recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ei underliggande luftspegling i Mojaveørkenen på våren. Det som ser ut som ein liten innsjø, er i røynda berre ei luftspegling av himmelen over.
Ei overliggande luftspegling ved Norskekysten
Ei **luftspegling** er eit optisk fenomen der lysstrålar vert bøygde av og lagar eit bilete av fjerne objekt. Som i ein spegl viser luftspeglinga eit bilete av noko som er ein annan stad. Prinsippet bak er derimot refraksjon og ikkje refleksjon.

Ei luftspegling er ikkje ein optisk illusjon. Det er eit verkeleg fenomen og ein kan ta bilete av det. Tolkinga av biletet er derimot opp til fantasien.

Årsak
-----

Årsakene til ei underliggande luftspegling (lysbøyinga er sterkt overdriven)
Kald luft har større tettleik enn varm luft og har difor ein større brytingsindeks. Når ljos rører seg frå kaldare til varmare luft vert det bøygd av temperaturgradienten («normalen» i figuren til høgre), når det flyttar seg frå varmare til kaldare vert det bøygd mot gradienten. Figuren til høgre viser ein lysstråle som kjem ovanfrå ned mot den varmare overflata. Viss lufta nær bakken er varmare enn lufta høgare oppe bøyer lysstrålane seg i ein konkav, oppovervendt bane. Når strålane treffer auget vårt oppfattar auget vårt det som dei kjem rett framanfrå, sjølv om dei i realiteten kjem ovanfrå. Resultatet blir då ei *underliggande spegling* der det ser ut som himmelen ligg nede på bakken. For ein som ser på kan dette sjå ut som vatn som reflekterer himmelen over. Slike luftspeglingar kan blant anna sjåast på glovarme asfaltvegar eller i ørkenar.

Dersom lufta ved bakken er kaldare enn lufta over vil lysbrytinga vere nedoverbøyd, og resultatet vil vere ei *overliggande spegling*, òg kalla ei hildring eller fatamorgana). Det vil då dannast eit bilete i horisonten som ser ut som det svevar over bakken. Slike luftspeglingar er mest vanleg i polare strøk eller i høgtliggande dalføre, og vert gjerne sett om morgonen etter ei kald natt. Dette har mellom anna ført til at ein i polarstrøka har trudd ein har sett øyar i det fjerne som i røynda berre var luftspeglingar. 

Normaltilstanden i jordatmosfæren har ein vertikal temperaturgradient med eit fall på kring 0,6 til 1 °C per 100 meters høgd (det vert kaldare jo høgare ein kjem). I følgje Minnaert må gradienten vere minst 2 °C per meter for å få ei luftspegling, og speglinga vert ikkje kraftig før gradienten når 4 eller 5 °C per meter. Desse tilhøva kan oppstå dersom det er sterk oppvarming på bakkenivå, til dømes når sola skin på asfalt eller sand.

Sjå òg
------

* Fatamorgana
* Hildring
* Refraksjon

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Luftspeiling» frå Wikipedia på bokmål, den 31. august 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Marcel Minnaert; The Nature of Light and Colour in the Open Air; 1948; ISBN 0-486-20196-1.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
**Ḥārimfjella** (arabisk جبال حارم) er eit høgland nord i Idlib guvernement nordvest i Syria. Fjella ligg i Ḥārim og Jisr Shuġūr distrikta i Idlib guvernement.

Ḥārim ligg mellom 36◦22′–36◦40′ E og 35◦46′–36◦14′ N i heilt vest på Aleppoplatået. Det dekkjer 600 km². Orontesdalen dannar vestgrensa. Roujsletta ligg i sør. Roujsletta og nord på Idlibsletta går langs austgrensa. Dānasletta (ein del av den nordlege Idlibsletta) skil Ḥārimfjella frå Jabal Simeon i nordvest. Dalen til ʻIfrīn og Amiksjøen ligg kring Ḥārimfjella i nord. 

Fjella har tre massiv. **Ḥalqa** (arabisk جبل حلقة) og **Bārīshā** (arabisk جبل باريشا) dannar det første massivet frå aust. Ḥalqa (som tyder «sirkelfjellet») syner til låge fjellplatå kring Dānasletta. Bārīshā, som ligg vest for Ḥalqa, dekkjer kring 230 km² og har ei høgd på 500–600 moh i snitt. Det høgaste punktet er 657 moh.

Det andre massivet er **Aʻlā** (arabisk جبل الأعلى) (òg kalla **Sumāq** جبل السماق). Dette fjellet er skild frå Bārīshā av Shalfsletta. Det høgaste punktet i Aʻlā er 819 moh. Dette fjellet har ein folkesetnad av drusarar.

Det tredje fjellet er **Wasṭānī** (arabisk جبل الوسطاني). Dette fjellet strekkjer seg 40 km frå Salqīn i nord mellom Orontesdalen og Roujsletta. Fjellet omfattar to massiv. Det nordlege vert stundom rekna som eit eige fjell kalla **Dwēli** (arabisk جبل الدويلة). Det høgaste punktet i Wasṭānī er Ḥanash (arabisk جبل الحنش) (847 moh).

Det veks mykje oliven og eik i Ḥārimfjella. Her finst òg mange arkeologiske stader.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Harimfjella» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mars 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
**Luftåtaket på Azizabad** fann stad fredag den 22. august 2008 i landsbyen Azizabad, som ligg i Shindand-distriktet i Herat-provinsen i Afghanistan. Rundt 90 sivile, 60 barn og 30 vaksne, vart drepne under åtaket og ei rekke bygningar i landsbyen vart trefte. Ein Taliban-kommandant var det planlagde målet for luftåtaket.

Oppsummering av hendingane
--------------------------

Afghanske regjeringsstyrkar og koalisjonsstyrkar var i gang med ein operasjon i området i jakta på ein Taliban-kommandant ved namn Mullah Siddiq. Åtaket på Azizabad vart sett i gang då etterretning indikerte at Siddiq var i landsbyen. I staden for å senda sivile agentar inn for å bekrefta dette vedtok kommandanten for koalisjonstyrkane å tilkalla flyet. Ei stor forsamling av sivile hadde denne dagen sett kvarandre i stemna i Azizabad for å minnast ein nyleg avdød lokal leiar. Rundt 90 menneske vart drepne og mange bustader vart øydelagde, ifølgje vitne i ein rapport som vart utarbeidd av den afghanske regjeringa, og som vart stadfesta av United Nations Assistance Mission in Afghanistan (UNAMA), leidd av Kai Eide. Åtaket vart utført av eit amerikansk AC-130 fly for bakkeåtak.

Reaksjon
--------

Dagen etter åtaket, laurdag den 23. august 2008, organiserte innbyggarane ein demonstrasjon retta mot dei afghanske troppane som hadde vorte utstasjonerte i Azizabad for å dela ut mat og anna. Mange menneske vart såra under ein konfrontasjon mellom bebuarar og soldatane.

Amerikanske talsmenn heldt fast på at fleirtalet av dei drepne var opprørarar, noko talsmannen til president Hamid Karzai, Humayun Hamidzada, avviste.

Kjelder
-------

1. ↑  «Afghan Minister: Probe finds 90 civilians killed in air strikes», *Beurs.nl*, 24. august.
2. ↑  «US air strike massacres civilians in western Afghanistan», *World Socialist Web Site*, 26. august 2008.
3. ↑  «Rights group: 78 Afghans killed; US to investigate» Arkivert 2008-08-27 ved Wayback Machine. *The Associated Press*, 24. august 2008.

* *Denne artikkelen bygger på «Azizabad-luftangrepet» frå Wikipedia på bokmål, den 22. oktober 2022.*
Fredrik Winsnes i Rosenborg-drakt
**Fredrik Guttormsen Winsnes** (fødd 28. desember 1975) er ein lækjar og tidlegare fotballspelar frå Trondheim. Han var med åtte seriemeisterskap og to cupmeisterskap med Rosenborg Ballklub i tida 1997-2005. Winsnes spelte 19 landskamper for Noreg i åra 2001-09. Midtbanespelaren var kjend som ein iherdig og flink pasningsleggjar.

Winsnes spelte lokal seriefotball med Ranheim IL til han i 1997 debuterte på Rosenborg i eliteserien. Dei neste sesongane opplevde han mykje suksess med trønderklubben. Sesongen 2002 var han Hammarby-spelar i svensk toppserie. I 2003 var han tilbake i Rosenborg og vann nye meistertitlar med laget. Hausten 2005 vart han overført til danske Aalborg BK, der han vart verande i to sesongar. Midt i 2007-sesongen gjekk ferda vidare til Strømsgodset IF og to ein halv sesong i norsk toppfotball. Winsnes avslutta fotballkarrieren med to sesongar i Rosenborg, seriemeister i 2010.

### Merittar

* Seriemeister: 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2003, 2004 og 2010 med Rosenborg
* Cupmeister: 1999 og 2003 med Rosenborg

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fredrik Winsnes» frå Wikipedia på bokmål, den 13. november 2015.*
**Hans Christer Holund** (fødd 25. februar 1989) er ein norsk langrennsløpar som vart verdsmeister på femmila under Ski-VM 2019 i Seefeld, eitt år etter han vann bronsemedaljen på tremila under Vinter-OL 2018 i Pyeongchang. Han er medlem av Ski- og fotballklubben Lyn i Oslo.

Karriere
--------

Holund vart juniorverdsmeister på 10 km i 2008. I 2013 delte han tredjeplassen i 50 km fellesstart med Øystein Pettersen under noregsmeisterskapen på Løten. Vinteren 2015 tok han i januar NM-sølv i 15 km fristil på Røros, 17 sekundar bakom gullmedaljør Anders Gløersen. Vel to månader seinare sikra han seg NM-bronsen på 50 km fellesstart i Harstad, slått av noregsmeister Eirik Brandsdal og Didrik Tønseth.

Holund fekk sitt internasjonale gjennombrot på ei tremil i Lahti den 21. februar 2016, der han vart nummer tre av dei fem norske utøvarane som toppa resultatlista med Martin Sundby øvst. Eitt år seinare, den 19. februar 2017, vart han atter nummer tre i eit verdscuprenn, 15 km fristil. Han deltok på femmila då Ski-VM 2017 fann stad i Lahti og enda som tiandemann.

I byrjinga av neste sesong, den 6. desember 2017, tok Holund på Lillehammer sin tredje tredjeplass i verdscupen i ei tevling over 30 km. To månader seinare vann han bronsemedaljen i same øvinga under Vinter-OL 2018 i Pyeongchang, bak landsmennene Simen Krüger og Martin Sundby.

Både i 2016 og 2017 var Holund med å vinne NM-stafetten over 3 x 10 km for Lyn, begge åra saman med Simen Krüger. 

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 2012:
* Ski-NM 2013: Bronsemedalje på 50 km, delt med Øystein Pettersen
* Ski-NM 2014:
* Ski-NM 2015: Sølv på 15 km og bronse på 50 km
* Ski-NM 2016:
* Ski-NM 2017: Nr 9 på 30 km på Gran
* Ski-NM 2018: Sølvmedalje på 50 km i Alta
* Ski-NM 2019: Sølv på 10 km og bronse på 15 km
* Ski-NM 2020: Nr 5 på 15 km i Drammen
* Ski-NM 2021: Nr 6 på 30 km i Trondheim
* Ski-NM 2022: Sølvmedalje på 50 km i Harstad
* Ski-NM 2023: Sølvmedalje på 15 km på Gjøvik

Kjelder
-------

* (en) Hans Christer Holund – Profil og resultatoversikt hos FIS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Hans Theodor Hansen Bøen** (3. januar 1847–28. juni 1918) var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Idd i Østfold. Frå 1892 til han døydde i 1918 representerte han partiet Venstre på Stortinget i til saman fem treårsbolkar.

Bøen var son til ein gardbrukar på Prestbakke i Enningdalen. Han tok sjølv over farsgarden Bøen i 1872. I mange år var han medlem av heradsstyret i Idd, også som ordførar. Tida 1899-1904 var han medlem av tilsynskommisjonen for Smaalensbanen.

Hans Bøen representerte Smaalenenes amt på Stortinget 1892-94 og 1900-03, og krinsen Idd og Marker periodane 1906-09 og 1913-15. På alle tingsamlingane var han medlem av kyrkjekomiteen, elles var han 1901-03 og 1913 medlem av valkomiteen, og i 1907-09 og 1913 av Lagtinget.

Bøen døydde brått i Kristiania, få timar etter han hadde halde innlegg i Lagtinget. I si melding av dødsfallet skreiv avisa Den 17de Mai at «Bøen vann seg vyrdnad og mange vener med sitt venesæle lag og si smaalaatne framferd. Han var ikkje av dei som tala mykje. Likevel var han ein god talsmann for dei sakene som laag han paa hjarta. Han var ein sterkt norsklyndt mann, likesom han og interesserte seg for kyrkjelege og religiøse spursmaal i det heile.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Hans Bøen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

Notar
-----

1. ↑  Den 17de Mai 29.6.1918

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Ebsteins anomali** er ein medfødd hjartefeil der trikuspidalklaffen er ufullstendig utvikla. Funksjonelt tyder dette at høgre framkammer er forstørra, mens høgre hjartekammer er mindre enn normalt. Defekten finst i alle gradar frå bagatellmessig til ikkje foreinleg med liv. Han forekommer i frå 0,03 til 0,6 % av alle medfødde hjartefeil.

Anatomi
-------

Under utveklinga av hjarte blir segla i trikuspidalklaffen danna frå veggane i høgre hjartekammer. Det inste cellelaget i veggane losnar og blir til klaffeseila. I Ebsteins anomali er denne losninga meir eller mindre ufullstendig. Som regel er ikkje alle seila råka like mykje, og dei er meir fri mot hjartespissen enn opp mot det eigentlege klaffefestet.

Ein får då ein situasjon kor høgre framkammer blir forstørra, mens hjartekammeret kan bli for lite til å pumpa eit stort nok minuttvolum. Det kan ofte vera ei opning mellom framkammera, anten ein atrieseptumdefekt eller eit ope foramen ovale. Dersom høgre hjarte ikkje klarer å ta unna blodmengda, vil ein del av blodet renne over på venstresida. Det vil då gå for lite blod til lungene, og tilblandinga av uoksygenert blod i systemkretsløpet vil gje eit blått (cyanotisk) barn. 

Klaffen kan òg bli lekk (insuffisient) eller for trong (stenotisk). I dei mest alvorlege tilfella sperrer den unormale klaffen for utløpet frå hjartekammeret.

Arytmiar
--------

Rundt 50 % av desse pasientane har problem med hjarterytmen. Det vanlegaste problemet er ventrikulær tachyarytmi (for rask puls, med utspring i hjartekammeret). Dei kanòg ha medfødd Wolff-Parkinson-White syndrom.

Diagnostikk
-----------

Ein riktig diagnose kan som regel settast med ekkokardiografi og elektrokardiogram (EKG).

Behandling
----------

Kirurgisk korreksjon av klaffen er mogeleg hos nokon. Ein kan òg sette inn ein kunstig hjarteklaff når hjartet er stort nok. I land kor tilfanget av donorhhjarte er stor er hjartetransplantasjon eit tilbod.

Kjelder
-------

* Gersony WM, Rosenbaum MS: *Congenital heart disease in the adult*. New York, 2002.
* Tysk wikipedia
Tåreapparatet syna ved dissekering av venstre andlet. Tåresekken er merkt som *lachrymal sac* i midten av bildet.
**Tåresekken** (av latin *saccus lacrimalis*) er den øvre, utvida delen av tårekanalen som ligg i kløfta mellom tårebeinet og framspringet på overkjeven. Den bind tårekanaliklane, som tømmer tårer frå overflata av augo, til tårekanalen, som sender væska vidare til nasehola.

Struktur
--------

Tåresekken er oval og har ei lengd på 12 til 15 mm. Den øvre delen er lukka og krumma; den nedre går over i tårekanalen. Den superfisielle overflata er tekt med fibrøst vev frå det indre augelokligamentet. Den djupe overflata er kryssa av den lakrimale delen av augeringmuskelen, som sjølv er festa til tårebeinskammen. Både tårekanalen og tåresekken er tekt med fleirlaga sylinderepitel som inneheld slimproduserande begerceller, og er begge omgjevne av bindevev.

Blodtilførsel til tåresekken kjem gjennom arteria angularis.

Klinisk relevans
----------------

Betennelse i tåresekken blir kalla dakryocystitt.

Tåresekken kan avbildast med *dakryocystografi*, der ein sprøyter inn kontrastmiddel og tek røntgenbilde.

Galleri
-------

* Disseksjon av tåreapparatet syner den innvendige organiseringa av – og sambandet mellom – tårekanaliklane, tåresekken og tårekanalen.Disseksjon av tåreapparatet syner den innvendige organiseringa av – og sambandet mellom – tårekanaliklane, tåresekken og tårekanalen.
* Den mediale veggen i venstre augehole, og ein fossa der tåresekken ligg.Den mediale veggen i venstre augehole, og ein fossa der tåresekken ligg.
* Venstre augeringmuskel sett frå baksida.Venstre augeringmuskel sett frå baksida.
* Tåreapparatet på høgre side sett framanfrå. Tåresekken er synleg oppe til høgre, i den øvre delen av tårekanalen.Tåreapparatet på høgre side sett framanfrå. Tåresekken er synleg oppe til høgre, i den øvre delen av tårekanalen.
* Tarsalplater og ligament i høgre auga, sett framanfrå. Tåresekken er synleg i midten til høgre.Tarsalplater og ligament i høgre auga, sett framanfrå. Tåresekken er synleg i midten til høgre.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lacrimal sac» frå Wikipedia på engelsk, den 22. mars 2016.*

* *Denne artikkelen har bygd inn tekst frå ei offentleg utgåve av Gray's Anatomy.*
*Denne artikkelen handlar om breen på Heardøya. For breen i Victoria Land, sjå Allisonbreen i Antarktis.* 
Koordinatar: 53°04′S 73°24′E﻿

**Allisonbreen** er ein isstraum på vestsida av Heardøya i det sørlege Indiahavet. Allisonbreen flyt frå fjellmassivet Big Ben og ned til sjøen sør for Cape Gazert. Nord for Allisonbreen ligg Vahselbreen, med fronten i South West Bay, mellom Erratic Point og Cape Gazert. Like nord for Vahselbreen ligg Schmidtbreen med enden mellom Mount Drygalski og North West Cornice. Sør for Allisonbreen ligg Abbotsmithbreen, medan Cape Gazert er like vest.

Oppdaging og namngjeving
------------------------

Allisonbreen vart kalla opp etter Ian Allison, ein glasiolog som utførte glasiologiske undersøkingar i området i 1971 for Australian Antarctic Division i løpet av Den fransk-australasiatiske antarktisekspedisjonen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Allison Glacier (Heard Island)» frå Wikipedia på engelsk, den 28. desember 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Allison Glacier». *Australian Antarctic Data Centre*. Henta 28. desember 2013.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Klikk her Arkivert 2014-02-11 ved Wayback Machine. for å sjå eit kart over Heard- og McDonaldøyane
* Australian Antarctic Division
* Australian Antarctic Gazetteer Arkivert 2007-10-30 ved Wayback Machine.
* Composite Gazetteer of Antarctica
* Australian Antarctic Names and Medals Committee (AANMC)
* Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR) Arkivert 2010-08-18 ved Wayback Machine.
**Olav Lofthus** (8. oktober 1847–10. august 1894) var ein norsk målmann og redaktør. 

Lofthus vart fødd i Ullensvang i 1847. Han vart uteksaminert frå lærarskulen på Stord. Lofthus skaffa seg i tillegg store kunnskapar ved sjølvstudium. Han arbeidde for folkeopplysning i bygdene m.a. gjennom folkehøgskulen. Han dreiv folkehøgskule i Vikøy saman med presten Unger, og seinare på Halsnøy saman med Wollert Konow (SB) og Niels Juel. Frå 1870 skreiv han i Bergens Tidende, to år seinare vart han medredaktør i avisa. Han beheldt denne stillinga til han døydde.

Lofthus var venstremann og ein av stiftarane av Bergens venstreforening. Han var også med i Vestmannalaget. Som høvesdiktar vart han mykje nytta. Posthumt kom i 1894 samlinga *Sange og Digte*, utgjeven av Bolette C. Pavels Larsen.

Olav Lofthus, som døydde i Bergen, var far til målaren Arne Lofthus.

Sjå også
--------

* Store Norske Leksikon om Olav Lofthus
* Bilete, kort artikkel og tekstar av Lofthus på Ivar Aasen-tunet
**Olav Jordet** (fødd 27. desember 1939) frå i Vingelen i Tolga i Hedmark er ein tidlagere skiskyttar og skyttar. I 1965 var han den første frå Noreg som vart verdsmeister i skiskyting. Han tok også VM-gull i stafett under VM i skiskyting 1966 og 1967. Jordet var medlem av Vingelen Skytterlag.

Aktiv
-----

Jordet tok bronse på 20 kilometer i OL i 1964, på plassen føre landsmannen Ragnar Tveiten. Einast sovjetarane Vladimir Melanjin og Aleksandr Privalov brukte mindre tid. Året etter vart han verdsmeister på Elverum. Med treff på 19 av 20 moglege, kom han i mål vel 22 sekundar føre Nikolaj Puzanov frå Sovjetunionen. På stafetten over 4 x 7,5 km gjekk Jordet tredjeetappen og sikra saman med Ola Wærhaug, Ivar Nordkild og ankermannen Ragnar Tveiten norsk siger.

I 1966 vart Jordet staffetmeister i VM for andre gongen, han gjekk andreetappen etter Nordkil, medan Jon Istad gjekk tredje etappe og Tveiten avslutta som sist. Jordet og Tveiten vann i 1967 sitt tredje VM-stafettgull, samam med Wærhaug og Istad. Under svært vanskelege tilhøve i Altenberg i dåverande DDR, kom Noreg i mål på tida 2.52.41, heile 10 minuttar og 30 sekund før sølvlaget frå Sovjetunionen. Jordet gjekk på ny andreetappen, noko han også gjorde då han var med på stafettlaget som tok OL-sølv i Grenoble i 1968. Dei andre på laget var Wærhaug, den individuelle olympiameisteren Magnar Solberg og førnemnde Istad.

Jordet har fleire NM-titlar i skiskyting og skifeltskyting. Som ein av få skyttarar har han to napp i 'Officerspokalen' 1961 og 1966.

Han vart tildelt Morgenbladets Gullmedalje i 1965 for sin VM-siger.

Jordet la opp som skiskyttar i 1968.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap

* 1961: Nr 15 på 20 km under VM i Umeå
* 1962: Nr 10 på 20 km under VM i Hämäänlinna
* 1963: Nr 10 på 20 km under VM i Seefeld
* 1964: Bronsemedalje på 20 km under vinter-OL i Innsbruck
* 1965: Verdsmeister på 20 km under VM i Elverum. Gullmedalje i 4 x 7,5 km stafett
* 1966: Gullmedalje i 4 x 7,5 km stafett under VM i Garmisch-Partenkirchen
* 1967: Gullmedalje i 4 x 7,5 km stafett under VM i Altenberg
* 1968: Sølvmedalje i 4 x 7,5 km stafett under vinter-OL i Grenoble

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Gunnvor Henriette Advocaat** (fødd 17. august 1912 i Oslo, død 26. juli 1997 i Oslo) var ein norsk biletkunstnar. Ho var ein av Noregs fremste kunstnarar innan nonfigurativt måleri.

Far hennar var diplomat og familien budde fleire ulike stader i utlandet under oppveksten hennar. Ho byrja kunstutdanninga si relativt seint, som 25-åring, med å gå teikneskule i Nederland. 1938-39 gjekk ho så på Kunstakademiet i Haag, 1942-43 var ho elev på Statens Håndverks- og Kunstindustriskole i Oslo, og 1943-48 studerte ho ved Kunstakademiet i Oslo under Axel Revold, Aage Storstein og Jean Heiberg. Etterpå gjorde ho fleire studiereiser i Europa. Ho debuterte på Haustutstillinga i 1948. Gjennombrotet hennar kom 1957-58. I lag med Inger Sitter, Gunnar S. Gundersen, Jakob Weidemann, Knut Rumohr, Odd Tandberg, Anna-Eva Bergman og Øistein Thurman vart ho i dei følgjande åra banebrytar for det abstrakte måleriet i Noreg.  Ho hadde den fyrste separatutstillinga si i 1962.

I 1959 gifte ho seg med kollegaen Øistein Thurman og dei busette seg i Roma. Der budde og arbeidde dei til 1968 då dei flytte til Sicilia. Somrane var dei heime i Noreg. Advocaat flytte attende til Noreg i 1992. Siste separatutstillinga si hadde ho i 1996. Året etter døydde ho, 83 år gamal.

Kunsten hennar, særleg frå 1950- og 1960-talet, er prega av geometrisk abstraksjon.
Målarstykka, akvarellane og serigrafia ber preg av eit koloristisk talent og sans for artistiske verdiar og effektar. Ho utvikla seg frå ei fast, forenkla figurativ uttrykksform fram til balanserte, reine og rolege abstrakte komposisjonar på 60- og 70-talet som vert karakteriserte som svært harmoniske. Bileta hennar frå 50-talet hadde ofte ein romantisk karakter utan definerte former og «grumsete» fargar. Under Roma-opphaldet ljosna fargane og i 1974 viste ho i Kunstnernes hus nye målarstykke i klåre, ljose fargar dominert av raudt og blått. Bileta var bygde opp av store, rolige fargeplan med ein streng komposisjon. Utover 70-åra løyste flatene seg opp og fargane vart dempa og duse. 

I *Norske grafikere i dag* skreiv Advocaat: 
«I grafikk som i maleri er mitt mål presis avveining i komposisjon av fargede planformers spenning og balanse, størrelsesform, bevegelse i rom. Derfor passer den nonfigurative uttrykksformen meg best.»

Referansar
----------

* *Denne artikkelen bygger på «Gunnvor Advocaat» frå Wikipedia på bokmål, den 7. desember 2011.*

1. 1 2  Glenny Alfsen. «Gunnvor Advocaat». *Norsk Biografisk Leksikon*.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Markus Markusson, Erik Egeland, Peter Anker (1987). *Gunnvor Advocaat*. Oslo: Labyrinth Press. ISBN 8273930025.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* ULAN

 |
**Kristin Midthun Ihle** (fødd 4. februar 1961) er ein norsk tidlegare handballspelar frå Oslo. Kantspelaren vann OL-sølv i 1988 og VM-bronse i 1986.

Midthun spelte i mange år på Oslo-laget IL Vestar og vart i 1989 seriemeister med laget. På Noregs handballandslag var ho i fleire sesongar det soleklare fyrstevalet på venstrekanten i angrepet. Frå debuten i 1982 deltok ho i 142 landskampar og skåra 302 mål. Ho var sterkt delaktig både då Noreg vann bronse i Handball-VM 1986 og sølv under Sommar-OL 1988 i Seoul. I november 1988, to månader etter sommarleikane, opptredde ho i landsdrakta for siste gong.

### Merittar

* VM 1986: Bronsemedalje etter 23–19 mot Aust-Tyskland
* OL 1988: Sølvmedalje etter 20–23 mot Sør-Korea
* Seriemeister: 1989 med Vestar

Kjelder
-------

* handball.no

| * v
* d
* e
Handball Det norske kvinnelandslaget i handball under Sommar-OL 1988 Dei olympiske ringane |
| --- |
| 1: Johnsen**·** 2:Svendsen**·** 3: Sundal**·** 4: Hegh**·** 5: Goksør**·** 6: Hogness**·** 7: Singstad**·** 8: Haltvik**·** 9: Digre**·** 10: Steen**·** 11: Pettersen**·** 12: Skotvoll**·** 13: Midthun**·** 14: Eliasson**·** 16: Andersen**·** Landslagssjef: Jacobsen |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Petter Johan Thomassen** (17. april 1941–8. oktober 2003) var ein norsk næringsdrivar, samt stortingsrepresentant for partiet Høgre. Han representerte Nordland fylke på Stortinget frå 1977 til 1997, og var industriminister i Willoch-regjeringa 1985–86 og næringsminister i Syse-regjeringa 1989–90.

Liv og gjering
--------------

Thomassen var fødd i Salangen i Troms, der faren var gardbrukar. Under andre verdskrigen vart småbruket deira gjort til innkvarteringsstad for tyske soldatar, der det òg vart reist ein leir for russiske krigsfangar. Thomassen har skildra tida i boka *Barneår i krig* frå 1986.

Etter examen artium studerte Thomassen til siviløkonom ved Handelshøjskolen i København i tida 1960-63. Han tok arbeid i databransjen og var systemkonsulent i Oslo 1964-65 før han var disponent i NordlandsData AS i Bodø 1965-76, eit firma han bygde opp frå grunnen.

Thomassen var medlem av Bodø bystyre 1968-75, og medlem av Nordland fylkesting og fylkesutval 1972-79 (gruppeleiar 1972-77 og fylkesråd 1976-77). Frå 1976 var han i 14 år medlem av sentralstyret i Høgre, siste to åra som 2. nestleiar.

I 1977 vart Thomassen vald inn på Stortinget frå Nordland, og vart sitjande frem til 1997. Etter ein fireårsperiode i kommunal- og miljøvernkomitérn fekk han i 1981 plass i finanskomitéen, der han var formann 1983-85 og medlem 1987-89. I 1985 tok han over som industriminister i Willoch-regjeringa, ein posisjon til regjertinga gjekk av i mai 1986. Deretter var han medlem av Stortingets forbrukar- og administrasjonskomité til 1987. Thomassen var så næringsminister i Syse-regjeringa 1989–90. I 1991 gav han ut ei bok om Syse-regjeringas fall.

I si siste stortingsperiode var Thomassen medlem av kirke- og undervisningskomitéen og den fyrste leiaren i Stortingets kontroll- og konstitusjonskomité. Her arbeidde han for å markere den nye komiteen som det sentrale kontrollorganet til Stortinget.

Kjelder
-------


* «Petter Thomassen». Stortinget.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Petter Thomassen» frå Wikipedia på bokmål, den 18. oktober 2015.*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Italiensk silkedamask frå 1500-talet
**Damask** er fint mønstra stoff av silke, ull, bomull eller lin. Damask er som regel einsfarga vev, der mønsteret kjem fram ved matte og blanke flater. Dersom stoffet blir snudd vil mønsteret koma fram motsett. Damask har derfor inga eigenleg fram- eller bakside. Opphavleg viste omgrepet til praktstoff frå Damaskus. Ein bruker ofte stoffet til dukar, og til liv på bunad.

Tofarga damask frå Italia på 1600-talet.
Damaskteknikken krev at ein set opp vevstolen på ein spesiell måte. Ofte blir det brukt ein eigen damaskvevstol. Det er måten ein vekslar mellom innslagstrådane og renningstrådane som gjev stoffet det særprega mønsteret.

Franskmannen Joseph Marie Jacquard fann på 1700-talet opp ein vevstol som var betre eigna til damaskvev. Vevstolen har fått namnet *jacquard*-vevstol etter han, og på fransk og engelsk blir damask kalla for *jacquard*. I dag kan ein framstilla damask rimeleg på data-drivne jacquardvevstolar.

Litteratur
----------

1. ↑  Kadolph, Sara J. ed.: *Textiles*, 10th edition, Pearson/Prentice-Hall, 2007, ISBN 0-13-118769-4, s. 251

* Kirsten Røvig Håberg: *Tekstilhistorie*, Tell forlag, 2000.

* *Denne artikkelen bygger på «Damask» frå Wikipedia på bokmål, den 24. februar 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**InkaLill** eller **Ingalill Røsberg** (fødd 13. september 1957) er ein norsk teikneserieskapar som er mest namngjeten for fantasyteikneseriane sine. InkaLill er oppvaksen i Ullensvang i Hardanger, men bur på Flatåsen i Trondheim, og er medlem av *Trondheimstegnerne*.

Ho er utdanna biletkunstnar ved *Statens handverks- og kunstindustriskule* 1977 – 79 og Statens Kunstakademi 1979 – 83. Utover teikneseriearbeidet sitt arbeider InkaLill også som illustratør.

InkaLill har mellom anna laga teikneseriane *Eldflygaren* (gjekk som føljetong i Norsk Barneblad), *Felina*, *Ridderne av Dor* og *Miranda*.

Fantasy-serien *Ridderne av Dor* vart i åra 1992–2000 utgjeven i 7 bind av Bladkompaniet. Til då var dette den største satsinga på albumutgjevnad av ein ny, norsk teikneserie.

*Miranda* er eitt av dei mest ambisiøse norske teikneserieprosjekta nokonsinne; eit fantasy-epos i 24 bind med høg kvalitet; også når det gjeld trykk og innbinding. Det var opphavleg meininga at *Miranda* skulle koma ut to gonger i året, og dermed gjennomførast på tolv år. Våren 2009 var foreløpig seks bind utgjevne på *Westwind forlag*, seks år etter det fyrste bindet frå 2003.

Utmerkingar
-----------

* Sproingprisen 1992, for Hjertets knekt (Ridderne av Dor 1)
* Kultur- og kirkedepartementets tegneseriepris for barne- og ungdomslitteratur 1995, for Felina
* Sproingprisen 1996, for Lovens bokstav (Ridderne av Dor 4)
* Kultur- og kirkedepartementets tegneseriepris for barne- og ungdomslitteratur 1997, for Keiser Overall (Ridderne av Dor 5)
* Kultur- og kirkedepartementets tegneseriepris for barne- og ungdomslitteratur 2000, for Tidens trapp (Ridderne av Dor 7)
* Kultur- og kirkedepartementets tegneseriepris for barne- og ungdomslitteratur 2003, for Fargenes mester (Miranda 1)

Kjelder
-------

* Artikkelen byggjer på «InkaLill» frå Wikipedia på bokmål, den 7. juli 2009.
* Liste over litteraturprisar for barne- og ungdomslitteratur
* InkaLill sine heimesider
* Teikneserieblogg av InkaLill
* Intervju med InkaLill på adressa.no Arkivert 2009-02-07 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
DalsøyraFoto: Nina Aldin Thune

Kaien på DalsøyraFoto: Bjarne Thune

Butikken på DalsøyraFoto: Bjarne Thune

Telegrafstasjonen Foto: Bjarne Thune

**Dalsøyra** er ei bygd i Gulen kommune i Vestland. Bygda ligg på austsida av Eidsfjorden, ved munningen av Moldeelva.

Her finst barnehage, Dalsøyra skule og butikk.

Den første landhandelen på Dalsøyra opna i 1902 av Isak Breidvik som også var damskipsekspeditør da fylkesbåtane fekk stoppestad her. Dampskipskaia vart bygd i 1911. Frå 1904 var Isak Breidvik og ansvarleg for ein telegrafstasjon inntil ca. 1920 da han vart flytta og staten tok over drifta.

Dalsøyra vart eigen poststad i 1905, og den første postopnaren var John J. Kjellevoll. 

Dalsøyra har ei flystripe for mikrofly, Rompene Airport, som etter siste utbetring måler 210x20 meter.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Dalsøyra**

* «Isak Breidvik». Sogn og Fjordane fylkesleksikon. Henta 11. mars 2021.
* «Vegar i Gulen». Sogn og Fjordane fylkesleksikon. Henta 11. mars 2021.

Koordinatar: 60°55′58″N 05°08′09″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Sementstøv i Oregon.
**Støv**, **dust** eller **dumbe** er svært små faste partiklar med diameter på mindre enn 50 mikrometer (jamfør sand eller granulat). I jordas atmosfære finst det støv frå ulike kjelder. Jordstøv spreidd av vinden, vulkanske utbrot og forureining er nokre døme. Luftbore støv er rekna som ein aerosol som kan ha ein sterk og lokal påverknad på varmestråling i atmosfæren, og dermed på klimaet. I tillegg, dersom støvet består av ei lettenneleg substans, kan det medføre eksplosjonsfare.

Fysikk
------

Fysikken til støv følgjer lovar som ikkje alltid kan samanliknast med faste stoff eller flytande stoff. For eksempel er trykket på ein boks full av støv ikkje nødvendigvis homogent.

Generelle helseeffektar
-----------------------

Støv er årsaka til lungesjukdommen kjent som pneumoconiosis, ein sjukdom som finst hjå mellom anna kolgruvearbeidarar. Dette har resultert i ei rekkje arbeidsmiljølovar.

Ulike typar støv
----------------

* Husstøv
* Svevestøv
* Nedfallsstøv
* Partikkel
* Jordstøv
* Vulkansk materiale
* Sand
* Granulat
* Aerosol
* Forureining
* Støv i verdsrommet

Kjelder
-------

1. ↑  «dust» i Nynorskordboka.
2. ↑  «dumbe» i Nynorskordboka.
3. ↑  «støv» i *Store norske leksikon*, snl.no. Henta 14. mai 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
To halve kvernstein og lager.
Francisturbin frå Fossbakken.
Staurselva er ei elv på Frosta i Trøndelag. Den renn ut frå Hovdalsvatnet som ligg 116 moh. Elva er berre 1,5 km lang og går ut i Trondheimsfjorden på nordsida av Frosta.

Historie
--------

Det er godt fall på elva og det har vore industri langs elva som har nytta vasskrafta. Tidlegare var det kverner, møller, stamper, sagbruk og snikkarverkstader langs elva.
I 1904 kom Christian Thams frå Orkdal og skreiv kontrakter med brukarane av vassfalla langs elva. Han betalte brukarane for å få retten til å stenge og sleppe vatnet ved oset. Årsaka var at Christian Thams måtte ha ein kraftstasjon som leverte straum til ''Nordenfjeldske sprængstof aktieselskab'' som skulle byggast i Sunndalen i Åsen i Trøndelag. Fabrikken vart lagt ned i 1920 og rettar med anlegg vart seld til tre av brukarane.
I dag er det inga industriell verksemd langs elva. Det er Frosta vassverk AL som har teke over rettane i elva og er forplikta til å sleppe minimum 20 liter vatn i sekundet ned gjennom elva. Ved utlaupet av elva var det utskiping av gruvetømmer (pitprops) fyrst på 1900-talet.

Kjelder
-------

* *Frostaboka* bind 5.
* Statsarkivet, Trondheim.
***Candy Crush Saga*** er eit free-to-play-hjernetrimspel utgjeve av King den 12. april 2012 på Facebook, som seinare har vorte utgjeve i form av applikasjonar for iOS, Android, Windows Phone og Windows 10. Det er ein variant av spelet *Candy Crush*, som er utvikla for nettlesarar.

I *Candy Crush Saga* fullfører spelaren nivå ved å byte mellom farga godteri på eit spelebrett, for å lage rekker av tre eller fleire godteri med lik farge. Dette fjernar godteria frå brettet og erstattar dei med nye, som potensielt kan lage nye rekker med like fargar. Rekker på fire eller fleire godteri av same farge genererer unike godteri som fungerer som hjelpemiddel, med eigenskapar som gjer det lettare å greie nivåa. Nivåa har ulike målsettingar som må fullførast innan eit visst tal trekk eller eit avgrensa tidsrom, til dømes greie ein fastsett poengsum eller samle ei viss mengd av ein særskild type godteri.

*Candy Crush Saga* er vørda som ein av dei første og mest suksessrike spela basert på ein freemium-modell, som inneber at spelaren kan greie spelet utan å bruke pengar, men kan også kjøpe ekstra hjelpemiddel for å lettare klare meir utfordrande brett. Dette gjev King inntekter, som i ein topperiode låg på nesten ein million amerikanske dollar dagleg. I 2014 hadde *Candy Crush Saga* over 93 millionar aktive spelarar, samtidig som inntektene til King i ein tremånaders periode låg på over 493 millionar amerikanske dollar. Fem år etter utgjevinga på mobiltelefonar har *Candy Crush Saga*-serien vorte lasta ned over 2,7 milliarder gonger og spelet har vore blant dei mobilapplikasjonene med høgst omsetnad innan denne perioden. King har sidan utgjeve tre relaterte titlar, *Candy Crush Soda Saga*, *Candy Crush Jelly Saga* og *Candy Crush Friends Saga*, og dei fleste dei andre utgjevingane frå selskapet følger den same freemium-modellen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Candy Crush at Games.com». Arkivert frå originalen 6. september 2015.
2. ↑  Nikhil Malankar (13. september 2018), *Candy Crush Saga: What Makes This Game So Addictive? | Mobile Game | Candy Crush Earnings and More*, henta 14. september 2018

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
|  |
| --- |
| ***Candy Man***  Singel av Roy Orbison |
|  |
| A-side | «Crying» |
| **Utgjeve** | Juli 1961 |
| **Innspelt** | 1961 |
| **Sjanger** | Poprock |
| **Lengd** | 2:43 |
| **Selskap** | Monument 447 |
| Låtskrivar(ar) | Beverly Ross, Fred Neil |
| **Produsent** | Fred Foster |
|
| Roy Orbison-kronologi |
| «Running Scared»(1961) | *Candy Man* | «Dream Baby (How Long Must I Dream)»(1962)
 
 |

**«Candy Man»** er ein song skriven av Bevery Ross og Fred Neil. 

Roy Orbison spelte inn songen og gav han ut på singel, som B-sida til «Crying». Songen skil seg frå mange andre songar som Orbison spelte ved at han er ein bluesrock-song. Songen opnar med eit fallande gitar- og munnspel riff, som minnar om Chuck Berry sin «Memphis, Tennessee». Det meste av songen er ein mellomrask bluesrocksong med eit hint av pop. Teksten er òg meir positiv enn dei vanlege tekstane om knust hjarte.

Fred Neil vart meir kjend seinare i 1960-åra som visesongar, men var nesten ukjend då Orbison spelte inn songen hans. Neil spelte sjølv inn songen på debutalbumet sitt i 1965, *Bleecker & MacDougal*. 

Andre artistar som spelte inn songen var Rodney Crowell, Dion & the Belmonts, the Hollies, Mickey Gilly, Bobby Vee, The Ventures, Holly Gollyghtly, Wanda Jackson, Alex Campbell og The Tremeloes

Kjelder
-------

* Crying på Discogs

1. ↑  Candy Man på Allmusic

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heile songteksten på MetroLyrics
**Leif Roar Falkum** (fødd 23. juni 1949) er ein tidlegare høgdehoppar frå Sunndal. Han vart norsk meister i øvinga fem gongar i tida 1971-76. Dei tre siste gongane han vart noregsmeister, 1973, 1974 og 1976, fekk han også tildelt kongepokalen for beste mannlege prestasjon under meisterskapane. Under EM 1974 i Roma kom han på sjetteplass i høgdehopp-tevlinga. Sin personlege rekord på 2,20 meter oppnådde han i slutten av august 1976 i Molde. Falkum var vekselvis medlem av IK Tjalve i Oslo og av Sunndal Idrettslag.

Falkum utdanna seg til lege med psykiatri som spesialfelt. Han er busett i Strømmen.

Aktiv
-----

Falkum sette personleg rekord med 2,03 m då han i 1971 vart noregsmeister i høgdehopp, framom Rune Gjengedal og Bjarte Holmeide som begge gjekk over same høgda, men hadde fleire riv. Gjennom OL-sesongen 1972 hadde han stor framgang og forbetra norsk rekord til 2,12 m, og han forsvara NM-tittelen i høgdehopp. Framgangen heldt fram i 1973, då han med eit hopp på 2,15 m vann sin fyrste kongepokal under noregsmeisterskapen friidrett i Trondheim. Noregsrekorden flytta han fleire gongar, sist til 2,17 m den 25. juli i Stockholm. Også året etter vart Falkum tildelt kongepokalen, etter å ha svinga seg over 2,17 m på Hønefoss. Før han kom dit, forbetra han noregsrekorden to gongar i juni månad, siste gongen i Helsingfors til 2,19 m. Seinare i 1974-sesongen kom han på sjetteplass under EM 1974 i Roma.

Sommaren 1976 var Falkum i sitt livs beste form. I slutten av juli månad mislukkast han i finalen og vart han nummer 14 og sist i høgdehopptevlinga under OL 1976 i Montreal. Under NM 1976 i Askim tangerte han noregsrekorden og vann sin tredje kongepokal. etter ei tett tevling med Terje Totland som stoppa på 2,17 m. Den 31. august 1976 vart Falkum, under eit stemne i Molde, fyrste nordmann til å gå over 2,20 m i høgdehopp. Seinare i si tid som aktiv nådde han ikkje dei same høgdene, han la opp etter å ha fått NM-bronsen 1978 med eit hopp på 2,10 meter.

### Plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1974 i Roma: Nr 6 – 2,16 m
* OL 1976 i Montreal: Nr 14 – 2,10 m

### Medaljar i norske meisterskap

* Gull: 1971, 1972, 1973, 1974 og 1976
* Bronse: 1978

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
* friidrett.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**John Joseph Lydon** (fødd 31. januar 1956), òg kjend under det tidlegare scenenamnet **Johnny Rotten**, er ein songar, låtskrivar og programleiar, best kjend som frontmann og songar i punkrockbandet Sex Pistols frå 1975 til 1978, og igjen under fleire gjenforeiningar i 1990- og 2000-åra. Han er songar i postpunkbandet Public Image Ltd, som han grunnla og fronta frå 1978 til 1993 og igjen frå 2009. Gjennom karrieren sin har Lydon hatt mange kontroversielle eller avvisande kommentarar om den britiske kongefamilien og andre tema. *Q* skreiv at han på «eitt eller anna vis har fått status som ein nasjonalskatt».

Lydon laga imaget sitt sjølv og dette gjorde at han vart spurt om å bli songaren i Sex Pistols av manageren deira, Malcolm McLaren. Med the Pistols skreiv han singlar som «Anarchy in the U.K.», «God Save the Queen» og «Holidays in the Sun». Bandet skapte landsomfattande opprør i media, som protesterte mot tekstane til Lydon og oppførselen deira, der dei mellom anna banna på direkte fjernsyn, og der Steve Jones kalla Bill Grundy ein «fucking rotter». På grunn av oppførselen til bandet i media, vart Lydon rekna som ein frontperson for heile punkrørsla i media sjølv om dette ikkje vart støtta hos pønkarane sjølv. Trass i dei negative reaksjonane dei skapte, vert dei no rekna som eit av dei mest innverknadsrike banda i rockehistoria.

Lydon forlet Sex Pistols i 1978 for å danne sitt eige band, Public Image Ltd, som var langt meir eksperimentelt, og som er skildra som den første postpunkgruppa.

Sjølv om dei aldri var like suksessrike som Sex Pistols, gav bandet ut åtte album og mange singlar, som «Death Disco», «Rise» og «Disappointed», før dei gav seg i 1993. I seinare år har Lydon vore programleiar for fleire fjernsynsshow i Storbritannia, USA og Belgia. Han gav ut sjølvbiografien sin *Rotten: No Irish, No Blacks, No Dogs* i 1993, og har gjeve ut noko solomusikk, som albumet *Psycho's Path* (1997). I 2000-åra kom Lydon attende som vokalist for både Sex Pistols og sidan Public Image Ltd for ei rekkje turnear.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «John Lydon» frå Wikipedia på engelsk, den 13. desember 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «The Q Interview: 'I want to take the Sex Pistols to Iraq!'». *Q*.
2. ↑  «Sex Pistol singer John Lydon to reform Public Image». Reuters. 7 September 2009. Henta 14. desember 2011.
3. ↑  «Sex Pistols». Rock and Roll Hall of Fame. Arkivert frå originalen 19. oktober 2019. Henta 19 May 2010.
4. ↑  Sheldon, Camilla; Skinner, Tony (2006). *Popular Music Theory: Grade 4*. Registry Publications Ltd. s. 29–30. ISBN 1898466440, 9781898466444 Check `|isbn=` value: invalid character (hjelp). Henta 28 May 2010.
5. ↑  «Plastic Box album review». *NME*. UK. Henta 14. desember 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Fredrik Skavlan** (fødd 2. september 1966 i Oslo) er ein norsk journalist, teiknar og programleiar.

Karriere
--------

Etter vidaregåande skule i 1987 byrja Skavlan sin pressekarriere i Morgenbladet, der han fekk jobb som teiknar og journalist. Sidan har han jobba primært som skrivande, men òg som teiknar og reportasjeleiar i Aftenposten og Dagbladet. Han har dessutan illustrert fleire bøker. Han debuterte som programleiar i NRK på sin 30-årsdag.

### Talkshow

I 1996 blei Skavlan henta til NRK2 for å leie det direktesendte talkshowet *Absolutt*. Programmet hadde premiere den 2. september. Etter 133 sendingar takka han for seg som programleiar for *Absolutt* i mai 1997. Sommaren same året var han og Ingunn Kyrkjebø programleiarar for sommarserien *Sommeråpent*, og same året leia han TV-aksjonen *Krafttak mot kreft*. Hausten 1998 blei han programleiar for talkshowet Først & sist. Programmet uvikla seg raskt til å bli eit av Noregs mest sette TV-program 1998 – 2007. Ved sida av Først & sist var han òg programleiar for laurdagsserien *Underholdningsmaskinen* våren 1999, og for direktesendingane frå kronprinsbryllaupet sommaren 2001. Skavlan avslutta *Først & sist* våren 2007. I 2009 starta han eit nytt talkshow, Skavlan, som blei sendt på NRK og SVT. 

### Illustratør

Skavlans teikningar har vorte publisert i fleire riksdekkande medium sidan han allereie som gut leverte teikneseriar til Dagbladet, Aftenposten og Det Nye. Sidan har han òg hatt reklameoppdrag og illustrert bøker for forlag som Cappelen, Press, Gyldendal og Aschehoug. Fredrik Skavlan jobbar primært med pennesplitt og tusj direkte på kvitt papir, og innimellom òg med akvarellfargar. Etter nedlegginga av Først & sist har Skavlan illustrert ei bok om Peter Pan. Han teiknar for tida vekevisst for Dagbladets *Magasinet*.

Han var medforfattar av boka *Det Kongelige bryllup*, lansert i 2001.

Vinteren 2006 blei det kjent gjennom media at Skavlan var blitt kjærast med Maria Bonnevie. Skavlan har tre born frå tidlegare ekteskap.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen byggjer på «Fredrik Skavlan» frå Wikipedia på bokmål, den 3. mars 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Fredrik Skavlan**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**John Persson Lie** (8. mai 1846–21. april 1916) var ein norsk lærar, gardmann og forfattar frå Fyresdal i Telemark. Han var far til Haakon Lie.

Karriere
--------

John Lie skreiv i yngre år dikt på telemål. Saman med broren Hallvor Lie, som døydde i 1876, gav han ut i 1874 diktsamlinga *Hugaljo*. Dei fleste dikta har med motiv frå norsk natur og folkeliv, så som «Aarolilja» frå 1879. Særleg kjend var han for sine Bjørnson-inspirerte folkelivsskildringar. *Staali Storli. En fortælling fra Telemarken*, som kom ut i 1880, var ei av dei mest populære.

Mange av bøkene til Lie gjekk som framhaldsstykkje i norsk-amerikanske aviser og blad og var med å styrkje norsk språkkjensle mellom utvandrarane. Dei fleste forteljingane er forfatta i riksmålet, enkelte omsette han sjølv til landsmål, så som *Bondekveldar* frå 1914. John Lie skreiv elles forteljingar om dyr, noko *Paa fjell og fynne* frå 1897 er døme på. Nokre av desse forteljingane vart spreidde gjennom Nordahl Rolfsen sine lesebøker.

Kjelder
-------

* Solberg, A. Audhild; Allkunne: John Lie i Store norske leksikon på snl.no. Henta 20. mai 2023.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
|  |
| --- |
| **Kjempekaktus** |
| KjempekaktusKjempekaktus |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Kjempekaktus Utbreiinga av Kjempekaktus |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Nellikordenen Caryophyllales |
| **Familie:** | Kaktusfamilien Cactaceae |
| **Underfamilie:** | Cactoideae |
| **Stamme:** | Pachycereeae |
| **Slekt:** | ***Carnegiea*** |
| **Art:** | **Kjempekaktus** *C. gigantea* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Carnegiea gigantea***Britton & Rose, 1908 |

**Kjempekaktus** (*Carnegiea gigantea*) er en treaktig kaktusart som har ein søyleforma vekst med éin stamme og 5-6 greiner. Han kan bli opptil 20 meter høg. Planten blomstrar fyrst etter 50-75 års vekst. Han kan bli opptil 200 år gammal.

Kjempekatus høyrer heime i Mexico, Arizona og California, der han veks i ørkenområde. I USA og spansktalande land er kaktusen også kjend som *saguaro*.

Skildring
---------

Alle dei overjordiske delane av planten er ribba. Blada er omdanna til tornar, som vanleg blant kaktusartar. Blomstringa sker i april-juni, då endestilte, kvite blomar opnar seg i løpet av natta og held seg til utpå neste dag. Dei raude fruktene til kaktusen kan etast, og blei rekna som ein delikatesse blant amerikanske urfolk, men i dag er planten freda og ein kan ikkje plukka fruktene.

Rotnettet består av høgtliggande og vidtrekkande røter som dekker eit stort område. Der er difor stor avstand mellom to individ av sjølvsådde kjempekatusar.

Høgd x breidd og årleg tilvekst er 5 x 2 m (10 x 4 cm/år). Den årlege tilveksten er mykje mindre enn dette i dei fyrste leveåra, då planten byggar ut rotnettet.

Kjelder
-------

1. ↑  «kjempekaktus». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 21. desember 2021.

* *Denne artikkelen bygger på «Kæmpekaktus» frå Wikipedia på dansk, den 11. oktober 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kjempekaktus**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* NKC
* ITIS
* EOL

 |