recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ditmar Meidell sit framme til venstre
**Ditmar Meidell** (24. januar 1826–13. juli 1900) var ein norsk redaktør frå Bergen.

Meidell var son til ein artillerikaptein. Sjølv byrja han studere mineralogi ved universitetet i Kristiania. I lag med tre kameratar starta han i 1849 det satiriske bladet *Krydseren*, det fyrste i sitt slag i Noreg. Den fyrste tida kom bladet ut annakvar veke, men med «ramsalte» artiklar om litteratur og politikk steig populariteten snøgt og det vart omgjort til vekeblad. Seinare kom to utgåver i veka. Som redaktør for *Krydseren* vart Meidell særleg kjend for den satiriske visa «Oleana», ei vise som gjorde narr av Ole Bull sitt forsøk på å grunnlegge ein koloni i Pennsylvania. Frå 1855 endra bladet namn til *Aftenbladet*, samstundes som det slo «om til eit alvorlegare program». I avisa argumenterte Meidell for årlege storting, for at statsrådane skulle møte i Stortinget og for jurydomstol. Avisa vart lagd ned i 1881.

I 1884–85 gav Meidell ut *Norsk Maanedsskrift for Litteratur, Kunst og Politik*. Frå 1884 til 1890 var han bibliotekar ved Deichmanske bibliotek i Kristiania. Han gav i 1888 ut boka *Paa Kryds og paa Tvers*, eit utval med det beste frå avisa *Krydseren*.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. Bandet. 1958

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI

 |
Steall Falls
**Glen Nevis** (skotsk gælisk *Gleann Nibheis*) er ein dal, eller *glen*, i Lochaber i Highland i Skottland Byen Fort William ligg i eine enden. Dalen har Mamore-fjella i sør og dei høgaste fjella i Dei britiske øyane i nord: Ben Nevis, Càrn Mor Dearg, Aonach Mòr og Aonach Beag. Her finst også ein av dei tre høgaste fossane i Skottland, Steall Falls, der Allt Coire a'Mhail renn ut i den øvre delen av Nevis-elva, Water of Nevis. Under fossen er det eit imponerande gjel. Glen Nevis er del av Ben Nevis and Glen Coe National Scenic Area, ein type skotsk verneområde.

Ferdsel
-------

Det går ein veg opp dalen som er 10 km lang. 7 km inne blir han ein einfeltsveg. Det ligg eit hotell, eit ungdomsherberge frå Scottish Youth Hostels Association og ein campingleir ved botnen av dalen, i nærleiken av Fort William, og ei lita bygd høgare oppe ved Achriabhach.

Frå parkeringsplassen ved enden av Glen Nevis-vegen fortset ein sti opp gjennom eit gjel. Etter eit bratt stykke opp får ein utsyn og stien går vidare til den fredelege øvre delen av dalen. Det går ei vaierbru over elva ved botnen av fossen. Brua var stengd i tre månader i 2010 då ein av vaierane brast.

Stien er blitt utbetra med jamne mellomrom for å gjera tilkomsten lettare og redusera erosjon forårsaka av mange vitjande, men han er framleis krevane fleire stader, og kan vera farefull. Der har vore fleire ulukker i Glen Nevis, mellom anna ei der ein ung turgåar døydde i august 2006.

Ein har filma fleire filmscenar i Glen Nevis, mellom anna scenar til Harry Potter-filmane, *Highlander, Highlander III: The Sorcerer, Braveheart* og *Rob Roy*.

Det er blitt halde eit løp på 2 mile (3 km) ned Nevis-elva fleire somrar sidan 1973. Deltakarar bruker flytehjelp som flytemadrassar til å koma seg ned elva. Løpet kan ta mellom 20 minutt og 2 timar avhengig av vasstyrken i elva. Etter eit opphald på fleire år blei løpet halde årleg att frå 2008.

Utsyn over Glen Nevis frå Ben Nevis

Kjelder
-------

1. ↑  «Map: Ben Nevis and Glen Coe National Scenic Area» (PDF). Scottish Natural Heritage. December 2010. Arkivert frå originalen (PDF) 18. januar 2018. Henta 14. februar 2018.
2. ↑  «National Scenic Areas». Scottish Natural Heritage. Henta 17. januar 2018.
3. ↑  John McHale (24 August 2010). «Steall Bridge Reopens to Walkers». *Grough*. Henta 25 October 2010.
4. ↑  «Girl dies after fall on mountain». *BBC News*. 16 August 2006. Henta 7 February 2008.
5. ↑  C.D. Miller (2012). «23». *Harry Potter Places Book Five—Scotland*. First Edition Design Pub. s. 209. ISBN 978-1622872244. Henta 3 November 2013.
6. ↑  «Glen Nevis River Race». No Fuss Events. Arkivert frå originalen 17 October 2013. Henta 5 November 2013.

* *Denne artikkelen bygger på «Glen Nevis» frå Wikipedia på engelsk, den 28. oktober 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Alfabetet** |
| A | B | C | D | E |
| F | G | H | I | J |
| K | L | M | N | O |
| P | Q | R | S | T |
| U | V | W | X | Y |
| Z | Æ | Ø | Å |

**H** er den åttande bokstaven i det latinske alfabetet og den sjuande i det greske alfabetet (H, η), der han vart overteken frå fønikisk skrift. Etruskarane og romarane overtok bokstaven med namnet ha. I dei nordiske språka utvikla namnet seg lydrett til hå på 1200-talet. I den eldre runeskrifta er bokstaven den niande og i den yngre runeskrifta det sjuande teiknet. 

H er ein såkalla pustelyd. I visse språk vert h uttalt sterkare, som ein x-lyd, til dømes i finsk. H som framlyd kan falla vekk i nokre målføre, noko som blir kalla halvemål. Enkelte språk, til dømes fransk og italiensk, har ikkje h som språklyd, men nyttar han som skriftteikn. I engelsk er h stum i framlyd av nokre ord av fransk opphav, til dømes *honour* og *hour*. I tysk er han stum inne i og slutten av ord etter vokal, der han tener til å forlenge vokalen, til dømes *Hahn* og *Reh*. Herfrå stammar bruken i personnamn, som Dahl. I dansk, norsk og svensk er h føre j og v stum. På islandsk vert hn, hr, og hl uttalt som ein ustemt n, r og l.

Ein kan framstilla bokstaven som ⠓ i brailleskrift og som «DitDitDitDit», · · · ·, i morsealfabetet. I det internasjonale NATO-alfabetet blir H markert med ordet «Hotel». For å sikra forståing også med dei som ikkje uttaler H, er H-en i ordet offisielt stum.

Bruk
----

### Vitskap

* H kan stå for SI-eininga henry, eininga for sjølvinduktans.
* h kan stå for SI-prefikset hekto. Skrive føre eit einingssymbol tyder h at eininga skal multipliserast med hundre.
* h er symbol for Plancks konstant: h = 6,63 x 10-34 Js, som inngår i all kvantefysikk. Symbolet ℏ (h-strek) syner til Plancks konstant dividert med 2π.
* *H* (i kursiv) er i termodynamikk symbol for entalpi.
* *H* (i kursiv) er i elektromagnetisme symbol for magnetisk feltstyrke.
* h er internasjonalt symbol for time.
* Innan kjemi er H symbolet for hydrogen.
* Innan biokjemi er H symbol for histidin

### Samfunn

* H er forkortinga for partiet Høgre
* H er nasjonalitetsmerket for bilar frå Ungarn (engelsk: **H**ungary; fransk: **H**ongrie)
* På bilar frå Tyskland: Hannover
* På bilar frå Noreg før 1971: Telemark fylke
* På spanske bilskilt før 2000: Huelva
* 4H er namnet på ein verdsomspennande ungdomsorganisasjon

Musikk
------

I det tyske notesystemet er tonen H heiltonen etter A. Han svarer til nota B i det engelske systemet.

Kjelder
-------

* «H – bokstav» i *Store norske leksikon*, snl.no.
Koordinatar: 59°45′5.5908″N 5°32′3.7068″E﻿

Utsikt over Halsnøyfjorden frå Vikefjell ved Sunde.Foto: Jostein Røstbø (2010)

**Halsnøyfjorden** er ein del av Hardangerfjorden i Sunnhordland mellom Halsnøy i Kvinnherad kommune i aust og Stord og Sveio i vest. Han er ei fortsetjing av Bømlafjorden og austover til Husnesfjorden. I sør, mellom Tittelsnes i vest og Fjelbergøy i aust, går Bjoafjorden sørover, medan Klosterfjorden går 13 km rett austover og inn til Halsnøy. 

Fjorden har innløp i vest mellom Tittelsnes i Sveio i sør og verftet Aker Kværner Stord på Stord i nord. Like aust for verftet ligg Leirvik, kommunesenteret på Stord. Frå her held fjorden fram rett austover til Halsnøy. Aust for øya Hille ligg Klosterfjorden inn mot Halsnøy, nord for Fjelbergøy. 

Den sørlegaste delen av fjorden, ved innløpet til Bjoafjorden, ligg akkurat innanfor kommunegrensa til Vindafjord, som er ein del av Rogaland fylke. 

Det går eit ferjesamband over fjorden mellom Fjelberg på Fjelbergøy og Skjersholmane på Stord.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
Ein veltepetter.
**Veltepetter** viser til syklar med svært store framhjul og små bakhjul som blei laga i den tidlege utviklinga av sykkelen. Den første veltepetteren blei laga i 1869, og dei var vanlege i to tiår, fram til utvikla av den moderne «tryggleikssykkelen» på 1880-talet.

Opphav
------

Veltepetterbruk i Los Angeles i 1886.
Franske Eugène Meyer fann opp det stabiliserte spilehjulet og ein sykkele med større framhjul i 1869. Rundt 1870 byrja mellom anna den engelske oppfinnaren James Starley og andre å laga syklar med stadig større framhjul. I 1878 byrja amerikanske Albert Pope å laga slike syklar utanfor Boston, og starta ei sykkeldille i Nord-Amerika.

Skildring
---------

Framhjulet på ein veltepetter kunne ha ein diameter på opptil 1,5 meter. Hjulet blei laga slik for å retta opp i eit problem med tidlegare velosipedar med to like store hjul - ein måtte trø svært raskt for å oppnå høg fart. Som på tidlegare velosipedar hadde veltepetteren pedalar feste til framhjulet.

Det store framhjulet var først mogleg å laga etter at ein tok i bruk jernspiler for å byggja opp og stabilisera hjulet. Bakhjulet ble gjort mindre for å gjera fargreia lettare. Det kunne vera vanskeleg og farleg å sykla på den nye velosiped-versjonen, og etterkvart blei han kjend som «veltepetter» i Noreg.

Sjølv om veltepetter-varianten av sykkel var kortliva, blei han eit symbol på den seine viktoriatida. Det var også med denne sykkelen av sykling som idrett og fritidsaktivitet blei utbreidd.

Galleri
-------

* 
* 
* 
* 
* Veltepetter i Sverige, 2008Veltepetter i Sverige, 2008
* Sykelløp med veltepetter i Ystad 2021.Sykelløp med veltepetter i Ystad 2021.

Kjelder
-------

1. ↑  Brown, Sheldon. «Sheldon Brown Glossary High Wheeler». Henta 15. mai 2008.
2. ↑  Tony Hadland and Hans-Erhard Lessing (2014). *Bicycle Design, an Illustrated History*. MIT Press. s. 92. «Eugene Meyer ... gets the credit for making the high-wheeler feasible and making it known.»
3. 1 2 3  Herlihy, David V. (2004). *Bicycle, The History*. Yale University Press. s. 155–250. ISBN 0-300-10418-9.
4. ↑  «sykkel» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Penny-farthing» frå Wikipedia på engelsk, den 25. desember 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Veltepetter**
|  |
| --- |
| ***«Yo-yo»***  |
|  |
| **Land** | Noreg |
| **Språk** | Norsk og engelsk |
| **Utgjeve** | 1974 |
| Låtskrivar(ar) | Ivar Børsum og Paul Cappelen |
|

**«Yo-yo»** (engelsk for *Jojo*) er ein songav Kjersti Døvigen & Kirsti Sparboe og Stein Ingebrigtsen & Inger Lise Rypdal, gjeven ut i 1974. Songen er skriven av Ivar Børsum og Paul Cappelen.

Eurovision
----------

### Melodi Grand Prix 1974

«Yo-yo» deltok i Melodi Grand Prix 1974, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1974 i Brighton i Storbritannia. Songen vart framført på norsk og engelsk av Kjersti Døvigen & Kirsti Sparboe med eit lite orkester, og så på nytt av Stein Ingebrigtsen & Inger Lise Rypdal med eit stort orkester. Bidraget enda på fjerdeplass med 34 poeng.

Fotnotar
--------

1. ↑  «MGP 1974» (på norsk). OGAE Norge. Henta 8. juli 2014.
2. ↑  «Norway 1974» (på engelsk). esc-history.com. Henta 8. juli 2014.
3. ↑  «NORWEGIAN FINAL 1974» (på engelsk). natfinals.50webs.com. Henta 8. juli 2014.

| * v
* d
* e
Songar i Melodi Grand Prix 1974 |
| --- |
| *Hvor er du?***·** *Lys og mørke***·** *Syng en liten melodi***·** *Hvem?***·** *Yo-yo* |
**Aad Knutsson Gjelle** ( 31. desember   1768– 27. februar  1840) var ein norsk bygdekunstnar og kartograf. I somme artiklar er namnet hans skrive Odd, men Aad er forma han sjølv brukte, og som er brukt i kyrkjebøkene. 
Aad var fødd som den eldste av åtte søsken, på garden Gjelle på Voss, og budde der heile livet. Han kom frå ei slekt der fleire hadde kunstnargivnad. Aad tok over garden i 1799, og gifta seg i 1800 med Margrete Eiriksdotter Finne (8. juli 1781-19. mai 1862), dotter til Eirik Nilsen Finne og Marie Nilsdotter. Dei fekk fire born. Aad var morbror til Knud Bergslien (1827-1908) og Brynjulf Bergslien (1830-1898).

Oppvekst
--------

Aad Gjelle hadde berre omgangsskule, men var lærehuga, og las det han kunne koma over av bøker, gjerne saman med broren, Brynjulv, som også hadde boklege interesser. Han las bøker om filosofi, matematikk, astronomi, språk og naturvitskap og var særleg oppteken av matematikk og geometri, og han lærte seg tysk for å kunna lesa tyske lærebøker i desse faga. Alt frå ungdommen hadde han vore med som kartteiknar i utskiftingsforretningar, og han teikna også kart i grensetvistsaker. Han hadde eit godt handlag, var ein dyktig stempelskjerar, og laga mange signet til framståande personar og til offentleg bruk. Han var ein meister i arbeid med tre og metall, og laga sjølv alle landmålarinstrumenta sine.

Yrke
----

I 1813 søkte han stillinga som Stiftskonduktør (landmålar) for Bergens stift. Han reiste til Bergen for intervju, og dei han møtte vart storleg imponerte over kunnskapen og evnene hans. Han vart spurt om kvar han hadde tileigna seg alt dettte, og skal ha svara: «Datta har eg lært i ei gommol røykstova pao Voss». Han fekk stillinga og ein fin omtale i avisa Bergens Adressecontoirs Efterretninger:«*Han udmærkede sig iøvrigt ligesaa meget ved Beskedenhed og klog Adferd som ved sine Talenter.»* Han fekk stillingen, og arbeidde som landmålar over heile Vestlandet, men mest i Bergensområdet i 26 år.
Aad Gjelle hadde også god kjennskap til lovverket, og førte ved fleire høve rettssaker sjølv, for det meste ved grensetvistar.

Heider
------

Aad Gjelle vart påskjøna med Dannebrogsordenen i 1813. Seinare er han heidra, både i Bergen og på Voss, med å få gater oppkalla etter seg.

Verk og dokument
----------------

* I Statsarkivet i Bergen finn ein Aad Gjelle sin oppmålingsprotokoll for åra 1818-1839, samt diverse arkiv og kart.
* Voss Folkemuseum har diverse notatbøker og landmålarinstrument etter Aad Gjelle.
* Bergens museum og Statens Kartverk har kart etter Aad Gjelle.

Referansar
----------

1. 1 2 3  Eirik Helleve: «Aad Gjelle - landmålar og flogvit» i *Hordaland* 6. februar 2021 s. 20-21
2. 1 2  Christopher John Harris. «Aad Knutsson Gjelle». *Norsk biografisk leksikon på snl.no*. Henta 14. februar 2021.
3. ↑  Lars Kindem (1938). *Vossaboki* **4**. Voss. s. 402-403. ISBN 82-7101-086-7.  [2. utgåve ved Voss Bygdeboknemnd 1981]
**Ivar Kristoffer Strompdal** (1. juni 1886–4. september 1953) var ein norsk lærar og forfattar frå Velfjord i Nordland. Knut Strompdal var bror hans.

Strompdal voks opp på ein veglaus, einbølt gard. Han utdanna seg til lærar i Tromsø, tok eksamen i 1908 og var skolelærar i Velfjord fram til 1922. Åra 1922-27 arbeidde han i Orkdal i Sør-Trøndelag. Sidan var han folkeskolelærar i Vefsn fram til han døydde i 1953, busett i Mosjøen.

Strompdal gav i 1933 ut ungdomsboka *Arven*, ei forteljing på 80 sider der hovudfigurane er to halvvaksne gutungar som veks opp i eit miljø som minner mykje om forfattarens eigen bakgrunn. Boka kom ut i nytt opplag på Norsk Barneblads Forlag i 1945, med framsideillustrasjon av Jens R. Nilssen. Strompdal skreiv fleire ungdomsbøker; *Karisonen* (1935), *Stein og Ståle* (1943), *Tyssedalsborna* (1945) og *Skatten i Lomsdal* (1948).

Forfattarskap
-------------

* 1933: *Arven* – Norsk Barneblads forlag, Oslo. 83 sider. (nytt opplag 1945)
* 1935: *Karisonen*
* 1943: *Stein og Ståle*
* 1945: *Tyssedalsborna*
* 1948: *Skatten i Lomsdal*

Kjelder
-------

* *Norsk Alkunnebok X*. 1965

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Halti**, også kjent som *Haltibygget* og *Haltisenteret*, er ein bygning på Storslett i Nordreisa kommune som opna i 2015.

Det husar Halti nasjonalparksenter, Halti næringshage og Nordreisa kulturvirksomhet, med Halti kulturscene, Nordreisa kino og Nordreisa bibliotek, hovudadministrajsonen til Nord-Troms Museum og Halti kvenkultursenter.

Nord-Troms Museum har hovudstillinga si her og andre utstillingslokale som viser ulike vandreutstillingar, i tillegg til kontor og spesialrom.

Halti er eit høgt, framståande fjell mellom Nord-Troms og Finland. Namnet kjem av samisk *háldi*, som viser til verneånda til menneske, dyr og stader.

Kjelder
-------

1. ↑  Solvang, Ola (24. oktober 2015), «Inge har lengtet i 40 år. I dag åpnet drømmehuset hans», *Nordlys* (på norsk), henta 3. januar 2023
2. ↑  «Om virksomhetene | Halti», *Halti.no* (på norsk bokmål), henta 4. januar 2023
3. ↑  «Om Kulturvirksomheten • Kultur - Nordreisa», *Kultur - Nordreisa* (på norsk bokmål), henta 4. januar 2023
4. ↑  *Halti* (på norsk bokmål), Nord-Troms museum, henta 3. januar 2023
5. ↑  «Velkommen til Halti i Nordreisa! | Halti», *Halti.no* (på norsk bokmål), henta 4. januar 2023

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
**Iveragh** (irsk *Uíbh Ráthach*) er ei halvøy i County Kerry Republikken Irland. Ho er den største halvøya sørvest i Irland. Fjellkjeda Macgillycuddy's Reeks ligg sentralt på halvøya og inneheld dei høgaste fjella på Irland. Det høgaste er Carrauntoohil på 1 038 meter over havet. 

Av byar rundt halvøya finn ein Killorglin, Cahersiveen, Portmagee, Waterville, Caherdaniel, Sneem og Kenmare.

Kerryringen er ein populær turistveg som går rundt kysten av halvøya. Ringen startar og endar ved Killarney, like aust for halvøya.

Øya Valentia ligg utanfor nordvestenden av halvøya. Ho er forbunde til halvøya via ei bru ved landsbyen Portmagee, men ein kan òg nå ho med ferje frå Renard Point på fastlandet til Knightstown på øya.

Skelligøyane ligg om lag 12 km vest for halvøya. Dei er kjend for klosterbygningane her og fugleglivet.

Sjå òg
------

* Dinglehalvøya
* Bearahalvøya

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Ivaragh Peninsula» frå Wikipedia på engelsk, den 22. oktober 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Guide til Iveragh på frommers.com
* Informasjon om Kerryringen Arkivert 2006-06-16 ved Wayback Machine.
* Fuglelivet på Iveragh Arkivert 2007-09-29 ved Wayback Machine.

Koordinatar: 51°53′46″N 10°01′44″W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Jan Fuglset** (fødd 1. oktober 1945) er ein norsk tidlegare fotballspelar og lærar frå Molde. Midtspissen spelte for høvesvis Molde FK og Fredrikstad FK i tida 1963-82 og skåra til saman 109 mål i 1. divisjon.

Fuglset debuterte for Molde FK i 3. divisjon i 1963. Haustsesongen 1967 melde han seg inn i Fredrikstad Fotballklubb då han byrja på lærarskulen i Halden. Gjennom fem sesongar skåra han 52 mål på 93 seriekampar, og var toppskårar i 1. divisjon 1971 med 17 mål. I 1973 flytta han tilbake til Molde og var med å spele Molde FK opp frå 2. divisjon i sin fyrste sesong. Han var toppskårar 1. divisjon 1976 med 17 mål, seks av måla kom då Strømsgodset vart slått 6-0 på bortebane i årets siste seriekamp, ein siger som berga Molde frå nedrykk. Frå 1976 var han tidvis spelande trenar, hovudtrenar 1982–84 og 1992–93.

Fuglset spelte 20 landskampar for Noreg i perioden 1970-74, og noterte seg for seks nettkjenningar. Også broren Tor Fuglset spelte landskampar for Noreg.

### Merittar

* NM-sølv: 1969 og 1971 med Fredrikstad FK
* Seriesølv: 1974 med Molde FK

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jan Fuglset» frå Wikipedia på bokmål, den 13. november 2015.*
**Halvdan Koht** (7. juli 1873–12. desember 1965) var ein norsk historikar og utanriksminister i Johan Nygaardsvolds Arbeidarparti-regjering.

Frå 1935 til 1941 var Koht utanriksminister i regjeringa Nygaardsvold. Etter andre verdskrigen vart han klaga for nøytralitetspolitikken i mellomkrigstida, men det var utanriksminister Koht som avviste det tyske ultimatumet i 1940 og det var han som utforma kong Haakon si erklæring til folket, der han sa nei til tyskarane .

Koht skreiv som historikar i første rekkje om norsk historie, om personar, politikk og sosiale forhold. Historieskrivinga hans var prega både av ein historisk materialisme der han la stor vekt på rolla til klassekampen, og eit organisk historiesyn i tradisjonen etter Ernst Sars der nye samfunnsformer vart forstått i ljos av tidlegare samfunnsformer. 

Halvdan Koht var ihuga målmann, og leiar i Noregs Mållag frå januar 1921 til januar 1925. Han var gift med Karen Grude Koht. Koht sitt sosiale målsyn kjem klart fram i rettskrivingsreforma av 1938, der bokmålet vart kraftig fornorska, og nynorsken vart opnare for nord- og austnorske målføre. Målet for Koht var samnorsk. Han var såleis nestleiar i organisasjonen Østlandsk reising (skipa 1916).

Sjå òg
------

* Norske utanriksministrar
* Regjeringa Nygaardsvold

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* GND

 |
**Halten** er eit avfolka fiskevær i Frøya kommune i Trøndelag. Halten ligg lengst nord i Froan og utgjer den nordlegaste delen av den 40 nautiske mil lange øyrekka utanfor Frøya, som strekkjer seg frå Sula i sør til Halten i nord.

På Halten finst Halten fyr, som framleis er bemanna. 

Halten har hurtigbåtsamband eit par gonger i veka til Sula, Mausund og Froan og til Frøya og derfrå vidare til Trondheim.

Historie
--------

Den første skriftlege nedteikninga om ferdsel til Halten er frå 1548 og viser innbetalt utrorsavgift. Men truleg har folk nytta Halten lenge før det.

I 1779 kjøpte Henrik Borthen heile Froan og området var eigd av familien til 1927 då Sør-Trøndelag Landbruksselskap frikjøpte fiskeværet. Tobias Ulrik Borthen stod for det meste av utbygginga frå 1868 og fram til den første verdskrigen. Tobias Borthen bygde ei brygge (Borthen-brygga/Skankbrygga) og ei stor trønderlån (Skanklåna).

I sine glansdagar var Halten det største fiskeværet i Sør-Trøndelag. På det meste kunne det vere opp mot 1000 fiskarar i Halten. Folkemengda var så stor at det vart etablert eige sjukehus på Halten. Nedgangen for fiskeværet byrja med større og meir moderne båtar med lugarar, som førte til at det ikkje lenger var trong for rorbuer. I 1963 brann Skanklåna ned, mange meiner at dette var vendepunktet for Halten og fråflyttinga skaut fart. I 1988 avgjorden dåverande eigar Torstein Erbo å legge ned fiskemottaket. Dei to siste fastbuande, Harald og Borghild Støen flytta frå fiskeværet i november 1988. Halten er i dag eigd av Stiftelsen Halten - Nekolai Dahls Minne.

Halten i dag
------------

Mange med tilknyting til Halten bur der om sommaren, i tillegg til turistar. Halten har fleire rorbuer og hus med spesielle namn som «VestIndien», «Banken», «Høiskolen», «Telemonhei», «Minde», «Klasbua», «Sykehuset», «Templet», «Svana», «Havna» og liknande. Den tredje lørdagen i juli vert Haltendagen arrangert med fleire kulturarrangement på været, på Fiskarheimen vert det servert rømmegraut og det vert halde åresal og bryggedans. Til dette arrangementet er det sett opp ekstra båttransport.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stiftelsen Halten - Nekolai Dahls Minne Arkivert 2008-02-23 ved Wayback Machine.

 Commons har multimedium som gjeld: **Halten**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Haukadalur** er namnet på tre ulike dalar på Island.

Haukadalur, *Gullsirkelen*
--------------------------

Litli Geysir, Haukadalur, Iceland
Denne dalen ligg nord for Laugarvatn på Sør-Island.

Her finst nokre av dei mest kjende turistattraksjonane på øya, nemleg geysirane. Dei største geysirane i Haukadalur er Strokkur og Geysir sjølv, som dei andre har namn etter. Strokkur har utbrot kvart femte til tiande minutt, mens den større geysiren Geysir berre har utbrot fire til fem gonger om dagen. Det finst også mange andre varme kjelder i nærleiken.

Fossen Gullfoss ligg om lag 10 km nord lengre nord, i retning av dei islandske høglanda, ved byrjinga av Kjölurvegen. Likeins som Þingvellir, er Haukadalur ein del av den såkalla Gullsirkelen, ei populær turistrute på Sør-Island.

Haukadalur, Snæfellsnes
-----------------------

Ein annan dal med namnet **Haukadalur** finst i den nordvestlege regionen Snæfellsnes. Dalen ligg sør for bygda Búðardalur. Her budde Eirik den raude, som oppdaga Grønland.

Haukadalur, Vestfirðir
----------------------

Ein tredje dal med dette namnet ligg nær Þingeyri, i Vestfjorden (Vestfirðir).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Søkemotor og kart over Island Arkivert 2004-06-03 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Koordinatar: 31°30′23.03″N 34°38′43.44″E﻿

**Dorot** (hebraisk skrift דּוֹרוֹת, tyder Generasjonar) er ein kibbutz sør i Israel. Han ligg nær Sderot i Sha'ar HaNegev regionale kommune. In 2008, hadde han 454 innbyggjarar.

Landsbyen vart grunnlagd under Hanukkah i 1941 av immigrantar frå Tyskland, som dyrka korn, frukttre og grønsaker. Jorderosjon var eit særleg stort problem for kibbutzen. Han vart kalla opp etter tre medlemmar av Hoz-familien **Do**v, **R**ikva og **T**irtza, som omkom i ei bilulukke året før. Grunnleggjarane fekk seinare med seg innfødde israelarar og immigrantar frå Tsjekkoslovakia og Latvia. I 1947 hadde han 300 innbyggjarar.

Sommaren 1946 vart Doroth og nabolandsbyen Ruhama okkupert av den britiske hæren. På leiting etter ulovlege våpen i landsbyen, gjorde dei britiske soldatane store materielle skadar.

Barn frå Dorot vert evakuerte i improviserte, pansra køyretøy frå kibbutzen, før eit venta egyptisk åtak i 1948.
Under den israelsk-arabiske krigen i 1948 og slaget om Negev vart Dorot avskoren og måtte få forsyningar frå lufta fram til han vart frigjort i oktober 1948.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dorot» frå Wikipedia på engelsk, den 12. september 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  Jewish National Fund (1949). *Jewish Villages in Israel*. Jerusalem: Hamadpis Liphshitz Press. s. 32–33.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad (he)

| * v
* d
* e
Sha'ar HaNegev regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzar | Bror Hayil**·** Dorot**·** Erez**·** Gevim**·** Kfar Aza**·** Mefalsim**·** Nahal Oz**·** Nir Am**·** Or HaNer**·** Ruhama |
| Moshavar | Yakhini |
| Andre landsbyar | Ibim |



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Jan Clifford Christiansen** (fødd 8. april 1941) er ein norsk tidlegare fotballspelar og -trenar. I tida 1966-75 spelte han sentralt på midtbana til Rosenborg BK, og vann tre seriemeisterskap og eitt cupgull.

Spelar
------

### Klubbspel

Christiansen kom til Trondheim i 1965 for å studere på Norges tekniske høgskole. I sin fyrste sesong med Rosenborg, 1966-sesongen, var han med å spele klubben opp frå 2. divisjon. Allereie i sin fyrste sesong på høgste nivå vart laget norsk seriemeister og nådde cupfinalen 1967, der det vart tap 1-4 mot oslolaget Lyn. Seinare vart han seriemeister i 1969 og 1971. I 1971 vart Rosenborg også norsk meister ved å vinne cupfinalen på Ullevaal stadion i Oslo med 4-1 over Fredrikstad FK. Gjennom sesongane 1967–75 spelte Christiansen 160 kampar og skåra 25 mål i 1. divisjon. Han var kaptein på Rosenborg i fleire sesongar.

### Landslagsspel

Christiansen spelte 13 landskampar i tida juli 1969 til oktober 1973. Einast i 1972 og -73 deltok han i fleire landskampar på rad. Han makta ikkje å markere seg for Noreg, kom aldri på skåringslista.

### Merittar

* Seriemeister: 1967, 1969 og 1971 med Rosenborg
* Noregsmeister: 1971 med Rosenborg
* Tapande cupfinalist: 1967, 1972 og 1973 med Rosenborg
* Seriesølv: 1968, 1970 og 1973 med Rosenborg

Trenar
------

Christiansen var spelande trenar i Rosenborg i 1975 og i Røros IL i 1976.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jan Christiansen» frå Wikipedia på bokmål, den 22. november 2015.*

* NFF-profil
Kart over Pangaea
Splittinga av Pangea
**Pangea**, **Pangaea** eller **Pangæa** (frå gresk παν, *pan*, som tyder «heile», og Γαῖα, *Gaea*, som tyder «jorda») var eit superkontinent som eksisterte i paleozoikum og mesozoikum for om lag 250 millionar år sidan, før dei forskjellige landmassane braut opp og danna dagens kontinent.

Kontinentaldriftteorien
-----------------------

Teorien om *Pangea* vart sett fram geofysikaren Alfred Wegener i 1912, der han hevda at kontinenta heilt fram til triasperioden (om lag 200 mill. år sidan) utgjorde ein enkel landmasse, eit superkontinent, som han gav namnet **Pangæa**. Dette vart splitta opp i fleire landmassar som dreiv frå kvarandre. Teorien bygde på likskapar i dei forskjellige verdsdelane, kystlinje som passa i saman på begge sider av Atlanterhavet, like fossile dyr og planter og like bergartar dukka opp på begge sider av hava. Teorien vart avvist av dei fleste forskarar på den tida fordi han ikkje forklarte korleis slik kontinentaldrift føregjekk. 

Forklaringa på kontidentaldrifta vart funne i 1960-åra etter omfattande forsking av havbotn, jf. platetektonikk og havbotnspreiing.

Paleogeografi
-------------

Pangea, som låg langt sør då vår tids store kolførekomstar vart danna i tropane, byrja å sprekke opp i permtida, samstundes som delar flytta seg nordover. I juratida byrja Sør-Amerika å drive vekk frå Afrika. I krittida løyste India, Australia og Antarktis seg ut frå austsida av det noverande Afrika. 

I byrjinga av tertiærtida opna Nord-Atlanteren seg, då Nord-Amerika dreiv bort frå Vest-Europa og Grønland dreiv bort frå Noreg, og samstundes skilde Australia og Antarktis lag. Raudehavet opna seg for 30 millionar år sidan, og Island byrja å vekse «over skrevs» på den midtatlantiske ryggen for 20 millionar år sidan. Nord-Amerika og Europa fjernar seg framleis frå kvarandre, slik at Atlanterhavet stadig vert breiare, om lag 2 cm i året. Raudehavet vert tolka som eit byrjande verdshav.

Pangea oppstod ved ei samanføying av eit nordleg superkontinent, Laurasia, og eit sørleg, Gondwana. Pangea var omgjeve av urhavet Panthalassa. Kontinenta slik vi kjenner dei i dag oppstod ved fragmenteringa av Pangea, som byrja i jura.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Pangea**

* USGS oversyn
* Tektoniske krefter
* Kart over Pangea i trias på Paleomaps

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pangea» frå Wikipedia på bokmål, og «Pangaea» frå Wikipedia på engelsk den 19. august 2008.*

Fotnotar

1. ↑  *Plate Tectonics and Crustal Evolution*, 3. utg.. 1989, av Kent C. Condie, Pergamon Press

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
*Den heilage Lukas målar Jomfrua*, ca. 1520-25
**Jan Gossaert**, ofte kalla **Mabuse** etter fødestaden Maubeuge, (cirka 1478–1. oktober 1532) var ein flamsk kunstmålar.

### Liv og gjerning

Lite er kjent om Gossaerts tidlege liv og utdanning. I dei eldste arbeida hans ser ein drag av tradisjonen etter Jan van Eyck og Hugo van der Goes. Han vart registrert som meister i målarlauget i Antwerpen i 1503, og arbeidde der i fem år.

År 1508 gjekk han i teneste hos Filip av Burgund og fylgde oppdragsgjevaren til Italia. Etter opphaldet der, reiste Filip i 1509 tilbake til Nederlanda og slo seg ned på borgslottet sitt i Zeeland. Tida 1509-17 arbeidde Gossaert i Middelburg med ulike oppdrag for Filip. Saman med Jacopo de Barberi planla han utvidinga av slottet og interiøret i dette. Han tok då i bruk arkitektoniske stildrag og positurar vanleg i italiensk kunst. Desse elementa brukte han saman med tradisjonelle flamske figurar. Dei einaste signerte verka frå denne perioden er *Neptun og Amfitrite* frå 1516 og *Madonna* frå året etter.

I 1517 vart Filip av Burgund biskop i Utrecht. Gossaert flytta med og stod for utsmykkinga av kontora til Filip på slottet Duurstede. Han måla i 1523 biletet *Narren* til den dansk-norske kongen, Kristian II. Då Filip døydde i 1524, forma Gossaert gravminnet hans.

Gossaert var ein framifrå portrettmålar. Han måla bilete av dronning Leonore og eit lite portrett av keisar Karl V. Elles måla han fleire fyrsteborn og personar i maktposisjonar.

Etter 1524 gjekk Gossaert i teneste hos markgreven av Veeren, ein bror av Filip av Burgund. I sine seinare leveåra sette alkoholisme stort preg på han.

Han døydde i Middelburg i 1532.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tysk» frå Wikipedia på tysk, den 21. april 2012.*

* *Aschehougs kunsthistorie. Bind 4 Kunstleksikon*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
tumb
Ein **pandemi** (frå gresk *pan* - alle, *demos* - folk), eller *global epidemi*, er ein sjukdom, som rammar menneske i eit stort geografisk område. Teoretisk sett er det berre når sjukdomen dekker heile verda og påverkar alle menneske at det er tale om ein pandemi. Soleis er til dømes AIDS-epidemien ikkje rekna som ein pandemi. Kreft blir heller ikkje sett på som ein pandemi av di sjukdomen ikkje smittar slik influensa gjer.

Tidlegare var ofte bakteriar (pest) årsak til pandemiar. Men betre smittevern og endå meir antibiotika, har gjort at vi har unngått det dei siste hundre åra. Men auka og ukontrollert bruk av antibiotika, har gjort fleire bakteriar resistente og i dag er det eit visst sannsyn for at ein ny bakterie-pandemi skal ramma oss. 

I vår tid er det virus me fryktar mest. På 1900-talet førte virus til tre pandemiar:

* 1918 - 19: 1918-influensaen, også kalla spanskesjuka. Det er estimert at opptil 40 millionar menneske døydde i løpet av eitt år. Det er slått fast at sjuka kjem av eit fugleinfluensavirus.
* 1957 - 58: Asiasjuka. Ein million menneske mista livet. Oppstod etter ei krysning mellom influensavirus frå menneske H1N1 og H2N2-fugleinfluensavirus. HN-notasjonen referer til forholdet mellom *hemagglutinin*- og *neuraminidase*-protein i viruset.
* 1968 - 70: Hongkong-sjuka. 750 000 døde. Har sin grunn i vanleg influensa av type A, men av den nye greina H2N2

I 2003 frykta ein at SARS-viruset skulle føre til ein pandemi. I 2005 er det mange som er redd for at det store utbrotet av fugleinfluensa skal gå over til å smitte mellom menneske. 

Det er stort sannsyn for at ein pandemi igjen skal råka jorda.
I tillegg til fugleinfluensaen er det Ebola-variantar ein trur er mest farlege i dag.

Fram til 2020 var det mange som trudde at samansmeltinga av bioteknologi, nanoteknologi og medisin dei neste tiåra, skal føre til ein endeleg slutt på pandemiar og andre alvorlege sjukdomar.

Sjå òg
------

* Svartedauden
* Ebola
* SARS
* AIDS
* Epidemi

Kjelder
-------

Dansk, svensk og norsk wikipedia
Aftenposten innsikt

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC

 |
**Ralph MacDonald** (15. mars 1944–18. desember 2011) var ein amerikansk perkusjonist og låtskrivar. Han vart med i bandet til Harry Belafonte då han var 17 år gammal. Han skreiv «Where is the Love» i lag med William Salter for Roberta Flack og Donny Hathaway. Den truleg mest kjende songen hans er Grover Washington, Jr.- og Bill Withers-hitten «Just the Two of Us», som sidan har vorte spelt av mange andre artistar, som Will Smith.

MacDonald spelte saman med mange hundre artistar, som mellom andre George Benson, David Bowie, Aretha Franklin, Art Garfunkel, Billy Joel, Quincy Jones, Carole King, Miriam Makeba, David Sanborn, Paul Simon, Steely Dan, James Taylor, Luther Vandross, Amy Winehouse og Jimmy Buffett. MacDonald vart medlem av Buffett-bandet Coral Reefer Band seint i 1990-åra.

Diskografi
----------

### Som sidemann

Lista er ikkje fullstendig 
**Med Patti Austin**

* *End of a Rainbow* (CTI, 1976)
* *Havana Candy* (CTI, 1977)

**Med Ron Carter**

* *Blues Farm* (CTI, 1973)
* *Spanish Blue* (CTI, 1974)
* *Anything Goes* (Kudu, 1975)

**Med Paul Desmond**

* *Skylark* (CTI, 1973)

**Med Milt Jackson**

* *Sunflower* (CTI, 1972)

**Med Hubert Laws**

* *Morning Star* (CTI, 1972)
* *The Chicago Theme* (CTI, 1974)

**Med Arif Mardin**

* *Journey* (Atlantic, 1974)

**Med Bernard Purdie**

* *Soul Is... Pretty Purdie* (Flying Dutchman, 1972)

**Med Max Roach**

* *Lift Every Voice and Sing* (Atlantic, 1971)

**Med Don Sebesky**

* *Giant Box* (CTI, 1973)

**Med Shirley Scott**

* *Something* (Atlantic, 1970)

**Med Gábor Szabó**

* *Mizrab* (CTI, 1972)
* *Macho* (Salvation, 1975)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ralph McDonald» frå Wikipedia på engelsk, den 6. mai 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Ralph MacDonald på Allmusic

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Ralph MacDonald ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Pangea Ultima** eller **Pangaea Ultima** (òg kalla *Pangea Proxima*, *Neopangea* eller *Pangea II*) er eit mogeleg framtidig superkontinent og ei alternativ løysing til superkontinentet Amasia. Sidan kontinenta på jorda flyttar seg rundt ved hjelp av platetektonikk vil den noverande konfigurasjonen endrast i løpet av dei neste millionar åra. Pangaea Ultima er ein konfigurasjon som kan oppstå i løpet av dei neste 250 millionar åra og hypotesen er lagt fram av Christopher Scotese. Det påtenkte kontinentet har fått namn etter det førre superkontinentet, Pangea.

Eit superkontinent består av all, eller nesten all, landmasse på jorda i eit enkelt samanhengande kontinent. I Pangaea Ultima-løysinga vil subduksjonssonen vest i Atlanterhavet, aust for Amerika føre til at Atlanteren til slutt lukkar seg og Amerika vert ført tilbake til Afrika og Europa. Som dei fleste superkontinent vil truleg Pangea Ultima ha eit halvtørt ørkenklima utsett for ekstreme temperaturskilnader.

Teoretisk utvikling
-------------------

I følgje denne teorien vil Nord-Amerika ha flytta seg noko vestover om 50 millionar år, medan Eurasia har flytta seg noko austover og kanskje i tillegg sørover, slik at Storbritannia har kome nærare Nordpolen og Sibir nærare ekvator. Afrika er venta å kollidere med Europa og Arabia, og lukke Middelhavet (og dermed den siste resten av Tethyshavet) og Raudehavet. Ei lang fjellkjede vil då strekkje seg frå Spania, gjennom Sør-Europa, Midtausten til Asia. Desse fjella kan få toppar høgare enn Mount Everest. Australia er venta å flytte seg mot Søraust-Asia.

150 millionar år fram tid vil i følgje teorien Atlanterhavet slutte å utvide seg, for så å krympe. Òg Indiahavet er venta å verte mindre på grunn av ei subduksjonssone i nord. Amerikan kan då kanskje pressast tilbake mot Afrika. Sørspissen på Afrika kan då kanskje ha vridd seg nordover til den nordlege halvkula. Australia kan ha kome i hop med Antarktis igjen. 

250 millinar år inn i framtida meiner teorien at Atlanterhavet og Indiahavet er lukka. Nord-Amerika har kollidert med Afrika, medan Sør-Amerika har krølla seg rundt Afrika med Patagonia i kontakt med Indonesia rundt ein rest av Indiahavet (kalla *Det indo-atlantiske havet*). Antarktis vil då igjen vere nær Sørpolen, medan Stillehavet har vorte eit superhav som dekkjer halve jorda (av somme kalla Mega-Stilehavet).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pangaea Ultima» frå Wikipedia på engelsk, den 20. august 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Studiobilete, jorda om 250 millionar år*, arkivert frå originalen 16. mars 2008, henta 20. august 2008
2. ↑  Kargel, Jeffrey S. (2004). «New World». *Mars*. Springer. ISBN 1-85233-568-8.
3. ↑  *Jorda om 50 millionar år*, arkivert frå originalen 16. juni 2008, henta 20. august 2008
4. ↑  Jorda om 150 millionar år
5. ↑  Scotese, Christopher R. «Pangea Ultima will form 250 million years in the Future». Paleomap Project. Henta 20. august 2008.
**Jan Egil Andresen** (fødd 25. september 1978) er ein norsk tidlegare langrennsløpar frå Nesna i Nordland, busett i Elverum.

Karriere
--------

Andresen tok vidaregåande utdanning på Norges Toppidrettsgymnas på Lillehammer. Han var mellom dei beste norske langrennsløparane i eit par sesongar kring 2005, og deltok for Noreg under vinter-OL 2006 i Torino. Både på 30 km og 50 km hamna han langt nede på dei olympiske resultatlistene.

Andresen oppnådde sitt beste internasjonale resultat då han kom på fjerdeplass i 15 km friteknikk i eit verdscuprenn i Nové Město 15. januar 2005. Kort etter gjorde han også sin beste nasjonale prestasjon då han tok sølvmedaljen på 15 km fri teknikk i NM 2005, slått med knapt 22 sekundar av Tore Ruud Hofstad. Året etter fekk han bronsemedaljen på 30 km under NM på Kongsberg, slått i spurten av den store overraskingsmannen Petter Northug og av Frode Estil.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 2002: Nr 11 på 50 km på Vang
* Ski-NM 2003: Nr 6 på 30 km i Molde
* Ski-NM 2004: Nr 11 på 50 km i Bardufoss
* Ski-NM 2005: Sølvmedalje på 15 km på Lillehammer
* Ski-NM 2006: Bronsemedalje på 30 km på Kongsberg
* Ski-NM 2007: Nr 10 på 30 km i Meråker

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jan Egil Andresen i fis-ski.com
* Jan Egil Andresen i olympedia.org
Rakhi rundt eit handledd.
**Raksja bandhan** er ei markering av det vernande bandet mellom bror og søster utført av hinduar. Ho fell ved fullmåne i månaden *sjravana* i hinduåret. 

Tre døme på rakhi-trådar.

Utøving
-------

Delstatsministeren for Gujarat, Anandiben Patel, bind rakhi om handleddet til den indiske statsministeren Narendra Modi.
Jente utfører eit rituale for bror sin udner raksja bandhan.
Jente bind rakhitråd om handleddet til mor si. Ho har også ei skål med utstyr til å utføra eit hindurituale. Foto: Manoj Vishvakarma
 
Dagen blir markert ved at jenter bind ein *rakhi*, eit armband laga av ein pynta tråd, rundt handleddet til brør eller gutar dei reknar som brør. Bandet blir rekna som ei signing og eit vern, og i samband med knytinga kan jenta utføra eit rituale og seia eit mantra. Til gjengjeld lover broren å verna henne, og gjev gjerne også ei gåve. Rakhien kan vera ein enkel tråd med litt pynt, eller ein silketråd pynta med gull eller sølv. Gjengåva kan vera ein symbolsk pengesum, klede eller smykke.

Høgtida har også utvikla seg til å omfatta fleire tilhøve enn dei mellom bror og søster. Dei blir til dømes knytte rundt handledda til indiske soldatar og politikarar.

Bakgrunn
--------

Det finst fleire bakgrunnssoger for høgtida. Heilage trådar som armband går att i hinduisk mytologi og utøving. I historisk tid er Rani Karnavati, dronningmora i Mewar, kjend for å ha sendt ein rakhi til stormogulen Humajun då ho kjende seg truga av Bahadur Sjah av Gujarat. Humajun avbraut då eit felttog og kom for å hjelpa.

Sjå òg
------

* Vennskapsband

Kjelder
-------


* Subhamoy Das, *Rakhi: The Thread of Love*, About.com, henta 4. august 2009
* *Raksha Bandhan*, BBC, henta 4. august 2009

---

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Raksja bandhan» frå Wikipedia på svensk, den 4. august 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Raksja bandhan**
Stilleben med grønsaker, ca. 1650
**Jan Davidsz. de Heem** (1606–1684) var ein nederlandsk kunstmålar, kanskje den fremste av alle stilleben-målarar av den nederlandske skulen.

### Liv og gjerning

Heem var fødd i Utrecht i april 1606, i ein familie med målarar der han er den mest kjende. Både faren og alle sønene hans var målarar. I heimbyen gjekk han i lære hos Balthasar van der Ast og tok etter hans måte å måle blomar og frukt. På slutten av 1620-talet var Heem i Leiden, der han måla små stilleben i ein stil som minner om Pieter Claesz og Willem Claeszoon Heda.

År 1635 vart Heem teken opp i Sint-Lucasgildet i Antwerpen og frå 1636 arbeidde han i hovudsak der i byen. Her vart han påverka av den meir overdådige flamske målartradisjonen. Han måla stilleben med frukt, fivreld, blomar med meir i ein fargerik stil. Attåt måla han store bilete av bord bognande av matrettar, gjerne omkransa av kostbart draperi. I ein del av bileta hans kan ein merke ein tydlege moralsk peikepinn.

Heem fekk eit varig ry som ein av dei aller største målarane av stilleben. Måleria hans kombinerer noggrann attgjeving av objekta, harmonisk og glansfull bruk av fargar og utsøkt komposisjon. Han hadde rikeleg med oppdrag og sønene hans gjekk inn i verksemda. Sonen Cornelis de Heem var ein av mange som imiterte verka hans. Han var den fremste målaren av dei tre målarsønene til Jan Davidsz. de Heem, i ei slekt som talde endå fleire målarar.

Frå 1667 til -71 budde Heem i fødebyen Utrecht, men då franske hærstyrkar angreip staden, flykta han tilbake til Antwerpen, der han vart gravlagd 26. april 1684.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Jan Davidsz. de Heem**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jan Davidsz. de Heem» frå Wikipedia på tysk, den 29. februar 2012.*

* *Aschehougs kunsthistorie. Bind 4 Kunstleksikon*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
| Thurso  |
| --- |
| skotsk-gælisk | Inbhir Theòrsa |
|  |
| Plassering |
| 

Thurso is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | Highland |
| Tradisjonelt grevskap | Caithness  |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 8 721 |
| Koordinatar |  58°36′″N 3°31′″W﻿Koordinatar: 58°36′″N 3°31′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | KW14 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1847 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Thurso**
 |

**Thurso** (skotsk gælisk **Inbhir Theòrsa**) er ein by i regionen Highland  i Skottland. Han har kring 8500 innbyggjarar.

Thurso ligg på nordkysten av Skottland, sørvest ved sundet Pentland Firth som skil fastlandsskottland frå Orknøyane. Thurso er den nordlegaste byen på det skotske fastlandet, han ligg 32 kilometer vest for John o' Groats som er den nordlegaste landsbyen. Næraste byen er Wick 35 km søraust for Thurso. Næraste større by er Inverness 177 km lenger sør. 

Elva Thurso renn gjennom byen, og elvemunningen dannar ei god hamn.

Historie
--------

Historia til Thurso strekkjer seg attende til tida då det norrøne jarledømet på Orknøyene herska over Caithness og som enda i 1266. Byen var ei viktig norrøn hamn og har ei seinare historie med handel med andre hamnebyar over heile nordlege Europa fram til 1800-talet. I 1330 vart det skotske standardeininga for vekt innført i Thurso etter avgjersle frå kong David II av Skottland, noko som var ein indikasjon på at byen var ein viktig handelsstad. Den gamle kyrkja, St. Peter's Kirk, skal vera datert frå rundt 1220 og frå tida til biskop Gilbert Murray av Caithness som døydde i 1245. 

Historisk sett var Thurso ein av to byar med status som burgh i grevskapet Caithness. 

Dounreay kjernekraftverk i 2006.
Det meste av byen i dag er frå utviklinga på 1800-talet. Ei stor utviding skjedde midt på 1900-talet då kjernekraftverket Dounreay vart etablert ved Dounreay, 14,5 km vest for byen. Innanfor ein periode på fem år voks folkesetnaden raskt, frå rundt 2500 innbyggjarar til rundt 12 000 mellom 1955-1958 då kraftstasjonen kravde utdanna arbeidskraft som vart rekruttert frå heile Storbritannia. Ved 1960 dalte likevel folkesetnaden til rundt 9000 då anleggsutbygginga vart avslutta. 

Thurso er òg namnet på grevskapet som vert halde av familien Sinclair i Det sameinte adelskalenderen til kongeriket. Den noverande vicomte Thurso er òg den lokale medlemen av parlamentet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Thurso» frå Wikipedia på bokmål, den 2. november 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fotogalleri frå Thurso

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
**Rune Lange** (fødd 24. juni 1977) er ein norsk fotballspelar. Han er ein storvokst spiss, som spelar for Hartlepool i engelsk League One. Lange har spelt éin A-landskamp for Noreg.

Lange byrja karrieren i Tromsdalen. I 1997 vart han signert av Tromsø, der han raskt etablerte seg på førstelaget. I 1999 vart han toppskårar i Eliteserien, med 23 mål – og han er til dags dato den siste spelaren som har skåra over 20 mål på ein sesong i den norske toppserien.

Rosenborg var ved fleire høve interessert i å kjøpe Lange, men Lange gjorde det klart at han heller ville til utlandet. Hausten 1999 var han aktuell for den engelske klubben Coventry, men overgangen stranda. Sumaren 2000 vart Lange kjøpt av tyrkiske Trabzonspor. 

Tida i Trabzonspor vart kort. Lange sleit med å tilpasse seg livet i Tyrkia, og da løninga let vente på seg, braut Lange kontrakten med Trabzonspor i januar 2001, og signerte for Club Brugge, som då hadde Trond Sollied som trenar. I den belgiske klubben har Lange skåra mange mål, men også vore plaga av skader. I 2006 gjekk han til Vålerenga, men tida her blei òg prega av lite speletid og mykje skader. Etter kvart blei han leigd ut til Tromsø Idrettslag, før kontrakten blei avslutta før tida i januar 2009. Etter det fekk han kontrakt med Hartlepool.

Kjelder
-------

1. ↑  *Omtale av utleige hos Vålerenga*, arkivert frå originalen 10. august 2008, henta 7. august 2008