recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Annegret Richter**, fødd **Irrgang**, (fødd 13. oktober 1950) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Dortmund som representerte Vest-Tyskland og vart olympisk meister på 100 meter i 1976 og vann OL-gull i 4 x 100 meter stafett i 1972.

Annegret Irrgang fekk den siste plassen på de vesttyske stafettlaget som sprang inn til gull i 4 x 100 meter stafett i europameisterskapen 1971. Dei andre på laget var Elfgard Schittenhelm, Inge Helten og Ingrid Mickler-Becker. Under Sommar-OL 1972 i München vart ho som Annegret Richter nummer fem og beste vesttyske utøvar på 100-meteren. Avslutningsdagen i leikane sprang som ho i EM året før den tredje etappen for eit vesttysk vinnarlag i stafett. Saman med Christiane Krause, Mickler-Becker og Heide Rosendahl sette ho verdsrekord med tida 42,81 sekundar, 14 hundredels sekund framom dei austtyske kvinnene på sølvplassen. To år seinare var posisjonane omsnudd ved EM i Roma, Aust-Tyskland vann 4 x 100 m stafett framom Richter og Vest-Tyskland.

Under dei olympiske sommarleikane 1976 sette Richter verdsrekord på 100 meter med 11,01 sekundar i semifinalane. I finalen sprang ho i mål til gullmedalje på tida 11,08, og slo dei andre medaljevinnarane, austtyske Renate Stecher og lagkamerat Inge Helten, med høvesvis fem og ni hundredels sekund. Tre dagar seinare var Richter nær ved å vinne dobbelt då ho sette personleg rekord på 22,39 sekundar og tok sølv på 200 meter, slått med fattige to hundredels sekund av austtyske Bärbel Eckert. Som ankerkvinne for Aust-Tyskland lukkast Eckert også i 4 x 100 m stafett å snyte Richter for ein gullmedalje. Etter at Richter hadde gjort unna tredjeetappen sprang Eckert i mål på tida 42,55, medan Richters vesttyske lagkamerat fekk notert 42,59.

Richter var ikkje aktiv i 1978-sesongen, men kom tilbake og tangerte sin eigen personlege rekord på 11,01 i 1979. Vest-Tyskland boikotta Sommar-OL 1980 i Moskva og Richter la deretter opp.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1971 i Helsinki: Gull i 4 x 100 m stafett
* OL 1972 i München: Gull i 4 x 100 m stafett, nr 5 på 100 m -11,38
* EM 1974 i Roma: Sølv i 4 x 100 m stafett, nr 5 på 100 m -11,36
* OL 1976 i Montreal: Gull på 100 m – 11,08, sølv på 200 m -22,39, sølv i 4 x 100 m stafett

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Annegret Richter» frå Wikipedia på tysk, den 29. juli 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
Votivstele med sabeisk inskripsjon retta til den sabeiske hovudguden Almaqah og som nemner fem andre sørarabiske gudar, to regjerande herskarar og to guvernørar: «Ammī'amar son av Ma'dīkarib dedisert til Almaqah Ra'suhumū. Med 'Athtar, med Almaqah, med dhāt-Ḥimyam, med dhât-Bad'dân, med Waddum, med Karib'īl, med Sumhu'alī, med 'Ammīrayam og med Yadhrahmalik.» Alabastar, c. 700 f.Kr,, Jemen, truleg i områda rundt Ma'rib (?).
**Sabeisk**, òg kjend som *himyarittisk*, var eit semittisk språk  innanfor språkgruppa gamle sørarabiske språk som vart talt av sabanarar i dagens Jemen, blant anna i oldtidsriket Saba (kjent frå Bibelen) frå rundt 900-talet f.Kr. og fram til 500-talet e.Kr. Det var nytta som eit skriftspråk av andre folk (*sha‘bs*) i oldtidens Jemen, det vil seia av hasjidittene, sirwahittene, humlanittene, ghaymanittene, himyarere, radmanittere og vidare. Det var skrive med sørarabisk alfabet. Det er funne fleire tusen innskrifter på sabeisk.

Sørarabisk alfabet, som var eit alfabet med 29 bokstavar, vart nytta i Eritrea, Etiopia og Jemen på byrjinga av 700-talet f.Kr. på alle tre stadane, og utvikla seg seinare til ge'ez-skrifta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sabeisk» frå Wikipedia på bokmål, den 31. desember 2015.*

1. ↑  Korotayev, Andrey (1995): *Ancient Yemen*.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN

 |
**Sabine-elva** ligg på Sørøya på New Zealand. Ho renn gjennom Nelson Lakes National Park.

Elva har to sidegreiner, East Sabine og West Sabine. West Sabine renn ut or innsjøen Lake Constance, og Blue Lake. Dei to elveløpa møter kvarandre i Sabine Forks, og renn inn i Rotoroasjøen. Bortsett frå øvst, der elva renn gjennom ope tussockland og krattskog, renn ho gjennom naturleg oppvaksen bøkeskog. Elva er ikkje farbar på grunn av dei steinute fossefalla gjennom mesteparten av elveløpet.

Det går ei tur-rute langs elva, og ho dannar den vestlege greina av turruta Travers-Sabine tramping circuit. Denne ruta startar vanlegvis frå Saint Arnaud ved nordenden av Rotoitisjøen, og følgjer løpet til Travers-elva, går over det subalpine fjellpasset Travers Saddle (1787 moh.), derfrå nedetter East Sabine Valley og Sabine Valley til Rotoroasjøen. Ei rute går også oppetter West Sabine til Blue Lake. Denne ruta held fram over Waiau Pass, og bind seg til slutt saman med Saint James Walkway og Lewis Pass.

Tre villmarkshytter ligg i Sabine Valley: Sabine Hut (på breidda til Lake Rotoroa, nær munningen til Sabine); West Sabine Hut (nær Sabine Forks) og Blue Lake Hut.

Økologi
-------

Der er eit variert plante- og fugleliv i Sabine River Valley.

Referansar
----------

1. ↑  Jim DuFresne (2002). *Tramping in New Zealand* (5 utg.). Lonely Planet Series. s. 186.

* *Denne artikkelen bygger på «Sabine River (New Zealand)» frå Wikipedia på engelsk, og «Sabine River (Neuseeland)» frå Wikipedia på tysk den 23. februar 2014.*

Koordinatar: 41°55′S 172°41′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Sonic the Hedgehog** er eit plattformspel utvikla av Sonic Team i 1991 for konsollane Sega Master System, Sega Megadrive og Sega Game Gear. Det er det første spelet i ein serie om figuren med same namn. Sonic the Hedgehog, eller berre Sonic, er eit pinnsvin som må hindra den onde Dr. Robotnik i å få tak i dei seks kaos-smaragdene. Sonic må gjennom seks brett som igjen er delt opp i tre akter. Ved slutten på kvar tredje akt, ventar Dr. Robotnik i ei av farkostene sine.

I spelet kan Sonic springe, hoppe og rulle i høg fart. Bretta inneheldt blant anna sprettertar, bakkar og sløyfer. Ved kvar akt må Sonic samle saman nok gullringar og unngå badniks, dyr som Dr Robotniks har fanga og gjort om til robotar ute etter Sonic. Sonic kan hoppe på Badniks for å frigje dei innestengde dyra. Sonic må og unngå spikerfelt som plutseleg dukkar opp, bunnlause hol og andre feller. Det er og område som leier under vatn, der Sonic kan drukne om han ikkje får luft tidssnok.

Målet til Sonic er å samle saman nok gullringar utan å miste dei, så han etterkvart kan bli til Super-Sonic. Klarar han det, hamnar Sonic ved eit spesialbrett istaden for å direkte til neste akt. Her har Sonic moglegheita til å få tak i ein av dei sju kaos-smaragdane som trengst for å gjere han om til Super-Sonic. Sonic mister alle ringane han har samla om han spring på ein badnick, eller ei anna felle. Om Sonic ikkje har nokon ring, mister spelaren eit av dei tre liva. Om Sonic hamnar i eit bunnlaust hol eller spikerflet, mister han eit liv uansett. Fleire liv kan skaffast ved å samle saman 100 ringar.

8-bits utgåver
--------------

Sjølv om Sonic the Hedgehog for Game Gear og Master System er basert på 16-bits utgåva, er det nokre skilnader grunna maskinvara. Designet av bretta er forskjellig og tre verdnar er originale. Sonic kan ikkje samle saman igjen gullringer som han har mista og ein kaos-emarald ligg skjult på ein av dei tre aktane på kvart brett. Det er heller ingen løkker å springe gjennom, som Sonic-spela etterkvart vart kjende for.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sonic City, offisiell europeisk nettstad Arkivert 2006-07-17 ved Wayback Machine.
* Sonic the Hedgehog hjå Mobygames.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BNF
* BNF (data)

 |
**Trygve Johannessen** (fødd 11. januar 1953) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Askøy. Han var i perioden 1974-82 med å vinne fire seriemeisterskap og eit noregmeisterskap med Viking Fotballklubb. Johannessen spelte fem landskampar for Noreg i tida 1975-79.

### Klubbspel

Fram til 1973-sesongen spelte Johannessen for andredivisjonslaget Florvåg, der han gjennom fleire sesongar hadde vist seg som ein framifrå målskårar. Frå 1974 til 1980, og på ny i 1982, spelte han midtspiss i Viking, der han var delaktig i då klubben vann 1. divisjon i 1974, 1975, 1979 og 1982. I sin fyrste sesong, 1974, var han med så Viking tapte mot Skeid cupfinalen på Ullevaal stadion. Fem år seinare vart han noregsmeister då Viking vann 2-1 over Haugar. Han vart toppskårar i fyrstedivisjon i 1977 med 17 nettkjenningar og i 1982 med 11 mål, delt med Hamarkameratenes Tor Arne Granerud.

Johannessen spelte for Fotballklubben Vidar i 1981 og 1983-84. I 1985-sesongen spelte for Sportsklubben Brann.

Johannessen spelte sju ungdomslandskampar i byrjinga av 1970-åra. Han debuterte for Noregs A-landslag mot Sovjetunionen 24. september 1975, ein kamp som enda 0-4. Sidan måtte han vente til 1979 då han spelte fire OL-kvalifiseringskampar, alle utan å kome på skåringslista.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Trygve Johannessen» frå Wikipedia på bokmål, den 20. september 2015.*

* *Denne artikkelen bygger på «Trygve Johannessen» frå Wikipedia på italiensk, den 20. september 2015.*
Loke i lufta. Illustrasjon av W.G. Collingwood.
**Trymskvida** (norrønt *Þrymskviða*) er eit eddadikt som skildrar den morosame soga om jotunen Trym som stel hamaren Mjølner frå guden Tor, og om korleis Tor får hamaren attende. Forskarane er ikkje einige om kor gammalt diktet er. Nokre trur at det er ein ung kristen parodi på dei gamle gudane.

Samandrag
---------

Tor vaknar ein dag og finn ikkje Mjølner. Han ber Loke å finna ut kven som har stole han. Loke flyg til Jotunheimen og finn jotunen Trym. Trym seier at han har stole Tor sin hamar og:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| «Hann engi maðr
aftr of heimtir,
nema færi mér
Freyju at kvæn.» | «Ingen honom
att fær heimta
utan han fører meg
Frøya til viv.» |  |

Loke og Tor hjå Frøya. Illustrasjon av Lorenz Frølich.
Gudane talar med Frøya og får vita at ho aldeles ikkje vil gifta seg med Trym. Dei held da møte til å finna ut korleis dei kan hitta hammaren. Heimdall har eit forslag:

Tor er kledd som ei brur og Loke som ei terne. Illustrasjon av Carl Larsson/Gunnar Forssell

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| «Bindum vér Þór þá
brúðar líni,
hafi hann it mikla
men Brísinga.
Látum und hánum
hrynja lukla
ok kvenváðir
um kné falla,
en á brjósti
breiða steina
ok hagliga
um höfuð typpum.» | «Binde me um Tor
brure-linet,
bere han bjarte
brisinga-men.
Late um honom
lyklar ringle
og kvende-klæde
um kne falle;
på brjostet setje me
breie steinar,
og hagleg binde me
hovud-toppen.» |  |

Kledd som Frøya fer Tor no til Jotunheimen med Loke kledd som ei terne. Trym held bryllaup med forkunnmat og Tor et umåteleg mykje. Trym vert mistenksam men Loke gjev han ei forklaring som han går med på:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| «Át vætr Freyja
átta nóttum,
svá var hon óðfús
í Jötunheima.» | «Frøya åt inkje
åtte næter,
so ovhuga var ho
til Jotunheimen.» |  |

Tor drep Trym. Illustrasjon av Lorenz Frølich.
Seinst lèt Trym bera inn Mjølner til å vigja brura. Då Tor kjenner hamaren sin drep han Trym og all hans ætt.

Torsvisa
--------

Soga om Tor si brureferd har vore folkekjær i Norden gjennom tida. Om lag 1400
var *rímur*-diktet Þrymlur skapa i Island, det skildrar den same soga
som Trymskvida. Noko seinare vart truleg den fyrste **Torsvisa** dikta i 
Noreg og sidan breidde ho seg ut til Sverige og Danmark. I ei norsk oppskrift
frå kring 1750 lyder den fyrste strofa slik:

Torekall kom seg av skogen heim,
trøytte var han og mode;
tjuvann hev stoli burt hamaren hans,
han visste kje kven det gjorde.
Torekall tøymer no folen sin med taumom.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Trymskvadet, gjendikting med kommentarar av Knut Ødegård i Edda-dikt II (Cappelen Damm 2014)
* Trymskvida Omsetjing av Ivar Mortensson-Egnund
* Þrymskviða Norrønt
* Þrymlur Norrønt
* Torekall vinn att hamaren sin Fleire utformingar av Torsvisa
*Thetis, Akhillevs og kentauren Chiron*, 1770
**Pompeo Girolamo Batoni** (25. januar 1708–4. februar 1787) var ein italiensk målar, fødd i Lucca. Han er mest kjend for sine portrett av framståande personar i Roma og dåtidas Europa.

Liv og gjerning
---------------

Batoni kom i lære i Roma hos manierist-målarar; men vel så sterke impulsar tok han frå antikken og frå Rafael. Hans noggrant gjennomførte, akademisk-kjølige arbeid, med ei glatt overflate og ein heller rein stil, vart møtt med åtgaum. Evna hans til å måle den yndefulle, men ganske tome prakt fall godt saman med tidas smak. Typisk nok er *Den botferdige Magdalena* av dei mest populære verka hans.

Batoni fekk talrike oppdrag på altarbilete til italienske kyrkjer. Utanlandske fyrstar, som kongane av Polen og Preussen, dronninga av Portugal, med fleire, heidra han med bestillingar, særleg av mytologiske emne eller portrett. Han måla såleis eit portrettbilete av, og til, keisar Josef II og av storhertug Leopold, noko som gav han ein adelstittel. Dessutan portretterte han pavane Benedikt XIV, Klemens XIII og Pius VI, kurfyrst Karl Theodor og mange fleire maktmenneske. Andre kjende verk er *Thetis, Akhillevs og kentauren Chiron*, *Scipios sjølvtukt*, *Ein heilag familie*, samt den store altartavla *Jesu hjarte, tilbedd av dei fire verdsdelane* frå 1780.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pompeo Batoni» frå Wikipedia på dansk, den 3. oktober 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* ULAN

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå lauk (fleirtyding).* 
Heile og oppskorne laukar av *Scilla siberica*
**Plantedelen lauk** er ein fortjukka stand av underjordiske blad eller grunnblad nedst på stengelen til laukplantar. Det er plantar i ordenen Asparagales, fordelt på fire familiar, som har laukar. Grunnblada (eller bladstendene) som utgjer lauken er tettsitjande lagdelte og samanvaksne til ein opprett, spiss knoll. Laukblada er kjøtfulle og inneheld både frø og lagra næring, i tillegg til å verna den framveksande spira. Planten har lauk gjennom heile levetida.

Lauk må ikkje forvekslast med stengelknollar eller pålerøter. Nokre artar i orkidéfamilien har ein type overjordiske pseudo-laukar som heller ikkje må forvekslast med lauk.

Laukar føretrekk ofte ei kald overvintring der lauken er i dvale, og dette er grunnen til at ein som regel plantar ut laukar om hausten. Det finst unntak frå denne regelen ved artar som ikkje toler frostfull laukovervintring, til dømes *Amaryllis belladonna*.

* Vanleg laukVanleg lauk
* Spirande hyasint (Hyacinthus orientalis)Spirande hyasint (*Hyacinthus orientalis*)
* Lauk av Lilium pumilumLauk av *Lilium pumilum*
* Sjalottlaukar.Sjalottlaukar.
* Toppen av lauken til ein Amaryllis.Toppen av lauken til ein *Amaryllis*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Løk (botanikk)» frå Wikipedia på bokmål, den 18. desember 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Plantedelen lauk**
Koordinatar: 79°15′3″ S 40°33′38″ E﻿

**Plateau-stasjonen** er ein nedlagd amerikanske forskingsstasjon og støttebase for reiser over Dronning Maud Land på det sentrale Antarktisplatået. Bygginga starta den 13. desember 1965, og den første gruppa nådde fram tidleg i 1966. Basen var in kontinuerleg bruk til 29. januar 1969, då han vart stengd for framtidig bruk, og var den mest fjerntliggande og kaldaste av alle dei amerikanske stasjonane på kontinentet. Den lågaste månadsmiddeltemperaturen som nokon gong er målt vart registrert her i 1968 med -73,2 ºC.

Stasjonen vart styrt og driven av National Science Foundation og US Navy. Eit utvald lag på fire forskarar og fire marinepersonell var konstant i teneste på stasjonen, som vart kommandert av ein lege frå marinen. Stasjonen vart opphavleg utforma for bruk i to år, men var i bruk i tre år.

Fram til Fuji Dome-stasjonen vart opna i 1995, var han den høgastliggande utposten med ei høgd på 3624 moh. Den effektive høgda, på grunn av den polare virvelen var i overkant av 4000 moh, noko som gjorde basen nyttig for forsking i stor høgd. Sjølv om det aldri vart like låg kulderekord som på Vostok-stasjonen, var middeltemperaturen alltid lågare. 

Bygningane på basen vart sett saman av fem prefabrikkerte bygg flydd inn av eit Hercules C-130-fly utstyrt med ski. Fire einingar danna hovudbygningen, som målte 8x25 meter, den mindre Jamesway-hytta vart bygd 300 meter unna. To dieselgeneratorar gav den energien som hovudbygget trengde, medan ein annan generator vart sett ved hytta. Ein 3500 meter lang landingsplass vart bygd for lufttransport. Eit 32 meter høgt meteorologisk tårn vart reist med instrument for å måle temperaturen i inversjonslaget over den antarktiske snøen. 

Eit av hovudmåla med basen var solobservasjonar, på grunn av den store høgda, den reine lufta og den relativt korte avstanden til sola under den australske sommaren. 

Den 22. desember 2007, vitja den norsk-amerikanske kryssinga av Aust-Antarktis basen og gjekk inn i bygningane. Dei var då stort sett intakte.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Plateau Station» frå Wikipedia på engelsk, den 11. mars 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Ted Scambos. «Plateau Station». norske-U.S. Scientific Traverse of East Antarctica. Henta 9. mars 2014.
2. ↑  «U.S. Stations and Camps in Antarctica». Henta 9. mars 2014. [*daud lenkje*]
3. ↑  Burt, Christopher (2007). *Extreme Weather: A Guide & Record Book*. Mark Stroud. W. W. Norton & Company. s. 56. ISBN 0-393-33015-X. «The lowest average temperature for any single month was recorded at the Plateau Station ... under July 1968...»
4. ↑  Cosenza, J. P.; Weber, A. M. (november 1967). «PLATEAU STATION i Antarktis-CONCEPT, DESIGN, CONSTRUCTION, AND INITIAL OCCUPANCY». Defense Technical Information Center. Henta 9. mars 2014. [*daud lenkje*]
5. ↑  Mary Albert. «Discovering historic Plateau Station». Norwegian-U.S. Scientific Traverse of East Antarctic. Henta 9. mars 2014.
**Ervik**, eller **Ervikbygda**, er ei bygd/grend på Ytre Stadlandet i Stad kommune. Ervik har daglegvarebutikk med bensinstasjon, skule og barnehage. Næringsgrunnlag har vore og er jordbruk (saue-, geite- og storfehald) og fiske. Frå Ervik er det 30 km til kommunesenteret Selje, 23 km til Hoddevik og 15 km til Leikanger. Ervik og Ytre Stadlandet er populære reisemål og er mest kjend for Hovdenfjellet, krigsminne frå andre verdskrig, Ervik kyrkje, forlisa til MS «St. Svitun» og MS «Emsland», Erviksanden, bølger og storm ved Stad på Vestkapp. Naturen byr på mange aktivitetsmoglegheiter. Surfing og fjellturar/ fjelløp. 
Turløypa Stadlandet Rett Vest går frå Dragseidet til Ervik. 

Bildet er tatt frå Dagmarsplass (grillplass på sanden laga/utgravd av orkanen Dagmar. Ein ser fram mot Hovden og Litlehovden.

Aktivitetstilbod
----------------

* havfiske
* fiske i ferskvatn
* fiske i lakselva
* klatring, buldring
* longboard
* skating og rullebrett
* surfing
* fjellturar
* yoga
* riding
* bading
* gardsbesøk
* kajakkpadling
* båtturar
* bygdekino
* strandliv på Erviksanden

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jacob Aaland (1943). «45. Ervik». *Nordfjord frå gamle dagar til no. Dei einskilde bygder.* 5: *Selje, Sør- og Nord-Vågsøy*. Sandane. s. 110-119.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
| Esbjerg |
| --- |
| Hamna i Esbjerg sett frå vasstårnet Hamna i Esbjerg sett frå vasstårnet |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Esbjerg** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Kommune | Danmark  Region Syddanmark  Esbjerg kommune |
| Grunnlagd | 1868 |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2013) - Storbyområde | 71 491 115 051 (Kommunen) |
| Koordinatar | 55°28′1″N 8°26′50″E﻿Koordinatar: 55°28′1″N 8°26′50″E﻿ |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.esbjerg.dk |
| Plassering |
|  |

**Esbjerg** er ein by på vestkysten av Jylland i Danmark. Byen er den femte største byen i landet med eit innbyggjartal på 71 491 (2013). Esbjerg ligg i Esbjerg kommune i Region Syddanmark. 

Byen var ein gong den største fiskehamna i Danmark, men dette er lenge sidan no. Hamna er likevel drivkrafta i Esbjerg, særleg når det gjeld offshore-aktivitetar.

Historie
--------

Esbjerg oppstod omkring hamna i 1868, då staten bygde opp byen for å erstatte hamna i Altona, som hadde vore den viktigaste danske hamna i Nordsjøen, men som gjekk tapt i samband med oppløysinga av hertugdøma i 1864. I 1874 fekk Esbjerg jernbanesamband til Fredericia og Varde.

Utdanning
---------

Esbjerg har to universitet:

* Syddansk Universitet Esbjerg
* Aalborg Universitet Esbjerg

Kjelder
-------

1. ↑  Søren Olsen: *Danmarks købstæder, 144 købstæder og andre gamle byer*, Politikens Forlag 2000, side 86, ISBN 87-567-6203-8
2. ↑  Danmarks Statistik: FOLK1 2013K4 (Vitja 11. februar 2014)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Esbjerg**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Robert Karl Grabarz** (fødd 3. oktober 1987) er ein britisk friidrettsutøvar frå Enfield som tevlar i høgdehopp. Han vart europameister i øvinga i 2012, same sesongen vann han bronsemedaljen under OL i London.

Aktiv
-----

Grabarz mislukkast i å kvalifisere seg til friidretts-VM 2011. Dette fekk han til å skjerpe treninga. Allereie i januar 2012 fekk han sitt internasjonale gjennombrott då han gjekk over 2,34 meter under eit innandørsstemne i Wuppertal. Hans gamle personlege rekord var på 2,28 m.

I juni 2012 vann Grabarz gullmedaljen i høgdehopp i friidretts-EM i Helsingfors ved å ta seg over 2,31 m. Han fylgde opp prestasjonen under dei olympiske leikane i London i byrjinga av august ved å vinne ein bronsemedalje, etter å ha klart 2,29 m i fyrste forsøk i finalen. Også Mutaz Barshim frå Qatar og Derek Drouin frå Canada fekk kvar sin bronsemedalje. Ivan Ukhov frå Russland vann OL-gullet med 2,38 m.

Etter sigrar i DL-stemna i Roma og Birmingham vann Grabarz høgdehopp-trofeet i Diamond League 2012. Den 23. august 2012 sette han personleg rekord med 2,37 meter under eit DL-stemne i Lausanne, ei tangering av den britiske rekorden som Steve Smith sette i 1992.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 2012 i Helsingfors: Gullmedalje – 2,31 m, framom Raivydas Stanys (2,31 m)
* OL 2012 i London: Sølvmedalje – 2,29 m
* VM 2013 i Moskva: Nr 8 – 2,29 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Robert Grabarz» frå Wikipedia på engelsk, den 13. september 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things

 |
**Robert Harting** (fødd 18. oktober 1984) er ein tysk diskoskastar frå Cottbus i Brandenburg. Hans personlege rekord er eit kast på 70,66 meter frå mai 2012 i Turnov. Harting har også vore aktiv innan kulestøyt.

Karriere
--------

Harting deltok under junior-VM i friidrett i Debrecen i 2001. Her stakk han av med sølvmedaljen som vart hans fyrste medalje frå ei større internasjonal tevling. Han vann gullmedaljar frå U23-EM i åra som følgde og deltok under EM i friidrett 2006, men det verkelege gjennombrotet hans kom i 2007. Dette året vann han for fyrste gong den tyske meisterskapen i friidrett i Erfurt. Vinnarkastet hans målte 63,79 meter. Seinare same sesongen deltok han i VM i friidrett 2007 i Osaka og vann sølv, berre slått av estiske Gerd Kanter.

Harting fekk sin OL-debut under sommar-OL 2008 i Beijing. Også her vart det Kanter som tok gullmedalje, Harting enda på ein fjerdeplass. Robert Harting kom sterkare tilbake under VM i friidrett 2009 i Berlin. Her vart han for fyrste gong verdsmeister, med eit vinnarkast på 69,43 meter. 

Robert Harting i 2008.
I 2010 deltok Harting i EM i friidrett 2010 i Barcelona. Han måtte her nøya seg med sølvmedalje, då han vart slått av polske Piotr Malachowski. Under VM i friidrett 2011 i Daegu forsvara Harting verdsmeistertittelen med eit kast på 68,97. 

I 2012-sesongen deltok Harting under EM i friidrett 2012 i Helsingfors. For fyrste gong vart han her europameister med eit kast på 68,30. Seinare same sesongen vart Harting olympisk meister i diskoskast under sommar-OL 2012 i London. Her kasta han 68,27 og kom framfor Ehsan Hadadi frå Iran og estiske Gerd Kanter.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Robert Harting» frå Wikipedia på tysk, den 21. august 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
**Robert Strange McNamara** (9. juni 1916–6. juli 2009) var ein USA-amerikansk næringsdrivar og politikar, fødd i San Francisco i California. Han var forsvarsminister i USA i tida 1961-68, under presidentane John F. Kennedy og Lyndon B. Johnson. Han hadde ei sentral rolle i opptrappinga av den militære innsatsen til USA i Vietnamkrigen. Deretter var han leiar for Verdsbanken frå 1968 til 1981.

Liv og gjerning
---------------

McNamara tok eksamen i økonomi og filosofi ved Berkeley-universitetet i 1937. Etter studiane arbeidde han hos revisjonsfirmaet Price Waterhouse og byrja i 1940 som forskarassistent ved Harvard-universitetet. Under andre verdskrigen melde han seg til teneste i flyvåpenet. Der utvikla han matematiske modellar til bombing av japanske byar med fosforbomber, med mål om å auke sprengkrafta, utan at produksjons-kostnadane auka.

I 1946 byrja McNamara å arbeide for Ford Motor Company, fyrst med ansvar for finansanalysane. Ganske fort steig han til alt høgare posisjonar i selskapet. Han har fått mykje av heideren for den veksten Ford oppnådde i tida etter verdskrigen. I 1960 vart han den fyrste nestkommanderande i Ford Motors som ikkje var Ford-ætling.

Få veker etter at McNamara tok til i toppstillinga i Ford Motors, baud presidenten i USA, John F. Kennedy han posisjonen som finansminister eller forsvarsminister i si regjering. McNamara var i tvil, men let seg overtale til å verte forsvarsminister. Frå 1964 var han ein av dei drivande aktørane då USA auka sitt engasjement i borgarkrigen i Vietnam, og byrja sende sende fleire og fleire USA-amerikanske troppar til landet og auka bombetokta. I 1967 gjorde McNamara framlegg både om å slutte med sende å endå fleire militære styrkar til Vietnam, og å innstille bombinga av Nord-Vietnam og trekke USA ut av maktstridane i Sør-Vietnam. McNamara hadde då mist trua på sine tidlegare taktiske vurderingar, og gjekk av som forsvarsminister den 29. februar 1968.

Like etter tok McNamara over som sjef for Verdsbanken. I posisjonen som verdsbanksjef stod han for store utlån til land i den såkalla Tredje verda, mellom anna til store damprosjekt. Tanken bakom dei store låna var at landa skulle verte moderniserte og utviklast frå å vere dominerte av jordbruk, til å verte industribaserte. Låna førte derimot i mange tilfelle til stor og øydeleggjande statsskuld.

Kjelder
-------

1. ↑  Weiner, Tim (6. juli 2009). «Robert S. McNamara, Architect of a Futile War, Dies at 93». *New York Times*. Henta 6. juli 2009.
2. ↑  «Pages from World Bank History - Bank Pays Tribute to Robert McNamara». *Archives*. World Bank. 21. mars 2003. Henta 26. mai 2007.

* *Denne artikkelen bygger på «Robert McNamara» frå Wikipedia på engelsk, den 2. april 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Robert Viktorovitsj Merkulov** (9. august 1931–6. november 2022) var ein russisk skeiseløpar frå Moskva som representerte Sovjetunionen. Han vart europameister i 1962.

Karriere
--------

Merkulov debuterte med ein åttandeplass ved VM 1954 i Sapporo. Under VM i Oslo to år seinare kom han i mål 0,9 sekund for seint på den avsluttande 10 000-meteren til å verte verdsmeister, landsmannen Oleg Gontsjarenko stakk av med laurbærkransen. Tidlegare i OL-sesongen 1956 vart Merkulov nummer fire i EM og nummer fem på 1 500 meter under vinterleikane i Cortina d'Ampezzo.

Ved den neste skeiseverdsmeisterskapen i Oslo, vinteren 1959, kom Merkulov på bronseplassen bakom den finske duoen Juhani Järvinen og Toivo Salonen. Til EM 1962, også den meisterskapen fann stad på Bislett stadion i Oslo, kom ikkje Merkulov som favoritt. Men både han og den store overraskinga, franske Andre Kouprianoff, gjekk fire gode løp og la beslag på dei to øvste plassane på sigerspallen, med Merkulov aller øvst.

Merkulov la opp etter 1963-sesongen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Robert Merkulov» frå Wikipedia på nederlandsk, den 19. november 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Flintstein
**Flint** eller **tinne** er ein hard bergart med glasaktig utsjånad og med sedimentært opphav. Flint er samansett av kvarts og kalsedon. Flint har ofte eit kalklag på utsida. Han finst som knollar eller lag i krittavleiringar, og flinten kan vere svart, grå, gulaktig eller raudbrun av farge, med ein lysare overflate. Flint finst i hovudsak i lag frå juratida og i den øvre krittida. Bergarten finst ikkje opphavleg i Noreg, men finst enkeltvis langs kysten, der han er komen med drivis sørfrå under istidene.

Danning
-------

Korleis flint vert danna er ikkje heilt avklart. Ein trur at flint oppstår som eit resultat av kjemiske forandringar i samanpressa sedimentære steinformasjonar gjennom ein diageneseringsprosses.

Bruk
----

Delt flinstein med avslag.
Steinalderøks av flint, tilhogd og polert (Muséum de Toulouse).
Skrapar av flint frå steinalderen (Muséum de Toulouse).
Flint kløyvde seg på eit slik vis som gjorde det lett å få fram særs skarpe eggar, og var difor det mest brukte materialet i steinalderen og bronsealderen til å lage slike reiskapar og våpen som vart nytta til å skjere, skrape, stikke og hogge med, til dømes knivar, økser, pilspissar og skraparar til å skrape reint kjøtsida av dyrehudar med. Tilhogginga til desse reiskapane kallar ein i arkeologien for *knapping* eller *knakking*.

Fyrtøy frå steinalderen var laga av ein flintstein, svovelkis, som lagar gneistar, og noko lett brennbart, til dømes knusk. Frå 1500- til 1800-talet vart flintstein brukt i fyrtøy. Flinten slo mot eit slagjern som gav gneistar som tente lett brennbart pulver. Flint vart brukt i flintbørser heilt opp i 1700-talet.

Romersk festning av murstein og flint frå Burgh Castle i Norfolk.
I flintrike område har steinen også vore brukt som byggjemateriale. Særleg i delar av Sør-England og East Anglia, finn ein døme på dette. 

I moderne tid har flintstein spela ei mindre viktig rolle. Flint vert brukt i nokre typar asfalt for å forbetre den reflekterande verknaden. Fint malen flintstein vert nytta som slipemiddel.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
| Vitry-le-François |
| --- |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Vitry-le-François** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Champagne-Ardenne  Marne |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  6,45 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 16 737   2 594/km² |
| Koordinatar | 48°43′″N 04°35′″E﻿Koordinatar: 48°43′″N 04°35′″E﻿ |
| Høgd over havet | 105 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 51300 |
| **Heimeside:** www.vitry-le-francois.net |

**Vitry-le-François** er ein by og kommune nordaust i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Marne i regionen Champagne-Ardenne og har om lag 17 000 innbyggjarar. 

Byen ligg ved elva Marne. Om lag 10 km søraust for byen ligg den største kunstige innsjøen i Frankrike, Der-Chantecoqsjøen.

Historie
--------

Byen har fått namn etter Kong Frans I av Frankrike, som lét innbyggjarane byggje opp att byen etter at hæren til Karl V av Det tysk-romerske riket hadde lagt byen grus. Han vart derimot ikkje bygd opp att på nøyaktig same stad. Landsbyen Vitry-en-Perthois, tidlegare kalla Vitry-le-Brûlé, ligg i dag på den gamle staden.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
| **Vitoria-Gasteiz** |
| --- |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Vitoria-Gasteiz | Byvåpenet til Vitoria-Gasteiz |
| **Flagget til Vitoria-Gasteiz** | **Byvåpenet til Vitoria-Gasteiz** |

 |
| Motto «*Haec est Victoria quae vincit*» (*Dette er Victoria som triumferte*) |
| Plassering |
| 

Vitoria-Gasteiz is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Spania |
| Autonom region | Baskarland |
| Provins | Álava |
| Grunnlagd | 1181 |
| Borgarmeister | Patxi Lazcoz |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  276,81 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2009)   - folketettleik | 236 525   854,5 /km² |
| Koordinatar | 42°51′″N 2°41′″W﻿Koordinatar: 42°51′″N 2°41′″W﻿ |
| Høgd over havet | 525 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 01001-01080 |
| Telefon-retningsnummer | 945 |
| **Nettstad:** www.vitoria-gasteiz.org |

**Vitoria-Gasteiz** er provinshovudstad i Álava og regionshovudstad i den autonome regionen Baskarland nord i Spania. Han er den nest største baskiske byen etter Bilbao. Innbyggjarane i byen vert kalla *vitorianos* eller *gasteiztarras*.

Historie
--------

I år 581 grunnla den vestgotiske konge Liuvigild byen *Victoriacum*, og prøvde å etterlikne romerske skikkar ved å grunnleggje byen som ei feiring av sigeren mot vaskonane i landsbyen Gasteiz. Ein har ikkje funne gode nok bevis for at Victoriacum låg der dagens Vitoria ligg i dag. Han kan ha vore ved foten av fjellet Gorbea der landsbyen Vitoriano ligg i dag.

I år 1181 grunnla Sancho VI den vise, konge av Navarra, byen *Nueva Victoria* som ein forsvarsutpost på toppen av ein ås der landsbyen Gasteiz tidlegare låg. I 1200 vart byen erobra av troppane til Alfonso VIII av Castilla, som annekterte byen til Kongedømet Castilla. Byen voks gradvis og i 1431 fekk han bystatus av Kong Juan II av Castilla. I 1463 var han ein av fem *villas* som skipa brorskapet Álava i lag med Sajazarra, Miranda de Ebro, Pancorbo og Salvatierra.

Ei av dei viktigaste hendingane i seinare historie for Vitoria-Gasteiz er slaget ved Vitoria i den spanske sjølvstendekrigen den 21. juni 1813. Dei franske troppane vart grundig slått av hertugen av Wellington. Eit monument til minne om slaget står på hovudplasseni byen, kalla Sjølvstendemonumentet - *Monumento a la Independencia*. Vitória i Brasil fekk namn til ære for denne hendinga. Då hendinga seint i juli dette året nådde Wien, bestilte Johann Nepomuk Mälzel ein symfoni hos Ludwig van Beethoven Dette vart *op. 91 Wellingtons Sieg* eller *Die bei Schlachter Vitoria* eller *Siegessymphonie*.

I 1869 opna universitetet i byen. 20. mai 1980 valde det baskiske parlamentet å gjere Vitoria til hovudstad i Baskarland.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Vitoria-Gasteiz**

* Offisiell nettside

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vitoria, Spain» frå Wikipedia på engelsk, den 25. oktober 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Pomperipossa i Monismanien** er ei satirisk forteljing skriven av Astrid Lindgren publisert i *Expressen* 10. mars 1976.

Astrid Lindgren skreiv henne då ho hadde oppdaga at ho betalte 102 % i skatt, og forteljinga vart eit viktig innlegg i debatten om høge marginalskattar og ei medverkande årsak til at sosialdemokratane mista makta ved valet 1976, for første gong på 40 år.

Historia er ein tydeleg allegori om Pomperipossa, som i eit rike langt borte skriv bøker for barn, men som sjølv om ho arbeider og slit berre får 5000 kroner i året å leve av.

I forbifarten nemner Lindgren at ein kan få sett ned skatten sin ved å kjøpe hus med stor gjeld. Det var eit stikk til den dåverande finansministeren Gunnar Sträng som hadde gjort akkurat det, og derfor, til trass for at han hadde høg inntekt, kunne betala ein latterleg låg sum i skatt det året.

Sträng hånte Lindgren i Riksdagen og hevda at ho ikkje kunne rekna, men vart seinare tvinga til å erkjenne at han hadde feil.

Kjelder
-------

* Den svenske Wikipedia

Bakgrunnsstoff
--------------

* Pomperipossa i Monismanien Arkivert 2004-10-09 ved Wayback Machine.
**Jens Aars** (1. oktober 1779–27. mars 1834) var ein norsk prest, hoffpredikant og stortingsmann.

Aars som var frå Christiania var elev ved latinskulen i heimbyen, gjekk ut frå skulen som student i 1796. Han tok teologisk embetseksamen i 1801 med *laud*. År 1804 vart han residerande kapellan til Rødøy, i 1806 vikarprest i Enebakk. Frå 1817 var han sokneprest i Hadsel. I 1821 vart han utnemnd til sokneprest i Lier og i 1827 til hoffpredikant.

Aars representerte Nordlandenes amt på Stortinget i 1821, og på det overordentlege storting året etter. I 1821 var han medlem av ni komitear. Han var medlem av Stortingets deputasjon til Stockholm i 1823. På tinget høyrde han opphavleg til opposisjonen, men ettersom han hadde søkt Lier soknekall modererte han synspunkta i retning kongen.

Aars var mellom valmennene i Akershus til det overordentlege storting 1814, og til stortingsvala 1824 og 1827 for Buskerud amt. Alle tre gongane hamna han på 2. eller 3. varamannsplass. 

I 1832 vart han geistleg medlem av Vasaordenen.

Han døydde på Frogner prestegard i Lier.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

* Biografisk informasjon om Jens Aars NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
Isbreen Briksdalsbreen
**Jens Esmark** (31. januar 1763–26. januar 1839) var ein danskfødd professor i mineralogi ved Universitetet i Oslo. Han er kjend for å ha utvikla teoriar kring isbrear og istider. 

Esmark dreiv først medisinske studiar i København, men reiste seinare til Kongsberg for å studere bergvitskap. Seinare gjorde han reiser til mellom anna Sachsen, Böhmen, Ungarn og fleire andre stader. I 1797 vart han overbergamtsassessor på Kongsberg og 1802 lektor ved det bergseminaret der. I 1814 vart han utnemnd til professor i mineralogi ved universitetet i Christiania. I Sør-Noreg reiste Esmark rundt å studerte geologien i landet, og han skreiv fleire avhandlingar og ei reiseskildring, *Reise fra Christiania til Trondhjem* (1829). Han skreiv òg avhandlingar om økonomiske og teknologiske emne. 

Han var gift med Wibecke Thrane Brünnich (1778–1811). Blant barna deira var prest og mineralog Morten Thrane Esmark (1801–82) som i 1828 oppdaga *thoritt*, og zoologiprofessor Laurits Martin Esmark (1806–84). Bror til Jens var Lauritz Esmark (1765–1842), jurist og landmålar som studerte sandflukt på Jylland.

Den engelske presten Richard Carter Smith ville på si reise i Noreg i 1838 vitje «den kjente mineralog», men fekk i stedet helse på sonen til den gamle professoren, Morten - «en intelligent ung mann som er entomolog og orintolog.»

Fjellklatring
-------------

Esmark dreiv mykje med fjellklatring. I 1798 vart Esmark den fyrste til å bestiga Snøhetta. Same året leidde han den fyrste ekspedisjonen til Bitihorn, eit lite fjell sør i Jotunheimen. I 1810 vart han òg den fyrste på Gaustatoppen i Telemark.

Geologi
-------

I 1798 utvikla Esmark ein teori om at isbreane ein gong hadde vore større og tjukkare og hadde dekt mykje av Noreg samt havbotnen rundt, men han la tida til ein av dei eldste geologiske periodane ein då kjende til. Esmark var også ein viktig figur i historia og kulturarva til mineralogien og fleire nytta bergartsnamn, som sparagmitt og noritt, skriv seg frå Esmark.

Kjelder
-------

1. ↑  Smith, Richard Carter: Reise i Norge 1838. (Oversatt fra håndskrevet manuskript.) Universitetsforlaget 1976, s.58.

* Fødsels- og dødsdato frå NBL-artikkel om Esmark, skriven av Bjørn Ivar Berg.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Forsand Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.
* Foto av Datolitt
* Thorium: History Arkivert 2017-05-02 ved Wayback Machine.
* Fødsels- og dødsdato frå NBL-artikkel om Esmark, skriven av Bjørn Ivar Berg.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Jens-Reidar Larsen** (8. mai 1895–20. mars 1980) var grunnleggaren av konjakkhuset Larsen. 

Han var fødd i Kristiansand. Faren arbeidde i posten så familien budde seinare på Levanger og i Tromsø.

Han var opphavleg skipper frå Tromsø, og det er sagt at han eigentleg var på veg til England for å fullføre utdanninga si, men segla feil og hamna i Bordeaux i Frankrike. Han begynte såvidt å jobbe med vin og brennevin her, men flytta snart til byen Cognac etter at han fekk stor interesse for konjakken. 

Her arbeidde han først for konjakkhuset *Prunier*, deretter kjøpte han eit konjakkhus (*Joseph Gautier*) i 1926, og lanserte sitt eige merke; *Larsen*. Vikingtemaet hadde han heilt frå starten, og frå om lag 1950 introduserte han òg flasker forma som vikingskip, som huset er kjent for i dag. Slagordet vart tidleg «Le Cognac des vikings». 

Jens-Reidar Larsen gifta seg med ei kvinne frå Cognac, og saman fekk dei sonen Jean, som seinare tok over huset og lukkast veldig godt, særleg med eksporten. Jeans søner Frédéric og Nicolas Larsen har no tatt over drifta.

Kjelder
-------

* NRK Gull 16. juni 2012
**Jenny Jenssen** (fødd 22. februar 1964 i Bjerkvik) er ein norsk vokalist og artist/entertainar. Ho er kjend både som frontfigur i gruppa Septimus, soloartist og frå 2019 programleiar i radiokanalen P10 Country. Ho har drive utstrakt turnéverksemd i Noreg og har opptredd i TV og på radio ved fleire høve, blant anna i feelgoodprogrammet *Fem folkekjære fra Momarkedet*. Jenssen deltok i den norske finalen i Melodi Grand Prix i 2007 og i delfinalen 2020. Jenssen har selt over 300 000 plater, motteke éi dobbel platinaplate og fire gullplater. 

Jenssen har vore med i draumekoret til Bettan og sunge duett med Bjarte Hjelmeland. I 2007 debuterte Jenssen som skodespelar i TV-serien *Willys jul*.

I 2010 var Jenssen med i *Maestro* på NRK1. Våren 2011 deltok Jenssen og familien i programmet *Charterfeber – Kjentfolk på tur* på TV3. Hausten 2012 var Jenssen deltakar i *Stjernekamp* på NRK1. I mars 2013 var ho igjen å sjå som deltakar i *4-stjerners middag* saman med Jannecke Øinæs, Beint Høie og Assad Arif.

Hausten 2014 feira Narvik Kulturhus Jenssen med festtilstellinga *50 år i livet – 40 år på scenen*.

Diskografi
----------

### Med Septimus

* *Septimusikk 4* (Columbia) 1991
* *Septimusikk 5* (Columbia) 1993
* *Min sang* (Tylden) 1995
* *Fri* (Tylden) 1997
* *Våre aller, aller bæste* (Tylden) 1999
* *12 rette* (Tylden) 2001
* *Det beste av det meste – Septimus 40 år* (*Pinadø*) 2011

### Utgjevingar som soloartist

* *Det e mannfolk nok* (Tylden) 1998
* *Pinadø* (Showtime Records) 2003
* *Blå rose* (Showtime Records 2003)
* *Jennys jul* (Pinadø) 2004
* *Frihet* (Pinadø) 2006
* *De beste fra Jenny* (Pinadø) 2007
* *Fint vær* (Pinadø) 2009
* *From Our Hearts* (Pinadø) 2010 med Åre Benoni
* *Det beste av det meste – Septimus 40 år* (Pinadø) (2011)
* «Mr. Hello» (singel, MGP-låt) (Pinadø) (2020)

Referansar
----------

1. ↑  «Jenny Jensen: Blir programleder». Vefsn: Helgelendingen. 11. januar 2019. s. 28.

* *Denne artikkelen bygger på «Jenny Jenssen» frå Wikipedia på bokmål, den 26. november 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
| Mažeikiai |
| --- |
|  |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Mažeikiai |
| **Byvåpenet til Mažeikiai** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Etnografisk region  Fylke | Litauen  Samogitia  Telšiai fylke |
| Først nemndByrettar | 1500-talet1924 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  13,94 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 40 788   2 925/km² |
| Koordinatar | 56°19′″N 22°20′″E﻿Koordinatar: 56°19′″N 22°20′″E﻿ |
| Tidssone | EET (UTC+2) |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.mazeikiai.lt |
| Plassering |
| Plassering av  MažeikiaiPlassering av Mažeikiai |

**Mažeikiai** (samogitisk *Mažeikē*) er ein by nordvest i Litauen ved elva Venta. Han har kring 40 000 innbyggjarar og er den åttande største i landet. Byen er det administrative senteret i Telšiai fylke og er den største byen som ikkje har same namn som eit fylke. 

Mažeikiai vart først nemnd i skriftlege kjelder i 1335. Ein krønikeskrivar for Den liviske ordenen skreiv om eit felttog ordenen utførte der landet til hertug Mažeika vart øydelagd. Byen voks raskt i 1869 då det vart bygd jernbanelinje til Vilnius og Liepaja. I 1893 hadde byen 13 butikkar og fem ølstover. I 1894 vart det bygd ei ortodoks kyrkje, i 1902 ei romersk-katolsk og i 1902 ei protestantisk.

I 1980 opna eit oljeraffineri som i dag er eit av dei største industriområda i Litauen.

Sport
-----

* FK Atmosfera
* FK Mažeikiai
* FC ROMAR

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mažeikiai» frå Wikipedia på engelsk, den 28. januar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Libor har namn etter City of London.
**LIBOR** (frå **L**ondon **I**nter **B**ank **O**ffered **R**ate) er ein referanseverdi for den renta bankane krev når dei gir kortsiktige, usikra lån til andre bankar i pengemarknaden i London (pengemarknadsrente). Med andre ord er LIBOR den renta som bankane krev for utlån seg imellom.

LIBOR vert oppdatert dagleg av British Bankers' Association i London, og er eit gjennomsnitt av rentene som dei 16 største bankane krev for sine usikra innskot av dollar i Interbank-marknaden.
Behovet for ein slik standard melde seg først i 1984 på grunn av den store veksten i talet på bankar, samt stadig nye, varierte og relativt uoversiktlege finansielle instrument i marknaden. 

LIBOR er i dag den desidert mest brukte referanseverdien for ei rekkje finansielle instrument.
Låntakarar oppgir gjerne lånerenta dei har fått som ein faktor av LIBOR, for å illustrere kva vilkår dei har fått på sine kortsiktige lån. Til dømes: Eit multinasjonalt konsern med svært god kredittvurdering, som tek opp eit lån over tolv månadar, kan rekne med å måtte betale LIBOR pluss 4 eller 5 punkt for lånet. Ein mindre attraktiv låntakar må betale LIBOR pluss 10 punkt. Å oppgi lånerenter som ein faktor av LIBOR er nyttig fordi ein umiddelbart ser kor gode lånevilkår ein har fått, i forhold til den renta dei aller beste kundane kan oppnå.
Blant dei landa som brukar LIBOR som referanseverdi for lånerenter er USA, Canada, Sveits og Storbritannia

Den norske parallellen er NIBOR (Norwegian Interbank Offered rate) som er den norske pengemarknadsrenta.

Kjelder
-------

1. ↑  «Q&A: what is Libor and what did Barclays do to it?]». *CityWire*. 29. juni 2012. Arkivert frå originalen 30. oktober 2014.
**Lånord** er ord som har komme inn i ordforrådet til eit språk frå eit anna språk, til skilnad frå arveord, som var ein del av ordforrådet då språket (eller språkfamilien det er ein del av) vart danna. Ofte kjem lånord inn i eit språk i lag med nye ting eller omgrep dei skildrar. Lånord som skil seg frå andre ord i språket i til dømes gjennom «framand» skrivemåte eller bøying blir også kalla framandord.

Lånordsforsking er viktig i språkhistorisk forsking, av fleire grunnar. For utforskinga av språkslektskap gjeld det å skilje mellom arveord og lånord. Der to språk har same ord for same meining, vil det vere argument for språkslektskap, men berre dersom ordet ikkje er eit lånord. Døme på tilfelle der dette er aktuelt, er spørsmålet om språkslektskap mellom uralske og tyrkiske språk, der lånord står sentralt.

Lånord kan også fortelje noko om tidlegare språksteg i det långjevande språket. Til dømes er det mange urnordiske lånord i finsk, ord som i finsk ikkje har gått gjennom dei lydendringane dei seinare gjekk gjennom i nordisk, slik at vi t.d. har *kuningas* «konge» og *rastas*, «trost» frå urnordisk *\*kuningaR* og *\*trastaR*, der a-en i suffikset forsvann i synkopetida i germansk.

Sjå òg
------

* Lånord i norsk

Kjelder
-------

1. 1 2  «lånord». *Store norske leksikon* (på norsk). 23. januar 2023.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |