ein tilstand som blir omtalt som selenon-relatert myopati eller SEPN1.

Denne sjeldne muskeltilstanden kjem av ein medfødd mangel på selenonprotein.

SEPN1 er rekna som ein ganske stabil og i utgangspunktet ikkje-progressiv tilstand. Det er stor variasjon i kva grad den enkelte er påverka. Svak kjernemuskulatur særleg rundt nakke, skuldrer, rygg og bryst er blant kjenneteikna, medan styrke og funksjon elles i kroppen ofte er upåverka.

Mange tilfelle blir oppdaga i tidleg barndom ved at barnet har vanskar med å løfte hovudet eller reise seg på vanleg måte frå liggande stilling. Muskeltilstanden medverkar til svak og stiv nakke. Tilstanden blei før ofte omtalt som «rigid spine» (stiv rygg).

Ein del er lite påverka noko som gjer at dei kan vere uvitande om tilstanden til langt ut i vaksen alder. Det er derfor mistanke om at ein del tilfelle av den grunn ikkje blir påvist/diagnostisert.

Ein presis diagnose kan stillast ved hjelp av gentest basert på ein blodprøve.

Referansar
----------

1. ↑  Reference, Genetics Home, «SELENON gene», *Genetics Home Reference* (på engelsk), henta 20. august 2020
2. 1 2  *SEPN1/ Selenon-relatert myopati* (på norsk bokmål), ffm.no, henta 20. august 2020

Bakgrunnsstoff
--------------

* Informasjon om SEPN1 / Selenon-relatert myopati frå Foreininga for muskelsjuke
* om SEPN1 på støtteforeininga for muskeldystrofi, CureCMD, i USA
* Om Selenon-genet på Nasjonalbiblioteket for medisin i USA
* om SEPN1 og Selenon-protein på Nasjonalbiblioteket for medisin i USA
| Dumfries  |
| --- |
| skotsk-gælisk | Dùn Phris |
| Dumfries sentrum.Dumfries sentrum. Dumfries sentrum. |
| Plassering |
| 

Dumfries is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | Dumfries and Galloway |
| Tradisjonelt grevskap | Dumfries |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 43,009 |
| Koordinatar |  55°4′″N 3°36′″W﻿Koordinatar: 55°4′″N 3°36′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | DG1/2 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1387 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Dumfries**
 |

 **Dumfries**  er ein by og det administrative senteret i regionen Dumfries and Galloway  i det sørlege Skottland. Han har kring 40 000 innbyggjarar og ligg ved elva Nith. 

Byen blir kanskje forbunde mest med at Robert Burns budde der i 1790-åra. Robert Burns-senteret ligg i ein vassmølle frå 1700-talet ved vestbreidda av Nith. Over møllen er det ei vindmølle, òg frå 1700-talet, som rommar Dumfries museum og Camera Obscuraobservatoriet. Museet har utstillingar om førhistorisk tid, faunaen i saltmyrene i Solway, tidlege kristne utskjeringar frå Skottland og viktoriansk gardsliv. Observatoriet vart opphavleg oppretta for å huse eit astronomisk instrument som vart installert i 1836, og har ein spesiell skjerm som viser panorama frå Dumfries og omland. 

Ved Devorgillabrua, som er frå det 1400-talet, ligg Old Bridge House, som er dei eldste husa til byen. Det er frå 1660, og er bygd inn i sjølve brua. 

Under andre verdskrig låg den norske Brigaden i Skottland forlagt her. 

Fleire tidlegare studentar frå Dumfries Academy er velkjende personar, blant andre: James Matthew Barrie, som skreiv *Peter Pan*; skodespelaren John Laurie og Jane Haining. Kjende personar som kjem frå byen inkluderer Formel 1-føraren David Coulthard og tidlegare racerførar Alan McNish. 

Dumfries er heimstaden for fotballklubben Queen of the South.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dumfries» frå Wikipedia på bokmål, den 27. oktober 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Gunvor Fossum** (2. januar 1893–29. september 1958) var ein norsk forfattar, ein typisk representant for dei populære jentebokforfattarane frå 1920- til 1950-åra.

Etter middelskuleeksamen og musikkundervising utdanna ho seg til telegrafist, men heldt fram med lærarskule og arbeidde ved Kjelsås skule 1917-1951.

Fossum debuterte i 1928 med *Vesle Petra*. Evna til å beherska motgang er eit berande karaktertrekk ved fleire av Fossum sin jenteportrett, frå *Politimesterens Katrine*, *Fia*, *Smilie* og *Kari Dyrlæge* til bøkene om Stella (1946–1948), der handlinga føregår i krigsåra.

Ho retta seg òg mot eit litt eldre publikum, dei såkalla «ungpikene», i *Nygift* (1935) og dessutan *Hjemme hos Britt og Goggen* (1952). Medan sjølvstende og viljestyrke vert framheva som gode karaktereigenskapar i jentebøkene, er det ein meir tilpassingsdyktig og forsiktig kvinnetype som vert skildra i ungpikebøkene.

Dei fleste av Fossum sine til saman 14 titlar (der 10 vart utgjevne før andre verdskrigen) vart omsette til svensk og dansk. Ho omsette òg sjølv fleire populære svenske og danske ungdomsbøker til norsk.

I 1947 var Fossum med på å etablera Ungdomslitteraturens Forfatterlag, og var formann for det til 1956.

Høyrespel
---------

* 1955: *I går er ikke i dag*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gunvor Fossum» frå Wikipedia på bokmål, den 16. november 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gunvor Fossum i Norsk biografisk leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon

 |
**Dunalastair Water** (skotsk-gælisk *Loch Dhùn Alastair*) er eit reservoar i Skottland som ligg mellom Loch Rannoch og Loch Tummel i Strath Tummel i Perth and Kinross. Reservoaret er bygt i samband med Tummel vasskraftverk. Innsjøen inneheld ein god del aure.

Oversyn
-------

Dunalastair Water har eit areal på 1,65 km², og er 2,5 km lang og 800 meter brei. Det vart skapt då elva Tummel vart demd opp i 1933 som ein del av Tummel vasskraftverk. På nordsida ligg fjellet Beinn a' Chuallaich og i sør Schiehallion.

Sjølve demninga er 65 meter brei og har to flaumportar og fleire overløp på grunn av vassmengdene ein stundom treng i elva.

Biologi
-------

Dunalastair Water er eit grunt reservoar og har ei middeldjpune på 1,5 meter. Dette gjev unike biologiske tilhøve for fuglar i området, og området kring innsjøen har status som *Site of Special Scientific Interest*. Av fuglar ein kan sjå ved innsjøen finn ein mellom anna songarar, lauvsongar, røyrdrum, fiskehegre, hegre og fuglekonge.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dunalastair Water» frå Wikipedia på engelsk, den 31. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  www.eremaea.com.[*daud lenkje*]
**Sommerfugleffekt** er eit omgrep som teknisk sett omhandlar sensitivitet i tilhøve til startvilkår innan kaosteori. Idéen er at små variasjonar i startvilkåra i eit dynamisk system, kan skape store variasjonar i oppførselen til systemet på lang sikt. Slik sensitiv avhengigheit har ein òg i ikkje-dynamiske system; ta til dømes ein ball som blir plassert på toppen av eit fjell. Avhengig av små variasjonar i plasseringa, endar han opp med å rulle ned i eit av mange moglege dalføre.

Praktiske konsekvensar av sommerfugleffekten, er at komplekse system som vêr blir vanskeleg å føresjå utover ein bestemd tidsperiode (omtrent ei veke når det gjeld vêr). Dette kjem av at ein i modellane ein lagar for å simulere eit system, er nøydd til å utelate noko informasjon om startvilkåra. Til dømes ville det vere umogleg å ta omsyn til vinden frå alle sommarfuglvengjene når ein skal simulere eit vêrsystem. Når det gjeld kaotiske system, vil slike små avvik mellom røyndomen og modellen auke og få større og større tyding etter kvart som simuleringa skrid fram.

Omgrepet oppstod i 1972, og vart første gongen brukt i samband med arbeidet til meteorologen Edward Lorenz. For å spare tid ved gjentakande simuleringar starta han midt i den opphavlege simulering og reduserte sifferet 0.506127 til 0.506. Han meinte at han ville få ei kurve som ikkje avveik mykje frå den første. Resultatet vart derimot heilt annleis. Lorenz sa at «vengjeslaga frå ein sommarfugl i Brasil kan utløyse ein tornado i Texas». Denne røynsla vart kalla «sommerfugeleffekten» og vart seinare til det vi i dag kallar kaosteori. Denne baserer seg på at negative tilbakemeldingsløyfer vil vere utsett for både positive og negative tilbakemeldingar og med det vere stabile og ustabile på same tid. Ingen av dei kreftane som påverkar systemet kan utelukkast og det vil oppstå «avgrensa ustabilitet». Naturen er full av slike avgrensa ustabile fenomen.

Menneskelege samhandlingar (sosiale fenomen) er òg stabile og ustabile (kan og kan ikkje føresjåast) på same tid og er difor ikkje truverdige å kunne føresei. Ustabile fenomen er per definisjon u-systemiske då dei ikkje tilfredsstiller krav til å vere eit system.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sommarfugleffekt» frå Wikipedia på bokmål, den 14. februar 2012.*
**Gunvor Mjelva** (19. juni 1902–14. september 1988) var ein norsk songar (sopran), opphavleg pianist.

Ho debuterte i Universitetets aula i 1932 og opptredde på alle dei store scenane i Skandinavia. Ho hadde også oppdrag i England og USA som konsert- og oratoriesanger. Mjelva hadde fleire operaroller, blant anna spelte ho Euridice i *Orfeus* og Micaela i *Carmen*. Ho var mykje nytta som romansesongar og blei kjend for den sikre intonasjonen, varme stemmen og inderlege innfølingsevna si. Gunvor Mjelva verka òg som songpedagog, og ho organiserte og dreiv korverksemd i Drammen og i Oslo.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gunvor Mjelva» frå Wikipedia på bokmål, den 15. februar 2022.*

Litteratur
----------

* Astrid Haavardsholm: «Gunvor Mjelva – sanger og sangpedagog», i *Jeg kunne det da jeg dro hjemmefra*, Oslo Musikklærerforening gjennom hundre år 1905 – 2005,Oslo: Norsk Musikforlag AS, 2005, s 194 – 201.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
Miljøsenteret SeletunFoto: Frode H. Korneliussen

Miljøsenteret **Seletun** er eit kurs- og konferansesenter på Fana i Bergen kommune. Det ligg på Engevik på ei halvøy i Hauglandsvatnet. 

Bauta ved SeletunFoto: Frode H. Korneliussen

Seletun er eigd av Noregs Miljøvernforbund og vert skildra som det mest miljøvennlege kurs- og konferansesenteret i Europa. Byggmeister var Kurt Oddekalv. Staden består i stor grad av fleire eldre bygningar, der det eldste er frå 1800 talet.

Eigarane har lagt stor vekt på miljøvennlege løysingar på Seletun. Mellom anna er leverandørane nøye utvald med fokus på økologi- og miljøvennlegheit, samt miljøkrav. Seletun er eit visingsenter for ressurs og energivennlege løysingar med seks forskjellige energikjelder, mellom anna varmepumpe og solfangarar. Alt avfall vert kjeldesortert, vatn og avløp vert reinsa i eit eige reinsanlegg, inkludert gråvatn, som er vatn frå kjøken, servantar og dusjar.

Seletun har overnattingsplassar til 30 personar, som skal utvidast til 50.

Fotnotar
--------

1. ↑  Heimeside[*daud lenkje*]
2. ↑  Miljøvennlege løysingar og leverandørar på Seletun[*daud lenkje*]
**Gunvor Margaret Ingvaldsdatter Schnitler** (fødd 8. januar 1930 i Leksvik) er ein tidlegare norsk lærar og Høgre-politikar.

Bakgrunn og yrkeskarriere
-------------------------

Ho er dotter av kranformann Ingvald Moe (1910–1980) og husmor Martha Lucie Moan (1904–2000), og vart i 1951 gift med murmeister Johan Schnitler frå Trondheim.

Gunvor Schnitler har examen artium frå 1949, eksamen frå Trondheim lærarskule frå 1966, 1. avdeling i sosialpedagogikk frå 1971 og 2. avdeling i same fag frå 1986. Schnitler var lærarvikar på Byneset 1949–1950, kontorassistent ved Norsk Staaltaugfabrikk A/S 1950–1951, kontorassistent ved Trondheim trygdekasse 1952–1954, lærarvikar i Trondheim og Leksvik 1959–1963, lærar i Trondheim 1966–1970, øvingslærar ved Trondheim lærarskule 1970–1977, konsulent ved kontoret til skulesjefen 1986–1989, spesialpedagog ved skuleavdelinga ved Haukåsen psykiatriske sjukehus 1989–1994 og spesialpedagog ved Heimdal vidaregåande skule 1994–1997.

Blant tillitsvervet hennar kan nemnast leiar i rådet for Norsk Forbund for fjernundervisning 1982–1990, styremedlem i Noregs Forsvarsforening 1986–1996, medlem av Fokus Banks representantskap 1990–1993, styremedlem ved Trondheim offentlege skule for døve 1991–1992 og styremedlem i Kiwanis International 1999–2002.

Politisk arbeid
---------------

Schnitler var styremedlem i Trondheim Unge Høgre 1951–1953, varamedlem av Sør-Trøndelag fylkesting 1972–1975, gruppeleiar i Trondheim skulestyre 1972–1977, medlem av Trondheim bystyre 1972–1977 (av dette formannskapet 1976–1977), leiar i Sør-Trøndelag Høgres studieutval for undervising 1974–1977 og dessutan viseformann i Trondheim Høgre 1975–1977 og 1985–1986.

Ho var innvald på Stortinget frå Sør-Trøndelag 1977–1985, og var medlem av Stortingets forsvarskomité 1977–1982, sekretær i Stortinget 1981–1985, sekretær i Stortinget sin fullmaktskomité 1981–1985, medlem av Stortingets valkomité 1981–1985, medlem av Stortingets kontrollkomité 1981–1985 og medlem av Stortingets sosialkomité 1982–1985.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gunvor Schnitler» frå Wikipedia på bokmål, den 19. desember 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Gunvor Schnitler». Stortinget.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Koordinatar: 66°37′S 140°4′E﻿

**Dumoulin Islands** er ei lita gruppe klipperike øyar nordaust i Archipel de Pointe Géologie, 2,5 nautiske mil (4,6 km) nord for Astrolabe Glacier Tongue. Den franske antarktisekspedisjonen under kaptein Jules Dumont d'Urville gjekk i land på ei av desse øyane, Rocher du Débarquement, den 22. januar 1840. Øyane vart grovt kartlagd av Australasian Antarctic Expedition, 1911–14, under Mawson, som kalla dei opp etter Clément Adrien Vincendon-Dumoulin, ein av dei franske geologane under den franske ekspedisjonen. Gruppa vart fotografert frå lufta av U.S. Navy Operation Highjump, 1946–47, og kartlagd på ny av Den franske antarktisekspedisjonen under André-Frank Liotard, 1949–51.

Sjå òg
------

* Antarktiske og subantarktiske øyar

Kjelder
-------

1. ↑  «Dumoulin Islands». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. oktober 2012.

* Map of Pointe Géologie archipelago, site of Service Hydrographique et Océanographique de la Marine[*daud lenkje*]
* IGN Map of Pointe Géologie archipelago, site of Secretariat of the Antarktistraktaten, Documents, Historic Sites and Monuments
* The Dumoulin islands and Rocher du Débarquement in the *Pilote de Terre Adélie*, site of Secretariat of the Antarktistraktaten, Documents, Historic Sites and Monuments
* The Dumoulin islands by Dubouzet in 1840, site of Secretariat of the Antarktistraktaten, Documents, Historic Sites and Monuments

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Dumoulin Islands» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Andrej Rubljov** (russisk **Андрей Рублёв**, fødd 1360) var ein russisk munk og ikonmålar frå Moskva som vart ein ortodoks helgen etter at han døydde. Han kom frå eit velutdanna miljø og skilde seg ut med framifrå visdom. Han lærte målekunsten i Austromarriket og Ungarn.

Andrej Rubljov: *Ikonet av Den heilage Treeininga*
Andrej arbeidde ei stund saman med Feofan den greske og var kanskje eleven hans. Gjennom heile livet var Andrej knytt til dei to klostera Troitse-Sergijeva Lavra og Spaso-Andronikov i Moskva. Han vart ein munk i Spaso-Andronikov. I ein andeleg og heilag atmosfære vart munken Andrej opplært til eit heilag liv av munkane rundt seg. I omkring 20 år, fram til han døydde, måla han ikonar saman med venen Daniil Tsjornyj (Daniel den svarte). Det kjende ikonet av Den heilage Treeininga er måla av Andrej Rubljov. Ikonet vert i dag rekna som eit av dei flottaste som er måla.

Andrej har dekorert veggane i Blagovesjenskij-katedralen i Kreml i Moskva, ikonostasisen i Uspenskijkatedralen i Vladimir og sjølve katedralen. I tillegg har han måla Vladimirskaja-ikonet av Jomfru Maria i Vladimir, ikonostasisen og ytterveggene til Uspenskijkatedralen i Zvenigorod (slutten av 1300-talet og byrjinga av 1400-talet), deësisen til ikonostasisen av Marias fødselsdag i klosteret Mar Saba, murar og ikonostasisen i Troitskijkatedralen i Troitse-Sergijeva Lavra og i klosteret Savva-Storozjevskij.

Etter han døydde fekk Danill Tsjornyj, som hadde han i hjarta sitt, eit kall om at Andrej måtte verte kanonisert.

Minnefestdagar for heilage Andrej
---------------------------------

* 4. juli i den julianske kalenderen

Kjelder
-------

* Ortodoks kalender

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Andrej Rubljov**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Frå inkavegen mot Machu Picchu
**Inkavegane** i det tidlegare inkariket var eit samanhengande nettverk av vegar med større utstrekning enn noko anna vegnett på det prekolumbiske søramerikanske kontinentet. Vegnettet vart konstruert for å knyte saman regionane i inkariket med senteret i riket, Cuzco. Dei strekte seg frå provinshovudstaden i nord, Quito, ned til der den moderne byen Santiago no ligg i sør. I Andesfjella går vegane opp i høgder over 5000 meter over havet. Den totale lengda av vegane er ca. 22 530 km og nettet gjev tilgjenge til eit territorium på meir enn tre millionar km².

Det var menneske som gjekk på vegane, ofte saman med lama pakkdyr for å bere gods. Jamvel om det ikkje fanst ridedyr eller vogn for å transportere varer før conquistadorane kom kunne transporten vere effektiv.  Utanom godstransport var meldingsformidling ein viktig funksjon for vegane. Ei melding kunne flyttast så langt som 242 kilometer per dag, det gjekk føre seg ved at *chasqui* lauparar sprang med stafettvekslingar. Mediet for meldinga var *quipu*, kan hende vart òg munnlege meldinger nytta. 

For å gje husly til folk som reiste og for chasquis, fanst ca 2 000 gjestehus med jamne mellomrom langs vegane. Desse husa sytte òg for matforsyningar og vatn og her var innhegningar for lamaene. Matvarer som ein kunne lagre var mais, tørka potetar — *chuño* — og tørka lamakjøtt. Frukttre ved gjestehusa kunne gje fersk frukt.

Dei viktigaste vegstykka
------------------------

Inkavegane var bygd for å integrere heile riket til ei eining. Nettet var sett saman av fire hovudstrekningar: 

1. Frå Cuzco til Quito ( Ecuador ) og Pasto ( Colombia )
2. Frå Cuzco til Nazca i det sentrale Peru og langs kysten nord til Tumbes kor grensa mellom Peru og Ecuador ligg i dag.
3. Frå Cuzco til Chuquiabo ( Bolivia )
4. Frå Cuzco til Arica og Atacama ( Chile ), med forgreining til Río Maule (Chile) og til Tucumán ( Argentina ).

Cápac Ñan var namnet på hovudleia frå Quito gjennom Cuzco til Tucumán og hadde ei lengd på ca 5 200 km. Her gjekk vegen over pass på meir enn 5000 moh. Kystvegen på ca 4000 km gjekk parallelt langs Stillehavet og det var mange tverrvegar for samanknyting med Cápac Ñan.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på artiklane «Inca road system» frå Wikipedia på engelsk og «Caminos del Inca» frå Wikipedia på spansk den 3. april 2006*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* SUDOC

 |