recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Castel Gandolfo ved Albanosjøen i Albanarfjella
**Albanarfjella** (italiensk *Colli Albani*) er ei vulkansk fjellkjede i Italia, om lag 20 km søraust for Roma og om lag 24 km nord for Anzio. Det høgaste fjellet er Monte Cavo på 950 meter over havet. Det er to små kalderaer som inneheld innsjøane Albanosjøen og Nemisjøen. Bergarten i åsane vert kalla peperino (lapis albanus), som er ein spesiell type tuff, ein kombinasjon av oske og småstein som er nytt for bygging og som gjev eit mineralrikt substrat for vindruer. 

Romarane kalla fjella Albanus Mons. På toppen låg ein heilagdom for Jupiter. Tempelet finst ikkje lenger i lag, men vegen Via Triumphalis opp til tempelet er framleis synleg.

Av byar og landsbyar i Albanarfjella finn ein: 

* Albano Laziale
* Ariccia
* Castel Gandolfo
* Colonna
* Frascati
* Genzano di Roma
* Grottaferrata
* Lanuvio
* Lariano
* Marino
* Monte Porzio Catone
* Monte Compatri
* Nemi
* Rocca Priora
* Rocca di Papa
* Velletri

Vulkansk aktivitet
------------------

Dei to siste utbrota frå Albanarfjella var for rundt 37 000 til 41 000 år sidan.
Området er ofte utsett for små jordskjelv, brady-seismikk og utslepp av karbondioksid og hydrogensulfid i atmosfæren. Dette ser forskarar på som teikn på at eit magmakammer 5-6 km under overflata sakte byggjer seg opp og enkelte meiner at dette kan føre til nye utbrot. Om så skulle skje vil Roma, som berre ligg 25-30 km unna, ligge i faresonen. 

Det er skriftlege kjelder om eit utbrot i 114 f.Kr. men det finst ingen geologiske spor som stadfestar noko slikt og ein meiner at det i staden må ha vore ein stor skogbrann.

Vulkanen slepp ut store mengder karbondioksid. Dette kan potensielt vere dødeleg om ein skulle få store konsentrasjonar i søkk i terrenget ved vindstille vêr. I september 1999 vart 29 kyr kvelte på grunn av store gasskonsentrasjonar på nordvestsida av fjellet. Åtte sauer døydde i ei liknande hending i oktober 2001.

Panorama
--------

Albanarfjella.

Utsyn over vulkansjøar frå Monte Cavo.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alban Hills» frå Wikipedia på engelsk, den 15. november 2007.*

### Fotnotar

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 13. mars 2007, henta 15. november 2007
2. 1 2  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 13. februar 2006, henta 15. november 2007
3. ↑
4. ↑  *arkivkopi* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 2. juni 2006, henta 2. juni 2006

Bakgrunnsstoff
--------------

* Italiensk forskingsprogramm på Albanarfjella
* Geokronologi og stratigrafi om Alabanarfjella Arkivert 2007-03-07 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Alazani** (georgisk ***ალაზანი***, aserbajdsjansk ***Qanıx***) er ei elv som renn gjennom Kaukasus, og er ei av dei store sideelvene til Kura i austlege område av Georgia med ei lengd på 351 km. Delar av elva dannar grensa mellom Georgia og Aserbajdsjan, før ho møter Kura ved Mingəçevir-reservoaret.

Alazani har sitt utspring i Store Kaukasus der to små elvar renn i hop like sør for ryggen. Ho renn først gjennom området Akhmeta mot sør, så gjennom den frodige Alazanidalen i Kakheti mot søraust. Alazani er senteret for georgisk vindindustri, og i fleire hundre år var det frå her persarane invaderte områda lenger nord. 

Alazani tørkar som regel heilt ut om vinteren, men seint på våren, då snøen smeltar i fjella, vert ho særs stor, og fører ofte med seg flaum. Elvar vert hovudsakleg brukt for vatning og drikkevatn. På 1990-talet bygde kinesiske investorar eit lite vasskraftverk, som nyttar seg av den sterke straumen i Alazani. Elva er òg populær for rafting blant turistar. 

Elva er noko forureina av uhandsama kloakk frå byar og andre busetjingar og jordbruksureining. I distrikta Kvareli og Lagodekhi er vasskvaliteten dårleg. 

Alazani gjev òg namnet sitt til forskjellige georgiske vinar, mellom anna dei halvtørre vinane *Marani Alazani Valley* og *Old Tbilisi Alazani*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alasani» frå Wikipedia på tysk, den 8. februar 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Lite nedbrotne læger av gran
Kaftig nedbrote, mosegrodd granlåg
**Læger** eller *fall* er liggjande, daud stammeved i skogen. Ordet er fleirtal av *ei låg*, men vert likevel ofte bruka som eit eintalsord (*eit læger*).

Læger vert klassifisert i tre nedbrytingsstadium.

Læger speler ei nøkkelrolle for det biologiske mangfaldet i skogen, sidan mange artar, spesielt lav og insekt, har spesialisert seg på å bryte ned daud ved. Nokre sjeldne artar er avhengige av daud ved i alle nebrytingsstadia for å greie seg over tid. I Fennoskandia kan opptil en firedel av dei skoglevande artane vere avhengige av leveområde med daudved. Den mest artsrike gruppa er makrosopp med om lag 1500 artar som bryt ned ved. Mange andre organismar, som mosar, lav, virvellause dyr, fuglar og små pattedyr bruker daud ved i større eller mindre grad gjennom livssyklusen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Miljøregistrering i skog Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC

 |
**Hallvard Lie** (18. januar 1905–7. april 1995) var ein norsk filolog frå Nord-Fron, ein pioner i litterær stilforskning og viktig bidragsytar til sagaforskninga og forståinga av skaldediktinga.

Lie tok examen artium på latinlinja ved Eidsvoll landsgymnas i 1926 og magistergraden i norrøn filologi ved Universitetet i Oslo i 1936 på avhandlinga *Studier i Heimskringlas stil*. Frå 1937 til -48 var han bibliotekar ved Universitetsbiblioteket i Oslo. Han vart dr. philos. i 1948 på avhandlinga *Jorvikferden* og var dosent ved Universitetet i Oslo til 1955.

Frå 1955 var han professor i litteraturhistorie med særleg vekt på mellomalderlitteratur. I 1967 gav Lie ut *Norsk verselære* 
og han omsette både Njåls, Egils og Gisle Surson-sagaene og skreiv ei rekke artiklar om skaldediktinga.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
Halltorps kyrka er ein festningskyrkje. 
Foto:
Henrik Sein delbach
 

**Halltorp** er ein svensk tettstad i Kalmar kommun i Kalmar län i Småland. I 2005 hadde sjølve tettstaden 292 innbyggjarar, medan krinsen bestod av 639 innbyggjarar. Det er den minste tettstaden i Kalmar kommune og ligg om lag 30 km sør for Kalmar der åkerlandskapet går over i skogsområde. Halltorp har barnehage og barneskule, 1.-6. trinn, medan 7.-9. klasse vert bussa til Ljungbyholm.

Halltorp voks fram rundt Halltorps kyrka, som er ei festningskyrkje frå 1100-talet. Ho ligg ved eit gammalt vegkryss, der vegen mellom Söderåkra, Halltorp og Voxtorp møtes mellom kysten og skogen. Halltorpselva var truleg òg farbar ganske langt innover på den tida. På begge sider av elva kan ein i dag sjå fornminne frå bronsealderen og jernalderen. I 1899 blei jernbanelinja Kalmar-Torsås innvigd, og då blei Halltorp ein stasjon på linja. 

Store delar av Halltorp eies av godset Värnanäs.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Halltorp» frå Wikipedia på bokmål, den 2. juli 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tätorter i Kalmar kommun - Halltorp Arkivert 2010-09-09 ved Wayback Machine.

Koordinatar: 56°30′00″N 16°06′10″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
*For elva, sjå Elva Rio Grande på Eldlandet. For andre elvar og stader som heiter Rio Grande, sjå Rio Grande.*

| Rio Grande |
| --- |
| Byen i 2006.Byen i 2006. Byen i 2006. |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Rio Grande på Eldlandet |
| **Byvåpenet til Rio Grande på Eldlandet** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Provins  Øy | Argentina  Tierra del Fuego  Storøya |
| Grunnlagt | 11. juli 1921 |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2010) | 67,038 |
| Koordinatar | 54°47′″S 67°42′″W﻿Koordinatar: 54°47′″S 67°42′″W﻿ |
| Høgd over havet | 5 m |
| Tidssone | -3 (UTC-3) |
| Diverse anna |
| Postnummer | V 9420 |
| Telefon-retningsnummer | +54 2964 |

**Rio Grande** er ein by heilt sør i Argentina, på Storøya i Eldlandet. Rio Grande hadde over 67 000 innbyggjarar i 2010, og er med det den største byen på Eldlandet. Byen blir rekna som den industrielle hovudstaden i provinsen Tierra del Fuego.

Historie
--------

Byen tok form på slutten av 1800-talet, då sauebønder tok til å slå seg ned på denne delen av Storøya. Her ved elveosen av elva Rio Grande var det både gode beitemarker, godt drikkevatn og fri tilgang til kysten. Offisielt vart byen grunnlagt den 11. juli 1921. Styresmaktene ynskte på den tida å gjera Rio Grande til eit jordbrukssentrum.

Den fyrste tida vart landet delt mellom nokre få familiar med store eigedomar. Dette endra seg i 1925, då det kom ein ny jordbruksreform. No vart storfedrift den viktigaste økonomiske aktiviteten i området. 

Folketalet har vokse raskt i byen sidan 1980-talet. Det kjem av at styresmaktene har gjeve gunstige skattetilhøve for innbyggjarane i Rio Grande for å støtta opp om meir industri. Det har dukka opp mange industrielle verksemder her, særleg produsentar av elektronisk utstyr, som bærbare PC-ar. Fram til 2006 vart desse varene alltid importert til Argentina, men i 2010 vart 42 % av varemarknaden dekt av verksemder frå Rio Grande og Vicente López. Lønsnivået i byen er også relativt høgt, noko som tiltrekkjer seg mange industriarbeidarar frå Argentina og andre søramerikanske land. 

Byen har også eigen internasjonal flyplass.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Río Grande, Tierra del Fuego» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juni 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Årø** er ein stad i utkanten av Molde. Årø har ein del industri og nokre handelsbedrifter og er eit viktig trafikknutepunkt der riksveg 64 mellom Åndalsnes og Kristiansund kryssar E39 like ved Molde lufthamn, Årø.

Namnet
------

Norrønt *Árøy*, samansett av *ár*, genitiv av å (mindre elv) og *øy*, flat strekning ved vatn. Offisiell skrivemåte var til 1995 *Årøy*, i samsvar med eldre uttale.

I matrikkelen består staden av Årø ytre (gnr. 33), Årø indre (gnr. 34) og Årøneset (gnr. 35) i Molde kommune.

Årø ligg om lag 5 km aust for Molde sentrum ved Fannefjorden. Molde Lufthamn ligg ved utløpet av Årøelva på Årø. Av øvrige store bedrifter på Årø finn ein Oskar Sylte Mineralvannfabrikk og Brunvoll thruster. Årø har òg hatt konfeksjonsindustri då Høvding Konfeksjonsfabrikk hadde produksjon der. Området er derimot ikkje noko industristad, men eit bustadområde som består av av einebustader bygd i åra frå om lag 1960 og framover til Molde Lufthamn opna i 1972 og det vart innført begrensingar i nyetableringane. Desse begrensingane vart seinare oppheva og dei seinare åra er det bygd fleire nye einebustader på Årø. Det ligg òg nokre større, eldre og staselege gardar, som til dømes Krohngården, på Årø.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Årø» frå Wikipedia på bokmål, den 21. oktober 2008.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Finansdepartementet. Matrikkelutkastet av 1950 (digital utgåve ved Dokumentasjonsprosjektet): Møre og Romsdal, Bolsøy
* O. Rygh: *Norske Gaardnamne* (Fabritius, Kristiania 1897–1936; digital utgåve ved Dokumentasjonsprosjektet): b. 13, s. 3 & 281
* Statens kartverk. *Noregsglasset* Arkivert 2005-06-25 ved Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Félix Morisseau-Leroy** (fødd 13. mars 1912 i Grand-Gosier i Haiti, død 5. september 1998 i Miami i USA) var ein haitisk forfattar som skreiv dikt og skodespel på kreolspråket haitisk. Han var den fyrste større forfattaren som brukte dette språket i forfattarskapen sin. I 1961 lukkast han i få det anerkjent som det offisielle språket i Haiti. Morisseau publiserte også arbeid om det franske språket, det haitiske språket og haitisk-fransk litteratur. I 1981 busette han seg i Miami i Florida, der han var ei av dei viktigaste årsakene til at dei haitiske gruppene klarte å samle seg rundt haitisk som felles språk. Han var også ein av pådrivarane for at språket skulle verte studert i akademia. Morriseau-Leroy døydde i Miami i 1998.

Bibliografi i utval
-------------------

* *Plénitudes* (1940, poesi)
* *Natif-natal, conte en vers* (1948, novelle)
* *Dyakout* (1951, poesi)
* *Wa Kreyon* (1953, skodespel)
* *Haitiad and Oddities* (1991, poesi)
* *Les Djons d’Haiti Tom* (1995)

Kjelder
-------

* «Félix Morisseau-Leroy» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 10. mai 2011.

### Referansar

1. ↑  Haitisk: Feliks Moriso-Lewa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Carl Peter Parelius Essendrop** (6. juni 1818–18. oktober 1893) var ein teolog frå Christiania. Han var biskop i Tromsø og seinare i Kristiania, dessutan kyrkjeminister i to år i Frederik Stang-ministeriet. Essendrop var ein dei sentrale leiarane i Den norske kyrkja på 1800-talet. Han utmerkte seg som ein flink administrator og særprega predikant. 

Essendrop studerte teologi ved Universitetet i Kristiania frå 1835 og vart cand.theol. i 1839. Frå 1842 underviste han på katedralskulen i Trondheim. År 1849 vart han utnemnd til sokneprest i Klæbu og samstundes styrar av Klæbu seminar. 1859-60 var han kortvarig sokneprest i Melhus. Perioden 1860-67 var Essendrop biskop i Tromsø stift. Seint i 1867 tok han over som stiftsprost i hovudstaden og sokneprest til Vår Frelsers menighet. Essendrop var 1872-75 statsråd og sjef for Kyrkje- og utdanningsdepartementet. I oktober 1874 vart han utnemnd til biskop i Kristiania stift, etter forgjengaren Jens Lauritz Arup var død. Essendrop vart vigsla til gjerninga i januar 1875, og sat i posisjonen til han døydde hausten 1893. Valperioden 1877-79 møtte han som varamann på Stortinget.

Essendrop gav mellom anna ut *Prædikener til alle Aarets Søn- og Helligdage* (1873), *Til Kristiania Stifts Præster fra Stiftets Biskop* (1883), *Taler ved Kirkeindvielser samt Bispe- og Prestevielser* (1893).

Kjelder
-------

* Store norske leksikon
* lokalhistoriewiki
**Carl Otto Lund** (15. november 1863–15. desember 1936) var ein norsk jurist og politikar frå Larvik som representerte einmannskrinsen Strømsø og Tangen på Stortinget frå 1916 til -21, vald for partiet Høgre.

Til liks med den samnemnde faren utdanna Lund seg til sakføraryrket. Han vart cand. jur. i 1887 og arbeidde dei neste fire år som eidsvoren fullmektig hos byfogden i Drammen. Frå 1892 var han overrettssakførar i Drammen. Jamsides hadde 1891-1900 jobben som formannskapssekretær i Drammen. I tida 1907-1033 var han også aktor ved Drammens meddomsrett.

Lund var medlem i bystyret i Drammen i 21 år frå 1901 til -22, ordførar i seks år av åra, 1907-13. I tillegg var han formann i likningskommisjonen i Drammen. Frå 1916 til 1928 var medlem i hovudstyret i Den Norske Sakførerforening, viseformann dei siste 8 åra. Lund var i 25 år styreformann Drammens og Oplands Kreditbank og styremedlem i ein rekke industribedrifter og reiarlag.

Periodane 1916-18 og 1919-21 var Lund valkrinsen Strømsø og Tangen sin mann på Stortinget. Den fyrste treårsbolken hadde han plass i Budsjettkomiteen, i den siste i Finans- og tollkomiteen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2018-09-19 ved Wayback Machine.
**Carl Konow** (20. februar 1806–6. november 1876) var ein norsk kjøpmann og stortingsmann frå Bergen. Wollert Konow den eldre var far hans.

Konow gjekk 1821-23 i handelslære på ein skule i [[Brixton] i England. Frå 1823 dreiv han handel i heimbyen Bergen gjennom eige handelshus. Seinare vart han medeigar i firmaet Johan C. Martens & Co. Han var medlem av formannskapet i Bergen 1840-48, forlikskommissær frå 1862. Direktør i Bergens Privatbank 1856-70.

Konow representerte Bergen på Stortinget 1848-51 og 1857-58. I 1848 var han sekretær i konstitusjonskomiteen og komiteen om pengekrisa, dessutan medlem av komiteen om skattestellet i byane. Han var i 1851 medlem av komiteen om jarnbaneanlegg, og både i 1851 og 1857 medlem av budsjettkomiteen. 1857 og -58 medlem av valkomiteen, på siste tinget også medlem i komiteen om statslån. I 1851 reiste han til Spania som utsending frå regjeringa, målet var å få redusert tollsatsane på fisk. 

Han døydde i Bergen i 1876.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
**Carl Julius Evensen** (3. desember 1851–3. oktober 1937) var ein norsk ishavsskipper og oppdagar. 

Han var fødd i 1851 i Sandefjord. Han utforska Antarktis i lag med mellom andre Carl Anton Larsen, og i 1893 nådde han Den antarktiske halvøya med dampbarken «Hertha» ved 69° 10ʹ sørleg breidde. Reisene til Evensen og Larsen var medverkande til å vekke interessa for utforskinga av Antarktis. Mellom anna oppdaga han truleg Hugo Island. 

Han har fått Cape Evensen og Evensen Nunatak i Antarktis kalla opp etter seg.

Personleg liv
-------------

Carl Julius Evensen var gift med Severine Marie Jensen i 1879. Karl var skippar og budde i Oslo og Sandefjord. Carl og Severine fekk åtte barn i alt, og dei fleste emigrerte til USA.

Kjelder
-------

1. ↑  Henriksen, Petter, red. (2007). «Carl Julius Evensen». *Store norske leksikon* (på Norwegian). Oslo: Kunnskapsforlaget. Henta 16. desember 2912.  CS1 maint: Unrecognized language (link)
2. ↑  «Karl Julius Evensen». Ancestry. Henta 11. juli 2012.

* *Denne artikkelen bygger på «Carl Julius Evensen» frå Wikipedia på engelsk, den 16. desember 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister

 |
*Retrospection - nocturne*. Notar til verk av Edward O. Eaton.
Nocturne i G-moll, op. 37, av Chopin
Ein **nokturne** eller **noktyrn** (frå fransk *nocturne* som tyder «nattleg», frå latin *nocturnus*) er vanlegvis eit musikalsk stykke som er inspirert av, eller gjev ei kjensle av, natta.

Historie
--------

Namnet nokturne vart først nytta om musikkstykke på 1700-talet, då det indikerte eit stykke i fleire satsar, normalt spelt for ein kveldsfest og så lagt bort. Stundom hadde dei det italienske namnet *notturno*, som Wolfgang Amadeus Mozart sine *Notturno i D*, K.286 og *Serenata Notturna*, K. 239.

Den noverande forma som eit enkelt karakterstykke, vanlegvis skriven for piano, vart dyrka fram på 1800-talet. Dei første nokturnane skrivne med denne tittelen vart komponerte av den irske komponisten John Field. Den mest kjende eksponenten for musikkforma var Frédéric Chopin, som skreiv 21 av dei. Eit av dei mest kjende stykka frå 1800-talet sin salongmusikk var «Femte Nocturne» av Ignace Leybach. Seinare komponistar som skreiv nokturnar for piano var mellom andre Gabriel Fauré, Alexander Scriabin, Erik Satie (1919), Francis Poulenc (1929) og Peter Sculthorpe. 

Nokturnar er ofte rolege, uttrykksfulle og lyriske, og ofte heller dystre, men kan òg vere framført i mange forskjellige stemningar. Den andre orkestrale nokturnen til Claude Debussy er til dømes særs livleg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nocturne» frå Wikipedia på engelsk, den 27. august 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Wignall, Harrison James, «Mozart and the 'Duetto Notturno' Tradition", *Mozart-Jahrbuch*, 1993.
* Wignall, Harrison James, «Duetto notturno", *The New Grove Dictionary of Music and Musikars*, (ed. Sadie), London, MacMillan, 2000.
* Mozart's Notturno in D, K.286: Chicago Symphony Orchestra program notes Arkivert 2016-03-13 ved Wayback Machine.

1. ↑  «Nocturne Definition from the Free Merriam-webster Dictionary». *Merriam-webster.com*.
2. ↑  Hubert Unverricht and Cliff Eisen, «Serenade", *The New Grove Dictionary of Music and Musikars*, second edition, edited by Stanley Sadie and [[John Tyrrell (musicologist)}John Tyrrell]] (London: Macmillan Publishers, 2001).
3. ↑   Brown, Maurice J.E. and Hamilton, Kenneth L.. «Nocturne (i)», *Grove Music Online*, red. L. Macy (henta 1 September 2012), grovemusic.com (krev medlemskap)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC

 |
**Just Johan Bing Broch** (13. november 1854–1. januar 1947) var ein norsk ingeniør og politikar, fødd i Kristiania. Han representerte Venstre på Stortinget frå 1898 til 1903.

Broch var son til ein offiser. Etter eksamen frå Nissens skole i Kristiania i 1871 utdanna han seg 1871-74 i tekniske fag i Örebro i Sverige og 1879-80 i Dresden i Tyskland. Frå 1874 til -79 arbeidde han ved jarnbaneanlegga i Noreg. Etter studiane i Dresden var han perioden 1883-91 tilsett i kanalvesenet. Deretter tok han tre nye år, 1891-94, ved jarnbaneanlegga. Han vart tilsett som seksjonsingeniør ved Noregs Statsbaner på Hamar i 1894, ei stilling han hadde til han i 1913 vart sjef for Stavanger distrikt av NSB.

Broch var varamann til Stortinget 1898-1900 for valkrinsen Hamar, Lillehammer og Gjøvik. Han møtte allereie frå 18. februar 1898, då den valde representanten, Johannes Steen, dagen før vart utnemnd til statsminister i Noreg. Broch var medlem av jarnbanekomiteen, og i 1900 sekretær i komiteen som arbeidde med plasseringa av Norges Tekniske Høgskole. Perioden 1900-03 var Broch vald til å representere same krinsen på Stortinget. Heile valbolken var han med i jarnbanekomiteen, formann 1902-03. Elles var han medlem av Lagtinget. Han var med i deputasjonen som Stortinget sende til opninga av Ofotbanen i 1903. Broch var med i bystyret på Hamar frå 1898 til han flytta, ordførar i 1911.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
**Justerteori** er ein type kvantefeltteori som er invariant eller symmetrisk ved såkalla justertransformasjonar. Frå elektromagnetismen kjenner ei enkel form for justerinvarians sidan nullpunktet for det elektriske potensialet kan veljast fritt. Til dømes vel ein potensialet på den negative batteripolen i ein straumkrins ofte lik null volt. 

Justerinvariante kvantefeltteoriar har frå 1970-åra hatt stor suksess i teorien for vekselverknadane mellom elementærpartiklar. Både elektrosvak teori og kvantekromodynamikk, som til saman utgjer standardmodellen for elementærpartikkelfysikk, er justerinvariante teoriar. 

Omgrepet juster i justerteori siktar til overflødige fridomsgrader i Lagrangefunksjon som ikkje er direkte mogelege å observere. For ein generell lokal justertransformasjon vil felta i Lagrangefunksjonen transformere ikkje-trivielt. Lagrangefunksjonen inkluderer justerfelt, og hos desse er transformasjonseigenskapar er bestemt av kravet om at verknaden skal vere invariant. Til ei kvar Lie-gruppe har ein eit sett med tilhøyrande generatorar. For kvar generator har teorien eit vektorfelt, kalla eit justerfelt. For ein kvantisert justerteori kallast eksitasjonar av justerfelta for justerboson.

Kjelder
-------

* justerteori. (2012-02-23) I *Store norske leksikon*. Henta frå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC
* NDL

 |
**«Just One of Those Things»** er ein song skriven av Cole Porter for musikalen *Jubilee* i 1935. 

Songen vart seinare framført i Doris Day-filmane *Lullaby of Broadway* (1951) og *Young at Heart* (1954).

Påverknad på popkulturen
------------------------

Songen har vorte ein standard i American Songbook og det er gjort mange innspelingar av songen. Av artistane som har spelt inn songen finn ein Ella Fitzgerald, Louis Armstrong, Billie Holiday, Sarah Vaughan, Bing Crosby, Doris Day, Lena Horne, Frank Sinatra, Mel Torme, Louis Prima, Diana Krall, John Barrowman, Lionel Hampton, Claude Bolling, Oscar Peterson, Sidney Bechet, Nellie McKay, Erin McKeown, Joan Morris, Jamie Cullum go The Pogues med Kirsty MacColl. Nat King Cole spelte han inn som tittelsporet i 1957 på albumet hans *Just One Of Those Things*. Peggy Lee spelte inn ein stilmessig arrangert versjon som nådde toppen av lista i 1950-åra. Maurice Chevalier tok med songen i ein Cole Porter-medley på farvellalbumet hans, som kom ut på 80-årsdagen hans. Shirley Bassey spelte inn songen i 1963 for EPen *In Other Words...*.

Den siste episoden av *M\*A\*S\*H* henta namnet sitt frå ei linje i songen, «Goodbye, Farewell and Amen».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Just One of Those Things» frå Wikipedia på engelsk, den 21. april 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
**Elektromotorisk spenning** (*ems*) er spenninga mellom polane til ei elektrisk straumkjelde som ikkje leverer straum. Ems har symbolet ℰ, \epsilon , {\displaystyle {\mathcal {E}}} eller berre *E*. Eininga er volt (V).

Den elektromotoriske spenninga til eit elektrisk batteri kan målast ved hjelp av eit voltmeter kopla til pluss- og minuspolen på batteriet. Så lenge ikkje noko anna er kopla til batteriet, vil den store motstanden i voltmeteret gjere at særs lite straum går i kretsen. Voltmeteret vil dermed tilnærma måle den elektromotiske spenninga. 

Den elektromotoriske spenninga til ei spenningskjelde i ein krins er lik summen av den indre og ytre spenningen:

*ℰ = RiI + RyI*
Sidan *RyI = Up* (polspenninga) kan vi sjå at polspenninga alltid vil vere mindre enn eller lik den elektromotoriske spenninga. Vi kan òg sjå frå likninga at viss spenningskjelda er ubelasta, så er den elektromotoriske spenninga lik polspenninga.

*Elektromotorisk kraft* er eit eldre omgrep for elektromotorisk spenning, forkorta EMK eller emk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Elektromotorisk spenning» frå Wikipedia på bokmål, den 29. august 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NDL

 |
Fire knelande menn måla av Pieter van der Plas, circa 1647
**Kneling** er ei nedsenkt kropsstilling der eit eller begge knea rører bakken. Ho kan brukast til ei rekkje ulike føremål, som ei kvilande stilling, til å uttrykka høgtid, respekt eller underkasting, eller i samband med ulike aktivitetar.

Det finst ulike variantar av stillinga. Ho kan vera symmetrisk, med begge knea i bakken, eller asymmetrisk, med eit kne i bakken og det andre meir løfta, som når ein sit på huk. Ho kan minna meir om ståing, med opprett kropp og lår, eller sitjing, der låra kviler på dei bøygde føtene. Vidare kan ein kvila foten på bakken slik at fotsålen vender oppover, eller setja tærne i bakken slik at ein eller begge fotsålane vender bakover.

Bruk
----

*Love's Greeting* (ca. 1861) av Dante Gabriel Rossetti
Kneling med eit kne i bakken og den andre foten i bakken med kneet opp kan brukast til ulike handlingar, som friing eller skyting.

Kneling med begge knea og føtene kvilande på bakken er ei vanleg sitjestilling som mellom anna er utbreidd i Japan, der ho har det formelle namnet seiza.

Ein finn døme på kneling i samband med fleire former for religionsutøving. Det er del av den muslimske bønestillinga. I fleire kristne samfunn kneler ein også ved bøn, eller når ein tek imot nattverd.

Kjelder
-------

1. ↑  Hewes 1955, s. 240-241.
2. 1 2  Hewes 1955, s. 240.

* Hewes, Gordon W. (1955), «World Distribution of Certain Postural Habits», *American Anthropologist* **57** (2): 231–244
Geometrisk konstruksjon nytta av Hipparkhos for å finne avstanden til sola og månen.
***Almagest*** er hovudverket til astronomen Klaudios Ptolemaios frå Alexandria frå 100-talet og den viktigaste kjelda til kunnskapen vår om astronomisk forsking i antikken. Tittelen kjem frå arabarane, som oversette verket i 827. Det opphavlege greske namn var *Megále syntaxis* (Det store systemet), megále vart seinare til megíste (største) som, med den arabiske artikkelen føre vart forvanska til *Al mágisti*. Verket består av i alt 12 bøker som omhandlar forskjellige tema. 

Verket handlar om den tilsynelatande rørsla til stjernene og planetane og var akseptert i meir enn tolv hundre år fram til Kopernikus.

### Kosmos i følgje Ptolemaios

Kosmologien i *Almagest* består av fem hovudpunkt, kvart av dei er eit eige kapittel i Bok 1. 

* Himmelen er sfærisk og flyttar seg som ein sfære.
* Jorda er ein sfære.
* Jorda er i sentrum av kosmos.
* Jorda, i forhold til fiksstjerner, har ikkje noko storleik og må handsamast som eit matematisk punkt.
* Jorda flyttar seg ikkje.

Kjelder
-------

* Almagest. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014 frå .

* *Denne artikkelen bygger på «Almagest» frå Wikipedia på engelsk, den 17. oktober 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Ptolemaios. *Almagest*. , Book I, Chapter 5.

Bakgrunnsstoff
--------------

* University of Vienna: Almagestum (1515) PDF

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BNE

 |
Krusifiks frå Lårdal, no i mellomalderutstillinga i Kulturhistorisk museum
**Lårdal stavkyrkje** stod, som dagens kyrkje, på grunnen til prestegarden Eik (gnr. 21), men ved prestegardstunet, om lag 170–180 meter lengre sør. Soknet og presten er nemnde i 1396 og i 1424. Lårdal prestegjeld («Laur dall preeste gield») er omtala i 1547, men prestegjeldet må altså ha eksistert ei god stund tidlegare. I Jens Nilssøn sin visitasrapport går det fram at kyrkja ligg sør for prestegarden, og Eik-namnet (eller «Eg») vert òg nytta. Soknet vert kalla «Lauerdall» (altså Lårdal) og har tre anneks i Eidsborg, Høydalsmo og Øyfjell.

Kyrkja skal i likhet med Eidsborg ha vore ei einskipa stavkyrkje, og i 1662 vart det meld at taket var «ganske vanmægtigt» og svalene rundtom «ganske unyttige og forladne». Bekymringsmeldingane vart gjentekne i 1668 etter at naudsynte vølingar ikke var utførte. Kyrkja vart riven i 1684 og erstatta med ei ny tømmerkyrkje på same staden. Denne vart avløyst av dagens kyrkje lengre nord i 1832. Den gamle kyrkjegarden skal vere jamna med jorda.

Gjenstandar frå stavkyrkja
--------------------------

Eit krusifiks frå stavkyrkja er sendt inn til Oldsaksamlinga. Det er stilt ut i mellomalderustillinga i Kulturhistorisk museum. Ifølgje kyrkjeleksikonet har dessutan dagens kyrkje kalk og disk frå 1583, truleg overførte frå stavkyrkja i si tid. I kyrkja skal det òg finnast panelbord med figurmåleri daterte til 1300-talet.

Kjelder
-------

* Lorentz Dietrichson (1892). «Laardals kirke». *De norske stavkirker: Studier over deres system, oprindelse og historiske udvikling. Et bidrag til Norges middelalderske bygningskunsts historie*. Kristiania: Cammermeyer. s. 488.
* Herman Henriksveen, red. (1986). *Kirker i Telemark*. Stathelle: Flora forlag. s. 168–169. ISBN 82-90695-00-4.

* *Denne artikkelen bygger på «Lårdal stavkirke» frå Wikipedia på bokmål, den 20. september 2020.*

Fotnotar
--------

1. ↑  Diplomatarium Norvegicum III:529
2. ↑  Diplomatarium Norvegicum I:695
3. ↑  Diplomatarium Norvegicum X:730
4. ↑  Jens Nilssøn (1981). Yngvar Nielsen, red. *Biskop Jens Nilssøns visitatsbøger og reiseoptegnelser 1574–1597*. Carl Zakariasson. s. 377 og 379.
5. ↑  Dietrichson, s. 488.
6. ↑  Tømmerkyrkja vart teken i bruk same året, ifølgje Henriksveen (s. 168), medan Lårdalsoga tidfestar dette til 1688.
7. 1 2  Jan Brendalsmo: Kildegjennomgang: Middelalderske kirkesteder i Telemark (Riksantikvaren, 2016), s. 112.
8. ↑  Alf Henry Rasmussen (1993). «Lårdal kirke». *Våre kirker. Norsk kirkeleksikon*. Kirkenær: Vanebo forlag. s. 481. ISBN 82-75-27022-7.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Lårdal stavkyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
***Bayonetta*** er eit actionspel utvikla av PlatinumGames og utgjeve av Sega. Spelet kom opphavleg ut i Japan på spelemaskinane Xbox 360 og PlayStation 3 i oktober 2009, og i Europa og Nord-Amerika i januar 2010. Spelet vart seinare gjeve ut på Wii U samtidig med oppfølgjaren *Bayonetta 2*, som kom ut i september 2014 i Japan og oktober 2014 i Europa og Nord-Amerika. Ei forbetra utgåve av spelet vart gjeven ut til Microsoft Windows 11. april 2017 på Steam. Spelet vart gjeve ut globalt til Nintendo Switch i februar 2018, også samtidig med oppfølgjaren.

*Bayonetta* går føre seg i Vigrid, ein fiktiv by i Europa. Spelet handlar om heksa Bayonetta, som kan skifte ham og bruke fleire ulike våpen. Ho meistrar også magi, og kan bruke sitt eige hår til å kalle på demonar for å gjera av med fiendane sine. Spelet bruker eit karaktersystem som gjev spelarar karakterer avhengig av korleis dei presterer i spelet, og eit kampsystem som liknar det i *Devil May Cry*-serien.

Kjelder
-------

1. ↑  «ANMELDELSE: Bayonetta». Gamer.no. Henta 5. februar 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BNF
* BNF (data)

 |
Koordinatar: 35°54′N 36°43′E﻿

**Sarmin** (arabisk سرمين) er ein by nordvest i Syria i Idlib guvernement, 15 kilometer søraust for Idlib. Han ligg kring 390 meter over havet. Av stader i nærleiken finn ein Binnish i nord, Talhiyah i nordaust, Iffis i aust, Saraqib i søraust og al-Nayrab i sør. I følgje Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS), hadde Sarmin eit folketal på 14 530 i 2004. Han er den einaste staden i Sarmin *nahiyah* («underdistrikt»). Innbyggjarane er hovudsakleg sunnimuslimar.

Historie
--------

### Mellomalderen

Sarmin var åstad for eit stort slag mellom krossfararane og seldsjukk-tyrkarane. På 1200-talet vart byen hylla, men var liten, og innbyggjarane var ismailittar, i følgje Yaqut al-Hamawi. Ajjubide-herskaren i Hama og den lærde Abu'l-Fida skildra Sarmin som ein my med mykje land og område med særs fruktbar jord. Byen hadde ingen bymuyrar, og ein Jami-moské. I 1355 vart Sarmin vitja av Ibn Batutah, som skreiv om dei mange trea, hovudsakleg oliven, som voks der. Det vart laga såpe og såpa vart eksportert til Damaskus og Kairo. I tillegg vart ei parfyrmert såpe, farga raud og gul, laga. Det vart òg laga bomullsprodukt. På denne tida var det ein fin moské i Sarmin med ni kuplar.

### Den syriske borgarkrigen

Han vart bomba under den syriske borgarkrigen og ein av moskéane vart hardt skadd.

Kjelder
-------

1. 1 2  Folketeljing 2004. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Idlib guvernement. (arabisk)
2. ↑  Oweis, Khaled Yacoub. Syrian opposition won't talk to officials linked to crackdown Arkivert 2013-02-19 ved Wayback Machine.. *Reuters*. 2013-02-15.
3. 1 2 3  le Strange, 1890, s. 532
4. ↑  Cantlie, John (31. mars 2012). «Syria eyewitness dispatch: 'I watched as Assad's tanks rolled in to destroy a rebel town'». *Daily Telegraph*. Henta 15. juni 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Sarmin» frå Wikipedia på engelsk, den 15. juni 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* le Strange, Guy (1890). *Palestina Under the Moslems: A Description of Syria and the Holy Land from A.D. 650 to 1500*. Committee of the Palestine Exploration Fund.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Saros** er ein periode på 6585,32 dagar (18 år, 111/3 dag) som ein måne- eller solformørking gjentar seg, med forskyving vestover på 120 lengdegrader (på grunn av brøken 0,32). Dette tidsrommet omfattar 223 synodiske månader (= 6585,32 dagar), og òg 242 drakoniske månader (= 6585,36 dagar). Månen vender derfor etter forløpet av ein saros tilbake til omtrent same stilling i forhold til jorda, sola og knutane til månebanen, slik at vilkåret for formørking igjen blir nesten den same.

Ei rekkje formørkingar som tilhører same saros, vart kalla ein formørkingsfamilie. Ei svak, kontinuerleg forskyving i breidde set ei grense for talet på formørkingar i éin familie. Ei rekkje solformørkingar inneheld ca. 70 (av desse kring 45 totale eller ringforma), med ei lengd på kring 1200 år. Ein serie måneformørkingar inneheld kring 50, med ei lengd på 800 år. Saros var kjent alt av kaldearane 500-talet fvt.

Kjelder
-------

* Saros. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014 frå .

Bakgrunnsstoff
--------------

* NASA - Formørkingar og saros
**Missiltorpedobåt** (vanlegvis forkorta MTB) er ein type mindre krigsfartøy. Fartøystypen kjenneteiknast med liten storleik og stor våpenlast. I norsk samanheng kan dei godt reknast for å vere mellomstore. MTB er ei forkorting som historisk sett høyrer heime under 2. verdskrig. Den stod for MotorTorpedoBåt. No står MTB for MissilTorpedoBåt. Fartøya har vorte utstyrte med Penguin rakettar.

Desse fartøya høyrer til den same tradisjonen som båtar som blir kalla FPB (Fast Patrol Boat) eller berre PB (Patrol Boat) på engelsk. Dei har òg blitt kalla torpedobåtar. Noreg var tidleg ute med torpedobåtar og «Rap» som kom i 1873 er rekna som verdas fyrste dedikerte torpedobåt. Etterkvart kom to klassar MTBar på plass. Dei vart kalla 1. klasse og 2. klasse. Dei fekk klengenamnet Sigar-klassen på grunn av at dei såg ut som sigarar. Andre klassar norske MTBar er D-klassen, ELCO-klassen, Rapp-klassen, Tjeld-klassen (òg kalla NASTY-klassen), Snøgg-klassen, Storm-klassen, Hauk-klassen og Skjold-klassen.

MTBar har som taktikk å nytte kysten som skjul og å heile tida ha kontroll på kvar fienden er utan å verte oppdaga. Angrep skjer raskt og overraskande før båtane trekkjer seg attende. Dei norske MTBane er mellom dei få kampfartøya som skremmer dei største slagskipa under NATO-øvingar. Grunnen til det er at når dei store fartøya opererer nær opp til norskekysten veit dei at det finst våpen og personell som følgjer dei utan at dei har ein sjanse til å sjå kvar og når eit åtak vil kome. MTBane har tradisjonelt vore det raskaste som rører seg på kysten, og Skjold-klassen er rekna for å vere verdas raskaste krigsskip.

Kjelder
-------

* Forsvarsnett[*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om norske MTBar Arkivert 2005-02-06 ved Wayback Machine.
* Heimeside til MTB-kommandoen Arkivert 2005-03-07 ved Wayback Machine.
**Olimpiada Vladimirovna Ivanova** (fødd 26. august 1970) er ein russisk tidlegare friidrettsutøvar frå Munjaty i Tsjuvasjia som både i 2001 og 2005 vart verdsmeister i 20 km kappgang og i 2002 europameister på same distansen.

Aktiv
-----

Ivanova gjekk inn til sølvmedalje under verdsmeisterskapen 1997, før ein positiv dopingtest førte til at ho måtte levere tilbake medaljen. Ho vart der etter stengd ute i to år.

Både under VM i friidrett 2001 i Edmonton og EM i friidrett 2002 i München vann Ivanova kappgang-øvinga på suverent vis. Under sommarleikane 2004 i Aten tok ho sølvmedaljen, fire sekundar bakom greske Athanasia Tsoumeleka og ni sekundar framom Jane Saville frå Australia. Året etter gjekk Ivanova i mål til verdsbestetida 1.25.41 i verdsmeisterskapen 2005 i Helsinki, attåt gullmedaljen fekk ho 100 000 [[US-dollar]9 i premiepengar.

### Doping

Ivanova var utestengd frå friidretten i to år frå august 1997 etter å ha testa positivt under verdsmeisterskapen i Aten.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1997 i Aten: Diskvalifisert på 10 km
* VM 2001 i Edmonton: Gullmedalje på 20 km – 1.27.48, framom Valentina Tsibulskaja (1.28.49)
* EM 2002 i München: Gullmedalje på 20 km – 1.26.42, framom Jelena Nikolajeva (1.28.20)
* VM 2003 i Paris: Braut 20 km
* OL 2004 i Aten: Sølvmedalje på 20 km – 1.29.16, bakom Athanasia Tsoumeleka (1.29.12)
* VM 2005 i Helsinki: Gullmedalje på 20 km – 1.25.41, framom Ryta Turava (1.27.05)
* VM 2007 i Osaka: Braut 20 km

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Olimpiada Ivanova» frå Wikipedia på engelsk, den 12. august 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
|  |
| --- |
| **Anis** |
| AnisAnis |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Skjermplanteordenen Apiales |
| **Familie:** | Skjermplantefamilien Apiaceae |
| **Underfamilie:** | Apioideae |
| **Slekt:** | *Pimpinella* |
| **Art:** | **Anis** *P. anisum* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Pimpinella anisum***L. 1753 |

**Anis** (*Pimpinella anisum*) er ein art i skjermplantefamilien. 
Han er ein eittårig plante som stammar frå dei austlege middelhavslanda. Anis blir dyrka som krydderplante i alle tempererte land. 
Frukta inneheld ei aromatisk olje, og blir brukt som krydder i brød og bakverk eller i anislikørar.

I folkemedisinen blei anis i tidligere tider brukt saman med karve i graut til omslag, og i kokt mjølk mot hoste og håsleik. Anisolje blei brukt mot sug for brystet, og var rekna som eit effektivt middel mot hoggormbit.

Kjelder
-------


* «Anis», *Store norske leksikon*, 31. desember 2014


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
**Kallskaret naturreservat** er ein verna geologisk førekomst over Tafjord i Fjord kommune i Møre og Romsdal. 
Verneområdet dekkjer om lag 900 dekar og ligg på rundt 950 moh. Landskapet er kjenneteikna av pilarar av olivin på opptil to meter. Det er sparsamt med vegetasjon på den ørkenaktige raud-gulbrune grunnen. Reservatet er heilt omgjeve av Geiranger-Herdalen landskapsvernområde, og alt ligg innanfor verdsarvområdet Vestnorsk fjordlandskap.

Førekomsten inneheld granat-pyroksenitt og granatperidotitt (feilaktig kalla eklogitt) som dannar lag i olivinstein, dunitt. Bergartane vert rekna som vakre og har høg vitskapleg verdi. Dei vert nytta som referanse for tidlegare publiserte arbeid og vert framleis forska på. Området har ein gulbrun forvitringsfarge. Ein har mellom anna utsikt mot ein høg stake eller ei nål i olivinstein kalla Kallen og eit parti av kvit anortositt. 

I førhistorisk tid har det gått store fjellras ned mot Tafjord.

Kjelder
-------

1. ↑  Forvaltningsplan Arkivert 2015-09-24 ved Wayback Machine. Fylkesmannen/Fylkeskommunen, Møre og Romsdal, 2008, PDF lasta ned 1.mars 2014.

* «Kallskaret naturreservat» i *Store norske leksikon*, snl.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Naturbase

 |
**Anita Márton** (fødd 15. januar 1989) er ein ungarsk friidrettsutøvar frå Szeged som vann kulestøyt ved innandørs-EM 2015 og 2017, samt innandørs-VM 2018. Ved dei store internasjonale meisterskapane utandørs har ho vunne sølv i VM 2017 og EM 2016, bronse i OL 2016 og EM 2014.

Aktiv
-----

Márton fekk bronsemedaljen i kulestøyt då ho ved EM 2014 i Zürich gjorde personbeste med 19,04 m. Tidleg våren 2015 vann ho øvinga ved innandørs-EM 2015 i Praha med eit støyt på 19,23 m. Under verdsmeisterskapen i Beijing fem månader etter forbetra Márton sitt personbeste til 19,48 meter og vart nummer fem. 

Ved EM 2016 tok ho sølvmedaljen, trass i moderate 18,72 m. To månader seinare presterte Márton sitt livs beste kulestøyt i finalen under Sommar-OL 2016, kula landa på 19,87 meter og gav henne bronsemedaljen. I mars 2017 forsvarte ho meistertittelen i innandørs-EM i [[]], med 19,28 m nådde ho nærare meteren lenger enn nummer to. Under London-EM same året sikra Márton seg sølvmedaljen med eit støyt på 19,49 m. Ved hall-VM 2018 i Birmingham støytte Márton 19,62 m og sigra framom sterke utøvarar som Danniel Thomas-Dodd frå Jamaica og Gong Lijiao frå Kina.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2009 i Berlin: Utslått i kvalifiseringa (16,80 m=nr 24)
* EM 2010 i Barcelona: Nr 11 – 17,78 m
* VM 2011 i Daegu: Utslått i kvalifiseringa (17,04 m=nr 22)
* EM 2012 i Helsinki: Nr 7 – 17,93 m
* OL 2012 i London: Utslått i kvalifiseringa (17,48=nr 23)
* VM 2013 i Moskva: Utslått i kvalifiseringa (17,32=nr 20)
* EM 2014 i Zürich: Bronsemedalje – 19,04 m
* VM 2015 i Beijing: Nr 5 – 19,48 m
* EM 2016 i Amsterdam: Sølvmedalje – 18,72 m, bakom Christina Schwanitz (20,17 m)
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Bronsemedalje – 19,87 m
* VM 2017 i London: Sølvmedalje – 19,49 m, bakom Gong Lijiao (19,94 m)
* VM 2019 i Doha: Nr 5 – 18,86 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anita Márton» frå Wikipedia på tysk, den 4. oktober 2019.*

* *Denne artikkelen bygger på «Anita Márton» frå Wikipedia på engelsk, den 4. oktober 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* IAAF-profil

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Anier Octavio García Ortiz** (fødd 9. mars 1976) er ein kubansk tidlegare hekkeløpar frå Santiago de Cuba, som vart olympisk meister på 110 meter hekk i 2000 og elles vann to VM-sølv og ein OL-bronse i same øvinga i tida 1999-2004.

García fekk sitt internasjonale gjennombrot då han vann 60 meter hekk ved innandørs-VM 1997 i Paris. Sommaren 1999 vann han 110 m hekk under dei panamerikanske leikane i Winnipeg og ein månad seinare sprang han inn til VM-sølv i Sevilla, tre hundredels sekund bakom vinnaren, briten Colin Jackson.

Under dei olympiske leikane i Sydney i september 2000 var García den suverene einaren på korthekken og sette samstundes personleg rekord med 13,00 sekundar. Året etter vann han VM-sølv nummer to på 110 m hekk i Edmonton, som sist på tida 13,07 sekundar og som sist tre hundredels sekund bak gullmedaljøren, som her var Allen Johnson frå USA. García avslutta den internasjonale medaljehaustinga med å knipe OL-bronsen i 2004, eitt hundredels sekund framom fjerde- og femtemann.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1996 i Atlanta: Utslått i kvartfinalane (13,58 =nr 18)
* VM 1997 i Aten: (13,46 i kvartfinalane, nr 16 - stite ikkje i semifinalane)
* VM 1999 i Sevilla: Sølvmedalje – 13,07, bakom Colin Jackson (13,04)
* OL 2000 i Sydney: Gullmedalje – 13,00, framom Terrence Trammell (13,16)
* VM 2001 i Edmonton: Sølvmedalje – 13,07, bakom Allen Johnson (13,04)
* OL 2004 i Aten: Bronsemedalje – 13,20, bakom Terrence Trammell (13,18)
* VM 2005 i Helsinki: Utslått i semifinalane (13, 99 =nr 22)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anier García» frå Wikipedia på engelsk, den 20. juli 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
DLR-tog ved Canary Wharf
**Docklands Light Railway** (**DLR**) er eit kollektivtilbod i Docklands i det austlege London. Linja blir administrert av Transport for London (TfL). Ho er ikkje ein del av London Underground, men er teikna inn på undergrunnkartet og er nært knytt til undergrunnen gjennom stasjonar der det er mogleg å gå direkte mellom undergrunnen og DLR. Linja blei opna av dronning Elisabeth II den 31. juli 1987. 

Toga er heilautomatiske, og har ingen førar. Det er ein konduktør (kalla *serviceagent*) om bord på kvart tog, som kontrollerer billettar og kontrollerer dørene. I nødstilfelle kan desse òg køyre toget. 

DLR blei føreslått bygd i slutten av 1980-åra, i samband med byfornyinga i Docklands. Linja skulle ligge i dagen, og har tre greiner med endeholdeplassar på stasjonane Tower Gateway, Stratford og Island Gardens. Det var planlagt å bruke moderne trikkar, men i staden valde ein den nyaste teknologien med førarlause tog. Det meste av sporet blei heva over bakken. Togene har berre ei lang vogn. 

Greinene kryssar kvarandre like ved Poplar, og det blir køyrt ruter på kryss og tvers mellom alle endestasjonane.

Stasjonar
---------

### Stasjonar på vest-austgåande greiner

* *Endestasjon:* Bank for sentrale London
* *Endestasjon:* Tower Gateway for Tower of London
* Shadwell (greinene til Bank og Tower Gateway skil lag rett etter Shadwell)
* Limehouse
* Westferry
* Poplar
* Blackwall
* East India

* West Silvertown
* Pontoon Dock
* London City Airport
* *Endestasjon:* King George V

* Canning Town
* Royal Victoria
* Custom House
* Prince Regent
* Royal Albert
* Beckton Park
* Cyprus
* Gallions Reach
* *Endestasjon:* Beckton

### Stasjonar på nord-sørgåande greiner

* *Endestasjon:* Stratford
* Pudding Mill Lane
* Bow Church
* Devons Road
* All Saints
* Poplar (sjå ovanfor)
* West India Quay
* Canary Wharf
* Heron Quays
* South Quay
* Crossharbour
* Mudchute
* Island Gardens
* Cutty Sark for Maritime Greenwich
* Greenwich
* Deptford Bridge
* Elverson Road
* *Endestasjon:* Lewisham

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Verdsarven i Aserbajdsjan** omfattar tre oppføringar på UNESCO si verdsarvsliste. Alle oppføringane i Aserbajdsjan er rekna som kulturarv.

Aserbajdsjan underteikna UNESCO-konvensjonen 16. desember 1993.

Den første aserbajdsjanske verdsarvstaden var Gamlebyen i Baku, med Sjirvansjahpalasset og Jomfrutårnet. Han vart teken med på lista i 2000.

Verdsarvstader
--------------

Desse stadene i Aserbajdsjan står på verdsarvlista. Årstala viser til kva tid stadene vart tekne med på lista av UNESCO.

| Namn | Bilde | Stad | År | Kriterium | Kode |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Gamlebyen i Baku, med Sjirvansjahpalasset og Jomfrutårnet |  | Baku | 2000 | Kultur: IV | 958 |
| Helleristingane i Gobustan |  | Gobustan | 2007 | Kultur: III | 1076 |
| Şəki Khanarpalasset |  | Şəki | 2019 | Kultur: II og V | 1549 |
|

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Verdensarven i Aserbajdsjan» frå Wikipedia på bokmål, den 25. august 2022 revisjon 22908291*

### Referansar

1. 1 2  «Azerbaijan: Properties inscribed on the World Heritage List» (på engelsk). UNESCO. Henta 25. august 2022.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Verdsarv i Aserbajdsjan**