recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Vincenzo Cantiello** (fødd 25. august 2000 i Sant'Arpino) er ein italiensk songar.

Eurovision
----------

### Junior Eurovision Song Contest 2014

Cantiello vart vald internt av Radiotelevisione italiana til å representere Italia i Junior Eurovision Song Contest 2014 i Marsa på Malta. Han framførte songen «Tu primo grande amore» på italiensk og engelsk, og vann med 159 poeng; tolv frå barnejuryen, San Marino, Slovenia og Montenegro, ti frå Bulgaria, Kroatia, Kypros, Georgia, Ukraina og Malta, åtte frå Armenia, Serbia og Nederland, sju frå Sverige, seks frå Russland og to frå Kviterussland. Songen er skriven av Alterisio Paoletti, Fabrizio Berlincioni, Leonardo de Amicis, Vincenzo Cantiello og Francesca Giuliano.

Dette var fyrste gong Italia deltok i Junior Eurovision Song Contest, og fyrste gong eit land har vunne tevlinga same år som det debuterte. Cantiello sørga òg for Italia sin fyrste siger i ein Eurovision-tevling siden Eurovision Song Contest 1990.

Fotnotar
--------

1. 1 2  «Italy names Vincenzo Cantiello as representativ» (på engelsk). Junioreurovision.tv. 26. september 2014. Henta 28. november 2014.
2. 1 2  «About Vincenzo Cantiello» (på engelsk). Junioreurovision.tv. Henta 28. november 2014.
3. 1 2  «Italy wins Junior Eurovision Song Contest 2014» (på engelsk). Eurovision.tv. 15. november 2014. Henta 28. november 2014.
**Ratnasiri Wickremanayake** (fødd 5. mai 1933) er ein srilankisk politikar og tidlegare statsminister på Sri Lanka.

Wickremanayake studerte juss i London, men tok ikkje eksamen. Istaden vart han blanda inn i studentpolitikk, og vart vald leiaren åt Ceylon Studentforbund i England i 1955. I 1960 vart han medlem i det srilankiske parlamentet for Sri Lanka Freedom Party (SLFP). Han vart assistentminister i justisdepartamentet i 1970, og vart generalsekretær for SLFP i 1977. 

I 1994 vart Wickremanayake ministeren for innanriksdepartamentet og plantasjesektoren i den fyrste regjeringa åt Chandrika Kumaratunga. Han vart utnemnd til statsminister i 2000 etter at Sirimavo Bandaranaike gjekk av. Partiet hans fekk ikkje fleirtal i parlamentsvalet i 2000. Han leia ei mindretalsregjering i eitt år med støtte frå det kommunistiske Janatha Vimukti Peramuna (JVP). 

Som statsminister tok Wickremanayake ei sterk linje mot dei tamilske tigrane som kjempa for ein sjølvstendig stat i nordaustlege Sri Lanka. Han nekta å halda fredsforhandlingar med dei før dei gav opp terrorisme. Han eggja sinhalesarar til å ha fleire barn slik at hæren kunne få fleire soldatar, og føreslo endringar i lovverket for familieplanleggjing for å oppnå det. 

Parlamentet vart oppløyst i 2001 fordi presidenten venta at SLFP ville tapa eit mistillitsframlegg. SLFP miste det neste valet, men fekk makt igjen i 2004-valet i Sri Lanka. Wickremanayake vart minister i regjeringa, og vart utnemnd til statsminister den 21. november 2005 etter at den tidlegare statsministeren Mahinda Rajapakse vart president.

Den 21. april 2010 tok D.M. Jayaratne over som statsminister.
**Mick Hill**, fullt namn **Michael Christopher Hill**, (fødd 22. oktober 1964) er ein britisk tidlegare spydkastar frå Leeds som vann bronsemedaljen i øvinga under VM 1993 og sølvmedaljen under EM 1998.

### Aktiv

I perioden 1986-2002 kvalifiserte Hill seg til finalen i 14 av dei 16 største meisterskapane. Han vann bronsemedaljen under VM 1993 i Stuttgart, trass i moderate 82,96 meter. Hill gjorde sine beste meisterskapskast ved VM 1997 og EM 1998. Ved verdsmeisterskapen i Aten 1997 vart han fjerdemann med sine 86,54 m, 10 cm kortare enn bronsemedaljøren. Året etter forbetra han seg til 86,92 m og sikra sølvmedaljen ved EM i Budapest, slått med neste tre meter av landsmannen Steve Backley, men ein liten halvmeter framom tyske Raymond Hecht og russiske Sergej A. Makarov på dei neste plassane.

Hill sette sin personlege rekord på 86,94 meter i eit stemne i London 13. juli 1993.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1986 i Stuttgart: Nr 8 – 77,34 m
* VM 1987 i Roma: Nr 7 – 79,66 m
* OL 1988 i Seoul: Utslått i kvalifiseringa (77,20 m=nr 20)
* EM 1990 i Split: Nr 4 – 82,38 m
* VM 1991 i Tokyo: Nr 5 – 84,12 m
* OL 1992 i Barcelona: Nr 11 – 75,50 m
* VM 1993 i Stuttgart: Bronsemedalje – 82,96 m
* EM 1994 i Helsinki: Nr 6 – 80,66 m
* VM 1995 i Göteborg: Nr 6 – 81,06 m
* OL 1996 i Atlanta: Nr 12 – 78,58 m
* VM 1997 i Aten: Nr 4 – 86,54 m
* EM 1998 i Budapest: Sølvmedalje – 86,92 m, bakom Steve Backley
* VM 1999 i Sevilla: Utslått i kvalifiseringa (80,75 m=nr 14)
* OL 2000 i Sydney: Nr 11 – 81,00 m
* VM 2001 i Edmonton: Nr 12 – 77,81 m
* EM 2002 i München: Nr 10 – 76,12 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mick Hill (javelin thrower)» frå Wikipedia på engelsk, den 14. juli 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Mick Hill» (på engelsk). Olympedia. Henta 6. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI

 |
**Raude hundar** (**Rubella**) er ein barnesjukdom med utslett som vert forårsaka av rubellaviruset. Han er vanlegvis ein uskuldig sjukdom med feber og eit småflekka utslett. Raude hundar er òg ein reisesjukdom. Dette tyder auka risiko for å få barnesjukdomen ved reising. MMR-vaksinen som gjev vern mot raude hundar vert gjeven som ein del av barnevaksinasjonsprogrammet.

Tilstanden
----------

Det medisinske namnet på raude hundar er rubella etter det latinske opphavsordet *ruber*, som tyder 'raud'. Raude hundar er som regel ufarlig hos barn, men det vert vaksinert mot sjukdomen i barnevaksinasjonsprogrammet fordi det gjev alvorlege misdannelser hos foster når gravide vert smitta. 

Foster som er yngre enn 20 veker kan skadast viss gravide vert smitta (spontanabort eller medfødde misdanningar). Dette er årsaka til av vaksine vert rådt til. Dei fleste barn vert vaksinert. Men vaksine skal ikkje verta til gjeve gravide. Men enkelte utbrot i enkelte delar av folkesetnaden finst. Det vil alltid vera nokon som av einkvan grunn ikkje er vaksinert. Barnet er mest smittsamt 4 dagar før og opp til 7 dagar etter utslettet bryt ut. I land utan vaksinering vil sjukdomen opptre i epidemiar med nokre års mellomrom.

Kjelder
-------


* Røde hunder i Store medisinske leksikon


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
Koordinatar: 56°50′23.852″N 15°44′41.212″E﻿

Fästampen i Orrefors
**Orrefors** er ein tettstad i Nybro kommun i Kalmar län i Sverige, kring 40 km vest for Kalmar. I 2006 hadde tettstaden 7007 innbyggjarar. 

Orrefors er framfor alt kjend for glasverket med same namn, sjå Orrefors glasbruk.

Utanom glasverket har Orrefors sagbruk, butikkar, hotell, to vandreheimar, campingplass og andre firma som satser på glas- og turistnæringa. På staden ligg òg Riksglasskolan med elevinternat. Glaskonsernet Orrefors Kosta Boda blei kjøpt opp av New Wave i 2005. Det er planer om ein fornøyelsespark med shoppingområde ved innkøyringa til Orrefors frå riksväg 31.

Idrettsplassen i Orrefors heiter Orrevallen og er heimebane for fotballaget Orrefors IF.

Kommunikasjon
-------------

Orrefors ligg ved riksväg 31 mellom Nybro og Vetlanda. Næraste jernbanestasjon er Nybro ved Kust till Kust-banen. Orrefors var tidlegare stasjon ved banen mellom Nybro og Sävsjöström, men persontrafikken tok slutt i 1985. Dei næraste flyplassane med regulær persontrafikk ligg i Kalmar og Växjö.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Orrefors» frå Wikipedia på bokmål, den 6. juli 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Banen Nybro-Sävsjöström Arkivert 2007-05-24 ved Wayback Machine.
* Orrefors IF, Orrevallen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Innanfor *politikken* er grøn ein symbolfarge for parti med ein sterk miljøprofil og for parti som definerer seg sjølv til sentrum i politikken. Raud er ein symbolfarge for parti på venstresida.

Uttrykket **raud-grøn** eller **raudgrøn** blir i norsk språk no for tida bruka i to politiske samanhengar. 

*For det første* er det den politiske fargekodinga Sosialistisk Venstreparti brukar om seg sjølv, «raudt for rettferd og grønt for miljø», som det heiter i partiet sin eigenreklame. Med det meiner dei raudt som den tradisjonelle fargen for sosialistiske parti, og i nyare tid grønt som fargen for miljøvernforkjemparar. SV signaliserer med dette at dei ønskjer å vere begge delar, og uttrykket «*grøne sosialistar*» er også blitt bruka i partiet. Den nordiske samanslutninga SV er med i heiter da også Nordic Green Left Alliance.

*For det andre* er «dei raudgrøne» ei samlenemning som blir bruka, etter tysk mønster, om ein allianse og eit regjeringssamarbeid mellom tradisjonelt «raude» parti og parti med «grøn» sjølvforståing. Dette gjeld i Tyskland dei «raude» sosialdemokratane og dei «grøne» Bündnis 90/Die Grünen. I Noreg gjeld det regjeringssamarbeidet mellom dei tradisjonelt sosialist-«raude» partia Arbeidarpartiet og SV på den eine sida og det tradisjonelt «grøne» Senterpartiet på den andre, etter valet i 2005. Nemninga er òg bruka om den styrande koalisjonen i Trondheim bystyre (Arbeidarpartiet, SV, Senterpartiet og Miljøpartiet Dei Grøne).

Sjå òg
------

* Raud
* Grøn
Utsyn sørover over sanddynene ved Rattray Head
**Rattray Head** (tidlegare **Rattray Point**) er eit nes i Buchan i Aberdeenshire, på nordaustkysten av Skottland. Lenger nord ligg Strathbeg Bay og i sør Rattray Bay. Sanddynene ved stranda på Rattray Head kan verte opp til 25 meter høge og strekkje seg 25 km frå St Combs til Peterhead.

Rattray Head fyr
----------------

Det 36,5 meter høge Rattray Head fyr vart bygd i 1895. Det vart bygd av ingeniørane og brørne David Alan Stevenson og Charles Alexander Stevenson. I februar 1982 vart fyret avfolka og heilt automatisert.

Ein kan nå fyret via ei vegfylling, som er under vatn det meste av tida og berre synleg ved fjøre sjøre. Vegfyllinga er brei nok til at ein kan køyre med bil over. 

Det ligg restar av fleire forliste skip på stranda i dag.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rattray Head» frå Wikipedia på engelsk, den 22. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3 4  «Rattray Head Travel Guide». World 66. Henta 22. januar 2010.
2. 1 2 3 4  Stanley Bruce (2005). *The Bard O' Buchan Vol 1'* (på engelsk). Bard Books. ISBN 0-9547960-2-0.
3. ↑  *The lighthouse*, arkivert frå originalen 2. november 2006, henta 22. januar 2010
4. ↑  Rattray Head fyr

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisell turistside
* Rattray Head i Gazetteer for Scotland
* Panoramabilete av Rattray Head fyr Arkivert 2008-05-14 ved Wayback Machine. (QuickTime)

Koordinatar: 57°36′43″N 1°49′27″W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
| **Orsk Орск** |
| --- |
|  |
| Flagget til Orsk | Byvåpenet til Orsk |
| **Flagget til Orsk** | **Byvåpenet til Orsk** | 
 |
| Plassering |
| 

Orsk is located in Russland

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Orenburg oblast |
| Grunnlagd Bystatus | 17351865 |
| Borgarmeister | Jurij Berg |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  584 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2007)   - folketettleik | 246 100   421,4 /km² |
| Koordinatar | 51°12′0″N 58°34′0″E﻿Koordinatar: 51°12′0″N 58°34′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 200 moh |
| Tidssone- Ved sommartid | YEKT(UTC+5)YEKST (UTC+6) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 462400–462455 |
| Retningsnummer (tlf) | (+7)3537 |
| **Nettstad:** www.orsk-adm.ru/ |

**Orsk** (russisk Орск) er ein by i Orenburg oblast i Russland. Den ligg ved elva Ural, heilt sør i Uralfjella. Han hadde i 2007 like under 250 000 innbyggjarar og er den nest største byen i Orenburg oblast.

Historie
--------

Orsk vart grunnlagt under den russiske koloniseringa av Sør-Ural. Den første busetnaden vart grunnlagt av ein ekspedisjon leia av Ivan Kirillov, som ei festning ved Preobrazjenskajafjellet på venstre breidd av elva Jaik (som i dag heiter Ural). Festninga Orsk, som opphavleg heitte *Orenburg*, gjorde elva Ural til grenselinje for den russiske staten. I 1739 vart namnet på festninga offisielt endra til Orsk.

I 1861 vart festninga nedlagt og vart ein stasjon under Orenburg-kosakkane sin arme. I 1865 fekk Orsk bystatus og vart sentrum for Orenburg-regionen.

Byen voks dramatisk frå og med 1870-talet. Folkesetnaden var hovudsakleg sysselsett innan handel med kveg og korn, vidareforedling av jordbruksprodukt og forskjellige kunstformer og handverk. Mange kvinner var involvert i veving av dei kjende Orenburgsjala. Innan 1913 var folkesetnaden i Orsk på over 21 000. Under den russiske borgarkrigen, frå 1918 til 1919, motstod Orsk ein tre månader lang blokkade og hamna fire gonger på forskjellig side under kamphandlingane.

På 1930-talet starta bygginga av store industrielle verksemder som utnytta dei rike mineralførekomstane i regionen.

Økonomi
-------

Orsk er det viktigaste industrisenteret i Orenburg oblast. Dei viktigaste industriane er metallurgi, maskinbygging, oljeforedling, næringsmiddel- og lettindustri. Dei viktigaste verksemdene er *Juzjuralnikel*, *Orsknefteorgsintez* og *Juzjuralmasjzavod*.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Orsks historie (russisk)
* Orsks advertisement Arkivert 2010-08-30 ved Wayback Machine. (russisk)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Orsk» frå Wikipedia på bokmål, den 30. november 2008.*


| * v
* d
* e
Byar i Orenburg oblast |
| --- |
| Administrativt senter: Orenburg |
| Våpenskjoldet til Orenburg oblast | Abdulino · Buguruslan · Buzuluk · Gaj · Jasnyj · Kuvandyk · Mednogorsk · Novotroitsk · Orsk · Sol-Iletsk · Sorotsjinsk | Flagget til Orenburg oblast |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Spree** (sorbisk *Sprowja*/*Sprewja*) er ei elv i Sachsen, Brandenburg og Berlin i Tyskland og ei av sideelvane til Havel frå venstre med ei lengd på 380 km. 

Ho har sitt utspring i Lausitzer Bergland ved den tsjekkiske grensa. Lenger nord renn elva inn i Spreewald, eit stort våtmarksområde, som tidlegare var heimstad til sorbarane. Den siste delen av elva renn gjennom sentrum av Berlin og munnar ut i Havel i dei vestlege bydelane. 

Innbyggjarar og turistar i Berlin vitjar ofte Badeschiff, ein badestad ved Spree. 

Andre byar langs elva er: Bautzen, Spremberg, Cottbus, Lübbenau, Lübben og Fürstenwalde.

Elva har gjeve namn til to *landkreisar* i Tyskland:

* Spree-Neiße
* Oder-Spree

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Spree**

* Panorama av Spree

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Spree frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
**«Rau'e århanen spelle»** er ei novelle som Ingeborg Refling Hagen skreiv i 1921. Novella er nytta i novellesamlinga Svartsnær, og seinare oppatt i Livsfrisen frå 1949.

Hovudpersonane i boka er ungjentene Ymgjerd og Åshild, ei gardjente og ei husmannsjente. Dei har fått høyre ei rad med soger og segner av legdkjerringa på heimegarden, og mykje om dei mystiske haukakarane, som ingen veit kvar kom frå, men som er glupe spelemenn. Tittelen på novella er eit rop som kjem i det det bryt laus skogbrann, og heile bygda lyt hjelpe til. Haukafolket kjem nedetter til hjelp, etter at brannen er sløkt, og syner ei haldning som er mest avvisande og kynisk. Dei dreg jentene til seg med haldninga si og med spelet sitt. Først reiser Ymgjerd på skogen ei toreverskveld, og ingen finn ho att. Året etter blir Åshild bergteken av haukafela, reiser til skogs, og blir nærast valdteken av Gedron, sonen til gamlehauken.

Tema
----

Novella handlar mykje om driftar og lengt. Ingeborg Refling Hagen freista seinare å klårgjera kva fare dragninga mot haukafolket kunne tyde, og samanstilde brannen med røynsler frå andre verdskrigen. I eit seinare perspektiv kan ein slik lesa inn åtvaringar mot fascismen i denne forteljinga. Samstundes er det og eit folkeminneperspektiv i novella, der haukafolket mest er framstild som underjordiske eller varulvar. Hundemetaforikken heng ved dei novella gjennom, og Ymgjerd tek over dette "bikkjesmilet" før ho vert borte i skogen. Stilistisk kan denne soga minne mykje om tilsvarande forteljingar av Hans E. Kinck.
**Skrikebergtunnelen** er ein vegtunnel på europaveg 39 i Gulen kommune i Sogn og Fjordane. Tunnelen går gjennom Skrikeberget sørvest for Ytre Oppedal i Risnefjorden. Tunnelen er 1508 meter lang. Saman med resten av vegen mellom Instefjord og Oppedal vart Skrikebergtunnelen opna 22. juni 1990.

Samtidig med denne vegstrekninga vart det opna eit nytt ferjeleie i Ytre Oppedal. Ferjestrekninga mellom Oppedal-Lavik erstatta ferjestrekninga mellom Brekke og Lavik, som hadde vore i drift sidan 1965. Det fyrste ferjesambandet i området vart opna i 1955, og gjekk mellom Instefjord og Vadheim i Høyanger kommune. Frå 1960 gjekk ferja mellom Instefjord og Lavik.

Vegen mellom Instefjord og Oppedal fekk utmerkinga Vakre vegers pris av Statens Vegvesen i 1992.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Skrikebergtunnelen» frå Wikipedia på bokmål, den 11. november 2010.*

Der vert desse kjeldene gjevne:

* NRK Sogn og Fjordanes fylkesleksikon: «E 39 mellom Sogn og Bergen» (17. januar 2006)
* Statens vegvesen: «Vakre vegers pris: 1992: E39 fra Instefjord til Oppedal (Sogn og Fjordane)»[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
**Sprengkraft** er ein måte å måle den øydeleggande verknaden for sprengstoff på. Ofte vert målet TNT-ekvivalent brukt. Dette tyder at ein samanliknar øydeleggingane av sprengstoffet med kor mykje TNT, ein må bruke for å oppnå den same skaden. Trykket målast i eininga bar eller millibar.

* 3 mbar: Høgare smell enn smertegrensa på 140 dB
* 10 mbar: Skade på vindauga
* 35–70 mbar: Vindauga vert knuste
* 50 mbar: Øvste grense for bøtelege skadar på levande vesen
* 70 mbar: Skade på bygningar
* 200 mbar: Stor øydelegging på stålkonstruksjonar (høghus)
* 1400 mbar: Full øydelegging
* 2000 mbar: Direkte død på levande vesen i 99% av tilfella.

Berekna rekkevidde *s - på ei sprenging med sprengkraft*t *M*, forårsakar ein trykkskilnad *P* :

{\displaystyle s(P)=M^{\frac {1}{3}}\cdot e^{0,9267-0,5112\*(\ln(P))+0,0398\*(\ln(P))^{2}}}
med: s = rekkevidde i meter; P = trykkskilnad i bar; M = TNT-masse-ekvivalent i kilo

10 tonn TNT forårsakar i ein radius på 100 meter ein trykkskilnad på 350 mbar. 1 kilo TNT forårsakar ein trykkskilnad på 280 mbar på 5 meter. Atombomba over Hiroshima i 1945, Little Boy, årsaka ei sprengkraft på 13000 tonn TNT. Den største bomba som er sprengd nokon gong, er Tsar-Bomba, hadde ei sprengkraft på 57 millionar tonn TNT.

Døme på eit typisk russisk stridshovud på 550 kilotonn:  

Eldkule radius: 0.99 km (3.07 km²) - alt brenn eller smeltar  

Trykkbølge 20 PSI: 1.78 km (9.99 km²) - alle bygningar fullstendig øydelagde  

Strålingsradius (500 rem): 2.32 km (16.9 km²) - mellom 50 og 90% død av levande vesen  

Trykkbølge 5 PSI: 3.75 km (44.2 km²) - flesteparten av vanlege bygg øydelagde  

Varmestråling til 3. grads forbrenning: - 8.24 km (213 km²)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sprengkraft» frå Wikipedia på tysk, den 4. februar 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Artikel der nationalen Koordinationsstelle für Katastrophenhilfe der USA (FEMA)* (PDF; 1,4 MB)
* Sjå korleis ei atombombe ville verka i byen din: []
Bymuren i Visby
**Hansabyen Visby** (svensk: **Hansestaden Visby**) voks fram frå mellomalderen på Gotland i Sverige, til 1645 i Danmark. Nord i Europa vart Hansaen skipa, som frå starten var ei samanslutning av væpna handelsskip. Etter kvart slo handelsmennene seg ned i viktige handelsbyar. Nokre av desse byane fekk status som Hansaby. I Visby vart "Det tyska Gotlandsfararesällskapet" skipa. I åra etter busette det seg ein heil del russarar, danskar og spesielt tyske handelsmenn i Visby. Det var dei tyske hanseatane som bygde den noverande Sankta Maria domkyrka. Kyrkja stod ferdig i 1225. Visby gjekk på 1280-talet med i "Wendiska stadsförbundet" som vart utgjort av byar som Lübeck, Tallinn, Rostock, Riga o.s.b. 

Det var fyrst i 1356 at Hansaforbundet vart skipa.

Hansabyen Visby med Visby ringmur er teken med på UNESCO si verdsarvsliste. På same måte vis som Bryggen i Bergen i Noreg.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Riksantikvarieämbetet - Hansestaden Visby Arkivert 2005-10-29 ved Wayback Machine.
* Visby - arvet från medeltiden Arkivert 2009-01-04 ved Wayback Machine.

Sjå òg
------

* Almedalen
* Visby ringmur

| * v
* d
* e
Verdsarven i Sverige |
| --- |
| Drottningholms slott (1991)**·** Birka og Hovgården (1993)**·** Engelsbergs bruk (1993)**·** Helleristingsområdet i Tanum (1994)**·** Skogskyrkogården (1994)**·** Hansabyen Visby (1995)**·** Gammelstads kyrkstad (1996)**·** Laponia (1996)**·** Orlogsbyen Karlskrona (1998)**·** Höga kusten/Kvarken arkipel1 (2000)**·** Kulturlandskapet på Södra Öland (2000)**·** Falun og Kopparbergslagen (2001)**·** Grimeton kringkastar (2004)**·** Struvemeridianen2(2005)**·** Hälsingegårdar (2012) |  |
| Årstalla angjev når staden vart teken opp på verdsarvlista1 Delt med Finland 2 Delt mellom Estland, Finland, Hviterussland, Latvia, Litauen, Moldova, Noreg, Russland, Sverige og Ukraina |
**Hans Torgersen Vestby** (6. mars 1862–26. juli 1927) var ein norsk gardbrukar frå Vestby i Strømmen, kjent for i 1895 å ha konstruert og bygd den fyrste norskproduserte bilen. Dette kan ha vore det fyrste køyretøyet med stempelmotorar med innvendig forbrenning konstruert i Norden.

Her har teiknaren Trygve Krogsæter skildra køyreturen frå Strømmen til Kristiania slik han var omtala i Aftenposten den 24. oktober 1895.
Fleire kjelder siterer ein artikkel i Aftenposten den 24/10-1895, der det stod at bilen vart driven av ein *petroleumsmotor* og at han i tillegg til føraren hadde plass til fire passasjerar. Passasjerane sat i ein kupé, medan føraren sat framom kupéen. Ordet *bil* fanst ikkje på denne tida og Vestby kalla køyretøyet eit *landeveislokomotiv*. Farten vart oppgjeven til 2 mil per time (20 km/t).

Kjelder
-------

1. ↑  Greetland, P. *Bilens historie: Bilismens utvikling i Norge og en kronologisk oversikt over bilens historie*, Kongelig norsk automobilklub, 1951.
2. 1 2 3  *Motormuseet og industrihistorien langs Sagelven*, Skedsmo kommune.
3. 1 2  *Norges første bil*, Localhistoriewiki.no. (vitja 6/4-2013)
4. 1 2  Vestmo, B. *Glemte Norges første bilbygger* Arkivert 2009-05-20 ved Wayback Machine. Adressa.no, 25/1-2006.

| * v
* d
* e
Norske bilfabrikkar |
| --- |
| Bjering**·** Den norske automobilfabrikk **·** Elbil Norge **·** Geijer **·** Irgens **·** Mustad **·** Norsk automobilfabrikk **·** Stavern bilfabrikk **·** Think nordic **·** Troll **·** Vestby |
**Spreiingsmål** eller **dispersjonsmål** er i statistikk eit mål for spreiinga av observasjonane i eit observasjonsmateriale. Det mest vanlege er standardavvik. Eit anna spreiingsmål er variasjonsbreidd, som er skilnaden mellom største og minste observasjon.

Spreiingsmål
------------

Eit spreiingsmål er eit reelt tal som er null om alle observasjoane er identiske, og aukar etter kvart som observasjoane vert meir forskjellige. Spreiingsmålet kan ikkje vere mindre enn null. 

Dei fleste spreiingsmåla har same skala som storleiken som er målt. Med andre ord, om målingane har einingar som meter eller sekund, så har spreiingsmålet same eining. Av spreiingsmål finn ein: 

* Standardavvik
* kvartilavstand
* variasjonsbreidd
* Middelskilnad
* absolutt middelavvik
* absolutt gjennomsnittavvik (ofte berre kalla gjennomsnittsavvik)
* Standard avstandsavik

Somme spreiingsmål er dimensjonslause. Med andre ord har dei ikkje einingar, sjølv om variabelen ein måler sjølv har einingar. Desse er: 

* variasjonskoeffisient
* kvartil variasjonskoeffisient

Det finst òg andre spreiingsmål

* Varians

Kjelder
-------

* spredningsmål. (2011-11-08) I *Store norske leksikon*. Henta frå
**Colwell Bay** er ei bukt vest på Isle of Wight. Ho ligg mellom byane Totland og Yarmouth. Lengst nord i bukta ligg Cliff's End (Fort Albert), punktet på øya som ligg nærast det britiske fastlandet. Her ligg Hurst Castle på enden av ei lang halvøy, berre 1500 meter mot nordvest. Det sørlegaste punktet i bukta er Warden Point.

Colwell Bay har ei populær strand med ei lengd på 3 km. Ho består av sand og grus og her finst fasilitetar som kafear, butikkar og utleige av diverse utstyr. 

Eit område på 13,56 hektar har vorte erklært ein geologisk stad av særleg vitskapleg interesse (SSSI). Staden er kjend for geologi frå eosen-tida.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Colwell Bay Arkivert 2008-09-05 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Colwell Bay» frå Wikipedia på engelsk, den 10. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  What are Maritime Cliffs Arkivert 2006-09-29 ved Wayback Machine. Solent Forum

Koordinatar: 50°41′4″N 1°32′39″W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Springaren **Kristi Vangje** er rekna som ein typisk hallingspringar, med variantar i Numedal, Krødsherad og Valdres. I Hallingdal skriv slåtten seg frå spelemannen Ola A. Strand, som er rekna som hovudkjelda. Kristi Vangje var søster til far av Ola, og slåtten fekk namn etter Kristi av di ho totte svært godt om springaren, og lika å danse til han. Det er difor rineleg å tru at slåtten er knytt til strandaspelet, ein av dei to tradisjonslinene i Ål. På eldre dagar er det fortald at Kristi Vangje tok til tårene når slåtten vart spela. Det er strandavarianten av slåtten som ber namnet Kristi Vangje. 

Forma etter Ola Dekko er kalla *Hallingjenta*. Denne forma har og vore nytta i Krødsherad. Slåtten kom til Valdres med Ulrik Jensestogun, og springaren har namn etter han der. I Numedal er slåtten gjerne kalla *Ola Huken*. Det ser ut til at forma Hallingjenta med variantar har hatt større spreiing enn forma etter Ola A. Strand. Skilnaden på formene er at Dekkaforma byrjar på kvinten, medan Strandaforma byrjar på tersen. I dag er det likevel forma etter Ola A. Strand som er mest kjend. 

Slåtten er nok tolleg gamal, og har heime i Buskerud. I dag er det ikkje lett å finne ut om han opphavleg kom frå Hallingdal eller Numedal, sjølv om det er i Hallingdal ein finn flest former.

### Variantgruppa

Slåttegruppa har katalognummer 503 i hardingfeleverket. Varianten frå Krødsherad er ikkje teken med i lista (ein variant av Hallingjenta). 

* a: *Kristi Vangje*, etter Kristian Øvrevollseie, Hol [*daud lenkje*]. Nedskrift Sven Nyhus 1975. Øvrevollseie hadde slåtten etter Ola A. Strand frå Ål.

* b: *Kristi Vangje*, etter Sevat Sataøen, Ål [*daud lenkje*]. Nedskrift Eivind Groven 1963 etter opptak i NRK (G 1432, NRK magn. 1898). Sataøen hadde slåtten etter Ola A. Strand, Ål.

* c: *Springar etter Ola Dekko/Hallingjenta*, etter Sevat Sataøen, Ål [*daud lenkje*]. Nedskrift Eivind Groven 1963 etter opptak i NRK (G 1442, NRK magn. 1899). Sataøen hadde slåtten etter Ola Dekko, Ål.

* d: *Springar*, etter Ulrik Jensestogun, Nord-Aurdal [*daud lenkje*]. Nedskrift Einar Övergaard 1892. Slåttenedskrifta er komen frå Uppsala Landsmålsarkiv.

* e: *Springar etter Ulrik Jensestogun*, etter Olav Moe, Nord-Aurdal [*daud lenkje*]. Nedskrift Eivind Groven 1962 etter opptak i NRK (G 1397, NRK magn. 603).

* f: *Springar etter Ulrik Jensestogun*, etter Torleiv Bolstad, Øystre Slidre [*daud lenkje*]. Nedskrift Sven Nyhus 1974. Bolstad hadde slåtten etter Olav Moe.

* g: *Ola Huken*, etter Hellik Juveli, Flesberg [*daud lenkje*]. Nedskrift Sven Nyhus 1975. Juveli hadde slåtten etter Ole Nærlieie frå Flesberg. Juveli hadde og ei form av slåtten han kalla *Ravnåsen*. Ola Huken var ein spelemann frå Flesberg som reiste til Amerika kring 1880. Ola Huken skulle ha lært slåtten av Jokum Ravnås.
**Hans øy** (grønlandsk *Tartupaluk*, dansk *Hans Ø*, fransk *île Hans*, engelsk *Hans Island*) er ei øy i Kennedykanalen mellom Grønland og Ellesmere Island med posisjon 80°49'N, 66°26'V. Øya ligg kring 350 km nord for den nordlegaste grønlandske busetnaden Qaanaaq (Thule). Den næraste kanadiske tettstaden er Ausuittuq (Grise Fjord), 700 km sør. Den nordlegaste bemanna radio- og vêrstasjonen i verda er Alert, 200 km nord. Det er normalt berre mogleg å koma til øya med båt på spesielt milde somrar.

Øya er ei avlang og gold landtunge på 1,3 km², hovudsakleg av kalkstein. Øya vart oppkalla etter den grønlandske guiden Hans Hendriksen Suerssaq under ein amerikansk polarekspedisjon leia av Charles Francis Hall mellom 1871 og 1873.

Whiskykrigen
------------

Frå 1973 til 2022 gjorde både Canada og Danmark krav på øya. Øya kan verta viktig om det på grunn av global oppvarming vert opna ein sjøveg nord om Canada til Stillehavet. 

Striden tok seg opp etter at den danske fregatten KDM «Vædderen» patruljerte i området mellom Ellesmere Island og Grønland og heiste det danske flagget Dannebrog på Hans Øy den 13. august 2002. I august 2003 vart flagget utskift av mannskapet på kanadiske HDMS «Triton». Det danske og kanadiske militæret vitja øya jamleg, der dei fjerna motparten sitt flagg og heiste opp sitt eige. I tillegg la danskane alltid att ei flaske dansk snaps, når kanadiarane vitja øya erstatta dei ho med ei flaske kanadisk whisky.

I 2018 vart det oppretta ei arbeidsgruppe som skulle løyse problemet med den 1,3 kvadratkilometer store øya, og i november 2021 vart det semje om at dei to landa skulle overta kvar sin del av øya.

11. juni 2022 vart landa samde om at det skulle trekkast ei landgrense som følgjer kløfta som strekkjer seg over øya. Danmark får dimed si andre landegrense mot eit anna land, Canada. Den fyrste går mot Tyskland. Canada får også si andre landegrense. Den fyrste går mot USA.

Kjelder
-------

1. ↑  «Kald krig mellom NATO-land», *www.aftenposten.no* (på norsk bokmål), henta 20. oktober 2022
2. ↑  Weber, Bob. «Canada, Denmark should turn Hans Island into a condominium: academics» (på engelsk). CBC News. Henta 20. oktober 2022.
3. ↑  «Nettkrangel om ishavs-holme», *www.aftenposten.no* (på norsk bokmål), henta 20. oktober 2022
4. ↑  
Marthe Stoksvik (14. juni 2022). «Whiskykrigen er over – Danmark og Canada har løst grensestrid i Arktis». *VG*. VG/NTB.
5. ↑  «Canada and Denmark reach settlement over disputed Arctic island, sources say» (på engelsk). The Globe and Mail. 11. juni 2022.
6. ↑  «Kongeriget vokser: Danmark og Canada slutter fred efter 50 års ø-strid» (på dansk). Altinget. 13. juni 2022. Henta 13. juni 2022.
7. ↑  Svendsen, Jacob (13. juni 2022). «Nu er det endelig slut: Danmark og Canada deler Hans Ø». *Politiken* (på dansk). Henta 14. juni 2022.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Top of the World News - HDMS *Triton* sitt nyhendebrev.
* Danskene leder kampen om Nordpolen - Dagbladet.no Magasinet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Skredsøkar** eller **sendar/mottakar** (transiver) er ein type aktiv radioar som opererer på 457 kHz og er spesialiserte for å søka etter personar gravlagt under snø – normalt nytta for å finna snøskredoffer. 

Digital skredsøkar med LED-skjermDigital skredsøkar med LED-skjerm
Funksjonsmessig er dei stort sett like uavhengig av produsent. Når ein beveger seg i skredutsett området set ein apparatet i sendemodus, då vert det kontinuerleg send ein låg-straums puls som kan plukkast opp av eit tilsvarande apparat som er sett i søkemodus. Ved at båe einingar sender signal aukar det moglegheitene for at signala skal møtast samanlikna med passive sendarar (reflektor) som til dømes RECCO, som ein finn i ein del klesplagg. 

Tidlegare opererte ein del skredsøkarar på 2,275 kHz, men i 1986 vart det innført ein internasjonal frekvensstandard på 457 kHz, som framleis er gjeldande. Det gjer at sendar/mottakarar frå ulike merke fungerer på tvers. 

Det er verdt å merke seg at skredsøkarar ikkje verkar preventivt for å unngå skred eller for å unngå å verte gravlagd, men dei vert nytta for å redusere tida skredofferet ligg gravlagd.

Type skredsøkarar
-----------------

Det er i all hovudsak to typar skredsøkarar, digitale og analoge. Dei nyttar begge to den internasjonale standarden for skredsøkarar, og varierer berre i korleis dei identifiserer ein gravlagt skredsøkar. Dei fleste skredsøkarane som ein no finn i butikken er digitale, fordi dei er enklare å nytte og har høgare attfinningsgrad. Fleire digitale skredsøkarar på marknaden har òg støtte for analogt signal.
Handelsmannen Kuzma Minin oppfordrar innbyggjarane i Nizjnij Novgorod til å samle ein hær av frivillige for å slå tilbake den polske invasjonen, måleri frå 1896 av Konstantin Makovskij
**Den store urotida** (russisk Смутное время, *Smutnoje vremja*) er ei nemning på ein periode i russisk historie, frå 1598 til 1613 og som er kjenneteikna ved ei stor politisk, sosial og økonomisk krise som førte til ein mellombels kollaps for den russiske staten. Ei rekkje herskarar tok makta og vart like raskt avsett, kortast tid på trona hadde Fjodor II som regjerte i 49 dagar.

I tillegg freista «falske Dmitrij II» å hevde retten sin til trona og noko seinare freista svenskane å innsetje tronarvingen Karl Filip som russisk tsar. Polen-Litauen invaderte Russland men vart slått tilbake av ein russisk folkehær i 1612, før Mikhail Romanov vart valt til ny tsar og la grunnlaget for huset Romanov.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Den store urotiden» frå Wikipedia på bokmål, den 17. november 2010.*
**Den transkaspiske regionen** (russisk Закаспийская Область, Zakaspijskaja Oblast) eller **Transkaspia** er eit namn nytta før 1924 om dei russiske områda aust for Kaspihavet som grensa til Khorasan i Iran og Afghanistan i sør, den tidlegare russiske provinsen Uralsk i nord, det tidlegare russiske protektoratet Khiva og Bukhara-emiratet i nordaust og Afghanistan i søraust. Området var 550 489 km² stort med 377 416 innbyggjarar i 1897. Omrmådet tilsvarer i dag omtrent Turkmenistan. 

Den transkaspiske regionen på eit kart frå 1903

Historie
--------

Transkaspia vart erobra av Russland i 1879-1885 i ei rekkje felttog leia av generalane Lomakin, Skobelev og Mikhail Annenkov. Bygginga av Den transkaspiske jernbanen startar ves kysten av Kaspihavet i 1879 for å sikre russisk kontroll over regionen og gje ein rask militærveg til den afghanske grensa. I 1885 oppstod nesten ei krise då russarane annekterte oasen Pendjeh sør for Merv, og Storbritannia nesten gjekk til krig då dei trudde at russarane kom til marsjere vidare til Herat i Afghanistan. Fram til 1898 var Transkaspia ein del av generalguvernørskapet Kaukasus og styrt frå Tiflis, men same år vart det gjort til oblastet Russisk Turkestan og styrt frå Tasjkent. Under revolusjonsperioden i 1917-191 var Transkaspia ein kort periode okkupert av britisk-indiske styrkar frå Meshed. Regionen var ein av dei siste områda med motstand frå Basmatsji under bolsjevikane og dei siste opprørarane rømde over grensa til Afghanistan og Iran i 1922-1923.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Transcaspian Region» frå Wikipedia på engelsk, den 4. november 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  G.N. Curzon *Russia in Central Asia* (London: Longmans) 1889 s 1-15
Koordinatar: 46°53′17.5″N 10°01′55.7″E﻿

**Große Seehorn** er eit 3 121 meter høgt fjell i Silvrettafjella, på landegrensa mellom Sveits og Austerrike. Fjellet har ein prektig, lett hornaktig og pyramidelik utsjånad. 

Fyrstebestiginga fann stad den 26. august 1869. Florian Brosi og Emil Hauser og dei tre fjellførarane Christian Jann, Chr. Jegen og Schoch kleiv til topps.

Große Seehorn og grannetoppen Großlitzner vert haldne for å vere dei vakraste tvillingtoppane i Silvrettafjella. Mellom dei går fjellryggen Litzner-Hochjoch (ca 2 960 m). Normalruta tek utgangspunkt i *Saarbrücker Hütte* og fører over *Seelücke* (2 776 m) og vidare over vestsida av fjellet, og opp nordvestegga til topps.

3 032 meter høge *Chlein Seehorn* ligg vest Große Seehorn. Denne fjelltoppen ligg i sin heilskap på sveitsisk grunn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Große Seehorn» frå Wikipedia på tysk, den 11. mars 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå røyk (fleirtyding).* 
Røyk frå eit vulkanutbrot.
**Røyk** er eit fellesnamn på synlege avgassar frå forbrenning eller industriprosessar. Hovudmassen av røyk består av gassar, oftast av nitrogen, oksygen, karbondioksid og vassdamp. Røyk er synleg på grunn av røykpartiklar, som utgjer ein liten del av massen i røyken sjølv om partiklane opptrer i store mengder i røyken. Røykpartiklane er særs små, oftast under 1 μm i diameter.

Røykpartiklar frå forbrenning kan bestå av oske, uforbrent stoff og sot. Røykpartiklar frå metallurgiske prosessar er danna ved kondensasjon, og er kuleforma. Eit velkjent eksempel er røyk frå omnar for framstilling av ferrosilisium. Røykpartiklane er her små kuler av glassaktig (amorft) silisiumdioksid, dei fleste omkring 1/10000 mm i diameter.

Kunstig røyk blir brukt militært for å gjere observasjonane til fienden vanskelegare. Røyken kan mellom anna framstillast av olje (ved ufullstendig forbrenning) og av titantetraklorid. Røyk inneheld også små mengder ioniserte gassar og partiklar med elektrisk ladning.

Kjelder
-------

* «røyk – avgass» i *Store norske leksikon*, snl.no.
Det er føreslått at denne sida blir fletta med *Istid 3: Dinosaurene kommer*. (Sjå eventuelt diskusjon)

"ISTID 3: Dinosaurene kommer", er ein animert film frå 2009 som hadde premiere 1.Juli i Norden og USA. Filmen er ein oppfølgar frå ISTID og ISTID 2. Filmen blei produsert av Blue Sky Studios, den blei regissert av Carlos Saldanha. Carlos regisserte dei 3 andre filmane au. Starten på ISTID 3 blei delvis nemnt i ISTID 2, men berre heilt i slutten. Den første traileren blei vist i forbindelse med premiere av filmen «Horton reddar ein Kven» (14.mars 2008)

Handling
--------

Når istida er over får Sid, Manny, Diego, Ellie, Scrat og Scratte, Eddie, Crash nye bekymringar. Dinosaurane kjem inn i verda deira. I møte med den gale, rare einøygde røyskatta Buck…… Manny og vennane hans hamnar ei framand verd full av illsinte dinosaurar, Inkludert ein gretten T-Rex som har ein del uoppgjorte ting med litle sid.  

I mellomtida har Scratt møtt den nydelige Scratte, Her er det mykje som forgår. Vil ho ha han som han er eller vil hun ha eikenøtta hans.   

Mykje har forandra seg for istid-figurane i denne filmen. Mammutane Manny og Ellie venter born. Sabeltigeren Diego er rastløys. Og dovendyret sid adopterer tre dinosauregg. 

Når dei har klekke ut, kjem dinosaurmammaen og fører både ungane og sid til ein hemmelig verd under isen. Manny, Ellie og Diego følger etter for å redde Sid. Det er begynnelsen på eventyret, der det nøttegale ekornet Scrat møter ny motstand. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ekornrotta Scrat   |  |  |
| Scratte   |  |  |
| Buck   |  | Åsleik Engmark   |
| Pungrotta Crash   |  | Espen Sandvik   |
| Dovendyret Sid   |  | Dagfinn Lyngbø   |
| Mammuten Manfred («Manny»)   |  | Otto Jespersen   |
| Sabeltanntigeren Diego   |  | Sven Nordin   |
| Mammuten Ellie   |  | Linn Skåber   |
| Pungrotta Eddie   |  | Jan Gunnar Røise   |
**Røssvatnet** i Nordland er med eit areal på 219 km² den nest største innsjøen i Noreg. Innsjøen har det sørsamiske namnet *Reevhtse*.

Røssvatnet ligg i kommunane Hattfjelldal og Hemnes i Nordland fylke, 383 meter over havet. Røssvatnet renn ut i Ranfjorden ved Korgen gjennom Røssåga. Vatnet vart regulert i 1957. Ved reguleringa vart vatnet demt opp 9 meter, og arealet auka slik at Røssvatnet passerte Femunden på lista over dei største innsjøane i Noreg. Tustervatnet blei no ein del av innsjøen. Magasinvolumet er noko større (2,3 milliardar kub. m.), enn oppdemma volum (2,2 milliardar kub. m.).

Ved Røssvatnet er det funne spor av busetjing heilt attende til steinalderen. Gardane langs Røssvatnet vart i hovudsak rydda utover 17- og 1800-talet. Mange av dei mista mykje dyrka jord ved reguleringa på 1950-talet.

Flyfoto av den nordlege delen av Røssvatnet

Kjelder
-------

1. ↑  «Røssvatnet». *Faktaark*. Kartverket. Henta 9. november 2016.

Bakgrunnsstoff
--------------

* NVE: Dei største innsjøane i Noreg[*daud lenkje*]
* Arkeologisk artikkel: *Historien om en knakkeplass fra yngre steinalder som havnet under vann*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**C7 og C8** er automatgevær frå Colt Canada, tidlegare kjent som Diemaco. C7 er ein klona av det velkjende M16-geværet som er standardvåpen til dei væpna styrkane i USA, medan C8 er ein klona av M16s viderutvikling: karabinversjonen M4. Sagt på ein annan måte, C8 er karabinversjonen av C7. Alle nemnde gevær er ein del av AR-15 familien, og har dermed røter tilbake til utviklinga av M16 på 60-talet. C8 sin fordel framfor nemnde våpen er dens «heavy barrel», eit ekstra tjukt forkromma løp, som toler ekstrem ildgivning utan å gløda eller endra form.

Noreg
-----

I Noreg har Jegerkommandoen til hæren (HJK) og Marinejegerkommandoen (MJK) C8 som sit standardvåpen, då med ein versjon kalla C8SFW, der SFW står for *Special Force sin Weapon.* C8SFW er karabin-forma og svært lik C8 og M4.

Forsvaret sitt spesialkommando testa ut HK416 i ein periode, men gjekk fort tilbake til Diemaco C8SFW. Grunnen er at HK416 ikkje er utstyrt med "heavy barrel" slik C8sfw er. FSK har 25 års røynsle med C8sfw, og valde difor å halda på dette som standard angrepsrifle.

Andre brukarar
--------------

C7 er approbert som Gevær M/95 i det danske forsvaret der det er standardgevær, medan C8 er kalla Karabin M/96. C7 og C8 vert òg brukt som standardvåpen i opphavslandet Canada, av og dessutan hæren og marinekorpset i Nederland. Dei britiske spesialstyrkene Special Air Service og Special Boat Service brukar berre C8, på same måte som dei norske spesialstyrkene.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Colt Canada C7» frå Wikipedia på bokmål, den 22. april 2017.*
**Großer Wannsee** er ein innsjø i bydelen Steglitz-Zehlendorf i den vestlege delen av Berlin, og er forbunde med elva Havel. Sør for Großer Wannsee ligg Kleiner Wannsee, den første sjøen i Griebnitzkanalen.

Havel, Großer Wannsee, Griebnitzkanalen, Griebnitzsee og Glienicker Laake omsluttar det øyforma distriktet Berlin-Wannsee, som ligg vest for Großer Wannsee.

I den nordaustlege delen av Großer Wannsee ligg øya Schwanenwerder. Øya Pfaueninsel ligg i Havel rett ved utløpet til Wannsee i nordvestleg retning, og har båtsamband med fastlandet.

Strandbad Wannsee er eit freda friluftsområde, som var eit av dei mest populære utfartsstadane for innbyggjarane i Vest-Berlin før muren fall. Under den kalde krigen spelte Wannsee ei spesielt stor rolle som rekreasjonsområde for den innemura folkesetnaden i Vest-Berlin.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Großer Wannsee» frå Wikipedia på bokmål, og «Großer Wannsee» frå Wikipedia på tysk den 3. juni 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Podunavlje** (serbisk Подунавље) er namnet på tilsigsområdet til Donau i Serbia (Vojvodina og Sentral-Serbia) og Kroatia (Slavonia, Srijem og Baranja).

Historie
--------

På den første halvdelen av 1700-talet låg grenseområdet Sava-Donau for Habsburg i området. 

Donau Banovina kart
Mellom 1922 og 1929 var Podunavlje oblast ein av dei administrative einingane i Kongedømet av serbarar, kroatar og slovenarar. Det inkluderte delar av regionane Šumadija og Banat og setet låg i Smederevo. Mellom 1929 og 1941 var han ein av provinsane i Kongedømet Jugoslavia og vart kalla Donau Banovina. Provinsen bestod av dei geografiske regionane Syrmia, Bačka, Banat, Baranja, Šumadija og Braničevo. Hovudstaden i Donau Banovina var Novi Sad. I 1941, under den andre verdskrigen , okkuperte aksemaktene provinsen. Bačka og Baranja vart ein del av Ungarn ,medan Syrmia vart ein del av Den sjølvstendige staten Kroatia. Resten av provinsen vart ein del av det tysk-okkuperte Serbia mellom 1941 og 1944 med hovudstad i Smederevo. I dag er Smederevo setet for Podunavlje distrikt i Serbia.

Mellom 1980 og 1989 var Podunavlje namnet på ein av dei sju tidlegare kommunane i Novi Sad i Serbia.

Byar i Podunavlje
-----------------

Serbia:

* Apatin
* Bačka Palanka
* Beočin
* Futog
* Veternik
* Novi Sad, hovudstaden i Vojvodina
* Sremska Kamenica
* Petrovaradin
* Sremski Karlovci
* Zemun
* Beograd, hovudstaden i Serbia
* Pančevo
* Smederevo
* Kovin
* Kostolac
* Veliko Gradište
* Kladovo

Byar i Kroatia:

* Borovo
* Vukovar
* Ilok

Galleri
-------

* VeternikVeternik
* Petrovaradin festningPetrovaradin festning
* Kalemegdan i BeogradKalemegdan i Beograd
* Golubac festningGolubac festning
* Tabula Traiana nær KladovoTabula Traiana nær Kladovo
* VukovarVukovar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Podunavlje» frå Wikipedia på engelsk, den 20. mars 2009.*
Koordinatar: 70°45′S 68°35′W﻿

**Grottobreen** er ein isbre på austkysten av Aleksanderøya i Antarktis, som flyt aust og ut i George VI Sound mellom Belemnite Point og Ablation Point. Han er 9 km lang, 5,5 km brei der han flyt ut frå kystfjella, og 13 km brei ved munningen. Han vart først fotografert frå lufta den 23. november 1935 av Lincoln Ellsworth og kartlagd frå desse bileta av W.L.G. Joerg. Han vart grovt kartlagd i 1936 av British Graham Land Expedition og kartlagd på ny i 1949 av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS). Isbreen fekk dette namnet frå FIDS fordi ein sledehund vart berga frå ein bresprekk på denne breen.

Sjå òg
------

* Isbrear i Antarktis
* Holoviakbreen
* Ilievbreen
* Palestrinabreen

Kjelder
-------

1. ↑  «Grotto Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 21. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Grottobreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Ein **trebank** er eit tekstkorpus der kvar setning er annotert med syntaktisk informasjon. Den syntaktiske strukturen blir oftast representert med ein trestruktur, difor namnet trebank. Trebankar kan nyttast til å studere syntaktiske fenomen i korpuslingvistikk, eller til å trene eller teste parserar i datalingvistikk.

Trebankar blir ofte skapt på grunnlag av eit korpus som allereie er annotert med syntaktiske kategoriar (såkalla POS-tagging). Trebankar på si side blir gjerne grunnlaget for korpus med semantisk, pragmatisk eller annan lingvistisk informasjon. 

Trebankar kan skapast manuelt, ved at lingvistar annoterer kvar setning med den syntaktisk strukturen, eller halvautomatisk, der ein parser annoterer med ein struktur som lingvistar går gjennom og korrigerer.

Visse trebankar følgjer ein spesifikk lingvistisk teori i den syntaktiske annotasjonen (t.d. følgjer BulTreeBank teorien HPSG), men dei fleste prøver å vere mindre teori-spesifikke. Likevel kan ein finne to hovudgruppar her:

1. trebankar som annoterer frasestruktur (t.d. Penn Treebank), dvs. dei viser syntaktisk dominans og presedens
2. trebankar som annoterer dependentstruktur (t.d. Prague Dependency Treebank) eller trekkstruktur

Det finst mange måtar å representere den syntaktiske strukturen på, t.d. kan ein nytte enkle markerte parenteser i ein tekstfil, t.d. slik (etter Penn Treebank):

```
(S (NP (NNP John))
   (VP (VBZ loves)
       (NP (NNP Mary)))
   (. .))
```

eller ein kan t.d. nytte eit trebank-spesifikt XML-skjema. 

TREPIL (prosjektside Arkivert 2007-08-07 ved Wayback Machine.) er ein norsk trebank som nyttar halvautomatisk annotasjon, og byggjer på den LFG-baserte grammatikken frå NorGram.

TIGERSearch (hjemmeside Arkivert 2007-09-11 ved Wayback Machine.) er eit gratis og ope program for å søkje gjennom trebankar, med båe grafisk og tekstleg brukargrensesnitt (ein kan t.d. søkje etter alle setningar i korpuset med genitive nominalfrasar dominert av andre nominalfrasar med adjektivfrasar som sysken).