recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Trygve Leivestad** (29. januar 1907–14. desember 1994) var ein norsk høgsterettsdommar fødd i Tromsø. Han var elles lagmann 1947-58 i Hålogaland og sidan høgsterettsdommar fram til 1977. Leivestad var styreformann i Norsk Rikskringkasting i tida 1968-71.

Leivestad var son til ein lagdommar. Sjølv tok han artium i Trondheim i 1925. Deretter var han eitt år sjømann, før han byrja studere jus. Han vart i 1931 cand.jur. og var så assistent i Riksarkivet. Som nyutdanna jurist fekk han stipend til fleire studiereiser, og var både i England, Frankrike og Tyskland.

Frå 1934 var Leivestad dommarfullmektig i Vadsø, deretter sekretær i Justisdepartementet frå 1937 og universitetsstipendiat i rettsvitskap frå 1939. I 1942, midt under andre verdskrigen, vart han byråsjef i Justisdepartementet. Fredsåret 1945 vart Leivestad utnemnd til ekspedisjonssjef i Oppgjersavdelinga i same departementet. Han var medlem i Krigsskadekommisjonen av 1945 og i styret for Krigsskadetrygda for bygningar og lausøyre i tida 1945-51. På same tid var han formann i dissentarlovkomiteen og medlem av straffeprosesslovkomiteen.

År 1947 vart Leivestad utnemnd til lagmann i Hålogaland, og busette seg etter kvart Tromsøysund kommune. Her representerte han Kristeleg Folkeparti i Tromsøysund heradsstyre, og han var medlem i barnevernsnemnda og soknerådet. Både i 1953 og 1957 var han Troms Kristeleg Folkeparti sin fyrstekandidat ved stortingsvalet, utan å verte vald til stortingsrepresentant. 

I 1958 fekk Leivestad sete i den norske Høgsteretten, og var dommar til han gjekk av for aldersgrensa i 1977. 

Ved sida av dommargjeringa vart Leivestad i 1963 vald til formann i Norges Vernesamband og Den norske Kriminalistforening, og året etter tok han over formannsvervet i Norges Krigsskaderåd. Frå 1963 til 1971 var han medlem av NRK-styret, formann dei tre siste åra. I denne perioden engasjerte han seg også for Europabevegelsen.

Kjelder
-------

* Lokalhistoriewiki

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF

 |
Ein trykknapp består av to delar; hann-delen er utstyrt med ein liten tapp, ho-delen har ei lita fordjuping med ei fjør som held delane saman.
**Trykknapp** eller **trykklås** er eit par skiver av metall som kan verta samanhekta. Dei er festa til klede, vesker og liknande som lukke- og opne-mekanisme i staden for knappar med knappehol, glidelåsar, borrelåsar, hemper, lisser og anna.

Den eine av dei to skivene har ein sirkulær tapp i midten, den andre har ei fordjuping der tappen passar inn. I denne fordjupinga er det ei lita fjør som sørgjer for at delane blir haldne saman til dei blir løysde frå kvarandre med eit lite rykk. Trykknappar kan festast til klesplagga ved hjelp av eit spesielt verktøy og hamrast på plass. Små trykknappar kan òg syast på plass.

Trykknappar vart først patentert av den tyske oppfinnaren Heribert Bauer i 1885 som *Federknopf-Verschluss*, ei ny oppfinning for å festa beinkleda til menn. Andre har tillagt oppfinninga til ein danske som heitte Bertel Sanders.

Trykknappar vert ofte brukte i barnetøy fordi dei er relativt lette å bruka for barn. I barnetøy som boblejakker og parkdressar er trykknappane no ofte erstatta med borrelås.

Sjå òg
------

* Knapp
* Borrelås

Kjelder
-------

1. ↑  «Vor 120 Jahren: Heribert Bauer lässt den Druckknopf patentieren» (på German).  CS1 maint: Unrecognized language (link)

* *Denne artikkelen bygger på «Trykknapp» frå Wikipedia på bokmål, den 3. oktober 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Trykknapp**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN

 |
**Trygve Gulbrand Nordby** (fødd 26. mars 1954) er tidlegare generalsekretær i Norges Røde Kors. Han kom frå jobben som direktør i Utlendingsdirektoratet, som han hadde frå 2001 til 2006). Nordby er no visegeneralsekretær i den internasjonale Raudekrossen. 1. januar 2010 tiltrer han som generalsekretær i Europarørsla. Han er utdanna ved sosialhøgskulen ved Nordland distriktshøgskule.

Han har tidlegare vore generalsekretær i Flyktningerådet (1990–1997), rådmann i Oppegård kommune og konsulent for OSSE sin utsending til Kroatia med omsyn til flyktningespørsmål, kampanjeleiar i Kommunenes Sentralforbund, pressesekretær for Sosialistisk Venstreparti si stortingsgruppe, informasjonssjef i Nordland fylkeskommune, fyrstekonsulent innan psykisk helsevern i Nordland fylke, i tillegg til at han har arbeidd som frilansjournalist.

I september 2001 vart han konstituert som direktør i Utlendingsdirektoratet og vart tilsett i stillinga i statsråd 21. desember 2001 for ein åremålsperiode på seks år.

22. mai 2006 leverte Graver-utvalet ein intern granskingsrapport som omhandla Nordby si tid i UDI. Han fekk då krass kritikk for å ha gjennomført ein lovstridig praksis når det gjaldt å gje opphaldsløyve til irakarar i strid med politiske vedtak.

Kjelder
-------

### Referansar

1. ↑  UDI-direktøren trekker seg av Elisabeth Rodum på Aftenposten.no (22.05.2006).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Yossef «Yossi» Beilin**, hebr. יוסי ביילין (fødd 12. juni 1948), er ein israelsk politikar. Han er med i det israelske parlamentet Knesset, og er tidlegare viseutanriksminister og justisminister frå det israelske arbeidarpartiet, Avoda. Han er no leiar i det venstresosialdemokratiske partiet Meretz-Yachad. Beilin er mest namngjeten for medverknaden i Osloavtalen, Geneveavtalen og den israelsk-palestinske fredsprosessen generelt. 

Mestedelen av Beilin si politiske karriere har vore som politikar i Avoda, men i 2003 vart han skuva langt nedover på lista til dette partiet på grunn av dei venstreorienterte standpunkta sine. Saman med Yael Dayan gjekk han ut av Avoda og slutta seg til venstrepartiet Meretz, som han no leier under namnet Meretz-Yachad (Kraft-Saman; Det israelske sosialdemokratiske partiet). 

Medverknaden i fredsprosessen er til no høgdepunktet i karrieren hans. Støtta av Shimon Peres, gjekk Beilin inn i løynde forhandlingar i 1992 som leidde til Osloavtalen i 1993. Saman med Mahmoud Abbas, ein annan arkitekt for avtalen, skreiv han i 1995 under «Beilin-Abu Mazen-semja», med retningslinjer for ei permanent løysing på konflikten. I 1992-1995 leidde han den israelske delegasjonen ved fredsforhandlingane. I 2001 deltok han i «Taba-samtalane» og det initiativet han no er mest namngjeten for, Geneveavtalen med Yasser Abd Rabbo. 

Beilin blir ikkje rekna som sosialist, men han slutta seg likevel til det hovudsakleg sosialistiske Meretz. Det at han vann over Meretz-politikaren Ran Cohen i leiarvalet, kan sjåast som eit teikn på at det å få i gang att fredsprosessen av mange i partiet blir sett som endå viktigare enn dei sosiale spørsmåla.

**Kjelde:** Engelskspråkleg wikipedia; 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* CiNii

 |
**Kroa i Bø** er ei kjend norsk konsertscene og eit studenthus knytt til Høgskulen i Telemark, avdeling Bø. Studenthuset blir drive som ei stifting. Huset har ei konsertscene, ein pub og kontorlandskap. 

Ved hovudscena på Kroa i Bø kan opp til 750 oppleve store norske og internasjonale artistar. Trass i at Bø er ein liten tettstad er Kroa i Bø særs kjend og ein mykje nytta scene for norske rockeartistar på turné, og har ofte vore nytta som opningsscene for større turnéar. Scena blir stort sett drive frivillig av studentane ved høgskulen.

Sjølve huset «Kroa i Bø» vart innvigd i 1985, medan utvalet Kro & Kultur, som har hovudansvaret for dei fleste arrangementa, vart danna allereie i 1971. Eit stort trettiårsjubileum vart feira i 2001 med dei då ukjende Röyksopp, Kaizers Orchestra, Gåte, Askil Holm, Vidar Vang og Odd. Kroa i Bø har også vore vertskap for internasjonale artistar som Angélique Kidjo, Morphine, Phoenix, The Wannadies og Ash.

Kroa har også fleire utval som arrangerer små og store arrangement, som Fri Musikkens Venner Nå! (FMVN!), Fraktal, Bø Filmklubb, Bø Studentmedia og Åpen scene.

Band som Surferosa og Rebolt har starta opp frå miljøet på Kroa i Bø. Kroa i Bø blei kåra til Årets Konsertarrangør 2005 av Norsk Rockforbund. Dei var også nominert til den same prisen i 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettside
**Kristoffer Skåne Grytnes** (27. juli 1887–22. juli 1965) var ein norsk skulemann og politikar, fødd i Horten.

Grytnes var son til ein vognmann i Horten. Sjølv gjekk han skulevegen, og fullførte Notodden lærarskule i 1908. Same året vart han lærar i framhaldsskulen i Grue, åra 1909-13 ved folkeskulen i heimbyen. Frå 1913 til -20 underviste han ved den kristelege folkehøgskulen Danvik i Drammen, med unnatak for vinteren 1918/19, då han studerte ved Statens lærerhøjskole i København. Etter å ha vore lærar i tre år i Eidanger, fekk han i 1923 stillinga som styrar ved Fredheim ungdomsskole (=folkehøgskule) i Brønnøy på Helgeland, der han vart verande til 1952.

Allereie i sitt fyrste år i Brønnøy vart Grytnes vald inn i menigheitsrådet, sidan var han i mange år medlem av bispedømmerådet i Hålogaland. Han var også formann i Norsk søndagsskoleforbund. Ved stortingsvalet hausten 1949 erobra han åttandemandatet i Nordland for Kristeleg Folkeparti, og vart dermed partiet sin fyrste stortingsrepresentant frå Nord-Noreg. Heile tingperioden 1950-53 var han medlem av protokollkomiteen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi
* Norsk Allkunnebok. V. Bandet. 1954

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Kritikkbombardering** eller **kritikkstorming** (engelsk: *review bombing*) er eit internettfenomen der eit stort tal personar legg att negative brukaromtalar på verdsveven. Målet kan vere eit publisert verk, eit føretak, eit produkt eller ei teneste, og kritikkbombarderinga er utført i eit forsøk på å skade salet og populariteten. Medan kritikkstorming kan vere eit resultat av at kundar kritiserer den låge kvaliteten til eit produkt, kan det i nokre tilfelle knytast til det ein oppfattar som politiske eller kulturelle problem med produktet, leverandøren eller relaterte emne. Dette er ofte gjort for å trekkje merksemda til ålmenta mot problemet, særleg dersom leverandøren ikkje har ein open kanal for kommunikasjon og framstår som lite responsiv til direkte tilbakemeldingar, men kan òg fungere som eit middel for tvang eller trolling. Kritikkbombardering deler karakteristikkar med cancel culture.

Omgrepet er hovudsakleg knytt til aggregatnettsider for omtalar og app-butikkar, som Steam, Metacritic, IMDb og Rotten Tomatoes. Nokre av aggregatsystema har utvikla botemiddel for å identifisere og hindre kritikkbombardering.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Review bomb» frå Wikipedia på engelsk, den 16. november 2021.*
**Kriváň** er eit fjell i Høge Tatra i Slovakia, som dominerer den øvre delen av det tidlegare Liptov fylke. Fjellet er lett tilgjengeleg til fots via fleire stiar, og er eit populært turmål i den vestlege delen av Høge Tatra. Kriváň har vorte eit viktig symbol for slovakisk etnisk og nasjonal aktivisme dei siste to hundre åra. Referansar til fjellet finst i litteratur, måleri, filmdokumentarar og ein polsk rockesong. Etter ei folkeavstemming i 2005 vart fjellet vald ut som bilete på ein av dei slovakiske euromyntane.

Historie
--------

Før ein starta å måle høgdene i området, vart Kriváň og Lomnický štít rekna som dei høgaste fjella i Høge Tatra, fram til 1793, då sistnemnde vart målt til det høgaste av dei to. Ingen av dei er derimot det høgaste i Høge Tatra. 

Kriváň frå aust
Den relative høgda til dei to fjella vart avgjort av den skotske lækjaren Robert Townson, som klatra til toppen av begge to i august 1973. Kriváň vert i dag rekna for å ha ei høgd på nøyaktig 2494,7 moh.

Det er funne spor etter gruvearbeid heilt tilbake til 1400-talet i fjella. Gruvearbeidet tok seg opp under gullrushet på 1500-talet. Truleg var fleire av gruvearbeidarane på toppen av fjellet, for restar etter hyttene deira finst heilt oppe på 2000 meter og sjakta Terézia ligg berre 60 meter nedanfor toppen. Gruvedrifta vart lagt ned på 1700-talet.

Den skotske lækjaren Townson som klatra til toppen i 1793 skreiv at guiden hans frå Važec hadde vore på toppen fleire gonger før, og Townson såg han plukke opp myntar som tidlegare vandrarar hadde kasta frå seg der for å gje dei hell og lykke. Den første stiginga av fjellet ein kjenner til var den lutherske pastoren Andreas Jonas Czirbes frå Spišská Nová Ves den 4. august 1773.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kriváň (peak)» frå Wikipedia på engelsk, den 3. april 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Ivan Bohuš, «Mení sa výška štítov?», *Tatry*, 2007.
2. ↑  Ivan Houdek, *Osudy Vysokých Tatier; dejinný náčrtok so zvláštnym zreteľom na Kriváň.* 1936.
3. ↑  Robert Townson, *Travels in Hungary, with a short account of Vienna in the year 1793.* 1797.
4. ↑  Andre kjelder seier 1772, men dei fleste seier 1773 inkludert Szilárd Schermann, *Szögescipők nyomai a Kárpátok bércein.* 1937.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* NKC
* GeoNames

 |
**Krivaja** (serbisk Криваја) er ei elv nord i Serbia. Med ei lengd på 109 km er ho den lengste elva som renn heilt innanfor den serbiske provinsen Vojvodina.

Krivaja spring ut frå Subotička Peščara, der fleire småelvar renn saman sørvest for landsbyen Žednik. Ved landsbyen og turiststaden Zobnatica er elva demd opp og den 5,5 km lang kunstige Zobnaticasjøen er danna. Denne vert nytta til vatning og turisme. 

Elva munnar ut i *Veliki Kanal* (Велики канал; *Storkanalen*), som er ein del av Donau-Tisa-Donau-kanalen. Meanderforholdet til heile elva er 65:109 (ho er 109 km lang over ei luftlinje på 65 km), så ho er særs svingande, noko som har gjeve ho namnet sitt som tyder «svingande elv» på serbisk. 

Krivaja drenerer eit område på 956 km² som høyrer til nedslagsfeltet til Svartehavet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Krivaja River (Serbia)» frå Wikipedia på engelsk, den 3. mars 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- *Mala Prosvetina Enciklopedija*, 3. utg. (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
		- Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije* Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6
|  |
| --- |
| ***«Medo de sentir»***  Song av Elisa Silva |
|  |
| **Land** | Portugal |
| **Språk** | Portugisisk |
| **Utgjeve** | 16. januar 2020 |
| **Sjanger** | Popballade |
| **Lengd** | 02:51 |
| **Selskap** | Universal Music Portugal |
| Låtskrivar(ar) | Marta Carvalho |
|

**«Medo de sentir»** (norsk 'redd for å føle') er ein portugisisk popballade frå 2020 som vert framført av songaren Elisa Silva. Songen er skriven av Marta Carvalho og vann *Festival da Canção 2020*. Som vinnar av festivalen skulle «Medo de sentir» ha vore det portugisiske bidraget i Eurovision Song Contest 2020, men 18. mars 2020 avlyste EBU Eurovision Song Contest på grunn av koronaviruspandemien i Europa vinteren 2020.

Eurovision Song Contest
-----------------------

«Medo de sentir» skulle ha vore det portugisiske bidraget i Eurovision Song Contest 2020, etter at Elisa Silva vann den portugisiske songtevlinga *Festival da Canção 2020* laurdag 7. mars 2020. Tevlinga er det portugisiske svaret på Melodi Grand Prix, og vinnaren får representere landet i Eurovision Song Contest. 

«Medo de sentir» var trekt til å delta i den andre semifinalen som skulle ha vore arrangert torsdag 14. mai 2020 i Rotterdam Ahoy i Nederland. På grunn av koronavirusutbrotet i Europa vinteren 2020 vedtok EBU å avlyse Eurovision Song Contest for å hindra spreiing av koronaviruset SARS-CoV-2 og den medfølgjande sjukdomen Covid-19. Songen fekk dimed aldri delteke i Eurovision Song Contest.

Kjelder
-------

1. ↑  «Elisa wins Festival da Canção and ticket to Eurovision». eurovision.tv. 8. mars 2020. Henta 8. mars 2020.
2. ↑  Granger, Anthony (20. mars 2020). «Belgium: Hooverphonic Will Compete At Eurovision 2021» (på engelsk). Henta 20. mars 2020.
3. ↑  «Portugal: Elisa wins Festival da Canção 2020 with "Medo de sentir"» (på engelsk). 8. mars 2020. Henta 8. mars 2020.
4. ↑  Svendsen, Maiken (18. mars 2020). «Eurovision Song Contest avlyst» (på norsk bokmål). Henta 20. mars 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Medo de sentir» frå Wikipedia på bokmål, den 15. desember 2021.*
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå medley i symjing.* 
**Medley** eller **potpurri** er eit musikkverk sett saman av ulike andre verk eller melodiar. Verket kan ha ei særskild innleiing og avslutting, medan dei ulike delane er knytte saman av enkle overgangar. Songane i ein slik medley kan ha visse fellestrekk, som at dei tilhøyrer ein viss sjanger, har eit visst tema eller er laga av ei viss gruppe. Det er til dømes vanleg å laga medleyar av julesongar.

Døme
----

Nokre kjende medleyar er «Golden Slumbers»/«Carry That Weight»/«The End» av The Beatles frå 1969, «An American Trilogy» av Elvis Presley frå 1972, som er sett saman av «Dixie», «Battle Hymn of the Republic» og «All My Trials» og «The Happiest Days of Our Lives»/«Another Brick in the Wall (Part 2)» av Pink Floyd frå 1979.

I 1977 hadde The Ritchie Family ein hitt i USA med «The Best Disco in Town». Medleyen inkluderte songar som «Reach Out I'll Be There», «I Love Music», «Bad Luck», «TSOP», «Fly, Robin, Fly», og «Brazil», sistnemnde ein av gruppa sine eigne songar. Den utvida versjonen av singelen deira inneheldt fleire songar.

I 1981 hadde musikkgruppa Stars on 45 eller Starsound ein hitt med medleyen «Stars on 45». Det offisielle namnet på songen i USA var «Medley: Intro 'Venus' / Sugar Sugar / No Reply / I'll Be Back / Drive My Car / Do You Want to Know a Secret / We Can Work It Out / I Should Have Known Better / Nowhere Man / You're Going to Lose That Girl / Stars on 45», på grunn av krav knytte til bruken av Beatles-songane dei hadde med.
Same året hadde The Beach Boys ein hitt med «The Beach Boys Medley», som var sett saman av «Good Vibrations», «Help Me, Rhonda», «I Get Around», «Shut Down», «Surfin' Safari», «Barbara Ann», «Surfin' U.S.A.» og «Fun, Fun, Fun».

Kjelder
-------

1. ↑  «POTPURRI». musikkordboken.no.

* *Denne artikkelen bygger på «List of musical medleys» frå Wikipedia på engelsk, den 26. januar 2019.*
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Fylkesveg 517 (fleirtyding).* 

| **Fylkesveg 517**  |
| --- |
| **517** |
| Strekning |
| Lovraeid – Jelsa i Suldal |
| Fylkesveg 517 |
| Informasjon |
| Lengd | 17,8 km |
| Status | fylkesveg |
| Tilstøytande vegar |
|  |

**Fylkesveg 517** (**Fv517**) går mellom Lovraeid og Jelsa i Suldal. Veglengda er 17,8 km.

Han tar av frå riksveg 13 ved Lovraeidet og går vestover langs sørsida av Sandsfjorden til Jelsa ferjekai.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Strekninga mellom Tysingvatnet og Lovraeidet blei overført til fylkesveg 46 då Sandsfjordbrua opna 27. november 2015.

Kommunar og knutepunkt
----------------------

###  **Rogaland**

Suldal

* Fylkesveg 517 Lovraeid
* tunnel Hamratunnelen (96 m)
* tunnel Jårviktunnelen (68 m)
* Fv686 frå Jelsa til Fv685 Bog (18,6 km)
* **519** ferje ferje frå Jelsa via Nedstrand til Judaberg (2 turar/dag)

Kjelder
-------

1. ↑  Opnar brua 27. november Arkivert 2015-12-08 ved Wayback Machine. Statens vegvesen

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens vegvesen – trafikkmeldingar Fv517
* Statens vegvesen – trafikkmeldingar

* Ferjeinfo Jelsa-Nedstrand-Judaberg
| **Hameln** |
| --- |
|  |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Hameln | 

Hameln is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Niedersachsen  Ingen  Hameln-Pyrmont |
| Grunnlagd | 852 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  102,30 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 58 696   1 104/km² |
| Koordinatar | 52°06′0″N 9°22′0″E﻿Koordinatar: 52°06′0″N 9°22′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 68 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 31785–89, 3250 |
| Telefon-retningsnummer | 05151 |
| Bilnummer | HM |
| **Heimeside:** www.hameln.de |

**Hameln** (engelsk og spansk *Hamelin*) er ein by i Tyskland i delstaten Niedersachsen med om lag 60 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Weser. 

Hameln ligg òg ved foten av dei omliggande fjella Weserbergland, som er ein populær stad for fotturistar og syklistar.

Historie
--------

Byen er kjend for folkeeventyret om Rottefangaren frå Hameln (tysk *Rattenfänger*), ei mellomaldersoge som fortel om tragedien som råka byen i 1284. Utgåva som vart skrive ned av Grimm-brørne er svært populær, og er òg emne i eit kjent dikt av Robert Browning. Sjølv om gamlebyen frå mellomalderen er vakker, er hovudattraksjonen soga om rottefangaren. Kvar søndag om sommaren vert stykke framført av skodespelarar på dei autentiske stadane. 

Det vart bygd ei kloster på staden så tidleg som i 851. Ein landsby voks opp rundt klosteret og vart ein by på 1100-talet. Hendinga som soga om rottefangaren omhandlar skal ha skjedd i 1284 og kan vere basert på ei verkeleg hending, men i ei noko anna form enn i eventyret. På 1400- og 1500-talet var Hameln eit lite medlem av Hansaen. 

Under trettiårskrigen i juni 1634 tapte general Lothar Dietrich Freiherr von Bönninghausen eit slag nær Hameln mot den svenske generalen von Kniphausen.

Den rikaste perioden for byen byrja i 1664 då Hameln vart ein festnings- og grenseby for hertugdømet Calenberg. I 1867 vart byen ein del av Preussen.

Etter den andre verdskrigen vart fengseleg i Hameln nytta av den britiske okkupasjonsstyrken for tyske krigsforbrytarar. Meir enn 200 av dei vart hengd der, mellom anna Irma Grese og Josef Kramer.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hameln» frå Wikipedia på engelsk, den 22. juni 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Hameln**

* hameln.de (tysk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
| **Semjonov Семёнов** |
| --- |
| Horisonten tilHorisonten til  |
|  |
| Byvåpenet til Semjonov |
| **Byvåpenet til Semjonov** | 
 |
| Plassering |
| 

Semjonov is located in Russland

 |
| 

Semjonov is located in Nizjegorod oblast

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Nizjegorod oblast |
| GrunnlagdBystatus | 16441779 |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - Totalt (2005) | 25 000 |
| Koordinatar | 56°48′″N 44°30′″E﻿Koordinatar: 56°48′″N 44°30′″E﻿ |
| Tidssone- Ved sommartid | MSK (UTC+3)MSD (UTC+4) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 606650 |
| Retningsnummer (tlf) | 83162 |

**Semjonov** (russisk Семёнов) er ein by i Nizjegorod oblast i Russland med om lag 25 000 innbyggjarar. Byen ligg rundt 60 km nord for Nizjnij Novgorod.

Historie
--------

Byen vart grunnlagt på byrjinga av 1600-talet som ein busetnad av gammaltruande. Han vart første gong nemnd som landsbyen til Semjonov i 1644, seinare som landsbyen Semjonovo, og frå 1779 som byen Semjonov.

Frå byrjinga av 1800-talet til tidleg på 1900-talet var han eit senter for gammaltruande-rørsla og det einaste staden der gammaltruande religiøse gjenstandar som lestovka-bønneperler vart produsert.

Økonomi og handverk
-------------------

Matrjosjkadokker frå Semjonov
Fat måla i khokhlomastil frå Semjonov
Byen er kjent som eit av dei største sentera for tradisjonelle handverk som khokhlomamåling og matrjosjkadokker.

Frå 1918 vart khokhloma-tremåling eit dominerande handverk i Semjonov. I 1960 vart Semjonov organisert som fabrikken Khokhlomskaja rospis (russisk Хохломская роспись, dvs. Khokhloma-måling).

Denne fabrikken spesialiserte seg på produksjon av handmålte tregjenstandar (frå bordvarer til leketøy og møblar) med ein unik stil, samt matrjosjka-dokker, marknadsført som suvenirar. Fabrikken tilbyr omvisingar på dei forskjellige produksjonsstadia, og dei vitjande kan sjå handverkarar lage og måle gjenstandane i tradisjonell russisk stil.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Semjonov på MojGorod.ru (russisk)

| * v
* d
* e
Byar i Nizjegorod oblast |
| --- |
| Administrativt senter: Nizjnij Novgorod |
| Våpenet til Nizjegorod oblast | Arzamas • Balakhna • Bogorodsk • Bor • Dzerzjinsk • Gorbatov • Gorodets • Knjaginino • Kstovo • Kulebaki • Lukojanov • Lyskovo • Navasjino • Pavlovo • Perevoz • Pervomajsk • Sarov • Semjonov • Sergatsj • Sjakhunja • Tsjkalovsk • Uren • Vetluga • Volodarsk • Vorsma • Vyksa • Zavolzje |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Semois** (fransk *Semoy*, tysk *Sesbach*, vallonsk: *Simwès*) er ei elv i Belgia og Frankrike, og ei av sideelvene til Maas frå høgre. Ho har sitt utspring i Arlon, i den belgiske provinsen Luxembourg, nær grensa til staten Luxembourg. Semois renn stort sett vestover, og kryssar grensa til Frankrike 26 km før ho munnar ut i Maas i byen Monthermé. Den totale lengda hennar er 210 km. Byar langs Semois er Chiny, Florenville, Herbeumont, Bouillon (inkludert Dohan og Poupehan) og Vresse-sur-Semois med Bohan sur Semois som den mest kjende landsbyen. 

Namnet kjem frå det germanske ordet *sach*, som tyder punkt og *mari* som tyder vatn. Namnet vart skrive som *Sesomirs* i 664, *Sesmarus* i 950, *Sesmoys* i 1104 og *Semoir* i 1244.

Elva har òg gjeve namn til ein tobakk som veks i området.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Semois frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
**Hamid Karzai** (fødd 24. desember 1957) var den første valde presidenten i Afghanistan, frå 7. desember 2004 til 29. september 2014. Frå desember 2001 hadde Karzai vore leiar av ein mellombels administrasjon i landet, og han var mellombels president frå 2002.

Karzai vart fødd i landsbyen Karz i Kandahar-provinsen søraust i Afghanistan. Han høyrer til folkegruppa pasjtunarar og den mektige Populzai-klanen. Far hans, Abdul Ahad Karzai, var visepresident i det afghanske underhuset på 1960-talet. Bestefar hans, Khair Mohammad Khan, tente i den afghanske sjølvstendekrigen i 1919 og var visepresident for overhuset. Familien til Karzai var sterke støttespelarar for Zahir Shah, den siste kongen av Afghanistan.

Hamid Karzai utdanna seg i Kabul og i Simla i India. Han blei informasjonsdirektør for Afghan National Liberation Front (ANLF), som kjempa mot den sovjetiske okkupasjonen, i 1982. Han støtta i førstninga den nye motstandsrørsla Taliban, men såg etterkvart på rørsla som styrt av utlendingar, og gjekk imot dei i 1994. Han skal ha vore med på å driva Taliban ut av Kandahar i 2001.

Med amerikansk støtte blei han mellombels leiar for landet etter at Taliban var kasta.
Han vart vald til president gjennom presidentvalget i Afghanistan i 2004, og vart gjenvald i 2009. Særleg det siste valet var prega av kontrover og påstandar om valfusk.

Kjelder
-------

1. 1 2  Burke, Jason (7. mars 2008), «Hard man in a hard country», *The Guardian*, henta 2. april 2016
2. 1 2 3 4 5 6 7  «Profile: Hamid Karzai», *BBC News*, 5. januar 2010, henta 2. april 2016
**Semipresidentialisme** er eit demokratisk institusjonelt system som er mesta likt parlamentarisme, men der statsoverhovudet, presidenten, er direkte vald, og den utøvande makta soleis har sin eigen demokratiske legitimitet. Denne legitimiteten gjev presidenten eit demokratisk grunnlag for røynleg politisk makt, so som utsetjande eller nektande vetorett mot vedtak frå parlamentet og oppløysingsrett. Presidenten deler gjerne styringa av den utøvande makta med ein statsminister og hans regjering utgådd frå parlamentet. Dette krev eit samarbeid mellom desse, trass i at president og regjering kan koma frå ulike parti. Slik deling av makt mellom styremaktene er eit brot med maktfordelingsprinsippet. I tilfelle der presidenten ikkje brukar rettane sine, eller der presidenten står på nett same politiske lina som statsminister og regjering, fungerer eit semipresidentielt regime som var det rein parlamentarisme.

Variantar av semipresidentialisme finn me i land som Finland, Frankrike, Irland og Austerrike. Etter tradisjonen har ikkje presidentane i Irland og Austerrike bruka rettane grunnlova gjev dei.

Kjelder
-------




| * v
* d
* e
Styresett |
| --- |
| 
* Anarki
* Aristokrati
* Autokrati
* Diktatur
* Folkestyre
* Konstitusjonelt monarki
* Kleptokrati
* Meritokrati
* Monarki
* Oligarki
* Oklokrati
* Parlamentarisme
* Plutokrati
* Presidentialisme
* Semipresidentialisme
* Teknokrati
* Teokrati
* Timokrati
* Tyranni

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Hekseforfølgingar** var tradisjonelt leiting etter hekser eller prov for hekseri, som kunne føre til ei rettssak for den personen som var skulda. Hekseforfølging finst framleis i lokalsamfunn der religiøse eller kulturelle verdiar fordømer hekse-praksis og okkultisme. Meir generelt kan termen brukast om forfølging av ein oppfatta fiende, oftast ikkje-konforme grupper, ei forfølging prega av ekstreme fordomar og utan omsyn til faktisk skuld eller uskuld. 

I mange hundre år trudde kristne at djevelen verka gjennom menneske og dyr. Det var omfattande forsøk på å utrydde den påståtte innverknaden frå djevelen, retta mot menneske som vart skulda for å tene han. Folk som var mistenkte for å vere besette av djevelen vart stilte for retten. Desse rettssakene var einsidig retta inn på å finne den som var skulda for hekseri skuldig. 

Det er ulike syn på kva tid og korfor dei store hekseforfølgingane tok til, men inkvisisjonen til den katolske kyrkja vart systematisk involvert frå 1400-talet. Likevel var det i protestantiske land at forfølgingane var mest utbreidde. Mange mistenkte var kvinner som levde i småbyar, landsbyar og bygder der dei kanskje praktiserte naturmedisin eller som jordmødrer, men ofte var det rett og slett fattige uutdanna kvinner som ikkje hadde mektige venner. Kristne styresmakter såg på alle uttrykk for ikkje-kristen spiritualitet med intenst hat og paranoia. 

Dei viktigaste formene for prov i mange hekseprosessar var oppnådd ved «prøving». Dette omfatta tortur av fælaste slag, blant anna glovarme klyper, tommeskruver og mange andre liknande metodar. Heksefinnarane bruka systematisk grov tortur for å presse fram tilståingar og fordømingar av venner, slektningar og grannar. Vanlege avrettingsmåtar var levande brenning, henging og drukning. Historikarar reknar med at mellom 40 000 og 60 000 menneske vart avretta som hekser i den perioden da dei fleste prosessane fann stad, mellom ca 1450 og ca 1750.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Witch-hunt» frå Wikipedia på engelsk, den 25. mai 2006.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* GND
* LCCN
* HDS
* NKC
* BBC Things
* NDL

 |
*For det historiske landet Tibet, sjå Tibet.* 

| **西藏自治区(Xīzàng Zìzhìqū)** **(Bod-rang-skyong-ljongs)** |
| --- |
| Fleire namn | Kinesisk kortform 西藏 (pinyin *Xīzàng*), tibetansk བོད་ (Wylie *bod*) |
|  |
| Plassering |
| Kart over regionen Tibet i Kina. Dei gråe områda vert gjort krav på av både Kina og India.Kart over regionen Tibet i Kina. Dei gråe områda vert gjort krav på av både Kina og India.Kart over regionen Tibet i Kina. Dei gråe områda vert gjort krav på av både Kina og India. |
| Styresmakter |
| Land | Folkerepublikken Kina |
| Hovudstad | Lhasa |
| Leiar | Che Dalha, Yan Jinhai |
| Geografi |
| Flatevidd | 1 228 400 km² |
| Annan informasjon |
| **Nettstad:** www.tibet.gov.cn |

**Den autonome regionen Tibet** (TAR) er ein region i Folkerepublikken Kina, skipa i 1965. Området er omstritt, ettersom Kina og India ikkje er samde om kvar grensene for regionen går. I tillegg kjempar mange tibetanarar, leidde av den fjortande Dalai Lama for sjølvstende for Tibet etter dei historiske grensene. Desse omfattar mykje av Qinghai, delar av Gansu, den vestlege halvdelen av Sichuan og det nordvestlege Yunnan i tillegg til regionen Tibet.

Den største innsjøen i Tibet, Namtso-sjøen i Lhasa prefektur.

Geografi
--------

Den autonome regionen Tibet grensar til Xinjiang i nord, Qinghai i nordaust, Yunnan og Sichuan i aust, India i vest og sør, Nepal og Bhutan i sør og Myanmar i søraust. Hovudstaden er Lhasa, både etter tibetansk og kinesisk syn.

Regionen omfattar eit område på 1 228 400 km2 og har om lag 2,9 millionar innbyggjarar. Han har med det lågast folketal av alle dei kinesiske provinsane og regionane. Mykje av grunnen til dette er barskt og ulendt terreng; då regionen har ei gjennomsnittshøgd på 4000 moh. Styreleiar for regionen er Padma Choling.

Administrasjon
--------------

Prefektura i Kina. Omstridde område er merkt med blått.
Regionen er inndelt i 7 prefektureiningar:  

1. Ngari   

2. Nagqu   
 
3. Qamdo  

4. Xigazê  

5. Lhasa  

6. Shannan  

7. Nyingchi  

Desse sju er inndelt i til saman 73 fylke, og fylka er inndelt i til saman 692 kommunar; anten bykommunar, kommunar, etniske kommunar eller subdistrikt.

Kjelder og referansar
---------------------

1. ↑   Store Norske Leksikon om Tibet.

*\* Bokmålswikipedia og Engelsk Wikipedia om den autonome regionen Tibet, henta inn 16. mars 2011.*

| * v
* d
* e
Provinsar og regionar i Kina |
| --- |
| Kinas flag | **Provinsar:** | Anhui • Fujian • Gansu • Guangdong • Guizhou • Hainan • Hebei • Heilongjiang  • Henan • Hubei • Hunan • Jiangsu • Jiangxi • Jilin • Liaoning • Qinghai • Shaanxi • Shandong • Shanxi • Sichuan • Yunnan • Zhejiang |
| **Autonome regionar:** | Guangxi • Indre Mongolia • Ningxia • Tibet • Xinjiang |
| **Byprovinsar:** | Beijing • Chongqing • Shanghai • Tianjin |
| **Spesielle administrative regionar:** | Hongkong • Macao |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Utsyn over Skåbu.**Skåbu** (av norrønt *skaði*, 'skade') er ei bygd i Nord-Fron kommune som ligg 870 moh og er ei av dei høgst liggjande bygdene i Noreg.

Bygda ligg i ein sidedal til Gudbrandsdalen, mot Jotunheimen. I området finst fangstanlegg langs dyretrekket frå Murudalen, blant anna med dyregrav frå 1100-talet. 
I tillegg finst jarnvinneanlegg frå mellomalderen. Skåbu vart råka av flaumen Storofsen i 1789. Skåbu kyrkje er frå 1927. Skåbu har hatt meteorologisk målestasjon sidan 1968. Kommunikasjon er mogleg via Jotunheimvegen til Bygdin, via Espedalen og Gausdal til Lillehammer (92 km), via riksveg 255 til Vinstra (27 km), i tillegg til fjellveg mot Murudalen. I dag er området viktig for friluftsliv og vintersport. Skåbu Tradisjonsbygg AS og Krogenæs Møbelfabrikk ligg i Skåbu. Skåbu hadde 600 fastbuande i 2005.

Bilete
------

* Skåbu hovudgateSkåbu hovudgate
* MinnesmerkeMinnesmerke
* Skåbu symjehallSkåbu symjehall

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Skåbu» frå Wikipedia på bokmål, den 6. februar 2011.*

* «Skåbu» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Fannefjordtunnelen kryssar under Fannefjorden og er ein del av Skålaveien.
Bolsøybrua kryssar Bolsøysundet og er ein del av Skålaveien.
**Skålavegen** er ein del av fylkesveg 64 i Molde kommune i Romsdal i Møre og Romsdal. Vegen vart opna 24. mai 1991 og går frå kryss med europaveg 39 i Lergrovika gjennom den 2743 meter lange Fannefjordtunnelen under Fannefjorden, vidare over Bolsøya, over den 555 meter lange Bolsøybrua over Bolsøysundet og møter den gamle riksvegen mellom Grønnes og Røvik på Skålahalvøya. 

Skålavegen vart bygd som fastlandsamband for Bolsøya og som eit ferjeavløysingsprosjekt, og erstatta ferjestrekningane Molde-Bolsøya, som var ei mindre fylkesvegrute, og Lønset-Grønast, som inntil opninga til vegen var fylkesveg 64 si kryssing av Fannefjorden.

Vegen var delvis bompengefinansiert med ein estimert løpetid (nedbetalingstid) på 20 år, men var nedbetalt etter 14 år, og vart bompengefri klokka 12 den 15. juli 2005.

Sjå òg
------

* Fannefjordtunnelen
* Bolsøybrua

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Skålavegen (Molde)» frå Wikipedia på bokmål, den 2. desember 2020.*
**Patric Göran Kjellberg** (fødd 17. juni 1969) er ein svensk tidlegare ishockeyspelar frå Trelleborg. Han vart verdsmeister med Sverige i 1992 og 1998 og olympiameister 1994 på Lillehammer.

Venstrevengen Kjellberg spelte på AIK Stockholm frå 1988 til -92. Etter ei mislykka tid i Montreal Canadiens hausten 1992 vende han heim til Sverige og var aktiv for HV 71 i to sesongar frå hausten 1993. Han vart seriemeister med laget frå Jönköping i 1995, for så å gå vidare til Djurgårdens IF, der han 1995-98 spelte i rekke med mellom andre norske Espen Knutsen. Kjellberg avslutta si tid som ishockeyspelar i National Hockey League. Frå sommaren 1998 gjorde han teneste i Nashville Predators, til dess han var Anaheim-spelar frå seinhaustes 2001 til han la opp våren 2003.

Perioden 1989-98 var Kjellberg med i tre svenske VM-tropper og like mange olympiske turneringar. Han vann VM-gull 1992, OL-gull 1994 og VM-gull 1998.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Patric Kjellberg» frå Wikipedia på svensk, den 30. desember 2019.*
|  |
| --- |
| **Alpekråke** |
| AlpekråkeAlpekråke |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av alpekråke Utbreiinga av alpekråke |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Kråkefamilien Corvidae |
| **Slekt:** | *Pyrrhocorax* |
| **Art:** | **Alpekråke** *P. pyrrhocorax* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Pyrrhocorax pyrrhocorax***Linnaeus, 1758 |

**Alpekråke** (*Pyrrhocorax pyrrhocorax*) er ein kråkefugl. Arten finst i Asia og i  Europa i sør, i Alpane under snøgrensa og på dei britiske øyane, i tillegg til i Etiopia i Afrika.

Fuglen har eit raudfarga nebb som er langt og nedoverbøygd. Også føtene er raude. Fjørdrakta er blanksvart. Alpekråke er rundt 40 cm lang, med ein stjert på rundt 15 cm. Vengespennet er 68-80 cm og fuglen kan vega opptil 250 gram. Alpekråke liknar kaie, men flyg lettare og er meir forsiktig. Ungfuglen har eit gult nebb som seinare vert raudt.

Hoa legg egg mellom april og juni. Kvar fugl legg 3-6 egg som er brun- eller gråflekka med gulkvit grunnfarge. Reiret er som regel plassert i klipper i eit hol eller ei grotte.

Alpekråke lever av insekt, terrestriske blautdyr og andre virvellause dyr.

Sjå òg
------

* Alpekaie

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Alpekråke**
**Alonzo Church** (14. juni 1903–11. august 1995) var ein amerikansk matematikar og logikar.

Han var professor i matematikk ved Princeton-universitetet frå 1929 til 1967, og frå 1967 var han professor i matematikk og filosofi ved University of California i Los Angeles. Han var ein av grunnleggjarane og utgjevarane av *Journal of Symbolic Logic*, det mest framståande tidsskriftet for moderne logikk. Arbeida til Church var viktigast innan matematisk logikk, rekursjonsteori og teoretisk informasjonsvitskap. 

Testen til Church er at alle effektivt funksjonar som kan utreknast er rekursive. Testen er allment akseptert og har vore viktig for forståinga av moderne logikk, men tesen kan ikkje bevisast. Om han er falsk, kan han derimot forkastast. 

Innan språkfilosofien har Church gjennom fleire arbeid utvikla ein innflytnadsrik meiningsteoretisk logikk som følgjer på ansatsar hos Gottlob Frege.

Kjelder
-------

* Alonzo Church. (2011-10-28) I *Store norske leksikon*. Henta frå .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Koordinatar: 08°52.75′S 77°39.22′W﻿

**Alpamayo**, **Allpamayu** eller **Shuyturahu** er ein av dei tydlegaste fjelltoppane i Cordillera Blanca i Andesfjella i Peru. Det er kalla opp etter elva Allpamayu som spring ut nordvest for fjellet.

Fjellet er bratt (60º) og nesten heilt pyramideforma. Det er dekt av is og ein av fleire toppar som dannar massivet Pukarahu, det nordlegaste massivet i Cordillera Blanca. Sjølv om det er mindre enn mange av fjelltoppane i nærleiken, skil det seg ut med den uvanlege forma og venleiken. Det har i røynda to spisse tindar, ein nordleg og ein særleg, skild av ein smal egg.

I juli 1966 vart det trykt eit bilete i det tyske tidskriftet *Alpinismus*, av den amerikanske fotografen Leigh Ortenburger, i lag med ein artikkel om klatring og fotografar, og Alpamayo vart då valt ut som «det vakraste fjellet i verda».

Klatrehistorie og ruter
-----------------------

Dei mest populære rutene startar frå landsbyen Caraz, nord i Cordillera Blanca. Ein fransk-belgisk ekspedisjon, med George og Claude Kogan hevda å klatra til toppen i 1951. Etter å ha studert bileta i boka til George Kogan, *The Ascent of Alpamayo*, kom det tyske laget av G. Hauser, F. Knauss, B. Huhn & H. Wiedmann fram til at laget frå 1951 ikkje faktisk hadde nådd toppen, slik at tyskarane vart den første som nådde toppen i 1957 via nordryggen.

Den vanlegaste klatreruta, kalla Ferrari-ruta, går opp sørvestsida av fjellet. Denne opna i 1975 av ei gruppe italienske fjellklatrarar leia av Casimiro Ferrari. Det vert rekna som eit vanskeleg fjell å klatre og krev god teknikk med broddar og innan isklatring. Det finst òg fleire alternative ruter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alpamayo» frå Wikipedia på engelsk, den 7. januar 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Alpamayo på Summitpost
* Ekspedisjon til Alpamayo Arkivert 2006-06-12 ved Wayback Machine. - fleire bilete

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN

 |
**Uwe-Jens Mey** (fødd 13. desember 1963) er ein tysk tidlegare skeiseløpar som representerte Aust-Tyskland til 1990, deretter det samla Tyskland. Mey, som er fødd i Warszawa i Polen, vart olympisk meister på 500 meter både i 1988 og 1992.

Uwe-Jens Mey i 1986
Mey kom på åttandeplass på 500 meter under Vinter-OL 1984 i Sarajevo. I OL-sesongen 1988 vart han andremann etter Dan Jansen i sprint-VM i Milwaukee. Under vinterleikane i Calgary straks etterpå fall storfavoritt Jansen, medan Mey gjekk ein framfifrå 500 meter og sette ny verdsrekord med tida 36,45, ein rekord som gjaldt i fire år. På 1000-meteren tok han så sølvmedaljen bakom Nikolaj Guljajev frå Sovjetunionen.

Både under sprint-VM 1989 i Heerenveen og sprint-VM 1991 i Inzell vart Mey nummer to, i begge meisterskapane fann han sin overmann i Igor Zjelesovskij. Den 19. januar 1992 forbetra han sin eigen verdsrekord på 500 m med to hundredels sekund til 36,43 sekund. Under Vinter-OL 1992 i Albertville forsvarte Mey OL-tittelen på 500 m. Han la opp som skeiseløpar då OL-sesongen var over.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Uwe-Jens Mey» frå Wikipedia på tysk, den 15. november 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Uwe Hohn** (fødd 16. juli 1962) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Neuruppin i Brandenburg, som tevla i spydkast for DDR. Han vart europameister i øvinga i 1982, den einaste internasjonale meisterskapen han deltok i. To år seinare vart han den fyrste som kasta spydet over 100 meter. Hohn er 198 cm høg, og hadde i tevlingsvekt på 116 kg.

### Aktiv

Hohn var 20 år gammal då han under EM 1982 i Athen vann gullmedaljen med eit kast på 91,34 m. Han gjekk til topp i ei tevling med fleire sterke prestasjonar, der Heino Puuste frå Sovjetunionen tok sølv med 89,56 m og Hohn sin landsmann Detlef Michel fekk bronse med 89,32 m.

Under eit stemne på *Friedrich Ludwig Jahn Stadion* i Aust-Berlin den 20. juli 1984 vart Hohn den fyrste spydkastaren som nådde over 100 meter med spydet sitt. Rekordkastet målte heile 104,80 meter. Han deltok ikkje i sommar-OL det året, då DDR boikotta leikane i Los Angeles.

Etter rekordkastet endra det internasjonale friidrettsforbundet (IAAF) regelverket, mellom anna for at friidrettsarenaene var for små til å tole så lange kast. Nye spyd der tyngdepunktet var flytta fram kom i bruk og vart godkjende. Endringa førte til kortare kast og auka sjansen for at spydet landa med spissen i bakken, mange flate nedslag hadde vore eit stort problem for nøyaktig måling av det enkelte kastet, og det var til og med eit spørsmål om det i det heile skulle godkjennast.

Hohn vart austtysk meister i spydkast i 1984 og 1985. Han la opp i 1986, etter å ha vore plaga av skader og ein mislykka operasjon.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Uwe Hohn» frå Wikipedia på tysk, den 29. august 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Malm i Verran. For bydelen, sjå Malm i Helsingfors.*
Gullmalm. Denne biten har storleik 7,5 gonger 6,1 × 4,1 cm)
Ein **malm** er ein naturleg økonomisk brytbar konsentrasjon av mineral som kan brukast til metallframstilling.

Sagt med andre ord er det ein førekomst av eit mineral som inneheld så mykje av eit metallisk grunnstoff at det er økonomisk og teknisk mogleg å produsere metall av det.

Definisjonen er særs viktig og inneheld tre nøkkelord som kan gje ei aning om den særstillinga malmgeologisk vitskap har hatt innanfor geologi.

1. Ved å bruke «*metallframstilling*» blir malmomgrepet avgrensa til dei mineralressursane ein kan produsere metall frå. Dei grunnstoffa ein først og fremst tenkjer på når det gjeld metallframstilling er jern, kopar, sink, bly, gull, tinn, nikkel, krom, molybden, wolfram og aluminium, men det finst òg andre metall som har interesse innanfor malmgeologien.

2. Med «*naturleg førekommande*» tar ein berre omsyn til dei geologiske ressursane. Metall som kjem frå t.d. metallgjenvinning blir ikkje rekna som malmar.

3. Med «*brytbar*» blir malmomgrepet avgrensa til ein naturressurs som blir styrt av eit lands samfunnsstruktur og økonomiske system. Dette betyr at ein bestemt mineralførekomst kan vere lønsam i eit land, men ikkje i eit anna land. Visse mineral har heller ingen bruksområde i dag, til trass for at dei har vore kjende i fleire hundre år, og har dermed ingen marknadsverdi. Dersom dei menneskestyrte ytre vilkåra endrast vil ein tidlegare uinteressant førekomst kunne endre seg til ein økonomisk interessant førekomst og omvendt.

Eksempel på malmar er jernmalm, sinkblende og koparkis.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Malm**

* Noregs geologiske undersøking
* Institutt for geologi og bergteknikk på Norges Teknisk-Naturvitenskapelege Universitet Arkivert 2007-01-03 ved Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NKC
* NDL

 |
**Suzanne Joy Lynch** (fødd 20. mars 1951 som **Suzanne Joy Donaldson**) er ein newzealandsk songar.

Karriere
--------

Lynch vart først allment kjend i 1960-åra som halvparten av duoen The Chicks saman med søstera Judy Hindman i TV-serien *C'MON* på NZBC. I 1969 vart ho soloartist og var fast artist i oppfølgjarshowet *Happen Inn*. I 1970 vart ho kåra til *N.Z. Entertainer of the Year* og vann ein Loxene Golden Disc i 1972.

Etter å ha gifta seg med artistkollegaen Bruce Lynch flytta ho til London i England, der ho arbeidde som studiomusikar inntil ho vart ein fast del av vokalgruppa til Cat Stevens og medverka på fleire av albuma hans inntil han slutta med musikk då han konverterte til islam. Den første songen Lynch gjorde for Stevens var «Oh Very Young» der ho song solo og korvokal.

Lynch dukka opp i 2008- og 2009-serien av *Stars in Their Eyes* som vokaltrenar og korsongar.

Ho er medlem av Lady Killers saman med Tina Cross og Jackie Clarke.

Diskografi
----------

### Singlar

| År | Tittel | Listeplassering i Australia |
| --- | --- | --- |
| AUS |
| 1978 | «You've Really Got a Hold On Me » | 74 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Suzanne Lynch» frå Wikipedia på engelsk, den 14. april 2023.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «The Chicks». Henta 24. juni 2013.
2. ↑  Rock Hall of Fame (NZ)
3. ↑  Kent, David (1993). *Australian Chart Book 1970–1992* (illustrated utg.). St Ives, N.S.W.: Australian Chart Book. s. 301. ISBN 0-646-11917-6.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Suzanne Lynch på Allmusic
* Suzanne Lynch-diskografi på Discogs

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |