recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Glenn Ashby Davis** (12. september 1934–28. januar 2009) frå Follansbee i Vest-Virginia i USA, var ein USA-amerikansk friidrettsutøvar som spesialistere seg på 400 m hekk. Han vann til saman tre gullmedaljar under sommar-OL 1956 i Melbourne og sommar-OL 1960 i Roma. Frå 1950 var han for det meste busett i Barberton i delstaten Ohio, der han også døydde.

Aktiv
-----

Under uttaket til sommar-OL i 1956 sette Davis verdsrekord på 400 meter hekk med tida 49,5, og vart dermed den fyrste som sprang distansen på under 50 sekundar. I olympiaden i Melbourne, seint i 1956, levde han opp til favorittstempelet og tok gull på 400 meter hekk med tida 50,1, sju tidelar føre landsmannen Silas Southern som hadde imponert i semifinalane med tida 50,1 og heatsiger over Davis.

I 1958 forbetra Davis sin eigen verdsrekord til 49,2 sekundar under ei tevling på Nepstadion i Budapest. Same sesongen imponerte han med å springe 100 meter på 10,3, verdsrekorden var då 10,1, og 400 meter flatt på 45,5, noko som plasserte han på andreplassen på rekordlista over 400-meterløparar.

Fire år etter triumfen i Melbourne tok Davis nytt OL-gull under Roma-OL, då på tida 49,3. Under leikane avslutta han si tid som friidrettutøvar med å springe tredjeetappen på USAs vinnarlag på 4x400 m stafett, saman med Jack Yerman, Earl Young og Otis Davis.

I 1960 og -61 spela Glenn Davis i to sesongar amerikansk fotball for Detroit Lions. Etter nokre år som trenar for universitetslag, slo han seg ned i heimbyen Barberton, der han var lærar og trenar.

### OL-medaljar

* 1956  Australia Melbourne - Gull **Gull** 400 meter hekk  USA
* 1960  Italia Roma - Gull **Gull** 400 meter hekk  USA
* 1960  Italia Roma - Gull **Gull** 4 x 400 meter stafett  USA

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Davis i Washington Post

Kjelder
-------

* *Friidrott 61*, Hälsingborg, 1961

* *Denne artikkelen bygger på «Glenn Davis (athlete)» frå Wikipedia på engelsk, den 21. juli 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Systemdynamikk** er eit sett med konseptuelle verktøy som mogeleggjer forståing av strukturen og dynamikken i komplekse system. Døme på slike system kan vere global folkevekstsutvikling, klimaendringar, store organisasjonar, etc. Eit fokus i systemdynamikk er på feedback eller tilbakekobling i systema og korleis dette kan bryte med intuisjon til den som tar avgjerslene. Modellane blir òg gjerne brukt til å vise korleis svingingar i til dømes pris eller produktivitet, som gjerne vert tilskriven eksterne tilhøve, som børs og lønsoppgjer, eigentleg kan forklarast utor den indre dynamikken til systemet.

Systemdynamikk brukast ofte i utviklinga av formelle datamodellar for simulering av tiltak og langsiktig utvikling i komplekse system. Ut i frå dette vil systemdynamikk kunne oppfattast som eit verktøy for langsiktig læring og testing av strategiar i ein simulert, og såleis risikofri verd. Dette blir ofte omtalt som eit «management flight simulator».

Fagfeltet har opphavet sitt frå MIT i USA, der Jay Forrester vert rekna å vere grunnleggjaren til fagfeltet. Omgrep og verktøy er nærskyldt med ingeniørfaget kontrollteori, òg kalla kybernetikk.

I Noreg tilbydast det ein mastergrad i systemdynamikk ved Universitetet i Bergen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Systemdynamikk» frå Wikipedia på bokmål, den 12. september 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Systemdynamikk-sider hos Universitetet i Bergens Arkivert 2008-12-31 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC

 |
**Delta-klasse ubåt** er ei nemning på fire fartøyklasser av ubåtar frå den russiske (og tidlegare sovjetiske) marinen.

Desse strategiske ubåtklassane vart bygde av Sovjetunionen under den kalde krigen. Delta-klassene er i regelen bestykka med ubåtmissil (SLBM), som framleis er russiske andreslagvåpen.

Prosjekt 667B Murena (Delta I)
------------------------------

Ubåt av Murena-klassen.
Utviklinga av Projekt 667B Murena byrja i 1965, då Sovjetunionen ville ha ein ubåt som kunne avfyre missil utan å passere SOSUS-feltet i Atlanterhavet.

Prosjekt 667BD Murena-M (Delta II)
----------------------------------

Murena-M
Murena-M-klassen var ei vidareutvikling av Murena-klassen. Murena-M bygde på same skrogdesign som Murena, med ein viss skilnad. Mellom anna hadde ein auka lengda på ubåten med 16 meter for å få plass til fire missilrøyr til.

Prosjekt 667BDR *Kalmar* (Delta III)
------------------------------------

Ein ubåt av Kalmar-klassen.
Kalmar-klassen var eit stort steg fram for den sovjetiske stridsmakta. Dette var den første ubåten som kunne avfyra alla missila på ein gong. Desse missila var òg dei første til å bere meir enn eit stridshovud (MIRV).

Prosjekt 667BDRM Delfin (Delta IV)
----------------------------------

Ubåt frå Delta-IV-klassen som også blir kalla «Prosjekt 667BDRM Delfin».
Delta IV-klasse ubåt er den fjerde og siste av Delta-klassen. Utviklinga starta seint på 1970-talet, og i åra 1985–1992 var sju stykker levert til sovjetmarinen. Denne hadde ei ny type propell med fem blad og kunne fara stillare fram under vassflata.

Sjå òg
------

* Liste over atomubåtar i teneste
* Liste over atomubåtar
* Tapte russiske eller sovjetiske ubåtar
* Russiske marinefartøy i aktiv teneste

Kjelder
-------

* Warfare.ru
* Globalsecurity.com

* *Denne artikkelen bygger på «Delta-klass» frå Wikipedia på svensk, den 5. april 2018.*
Skisse av ubåt frå Prosjekt 671RTM
Ubåt frå Victor III-klassem
**Ubåtklassen Victor III**, det sovjetiske ubåtprosjektet 671RTM/RTMK Sjtsjuka, 'gjedde'), byrja tenesta i 1979. 25 fartøy i ubåtklassa vart byggde fram til 1991. Desse ubåtane hadde fire missilbrønnar for utskyting av SS-N-21 Sampson eller SS-N-15 Starfish-missil og Type 53-torpedoar I tillegg hadde dei to missilbrønnar for utskyting av SS-N-16 Stallion missilar og Type 65-torpedoar.

Nokre av desse ubåtane hadde propellar som vart dreia med piratkopierte dataprogram som Sovjetunionen hadde fått tilgang til gjennom den såkalla Toshiba-Kongsberg-skandalen.

Sjå òg
------

* Liste over atomubåtar i teneste
* Liste over ubåtklassar i teneste
* Liste over atomubåtar

Referansar
----------

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 4. oktober 2007, henta 22. april 2018
2. ↑  Wende A. Wrubel (1989). «The Toshiba-Kongsberg incident» (PDF). American University International Law Review. Arkivert frå originalen (PDF) 13. januar 2014. Henta 10. september 2011.  Arkivert 2014-01-13 ved Wayback Machine.
3. ↑  «Project 671 Victor class» (på engelska). Federation of American Scientists. 7 september 2000. Henta 10. september 2011.  CS1 maint: Unrecognized language (link) Arkivert 2011-09-25 ved Wayback Machine.
**Tomra** eller **Tomrefjord** er ein tettstad i Vestnes kommune i Møre og Romsdal. Tettstaden ligg på austsida av botnen av Tomrefjorden og har 1 167 innbyggjarar per 1. januar 2017.

Tettstaden har mellom anna skipsverftet Vard Langsten og konfeksjonsindustri. Tettstaden har idrettsanlegg med kunstgrasbane, symjehall, innandørs idrettshall og utandørs sports-amfi. Det lokale samfunnshuset heiter Idahall. Messingkorpsa Tomra Brass Band og Tomrefjord skulekorps her begge base i bygda. Det er hyttefelt på Tomrefjellet, i områda kring Svartløkvatnet. Det lokale idrettslaget, Tomrefjord Idrettslag, vart stifta i 1921. 

Nokre kilometer opp frå bygda er det mange mil med langrennsløyper, varmestover og lysløype. Desse løypene er mykje brukt om vinteren både av Romsdalsbygda og nabobygdene på Sunnmøre. 

Tomrefjord er fødestaden til forretningsmannen Bjørn Rune Gjelsten.

Kjelder
-------

1. ↑  «Tomra». Store norske leksikon. 12. januar 2016. Henta 2. mai 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tomrefjord Idrettslag

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
Koordinatar: 24°30′N 54°21′E﻿

**Al Lulu** eller **Luluøya** (arabisk جزيرة اللؤلؤ) er ei kunstig øy utafor kysten av Abu Dhabi, hovudstaden i Dei sameinte arabiske emirata. Ho strekkjer seg frå Abu Dhabi-moloen til Zayed hamn. Øya er litt over 4 km² stor. 

Øya vart bygd frå 1988 til 1992. Etter at det vart lagt fleire forskjellige planar for øya, er no utvikal til å bli eit delvis bustadområde og delvis forretningsstrøk. Etter 2009 har det ikkje gått båtsamband til øya og ho er no lukka for ålmenta og berre tilgjengeleg med privatbåt. Øya har likevel ofte blitt brukt av ålmenta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al Lulu» frå Wikipedia på engelsk, den 6. juni 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Lulu Island in Abu Dhabi — Information». MyDestination.com. Henta 6. juni 2016.
2. ↑  Thomas, Jen (18. desember 2011). «Lulu Island ... closed to the public, sort of». *The National* (Abu Dhabi). Henta 6. juni 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Ordet borgarleg har på norsk to heilt ulike tydingar, som i opphavsspråket fransk er klart skilde med to ulike ord. 

Den eine tydinga er *samfunnsmedlem*, på fransk *citoyen*/*citoyenne*. Me kjenner igjen uttrykket i det å vera borgar i ein by eller å vera statsborgar i eit land.

Ordet borgarleg i tydinga for (alle) statsborgarar eller samfunnsmedlemer blir blant anna bruka i uttrykka «å gifta seg borgarleg» eller tidlegare «Borgarleg konfirmasjon», då i motsetning til kyrkjeleg, som i prinsippet berre er for medlemene av Den norske kyrkja.

Den andre tydinga er knytt til ei viss politisk orientering, på fransk *bourgeois* (bursjo'a)/*bourgeoise*. På norsk er borgarleg som politisk omgrep blitt nær på synonymt med ikkje-sosialistisk. I den første tida etter andre verdskrigen vart omgrepet *borgarleg* brukt om partia Høgre, Kristeleg Folkeparti, Bondepartiet/Senterpartiet og Venstre, etter 1972 òg Det Nye Folkepartiet/Det Liberale Folkepartiet. Fram til stortingsvalet 1985 samarbeidde desse partia ofte med kvarandre både i koalisjonsregjeringar og på felleslister ved stortingsval. Sidan 1980-talet har omgrepet *borgarleg* i politikken blitt mindre klart definert. I 1985 gjekk Venstre til val på eit samarbeid med venstresida, og i 2005 gjorde Senterpartiet det same, medan dei tre sentrumspartia i 1997 gjekk til val på eit samarbeid med kvarandre utan å ville ha med seg verken Høgre eller Arbeidarpartiet. Det er dessutan mykje diskutert om Framstegspartiet kan reknast som eit borgarleg parti, sjølv om ingen tvilar på at det er ikkje-sosialistisk. Alt dette har ført til at omgrepet *borgarleg* er meir uklart og vert mindre brukt i politisk språkbruk i våre dagar.
|  |
| --- |
| ***«Voda»***  Song av Ana Soklič |
|  |
| **Land** | Slovenia |
| **Språk** | Slovensk |
| **Utgjeve** | 18. februar 2020 |
| **Sjanger** | Ballade |
| **Lengd** | 03:01 |
| **Selskap** | ZKP RTVSLO |
| Låtskrivar(ar) | Ana Soklič, Bojan Simončič |
|

**«Voda»** ('vatn') er ein popballade frå 2020, utgjeven av den slovenske artisten Ana Soklič. Ho har skrive teksta til songen, og ho har komponert melodien saman med Bojan Simončič. «Voda» vann den slovenske musikktevlinga *EMA 2020* i februar 2020 og skulle ha vore det slovenske bidraget i Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam i Nederland, men 18. mars 2020 avlyste EBU Eurovision Song Contest på grunn av koronaviruspandemien i Europa vinteren 2020.

Eurovision Song Contest
-----------------------

«Voda» deltok i den slovenske musikktevlinga *EMA 2020*, arrangert av allmennkringkasteren RTVSLO. EMA er den slovenske versjonen av norske Melodi Grand Prix, og vinnaren får representere Slovenia i Eurovision Song Contest. RTVSLO tok imot bidrag til tevlinga fram til 19. november 2019, og «Voda» var blant dei tolv songane som vart plukka ut til tevlinga. I den slovenske finalen 22. februar 2020 vann songen telefonavrøystinga med 5035 røyster. Som følgje av sigeren vart «Voda» det slovenske bidraget til Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam.

I januar 2020 vart Slovenia trekt ut til å delta i den fyrste semifinalen av Eurovision Song Contest. Semifinalen skulle ha vore arrangert i Rotterdam Ahoy tysdag 12. mai. På grunn av koronavirusutbrotet i Europa vinteren 2020 såg EBU seg nøydd til å avlyse Eurovision Song Contest for å hindra spreiing av koronaviruset SARS-CoV-2 og den medfølgjande sjukdomen covid-19.

Utgjevingshistorikk
-------------------

| Region | Dato | Format | Merke | Ref. |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Slovenia | 18. februar 2020 | Radioversjon | RTVSLO |  |
|

Kjelder
-------

1. ↑  Santos, Pedro (22. februar 2020). «Slovenia: Ana Soklič to Eurovision 2020 after winning EMA». Henta 22. februar 2020.
2. ↑  Granger, Anthony (20. mars 2020). «Belgium: Hooverphonic Will Compete At Eurovision 2021» (på engelsk). Henta 20. mars 2020.
3. ↑  Niazi, Dan (1. august 2019). «Slovenia’s RTVSLO open submission window for EMA 2020». escxtra. Henta 22. februar 2020.
4. ↑  Farren, Neil (20. desember 2019). «Slovenia: EMA 2020 Finalists Revealed». eurovoix. Henta 22. februar 2020.
5. ↑  «Slovenia has picked Ana Soklič for Eurovision 2020». eurovision.tv. 22. februar 2020. Henta 24. februar 2020.
6. ↑  «First Semi-Final of Rotterdam 2020». eurovision.tv. Henta 21. februar 2020.
7. ↑  Svendsen, Maiken (18. mars 2020). «Eurovision Song Contest avlyst» (på norsk bokmål). Henta 20. mars 2020.
8. ↑  Juhász, Ervin (18. februar 2020). «Listen To Longer Clips Of All Participating Songs In Slovenia's EMA 2020!». Henta 23. februar 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Voda (Ana Soklič-sang)» frå Wikipedia på bokmål, den 15. desember 2021.*
**Landssvik** er å svika landet sitt på ein eller annan måte, som ved å samarbeida med ein fiende i krigstid, eller driva spionasje. Landssvik blir sett på som eit særs alvorleg brotsverk, og har ofte hatt dødsstraff, gjerne ei særs pinefull ei.

I Noreg er nemninga mest brukt i samband med den andre verdskrigen, i Noreg frå 1940 til 1945. Ein kunne verta kalla landssvikar om ein på noko vis samarbeidde med dei tyske okkupantane eller med partiet Nasjonal Samling. Om ein tente pengar på samarbeidet kunne det kallast økonomisk landssvik. Det norske landssvikoppgjeret har vorte kritisert i ettertid.

Ein som samarbeidde med nasjonalsosialistane (nazistane) kunne verta kalla ein quisling, etter Vidkun Quisling. Dette uttrykket breidde seg over heile Vesten etter den andre verdskrigen som nemning på landssvikarar. 

Nemninga *landssvik* har òg vorte mykje nytta i løpet av Den kalde krigen. Den mest kjende rettssaka om landssvik i Noreg under Den kalde krigen er Treholt-saka.

Sjå òg
------

* Landssviklova av 1945
* Det norske landssvikoppgjeret
* Noreg under andre verdskrigen
* Mytteri
* Svindel
* Kontraspionasje

Bakgrunnsstoff
--------------

* Riksarkivet om innsyn i landssviksaker Arkivert 2005-04-04 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* HDS
* NKC

 |
**Martin Fourcade** (fødd 14. september 1988) er ein fransk skiskyttar frå Perpignan i Languedoc-Roussillon. Han har fem VM-gull og vann verdscupen i skiskytingbåde i 2012 og 2013. Skiskyttaren Simon Fourcade er ein eldre bror.

### Aktiv

Fourcade fekk sitt gjennombrot då han under vinter-OL 2010 tok sølvmedaljen på fellesstarten, vel ti sekundar bak vinnaren Jevgenij Ustjugov frå Russland. Nokre veker etter vinterleikane fekk han sin fyrste pallplass i verdscupen, ein tredjeplass i den såkalla sprint-tevlinga i Kontiolahti. Plasseringa viste seg å vere utgangspunktet for hans fyrste siger i verdscupen, med ein strafferunde på jaktstarten gjekk han heilt til topps.

Han vann jaktstarten under VM i skiskyting 2011 i Khanty-Mansijsk, etter han fyrst tok sølv på 7,5 km, og fekk elles ein bronse med det franske laget i mix-stafett. Året etter vann han både sprinten (7,5 km), jaktstarten og fellesstarten under VM i skiskyting 2012 i Ruhpolding, og tok sølv med Frankrike i 4x7,5 km stafett. 

Martin Fourcade i 2010
Allereie i 2011 kom Fourcade på tredjeplass i verdcupen i skiskyting. Fourcade vann så verdscupen i skiskyting for 2012] etter å ha vunne ni renn. I 2013 kopierte han sigeren i verdscupen, då vann han heile ti renn. Både i 2012 og -13 hadde han sterkast konkurranse av Emil Hegle Svendsen. Pr 31. januar 2014 har Fourcade vunne 26 renn i verdscupen.

I VM i skiskyting 2013 i Nové Město tok Fourcade tre strake sølvmedaljar, på høvesvis mix-stafett, 7,5 km og 12,5 km jaktstart, der førnemnde Svendsen i alle tre øvingane stod øvst på sigerspallen. Fourcade vann så gullmedaljen på 20 km.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* ISNI
* SUDOC
* NKC
* Munzinger (sport)

 |
Vassmerke i papiret på ein 10-eurosetel, synleg på det nedre av dei to fotografia.
**Vassmerke** er nemninga på merke som er pressa inn i finare typar papir under tillaginga av papiret, og som vanlegvis berre er synleg når ljoset får gå gjennom papiret. Merket er eigenleg laga som ein variasjon i tjukkleiken på papiret ved at ein rull med stempel på ligg over papiret under produksjonsprosessen medan papiret berre er ei våt masse, det vil seie medan papiret ligg på det filtbandet i papirmaskina som vert kalla vire. Men teknikken skriv seg frå tida då papir vert laga for hand, og vart finne opp på slutten av 1200-talet i Fabriano i Italia. Vassmerkinga skulle opphavleg markere kvaliteten på papiret og kven som hadde framstilt det. Men slike merke er òg effektive verkemiddel mot forfalskingar av verdepapir av ymse slag, og er soleis framleis nytta på til dømes pengesetlar.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNE
* NDL

 |
Prinsippskisse av vasslås med to typar utforming.
Eit vasslås i moderne design.
**Vasslås** er ein konstruksjon som vert nytta i sluk og avløp for å hindra at kloakkgass og lukt trenger opp frå rørsystemet. Dette vert oppnått ved å utforma avløpsrøret som ein liggjande S, det vil seia lage ein bua på røyret slik at det heile tida er fylt av vatn på eit punkt.

Vatnet vert liggjande som ein barriere mellom lufta på begge sider av denne vasslåsen. Vasslåsar er obligatoriske under oppvaskbenker og utslagsvaskar, i toalett og sluk og i dei fleste typar avløp. Oftast er vasslåsa og dei bua røyra godt synlege, men ikkje alltid. I toalett med moderne design kan vasslåsen liggja skjult i konstruksjonen, og under nyare servantar vil den ofte berre stå fram som ein utbuling eller som ein sylinderformet konstruksjon nede på avløpsrøret. Under sluk er ofte vasslåsen støypt inn i golvet.

Over tid vil det samla seg skitt og avleiringer nedst i rørbuen. Difor er dei fleste vasslåsar utstyrte med ein plugg i botnen. Dei er for å tappa ut vatn og skitt og stake opp røyra. I prinsippet er det enkelt å gjera dette. Om røropplegget er gammalt og pluggen rusta fast kan det likevel vera naudsynt med fagfolk, spesielt om konstruksjonen er mura fast i golv eller vegg. Då kan ukyndig bruk av makt øydeleggja eldre konstruksjonar. Ein del nyare vasslås er konstruert slik at ein for hand kan demontera heile vasslåsen og reinsa den.

Bortsedd frå reinsing, krev sjeldan vasslås vedlikehald. Dersom avløpet står ubenyttet i lang tid er det likevel fare for at vatnet i vasslåsen fordampar, slik at kloakkgassen kan siva opp. Vasslåsar kan òg utsetjast for frost, dersom hus til dømes står ubenytta og uoppvarma på vinterstid. I såg fall kan ein forhindra skade ved å hella frostvæske i vasslåsen.

Vasslås-prinsippet vert òg nytta i gjærlås, som til dømes på vinballongar når råstoffet gjærar. I det tilfellet er poenget at gassen frå gjæringen skal sleppa ut, medan luft frå omgivnadene ikkje skal sleppa inn og forureina den gjærande væska.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vannlås» frå Wikipedia på bokmål, den 20. september 2018.*
Koordinatar: 15°23′0″N 42°33′37″E﻿

**Al Luḩayyah** (òg kalla **Luhayyah**, **Loheia**, **Luhaiyah** eller **Loheiya**) er ein by på kystsletta Tihamah i Jemen. Hamna ligg 6 km sørvest for Al Luḩayyah, delvis i ly for havet av øya Al-Urmak.

Folketalet er estimert til under 3 000.

Historie
--------

I følgje ei lokal segn voks byen opp kring huset og grava til ein heilag mann, sjeik Salei, og utvikla seg frå midten av 1400-talet til eit senter for kaffieksport. Mot slutten av 1700-talet var det bygd bymurar og festningsverk i byen. Han vart leia av emir Farhan då ein ekspedisjon frå Danmark vitja byen og skildra mottakinga si.

Frå 1800 og frametter var Al Luḩayyah ein del av Det osmanske riket, og i 1912 vart det gjort store øydeleggingar her under den italiensk-tyrkiske krigen. Byen vart erobra i 1918 i eit felles åtak frå den britiske marinen og styrkar lojale til Idrisi-herkarane i Asir, som kontrollerte byen fram til 1925, då han igjen kom under jemenittisk styre. Han vart erobra våren 1934 av Saudi-Arabia, men gjeven attende same året etter Al-Ta'if-avtalen.

Byen var formelt eit handelssenter, men vart mindre viktig dei siste to hundreåra, særleg då skipstrafikken vart flytta til den meir moderne hamna i Ahmadi, hamna til Al Hudaydah.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al Luhayyah» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mai 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Luhayyah, Al-." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online Library Edition. Encyclopædia Britannica, 2010. Web. 24 Oct. 2010
2. ↑  Travels through Arabia and other countries in the East: performed by M. Niebuhr...translated into English by Robert Heron (Edinburgh, 1792)
3. ↑  *The Times*, Wednesday, Jan 17, 1912; pg. 5; Issue 39797; col C.
4. ↑  *The Times*, Tuesday, Oct 24, 1922; pg. 18; Issue 43170; col E
5. ↑  *The Times*, Thursday, Jun 14, 1934; pg. 15; Issue 46780; col F: 'Arabian Peace: Treaty signed by Wahabi King'
**Atle McAdam** (fødd 18. juni 1977) er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar frå Oslo. Åra frå 1995 til 2011 tok han ti NM-medaljar på 400 meter hekk, tre i gull. Han var norsk rekordhaldar i øvinga frå 2003 til 2013 og medlem i IK Tjalve.

Aktiv
-----

McAdam vart norsk meister på 400 m hekk fyrste gongen i 2000. Sidan vann han NM-gull i 2002 og 2004. 31. mai 2003 sletta han Petter Hesselberg sin 19 år gamle noregsrekord i øvinga då han i Florø kom i mål på tida 50,67 sekund. Den nye noregsrekorden gjaldt i 10 år og 3 veker, til dess Øyvind Kjerpeset vart fyrste nordmann under 50 sekund på langhekken. 

### Medaljar i noregsmeisterskap

* 1995 på Lillehammer: Bronsemedalje
* 1997 i Overhalla: Sølvmedalje
* 1998 i Askøy: Sølvmedalje
* 2000 på Steinkjer: Gullmedalje
* 2002 i Sandnes: Gullmedalje
* 2003 i Fredrikstad: Sølvmedalje
* 2004 i Florø: Gullmedalje
* 2007 i Askim: Sølvmedalje
* 2009 på Lillehammer: Sølvmedalje
* 2011 på Byrkjelo: Bronsemedalje

Kjelder
-------

* friidrett.no
* Dagsavisen 1. juni 2003
M.B. Landstads **Kirkesalmebog**, kalla Landstads salmebok, vart ved kongeleg resolusjon 16.10.1869 autorisert for bruk i dei sokna som gjorde vedtak om det. Ho vart utgitt i 1870. Boka hadde 634 nummer, alle på dansk-norsk.

Utkastet
--------

Magnus Brostrup Landstad
Magnus Brostrup Landstad hadde alt i 1861 på «offentlig foranstaltning» gjeve ut eit utkast. Boka var etla for kyrkjeleg bruk: Nr 1-101 er til gudstenesta, nr 102-584 til kyrkjeåret, 585-640 til ymse kyrkjelege handlingar. Salmeboka tok opp salmar av Luther, Kingo, Brorson, Grundtvig m.fl. Dei gamle salmane vart redigerte og ofte nedkorta. I denne redaksjonen la han meir vekt på omsynet til diktverket enn til teologisk dogmatikk. I dei gamle tyske salmane reinska han ut mange danske ord, og sette istaden inn ord frå norske målføre. Dette fekk til dels kraftig kritikk for det som vart oppfatta som radikale språkformer. Landstad retta seg litt etter kritikken, men store endringar gjorde han ikkje. Utkastet vart sidan lagt fram for ei salmeboknemnd leia av biskop Andreas Grimelund. I denne prosessen vart om lag 30 nyare salmar tekne ut, medan 20 eldre salmar vart tekne inn.

Kyrkjesalmeboka
---------------

Salmeboka var redigert slik:

* Nr 1-33: Alminnelege salmar for gudstenesta
* Nr 34-94: Salmar for dåp, konfirmasjon, skriftemål, nattverd og gudstensteavslutning
* Nr 95-577: Salmar for kvar heilagdag i kyrkjeåret
* Nr 578-63: Særlege salmar for kyrkjelege handlingar, husandakt mv

Med tanke på opphav fordeler salmane seg slik:

* 34 salmar frå oldkyrkja og mellomalderen
* 216 tyske salmar
* 3 engelske salmar
* 1 tsjekkiske salmar
* 11 svenske salmar
* 283 danske salmar
* 86 dansk-norske salmar (dvs salmar skrivne på dansk av nordmenn)

Boka vart bruka parallelt med dei gamle salmebøkene og Hauges Salmebok, som vart autorisert i 1873.

Salmane i Landstads salmebok er omtalte i J.N. Skaars *Norsk Salmehistorie* I og II, 1979-80.

4. mars 1892 vart Elias Blix' *Nokre Salmar* autorisert til bruk ved den offentlege gudstenesta, og desse landsmålssalmane vart trykte bak i Landstads salmebok som nr 635 - 791.

Utpå 1900-talet meinte folk at salmeboka var mogen for revisjon, og i 1926 kom salmeboka som fekk namnet *Landstads reviderte salmebok*. Men enno i mange år valde mange kyrkjelyder å halde på den den originale salmeboka.

Sjå òg
------

* Salmar i Landstads kirkesalmebog

Kjelder
-------

1. ↑  Yrjar Heimbygdslag

---

* P.E. Rynning (1954): *Salmediktingi i Noreg* Det norske Samlaget


| * v
* d
* e
Den norske kyrkja sine salmebøker |
| --- |
|  Kingos salmebok (Kingo; 1699) | Guldbergs Salmebog (Guldberg; 1778) | Evangelisk-christelig Psalmebog (1798) | Christianiatillægget (1853) | Landstads kirkesalmebog (Landstad; 1869) | Hauges salmebok (Hauge; 1873) | Nokre Salmar (Blix; 1892) | Landstads reviderte (Jensen; 1924) | Nynorsk salmebok (Støylen, Hognestad og Hovden; 1925)  | Salmer 1973 (1973) | Norsk Salmebok (1985) (1985) | Salmer 1997 (1997)  | Norsk salmebok 2013 (2013)  |
Vasskikkert i bruk
Ein **vasskikkert** er ei konisk trakt med ei glasplate i botn som hindrar lysbryting. Frå ein båt kan ein stikke kikkerten delvis ned i vatnet for å sjå under vassflata. Han kan brukast frå land eller frå ein båt. 

Ein vasskikkert fjerner skinnet frå vassoverflata og gjer at ein kan sjå ned i vatnet så langt som sikta i vatnet tillet. Ein kan mellom anna nytta han til å observera rev, fortøyingar og secchiskiver. Vasskikkertar kan også brukat i opplæring for å sjå plantar, dyr og habitat under overflatta i elvar, vatn og hav. Reiskapen blir mellom anna brukt av limnologar ved muslingopptelling, eller i samband med lystring av kystnære fiskar som ål.

Ein kan laga sin eigen vasskikkert ved hjelp av eit bøtte utan botn og eit stykke gjennomsiktig plast som ein fester med sterk tape eller hyssing. Ein meir avansert versjon, eit undervassteleskop (*underwater telescope*) blei patentert av Sarah Mather i USA i 1845. Oppfinninga nytta ei lykt med camphin-brensle inni ei glaskule ein senka ned i vatnet. Ho gjorde at havgåande fartøy kunne undersøka havdjupnene. Ein kunne også undersøka skroget til eit skip frå dekket. I 1864 laga Sarah Mather ein forbetra versjon, U.S. Patent No. 43,465 for å oppdaga ubåtar frå Sørstatane under Den amerikanske borgarkrigen.

Galleri
-------

* Berbar vasskikkert Berbar vasskikkert
* Bruk av vasskikkert Bruk av vasskikkert
* Båtar med vasskikkert  på LanzaroteBåtar med vasskikkert på Lanzarote
* Vasskikkert ved Etnologimuseet i Osaka i 1976. Vasskikkert ved Etnologimuseet i Osaka i 1976.
* Vasskikkert og ålesaks frå BlekingeVasskikkert og ålesaks frå Blekinge

Kjelder
-------

1. ↑  «vannkikkert» i *Store norske leksikon*, snl.no.
2. ↑  Today's Document: [
3. ↑  Løken, Marianne; Forskningsformidler, Skribent Og, «Lag din egen vannkikkert!», *nysgjerrigper.no* (på norsk), arkivert frå originalen 7. februar 2011, henta 13. september 2019
4. ↑  U.S. Patent No. 3,995
5. ↑  Chicago Tribune (des. 1992) Defying Stereotypes: The Inventive Women Of America[*daud lenkje*]
6. ↑  US Patent 3995 S. P. MATHER. Submarine Telescope and Lamp
7. ↑  «Submarine Telescope in 1843... - RareNewspapers.com», *www.rarenewspapers.com*, henta 13. september 2019
8. ↑  *Improvement in submarine telescopes* (på engelsk), 5. juli 1864, henta 13. september 2019
9. ↑  Jacquelyn A. Greenblatt (1999) *Women Scientists and Inventors* Page 80 Good Year Books ISBN 9781596472631

* *Denne artikkelen bygger på «Aquascope» frå Wikipedia på engelsk, den 13. september 2019.*
**Atle Grønn** (fødd 7. august 1971) er ein norsk sjakkspelar. Han blei utnemnd til Internasjonal meister i sjakk (IM) i 2008. 

Atle Grønn har lenge vore over rating-kravet på 2400, og har også hatt tre innteikningar i IM-tittelen ei stund. To av desse turneringane var over 9 rundar, men den tredje var ei lagturnering over 7 rundar. Dermed hadde han IM-resultat på samla 25 parti, medan kravet er 27 parti. Men den 30. mars 2008 klarte han eit 4. IM-resultat, ved å ta 5,5 poeng på 9 rundar i den norske Ishavsserien i sjakk 2007-2008 (eliteserien for klubblag). Atle Grønn vart deretter utnemnd til Internasjonal Meister i sjakk av Verdssjakkforbundet FIDE.

Atle Grønn vart junior-noregsmeister i sjakk i 1987. Han er medlem i Oslo Schakselskap.

Atle Grønn har vore redaktør av Norsk Sjakkblad. Han er kjend som kommentator i NRK sine sjakksendingar. Sidan 2017 har han skrive sjakkspalta i Aftenposten. I det daglege arbeider han som professor i russisk ved Universitet i Oslo.

Kjelder
-------

* Norsk Sjakkblad
* Øystein Brekke: *Norske sjakktrekk. Norges Sjakkforbund 100 år 1914-2014*, Norges Sjakkforbund 2014, ISBN 978-82-991916-2-3

Fotnotar
--------

1. ↑  Brekke 2014 s. 299

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nokre av Atle Grønn sine parti hos www.chessgames.com - som "Atle Groenn"
* Atle Grønn sine parti i Noreg hos NorBase
* Atle Grønn sin rating hos verdssjakkforbundet FIDE

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
**Atle Sponberg** (fødd 17. oktober 1964) er ein norsk fiolinist og orkesterleiar frå Gjøvik. Han er kunstnarisk leiar for orkesteret Gjøvik Sinfonietta og konsertmeister i Kringkastingsorkesteret. Han spelar på ein fiolin som vart laga av Giovanni Battista Guadagnini i Milano i 1752.

Atle Sponberg spelar ofte fiolinmusikk av dei største klassiske komponistane, Bach, Mozart, Beethoven og Brahms med fleire. Han vert mykje brukt som solofiolinist, og har vore solist med dei største norske orkestra. Han har turnert både i Europa, USA og i Australia. Sponberg er lidenskapeleg oppteken av å spela argentinsk tango, gjerne komponert av Astor Piazzolla. Hausten 2013 heldt han tangokonsert med TrondheimSolistene, Per Arne Glorvigen, Steinar Haugerud og Sverre Indris Joner, der dei framførte verk av Piazzolla og Carlos Gardel. Han har også fleire plateutgjevingar bak seg.

Hausten 2012 ytra Atle Sponberg med fleire ønskje om å etablera eit *Orkester Innlandet* med sentrum i Gjøvik for å gjera byen til eit musikksentrum i området. Målet var å koma inn på statsbudsjettet med orkesteret. Året etter fekk Gjøvik Sinfonietta utvida mannskap slik at Innlandet Filharmoniske Orkester vart skipa. Gjøvik Sinfonietta skifta samtidig namn til Innlandet Sinfonietta. Det nye orkesteret har som mål å dekkja heile Innlandet, både Hedmark og Oppland.

Prisar og utmerkingar
---------------------

* Gammleng-prisen 2006 i klassen for klassisk/ kunstmusikk.
* KORK-prisen 2006

Kjelder
-------

* Bokmålswikipedia om Atle Sponberg, henta inn 27. november 2013

Fotnotar

1. ↑  *Biografi på Atle Sponberg si offisielle nettside*, arkivert frå originalen 3. desember 2013, henta 27. november 2013
2. ↑  *Atle Sponberg si offisielle nettside: Repertoar. Henta inn 27. november 2013*, arkivert frå originalen 2. desember 2013, henta 27. november 2013
3. ↑  *Trondheimsolistene.no, 23.09.13: Kamfest aperitif: Tango! med Atle Sponberg*, arkivert frå originalen 2. desember 2013, henta 27. november 2013
4. ↑   NRK Hedmark og Oppland, 24.09.12: Vil etablere Orkester Innlandet
5. ↑   Oppland Arbeiderblad, 15.06.13: Hør de første tonene fra Innlandet Filharmoniske Orkester
6. ↑  *Innlandet Filharmoniske Orkester: Om oss. Henta inn 27. november 2013*, arkivert frå originalen 3. desember 2013, henta 27. november 2013
7. ↑   NRK Kringkastingsorkesteret, 18.10.07: KORK deler ut pris

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
| Cardwell |
| --- |
|  |
| Styresmakter |
| Delstat Region | QueenslandCassowary Coast Region |
| Geografi |
| Innbyggjarar | 1 250 |

**Cardwell** er ein tettstad i Queensland i Australia som ligg i Cassowary Coast-regionen. Byen ligg rundt 165 kilometer nordvest for Townsville i Queensland og rundt 1497 kilometer nordvest for delstatshovudstaden Brisbane. rundt Cardwell har ein jernbanestasjon på Brisbane-Cairnsbanen og ligg langs National Highway 1. Verneområde som Hinchinbrookøya, Gouldøya, Brook-øyane og Oyster Point ligg i nærleiken av tettstaden.

Historie
--------

Ananasplantasje i Cardwell rundt 1906.
Cardwell ligg i eit aboriginarområde der warrgamayspråket var utbreidd; grensa mellom dette språket og dyirbal går mellom Cardwell og Tully i nord. Staden blei først kolonisert av europearar i januar 1864 då dei grunnla Port Hinchinbrook, den første hamnebyen i Queensland nord for Port Denison (no Bowen). 
Tettstaden fekk seinare namn etter den britiske politikaren Edward Cardwell, 1. vicomte Cardwell.

Cardwell fekk svært hard medfart under syklonen Yasi i februar 2011.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cardwell, Queensland» frå Wikipedia på engelsk, den 30. september 2013.*
**Ragnhild Sælthun Fjørtoft** (fødd 9. juni 1947) er ein norsk fjernsynsmedarbeidar som er særleg kjend som kanalvert. Ho nyttar nynorsk i arbeidet sitt.

Biografi
--------

Fjørtoft er frå Seltun i Lærdal. Ho kjem frå ein politikarfamilie; mor hennar Ambjørg Sælthun har vore aktiv bondesaks- og senterpartipolitikar, og var Stortingsrepresentant frå 1973 til 1985. Bror hennar Lasse Sælthun har gått same politiske vegen, og er rådmann i Lærdal.

Ho fekk jobb i Norsk rikskringkasting i 1969, der ho har vore programmedarbeidar sidan. Ho har vore produsent, programleiar, kommentatorlesar, omsetjar og det dei fleste kjenner henne best som, kanalvert. Ho har fått fleire prisar for sin sikre nynorske språkbruk,og i 2006 fekk ho Gullrute-heidersprisen. Ho har vore leiar for språkutvalet i kringkastinga. Ho er òg leiar i laget *Venner av Det Norske Teatret*.

Fjørtoft interesserer seg mellom anna for poesi, og gav i 2002 ut ei samling av yndlingsdikta sine, med kommentarar. Boka heiter *Under bergfall* og kom ut på Det norske samlaget.

Fjørtoft har opp gjennom åra vore engasjert i utviklingshjelparbeid og har vore styremedlem i organisasjonar som UNICEF, Strømmestiftelsen, Forut og Antislaveriselskapet.

Eurovision
----------

### Eurovision Song Contest 1996

Fjørtoft delte ut poenga frå Noreg i Eurovision Song Contest 1996 i Oslo i Noreg, men kom ut på scena under poengutdelinga i staden for å verte syna fram i ei rute ved sida av programleiar Ingvild Bryn. Ho er dimed den fyrste og einaste poengutdelaren som har entra scena under tevlinga.

### Eurovision Song Contest 1997

Òg under Eurovision Song Contest 1997 i Dublin i Irland fekk Fjørtoft dele ut poenga frå Noreg.

### Eurovision Song Contest 1998

Under Eurovision Song Contest 1998 i Birmingham i Storbritannia delte Fjørtoft ut dei norske poenga for tredje år på rad.

### Eurovision Song Contest 1999

Fjørtoft delte ut dei norske poenga for fjerde og siste gong under Eurovision Song Contest 1999 i Jerusalem i Israel.

Prisar og utmerkingar
---------------------

* Kringkastingsprisen i 1994
* Storegutprisen i 2004
* Heidersprisen under utdelinga av Gullruten 2006.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Eurovision Song Contest 1996» (på engelsk). Eurovision.tv. Henta 7. februar 2015.
2. 1 2  «BBC - Eurovision 1996 final - full voting & winning Ireland». YouTube. 30. september 2014. Henta 7. februar 2015.
3. ↑  «The Eurovision Song Contest (1997 TV Special) - Full Cast & Crew» (på engelsk). Internet Movie Database. Henta 8. februar 2015.
4. ↑  «The Eurovision Song Contest (1999 TV Special) - Full Cast & Crew» (på engelsk). Internet Movie Database. Henta 8. februar 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Vitim** (russisk Витим) er ei av dei største elvane i Aust-Sibir i Russland og ei av sideelvane til Lena frå høgre. Ho oppstår der Vitimkan og Tsjiny renn saman. 

Vitim renn først ned Iktaskogofjellet aust for Bajkalsjøen og går i ein stor boge rundt Vitmimskoje-platået og gjennom Transbajkalfjella. Ho har ei lengd på 1837 km, og inkludert Vitimkan er ho 1978 km lang. Elva renn først gjennom Burjatia og så langs grensa mellom Burjatia og Tsjita oblast, før ho renn inn i Irkutsk oblast. Vitim kan nyttast til skipsfart frå Bodajbo og ned til Lena. 

Av byar langs Vitim finn ein Bodajbo. I nedslagsfeltet til elva er det gjort funn av jadem gull og glimmer. 

Av sideelvar finn ein Konda, Karenga, Kalakan, Kalar, Bodajbo frå høgre, og Tsipa, Muja, Mamakan og Mama frå venstre. 

Baissa, ein kjend stad for fossile insekt, ligg på venstresida av Vitim.

Vitim-hendinga
--------------

*For meir om dette emnet, sjå Vitim-hendinga.*
25. september 2002 oppstod ei mystisk hending i nedslagsfeltet til Vitim, nær byen Bodajbo. Hendinga vart truleg årsaka av ein bolid eller ein komet og var særs llik Tunguska-hendinga.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Витим (река)» frå Wikipedia på russisk, og «Vitim» frå Wikipedia på bokmål den 20. oktober 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
***RahXephon*** (ラーゼフォン *Rāzefon*) er ein japansk science fiction-serie om 17-åringen Ayato Kamina, ein svær, robot-liknande figur (mecha) som blir kalla RahXephon, og om folka rundt han. Ayato sitt fredelege tilvære som student og kunstnar i Tokyo blir plutseleg avbrote av ei mystisk dame som forfølgjer han, rare maskiner som invaderer byen, og endå rarare maskiner som kjempar tilbake.

Den opphavlege animeserien blei send på Fuji TV i Japan frå januar til september 2002. Han blei skapt og leia av Yutaka Izubuchi og laga av studioet Bones. Serien vart prisløna og fekk gode kritikkar; han blei deretter omsett, kom ut på DVD og blei send på TV i fleire land. Ein film med ei noko omskrive handling og nokre nye scener blei først vist i 2003. Romanar, ein ekstra OVA-episode, eit høyrespel, videospel, illustrasjonsbøker og ein omdanna manga (japansk teikneserieblad) laga av Takeaki Momose kom også ut.

Musikk, tid, mysterium, intrigar og romantikk er viktige element i historia. Serien er påverka av filosofi, japansk folkedikting og vestleg litteratur som skriveria til James Churchward, men òg meir berømte forfattarar. Mesoamerikanske og andre førkolumbiske sivilisasjonar har heidersplassen i serien sin kulturelle bakgrunn.

Izubuchi sa at han med *RahXephon* røynde å settje ein ny standard for mecha-anime, og å vekkje opp at dei gode sidene åt mecha-anime frå 1970-talet, slik som *Brave Raideen*. Prestasjonen blei i det store og det heile godt motteken av kritikarane. Serien vann ein pris i Japan. Somme av dei vestlege kritikarane sine fråsegner stod på eigne bein, men mange andre tok opp spørsmålet om *RahXephon* var lik andre mecha-seriar som *Brain Powerd*, *Megazone 23* og *Neon Genesis Evangelion*, og om *RahXephon* var betre enn dei.

Bakgrunnsstoff
--------------

Wikifrasar Engelsk Wikiquote har ei sitatsamling som gjeld: **RahXephon**

* Offisiell nettside (Japansk)
* Offisiell nettside (Engelsk)
* *RahXephon* (anime) på ANN
* *RahXephon* på IMDb
* *RahXephon* Arkivert 2007-06-15 ved Wayback Machine. på den opne nettkatalogen Dmoz
Fjella og innsjøen på sommaren, sett frå Bolsjije Koty på sørvestsida av innsjøen.
**Bajkalfjella** (russisk Байкальский хребет, *Bajkalskij khrebet*) er ei fjellkjede som stig bratt opp frå nordvestsida av Bajkalsjøen sør i Sibir i Russland. Det sentrale sibirske platået grenser i sør til dei austlege Sajanfjella og Bajkalfjella.

Elva Lena har kjelda si i Bajkalfjella. Fjella omkring Bajkalsjøen er skogkledd med gråor, osp, dunbjørk, sibirlerk, sibiredelgran, furu og sibirfuru.

Den høgaste toppen er Tsjerskij (2572 moh) kalla opp etter den polske oppdagaren Jan Czerski.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Baikal Mountains» frå Wikipedia på engelsk, den 2. september 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Biakado-Lensky». Center for Nature Conservation - Wild Russia. Henta 2. september 2008.
2. ↑  «Images of the Baikal from various sources». Henta 2. september 2008.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Burjatia
* Bilete Arkivert 2007-04-30 ved Wayback Machine.
* Bilete av innsjøen og fjella rundt

Koordinatar: 54°00′N 108°00′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Biosfærereservat** er ei internasjonalt vedteken nemning for visse typar verneområde. Termen blei vedteken under UNESCO-programmet «Man and the Biosphere» på 1990-talet, og har seinare fått internasjonalt gjennomslag. I 2017 var 669 område i 120 land verna som biosærereservat.

Biosfærereservat skil seg frå tradisjonelle verneområde ved at dei kombinerer kjerneområde underlagt strenge restriksjonar med soner der det føregår berekraftig næringsutøving.

Nordhordland blei utnemnd til det første biosfæreområdet i Noreg den 19. juni 2019. 
Noreg hadde før dette ingen biosfærereservat, men MAB-komiteen i Noregs forskingsråd hadde eit prosjekt gåande (frå 1. oktober 1994 til 31. desember 1997) for å vurdera biosfæreområde som verktøy for kombinasjonen bruk, vern og utvikling innan det norske forvaltingssystemet. 

Danmark oppretta eit 97 200 000 hektar stort biosfærereservat (verdas største) på Nordaust-Grønland, Nordaust-Grønland biosfærereservat, i 1977.

Kjelder
-------

1. ↑  Nordhordland har blitt Norges første biosfæreområde; regjeringen.no, 19.6.2019
2. ↑  Nordøst-Grønland Biosfærereservat (UNESCO MAB Biosphere Reserves Directory). Henta 26. mars 2008

* *Denne artikkelen bygger på «Biosfærereservat» frå Wikipedia på bokmål, den 6. november 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om biosfærereservat ved UNESCO.org
* Oversikt over biosfærereservat
**Stephen John Finnan**, kjend som **Steve Finnan**, (fødd 24. april 1976) er ein irsk tidlegare fotballspelar frå Limerick. Han var sideback i Liverpool FC-mannskapa som vann meisterligaen 2005 og FA-cupen 2006.

Karriere
--------

### Klubbspel

Finnan fekk i 1995 kontrakt med Birmingham City. Allereie i mars 1996 gjekk turen vidare til Notts County.I november 1998 vart han mot 300 000 pund overført til Fulham FC, ein klubb han bidrog til at i 2001 rykte opp i den engelske toppserien. Etter to gode sesongar i toppserien, flytta han sommaren 2003 til Liverpool FC mot ein overgangssum på fem millionar euro.

I sin fyrste Liverpool-sesong var Finnan plaga av skadar. Vårsesongen 2005 måtte han og Liverpool tole tap i ligacupfinalen mot Chelsea FC. Tre månader seinare var AC Milan motstandar i meisterliga-finalen. På stillinga 0–3 gjekk ein skadd Finnan av bana, men lagkameratane makta utlikne til 3–3 og vinne straffetevlinga. I mai 2006 vann Liverpool og Finnan finalen i FA-cupen på liknande vis. Etter at Liverpool utlikna til 3–3 mot West Ham United i plusstida av ordinær tid, sigra Liverpool i straffetevlinga. Derimot tapte Finnan og Liverpool meisterliga-finalen 2007 mot AC Milan.

2008/9-sesongen var Finnan benkeslitar i spanske Espanyol. Sesongen etter gjorde han teneste i Portsmouth FC. Han spelte sin aller siste kamp då laget tapte FA-cupfinalen 2010 mot Chelsea.

### Landslagsspel

Finnan debuterte mot Hellas 26. april 2000. Han deltok i alle Irlands fire kampar under Fotball-VM 2002. Finnan spelte sin 53. og siste landskamp i Podgorica 10. september 2008. Han noterte seg for i alt 2 landslagsmål.

### Merittar

* Vinnar av meisterligaen: 2005 for Liverpool FC
* Vinnar av FA-cupen: 2006 for Liverpool FC

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Steve Finnan» frå Wikipedia på engelsk, den 26. mai 2022.*
* eu-football



| * v
* d
* e
Republikken Irland sitt landslag – VM i fotball 2002 |
| --- |
| 
* 1 Given
* 2 Finnan
* 3 Harte
* 4 Cunningham
* 5 Staunton (kaptein)
* 6 Roy Keane
* 7 McAteer
* 8 Holland
* 9 Duff
* 10 Robbie Keane
* 11 Kilbane
* 12 Kinsella
* 13 Connolly
* 14 Breen
* 15 Dunne
* 16 Kiely
* 17 Quinn
* 18 G. Kelly
* 19 Morrison
* 20 O'Brien
* 21 Reid
* 22 Carsley
* 23 A. Kelly
* Landslagstrenar: McCarthy

 | Det irske flagget |
|  |
Thunder Bay, med hamna i bakgrunnen
**Thunder Bay** er ein by i provinsen Ontario i Canada. Han ligg der elva Kaministiquia renn ut i Øvresjøen, nordvest i innsjøen. **City of Thunder Bay** har 109 140 innbyggarar (2006), og eit areal på 328,48 km².

Skogs- og transportindustri dominerer næringslivet i byen.

Staden har innlandsklima, trass i påverknad frå den veldige Øvresjøen som gjer at somrane er noko kaldare og vintrane noko varmare enn breiddegraden tilseier.

Historie
--------

Dei første europearane var franske pelsjegerar som kom til området på 1600-talet. Her grunnla dei nokre handelsstasjonar ved staden dei kalla *Baie de Tonnere*. Gjennom fredsavtalen etter sjuårskrigen, inngått år 1763, fekk Storbritannia råderett over heile området, til liks med heile Ny-Frankrike. Britane bygde i år 1798 ei festning ved namn Fort William, som med tida voks til ein liten by. På 1800- og 1900-talet busette mange immigrantar seg i området, som i mange andre stader i Canada.

By og storbyområde
------------------

Bydelane i Thunder Bay
Dagens by vart danna 1. januar 1970 då grannebyane Fort William og Port Arthur vart slegne saman, og i lag med dei nærliggande landsbyane McIntyre og Neebing vart til Thunder Bay. Sjølve tettstaden har 103 247 innbyggarar (2006) på eit areal på 179,71 km².

Storbyområdet *Thunder Bay Census Metropolitan Area* har 122 907 innbyggarar (2006) på eit areal på 2 550,4 km². Området består av byen Thunder Bay, kommunane Conmee, Gillies, Neebing, O'Connor, Oliver Paipoonge og Shuniah, og urfolksreservatet Fort William 52.

Idrett
------

Verdsmeisterskapen på ski i nordisk greiner for 1995 vart arrangert i Thunder Bay. Fred Børre Lundberg, Tommy Ingebrigtsen, Sture Sivertsen, Erling Jevne, Bjørn Dæhlie og Thomas Alsgaard var dei norske utøvarane som vann VM-gull.

Notar
-----

1. 1 2   Statistics Canada Flatevidd og innbyggartal for provinsar, territorium og kommunar ved folketeljinga den 16. mai 2006
2. 1 2   Statistics Canada Flatevidd og innbyggartal for dei urbaniserte områda ved folketeljinga den 16. mai 2006
3. 1 2   Statistics Canada Flatevidd og innbyggartal for storbyområda ved folketeljinga den 16. mai 2006

* *Denne artikkelen bygger på «Thunder Bay» frå Wikipedia på engelsk, den 16. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |