recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Kveld ved Great Barrier Reef.
'Angelus' (1859) av Jean-François Millet.
**Kveld** eller **aftan** er eit tidsrom på døgnet som ligg mellom dag og natt. Han kan seiast å ta til ved solnedgang eller skumring og vara til midnatt. Ei anna tidfesting kan vera at kvelden tek til klokka 18.00 og varar til 24.00 (midnatt). Kveld avløyser ettermiddagen. Han går over til natt som igjen går over til morgon.

Kvelden er tradisjonelt den tida arbeidet for dagen stoppar. Ein kan gå heim, eta kveldsmåltid, driva med fritidssylar eller slappa av. Mange nyheitskjelder er knytt til denne tida gjennom at dei tradisjonelt kjem ut om kvelden, til dømes i form av aviser (som *Aftenposten*, *Stavanger Aftenblad*, *London Evening Standard* eller *Corriere della Sera*) eller nyheitsprogram (som *Dagsrevyen*, *Kveldsnytt* eller *CBS Evening News*).

Ofte er kvelden også ei tid der ein kan byrja festar og feiringar. Mange tradisjonelle norske høgtider finn stad kvelden før ein festdag, som julaftan og jonsokaftan. Jødisk sabbat og større høgtider tek til om kvelden, ved solnedgang. I muslimsk tradisjon er kvelden, som byrjar når ein ser månen, tida ein kan avslutta fasten på kvar dag under ramadan. Som i jødedommen byrjar også høgtider ved kveldsutbrotet. Visse bøner og ritual høyrer også til kvelden, som kristen aftansong eller angelus, jødisk maariv og muslimsk maghrib.

Fleire dyr og plantar er kveldsaktive. Kveldsaktive dyr kan koma ut og leita etter mat på denne tida, medan blomar frå kveldsaktive plantar kan opna seg om kvelden.

Kjelder
-------

1. ↑  
«Tid» i *MetLex*, frå Meteorologisk institutt
**Wiedemann–Franz-lova** er forholdet mellom den elektriske fordelinga av varmekonduktivitet (*κ*) og elektrisk konduktivitet (*σ*) i eit metall, og er proporsjonal til temperaturen (*T*).

{\displaystyle {\frac {\kappa }{\sigma }}=LT}
Teoretisk er proporasjonalitetskonstanten *L*, kjend som Lorenztalet og er lik

{\displaystyle L={\frac {\kappa }{\sigma T}}={\frac {\pi ^{2}}{3}}\left({\frac {k\_{B}}{e}}\right)^{2}=2.44\times 10^{-8}\,\mathrm {W\,\Omega \,K^{-2}} .}
Denne empirisk lova er kalla opp etter Gustav Wiedemann og Rudolph Franz, som i 1853 rapporterte at *κ*/*σ* har omtrent same verdi for forskjellige metall ved same temperatur. Proporsjonaliteten til *κ*/*σ* med temperaturen vart oppdaga av Ludvig Lorenz i 1872.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wiedemann–Franz law» frå Wikipedia på engelsk, den 4. november 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Jones, William; March, Norman H. (1985). *Theoretical Solid State Physics*. Courier Dover Publications. ISBN 0-486-65016-2.
2. ↑  Franz, R.; Wiedemann, G. (1853). «Ueber die Wärme-Leitungsfähigkeit der Metalle». *Annalen der Physik* (på tysk) **165** (8): 497–531. Bibcode:1853AnP...165..497F. doi:10.1002/andp.18531650802.
| **Latina** |
| --- |
| Fontenen på Piazza Libertà.Fontenen på Piazza Libertà. Fontenen på Piazza Libertà. |
| Plassering |
| 

Latina is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Lazio  Latina |
| Grunnlagd | 1932 |
| Borgarmeister | Vincenzo Zaccheo |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  277 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2006)   - folketettleik | 111 946   392/km² |
| Koordinatar | 41°28′″N 12°54′″E﻿Koordinatar: 41°28′″N 12°54′″E﻿ |
| Høgd over havet | 21 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 04100, 04010, 04013 |
| Telefon-retningsnummer | 0773 |
| **Nettstad:** www.comune.latina.it |

**Latina** er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Latina i regionen Lazio, har om lag 110 000 innbyggjarar og er den nest største byen i regionen. 
Byen vart grunnlagd i 1932 med namnet **Littoria** då området rundt, som hadde vore myrlendt sidan antikken, vart drenert.

Geografi
--------

Kommunen grensar til Aprilia, Cisterna di Latina, Nettuno, Pontinia, Sabaudia, Sermoneta og Sezze.

Historie
--------

Opprettinga av Littoria i 1932.
Latina vart grunnlagd 30. juni 1932 med facistnamnet **Littoria**. Byen vart innvigd 18. desember same år. Littoria var ein by der mange emigrantar frå Friuli og Veneto busette seg, som danna så den såkalla venetianske-pontinske samfunnet. Bygg og monument, hovudsakleg i nyklassisk stil, vart teikna av kjende arkitektar og kunstnarar som Marcello Piacentini, Angiolo Mazzoni og Duilio Cambellotti.

I 1934 vart byen provinshovudstad. Etter den andre verdskrigen, i 1946, vart namnet endra til Latina.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Latina» frå Wikipedia på engelsk, den 25. desember 2007.*
**Victor Moritz Goldschmidt** (27. januar 1888–20. mars 1947) var ein norsk mineralog, petrograf og geokjemikar som var fødd i Zürich. Han var son av H.J. Goldschmidt. I lag med Vladimir Vernadskij vert han rekna som grunnleggjaren av faget geokjemi.

Han var professor i krystallografi, mineralogi og petrografi ved Universitetet i Oslo i 1914.

I 1911 kom det store arbeidet *Die Kontaktmetamorphose im Kristianiagebiet*, som var doktoravhandlinga hans. Dette gjorde han med eitt slag kjent. Seinare følgde mellom anna *Geologisch-petrographische Studien im Hochgebirge des südlichen Norwegens* (5 bd. 1912–21). Hovudarbeidet til Goldschmidt er *Geochemische Verteilungsgesetze der Elemente* (9 bd. utgjeve av
Vitskaps-Akademiet i Oslo 1923–38), eit av dei viktigaste storverka innan norsk vitskap. Med arbeidet sitt grunnla Goldschmidt den moderne geokjemien.

Han vart 1929 kalla som professor til Göttingen, men slutta her i 1935 og flytta tilbake til Oslo, som professor i mineralogi og geologi ved Universitetet. Han arbeidde med utnyttinga av norske råstoff og var formann i Statens råstoffkomité.

Som jøde fekk Goldschmidt under andre verdskrigen store vanskar. Han sat ei stund arrestert, kom seinare via Sverige over til Storbritannia, der han arbeidde med oppdrag for den norske og den britiske regjeringa. Han kom attende til Noreg i juni 1946. Eit stort verk, *Geochemistry*, vart ikkje ferdig før han døydde, men vart redigert i England og utgjeve posthumt (1954).

Fjellrekkja Goldschmidtfjella i Oscar II Land på Spitsbergen er kalla opp etter han.

Kjelder
-------

* Moritz Goldschmidt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

1. ↑  «Goldschmidtfjella (Svalbard)». Norsk polarinstitutt. Henta 27. mars 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
|  |
| --- |
| Linjer i London Underground |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|   | Bakerloo |
|   | Central |
|   | Circle |
|   | District |
|   | Hammersmith & City |
|   | Jubilee |
|   | Metropolitan |
|   | Northern |
|   | Piccadilly |
|   | Victoria |
|   | Waterloo & City |
|   |
|   | Docklands Light Railway |
|   | London Overground |

 |

**Victoria-linja** er ei linje i London Underground. Den ligg på djupt nivå, og går frå Brixton i sørvest til Seven Sisters og Walthamstow i det nordaustlege London. Linja blei bygd i 1960-åra for å avlaste eldre linjer som var overbelasta, spesielt Piccadilly-linja, og den opna i 1968. Den blei konstruert for å tillate så mange linjebyter som mogleg, men samstundes med god avstand mellom stasjonane for å kunne få høg fart. Med unnatak av depotet går heile linja under bakken. Victoria-linja er merkt av med lys blå farge på undergrunnskartet. 

Ansvarleg for vedlikehald og utvikling av stasjonar og linjemateriell etter den privat-offentlege avtalen mellom britiske transportstyresmakter og to private jarnbaneføretak (*Public-Private Partnership*) er Metronet Rail.

Mange av stasjonane langs linja blei bygde om for å tillate passasjerane å byte linje så enkelt som mogleg. I nokre tilfelle blei Victoria-linja plassert ved sida av eksisterande linje, og i andre blei den køyrd inn på ei eldre plattform medan ei ny blei bygt til den eldre linja. 

Pr. februar 2005 hadde linja 43 tog av 1967-modell. Kvart tog har åtte vogner fordelte på to samankopla togsett. Toga er automatiske; togføraren treng berre å lukke dørene og trykkje på ein startknapp. Deretter sørgjer det automatiske togstyringsystemet for at toget køyrer i trygg snøggleik til neste stasjon og stoppar der. Systemet har vore i drift sidan linja opna. Nye togsett blir leverte av Bombardier Transportation i perioden 2009-2012. Bilete av desse finst på Heimesidene til Metronet Rail.

Kart
----

Kart over Victoria-linjaKart over Victoria-linja

Stasjonar
---------

*Frå nord til sør*

|  |
| --- |
| * Walthamstow Central
* Blackhorse Road
* Tottenham Hale
* Seven Sisters
* Finsbury Park
* Highbury & Islington
* King's Cross St. Pancras
* Euston
* Warren Street
* Oxford Circus
* Green Park
* Victoria
* Pimlico
* Vauxhall
* Stockwell
* Brixton
 |

* *Denne artikkelen bygger på «Victoria-linja» frå Wikipedia på bokmål, den 9. juni 2008.*
Koordinatar: 63°00′22″N 7°43′24″E﻿

HovudbygningenFoto: G. Sætre (1975)

BorgstovaFoto: G. Sætre (1975)

**Kvernes prestegard** (gnr. 22) ligg nordaust for Kvernes kyrkje og Kvernes stavkyrkje. Kyrkjene står på grunnen til prestegarden, og prestegarden har gjeve namn til bygda og soknet.

Hovudbygningen vart oppført i 1908–10. Det er ein bygning i to etasjar med valmtak og liggjande panel. Borgstova vart oppført rundt 1840. Det er eit laftebygg i to etasjar med skifertekka saltak og ståande panel. Eit naust med torvtak vart oppført i 1790. Borgstova og naustet er freda.

Litt lengre sør er ein forpaktarbustad, ein driftsbygning og eit uthus frå byrjinga av 1960-åra.

Fotnotar
--------

1. ↑  Jan Brendalsmo: Middelalderske kirkesteder i Møre og Romsdal fylke Arkivert 2019-04-12 ved Wayback Machine. (Riksantikvaren, 2016), s. 112.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kvernes prestebolig hos Opplysningsvesenets fond
* 

* Kvernes prestegard i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
Verknaden til laber bris på sjøen.
**Laber bris** er kategori 4 i Beaufortskalaen og er den midtre av briskategoriane. Vindsnøggleiken er då 5,5-7,9 m/s eller 20-29 km/t. I eldre sjønemning heiter vindstyrken merseils kuling.

Verknad
-------

### På land

Vinden løfter støv og lause papir, rører kvister og smågreiner og strekk større flagg og vimplar.

### Til fjells

Laber bris er ubehageleg i kaldt vêr og gjev merkbar motstand. Snødrevet mot ansiktet er særs sjenerande. 

### Til sjøs

Bølgjene vert lengre (høgd 1-2 m) Ein del skumskavlar.

Andre språk
-----------

| Språk | Namn |
| --- | --- |
| Svensk | Måttlig vind (på land), frisk bris (til sjøs) |
| Dansk | Jævn vind |
| Færøysk | Andøvsgul |
| Islandsk | Stinningsgola |
| Engelsk | Moderate breeze |

Kjelder
-------

* «laber bris» i *Store norske leksikon*, snl.no.

| * v
* d
* e
Beaufortskalaen |
| --- |
| Stille • Flau vind • Svak vind • Lett bris • Laber bris • Frisk bris • Liten kuling • Stiv kuling • Sterk kuling • Liten storm • Full storm • Sterk storm • Orkan |
**Labradorhavet** er eit randhav i Nord-Atlanteren ved nordaustkysten av Nord-Amerika, mellom Newfoundland og Labrador og Grønland. Han er avgrensa frå sjølve Atlanterhavet i sør av ei linje trekt frå Kapp Farvel på Grønland til Kapp St. Francis på austspissen av Newfoundland, og frå Davissundet i nord langs 60. breiddegrad. 

Nordatlantiske havstraumar med Labradorstraumen sentralt plassert.
Labradorhavet er oppimot 1 millionar km² vidt, og har djupner ned mot 4 000 meter i dei sentrale, sørlege delane. I nord er havet avgrensa av ein terskel som er 800 meter djup. 

Vatnet er varmare langs grønlandskysten enn langs labradorkysten, der ein finn den kalde Labradorstraumen. Den austlege tredjedelen av havet, bortsett frå kysten og fjordane til Grønland, er isfri året rundt. Den vestlege delen er isdekt halve året eller meir.

Kjelder
-------

* «Labradorsjøen» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* *Denne artikkelen bygger på «Labradorsjøen» frå Wikipedia på bokmål, den 8. september 2011.*

Koordinatar: 60°41′2″N 56°36′46″W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Vicosjøen** er ein kratersjø nord i Lazio i Italia. Administrativt høyrer han til kommunane Caprarola og Ronciglione. Rundt innsjøen ligg Ciminifjella, særleg Monte Fogliano (965 m) og Monte Venere (851 m). Innsjøen er ein del av eit naturreservat. 

I følgje ei segn vart innsjøen danna av Herkules, som hadde utfordra dei lokale innbyggjarane til å plukke opp klubba hans. Då han sjølv gjorde det sprang det ut ei kjelde som danna innsjøen. Innsjøen er eigentleg eit resultat av tidlegare vulkansk aktivitet i Lazio og vart danna for om lag 100 000 år sidan. Etruskarane lagde ein tunnel ved innsjøen som tømde ut ein del av vatnet. Før dette var han truleg dobbelt så stor og Monte Venere var ei øy i innsjøen. 

Vicosjøen har eit utsig, Rio Vicano. 

Han er i dag kjend for den store bøkeskogen, som er ein av dei sørlegaste i Europa. Høgda innsjøen ligg i og dei omliggande sidene i krateret gjev forhold som er kjølige nok for at bøketrea kan vekse her. Ein stor del av nordsida av krateret er ein del av eit naturreservat for å verne skogen.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Lake Vico frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Kvegdyr** |
| AfrikabøffelAfrikabøffel |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Infraklasse:** | Placentale pattedyr Placentalia |
| **Overorden:** | Laurasiatheria |
| **Orden:** | Klauvdyr Artiodactyla |
| **Familie:** | **Kvegdyr** BovidaeGray, 1821 |

**Kvegdyra** er ein familie av klauvdyr som består av kveg, geiter, sauer og antiloper; til saman nesten 140 artar. Familien er stor og vidt utbreidd, med innfødde medlemmer på alle kontinent bortsett frå Sør-Amerika, Oseania og Antarktis. Kommersielt er gruppa òg viktig, sidan ho omfattar fleire av dei viktigaste husdyra våre: storfe, sauer, geiter og vassbøflar.

Skildring
---------

Dei største kvegdyra står to meter høge ved skuldrene og veg godt over eit tonn, medan dei minste er på storleik med ein vanleg huskatt og veg knapt nok 3 kg. Somme artar lever i store flokkar med komplekse sosiale strukturar, andre fører eit solitært liv. Ein kan finna kvegdyr i alle slags landskapstypar, frå djupe regnskogar til forblåst tundra.

Alle medlemmene av familien har fire magar, og jortar attpå. Dette, godt hjelpt av bakteriefaunaen i magane, gjer at dei er i stand til å bryta ned cellulose og såleis eta gras. Kvegdyr som lever av gras er som regel tyngre bygd enn kvegdyr som et andre planter; dette kjem av at fordøyingssystema som regel tek større plass hjå grasetarar.

Kvegdyra høyrer til klauvdyra, og har to tær på kvar fot. Alle hannar (og mange hoer) har horn i keratin, desse varierer sterkt i form, men er alltid ugreina.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur

 |
**Grofeltet** er eit gassfelt i Vøringbassenget i Norskehavet 350 kilometer utanfor Helgelandskysten. «Gro-brønnen» 6603/12-1 vart bora i 2009 med riggen Leiv Eiriksson i lisens 392. Brønnen ligg 150 kilometer nordvest for det største uutbygde gassfunnet i Noreg, Victoria. Dersom Grofeltet er drivverdig, vil det byggast eit nytt feltsenter og legging av ein ny gassrøyrleidning. Totalt vil det då investerast 100-150 milliardar kroner.

A/S Norske Shell er operatør og eig 60% av feltet. Dei har anslått at det kan vere gass for 1 000 milliardar kroner i feltet. Brønnen er bora på ei vassdjupne på 1376 meter, som til då var den største vassdjupna der det er gjort funn på norsk sokkel. Brønnen trefte på ein 16 meter gasskolonne i øvre krit-reservoar. 

I 2010 bora Aker Barents på same feltet i brønn 6604/10-1, men denne var tørr, og brønnen vart lukka og forlaten. Aker Barents drog så vidare for å bore ein brønn på Dalsnutenfeltet.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Grofeltet» frå Wikipedia på bokmål, den 9. september 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Finansavisen: StatoilHydro kan ha gjort storfunn
2. ↑  Aftenposten: Shell og StatoilHydro kan ha gjort storfunn
3. ↑  «Bekrefter Gro-skuffelse». Offshore.no. 27. august 2010. Henta 10. september 2013.
**Arne Hestenes** (29. januar 1920–3. januar 1995) var ein norsk journalist og forfattar. Han var knytt til avisa *Dagbladet* i Oslo frå 1947, der han blant anna skrev intervjuar, petitkåseri og meldingar under signaturen «Plut». 

Hestenes voks opp i Tromsø. Han var bror til juristen Olav Hestenes.

Han drog til Sverige under krigen og vart opplært som kryptograf i Sikringstenesta ved Rettskontoret i Stockholm.

Arne Hestenes var mellom anna kjend for ei rekkje intervju med filmstjerner og internasjonale kulturkjendisar, ikkje minst frå Filmfestivalen i Cannes. Frå han første gong skreiv om festivalen i 1949 dekka han han 40 gonger.

Hestenes fekk journalistprisen, Narvesenprisen i 1963 og sidan Riksmålsforbundet sin Gullpenn i 1985. Same året fekk han òg Oslo bys kunstnarpris. Hestenes var offiser av den franske Ordre des Arts et des Lettres. Til ære for Arne Hestenes stifta Dagbladet i samarbeid med Den norske filmfestivalen og Institutt for journalistikk Arne Hestenes Journalistpris (òg kalla «Hestenes-prisen»), som vert delt ut årleg i samband med Haugesund internasjonale filmfestival.

Arne Hestenes og *Dagbladet* arrangerte elles også missekonkurransen «Frøken Norge» frå 1952 til 1956.

Kjelder
-------

1. ↑  *Oslo journalistklubb 100 år : 1894-1994 : festskrift*. Klubben. 1994. s. 44. ISBN 8299325102.
2. ↑  Hansen, Lars Ditlev (20. oktober 2011). «Monsieur Cannes». Aftenposten. Henta 4. april 2015.
3. ↑  «Navn i nyhetene: Ridder PLUT», *NTBtekst*, 13. februar 1991.
4. ↑   Arne Hestenes i Norsk biografisk leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
Lagoppstillingane i Meisterligafinalen 2003 - Milan i stripete trøyer
**Meisterligaen 2003** var den 11. årgangen av den viktigaste turneringa for europeiske fotballklubbar; UEFA Champions League. Den italienske klubben AC Milan vann turneringa den 28. mai 2003 på Old Trafford i Manchester då laget, etter 120 mållause minuttar, skåra på tre av fem straffespark i den avgjerande straffetevlinga mot Juventus, eit anna italiensk lag som einast fekk to nettkjenningar på fem forsøk. 63 215 tilskodarar var til staden på tribunane.

### Finalelaga

**Milan**: Dida, Alessandro Costacurta, Alessandro Nesta, Paolo Maldini, Kakhaber Kaladze, Gennaro Gattuso, Andrea Pirlo, Clarence Seedorf, Rui Costa, Andrej Sjevtsjenko og Filippo Inzaghi. Frå midt i andre omgang kom etter tur Roque Júnior, Serginho Santos og til sist Massimo Ambrosini inn i staden for høvesvis Costacurta, Pirlo og Costa. 

**Juventus**: Gianluigi Buffon, Lilian Thuram, Ciro Ferrara, Igor Tudor, Paolo Montero, Mauro Camoranesi, Alessio Tacchinardi, Edgar Davids, Gianluca Zambrotta, David Trézéguet og Alessandro Del Piero. Alessandro Birindelli tok plassen til Tudor i 42. minutt og Antonio Conte kom inn i pausen, då Camoranesi gjekk ut. I det 65. minutt kom Marcelo Zalayeta inn, då Edgar Davids tok plass på benken.

Markus Merk frå Tyskland dømde kampen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «UEFA Champions League 2002/03» frå Wikipedia på tysk, den 31. mai 2016.*
**Silent Pool** er ein innsjø som får vatn frå ei kjelde på sørsida av North Downs Way nær Albury i Surrey i England. I området er det to innsjøar. Silent Pool er den høgastliggande av desse, medan den andre heiter Sherbourne Pond og vart skapt i 1662. Silent Pool har langt eldre opphav og vert av somme rekna som ein heilag stad. Han er knytt til ei segn som seier at kong Jakob på hesten sin bortførte dottera til ein tømmerhoggar. Ho vart tvungen ut i det djupe vatnet og drukna. I følgje segna kan ein sjå kvinna ved midnatt.

Geologi
-------

Silent Pool har fått namnet sitt etter det klåre, stille vatnet og den rolege kjensla i området. Det klåre vatnet kjem frå ei kjelde under bakken, der vatnet er filtrert i kalksteinen og får tilført mineral. Dette forklarar den blågrøne fargen på vatnet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Silent Pool» frå Wikipedia på engelsk, den 29. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *National Trail*, arkivert frå originalen 14. november 2009, henta 29. mars 2010
2. ↑  Megalithic article

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete ved albury.org.uk
Lagoppstillingane i Meisterligafinalen 2012 - Chelsea i blått
**Meisterligaen 2012** var den 20. årgangen av den viktigaste turneringa for europeiske fotballklubbar; UEFA Champions League. Den engelske klubben Chelsea FC vann turneringa den 19. mai 2012 på Allianz Arena i München, heimebana til Bayern München som tapte etter ei straffeparktevling. Etter 120 minuttar spel stod det 1-1 mellom dei to laga; Thomas Müller skåra for Bayern i det 83. minutt og Didier Drogba utlikna femm minuttar seinare. Ekstraomgangane var mållause, trass i at Bayern fekk tildelt ein straffe. I den avsluttande straffeskytinga skåra fire av dei fem Chelsea-eksekutørane, medan dei to siste straffeskytarane til Bayern mislukkast.

62 500 tilskodarar var til stades i München.

### Finalelaga

**Chelsea**: Petr Čech, José Bosingwa, David Luiz, Gary Cahill, Ashley Cole, John Obi Mikel, Frank Lampard, Salomon Kalou, Juan Mata, Ryan Bertrand og Didier Drogba. Florent Malouda og seinare Fernando Torres kom inn i 2. omgang i staden for Bertrand og Kalou. 

**Bayern München**: Manuel Neuer, Philipp Lahm, Jérôme Boateng, Anatolij Tymosjtsjuk, Diego Contento, Bastian Schweinsteiger, Toni Kroos, Arjen Robben, Thomas Müller, Franck Ribéry og Mario Gómez. Målskåraren Müller gjekk ut like etter han skåra og Daniel Van Buyten kom inn. I fyrste ekstraomgang vart Ribéry erstatta med Ivica Olić.

Pedro Proença frå Portugal dømde finalen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «UEFA Champions League 2011/12» frå Wikipedia på tysk, den 1. juni 2016.*
Lagoppstillingane i Meisterligafinalen 2016 - Real Madrid i kvitt
**Meisterligaen 2016** var den 24. årgangen av den viktigaste turneringa for europeiske fotballklubbar; UEFA Champions League. Den spanske klubben Real Madrid vann turneringa den 28. mai 2016 på Giuseppe Meazza-stadion i Milano, gjennom å sigre over byrivalen Atlético Madrid. Etter 120 minuttar spel stod det 1-1 mellom dei to laga, etterat Real tok leiinga då Sergio Ramos frå kort hald tuppa ballen i mål etter 15. minuttar, medan Yannick Carrasco utlikna i det 79. minutt. I den avsluttande straffeskytinga skåra Real Madrid på alle fem forsøk, så etter at fjerdemann hos Atlético Madrid hadde sett ballen i stanga, var kampen avgjort.

Real Madrid sikra seg dermed sin femte triumf i Meisterligaen sidan turneringa tok til i 1992.

### Lagoppstillingane

**Real Madrid**: Keylor Navas, Dani Carvajal, Sergio Ramos, Pepe, Marcelo Vieira, Toni Kroos, Carlos Casemiro, Luka Modrić, Gareth Bale, Karim Benzema og Cristiano Ronaldo. I andre omgang kom etter tur Danilo Luiz da Silva, Isco Alarcón og Lucas Vázquez inn for høvesvis Carvajal, Kroos og Benzema.

**Atlético Madrid**: Jan Oblak, Juanfran Torres, Stefan Savić, Diego Godín, Filipe Luís, Saúl Ñíguez, Gabi Fernández, Augusto Fernández, Koke Resurrección, Antoine Griezmann og Fernando Torres. Augusto Fernández vart bytta ut med Yannick Carrasco i pausa, medan Lucas Hernández og Thomas Partey entra bana i 2. ekstraomgang. Ut gjekk Luís og Koke.

Mark Clattenburg frå England dømde oppgjeret.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «UEFA Champions League 2015/16» frå Wikipedia på tysk, den 22. juni 2017.*
Vikinghøvdingen Rollo, den første hertugen av Normandie, blir døypt av erkebiskopen i Rouen, Gui.
Fire engelske kongar som òg var hertug av Normandie: Henrik II, Henrik den unge og Rikard Løvehjarte øvst, Johan utan land og Henrik III nedst.
**Hertug av Normandie** var tittelen til herskaren av det de facto sjølvstendige hertugdømet Normandie.

I 911 fekk vikinghøvdingen Rollo (kalla Rollon på fransk) Normandie av den franske kong Karl III. Sjølv om Normandie formelt var underlagt den franske kongen, styrte herskaren praktisk talt som ein uavhengig monark. Før Rikard den gode i 996 formelt tok tittelen hertug, hadde herskarane av Normandie tittelen normannar-jarl eller *princeps nortmannorum*.

Ved den normanniske erobringa av England i 1066 blei hertugen av Normandie også herskar av England. I 1204 blei hertugdømet vunne av den franske kong Filip II, men dei engelske kongane heldt fram med å krevje tittelen fram til Paris-traktaten av 1259, der Henrik III blei tvinga til å seia frå seg kravet på det normanniske området på det franske fastlandet. Normandie blei kroneigedom, og hertugdømet blei gjeve til ulike franske prinsar. Dei franske kongane gav alltid tittelen Pair av Frankrike til hertugane, truleg for å markera at landet på den sida av Den engelske kanalen skulle reknast som fransk. Dei britiske monarkane heldt fram med å hevda kravet på Kanaløyane (Jersey, Guernsey, Alderney og Sark), og bruker framleis tittelen «hertug av Normandie».

31. desember 1660 blei Jakob II av England utnemnd til hertug av Normandie av kong Ludvig XIV av Frankrike, få månader etter at bror hans Karl II var blitt installert på den engelske og irske trona.

Tidlege hertugar
----------------

* Rollo (911-927)
* Vilhelm I Langsverd (927-942)
* Rikard I (942-996)
* Rikard II den gode (996-1027)
* Rikard III (1027-1028)
* Robert I (1028-1035)
* Vilhelm erobraren, Vilhelm II av Normandie og Vilhelm I av England (1035-1087)
* Robert II (1087-1106)
* Henrik I (1106-1135)
	+ William Adelin under faren Henrik
* Stefan (1135-1144)

**Huset Plantagenet**

* Geoffrey Plantagenet (1144-1150)
* Henrik II (1150-1189)
	+ Henrik den unge, juniorhertug
* Rikard Coeur de Lion (*Løvehjarte*) (1189-1199)
* Johan Sans-Terre (*Utan land*) (1199-1204)
* Johan (1204-1216)
* Henrik III (1216-1259), signerte Paris-traktaten av 1259 som anerkjende fransk kontroll på fastlandet.

Seinare britiske monarkar har alle hatt tittelen hertug av Normandie, men berre i høve til Kanaløyane.

Bakgrunnsstoff
--------------

* La Normandie ducale Arkivert 2011-11-03 ved Wayback Machine. (fransk) ved normandie-heritage.com
* Channel Islands (engelsk). Om hertugtittelen og Kanaløyane ved royal.gov.uk

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hertug av Normandie» frå Wikipedia på bokmål, den 29. oktober 2011.*

* *Denne artikkelen bygger på «Dukes of Normandy» frå Wikipedia på engelsk, den 29. oktober 2011.*
Lustenau på høgre side av elva Alpenrhein
**Lustenau** er ein by og ein kommune i distriktet Dornbirn i forbundslandet Vorarlberg i Austerrike. Kommunen dekker eit areal på 22,3 km² med knapt 22 000 ibuarar i 2015. Byen ligg på ei elveslette, på austbreidda av Alpenrhein, 404 meter over havet.

Opp til 1806 var Lustenau ein riksstad som tilhøyrde den tysk-romerske keisaren. Deretter var byen i ei kortare tid ein sjølvstendig stat. Fyrst i 1830 kom Lustenau under Austerrike. I det 20. hundreåret vart byen eit sentrum for broderi-industrien i Vorarlberg og er i dag ein viktig industriby og grensekommune mot Sveits. Elles i Vorarlberg er staden særleg kjend for det særprega talemålet til ibuarane og den store kyrkjefesten, «die Kilbi». 

Alpinisten Marc Girardelli er frå Lustenau.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lustenau» frå Wikipedia på tysk, den 3. januar 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* HDS
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Hertugdømet Pommern** (tysk *Herzogtum Pommern*) var eit hertugdøme som omfatta landskapet Pommern, ved sørlege kysten av Austersjøen, som i dag er delen til Polen (aust) og Tyskland (vest). Hertugdømet var arveleg og i laupet av sin heile historie var styrt av Gryf-dynastiet. Dauden til den siste hertugen av dette dynastiet førte til at landet vart delt i to av Sverige og Brandenburg-Preussen. Sjølv om det var berre kurfyrsten-hetugen av Brandenburg som hadde rett til å arve heile Pommern, var den vestlege delen av landet under svensk militærokupasjon. Oppdelinga i to var då stadfesta ved Freden i Westfalen.

Hertugdømet utvikla seg frå eit slavisk rike av Wartislaw I av Pommern som periodevis var avhengig av Polen, Sachsen, Danmark og til slutt Det tysk-romerske riket. Hertugane til Pommern hadde ofte styrt landet samstundes som førte til ulike interne inndelingar og framvoksteren til fleire senter av hertugleg makt. Intern veikskap står difor bak tapet av sjølvstendet. Etter Trettiårskrigen var kongane til Sverige og kurfyrstane-hertugane av Brandenburg, seinare kongane til Preussen, lista som medlemar av Den tysk-romerske Riksdagen, medan landskapet vart integrert i dei nye rika som det svenske maktområdet Pommern og som den brandenburgske provinsen under det same namnet.

Sjå og
------

* lista over hertugane i Pommern
* Hansaen
**Silje Marie Aker Johnsen** er ein norsk sopran som òg driv med samtidsdans. Ho kan ofte reknast som ein hybridutøvar innanfor scenekunst, i spennet mellom desse to felta. 

Aker Johnsen har dei siste åra vore aktiv innanfor samtidsmusikk og kontemporær scenekunst. Særleg har ho utmerka seg med å urframføra ei lang rekkje verk av norske samtidskomponistar, og fekk i 2013 Norsk komponistforening sin pris «Årets utøvar», der mellom anna denne eldhugen er nemnd som grunngjeving. I 2017 vann ho igjen Norsk komponistforening sin pris «Årets utøvar», denne gongen som del av Ensemble Neon.

Som eit av medlema i Ensemble Neon vart ho i 2017 òg tildelt Spellemannprisen for albumet *Neon* (2016).

Aker Johnsen var i perioden 2014 til 2018 tilsett som stipendiat ved Kunsthøgskolen i Oslo, der ho arbeidde med å utvikla fusjonen mellom sang og samtidsdans vidare. I 2019 tok ho doktorgrad med *En søken etter en utvidet fysisk tolkning av vokal samtidsmusikk og av opera*.

Kjelder
-------

1. ↑  *Komponistenes utøver*, Ballade.no, henta 1. september 2017
2. ↑  *Årets utøver-pris til Ensemble neoN*, Ballade.no, arkivert frå originalen 2. august 2018, henta 2018
3. ↑  *Arkiv*, Spellemann.no, henta 1. september 2017
4. ↑  *Silje Aker Johnsen*, Kunsthøgskolen i Oslo, arkivert frå originalen 26. august 2017, henta 1. september 2017
5. ↑  Arts, Kunsthøgskolen i Oslo | Oslo National Academy of the, «Disputas: Silje Aker Johnsen - Kunsthøgskolen i Oslo», *www.khio.no* (på norsk bokmål), henta 29. august 2019
6. ↑  «Moss: Silje Aker Johnsen», *nyMusikk* (på norsk), henta 29. august 2019

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Discogs (artist)

 |
Den store klokka ved Luther College
**Luther College** er ein privat høgskule (college) i Decorah i Iowa. Han vart skipa i 1861 som den første slike institusjonen starta av norsk-amerikanarar. Skulen har i dag rundt 2 500 studentar frå alle dei amerikanske statane og førti land, og knapt to hundre tilsette. Han tilbyr rundt femti ulike gradar innan dei frie kunstane. 

*Luther College Concert Band*, skipa i 1878, har turnert i fleire land og var lenge leidd av den norsk-amerikanske musikkprofessoren Carlo Alberto Sperati. Bandet har òg vitja Noreg, sist i 2013.

Blant tidlegare studentar ved høgskulen finn ein Dagfinn Høybråten. Blant æresdoktorar finn ein diplomatane Wilhelm Morgenstierne, Edvard Hambro og Tom Vraalsen.

Luther College arrangerer kvart år eit sommarkurs for lærarar og lektorar frå dei skandinaviske landa. Ordninga vart i si tid etablert av Ragnhild Galtung, generalsekretær i Noreg-Amerika Foreningen. Denne deler kvart år ut ulike stipend til lærarar i vidaregåande skule for å delta på kurs ved Luther College,

Luther College arrangerer kvar sumar eit fire vekers seminar for skulefolk frå Noreg. Desse går i regi av Norge-Amerika Foreningen.

Kjelder
-------

1. ↑  
«Concert Band». Luther College.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Luther College» frå Wikipedia på bokmål, den 13. oktober 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

Litteratur
* Gisle Bothne: *Det Norske Luther College 1861-1897.* Decorah, Iowa, 1897

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* ISNI
* GeoNames

 |
Lagoppstillingane i meisterligafinalen 1996 - Juventus i blått
**Meisterligaen 1996** var den 4. rekka av den mest prestisjetunge turneringa for europeiske fotballklubbar; UEFA Champions League. Den italienske klubben Juventus vann turneringa den 22. mai 1996 på Stadio Olimpico i Roma etter straffesparktevling. I finalekampen mot nederlandske Ajax stod det 1-1 etter 120 minuttars spel. Fabrizio Ravanelli gav Juventus leiinga i det 12. minutt og Jari Litmanen utlikna fire minuttar før 1. omgang var over. I straffeskytinga skåra Juventus på alle sin fire forsøk, medan Juventus-målvakta redda to av forsøka til Ajax-spelarane.

Heile 80 000 tilskodarar var til stades på Olympiastadion. Spanske Manuel Díaz Vega dømde kampen.

### Finalelaga

**Juventus**: Angelo Peruzzi, Moreno Torricelli, Ciro Ferrara, Pietro Vierchowod, Gianluca Pessotto, Paulo Sousa, Didier Deschamps, Antonio Conte, Alessandro Del Piero, Gianluca Vialli og Fabrizio Ravanelli. Vladimir Jugović kom inn like før 1. omgang var ute, då Conte forlet bana. Angelo Di Livio tok plassen til Sousa i det 57. minutt, og Michele Padovano erstatta målskårar Ravanelli i det 77. minutt. 

**Ajax**: Edwin van der Sar, Sonny Silooy, Danny Blind, Frank de Boer, Winston Bogarde, Ronald de Boer, Jari Litmanen, Edgar Davids, Finidi George, Nwankwo Kanu og Kizito Musampa. Patrick Kluivert kom inn frå start i 2. omgang, Musampa var ute. Midt i 2. omgang vart Frank de Boer erstta av Arnold Scholten, medan Nordin Wooter spelte ekstraomgangane i staden for Ronald de Boer.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «UEFA Champions League 1995/96» frå Wikipedia på tysk, den 2. juni 2016.*
Teikning av Herschel
**Herschel-teleskopet** (engelsk: **Herschel Space Observatory**) er eit romobservatorium som observerte i det fjerninfraraude og i submillimetererdelen av det elektromagnetiske spektrumet, slik at det om lag dekte bølgjelengdintervallet 55-672 µm. Observatoriumet vart skote opp 14. mai 2009 frå Kourou i Fransk Guyana i lag med Planck-teleskopet, og var verksam i L2-punktet mellom jorda og sola. ESA enda prosjektet 17. juni 2013.

Teleskopet har ein hovudspegel på 3,5 meter, noko som gjer det til det største romobservatoriumet som har vorte skote opp.

Teleskopet er namnsett etter den tyskfødde engelske astronomen William Herschel, og studerte korleis stjerner og galaksar vart forma; og korleis dei held fram med å utvikla seg.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimesida hjå ESA
* Herschel Science Centre

Kjelder
-------

1. ↑  «A short Herschel mission overview» Vitja 19. februar 2009.
2. ↑  *Herschel ends operations as orbiting testbed* - ESA
3. 1 2  «Herschel factsheet» Vitja 19. februar 2009.
**Meisterligaen 2017** var den 25. årgangen av den viktigaste turneringa for europeiske fotballklubbar, UEFA Champions League. Den spanske klubben Real Madrid vann turneringa den 3. juni 2017 på Millennium stadion i Cardiff etter finalesiger 4-1 mot italienske Juventus frå Torino.

Lagoppstillingane i finalen, Real i lilla trøyer
Real Madrid tok leiinga ved Cristiano Ronaldo i 20. minutt, og Mario Mandžukić utlikna sju minuttar seinare på eit fabelaktig brassespark. Casemiro sende Real i føringa att i det 61. minutt og Cristiano Ronaldo la på til 3-1 allereie tre minuttar seinare. Innbytar Marco Asensio fastsette sluttresultatet til 4-1, sekundar før dommaren bles av kampen. Då var allereie ein annan innbytar, Juventus sin Cuadrado, send av bana etter å ha fått to gule kort. Real Madrid forsvarte dermed meistertittelen frå 2016 og sikra seg sin sjette triumf i Meisterligaen sidan turneringa tok til i 1992.

### Lagoppstillingane

**Real Madrid**: Keylor Navas, Dani Carvajal, Sergio Ramos (kaptein), Raphaël Varane, Marcelo Vieira, Toni Kroos, Carlos Casemiro, Luka Modrić, Isco Alarcón, Karim Benzema og Cristiano Ronaldo. 76, 81 og 88 minuttar ut i kampen kom etter tur Gareth Bale, Marco Asensio og Álvaro Morata inn på bana. Ut gjekk høvesvis Benzema, Isco og Kroos. 

**Juventus**: Gianluigi Buffon (kaptein), Andrea Barzagli, Leonardo Bonucci, Giorgio Chiellini, Dani Alves, Miralem Pjanić, Sami Khedira, Alex Sandro, Paulo Dybala, Gonzalo Higuaín og Mario Mandžukić. Juan Cuadrado, Claudio Marchisio og Mario Lemina kom innpå i staden for Barzagli, Pjanić og Dybala i 66. 71. og 78. minutt av kampen. 

Felix Brych frå Tyskland dømde meisterligafinalen framfor 65 842 tilskodarar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «UEFA Champions League 2016/17» frå Wikipedia på tysk, den 22. juni 2017.*
Ved ein eksplosjon trenger kreftene ut i frå ei kjelde. Ved implosjon kollapsar systemet innover, oftast som resultat av ei utanforliggande kraft.
**Implosjon** er ein prosess der objektet destruktivt komprimerast eller kollapsar innover. Implosjon er ein motsats til eksplosjon og inneber at materie og energi blir konsentrert. Eit døme på implosjon er eit biletrøyr med lågt innvendig trykk som sprekk, eller ein undervassbåt som vert knust utanfrå av høgt vasstrykk.

Kjernefysiske våpen
-------------------

I eit atomvåpen med implosjonslading, vil ei kule av plutonium eller uran imploderast av eit omkringliggande kuleforma arrangement av sprengladningar. Dette aukar tettleken to til fire gonger, og resulterer i ein kjernefysisk eksplosjon. I enkelte typar atomvåpen vil denne igjen trigge ei forladning som komprimerer ei blanding av deuterium-tritium og skapar ein kjernefysisk fusjon.

Fluiddynamikk
-------------

Kavitasjon er ein implosjonsprosess der til dømes ein propell skaper område med kortvarig lågt trykk i ei væske. Når trykket fell under damptrykket ved konstant temperatur oppstår dampbobler som raskt kollapsar. Denne implosjonen skaper lokalt høge akustiske lydtrykk som kan føre til lokal overflatesplintring og rask erosjon av propellar og turbinar. Liknande problem oppstår når væske strøymer med høg snøggleik til dømes i trykksjakter, luker og overløp i vasskraftverk

Kunst
-----

Innan kunsten nyttast omgrepet implosjon om grafiske effektar som minnar om fysisk implosjon. I kunsten går uttrykket over frå at innhaldet skildrar noko eksternt til å bli sjølvrefererande, å sette eigen form og eige uttrykk i fokus. I overført tyding nyttast omgrepet om menneske og sivilisasjonar som har mista trua på seg sjølv og blir innoverfokusert.

Sjå òg
------

* Supernova
* Svart hól

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Implosjon» frå Wikipedia på bokmål, den 26. oktober 2013.*
**Hertugdømet Slesvig** eller **Sønderjylland** (tysk *Herzogtum Schleswig*) var eit dansk hertugdøme i grenseområdet mellom Danmark og Tyskland. Hertugdømet omfatta eit område mellom elvene Ejderen i sør og Kongeå og Kolding Å i nord. Den siste jarlen av Sønderjylland, Knud Lavard, tok den tyske hertugtittelen for jarledømet sitt. 

Innvandring frå sør gjennom mellomalderen fortrengte etter kvart dansk som hovudspråk i Sør-Slesvig, og nedertysk vart meir nytta. Mange kongar av Danmark var samstundes hertug av Slesvig. Såleis var hertugdømet i personalunion med Danmark. Hertugdømet Slesvig høyrde inn under Jyske Lov (seinare formulert på tysk) til innføringa av Preussische Landesgesetz i 1866. Etter den andre slesvigske krigen i 1864 vart styringa av Slesvig teken over av Preussen. Danmark måtte avstå Holstein, Lauenburg og heile hertugdømet Slesvig, slik at den dansk-tyske grensa gjekk ved Kongeå. Etter første verdskrigen var det ei folkerøysting i 1920. Etter folkerøystinga vart Nord-Slesvig ein del av Danmark, medan Sør-Slesvig vart ein del av Schleswig-Holstein i Tyskland.

Hovudbyen i hertugdømet heiter òg Schleswig (Slesvig).

Sjå òg
------

* Danskar i Sør-Slesvig
Lagoppstillingane i Meisterligafinalen 2002 - Real Madrid i kvitt
**Meisterligaen 2002** var den 10. årgangen av den viktigaste turneringa for europeiske fotballklubbar; UEFA Champions League. Den spanske klubben Real Madrid vann turneringa den 15. mai 2002 på Hampden Park i Glasgow med siger 2-1 over tyske Bayer Leverkusen. Raúl González sende Real Madrid i føringa i det 8. minutt, seks mnuttar seinare utlikna Lúcio Ferreira. Sekundar før pause vart Zinédine Zidane matchvinnar. 

Real Madrid sikra seg dermed sin tredje triumf i Meisterligaen sidan turneringa tok til i 1992.

### Lagoppstillingane

**Real Madrid**: César Sánchez, Míchel Salgado, Fernando Hierro, Iván Helguera, Roberto Carlos, Claude Makélélé, Luís Figo, Santiago Solari, Zinédine Zidane, Raúl González og Fernando Morientes. Utover i 2. omgang kom etter tur Steve McManaman, målvakta Iker Casillas og Flávio Conceição inn i staden for Figo, Sánchez og Makélélé.

**Bayer Leverkusen**: Jörg Butt, Zoltan Sebescen, Boris Živković, Lúcio Ferrerira, Diego Placente, Carsten Ramelow, Bernd Schneider, Michael Ballack, Thomas Brdarić, Yıldıray Baştürk og Oliver Neuville. Dimitar Berbatov kom inn for Brdarić i det 39. minutt, Ulf Kirsten tok plassen til Sebescen i det 65. minutt og Marko Babić kom inn då Lúcio forlet bana i sluttsekundane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «UEFA Champions League 2001/02» frå Wikipedia på tysk, den 30. mai 2016.*
**Grev Imre Thököly de Késmárk** (25. april 1657–13. september 1705) var ein ungarsk fridomshelt.

Han var statsmann, og leiar for eit anti-habsburgsk opprør, fyrste av Transilvania og ei kort tid vasallkonge av Øvre Ungarn.

I 1678 stilte han seg i spissen for ein hær av opprørske magyarar som i løpet av kord tid erobra heile det nordlege Ungarn. Han fekk støtte av Frankrike og Det osmanske riket, men etter at austerrikarane sigra i den store tyrkiske krigen mot sultanen i 1683-1688, braut det nordungarske fyrstedømet hans saman. I 1690 erobra han Transilvania og vart vald til fyrsten deira, men etter berre to månader vart han drive bort av dei austerrikske styrkane. Frå 1699 budde han i Tyrkia, der han døydde etter fleire resultatlause forsøk på å få krigen mot Austerrike i gang igjen.

Kjelder
-------

* {{kjelde www|tittel=Imre Thököly|dato=2012-01-21|verk=Store norske leksikon|url=

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BPN

 |
**Hertudømet Benevento**, og seinare **Fyrstedømet Benevento** var det sørlegaste hertugdømet til langobardane i Italia. Det låg rundt byen Benevento, sentralt i Sør-Italia. Hertugdømet var i praksis sjølvstyrt og berre under regjeringstida til Grimoald I av Benevento og kongane frå Liutprand vart hertugdømet nært forbunde til kongedømet. Etter kongedømet sitt fall vart området verande ein «*rumpstat*» og var *de facto* sjølvstendig dei neste tre hundre åra, sjølv om det vart delt etter 849. 

Ein er ikkje sikker på korleis og når hertugdømet oppstod, men enkelte historikarar meiner det skjedde i 571. Uansett var Zotto den første hertugen, som styret ein langobardisk styrke som gjekk nedover langs kysten av Campania. Etterfølgjarane til Zotto, som Arechis, tok fleire område frå Austromarriket, mellom anna Capua og Crotone, medan dei plyndra Amalfi. Napoli klarte dei derimot ikkje å ta. Etter regjeringstida hans hadde berre Austromarriket Napoli, Amalfi, Gaeta, Sorrento og enden av Calabria, i tillegg til kystbyane i Puglia att.
I 680 vart det fred mellom hertugdømet og Austromarriket.

Dei neste tiåra erobra Benevento fleire område frå austromarane, men hovudfienden vart no sjølve Lombardia i nord. Kong Liutprand blanda seg inn fleire gonger og la fram eit eige forslag om kven som skulle ta over hertugdømet. Etterfølgjaren hans, Ratchis, erklærte hertugdøma Spoleto og Benevento for framand land der det ikkje var lov å reise utan løyve frå kongen. 

Då Karl den store tok det lombardiske kongedømet i 773 vart hertug Arechi II opphøgd til fyrste under det nye Frankarriket som kompensasjon for at nokre av områda hans vart gjeve tilbake til Kyrkjestaten. 

Det såkalla Langobardia vart samla ein siste gong under hertug Pandolfo Testa di Ferro, som utvida makta si i Mezzogiorno frå basen sin i Benevento og Capua. Før han døydde (mars 981) fekk han òg tittelen Hertug av Spoleto av keisar Otto I. Både Benevento og Salerno gjorde derimot opprør mot sonen hans og arvingen Pandulf II.

I 1022 erobra Henrik II både Capua og Benevento, men reiste tilbake etter at han ikkje klarte å ta Trioa. Normannarane kom til Sør-Italia i løpet av denne perioden og Robert Guiscard erobra Benevento i 1053 etter keisar Henrik III hadde gjeve løyve til det, og gav fyrstedømet til paven og Kyrkjestaten.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Duchy of Benevento frå Engelsk Wikipedia .*
| Lushnje |
| --- |
| Horisonten til Lushnje |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Lushnje** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region | Albania  Fier |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  373 km² |
| Innbyggjarar  - By (2011) | 83 569 |
| Koordinatar | 40°56′0″N 19°42′0″E﻿Koordinatar: 40°56′0″N 19°42′0″E﻿ |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Plassering |
| Lushnje kommune innafor regionen FierLushnje kommune innafor regionen Fier |

**Lushnje** er ein by og ein kommune i regionen Fier i Albania. Kommunen ligg noko sør for midten av landet, nordaust for Fier. Han grenser i nord til regionen Tirana, i nordaust til regionen Elbasan og i søraust til regionen Berat.

Kommunen vart oppretta gjennom ei admininistrasjonsreform i 2014, ved at den tidlegare bykommunen Lushnje vart slått saman med landkommunane Allkaj, Bubullimë, Hysgjokaj, Golem, Dushk, Karbunarë, Ballagat, Fier Shegan, Kolonjë og Krutje. Dei tidlegare kommunane inngår no som kommunaleiningar i den nye storkommunen. Kommunen har hovudsete i Lushnje.

Ved folketeljinga i 2011 hadde den dåverande bykommunen 31 105 innbyggjarar, medan dei elleve kommunane som i dag utgjer storkommunen Lushnje, til saman hadde 83 569 innbyggjarar.

Tidlegare administrativ inndeling
---------------------------------

Fram til år 2000 var dei tidlegare by- og landkommunane ein del av distriktet Lushnje. Den dåverande bykommunen omfatta sjølve byen Lushnje og busetnadene:

* Karbunarë
* Saver

Referansar
----------

1. 1 2  Folketeljing 2011
2. 1 2  Kommunereforma i 2014
3. ↑  Regionreforma i 2000

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Lagoppstillingane i Meisterligafinalen 2013 - Bayern i raudt
**Meisterligaen 2013** var den 21. årgangen av den viktigaste turneringa for europeiske fotballklubbar; UEFA Champions League. Den tyske klubben Bayern München vann turneringa den 25. mai 2013 på Wembley stadion i London med siger 2-1 over Borussia Dortmund, også det ein tysk klubb. I finalekampen gav Mario Mandžukić Bayern leiinga i 60. minutt, medan İlkay Gündoğan utlikna på straffespark åtte minuttar seinare. Arjen Robben vart matchvinnar kring fem minuttar før fløyta let. 86 298 tilskodarar var til stades på Wembley.

Det var andre gongen Bayern München vann Meisterligaen.

### Finalelaga

**Bayern München**: Manuel Neuer, Philipp Lahm, Jérôme Boateng, Dante, David Alaba, Javi Martínez, Bastian Schweinsteiger, Arjen Robben, Thomas Müller, Franck Ribéry og Mario Mandžukić. Luiz Gustavo og Mario Gómez vart sende innpå i sluttminuttane. 

**Borussia Dortmund**: Roman Weidenfeller, Łukasz Piszczek, Neven Subotić, Mats Hummels, Marcel Schmelzer, Sven Bender, İlkay Gündoğan, Jakub Błaszczykowski, Marco Reus, Kevin Großkreutz og Robert Lewandowski. Julian Schieber og Nuri Şahin kom innpå i sluttminuttane. 

Dommar på Wembely var Nicola Rizzoli frå Italia.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «UEFA Champions League 2012/13» frå Wikipedia på tysk, den 31. mai 2016.*
Koordinatar: 62°32′08.5″S 59°41′43″W﻿

**Ilinden Peak** (Vrah Ilinden) er eit isdekt fjell med ei høgd opp mot 620 moh i Breznik Heights på Greenwich Island i Antarktis. Fjellet er stupbratt og delvis isfritt på sørsida og ligg oppom Zheravnabreen i sør, Solisbreen i nordvest, og Fuerza Aéreabreen i nord-nordaust. 

Fjellet er kalla opp etter busetnaden Ilinden i sørvestlege Bulgaria.

Fjellet ligg 940 m nord for Maystora Peak, 1,22 km nordaust for Razgrad Peak, 1,18 km nord for Terter Peak, 2,87 km aust for det høgaste punktet på Oborishte Ridge, 4,1 km sør for Ferrer Point, 590 m vest for Momchil Peak, 2 km vest-nordvest for toppen av Viskyar Ridge og 3,32 km nordvest for Sartorius Point.

Sjå òg
------

* Breznik Heights
* Greenwich Island

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ilinden Peak» frå Wikipedia på engelsk, den 21. april 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  SCAR Composite Antarctic Gazetteer: Ilinden Peak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |