recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 59°55′22″N 10°42′00″E﻿

Vigelandmuseet i nærleiken av Frognerparken i Oslo. Foto: Kjetil Ree

**Vigelandmuseet** er eit museum vigd skulptøren Gustav Vigeland og kunsten hans, i tillegg til annan skulptur. Det ligg i Nobels gate 32 i Oslo, i nærleiken av Frognerparken med Vigelandsanlegget.

Museet opna for publikum i 1947, og har som hovudoppgåve å take vare på og presentere arven etter Vigeland (1869–1943). Så godt som heile hans kunstneriske verksemd er å sjå i salane i museet og i husværet i tredje høgda, der Gustav Vigeland budde. Men Vigelandmuseet skal i tillegg òg ha skiftande utstillingar av annan tredimensjonal kunst, det vil seie skulptur, installasjon og videobasert kunst, som vert presentert i størst mogleg breidd med omsyn til kunstnarskapar, nasjonalitet, periodar og teknikkar.

Med få unnatak har Vigelandmuseet alt av det som Gustav Vigeland lagde, om lag 1 600 skulpturar, 12 000 teikningar og 400 tresnitt. I samlinga finst skulpturar i gips, bronse, granitt og marmor, og dessutan teikningar, pastellar, tresnitt, smijarnsarbeid og treskjerararbeid. Her er mellom anna dei originale gipsane til Vigelands vidgjetne personmonument og bystar, og dessutan modellane i gips til dei monumentale bronse- og granittskulpturane i Vigelandsanlegget i Frognerparken. 

Samlinga av Vigelands kunst er resultatet av ei avtale frå 1921 mellom Gustav Vigeland og Oslo kommune om at Oslo by skulle få alt han hadde skapt, og kom til å skape av kunst mot at kommunen reiste denne bygningen som både atelier for han, og som komande museum for kunsten hans. Avtalen hadde samanheng med at han skulle lage den skulpturparken i Frognerparken som no er kjend som Vigelandsanlegget eller Vigelandsparken, og mesteparten av modellane til skulpturane i denne skulpturparken er teken vare på og stilt ut i museet. 

Bygningen er teikna av arkitekten Lorentz Harboe Ree (1888-1962), og vart reist i 1920-åra, med eit husvære for Gustav Vigeland i tredje høgda. Kring ein indre open plass med fontene, søylegangar og skulpturar ligg til saman 13 utstillingssalar. I denne bygningen, som er rekna for å vere eit av dei finaste døma på nyklassistisk arkitektur i Noreg, budde og arbeidde Gustav Vigeland fram til han døydde i 1943.

Vigeland-museet vart freda av Riksantikvaren i 2015.

Kjelder
-------

1. ↑  «Dette spør besøkende om: Vigelandmuseet og Vigelandsparken», *Vigelandmuseet* (på norsk bokmål), henta 8. februar 2021
2. ↑  «Vigeland-museet fredet». Riksantikvaren. Henta 30. mai 2015.

* Vigeland-museets internettsider. Arkivert 2018-02-20 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* 

* Vigelandmuseet i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* ICCU

 |
Koordinatar: 59°25′52.41″N 24°44′23.49″E﻿

Den tredje Kaarli-kyrkja
**Tõnismägi** eller *(Sankt) Anton-bakken*, også kjent som **Tonismagi** i internasjonal presse, er ein 36 meter høg bakketopp rett ved Toompea i Tallinn i Estland. Frå 1945 til 1996 vart den sentrale delen av bakketoppen kalla «Frigjerarane sin plass» (estisk *Vabastajate väljak*). Plassen vart internasjonalt kjend i 2007 då dei estiske styresmaktene flytta eit sovjetisk minnesmerke kjent som Bronsesoldaten i Tallinn.

Historie
--------

Tõnismägi er første gong nemnt i eit dokument frå 1348, då bystyret i Tallinn gav området til den liviske Sverdbroderordenen.

Før 1348 var det bygd ei kyrkje for Sankt Anton på bakketoppen, og ein gravstad. Kyrkja og gravstaden vart truleg øydelagde rundt 1570-1571, under den liviske krigen. Etter den liviske krigen vart det bygd fleire gater i området.

I 1670 vart den første Kaarli-kyrkja bygd der, oppkalla etter den svenske kongen Karl XI. Denne trekyrkja var for esterane og dei lokale finnane. Kyrkja brann under den store nordiske krigen i august 1710. Her vart bygd ei kyrkje nummer 2 på 1800-talet, men denne vart riven då den tredje Kaarli-kyrkja vart bygd i 1870.

Bronsesoldaten i Tallinn
------------------------

Den 25. september 1944 vart leivningane av to sovjetiske soldatar gravlagde på bakketoppen. Fleire leivningar vart gravlagde i april 1945. Etter gravlegginga av soldatane frå den raude armeen på Tõnismägi fekk plassen namnet Frigjerarane sin plass den 12. juni 1945. Eit monument vart bestilt frå arkitekten Arnold Alas og avduka den 22. september 1947, dem sentralen delen var ei bronsestatue laga av bilethoggaren Enn Roos. I 1964 kom her i evigvarande flamme i tillegg. I april 2007 vart bronsestatuen flytta frå Tõnismägi til gravstaden for det estiske forsvaret, og ein starta arbeide med å skulle flytte gravene.

Paul Keres
----------

Ei statue til minne om sjakkspelaren Paul Keres står også her - «den beste sjakkspelaren som aldri vart verdsmeister».

Sjå også
--------

* Tallinn
* Estland
* Bronsesoldaten i Tallinn

Kjelder
-------

1. ↑  Tallinna Linnavalitsuse määrus nr. 26, 12.04.1996
2. 1 2  Estonia begins work to re-locate controversial statue
3. 1 2  Relocated Bronze Soldier to be unveiled May 8
4. 1 2 3  *Kirikud, kabelid ja kalmistud Tõnismäel. Robert Nerman*, arkivert frå originalen 20. juli 2011, henta 5. september 2009
5. 1 2  *Common grave for and a memorial to Red Army soldiers on Tõnismägi, Tallinn. Historical statement* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 14. juni 2007, henta 5. september 2009

* *Denne artikkelen bygger på «Tõnismägi» frå Wikipedia på engelsk, den 5. september 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Tõnismägi**

* Estonian Evangelical Lutheran Church Charles XI Parish in Tallinn website Arkivert 2012-02-07 ved Wayback Machine.
**Tõnu Õim** (fødd 16. juni 1941) er ein estisk sjakkspelar og Stormeister i fjernsjakk, mest kjend for å vere den første som klarte å vinne Verdsmeisterskapen i fjernsjakk to gongar, i 1983 og 1999.

Tõnu Õim vart utnemnd til stormeister i fjernsjakk av ICCF i 1981. 

Han vann den 9. VM-finalen i fjernsjakk, som gjekk frå 1977-1983, med 13 poeng av 16 moglege, +10 = 6, ingen tap.

I den 12. VM-finalen, 1984-1991, vart det ein 6-plass med 8,5/14, +5 =7 -2.

Han vann deretter den 14. VM-finalen,1994-2000, med 11/14, +9 =4 -1.

Han har klart stormeisterkravet i fjernsjakk fire gongar, i 9. og 14. VM-finalane som han vann, og i Paul Keres 85 minneturnering avslutta i 2004 med 8/14, +3 =10 -1, og Axelsson minneturnering. 

Han klarte også 50 %, 4 av 8 og ein 5-plass av dei 9 deltakarane i ICCF si 50-års-jubileumsturnering 2001-2004, ei turnering som bestod av 9 tidlegare verdsmeistrar i fjernsjakk.

Minneverdige sjakkparti
-----------------------

* Tonu Oim mot Grigory Konstantinovich Sanakoev, 50th World Champions Jubilee Tournament 2003, Siciliansk forsvar: Najdorf-varianten, engelsk angrep (B90), 1-0
* Tonu Oim mot Juan Sebastian Morgado, 14. Verdsmeisterskapen i fjernsjakk, finale 1994, Firspringarspel, den skotske varianten, mottatt gambit (C47), 1-0

Fotnotar
--------

1. ↑  ICCF heimeside vitja 13. april 2009
2. ↑  Krysstabell for det 9. VM i fjernsjakk, vitja 13. april 2009
3. ↑  Krysstabell for det 12. VM i fjernsjakk, vitja 13. april 2009
4. ↑  Krysstabell for det 14. VM i fjernsjakk, vitja 13. april 2009
5. ↑  Krysstabell for Paul Keres minneturnering Vitja 13. april 2009
6. ↑  ICCF heimeside vitja 13. april 2009
7. ↑  ICCF 50 års jubileumsturnering, vitja 13. april 2009

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tõnu Õim sine parti på Chessgames.com
* ICCF sin offisielle nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
**Einar Hernes** (fødd 7. mai 1958) er ein norsk tidlegare hekkeløpar og sprintar frå Bodø. Han vart i 1980 noregsmeister på 110 meter hekk. Hernes var medlem i IK Grand til 1982, sidan i nyskipa Bodø Friidrettsklubb.

Åra 1976 til 1984 vann Hernes ein gullmedalje, fire sølv- og to bronsemedaljar på korthekken under dei norske meisterskapane i friidrett. Han fekk dessutan med seg eit NM-sølv og ein NM-bronse på 200 meter i den same perioden.

Hernes sin personlege rekord på 200 meter er 21,65 sekund, oppnådd i 1981. I 1982 sette han personbeste på 110 meter hekk med tida 14,15 sekund, med manuell tidtaking fekk han den same sesongen notert 13,9 sekund.

### Medaljar i noregsmeisterskap

* 1976 i Askim: Sølvmedalje på 110 m hekk
* 1978 på Steinkjer: Bronsemedalje på 110 m hekk
* 1980 i Bodø: Gullmedalje på 110 m hekk, sølvmedalje på 200 m
* 1981 i Haugesund: Sølvmedalje på 110 m hekk, bronse på 200 m
* 1982 i Porsgrunn: Sølvmedalje på 110 m hekk
* 1983 i Trondheim: Sølvmedalje på 110 m hekk
* 1984 i Øvre Årdal: Bronsemedalje på 110 m hekk

Kjelder
-------

* friidrett.no
Koordinatar: 56°16′6.6864″N 14°11′47.026″E﻿
**Sibbhult** er ein tettstad i Östra Göinge kommun i Skåne län i Sverige. I 2005 hadde tettstaden 1 383 innbyggjarar, men sidan tettstaden dei siste åra har opplevd ekstrem fråflytting, er tala truleg mykje lågare i dag. Sibbhult ligg cirka 20 kilometer nord for Kristianstad og cirka 30 kilometer aust for Hässleholm.

Næringsliv
----------

Sibbhult er mest kjend på grunn av steinindustrien samt dei to konserna Scania, som produserer girkassar for lastebilar og bussar, og HAKI, som produserer byggstillas. I mars 2006 blei det kunngjort at Scania planla å flytte produksjonen til Södertälje. Den 16. juni 2008 blei den siste girkassen produsert i Sibbhult,, men alt seinare same år var andre selskap i ferd med å overta lokala og dei tilsette med andre, liknande verksemder.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sibbhult» frå Wikipedia på bokmål, den 3. august 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Kristianstadsbladet.se: Scania lägger ner i Sibbhult[*daud lenkje*]
2. ↑  Kristianstadsbladet.se: siste girkassen blir igjen i Östra Göinge[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Osloslørsopp** |
| OsloslørsoppOsloslørsopp |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** EN Sterkt truga**Status i Noreg:** EN Sterkt truga |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Soppriket Fungi |
| **Underrekkje:** | Hymeniesoppar Agaricomycotina |
| **Klasse:** | Ekte hymeniesoppar Agaricomycetes |
| **Underklasse:** | Agaricomycetidae |
| **Orden:** | Skivesoppordenen Agaricales |
| **Familie:** | Cortinariaceae |
| **Slekt:** | Slørsoppar *Cortinarius* |
| **Art:** | **Osloslørsopp** *C. osloensis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Cortinarius osloensis***Brandrud, T.S.Jeppesen & Frøslev, 2006 |

**Osloslørsopp** (*Cortinarius osloensis*) er ein truga soppart frå Noreg. Han høyrer til slekta slørsoppar (*Cortinarius*).
Han er ein av få soppartar som er endemiske for Noreg, altså at han ikkje er kjend utanfor landet.
Soppen er berre kjend frå nokre få stader i området indre Oslofjord-Ringerike.

Unge soppar har bleikgule stilk og skiver, medan kjøtet nesten er kvitt. Hatten er okergul på farge.

Soppen veks typisk i kalklindeskog. Han dannar ein sopprotsymbiose med lind og kanskje også hassel.

Det finst to førekomster av soppen på Bygdøy i Oslo, og to på Nes i Hole i Buskerud. Dei to på Bygdøy er på verneområde Dronningberget, og i Reinsdyrlia i nærleiken.
Ein reknar med at dagens førekomst er ein rest (relikt) etter eit større utbreiingsområde frå varmetida kjend som subboreal tid, då det voks mykje meir lind i Skandinavia.
Soppen var tidlegare rekna som kritisk truga i Noreg. Denne vurderinga blei endra til den noko mildare sterkt truga i 2015, ettersom habitatet kalklindeskog har fått større vern.
Ein reknar med at det finst rundt 260 individ av arten.

Fotnotar
--------

1. ↑  Brandrud, T.-E. (2015). «*Cortinarius osloensis*». *IUCN Red List of Threatened Species* **2015**: e.T76196620A76196690. doi:10.2305/IUCN.UK.2015-4.RLTS.T76196620A76196690.en. Henta 13 November 2021.
2. 1 2  
Osloslørsopp i Artsdatabanken. Besøkt 14. juli 2022.
3. 1 2 3 4 5 6  
«Osloslørsopp - faktaark» (PDF), *Artsdatabankens faktaark*, 2010, ISSN 1504-9140
4. 1 2  «Artsdatabankens artsopplysningar». Artsdatabanken. 11. mars 2022. Henta 11. mars 2022.
5. ↑  
Brandrud, T.-E. (2015), «Cortinarius osloensis», *s. The IUCN Red List of Threatened Species 2015*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Dyntaxa

 |
**Skjoldungane** er namnet på den førande danske kongeætta i norrøn tid. Dei hadde ein kultstad i Lejre.

Skjoldungane rekna seg som ætlingar av kong Skjold og Gjevjon. Snorre skriv at Skjold var son av Odin, medan andre kjelder fortel at Skjold var son av ein *Sceaf* (kornnek). Sceaf var komen over havet i eit skip som spedbarn, og teken til konge over danene. Denne attgjevinga er kjend frå fleire gamalengelske kjelder, og finst såvidt nemnt i Snorra-edda. I England vart Skjold kalla Scyld. 

*Skjoldungasaga* finst berre i fragment, og mykje er skrive av på latin. Av namn i kongelista finn ein mellom anna Frode eller fred-Frode, fleire ved namn Halvdan, og dessutan Roar og Helge. Mykje tyder på ei tett tilknyting til Frøy, og nære band til Ynglingeætta, som det er sagt skjoldungkongane ofte var i trette med. 

Skjoldungane eller Scyldingas på gamal engelsk er framståande i Béowulf. Mykje tyder på at kongane i Mercia rekna seg som ætlingar av desse kongane, mest truleg gjennom Ingjald Frodeson, bror av Halvdan, og farbror til Roar og Helge.
**Einar Sagstuen** (fødd 22. mars 1951) er ein norsk tidlegare langrennsløpar frå Gjøvik. Han vann ein olympisk sølvmedalje i langrenn under vinter-OL 1976 i Innsbruck. Sagstuen gjekk då andre etappen på det norskestafettlaget som kom på andre plass på 4 x 10 km stafett, bak Finland. Dei hine på laget var Pål Tyldum, Ivar Formo og Odd Martinsen.

Sagstuen fekk med seg to NM-medaljar, eit sølv og ein bronse. Beste individuelle tevlinga på internasjonalt nivå stod han for på femmila i Holmenkollen i 1974.

### Besteplasseringar i internasjonale renn og verdscuprenn

* 1972: Nr 11 på 30 km i Lycksele i Svenska skidspelen
* 1973: Nr 13 på 50 km i Holmenkollen
* 1974: Nr 7 på 50 km i Holmenkollen
* 1975: Nr 12 på 50 km i Holmenkollen
* 1976: Nr 12 på 50 km i Holmenkollen
* 1977: Nr 11 på 50 km i Lahti

### Medaljar og besteplasseringar i norgesmeisterskap

* Ski-NM 1974: Nr 5 på 15 km i Selbu
* Ski-NM 1975: Sølvmedalje på 30 km i Heddal
* Ski-NM 1976: Bronsemedalje på 50 km på Oppdal
* Ski-NM 1977: Nr 6 på 15 km på Vang

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
Christiania Tekniske Skole i Cort Adelers gate blei teikna av Victor Nordan i 1889-1889.Foto: Mahlum

**Oslo ingeniørhøgskole** er ein tidlegare høgskule for ingeniørutdanning. Skolen blei stifta i Christiania i 1873 under namnet *Christiania Tekniske skole* og hadde lokalar i Kristian IVs gate 8b i Oslo.
Skulen fekk eiga bygning i Cort Adelers gate 30 i 1889 teikna av arkitekt Victor Nordan.

Skulen skifta namn fleire gonger og hette: *Christiania Tekniske skole* 1873 – 1896; *Kristiania Tekniske skole* 1897 – 1912; *Kristiania Tekniske Mellomskole* 1912 – 1924; *Oslo Tekniske Mellomskole* 1924 – 1936; *Oslo Tekniske skole* 1936 – 1976 og *Oslo ingeniørhøgskole* 1977 – 1994. Oslo ingeniørhøgskole er ført vidare som *Avdeling for ingeniørutdanning (IU)* ved Høgskolen i Oslo og Akershus.

Frå 1994 er skulen ein del av Høgskolen i Oslo og Akershus.

Kjelder
-------

* Christiania tekniske skole, Cort Adelers gate 30 frå Artemisia

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Oslo ingeniørhøgskole i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Einar Jacob Knuthinge Lexow** (22. oktober 1887–27. oktober 1948) var ein norsk kunsthistorikar og museumsmann, fødd i Sarpsborg.

Doktersonen Lexow tok examen artium i 1906. Sidan studerte han kunst på Universitetet i Kristiania under kunsthistorikaren Lorentz Dietrichson.

I tida 1901-12 var Lexow amanuensis ved Kunstindustrimuseet i Kristiania. År 1912 fekk han jobb som konservator ved den kulturhistorisk avdelinga til Bergens Museum. Tida 1919-31 var han også inspektør ved Håkonshallen. Etter tjue år på Bergens Museum tok han i 1932 over direktørstillinga ved Vestlandske Kunstindustrimuseum. 

Lexow vart dr.philos. i 1923 på avhandlinga *Hovedlinjene i entrelac-ornamentikkens historie*. Han skreiv fleire bøker om både kunst og fortidsminne, der særleg oversynsverka nådde eit større publikum. Gjennom mange år var han formann i Bergens-avdelinga av Fortidsminneforeningen, og hadde elles ei rad med tillitsverv innanfor fagfeltet sitt.

### Blibliografi i utval

* *Joh. F.L. Dreiers norske folkedragter'. 1913.*
* *Stilfølelse og stilformer*. 1915
* *Norges kunst*. 1926
* *Haakonshallen*. 1929
* *Bergen, fortidsminder og kunstverker*. 1930
* *Norske glassmalerier fra laugstiden*. 1938

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* ISNI
* SUDOC

 |
**Sivert Reidar Kobro** (12. mars 1940–20. august 2006) var ein norsk forleggar, reklamemann og gründer i hovudjegerbransjen. Han var på 1970-talet administrerande direktør i reklamebyrået McCann-Ericsson, styreleiar i Institutt for marknadsføring og administrerande direktør i Nordisk Forlag som utgav m.a. vekeblada *Alle Menn*, *Alle Kvinner* og *Express*. Seinare var han leiar for Pocketbokforlaget og redaktør for mjukpornobladet *Foxtail*. Han starta seinare Search, Noregs største hovudjegerfirma på den tida.

I 2006 skaut Kobro kona si Anne Grethe Solberg med haglegevær då han skulle underteikna skilsmissepapira, før han sjølv utførte sjølvmord. Ho overlevde drapsforsøket, men fekk store skadar og mista ein arm. I 2015 gav Solberg ut boka *Et helt menneske i en halv kropp* (Cappelen Damm) om historia si.

Kjelder
-------

1. ↑  *Aftenposten*. 24. april 1979.
2. ↑  *Rogalands Avis*. 18. juli 1992.
3. ↑  «Sivert Kobro (nekrolog)». *Aftenposten*. 11. september 2006. s. 14.
4. ↑  Anne Grethe Solberg: *Et helt menneske i en halv kropp*. Cappelen Damm, 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister

 |
**Marie-Auguste Massacrié-Durand** (18. juli 1830–31. mai 1909) var ein fransk komponist, organist, musikkritikar og musikkforleggjar frå Paris.

Biografi
--------

Den fyrste delen av det vaksne livet sitt dreiv Durand for det meste med musikkritikk. Durand og Louis Schönework inngjekk eit samarbeid, og kjøpte opp *Flaxland musikkforlag* i 1869. Seinare skifte forlaget namn til *Durand et Schönewerk*, som vart opphavet til *Durand & Cie*. Forlaget er verksamt enno, og har spesialisert seg i å trykkja franske komponistar som t.d. Saint-Säens, Rameau, Claude Debussy, Georges Bizet og Maurice Ravel.

Durand arbeidde som organist i fleire kyrkjer i Paris i løpet av karrieren sin. Han komponerte mellom anna messer og verk for orgel, men også songar, til dømes *Comme à vingt ans* ("Som i ungdommens år").

Verk (utval)
------------

* *Annette et Lubin*, Opus 79
* *Chaconne*, Opus 62
* *Vals nr. 1*, Opus 83
* *Vals nr. 2*, Opus 86
* *Vals nr. 3*, Opus 88
* *Vals nr. 4*, Opus 90
* *Vals nr. 5*, Opus 91
* *Vals nr. 6*, Opus 96

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Auguste Durand» frå Wikipedia på svensk, den 23. august 2011.*
* *Denne artikkelen byggjer på «Auguste Durand» frå Wikipedia på fransk, den 23. august 2011.*

Referansar
----------

1. ↑   Classical-Composers.org om Durand
2. ↑   Durand & Cie i Store Norske Leksikon
3. ↑  Verkliste frå Petrucci Music Library.
**Einar Terkel Christian Tamberskjelver Rosenqvist** (7. februar 1817–17. april 1885) var ein norsk militær og politikar frå Kristiansand. Han var stortingsmann i 1851 og 1872-73.

Rosenqvist var son til ein prest. I yngre år budde han 2 år hos morsslekta i Danzig. Han gjekk så sjøkadettinstituttet i Fredriksvern og var sekondløytnant i marinen frå 1836. 1837-38 reiste han i koffardifart. I 1842 tok han høgskuleeksamen, utnemnd til premierløytnant i 1849. Gjennom åra 1852 og -53 reiste han langs norskekysten og undersøkte losstellet, på oppdrag frå Marinedepartementet. Frå 1857 til 1871 var han overlos for det sønnafjeldske og styrar av sjømannsskulen i Kristiansand. Etter fleire opprykk var han kommandør frå 1870, sjef for sjøkadettkorpset på Karljohansvern 1871-76 og for det sjømilitære korps til 1883.

Rosenqvist var medlem i Loskommisjonen av 1860. Han var i mange år bystyremedlem i så vel Kristiansand som Horten, i Horten også ordførar. Til Stortinget 1851 møtte han som 2. representant frå Kristiansand, sekretær i Militærkomite nr 2. Perioden 1871-73 var han 1. varamann til Tinget, møtte 1872 og -73-sesjonane i staden for Nils Vogt, medlem av Gasje- og pensjonskomiteen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Fotballklubben Oslo Øst**

Historie
--------

Klubben vart skipa seinhaustes 1999 og eksisterte som sjølvstendig lag fram til 1. januar 2006. Klubben var eit samarbeidsprosjekt mellom idrettslaga Manglerud Star, Abildsø, Rustad, Oppsal og Hauketo på austsida av Oslo. Klubben spelte i 2. divisjon i 2000 og 2001. Siste året rykte laget opp i 1. divisjon og heldt seg der i 2002 og 2003.

Nedgang
-------

I 2003 bar det ned att i 2. divisjon, samtidig som klubben fekk store økonomiske problem. Eit mellombels samarbeid med FC Lyn Oslo berga klubben i 2004, og laget bygde seg sakte opp att og fekk eit slagkraftig lag igjen hausten 2004.

2005-2009
---------

I 2005 vann Oslo Øst såleis si avdeling i 2. divisjon og rykte opp att i Adecco-ligaen, som 1. divisjon no heitte. Men samarbeidet mellom idrettslaga som stod bak denne toppsatsinga skranta, og i 2006 gjekk Oslo Øst inn att i Manglerud Star. Etter 2006 har klubben halde til på Manglerud og spelar no i 2. divisjon. Av kjende spelarar som har bore trøya til Oslo Øst (heilraude drakter) og Manglerud Star (grøne og gule drakter), kan mellom anna nemnast Kenneth Kvalheim (no Moss), Ståle Andersen (no trenar for KFUM), Espen Isaksen (keeper, før Odd og TIL), Aleksander Midtsian (no Bryne), Vadim Demidov (no Rosenborg), Carl Erik Torp (no Kongsvinger) og Tom Reidar Haraldsen (no Bryne). Dei mest profilerte spelarane i Manglerud Star i 2009 har vore Tommy Stenersen (før Stabæk), Kim Larsen (før Tromsø IL), Oliver Risser (no Lyn), Amir Sharif (før Tønsberg) og Stian Nikodemussen (før Randaberg).

Kjelder
-------
**Auguste Marie François Beernaert** (26. juli 1829–6. oktober 1912) var ein belgisk statsminister, advokat og vinnar av Nobels fredspris i 1909.

Biografi
--------

Auguste Beernaert vart fødd i Oostende i Flandern som son av ein finansmann. Han studerte rettsvitskap ved Katholieke Universiteit Leuven, og reiste deretter på studiereiser til Tyskland og Frankrike. Han vendte så heim att til Belgia, der han blei ein framgangsrik advokat.

Frå 1873 vart han involvert i den nasjonale politikken, som medlem av det katolske partiet i Belgia. I 1884, då partiet fekk fleirtal i parlamentet, vart han fyrst finansminister i regjeringa til Jules Malou, og seinare same året, statsminister. Han vart sitjande som statsminister i heile ti år. 

Nobelprisen  

Nobels fredspris  
1909

Beernaert var ein framifrå talar og politisk taktikar. Som statsminister brukte Beernaert mykje krefter på å betra infrastrukturen i Belgia; både kanalane, sjøvegane, jernbanen og vegnettet. Han førte også ei diplomatisk linje med nabolandet Nederland. Etter at han gjekk av i 1894, vart han president i deputertkammeret frå 1895 til 1900. Beernaert representerte Belgia i Haag-konvensjonane av 1899 og 1907. Han var også sterkt involvert i den permanente skiljedomstolen i Haag, der han sat som president i periodar. For arbeidet sitt her vann han Nobels fredspris i 1909.

Blant fleire høgståande verv, stod Beernaert som formann i International Law Association og han var æresmedlem av Folkerettsinstituttet.

Kjelder
-------

* 

* «Auguste\_Beernaert» i *Store norske leksikon*, snl.no. *henta inn 8. januar 2012.*
* *Tysk Wikipedia om Auguste Beernaert, henta inn 8. januar 2012.*
Oslo katedralskole, fasaden mot gatene, med Ullevålsveien i framgrunnen og oppover mot høgre, fotografert i 1902. Utsjånaden er hovudsakleg den same i dag.
Skulens fasadar mot skuleplassen.Foto: Helge Høifødt

**Oslo katedralskole** er ein vidaregåande skole i Oslo med røter tilbake til mellomalderen og den opplæringa som kyrkja stod for. 
Skolen er i dag ei privat stifting (Stiftelsen Oslo katedralskole) som sjølv eig bygningen og det eineståande biblioteket, som er det eldste i Noreg. Sjølve skoledrifta er likevel kommunal (fylkeskommunal), til liks med andre offentlege vidaregåande skolar.

Katedralskolen er kjend som «Katta» på folkemunne.

Historie
--------

Skolen blei grunnlagt i år 1153 av den paveutsende kardinalen Nicolaus Breakspeare (seinare pave Hadrian IV). I reformasjonsårhundret var skolen sentrum for den såkalla *austlandshumanismen*, leia av menn som biskop Jens Nielssøn og lector theol. Hallvard Gunnarsøn.

På 1600-talet blei oppretta eit gymnasium i samband med skolen, som kunne ha vore det første tilløpet til eit norsk universitet, men pengevanskar førte til at det blei nedlagd etter kort tid.

Kjende tidlegare elevar
-----------------------

* Niels Henrik Abel (1802-1829)
* Henrik Anker Bjerregaard (1792-1842)
* Mauritz Hansen (1794-1842)
* Kong Harald V (1937-)
* Veronica Orderud (1972-)
* Conrad Nicolai Schwach (1793-1860)
* Jens Stoltenberg (1959-)
* Arne Treholt (1942-)
* Henrik Wergeland (1808-1845)
* Johan Herman Wessel (1742-1785)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Oslo katedralskole**

* 

* Oslo katedralskole i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
* Nettstad for Oslo katedralskole Arkivert 2006-05-08 ved Wayback Machine.
* Historie på nettstaden Arkivert 2007-12-30 ved Wayback Machine.
* Kattateateret

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* BR orgnr

 |
Oslofjordmuseet
**Oslofjordmuseet** er eit kystskulturmuseum i Vollen i Asker kommune. Museet vart opna 7. juni 2013 som ei eining under Akershusmuseet, og tek for seg dei sidene ved kystkulturen i Indre Oslofjord som har med friluftslivet og bruken av fritidsbåtar å gjere. Oslofjordmuseet rår over ei samling båtar som tidlegare har vore å sjå på Follo Museum og på Son Kystkultursenter i Son i Vestby kommune, som tidlegare låg under Follo Museum. Son Kystkultursenter er no ei avdeling under Oslofjordmuseet.

Oslofjordmuseet har ei stor samling av lystbåtar og fritidsbåtar. For at publikum skal kunne få sjå flest mogleg av dei, vert utstillinga stendig endra. I tillegg til båtutstillinga har museet utstillingane *Seglloftet* og *Fjord og friluftsliv* med mellom anna ein robåt-simulator som publikum kan få prøve seg på. Utstillinga *En renere fjord* gjer greie for korleis avløpsvatnet (kloakkvatnet) frå dei folkerike og tettbygde områda kring Indre Oslofjord vert teke hand om for ikkje å ureine fjorden.

Avdelinga Son Kystkultursenter har ei eiga museumshamn, og eit av hovudmåla for senteret er å byggje opp ei representativ samling av søraust-norske trebåtar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettsidene til Oslofjordmuseet
* Internettsidene til Son Kystkultursenter

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
*Sjå òg måleininga sievert*
**Sivert** er eit mannsnamn som oppstod som ei frisisk form av *Siegward*. Dette namnet har opphav i dei gammalhøgtyske orda *sigu*, 'siger', og *wart*, 'vakt'. Sigvard er den skandinaviske forma av dette namnet.

Sivert har namnedag i Noreg den 2. april og Sievert har namnedag i Sverige den 25. februar.

Andre stavemåtar av namnet er Sievert, Siewert, Siwert og Syvert. Moglege variantar er
dansk Sivart, færøysk Sívar, norsk og svensk Siver, svensk Sifuert, Sivar og Sivard, og tysk Sibert, Siefert og Syfert.

Bruk
----

Sivert var eit utbreidd namn på norske gutebarn på 1700-talet og byrjinga av 1800-talet.
I 2009 var det 2 193 norske menn som heitte Sivert.

Namneberarar
------------

* Sivert Aarflot (1759–1817), norsk folkeopplysningsmann
* Sivert Pålsson Bratberg (1780-1816), Eidsvollsmann
* Sivert Fergstad (1813-1885), norsk prest og stortingsmann
* Sivert Strøm (1819-1902), norsk jurist og stortingsmann
* Sivert Nielsen (1823-1904), norsk stortingsmann
* Sivert Aasen (1858-1928), norsk prest og stortingsmann
* Sivert Donali (f. 1931), norsk bilethoggar
* Sivert Høyem (f. 1976), norsk vokalist frå Madrugada

### Etternamn

* Rolf Sievert (1896–1966), svensk fysikar, opphavet til eininga sievert

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sivert» frå Wikipedia på bokmål, den 1. april 2009.*
Ei bru over Piva.
**Piva** (serbisk-kyrillisk Пива) er ei elv i Montenegro og ei av kjeldeelvane til Drina som ho dannar i lag med Tara på grensa til Bosnia-Hercegovina.

Piva spring ut frå Sinjac (kyrillisk *Сињац*) i fjellet Golija nær Piva kloster. Før den kunstige innsjøen Pivasjøen vart danna rann vatnet frå kjelda ut i elva Komarnica (kyrillisk *Комарница*) og dannar elva Piva dei neste 34 km. Komarnica er ein del av eit 86 km langt elvesystem (Tušina-Bukovica-Bijela-Komarnica), så målt frå kjelda er Tušina (kyrillisk *Тушина*), elva med fem namn', 120 km lang.

Piva møter Tara ved Šćepan Polje på grensa til Bosnia-Hercegovina og dannar Drina.

Piva høyrer til nedslagsfeltet til Svartehavet og har eit eige nedslagsfelt på 1 270 km² og er ikkje framkommeleg for elvefart.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Piva River» frå Wikipedia på engelsk, den 6. februar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Piva**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Folkeopplysningsprisen** er ein pris innstifta av Vaksenopplæringsforbundet. Prisen er delt ut årleg sidan 1998 i samband med kampanjen «Læringsdagane for vaksne» (tidlegare «Veka for vaksnes læring»). 

Folkeopplysningsprisen har etter statuttane som mål «*å verdsetje enkeltpersonar, grupper, organisasjonar eller institusjonar for yting ut over det vanlege, over tid, med å skape føresetnader for og stimulans til frigjering, solidarisk samhandling, vekst og utvikling gjennom kunnskap. Innsatsen skal vere tufta på humanistisk grunn. Prisen skal medverke til å fremje arbeidet med demokratisering av kunnskap og kunnskapsformidling, auka von for deltaking og oppleving, refleksjon og bruk av eiga røynsle.*»

Mottakarar
----------

Utdelinga av Folkeopplysningsprisen 2011 
Foto:
Nina Aldin Thune
 

* 1998: NRK P2
* 1999: Svanvik Folkehøgskole (no *Pasvik Folkehøgskole*)
* 2000: AOF Sarpsborg
* 2001: Studiesenteret i Sjåk
* 2002: Blå Kors ved leiar Hans Olav Fekjær
* 2003: Schrødingers katt, NRK
* 2004: Einfrid Halvorsen
* 2005: Ryfylkemuseet og Lucky Næroset
* 2006: Ammehjelpen
* 2007: Leser søker bok
* 2008: Jon G. Olsen
* 2009: Jørn H. Hurum
* 2010: Hildur Roll-Hansen
* 2011: Wikimedia Noreg
* 2012: Seniornett Norge

I 2005 var Noreg arrangør av *International Adult Learners Week*, og i samband med veka blei det delt ut to folkeopplysningsprisar. Éin med fokus på internasjonalt arbeid i Noreg, tildelt Ryfylkemuseet, og éin med fokus på internasjonalt arbeid i den tredje verda, tildelt Lucky Næroset.

Kjelder
-------

* Læringsdaganes side om Folkeopplysningsprisen Arkivert 2010-12-02 ved Wayback Machine. – Her finst statuttar og oversyn over mottakarar.

### Referansar

1. ↑  Folkeopplysningsprisen - statuttar[*daud lenkje*] (sitat frå bokmål)

Bakgrunnsstoff
--------------

* NRK Dagsrevyen 23.10.09 Pris til Jørn Hurum[*daud lenkje*] (web-TV)
* Hurum fikk Folkeopplysningsprisen[*daud lenkje*] Om Folkeopplysningsprisen 2009
* Fremragende, Olsen *Romerikes Blad* om Folkeopplysningsprisen 2008
**August Macke** (3. januar 1887–26. september 1914) var ein tysk målar, ein av dei leiande medlemene i den ekspresjonistiske målargruppa Der Blaue Reiter. Han utvikla seg som målar i ei særleg nyskapande tid for tysk kunst, mellom anna for den breie ekspresjonist-rørsla, samt framveksten av ulike avantgarde-rørsler som vart danna over det meste av Europa. Til liks med andre store kunstnarar i samtida, viste han å ta opp i seg dei avantgardistiske elementa som han fann særleg interessante.

Liv og gjerning
---------------

*Mariakyrkja i Bonn med hus og skorstein*, 1911
*Kairouan*, 1914
Macke var fødd i Meschede i Westfalen, der faren var byggmeister. I 1900 flytta familien til Bonn, der Macke jamnast budde resten av livet. Han fekk si kunstutdanning ved Kunstakademie Düsseldorf i 1904-06. I 1907 reiste han til Paris fyrste gongen, og såg impresjonist-bilete. Særleg beundra han verk av Georges Seurat og Henri Matisse og deira bruka av fargar. Kort etter fór han til Berlin og gjekk i lære hos Lovis Corinth nokre få månader i 1907/08. Stilen hans var i den tid prega av fransk impresjonisme og postimpresjonisme, med ei kort periode med fauvisme. Han gifta seg i 1910 med Elisabeth Gerhardt.

Gjennom vennskapen med Franz Marc vart han kjend med Vasilij Kandinskij. Desse tre målarane skipa gruppa Der Blaue Reiter i München i 1911. Ei tid framover fylgde Macke dei nonfigurative, estetiske og mystiske og symbolistiske målsettingane til Blaue Reiter.

I 1912 besøkte Macke og Marc den franske målaren Robert Delaunay i Paris. Delaunay sin kromatiske kubisme, kalla orfisme av Guillaume Apollinaire, vart som ei openberring for Macke. Mackes verk *Butikkvindauge* kan reknast som ei personleg tolking av biletet *Vindauge*  av Delaunay, med impulsar også frå italiensk futurisme.

Våren 1914 reiste Macke saman med Paul Klee og Louis Moilliet til Tunis. Den eksotiske atmosfæren i Tunisia var avgjerande for å skape den tilnærminga til lys han viste i si siste tid, då han laga ei rad verk som no vert rekna for meisterverk. Hans siste måleri er prega av det same lyset som Klee snakka om.

Macke vart innkalla til krigsteneste i fyrste verdskrigen. Han fall på slagmark i Champagne, få veker etter krigshandlingane braut ut. Det siste måleriet hans, *Farvel*, skildrar det tungsinnet som breidde seg etter krigen var eit faktum.

August Mackes samla verk kan reknast som ekspresjonisme og dels som ein del av fauvismen. Måleria er særleg opptekne av å uttrykke kjensler og stemningar, meir enn å gjengi den faktiske røyndomen, oftast vrengjer dei på former og fargar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «August Macke» frå Wikipedia på engelsk, den 10. november 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Koordinatar: 59°11′1″N 8°5′37″E﻿
**Folkestadbyen** i Fyresdal kommune har tidlegare utgjort sentrum i bygda. Det var her, der den gamle hovudvegen mellom gardstuna langs Fyresvatn kryssa Sitjeåi, at det på 1870-talet oppstod eit nærings- og handverkssentrum på grunnen til den gamle Folkestad gard. Det var tre gater i eit triangelmønster; hovudvegen, Skippergata og Lensmannsgata. I laupet av 40 år vart små hus flytta dit frå andre delar av bygda, eller nye hus vart oppført, fleire av dei i sveitserstil. 

Her budde ikkje berre handverkarar av ymse slag, men òg folk som lensmann, kaptein på rutebåten på Fyresvatn, postkøyrar, jordmor og handelsmenn. Innanfor denne litle byen fanst så seint som for 60 år sidan fem-seks daglegvarebutikkar med assortert utval, manufakturhandel, meieri, bakeri, bedehus og vertshus. I dag er forretningane samordna og redusert i mengd, og delar av tettstaden går no inn saman med eit titals kjempefuruer i Øyskogen i Fyresdal Bygdemuseum som vidare går inn i samlingane til Vest-Telemark Museum. Likevel er det framleis liv i Folkestadbyen, småhusi som ikkje går inn i museet er no bustader, og det finst enno butikkar og vertshus. Folkestadbyen fekk i 2003 tettstadsprisen for Telemark. 

I dag utgjer Folkestadbyen ein del av tettstaden Moland.

Kjelder
-------

* Fyresdal kommunes nettsider

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Folkestadbyen på Lokalhistoriewiki.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki
* SSR (namn)

 |
**Siv Heim Sæbøe** (fødd 25. mars 1973) er ein norsk tidlegare handballspelar som vart europameister i 1998. Linjespelaren vann også Cupvinnarcupen 1998 og 1999 med Bækkelagets Sportsklub i Oslo.

### Klubbspel

Sæbøe spelte på Bækkelaget frå 1988 til 2002. Med Oslo-laget vann ho fleire norske titlar, både seriemeisterskap og cupmeisterskap. Høgdepunkta med Bækkelaget kom då laget sigra over Kraš Zagreb i Cupvinnarcupen i 1998, ein meistertittel laget forsvarte i 1999 då spanske Amadeo Tortajada var finalemotstandar. Desse siste sesongane på 1990-talet hadde ho særs dyktige lagvenninner i Susann Goksør, Kjersti Grini og Anja Andersen. Frå sommaren 2002 spelte Sæbøe i tre år på franske Cercle Dijon. Ho deltok i EHF-finale med Cercle Dijon, der det vart tomålstap mot Bayer Leverkusen. 2005/6-sesongen var ho aktiv i Lunner IL og der etter ei tid Stabæk-spelar.

### Landslagsspel

Innom eit år, 2. juli 1998 og 1. juli 1999, spelte Sæbøe 14 landskampar og skåra 19 mål for Noreg. Ho var med i Handball-EM 1998, men fekk heller lite speletid, etter som Else Marthe Sørlie og Elisabeth Hilmo hadde større tillit på linjespelar-plassen. Finalen såg Sæbøe frå tribunen.

### Merittar

* EM 1998: Gullmedalje etter 24–16 mot Danmark
* Vinnar av EHF-cupvinnarcupen: 1998 og 1999 med Bækkelaget SK
* Tapande finalist i EHF-cupen: 2005 med Cercle Dijon

Kjelder
-------

* handball.no
**Folkemord** er ei nemning brukt om ein medviten politikk som har som mål å utrydda eller svekkja ei folkegruppe. I Folkemordkonvensjonen frå SN blir dette brotsverket definert som:

«dei handlingane som er nemnde nedanfor gjorde med det for auget å øydeleggja heilt eller delvis ei nasjonal, etnisk, rasemessig eller religiøs gruppe i og for seg:

* å drepa medlemer av gruppa;
* å gjera alvorleg lekamleg eller sjeleleg skade på medlemer av gruppa;
* med vilje å la gruppa bli utsett for levevilkår som tek sikte på å føre til heil eller delvis fysisk øydelegging av gruppa;
* å påtvinge tiltak som tek sikte på å hindre fødslar innanfor gruppa;
* med makt å overføre barn frå gruppa til ei anna gruppe.»

Bakgrunn
--------

Under den andre verdskrigen laga den polsk-jødiske juristen Raphael Lemkin omgrepet *genocid* (gresk *genos*, 'familie', 'stamme' og *cide*, 'mord'). Folkemord var, ifølge Lemkin, å drepa andre menneske på grunn av kva dei var, for eksempel ut frå trusretning, etnisk tilhøyrsle, seksuell legning eller kjønn, og ikkje på grunn av noko dei hadde gjort.

Etter lang tids interesse for den omdiskuterte armenia-massakren, og det jødiske holocaust som fann stad på hans eiga tid, ville Lemkin laga ein lov som kunne visa at systematiske drap på menneske på grunn av rase, religion eller overtydingar var eit brotsverk verre enn alle andre. Loven skulle hindra slike grufulle handlingar frå å bli gjorde igjen.

I 1948 fekk Lemkin gjennomslag for loven som ein del av folkeretten i SN, og han gjeld den dag i dag. Skyldige i folkemord kunne frå no av dømmast for ein internasjonal domstol. Den internasjonale straffedomstolen i Haag handsamar rettssaker mot personar sikta for mellom anna folkemord.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Folkemordkonvensjonen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**August Bosse** (30. april 1873–9. august 1921) var ein norsk fagforeiningsleiar, typograf, målmann og omsetjar, fødd i Øyestad i Aust-Agder. Det var Bosse som omsette Det kommunistiske manifestet til nynorsk. 

Bosse var typograf i Dagbladet kring hundreårsskiftet og var med i fagforeiningsarbeid. Han var formann i Norsk centralforening for boktrykkere frå 1905 då forbundet slutta seg til Landsorganisasjonen, og til 1907.

Ei tid var han reisande maskinmontør og agent for Hansen & Skotvedt og for Olaf Gullowsen, og i folketeljinga 1910 er han oppført som 'handelsreisende'. Desse åra reiste han mykje både i Noreg, Sverige og Tyskland, og han tileigna seg gode kunnskapar i tysk.

Gjennom fleire år var han typograf i venstre- og nynorskavisa Den 17de Mai der han vart han ein av redaktør Rasmus Steinsviks næraste medarbeidarar. Han kunne avisa si rettskriving på fingrane og sytte for at avisa kom ut i ei stø og einskapleg målform.

Seinare fekk helsa til Bosse ein knekk, og frå våren 1918 sette han i gang med mykje omsetjingsarbeid, særleg for Den 17de Mai og Norsk Barneblad. Han omsette til nynorsk ei rekkje romanar, forteljingar og folkelivsskildringar. Dei fleste gjekk som utklyppsbøker i "kjellaren" i Den 17de Mai. Mellom titlane han omsette var Amerika-Johan, Farkelaget, Teaterborn, Still Jim, Al-Mansurs kjærleikseventyr, Mark Twains utvalde skissor, Eventyr i Sudhavet, Små svenske bygdesogor, Bruri fraa steppone, Spæjarkompaniet og Polsk blod. Han skreiv også artiklar på nynorsk i fagbladet for typografane. Han var eit sjeldsynt døme på ein målmann sentralt i den faglege arbeidarrørsla.

Det viktigaste verket Bosse omsette til nynorsk, var Det kommunistiske manifestet av Karl Marx og Friedrich Engels med føreord av Edvard Bull. Utgåva kom på Det Norske Arbeiderpartis Forlag i 1921, same året som Bosse døydde av hjarteslag berre 48 år gamal. Dette er framleis den einaste nynorskutgåva av Manifestet.

Litteratur
----------

* Nekrolog i Den 17de Mai, 10. august 1921.
* Engels, Friedrich og Karl Marx. *Det kommunistiske manifestet. Med fyreord av Edv. Bull.* Det norske arbeiderpartis forlag. Kristiania 1921.
* Ording, Arne. *Norsk centralforening for boktrykkere 1882-1932.* Oslo 1932, s. 91 og 127ff.
* Hoel, Oddmund L. *Norsk målreising 2. Mål og modernisering 1868-1940*. Samlaget. Oslo 2011, s. 359.
**Egbert Rolf Wennemars** (fødd 1. november 1975), kjend som **Erben Wennemars**, er ein nederlandsk tidlegare skeiseløpar frå Dalfsen. Han vart sprintverdsmeister i 2004 og 2005.

Wennemars kom på tredjeplass i sprint-VM 1998 i Berlin, ei plassering han kopierte i sprint-verdsmeisterskapen 2003 i Calgary. Same sesongen var han tilbake i Berlin ved VM i enkeltløp, der han vann både 1000 m og 1500 m.

Under sprint-VM 2004 i Nagano imponerte Wennemars med to sterke 1000-meterar, noko som gav han VM-gullet framfor kanadiarane Jeremy Wotherspoon og Mike Ireland. Han forsvarte VM-tittelen i Salt Lake City i 2005, også då var Wotherspoon hans sterkaste konkurrent. Frå Vinter-OL 2006 i Torino reiste Wennermars heim med to bronsemedaljar, fyrst fekk han ein "gratismedalje" i lagtempoen, før han vart tredjemann på 1000 meter.

I 2007 deltok Wennemars i firkamp-VM, og på heimebane i Heerenveen enda han på femteplassen. Over ein tiårsperiode, 1999-2008, vann Wennemars elleve 11 medaljar (6-2-3) i ulike VM i enkeltløp.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Erben Wennemars» frå Wikipedia på nederlandsk, den 30. november 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Erben Wennemars». olympedia.org. Henta 23. januar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
I fysikk kan visse system oppnå **negative temperatur**. Det vil seie at den termodynamiske temperaturen kan få negative verdiar. Negative temperaturar vert uttrykt som negative tal på kelvinskalaen. 

Temperaturar som vert uttrykt med negative tal på dei vanlege Celsius- eller Fahrenheit-skalaene er rett og slett berre kaldare enn nullpunktet til desse skalaene. Eit system med verkeleg negativ temperatur er ikkje kaldare enn absolutt null, men eit system med ein negativ temperatur er varmare enn det same systemet med ein uendeleg høg temperatur.

Varme- og molekylær energifordeling
-----------------------------------

Negative temperaturar kan berre eksistere i system der ein har avgrensa tal på energinivå. Når temperaturen aukar i eit slikt system flyttar partiklane seg mot høgare og høgare energinivå og når temperaturen *vert uendeleg* vert talet på partiklar i dei lågare energinivåa og dei høgare energinivåa lik. Dette er ein konsekvens av definisjonen på temperatur i statistisk mekanikk for system med avgrensa nivå. Ved å tilføre meir energi i desse systema på riktig måte, er det mogeleg å lage eit system der det finst fleire partiklar i dei høgare energinivåa enn dei lågare energinivåa. I ein slik situasjon kan ein ha negativ temperatur. Eit stoff med negativ temperatur er ikkje kaldare enn absolutt null, men heller varmare enn ein uendeleg høg temperatur. Kittel og Kroemer (s. 462) har skrive «Temperaturskalane frå kald til varm går frå 0 K, ... , +300 K, ... , +∞ K, −∞ K, ... , −300 K, ... , −0 K.»

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Negative temperature» frå Wikipedia på engelsk, den 20. februar 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Charles Kittel og Herbert Kroemer (1980). *Thermal Physics (2nd ed.)*. W. H. Freeman Company. ISBN 0-7167-1088-9.
* Jack Castle, Jr. Werner Emmerich, Robert Heikes, Robert Miller og John Rayne (1965). *Science by degrees: Temperature from Zero to Zero*. a Westinghouse Search Book by Walker and Company, New York.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
* David C. Montgomery (10. april 1972). «Two-dimensional vortex motion and "negative temperatures"». *Physics Letters A* **39** (1): 7-8. doi:10.1016/0375-9601(72)90302-7.
* Samuel F. Edwards og J. Bryan Taylor (5. februar 1974). «Negative Temperature States of Two-Dimensional Plasmas and Vortex Fluids». *Proceedings of the Royal Society of London, Series A, Mathematical and Physical Sciences* **336** (1606): 257-271.
* Wenyue Hsu og Richard Barakat (15. september 1992). «Statistics and thermodynamics of luminescent radiation». *Physical Review B* **46** (11): 6760-6767. doi:0.1103/PhysRevB.46.6760.
Lengdesnitt av hoblome av squash, som viser fruktemne (fruktknute, griffel og arr), frøemne og kronblad.
**Fruktknuten** (latin *ovarium*) er den nedre delen av fruktemnet hjå frøplantar. Fruktknuten inneheld eitt eller flere frøemne (ovule), som kan utvikla seg til frø etter befrukting. 

Stillinga av blomen i høve til fruktknuten: I Undersitjande (hypogyn), II Kringsitjande (perigyn) og III Oversitjande (epigyn).  

*a* støvberar (androecium) *g* fruktblad (gynoecium) *p* kronblad (petal) *s* begerblad (sepal) *r* blomsterbotn (receptaculum). Festepunktet er der *a*, *p* og *s* møter kvarandre.
Fruktknuten er ofte ein utvida del av to eller fleire samanvaksne fruktblad. Kronblad og begerblad kan vera festa over, under eller omkring fruktknuten. 

Dei ytste delane av støvvegen, over fruktknuten, er griffel og arr. Dei tek imot pollen som spirer for så å veksa ned gjennom griffelen til fruktknuten. Deretter veks kvart enkelt pollenkorn inn i eitt enkelt frøemne. 

Nokre vindpollinerte blomar har svært reduserte og modifiserte fruktknutar.

Sjå òg
------

* Frukt

Kjelder
-------

1. ↑  «fruktknute» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Fruktknute» frå Wikipedia på bokmål, den 28. november 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
| **Ercolano** |
| --- |
| Hovudgata i ErcolanoHovudgata i Ercolano Hovudgata i Ercolano |
| Plassering |
| 

Ercolano is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Campania  Napoli |
| Borgarmeister | Gaetano Daniele |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  19 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2005)   - folketettleik | 55 637   2879/km² |
| Koordinatar | 40°48′″N 14°21′″E﻿Koordinatar: 40°48′″N 14°21′″E﻿ |
| Høgd over havet | 44 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 80056 |
| Telefon-retningsnummer | 081 |
| **Nettstad:** www.comune.ercolano.na.it |

 **Ercolano**  er ein by i provinsen Napoli i regionen Campania i Italia og har om lag 55 000 innbyggjarar.

Ercolano vart kalla *Herculaneum* fram til 79 e.Kr. og *Resina* fram til 1969. Han vart truleg grunnlagd av oskarar, ei italisk stamme på 700-talet fvt. og kom seinare under både etruskarar og samnittar. Under romarane vart byen ein kjend feriestad der nokre av dei rikaste innbyggjarane i Roma ferierte om sommaren. Etter utbrotet til Vesuv i å 79 e. Kr. vart byen forlaten og var stort sett folketom dei neste tusen åra. I motsetnad til innbyggjarane i nabobyen Pompeii vart innbyggjarane i Herculaneum kvelt til døde av dei giftige gassane og ikkje gravlagd i oske. Byen vart delvis brend ned av den varme gjørma. Rundt år 1000 byrja folk å flytte tilbake att og heilagdomen *Castel di Resina* vart bygd. I 1709 vart dei gamle ruinane av byen oppdaga i lag med Pompeii. 

I 1969 vart namnet endra frå Resina til Ercolano for å ære det gamle namnet på byen og i dag er Ercolano ein del av storbyområdet til Napoli.

Herculaneum er i dag ein del av UNESCO si verdsarvliste.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ercolano» frå Wikipedia på engelsk, den 17. desember 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |