recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Far og dotter under ei farsdagsfeiring ved Camp Pendleton.
**Farsdagen** er ein heidersdag for fedrar. 

På farsdagen er det tradisjon å gjere stas på faren sin. Det kan vere ved å gje han frukost på senga, ei gåve, eller ved å gje eit farsdagskort eller ei enkel helsing på farsdagen.

Farsdagskort
------------

Eit farsdagskort er gjerne eit stykke bretta papir av god kvalitet. Utanpå er det ei teikning eller ei helsing. Farsdagskortet skal ha luker å opne, og inni lukene er det nye teikningar eller helsingar, gjerne på rim.

Dato
----

I Noreg vert farsdagen feira den andre søndagen i november, det vil seie søndag 13. november i 2022, og søndag 12. november i 2023.

Skikken med å feire farsdag kom frå USA til Norden og Noreg etter andre verdskrigen. Det skal vere fru John B. Dodd frå Washington som først etablerte denne skikken, då ho denne dagen i 1909 byrja å ære far sin, William Smart, ein veteran frå den amerikanske borgarkrigen.

I Belgia feirar dei farsdag den andre søndagen i juni og i Nederland den tredje søndagen i juni. I Spania (og ein del av Belgia) feirar dei farsdag 19. mars, minnedagen for den heilage Josef, pleiefar til Jesus. I Tyskland feirar dei farsdag på Kristi himmelfartsdag, sidan Jesus på den dagen reiste til Far sin i himmelen). I Australia er den første søndagen i september farsdag.

Sjå òg
------

* Morsdag

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
Døme på konkret poesi: Eit av Guillaume Apollinaire sine *Calligrammes*
«Easter Wings» (1633) av George Herbert.
**Konkret poesi** (av latin *concretum*, ‘det samanvaksne’, ‘det sansbare’) eller **konkretisme** er ei retning innan lyrikken der det typografiske arrangementet er like viktig for heilskapsopplevinga av diktet som dei lydlege effektane og tydingsinnhaldet i orda.

Termen vart lansert på 1950-talet. I Brasil danna det seg ei gruppe av poetar som i 1958 publiserte eit manifest for ein konkret poesi, med Augusto de Campos som ein av forgrunnsfigurane. Hovudbodskapen i manifestet er å gjera orda til ein del av eit visuelt verk, og dermed gje dei eit eigenliv som frigjer dei frå det å berre vera meiningsberarar.

Sjølv om termen er ny, er ideen om å bruka typografi for å gje eit dikt eit ekstra tilskot av meining gammal. Mest kjent er den franske poeten Guillaume Apollinaire si *Calligrammes* frå tidleg på 1900-talet, som fekk følgja av fleire andre dadaistar. Seinare har diktarar som E.E. Cummings og Ezra Pound eksperimentert med typografien. Velkjent er òg musa si forteljing («tale») i *Alice i eventyrland*, som er forma som ein hale («tail»).

Ei anna form for konkretisme er den som legg avgjerande veikt på den auditive (lydlege) sida til eit dikt. Dette er dikt som primært må høyrast. Ein pioner innanfor denne forma for poesi var den tyske dadaisten Kurt Schwitters, som framførte nonsensdikta sine med ekstrem stemmebruk, og som også eksperimenterte med nye opptaksteknikkar.

Jan Erik Vold er den som fyrst og fremst har innført konkret poesi i norsk litteratur. Debutsamlinga hans *mellom speil og speil* inneheld mange døme på **figurdikt**.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Konkret poesi» frå Wikipedia på bokmål, den 6. august 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
Fugleøya
**Fugleøya** er ei lita øy på 6,86 hektar i Hrušovská zdrž i Slovakia. Ho ligg i Gabčíkovo-reservoaret, sørvest for Šamorín. Øya er kunstig og vart bygd i samband med Gabčíkovo-Nagymaros-dammane i Donau, då ein del skogområde vart lagt under vatn. Øya er ein del av eit føreslått verneområde for vassfuglar. Dei viktigaste fulgane som hekkar her er svartehavsmåse (*Larus melanocephalus*), som berre hekkar her i heile Slovakia, og raudstilk (*Tringa totanus*), som i Vest-Slovakia berre hekkar her. Området er forbode område for ålmenta i hekkesesongen og om vinteren. 

Øya er 6,86 hektar stor og dekt av gras og noko skog. Kysten av øya er berglendt og vanskeleg tilgjengeleg. Donau ligg berre 700 meter unna.

Hekkande fuglar
---------------

* hettemåse
* svartehavsmåse
* makrellterne

Fuglar som overvintrar
----------------------

* toppand
* taffeland
* tundragås

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Bird Island, Slovakia, Šamorín» frå Wikipedia på engelsk, den 5. april 2009.*
**Gender** er ei lita elv i Noord-Brabant i Nederland. Ho spring ut frå eit myrlendt område nær Steensel og renn tjue kilometer gjennom Veldhoven og Meerveldhoven i ein nordaustleg retning mot Eindhoven. Her rann Gender opphavleg gjennom sentrum av byen og rann saman med Dommel, men på 1800-talet vart stykket gjennom gamlebyen fylt att og Gender endar no i De Vest, vollgrava rundt byen, som igjen er tilknytt Dommel. 

Gjennom 1900-talet er store delar av av elva vorte kanalisert og vatnet er leia inn i den spesialbygd Afwateringskanaal, som er tilknytt Dommel via Beatrixkanaal og som kontrollerer vassnivået i Dommel.

I 2005 vart det lagt fram planar om å la Gender renn gjennom sentrum av Eindhoven igjen, Nieuwe Gender. Elva skal då renne delvis under bakken og delvis over og til slutt munne ut i Dommel som før, nær jernbanestasjonen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gender (creek)» frå Wikipedia på engelsk, den 8. februar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nieuwe Gender Arkivert 2007-08-28 ved Wayback Machine.
**Klaus-Peter Justus** ({{datoar}) er ein tysk tidlegare friidrettstuøvar frå Königsee i Thüringen som tevla for Aust-Tyskland. Han vart europameister på 1500 meter i 1974.

Aktiv
-----

Justus vann 1500 m i junior-europameisterskapen 1970. I 1972 sette han personleg rekord på distansen med 3.39,0 og fekk delta i sommarleikane i München. Her tok han seg vidare frå forsøket med eit godt løp, men i den tredje og siste av semifinalane presterte han langt under pari og vart utslått. 

I 1974 tangerte Justus den personlege rekorden på 1500 m, men var ikkje mellom dei fremste medaljekandidatane under EM i friidrett 1974 i Roma. Han tok seg vidare som fjerdemann frå sitt kvalifiseringsløp, men ovverraska stort i finalen og vann spurten framfor Tom B. Hansen frå Danmark og Thomas Wessinghage frå Vest-Tyskland. Tida 3.40,5 var den same som då han tidlegare i sesongen vart austtysk meister på 1500 m. Han vann denne distansen i den nasjonale meisterskapen i 1970 og 1972-75.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1972 i München: Utslått i semifinalane på 1500 m
* EM 1974 i Roma: Gullmedalje på 1500 m – 3.40,5, framom Tom B. Hansen (3.40,7)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Klaus-Peter Justus» frå Wikipedia på tysk, den 3. september 2014.*
**Gene Krupa** (15. januar 1909–16. oktober 1973) var ein amerikansk trommeslagar.

Krupa byrja å spele trommer i ung alder, og deltok på si første plateinnspeling i Chicago i 1927. To år seinare flytta han til New York, og i 1935 byrja han i Benny Goodman sitt storband. Han vart her kjend for sitt spektakulære sceneshow.

Krupa gjorde stor suksess i bandet til Goodman, og han nådde stjernestatus med den karakteristiske låten «Sing, sing, sing» i 1938. Same året slutta han i bandet, og byrja for seg sjølv. Solokarrieren stogga brått då Krupa vart arrestert for misbruk av narkotika i 1943, men etter han vart frikjend gjekk han tilbake til Goodman, og seinare Tommy Dorsey, og i 1951 byrja han som bandleiar att. I løpet av 1950- og 1960-åra spelte han inn fleire plater, både som bandleiar og med andre artistar, og han reiste på mange turnear for Jazz at the Philharmonic før han trekte seg tilbake frå rampelyset.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Andrew Love** (21. november 1941–12. april 2012) var ein saksofonist frå Memphis i Tennessee, mest kjend som medlem i The Memphis Horns.

Love vart fødd i Memphis og byrja interessa for musikk i baptistkyrkja der faren var pastor. Han tok musikkutdanning ved Langston University i Oklahoma og kom attende til Memphis i 1965, der han byrja å spele ved Stax Records i lag med trompetisten Wayne Jackson. Dei to skapte signaturstilen for blåsarane ved Stax på hitsongar av Otis Redding, Sam & Dave og andre.

Etter fleire innspelingar ved Stax, start han og Jackson og kalle seg The Memphis Horns og byrja som frilansarar. Love og Jackson spelte i studio for musikarar som Neil Diamond, Elvis Presley og Dusty Springfield. Duoen turnerte òg med The Doobie Brothers, Jimmy Buffett, Robert Cray og mange andre.

I 2002 fekk Love diagnosen Alzheimers sjukdom og han trekte seg attende frå musikkindustrien året etter. Han døydde i 2012, 70 år gammal.

Al Bell, medeigar i Stax Records, sa «Eg elskar saksofonistar, og eg har mange saksofonistar eg beundrar og heldt høgt. Men eg har aldri høyrt ein saksofonist som påverkar med og grip meg som Andrew Love. Det var anda i han, og du kunne føle det i musikken. Han kunne bringe fram dei djupaste kjenslene dine, men han gjorde det forsiktig. Det var som om han elska med sjela di.»

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Andrew Love (musician)» frå Wikipedia på engelsk, den 2. september 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Koordinatar: 59°57′1.4832″N 10°43′49.526″E﻿

**Sogn** er eit bustadsstrøk i Bydel Nordre Aker i Oslo.

Avgrensing
----------

I vest går grensa frå og med John Brandts veg og i ei rett linje rett sørover til ho treff krysset Sognsvannsbanen/Vestgrensa. Deretter følgjer grensa Sognsvannbanen austover, til Ring 3 ved inngangen til Tåsentunnelen. Deretter går grensa rett nordover, først over ringvegen, og deretter gjennom Damefallet som er grensa i aust. I nord er grensa området nord for Storkenebbveien.

Dermed grensar det i vest til Gaustad (nord for Ring 3) og Gaustadbekkdalen (sør for Ring 3), Ullevål Hageby og Berg i sør, Nordberg i aust og Kringsjå i nord (der Nordberg skule ligg).

Historie
--------

Vestre Sogn gard ligg i dag inne i Sogn studentby. Garden var kyrkjegods i mellomalderen, og seinare krongods fram til 1662. Sidan 1892 har garden vore i kommunalt eige, og husar i dag ein barnehageFoto: Kjetil Ree

Sogn har fått namnet sitt etter dei to gardane Vestre og Austre Sogn gard. Hovudbygninga til Vestre Sogn gard eksisterer framleis, og ligg i hjartet av Sogn studentby. Austre Sogn gard låg nordaust for Vestre Sogn gard, eit par steinkast unna, men vart riven i samband med bygginga av studentbyen. 

Mykje av villaområdet på Sogn vart bygt på 1930-talet, og ber preg av ein funksjonalistisk stil. Husa vart bygde etter at A/S Akersbanane saman med Aker kommune i åra rundt 1920 hadde gjort store tomtekjøp på Sogn, men òg i nærområda Nordberg, Berg og Haugerud, i samband med planlegging og utvikling av det ein kalla for Sogn haveby. Nokre år seinare utparsellerte og selde A/S Åkerbanane tomtene til finansiering av Sognsvannbanen.

Bydel Sogn var tidlegare òg namnet på den lokale bydelen før Bydelreform 2004 sette fast nye bydelgrenser i Oslo.

Busetnad
--------

Utanom Sogn studentby finn ein Sogn hagekoloni og Solvang Kolonihagar på Sogn, og dessutan nedlagde Sogn vidaregåande skule, som frå 2013 har husa Kuben vidaregåande skule, avdeling Ullevål og frå 2014 den nye Blindern vidaregåande skule. Elles er Sogn i hovudsak eit villaområde med ein del rekkjehus og låge bustadblokker i området langs Kaj Munks vei/Ring 3.

Likevel er òg Ullevaal Stadion med området rundt ein del av strøket, og dette området skil seg veldig ut frå resten av strøket. Denne staden vert dominert både fysisk og identitetsmessig av Stadionanlegget. Mellom T-banelinja og Ring 3 har området karakter av å vera ei urban grensesone med større, einskilde nærings- og undervisingsbygg langs vestsida av Sognsvegen og av Ullevaal Stadion på austsida.

Referansar
----------

1. ↑  Plan- og Bygningsetaten, Byutviklingsavdelingen. «Forstadsbaner og boligplaner i Oslo gjennom 150 år». Oslo kommune. Henta 7. mai 2007.

* *Denne artikkelen byggjer på «Sogn (Oslo)» frå Wikipedia på bokmål, den 2. jan 2020.*
Sørsida av Peñalara.
**Peñalara** er det høgaste fjellet i Sierra de Guadarrama, ein del av den større fjellkjeda Sistema Central i Spania. Fjellet ligg på grensa mellom provinsane Madrid og Segovia og har ei høgd på 2428 moh. 

Den austlege delen av fjelelt ligg i kommunen Rascafría i provinsen Madrid, og høyrer til *Lozoyadalen* og vestsida høyrer til *Valsaíndalen* i provinsen Segovia. Toppen høyrer til naturreservatet *Parque Natural de Peñalara*, med fleire små vatn og nokre bratte skrentar. 

Det veks ein del eik frå 1000 til 1300 meter over havet, og frå 1100 til 2000 m veks ein del furuskog. Frå 2000 meter og opp til toppen er vegetasjonen meir spreidd, med låge buskar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Peñalara» frå Wikipedia på engelsk, den 13. mai 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Peñalara. Frå Spansk Wikipedia.
	+ Parque Natural de Peñalara. Frå Spansk Wikipedia

Bakgrunnsstoff
--------------

* Parque Natural de Peñalara Arkivert 2006-05-05 ved Wayback Machine.
* Ascensión a Peñalara Arkivert 2012-03-29 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
*Sjå òg fylkesveg 691 (fleirtyding)*.
Vegen tek av frå fylkesveg 615 ved Å bru.
**Fylkesveg 691 i Sogn og Fjordane** går mellom Å bru og Gjengedal i det austre dalføret i Hyen i Gloppen kommune. Vegen er 10,5 km lang.

Vegen i Austredalen vart bygd mellom 1890 og 1898. Ved Laksehammaren ved Ommedalsvaten vart det utført sprenging av stein i samband med vedlikehaldsarbeid, og det førte til eit ras som tok med seg delar av vegen. Seinhausten 2004 vart det bygd ein tunnel gjennom Laksehammaren.

Kommunar og knutepunkt
----------------------

 **Gloppen**

* **615** Å bru
* Lakshammartunnelen (120 m)
* Ommedal
* Arm frå Gjengedal bru til Mjelleim (2,5 km)
* Kommunal veg frå Gjengedal til Dalheim (2,5 km), privat veg (bomveg) vidare til Gjengedalsstøylen ved Storevatnet

Fotnotar
--------

1. ↑  Kristin Ese: *På god veg - Veghistorie i Sogn og Fjordane*. Selja Forlag, Førde 2007. ISBN 978-82-91722-70-2, s. 281
2. ↑  NRK: Sprengde sund vegen (27. april 2004)

Bakgrunnnstoff
--------------

* Statens vegvesen – trafikkmeldingar Fv691
* Statens vegvesen – trafikkmeldingar
**Husøyna** er ein gard nordaust på Fedje. Han ligg like sørom Rognsvågen og Svena, mellom Husavatnet i vest og Fedjefjorden i aust. Namnet Husøyna vart opphavleg òg nytta om den delen som i dag vert kalla Svena. 

Frå gammalt av var området utmark for gardane Rognsvågen, Fedje og Moldøyna, og vart nytta som beitemark for husdyra deira. Det vart drive stølsdrift i denne utmarka til heilt opp i 1950-åra, og ein hadde eigne sommarfjøs der ein mjølka kyrna sine. Utmarka vart utskifta i 1904 og kvart bruk fekk sin eigen parsell med høve til å setje opp gjerde. I praksis vart utmarka drive som før i fellesskap, og det var først då det var slutt på stølsdrifta at verknadane av utskiftinga kom til syne. Etter andre verdskrigen vart det skild ut tomter, og det vart bygd bustadhus. Dette skaut særleg fart ut på 1960-talet då kommunen regulerte området som bustadfelt. Dei fleste nye husa på Fedje etter 1973 er derfor bygd i dette området.

Utskilde tomtar
---------------

Kommunen eig fleire tomtar i Husøyna som stort sett er nytta for tomannsbustader. Ei stor tomt vart skild ut og det vart bygg idrettsplass her i 1977 med tilhøyrande garderobeanlegg. I garderobebygget finst òg barnehage.

Kjelder
-------

* Arvid Skogseth (1997). *Fedje og folket: Gards- og ættesoge for Fedje*. Fedje kommune.
Koordinatar: 59°48′40.3164″N 10°48′0.1548″E﻿

*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Kolbotn i Tynset.* 

**Kolbotn** er ein tettbygd stad i Nordre Follo kommune i Oppegård i Viken. Han var administrasjonssentrum i tidlegare Oppegård kommune. Kolbotn ligg like ved Kolbotn stasjon på Østfoldbanen, 13 kilometer sør for Oslo sentrum. Kolbotn er ein del den samanhengande busetnaden sørover frå Oslo til Langhus i Ski kommune. 

Namnet «Kolbotn» kjem frå eit gardsnamn, norrønt *Kolabotn* og seinare *Kullebund*, som har samanheng med at det vart brunne trekol her tidlegare.

Kolbotn stasjon på Østfoldbanen opna i 1895.
Deretter vart det bygd ei rekkje bustader og sentrumsbygg her.

Kolbotn kyrkjeFoto: Torstein Furnes

På Fløysbonn i aust og Mastemyr i vest er det ein del næringsverksemd, har mellom anna husa Kodak, Volvo Norge og hovudkontoret til IBM Norge på grensa til Oslo i nord.

Kolbotn kyrkje er ei steinkyrkje i mellomalderstil som blei bygd i 1932.
Pinsekirken Kolbotn blei stifta i 1933 som ein kyrkjelyd tilslutta den norske pinserørsla.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Denne middelaldergården er Kolbotn sentrum», *www.oblad.no* (på norsk), 22. mars 2015, henta 14. september 2020
2. 1 2  Askheim, Svein (16. juni 2020). «Kolbotn». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).
3. ↑  «Kolbotn». Bane NOR. Henta 11. januar 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)
* MusicBrainz (area)

 |
***Doom*** er eit skytespel i førsteperson utvikla av id Software og utgjeve av Bethesda Softworks. Spelet er det fjerde hovudspelet i *Doom*-serien og det første større spelet i serien sidan *Doom 3* frå 2004. Det vart utgjeve internasjonalt til Microsoft Windows, PlayStation 4 og Xbox One 13. mai 2016. Ei utgåve til Nintendo Switch, utvikla med hjelp frå studioet Panic Button, kom ut 10. november 2017.

I *Doom* tek spelaren rolla som ein namnlaus romsoldat som må slåst mot demonar frå helvete. Demonane har vorte slopne laus av ein organisasjon kalla Union Aerospace Corporation på den koloniserte planeten Mars. Speloppbygginga går tilbake til eit raskare tempo med meir opne nivå, nærmare dei to første spela i *Doom*-serien enn den rolegare survival horror-stilen frå *Doom 3*. Spelet har også funksjonar som oppgraderingar av spelefiguren og mogelegheita til å gjere avrettingar kalla «glory kills» på fiendar. *Doom* har i tillegg ein fleirspelarmodus over internett og eit verktøy for å lage nivå.

Kjelder
-------

1. ↑  «ANMELDELSE: Doom». Gamer.no. Henta 5. februar 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (release-group)

 |
**Gregers Fougner Lundh** (15. mai 1786–11. juli 1836) var ein norsk offiser, skule- og norskdomsmann, fødd i Fron. Han var far til Sverrer Hakon Lundh.

### Liv og gjerning

Lundh var frå 1808 fenrik og 1812 kaptein. I 1814 var han ei kort tid byråsjef i Indredepartementet og deretter lektor i teknologi ved Universitetet i Christiania. Frå 1822 var han same staden professor i statsøkonomi.

Lundh «var ein energisk og handlekraftig mann, rik på idéar, og gjorde seg mykje gjeldande i mange tiltak», mellom anna i Selskabet for Norges Vel. I 1822 grunnla han 'Magazin for Naturvidenskaberne' og i 1831 var han mellom skiparane av 'Samfundet for det norske Folks Sprog og Historie'. Han skreiv fleire utgreiingar i «Samlinger til det norske Folks Sprog og Historie» som kom ut 1833-39. I 1828 gav han ut «Prøve af et Norsk Diplomatarium» og grunnla ein diplomsamling.

Alt i studieåra 1806-08 i København skreiv Lundh «Hvorfor har Norge ikke sit eget National-Sprog?» og sette opp ei norsk ordliste. På 1830-talet fatta han interesse for Henrik Wergeland sine tankar om ein norsk «Sprogreformation». Lundh sette då kapitla 162-163 av *Hákonar Saga* om til eit slags nynorsk, ei tekst som i 1954 vart prenta i *Skrifter fraa Norsk Maalførearkiv* IV.

Statsøkonomen Lundh fekk i 1823 i oppdrag å greie ut moglegheitene for byreising ved Mjøsa, og la med det arbeidet grunnlaget for at Hamar og Lillehammer fekk bystatus.

Han døydde på Brånes i Skedsmo, 50 år gammal.

Kjelder
-------

Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957
Diluviumterrassar ved elva Katun i Altaj
**Diluvium** er eit geologisk omgrep om overflatiske avleiringar som er danna av flaum-liknande hendingar. Dette er i motsetnad til alluvium, som er avleiringar som er lagt ned sakte og jamt. 

I nesten alle senkingane mellom fjella sør i Sibir og nord i Mongolia fanst innsjøar som var demd opp av isen under istidene i pleistocen. Klimaendringar og endringar i dei hydrostatiske tilhøva gjorde at bresjøane vart tømde og fylte opp att. Då isdemningane brast medførte dette til katastrofale flaumar. Desse kraftige flaumane omforma dalane og bygde nye geologiske formasjonar. I elvedalane til Tsjuja og Katun kom det minst fem flaumepisodar i intervall mellom 23 og sju tusen år sidan. Dei største av desse innsjøane, Tsjuja og Kuraj, hadde volum på fleire hundre kubikkilometer. Enorme vassmengder vart sleppte laus samstundes og forma terrenget det rann over.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Diluvium» frå Wikipedia på engelsk, den 11. september 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- Rudoy A.N. Glacier-dammed lakes and geological work of glacial superfloods in the Late Pleistocene, Southern ʼSiberia, Altai Mountains Arkivert 2017-02-22 ved Wayback Machine. *Quaternary International*. 2002. Vol. 87/1. s. 119-140.]
		- Baker V.R. Benito G. Rudoy A.N. Paleohydrology of late Pleistocene Superflooding, Altay Mountains, Siberia. *Science*. 1993. Vol. 259. s. 348-352.
		- Huggett Richard J. Fundamentals of Geomorphology. - N.-Y.: Routledge, 2007.
		- Keenan Lee. Altai Flood Arkivert 2011-10-09 ved Wayback Machine. (pdf).
		- Rudoy A.N. *Ice-dammed lakes og glacial debris super-flows in the Altay and the Sayan Mountains in late Wurm: a review.*
**Greftkjelen og Greftsprekka** er eit stort karstgrottesystem i Gildeskål kommune i Nordland. Holesystemet består av to store grotter, Greftkjelen (ca 5,2 km total passasjelengde, 315 m djup) og Greftsprekka (ca 4,2 km lang, 250 m djup). Grottene, som i hovudsak er fossile (tørrlagde), består av djupe sjakter (opptil 120 m) og meandergangar med til dels kompliserte nettverk av trykkleidningar.

Dagens drenering gjennom systemet er særs liten i forhold til dimensjonane på dei tørrlagde passasjane. Hovudutviklinga av grottene må ha føregått i periodar då store vassmengder var tilgjengeleg, i hovudsak under nedisingar og issmeltingar etter istider, men det er òg indikasjonar på at deler av grottesystemet er særs gammalt, moglegvis hadde det opphavet sitt i byrjinga av kvartærtida for meir enn 2,5 millionar år sidan. Uran-serie dateringar av speleothemer (dryppstein) frå desse to grottene viser aldrar på meir enn 350 000 år.

Kjelder
-------

* Greftkjelen Og Greftsprekka. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå .
Fotografi frå toppen av den pagoden i Moulmein det blir hevda at Kipling refererer til i første linje av diktet (1870).
***Mandalay*** er eit kjent dikt av Rudyard Kipling. Det vart først utgjeve i diktsamlinga *Barrack-Room Ballads* i 1892. Diktet handlar om ein engelsk soldat som drøymer seg tilbake til Mandalay, hovudstaden i den tidlegare britiske kolonien Burma, medan han minnest ei gamal burmesisk venninne.


By the old Moulmein Pagoda, lookin' lazy at the sea,  

There's a Burma girl a-settin', and I know she thinks o' me;  

For the wind is in the palm-trees, and the temple-bells they say:  

"Come you back, you British soldier; come you back to Mandalay!"  

  Come you back to Mandalay,  

  Where the old Flotilla lay:  

  Can't you 'ear their paddles chunkin' from Rangoon to Mandalay?  

  On the road to Mandalay,  

  Where the flyin'-fishes play,  

  An' the dawn comes up like thunder outer China 'crost the Bay!

Første verset av diktet
 

Ved Moulmein-pagoden sidder, med sit Blik mod Havet vendt,  

en elskværdig Birma-pige, som jeg noksaa godt har kjendt.  

Ak, jeg ved, på mig hun tænker, – lyt til Tempelklokkens Sang:  

»Kom, du Engelskmand, tilbage til din Pige nok en gang.  

Kom igjen til Mandalay,  

til den gamle Flaades Bay:  

Hører du propellern dunke fra Rangoon til Mandalay?  

Underveis til Mandalay  

med dens Flyvefisk og Haj,  

og hvor Dagens Dæmring stiger ud fra Kinakystens Bay.

Første verset av diktet i norsk attdikting ved Rosenkrantz Johnsen (1902).

I populærkulturen
-----------------

I 1907 sette Oley Speaks musikk til diktet og skapte ein slagar. I Noreg er diktet blant anna kjent gjennom Julius Hougen, som song det i ei opphavleg dansk omsetjing av Kai Friis Møller til melodi av Erling Winkel. Diktet gav òg inspirasjon til songen «Lille Jensen drar til Mandalay» med melodi av Bjarne Amdahl, som Reidar Anthonsen skreiv teksten til og som Rolf Just Nilsen framførte.

På norsk
--------

Mandalay er blant anna attdikta til norsk (bokmål) av Geir Uthaug, og til riksmål av lyrikaren André Bjerke.

Kjelder
-------

1. ↑  Kipling, Rudyard (1902). *Soldat-Sange*. Cammermeyer. s. 19-20.
2. ↑  Ødegaard, Jac Røken (1953). *Slagerboka*. Tempo. s. 78.
3. ↑  Bryne, Arvid (22. desember 2000). «Tar oss med til Mandalay». Dagbladet. Henta 3. juni 2019. «Vi vet alle hvordan det går, for Rolf Just Nilsen forteller oss historien hver gang det stunder mot jul. Bjarne Amdahl har skrevet melodien, og den ble første gang lansert i 'Søndagsposten' i 1967.»
4. ↑  Bjerke, André (1978). *Fremmede toner*. Dreyer. s. 97-99. ISBN 8209014234.
5. ↑  *Ring, ville klokker*. Den norske lyrikklubben. 2000. s. 88-89. ISBN 8252540384.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Mandalay», engelsk tekst på *Wikisource*
**Grane** (sørsamisk *Gaala*) er ein kommune i Nordland med Trofors som administrasjonsstad. Andre grender i kommunen er Majavatn, Austervefsna og Svenningdal. Kommunen grensar i nord mot Vefsn kommune, i aust mot Hattfjelldal, i sør mot Røyrvik og Namsskogan kommune, og i vest mot Bindal og Brønnøy kommune.

Viktige næringsvegar er jordbruk og skogbruk. Europaveg 6 og Nordlandsbanen passerer gjennom kommunen. Det går vegsamband til Hattfjelldal og Sverige, og Tosenvegen, som startar i Vasselv, fører ut til kysten av Helgeland.

Landemerket «Porten til Nord-Norge» ligg sør for Majavatn ved fylkesgrensa.

Geografi
--------

Store delar av kommunen består av skog - og fjellområde. Bjortjønnlimyrene naturreservat og delar av Børgefjell nasjonalpark ligg i kommunen. Ved Trofors møtest elvane Austervefsna og Svenningdalselva og dannar vassdraget Vefsna. Saman med Hattfjelldal er Grane den eine av to kommunar i Nordland utan kyststripe.

Den største turistattraksjonen i Grane er Laksforsen i Vefsna. Fossen ligg om lag 20 km nord for Trofors.

### Elvar, fjell og vatn i Grane

* Fiplingvatn
* Gåsvatnet
* Store Svenningsvatnet
* Vefsna
* Store Majavatnet
* Majaklumpen

*For meir om dette emnet, sjå Høgaste fjella i Grane.*

Historie
--------

Grane var opphavleg ein del av Vefsn, men blei skilt ut som eigen kommune i 1927. Under 2. verdskrig blei fleire personar skote i samband med Majavatn-affæren.

Tusenårsstad
------------

Tusenårsstaden til kommunen er Grane bygdetun ligg på Gammelsagmaro like aust for Trofors sentrum. Bygdetunet er bygt opp av ei rekke verneverdige bygningar som er henta frå ulike delar av kommunen og gjenreist på bygdetunet. Bygdetunet blei offisielt opna i 1998 og har ein sentral plass i gjennomføringa av Granedagene, som blir arrangert i midten av juni kvart år.

Frå Grane bygdetun er det opparbeidd tursti til fangstanlegget på Tromoan, der det er ei rekke fangstgroper frå yngre jarnalder.

Kjende graneværingar
--------------------

* Per Joar Hansen (f. 1965), fotballtrenar

Kjelder
-------

1. ↑  «Fakta om kommunen - Grane kommune», *www.grane.kommune.no*, henta 28. desember 2021
2. ↑  Porten til Nord-Norge flyttes. t 1. august 2007. NRK. Vitja 5. juli 2020

Bakgrunnsstoff
--------------

* Grane kommune sine heimesider
* Kultur i Grane på kart frå Kulturnett.no.

| * v
* d
* e
Kommunar i Nordland |
| --- |
| Alstahaug • Andøy • Beiarn • Bindal • Bodø • Brønnøy • Bø • Dønna • Evenes • Fauske • Flakstad • Gildeskål • Grane • Hadsel • Hamarøy • Hattfjelldal • Hemnes • Herøy • Leirfjord • Lurøy • Lødingen • Meløy • Moskenes • Narvik • Nesna • Rana • Rødøy • Røst • Saltdal • Sortland  • Steigen • Sømna • Sørfold • Træna • Vefsn • Vega • Vestvågøy • Vevelstad • Værøy • Vågan • Øksnes | Nordland fylke |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 72°32′S 61°35′W﻿

**Defantbreen** er ein isbre som er 3,5 km brei ved munningen, og som flyt aust-søraust til vestsida av Violantefjorden, på austkysten av Palmer Land. Han vart oppdaga og fotografert frå lufta i desember 1940 av U.S. Antarctic Service. I løpet av 1947 breen vart fotografert frå lufta av medlemmar av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon, medan Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) kartla han frå bakken. Han vart namngjeven av FIDS etter professor Albert Defant, ein tysk oseanograf (fødd austerriksk) som var direktør i Deutsches Hydrographisches Institut i 1927–46.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Defant Glacier» frå Wikipedia på engelsk, den 13. januar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Defant Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 18. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Defantbreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 60°35′08″N 04°47′51″E﻿

**Heggholmen** er ei lita øy sørvest for Alvøyna, nord i Øygarden kommune i Vestland. Øya er veglaus. På Heggholmen var det ein handelsstad frå 1600-talet av. I 1785 stod det over 30 hus på Heggholmen, derav 18 hus av ulike slag som høyrde til handelsstaden. Handelsverksemda gjekk konkurs i 1931, men dreiv vidare med nye eigarar til rundt 1950, då ho vart flytta til Heggøyna, ei halvøy på Alvøyna, like ved. I 1953 vart det òg slutt på sildesalting på Heggholmen og øya vart fråflytta. Eit våningshus frå 1914 står att på øya.

Heggholmen er knytt til Joholmen med ein gangveg over ein kort molo. I eldre kjelder vert Heggholmen òg kalla Joholmen, og det kan stundom vera vanskeleg å vera sikker på kven av dei to øyene som er meint. Det står i dag ingen bygningar på Joholmen. Til saman utgjer Heggholmen og Joholmen om lag 120 mål.

I 2000 gjekk Vestbo ut i lokale media med planar om å kjøpa dei to øyane, leggja inn straum og vatn og byggja 40-60 hytter der. Dei vende seg til Øygarden kommune med planane, som ikkje vart noko meir av.

Ved folketeljinga i 1900 budde det 17 personar på Heggholmen og 7 på Joholmen.

Kjelder
-------

* Kjell Terje Dåvøy, "Dei gamle kremmarleia på Sotra og i Øygarden", Havstrilen : kulturhistorisk årbok for Sund, Fjell og Øygarden, 2007
* "Vil kjøpa øyar til hytteutbygging", Vestnytt, 14.9.2000

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Grande Roue de Paris** var eit pariserhjul med eit tverrmål på 96 meter som vart teke i bruk i 1900 i høve Verdsutstillinga i Paris i Frankrike dette året. Hjulet stod på Avenue de Suffren, i nærleiken av utstillingsbygningen *Galerie des Machines*, som hadde vore reist til verdsutstillinga (L'Exposition universelle de Paris) i 1889. Heilt fram til 1980-åra hadde La Grande Roue de Paris rekorden som det høgste pariserhjulet som har vore bygd.

La Grande Roue på eit postkort frå tida før 1914.
Grande Roue de Paris vog 400 tonn og hadde 40 gondolar med form som jarnbanevogner, som kvar hadde plass til 30 personar. Hjulet var konstruert og drive av det engelske aksjeselskapet *Paris Gigantic Wheel and Variety Company Ltd*, som aldri fekk nok inntekter nok til å gje aksjonærane sine utbytte.

I 1921 vart gondolane på Grande Roue de Paris teke ned og nytta som småbutikkar for fillesamlarar og andre som dreiv handel med innsamla ting, og vart sjølve pariserhjulet demontert for å nytte metallet til andre føremål.

La Grande Roue i enden av utstillingsbygningen *Galerie des Machines* på verdsutstillinga i 1900

Fotnotar
--------

1. ↑  Notice sur le site *Exposition universelle Paris 1900.com*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilder av Grande Roue de Paris på gamle prospektkort
| Grangemouth  |
| --- |
| skotsk-gælisk | Inbhir Ghrainnse |
| Bo'ness RoadBo'ness Road Bo'ness Road |
| Plassering |
| 

Grangemouth is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | Falkirk region |
| Tradisjonelt grevskap | Stirling and Falkirk  |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 17 906 |
| Koordinatar |  56°1′″N 3°43′″W﻿Koordinatar: 56°1′″N 3°43′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | FK3 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1324 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Grangemouth**
 |

 **Grangemouth**  er ein by i regionen Falkirk i Skottland. Han har kring 18 000 innbyggjarar og ligg ved elva Forth. Byen er kjent for Grangemouth-raffineriet som er eit av dei største i Europa.

Byen vart grunnlagt på slutten av 1700-talet, då sir Lawrence Dundas foreslo å byggje ein landsby og ein kai i austenden av Forth og Clyde-kanalen. Forslaget fekk støtte frå styresmaktene, og byggeverksemda starta i 1777. Innan 1797, då det vart skrive ein rapport om framgangen, var staden ein stor landsby, og hadde fått namnet Grangemouth.

Det første namnet var *Sealock*, men dette vart endra til *Grange Burn Mouth*, etter den vesle elva Grange Burn som rann inn i Carron like ved. I løpet av 1780-åra vart dette trekt saman til Grangemouth.

Etter at det vart konstruert eit hamneanlegg, som hadde direkte samband med Glasgow via kanalen, byrja staden verkeleg å vekse. Ein stor del av varene som vart importert til Skottland vart teken inn over hamna i Grangemouth før dei vart sende vidare gjennom kanalnettverket. I 1810 fekk byen sitt eige tollhus, og trong dermed ikkje lenger å betale toll til den eldre landsbyen Bo'ness nokre kilometer unna. Det vart òg bygt ein tørrdokk i 1811. Mot slutten av det 1800-talet fekk Grangemouth bystatus.

Grangemouth Aerodrome vart oppretta i februar 1939 som ein del av planlegginga for ein eventuell krig, og var ei tid den største flyplassen i Storbritannia. Under andre verdskrigen vart han særleg brukt til opplæring av jagarflygarar. Berre to hangarar står igjen av anlegget, medan resten av området er dekt av ein stor petrokjemisk fabrikk, eit sportsstadion og andre bygningar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Grangemouth» frå Wikipedia på bokmål, den 27. oktober 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimeside Arkivert 2008-11-21 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
*For steikemetoden, sjå en papillote.* 
Moderne papiljottar av ulike typar.
**Papiljott** (frå fransk *papillote*, av *papillon*, 'sommarfugl') er ein rull av papir, skinn, gummi, plast eller metall som ein kan rulla hårlokkar omkring for å gjera det krøllete. Ordet kan også visa til krøller laga på dette viset.

Papiljottering tek lang tid i høve til krølltong, men er meir skånsamt for håret. Det kan også gje meir fylde enn anna type krølling.

Ein kan bruka papiljottar over natta eller gjennom dagen før ein tek dei ut. Det kan vera stor skilnad på om det er akseptabelt å visa seg ute med papiljottar i håret eller ikkje.

* Mann med papiljottar i eit måleri av Pavel Fjedotov frå 1800-talet.Mann med papiljottar i eit måleri av Pavel Fjedotov frå 1800-talet.
* Engelsk jente arrestert for tjuveri i 1903, med papiljottar i håret.Engelsk jente arrestert for tjuveri i 1903, med papiljottar i håret.
* Tysk kvinne med papiljottar hjå frisøren i 1952.Tysk kvinne med papiljottar hjå frisøren i 1952.
* USA-amerikansk kvinne utanfor huset sitt med papiljottar i håret i 1974.USA-amerikansk kvinne utanfor huset sitt med papiljottar i håret i 1974.
* Ungjenter med papiljottar i Den dominikanske republikken. Foto: Adam Jones, 2004Ungjenter med papiljottar i Den dominikanske republikken. Foto: Adam Jones, 2004
* Kvinne tek selfie med papiljottar i 2006.Kvinne tek selfie med papiljottar i 2006.

Kjelder
-------

1. ↑  Papiljotter i *Nordisk familjebok* (2:a upplagan, 1914)
2. 1 2  Susan Lee, «Fashion: Hair curls for Liverpool girls». *Liverpool Echo*, 4 March 2009.

* «Papiljott» (14. februar 2009). *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 12. april 2015.
* «papiljott» i Nynorskordboka.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Papiljott**
| **Rongøyna** |
| --- |
|  |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Øygarden |
| **Koordinatar** | 60°30′19″N 04°54′58″E﻿Koordinatar: 60°30′19″N 04°54′58″E﻿

 |
| **Areal** | 2,7 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Medarseta (48 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Vestland

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 1327 (2023) |
| **Folketettleik** | 491 /km² |

**Rongøyna** er ei øy i Øygarden kommune i Vestland. Øya har eit areal på 2,7 km² og om lag 850 innbyggjarar. 

Øya ligg mellom Blomøy i nord og Toftøy og har brusamband vidare til begge to. Sørover har øya vegsamband til Bergen via Sotra. Rongesundet ligg mellom Rongøy og Toftøy og over her går Rongesundsbrua. Tettstaden Rong ligg på øya, og er heimstaden til symjaren Aleksander Dale Oen.

To skular er plasserte på Rong; Rong skule for 1–7 klasse for elevar frå Rong, og Øygarden ungdomsskule som er felles ungdomsskule for heile Øygarden.

Natur
-----

Breivikmarka myrområde er eit ganske stort myrområde utan inngrep, mellom Breiviki og Rongaloptet/Ormhilleren på Rongøy. Tjørn i nordvestre delen av lokaliteten med førekomst av det sjeldne grasslaget buntsivaks.

### Rongaloptet

Kystlyngheiområde med rikt innslag av purpurlyng. Avgrensa i nord av Rongaloptet, som i seg sjølv har element av berg med tilhøyrande flora, i vest/nordvest av gangveg til Ormhilleren friluftsområde, mot aust av sig/myrdrag mot Rongesundbrua og i sør av Ormhilleren/Insta Glosviki. Særleg i sør- og vestvende, tørre hellingar på berg med tynt jorddekke finn ein innslag av purpurlyng, avbrotne av våtare myrdrag. Som elles i lyngheiområda i Øygarden er vegetasjonen avbroten av nakne knausar og berg. Området er truga av attgroing av buskfuru. Grunna attgroing av lyngheiene har område med dominans/betydeleg innslag av purpurlyng etterkvart blitt sjeldnare i Øygarden.

**Folketalsutvikling:**

| 1801 | 1900 | 2000 | 2023 |
| --- | --- | --- | --- |
| 50 | 122 | 820 | 1327 |

Kjelder
-------

1. ↑  Folketeljing 1801 for Manger prestegjeld, frå Digitalarkivet
2. ↑  Folketeljing 1900 for Herdla herred, frå Digitalarkivet
3. 1 2  Befolkning, etter grunnkrets, statistikkvariabel og år, frå Statistisk sentralbyrå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Lars Inge Terum** (fødd 19. september 1952) er professor ved OsloMet - storbyuniversitetet. Han er tidlegare leiar av Senter for profesjonsstudier (SPS) ved Høgskolen i Oslo. 

Terum har hovudfag i samfunnsvitskap frå Universitetet i Tromsø (1982) og doktorgrad (dr.philos.) frå det samfunnsvitenskaplige fakultet, Universitetet i Oslo (1996). 

Lars Inge Terum arbeidde i perioden 1982-1998 som forskar ved INAS/NOVA, førsteamanuensis ved Norges kommunal- og sosialhøgskole og dosent II ved Høgskolen i Lillehammer. I 1998 vart han tilsett som professor ved Høgskolen i Oslo, med oppgåve å leie etableringa og oppbygginga av eit senter for profesjonsstudium. Frå 2008 til 2013 var Terum professor II ved Høgskulen i Volda. 

Lars Inge Terum voks opp i Ålvik og Øystese i Hardanger.

Kjelder
-------

1. ↑  Kristian Fuglseth (08.12.2009 13:15), *Professor Lars Inge Terum tilbake til Volda*, Høgskulen i Volda [*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

* Presentasjon[*daud lenkje*] ved hioa.no
* Publikasjonar av Lars Inge Terum i forskingsdokumentasjonssystemet Cristin


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* ISNI
* CRIStin

 |
Kong Alfred den store av England i eit glasmåleri i Bristol Cathedral. Foto: Charles Eamer Kempe

**Alfred** er eit mannsnamn som kjem frå gammalengelsk, sett saman av  *ælf*, 'alf, alv' og *ræd*, 'råd'. Alfred har namnedag i Noreg og Sverige den 3. januar.

Bruken av namnet i Noreg
------------------------

Namnet var vanleg i Noreg ved førre hundreårsskifte, bruken har sidan gått jamt attende, med ei botnnotering rundt 1980.

I folketeljinga i 1801 var ingen menn manntalsføre med dette namnet, men ei kvinne heitte *Alfrid*. 

I teljinga frå 1900 var det 9 974 personar som hadde namnet, i formene *Alfred, Alfreid, Alfrid, Alfried* eller *Alfryd*. *Alfryd* var òg bruka som kvinnenamn.

I 2007 var det 1 600 som har Alfred til første fornamn.

Kjende namneberarar
-------------------

* kong Alfred av England (849–899)
* Alfred Nobel (1833–1896), svensk oppfinnar og innstiftar av Nobelprisen
* Alfred Hermann Fried (1864-1921), austerriksk fredsprisvinnar
* Alfred Eriksen (1864–1934), norsk prest og politikar
* Alfred Hitchcock (1899–1980), britisk-amerikansk filmskapar
* Alfred Hauge (1915–1986), norsk forfattar

Andre kjelder
-------------

* Olav Veka: *Namneboka* (Det Norske Samlaget, 1991) ISBN 82-521-3604-4

Bakgrunnsstoff
--------------

* Søk etter norsk namnestatistikk for Alfred hjå Statistisk Sentralbyrå
* Folketeljingar i Digitalarkivet
**Archie Macdonald Fisher** MBE (fødd 23. oktober 1939) er ein skotsk folkesongar og låtskrivar. Han har gitt ut fleire soloalbum sidan platedebuten i 1968. Fisher skreiv songen «The Final Trawl», som er med på albumet *Windward Away*, og er også spelt inn av fleire andre grupper og songarar, som The Clancy Brothers. Frå midten av 1970-talet produserte han fire folkealbum med Makem and Clancy. Han spelte òg med dei og andre grupper som backup-songar og gitarist. Han var vert for sitt eige radioshow på BBC Radio Scotland i nesten tre tiår.

Archie Fisher var fødd i Glasgow i 1939, i ein stor songarfamilie. Systera hans Cilla Fisher blei òg profesjonell songar, og det same gjorde systera Ray. I 1960 flytta han til Edinburgh, og dukka regelmessig opp på folkeklubben The Howff som blei driven av Roy Guest. I 1962 gav Ray og Archie ut singelen «Far Over the Forth» på platemerket Topic Records, og var med på BBC-programmet *Hootenanny*. I 1965 gav heile familien Fisher ut albumet *Traditional and New Songs from Scotland*.

Edinburgh Folk Festival
-----------------------

I 1964 omfatta Edinburgh Festival Fringe også ein folkefestival i seg sjølv. Eit album med deltakarane blei gjeve ut på Decca. Det blei kalla *Edinburgh Folk Festival vol 2*, og inneheldt spor av Ray Fisher, Archie Fisher, Anne Briggs og The Ian Campbell Folk Group (som omfatta Dave Swarbrick). Bert Jansch og Briggs spelte saman, men dette blei ikkje tatt opp. Fisher oppfatta tidleg songkrafta til Barbara Dickson, og i 1969 inviterte han henne til å gjesta på albuma sine. Han hadde blant anna med songen «All Around My Hat», som seinare blei ein hit for Steeleye Span. Songen «Witch of the Westmorland» blei spelt inn av Dickson i 1971 til albumet *From the Beggar's Mantle*, av Fisher sjølv på *The Man With a Rhyme* i 1976, av Stan Rogers i 1979 og av Golden Bough i 1983.

Fisher slo seg ned sør i Skotland. Han blei tildelt ein MBE i New Year Honours List i 2006.

Diskografi
----------

### Fisher Family

* *Traditional and New Songs From Scotland* (1965)
* *The Fisher Family* Topic (1966)

### Soloalbum

* *Archie Fisher* (1968)
* *Orfeo* (1970)
* *Will Ye Gang, Love?* (1976)
* *The Man with a Rhyme* (1976)
* *Sunsets I've Galloped Into* (1988)
* *Windward Away* (2008)
* *A Silent Song* (2015)

### Med Barbara Dickson

* *The Fate o' Charlie* (1969)
* *Thro' The Recent Years* (1970)

### Med Garnet Rogers

* *Off the Map* (1986)

### Med Frightened Rabbit

* «The Work», som han var med på å skriva, på *A Frightened Rabbit EP* (2011)

Kjelder
-------

1. ↑  Mason, Stewart. «Biography: Archie Fisher». AllMusic. Henta 16 April 2010.

* *Denne artikkelen bygger på «Archie Fisher» frå Wikipedia på engelsk, den 7. september 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BBC Things
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Monique Wittig** (13. juli 1935–3. januar 2003) var ein fransk forfattar og feministisk teoretikar.

Wittig var fødd i Dannemarie i Haut-Rhin. I 1964 gav ho ut den fyrste romanen sin, barndomsromanen *L'Opoponax*. Ho deltok i grunnlegginga av Mouvement de libération des femmes og seinare òg av Gouines rouges, den fyrste organisasjonen for lesbiske kvinner i Paris. I 1969 gav ho ut ut det utopiske feministiske verket *Les Guérillères*, som fekk stor tyding for den nye kvinnerørsla i Frankrike, og i 1973 den skjønnlitterære *Les Corps lesbien*. Eit sentralt omgrep for henne var *den heteroseksuelle kontrakten*, som ho rekna for å vera det underliggande grunnlaget for korleis kjønn blir definert i heterodogmatiske samfunn, og meinte at oppheving av kjønnsidentitetar er naudsynleg for å oppnå full identitet og fridom for enkeltpersonar. Eit utval av dei teoretiske artiklane hennar blei publiserte i *La Pensée straight* (2001).

Wittig døydde i 2003 i Tucson i Arizona i USA.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Monique Wittig, 67, Feminist Writer, Dies (Published 2003)» (på engelsk). 12. januar 2003.
2. ↑  «Monique Wittig». *Nationalencyklopedin*. Henta 30. mars 2021.

* *Denne artikkelen bygger på «Monique Wittig» frå Wikipedia på svensk, den 9. august 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Alfred Eder** (fødd 28. desember 1953) er ein austerriksk tidlegare skiskyttar frå Piesendorf i forbundslandet Salzburg, som i perioden 1976-94 deltok i seks påfølgjande vinter-OL. Han vann to individuelle VM-medaljar i løpet av karrieren, begge i bronse. Sonen Simon Eder har delteke internasjonalt i skiskyting i fleire sesongar.

Aktiv
-----

Eder deltok i vinter-OL 1976 på austerriksk heimegrunn, utan å kunne gjere seg gjeldande høgt oppe på resultatlistene. Frå 1978 byrja han i enkeltrenn å hevde seg mot dei beste skiskyttarane i verda, men hans internasjonale gjennombrot kom fyrst i 1983 då han tok bronsemedaljen på 10 km under VM i Antholz. Tre år seinare vann han i Oslo si andre VM-bronse, då på normaldistansen over 20 km.

I sin beste sesong i verdscup-turneringa, 1985, vart han nummer fire. Han la opp i 1995, etter å ha delteke i 20 internasjonale meisterskap på rad.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap

* VM i skiskyting 1978 i Hochfilzen: Nr 11 på 10 km
* VM i skiskyting 1979 i Ruhpolding: Nr 8 på 10 km
* VM i skiskyting 1981 i Lahti: Nr 14 på 10 km
* VM i skiskyting 1983 i Antholz: Bronsemedalje på 10 km
* VM i skiskyting 1985 i Ruhpolding: Nr 4 på 10 km
* VM i skiskyting 1986 i Oslo: Bronsemedalje på 20 km
* Vinter-OL 1988 i Calgary: Nr 4 i stafett
* VM i skiskyting 1989 i Feistritz: Nr 9 på 20 km
* VM i skiskyting 1990 i Oslo: Nr 12 på 10 km
* VM i skiskyting 1991 i Lahti: Nr 18 på 20 km
* Vinter-OL 1994 på Lillehammer: Nr 10 på 20 km

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
* *Denne artikkelen bygger på «Alfred Eder» frå Wikipedia på tysk, den 15. desember 2013.*