recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pietro Longhi**, opphavleg **Pietro Falca**, (5. november 1702–8. mai 1785) var ein målar frå Venezia som var aktiv under den venetianske rokokkoen. Han måla freskar, altarbilete, portrett samt sjangerscener frå det samtidige Venezia.

Liv og gjerning
---------------

*Nasehornet Clara under karnevalet i Venezia*, 1751
Longhi gjekk fyrst i lære hos Antonio Balestra, ein målar frå Verona som hadde arbeidd i lag med Carlo Maratta i Roma. Longhis tidlege måleri, som altarbiletet i San Pellegrino-kyrkja ved Verona, var påverka av den seinbarokke stilen som læremeistrane hans nytta. Sameleis er det med hans fyrste større oppdrag for ein kar som høyrde til den venetianske adelen; freskoen i Palazzo Sagredo over temaet kjempers fall. Dei mektigaste familiane i Venezia var seinare hans viktigaste oppdragsgjevarar. Longhi tok sitt nye etternamn då han i 1733 vart medlem av målarlauget i Venezia.

Seinare fekk han bolognesaren Giuseppe Maria Crespi til læremeister, noko som hadde varande verknad på Longhi. Crespi hadde frigjort seg frå den akademiske tradisjonen, Longhi gjekk då sjølv i gang med nye måleteknikkar og tema. Religiøse tema forma han som sjangermåleri, til dømes *Dei sju sakramenta*. Sjangerbileta, med sine nøyaktige, av og til humoristiske eller lett ironiske skildringar av det venetianske selskapslivet, er ikkje berre fyrsterangs kjelder til den lokale kulturhistoria, men framhevar seg også med særleg delikate fargar. Longhi sine små måleri var populære i samtida.

I tillegg måla Longhi talrike gruppe- og einskildportrett på oppdrag av og for den venetianske adelen. Frå 1756 til 1780 underviste han ved 'Accademia di pittura e scultura' i Venezia, han var leiar for skulen frå 1763.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pietro Longhi» frå Wikipedia på engelsk, den 17. september 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
Koordinatar: 62°38′44″S 60°13′49″W﻿

**Pliska Ridge** (Vrah Pliska) er ein rygg med tre toppar og ei høgd opp mot 667 meter over havet aust på Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Den sentrale og høgaste toppen, Pliska Peak, ligg 2,48 km aust-nordaust for Willan Nunatak (449 m), 1,81 km søraust for Burdick Peak (773 m, toppen av Burdick Ridge), 3,53 km sør-sørvest for Mount Bowles, 3,68 km vest-sørvest for Kuzman Knoll og 3,61 km nordvest for Mount Friesland. Ryggen er 1,6 km lang og 500 m brei, og strekkjer seg frå aust til vest. Sørsida er stupbratt. Han er isdekt utanom somme område på austtoppen og grensar i nordvest til Orpheus Gate, i nord til toppen av Perunika Glacier, i aust til Nesebar Gap, og i sør og vest til Huntress Glacier. 

Topografisk kart over Livingston Island, Greenwich, Robert, Snow og Smith Islands.
Han vart først klatra av bulgararane Ljubomir Ivanov frå Camp Academia den 18. desember 2004.

Pliska er namnet på ein busetnad nordaust i Bulgaria som på 600-talet vart hovudstad i Det første bulgarske riket.

Kjelder
-------


* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 48°28′0″N 38°48′0″E﻿

**Altsjevsk** (ukrainsk Алчевськ, russisk Алчевск) er ein by i Luhansk oblast (provins) aust i Ukraina. Han er ei eiga administrativ eining og ligg kring 45 km frå provinshovudstaden Luhansk og like ved Perevalsk. Byen har kring 120 000 innbyggjarar (2004). Sidan 2014 har byen vore kontrollert av den såkalla folkerepublikken Luhansk.

Altsjevsk er eit av dei store industrisentra i Donbas og ein fjerdedel av all produksjon i oblastet skjer her. Hovudnæringa i byen er OJSC "Altsjevsk jern- og stålverk" og "Altsjevsk koks-kjemiske verk".

Byen vart kalla *Vorosjylovsk* (ukrainsk Ворошиловськ) frå 1931 til 1961 og så *Komunarsk* (ukrainsk Комунарськ) fram til 1991.

Historie
--------

Altsjevsk vart grunnlagd i 1895 då det vart oppretta eit jernverk og ein jernbanestasjon her kalla Juryjivka. I 1903 vart han kalla Altsjevsk til ære for ein lokal russisk oligark som døydde like før. 

22. januar 2006 braut fjernvarmesystemet i byen nesten heilt saman etter at ei undergrunnsleidning sprakk i det uvanlege kalde vêret (nesten -40 ºC). Som følgje av dette frøys og sprakk varmeutstyret i dei fleste bygnignane i Altsjevsk, og kring 60 000 innbyggjarar hadde berre elektriske omnar til hjelp. Eit par dagar seinare fraus kloakksystemet til på grunn av mangel på varmt vatn. Dei ukrainske styresmaktene måtte inn og hjelpe innbyggjarane i Altsjevsk frå å fryse og mange innbyggjarar vart evakuerte til varmare delar av Ukraina. I følgje guvernøren i Luhansk oblast var dette den verste menneskeskapte katastrofen i historia til det sjølvstendige Ukraina.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side

| * v
* d
* e
Luhansk oblast |
| --- |
| Administrativt senter: Luhansk |
| Almazna**·** Altsjevsk**·** Antratsyt**·** Artemivsk**·** Brjanka**·** Hirske**·** Irmino**·** Kadijivka**·** Kirovsk**·** Khrustalnyj**·** Kreminna**·** Lutuhyne**·** Lysytsjansk**·** Miusynsk**·** Molodohvardijsk**·** Novodruzjesk**·** Oleksandrivsk**·** Perevalsk**·** Pervomajsk**·** Petrovske**·** Popasna**·** Pryvillja**·** Rovenky**·** Rubizjne**·** Sievjerodonetsk**·** Sjtsjastja**·** Starobilsk**·** Sukhodilsk**·** Sorokine**·** Svatove**·** Sverdlovsk**·** Tsjervonopartyzansk**·** Vakhrusjeve**·** Zolote**·** Zorynsk**·** Zymohirja |  Ukraina |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Ingerid Stenvold** (fødd 20. juni 1977) er ein norsk journalist og programleiar i NRK. Ho kjem opphavleg frå Finnfjordbotn i Lenvik i Troms. I dag (2010) er ho nyheitsankar i Dagsrevyen på NRK1. 

Stenvold sin karriere starta i NRK i 2001, som nyheitsjournalist i NRK Troms. I 2004 starta ho å jobba i NRK Sport. Ho dekte Sommar-Ol i Beijing i 2008. Ho har leia TV-aksjonen i 2006 og i 2007. Somrane 2007 og 2009 var ho programleiar for Sommeråpent. I 2008-2009 var ho programleiar for musikkprogrammet Lydverket på NRK. I 2010 byrja ho som nyheitsankar i Dagsrevyen på NRK. 

Det har vorte ein del diskusjon rundt Stenvold, sidan ho fekk lov til å bruka dialekt i staden for offisielt bokmål eller nynorsk i Dagsrevyen. 

Stenvold har tidlegare vore aktiv langrennsløpar, men ein skade i ryggen sette ein stoppar for karrieren hennar.

Deltaking
---------

* 2006: Flagget til Noreg *TV-aksjonen* (programleiar)
* 2007: Flagget til Noreg *TV-aksjonen* (programleiar)
* 2007: Flagget til Noreg *Sommeråpent* (programleiar)
* 2008: Den kinesiske flagget *Sommar-OL 2008* (reportar)
* 2008: Flagget til Noreg *Lydverket* (programleiar)
* 2009: Flagget til Noreg *Lydverket* (programleiar)
* 2009: Flagget til Noreg *Sommeråpent* (programleiar)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Alti Førde**, tidlegare **Handelshuset** er eit kjøpesenter i Førde i Sunnfjord, det fyrste kjøpesenteret som vart bygt i Førde. Handelshuset vart bygt på 1980-talet og opna i 1987. Seinare har Førde Torg og Elvegården fylgt etter. Handelshuset er eit av dei største kjøpesentera mellom Bergen og Ålesund. Arealet på Handelshuset er 23 000 m². Mariann Njøsen er senterleiar for kjøpesenteret. Jostein Fredly er saman med Ida Berqvam dagleg leiar for selskapet.

Historie
--------

Det som er det sørlegaste handelshus-bygget i dag, vart opphavleg bygt som slakteri av Vestlandske Salslag i 1963, og då dette flytta, kjøpte Ida og Guttorm Berqvam bygget. Dette var i juli 1985, og då det opna, som det einaste kjøpesenteret i fylket 26. februar 1987 var arealet på 6 000 m². Dette bygget har i dag eit areal på 12 500 m². 15. september 2005 opna det eit nytt bygg nord for det fyrste, dette utvida senteret mykje. Det er også bygd ein overgang, ein skywalk mellom dei to bygga. Denne opna i desember 2006.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
*Denne artikkelen handlar om kvalfangstreiaren og polfararen. For forfattaren, sjå Lars Saabye Christensen.* 

**Lars Christensen** (6. april 1884–10. desember 1965) var ein norsk kvalfangstreiar og konsul. Han utrusta ni vitskaplege ekspedisjonar til Antarktis og deltok sjølv på fire av dei.

Christensen byrja som skipsreiar i Sandefjord i 1907 og vart frå 1909 aktiv i norsk kvalfangst. Frå 1920 sat han i leiinga for A/S Thor Dahl, og dessutan fleire andre kvalfangstselskap og Framnæs Mekaniske Værksted.

Christensen finansierte mellom anna dei fire Norvegia-ekspedisjonane med selfangaren «Norvegia» i tidsperioden 1927-31. Den første ekspedisjonen annekterte Bouvetøya for Noreg 1. desember 1927. Selfangaren «Norvegia» var moderskip for den første flyginga inn over Antarktis, segla heile Antarktika rundt og kom heim til Noreg 15. mai 1931.Lars Christensen finansiert, og leia dei fire Thorshavn-ekspedisjonane.

Under andre verdskrigen var Christensen i seks år finansråd ved den norske ambassaden i Washington i USA og medlem av rådet i Nortraship.

I 1917 vart han utnemnd til Kommandør av Dannebrogordenen. Han vart i 1931 utnemnd til Riddar av St. Olavs Orden og i 1944 fekk han Kommandørkrossen med Stjerne av St. Olavs orden. I tillegg var han Kommandør av Vasaordenen og den franske Æreslegionen. Han hadde Haakon VIIs Frihetskors, Gunnerusmedaljen, Det Kongelige Norske Videnskabers Selskabs gullmedalje og American Geographical Society sin Livingstonemedalje.

Christensen var æresdoktor ved St. Olaf College i Minnesota og æresmedlem i Det Norske Geografiske Selskab og i Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab i Trondheim. Han er æresborgar av Granby i Quebec, Canada.

Christensen donerte mellom anna Hvalfangstmuseet til Sandefjord by og finansierte Sjøfartsmuseet i Oslo.

Fleire stader i Antarktis er kalla opp etter han, blant anna:

* Lars Christensen-toppen på Peter I. Øy
* Lars Christensen Land, òg kjent som Mac. Robertson Land
* Lars Christensen Coast i australsk sektor
* Christensenbreen på Bouvetøya

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lars Christensen» frå Wikipedia på bokmål, den 23. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norskpolarhistorie.no: Side om Lars Christensen
* Lardex.no: Konsul Lars Christensen in memoriam Arkivert 2011-08-31 ved Wayback Machine.. Skrive av lektor Joh. N. Tønnesen i *Norsk Hvalfangst-Tidende*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Lars Kristian Blilie** (5. april 1820–17. desember 1892) var ein gardbrukar og stortingsmann frå Vestre Toten. Han var far til Mathias Blilie.

Blilie var son til ein gardbrukar. Han dreiv i yngre år på med ymse, mellom anna var han urmakar, børsemakar, signetstikkar, gravørarbeidar og sysla med utklekking av fisk. 18 år gammal vart han gardbrukar.

Han var rodemeister for ein veg i ni år og medhjelpar åt presten i 35 år. Frå 1846 var han medlem av heradsstyret, der han i 40 år sat i formannskapet, åtte av dei ordførar. Elles var han medlem av forlikskommisjonen 1854-79 og valmann i 25 år. Frå 1862 var han styrar av eit branntrygdelag for Toten og Vardal, og direktør (styremedlem) i sparebanken.

Blilie representerte Kristians amt på Stortinget frå 1871 til -76 og frå 1880 til -85. Han var på alle tingsamlingane medlem av tollkomiteen. Perioden 1883-85 var han også med i valkomiteen, i 1885-sesjonen medlem av Lagtinget frå 22. april. I 1876 var han permittert frå 19. mars. Han vart medlem av Venstre då partiet vart skipa.

Blilie døydde heime på slektsgarden i Vestre Toten i 1892.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak (1914). «Blilie, Lars Kristian». *Stortinget og statsraadet: 1814-1914*. Kristiania: Steenske bogtrykkeri. s. 103.
* Biografisk informasjon om Lars Blilie NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Recknitz** er ei elv i Mecklenburg-Vorpommern nordaust i Tyskland. Recknitzdalen strekkjer seg heilt sør til høgdene ved Glasewitz nær Güstrow. Elvar har ikkje eit klart utspring, men byggjer seg opp frå fleire bekkar og småelvar. Bekkane *Schaalbeke* og *Pludderbach* renn forskjellige vegar mellom Liessow og Laage, men det meste av vatnet renn nordover som Recknitz, medan ein mindre del, kalla *Augraben*, renn sørover til elva Nebel.

Recknitz (frå Ribnitz-Damgarten til Bad Sülze) er den historiske grensa mellom Mecklenburg og Vorpommern. 

Dei siste åra har ein gjort fleire tiltak for å føre elveløpet tilbake til sin naturlege tilstand, noko som skal gjere landskapet meir attraktivt for turistar. Langs eit strekke på 30 km er tre delar erklært for verna område. 

Recknitz er 72 km lang og munnar ut i Saaler Bodden nær Ribnitz-Damgarten.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Recknitz» frå Wikipedia på engelsk, den 6. juni 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Regionskart[*daud lenkje*]
* Om Recknitz frå Laage til Ribnitz-Damgarten Arkivert 2005-10-26 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
**Lars Gunnar Lingås** (fødd 28. mars 1947) er dosent i yrkesetikk og vegleiing ved Høgskolen i Buskerud og Vestfold. Han vart utdanna sosionom i 1973, og har filosofisk doktorgrad frå Göteborgs Universitet 1993 på ei avhandling om etikk i sosialt arbeid. Han har vore ein aktiv organisasjonsleiar og faglitterær skribent,

Aktiv studentpolitikar i sin ungdom. Lektor i sosialt arbeid ved Den Sociale Højskole i København og Roskilde Universitetscenter 1974–78. Utgreiar i Sosialdepartementet 1978-80. Diverse tillitsverv i Norsk Sosionomforbund 1981–1987 og tilsett i Bærum kommune i same periode. Fagleg sekretær i Norsk Sosionomforbund 1987-90 med ansvar for yrkesetisk arbeid og sosialfaglege utviklingsprosjekt. Redaksjonsjef for helse- og sosialfagavdelinga i Universitetsforlaget 1991–92. Han var generalsekretær i Human-Etisk Forbund 1993–1997, og deltok då aktivt i arbeidet for dialog mellom religionar og livssyn i Noreg, og han var ein av initiativtakarane til å opprette Samarbeidsrådet for trus- og livsynsamfunn.

Mykje brukt foredragshaldar og aktiv faglitterær forfattar, Busett i Holmestrand. Har gitt ut ei rekkje fagbøker innan områda etikk, yrkesetikk, pedagogikk og sosialt arbeid.

Kommunepolitikar i Holmestrand 1999-2007 for Arbeidarpartiet. Styreleiar for Stiftelsen Hvite busser til Auschwitz 2005-2007. Medlem av Nansenskolens Råd 1992-2008 og nestleiar i styret for Nansen Dialogue Network 2006-2008.

Leiar i Holmestrand Petanqueklubb sidan 2014.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lars Gunnar Lingås» frå Wikipedia på bokmål, den 27. februar 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Rebekka Ljosland** (fødd 22. november 1990 i Bergen) er ein norsk politikar for KrF. 22. oktober 2015 blei ho byråd for helse og omsorg i Bergen kommune. Ho var då den yngste byråden i Noreg nokon sinne. Ljosland sat i bystyret i Bergen i perioden 2011-2015. På nominasjonsmøtet til Bergen KrF blei ho vald som 3. kandidat ved valet i 2015 og vald inn som bystyrerepresentant. Rebekka Ljosland er gift med fylkespolitikar Tor André Ljosland (KrF). Ho er tidlegare leiar av Bergen KrFU og nestleiar i Hordaland KrFU. Frå før er ho utdanna sjukepleiar frå Haraldsplass Diakonale Høgskole (2009-2012), og har tatt til på ein klinisk mastergrad i kardiologisk sjukepleie ved Høgskolen i Bergen (2015-). Ljosland er tilsett som sjukepleiar ved Haraldsplass Diakonale Sykehus, men har permisjon frå stillinga.

Kjelder
-------

1. ↑  Bergen kommune. «Rebekka Ljosland på Bergen kommunes nettsider» (på Bokmål). Henta 22. desember 2015.  CS1 maint: Unrecognized language (link)
2. ↑  Sin Vik Helgheim og Sølve Rydland, NRK Hordaland (20. oktober 2015). «Hun er den yngste byråden noensinne» (på norsk). Henta 22. desember 2015.
3. ↑  «Rebekka Ljosland sin CV» (PDF). Henta 22. desember 2015.

* Politikarregister ved Bergen bystyre Arkivert 2015-05-18 ved Wayback Machine.
NOT nær tida til soleglad, med Atlanterhavet til venstre.
**Nordisk optisk teleskop**, **NOT** eller **Nordic Optical Telescope** er eit astronomisk teleskop plassert ved Roque de los Muchachos - observatoriet på La Palma på Kanariøyane. Teleskopet blei klart til bruk i 1988, og observasjonar blei sett i gang i 1989. Dei nordiske landa Noreg, Sverige, Finland og Danmark finansierte bygginga og drifta. I 1997 blei Island au med i NOT-samarbeidet. Astronomar frå heile verda får tilgang til å bruke teleskopet gjennom å sende søknad til ein komité.

NOT var det fyrste store teleskopet som nytta aktiv optikk til å korrigere forma til primærspegelen.

NOT er eit 2,56 meters teleskop med fylgjande instrumentering:

* ALFOSC -- CCD (synleg lys) - spektrograf for fjerne objekt, fire megapiksels kamera
* NOTCam -- Eit megapiksels (HgCdTe) Hawaii-infrarødt kamera og spektrograf
* MOSCA -- Seksten megapiksels CCD-kamera
* SOFIN -- Høgoppløseleg CCD-spektrograf (opp til R=170 000)
* StanCam -- Stand-by eit megapiksels CCD-kamera
* LuckyCam -- Høghastigheitskamera med låg støy, av CCD-typen, for «heldige bilde»
* TURPOL -- UBVRI Photopolarimeter

Servicebygget og domen til Nordisk optisk teleskop som ligg over skylaget på toppen av Roque de los Muchachos på La Palma.
Det indre av teleskopet, dette instrumentet står i cassegrainfokus

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den offisielle heimesida (engelsk)
**Gubernija** (russisk губе́рния) var eit stor administrativt inndelingsområde i Det russiske keisarriket, vanlegvis omsett som *guvernement* eller *provins*. Eit gubernija blei styrt av ein guvernør (russisk губернатор, *gubernator*), eit ord lånt frå det latinske *gubernator* som igjen kjem frå det greske *kybernates*. Uformelt kunne uttrykket «gubernija» også brukast om sjølve guvernørembetet.

Denne typen administrativ inndeling blei oppretta ved eit edikt frå Peter den store av 18. desember 1708, som delte inn Russland i åtte gubernija. I 1719 blei gubernijaa videre oppdelt i *provinsar* (russisk провинции, *provintsii*). Talet på gubernija auka seinare til 23.

Ved reforma i 1775 blei inndelingen i gubernija og vidare i *ujezdar* (russisk уезды) basert på folketal, og omgrepet «gubernija» blei formelt erstatta av det russiske synonymet *namestnitsjestvo* (russisk наместничество). Uttrykket «gubernija» blei likevel framleis brukt. Ein *namestnitsjestvo* blei styrt av ein *namestnik* (russisk наместник, direkte omsett 'fullmektig') eller *generalguvernør* (russisk генерал-губернатор). Embetet som generalguvernør hadde større administrativ makt og ein høgare posisjon enn det tidlegare guvernør-embetet. Nokre gonger styrte ein generalguvernør fleire gubernija.

Etter det russiske senatet sitt edikt av 31. desember 1796 blei embetet som generalguvernør degradert til det tidlegare guvernør-embetet, og Russland blei igjen delt inn i gubernija. Desse var delt inn i *ujezdar* , som igjen blei inndelt i *volostar* (russisk волость). 

Etter Februarrevolusjonen blei guvernørtittelen endra til *gubernijakommissær*. Etter Oktoberrevolusjonen heldt ein fast ved inndelinga, men styreapparatet blei erstattet av *gubernijasovjetar* (russisk губернский совет). Den faktiske inndelinga av Sovjetunionen i territoriale einingar gjekk gjennom mange endringar, særleg i perioden 1918–1929. Til slutt, i 1929, blei dei tidlegare inndelingstypane erstatta av oblast, okrug og rajon.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gubernija» frå Wikipedia på bokmål, den 29. oktober 2013.*
***Phoenix Wright: Ace Attorney − Justice for All*** er eit dataspel innan sjangrane eventyrspel og visuell roman, utvikla av Capcom. Det var opphavleg utgjeve til Game Boy Advance i 2002 i Japan, og har sidan blitt utgjeve til fleire plattformer. Utgåva av spelet til Nintendo DS, som kom ut i 2006 i Japan, blei omsett til engelsk og utgjeve i 2007 i Nord-Amerika og Europa. Spelet er oppfølgjaren til *Phoenix Wright: Ace Attorney* og er det andre spelet i *Ace Attorney*-serien.

Historia følgjer Phoenix Wright, ein forsvarsadvokat som forsvarer klientane sine i fire ulike episodar. Andre karakterar i spelet er mellom andre partnaren Maya Fey, søskenbarnet hennar, Pearl, og ein rivaliserande aktor, Franziska von Karma. Spelet er delt inn i to typar av seksjonar: rettssaker, der spelaren spør ut vitne og freistar å avdekke motseiingar i vitnesbyrdet, og etterforskingar, der spelaren samlar inn bevis og snakkar med vitna.

Referansar
----------

1. ↑  «ANMELDELSE: Phoenix Wright: Ace Attorney Justice for All». Gamer.no. Henta 8. april 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell japansk nettstad Arkivert 2008-11-08 ved Wayback Machine.

Wikifrasar Wikifrasar har ei sitatsamling som gjeld: **Phoenix Wright: Ace Attorney − Justice for All**
**Cicely Isabel Fairfield**, gift **Andrews**, (21. desember 1892–15. mars 1983) var ein britisk journalist, kritikar, forfattar og feminist kjend
under pseudonymet **Rebecca West**.

West fann pseudonymet sitt etter ei kort tid ved scenen, der ho mellom anna spelte i *Rosmersholm* av Henrik Ibsen. Ho vart mellom anna kjend for repoartasjane sine frå Nürnbergrettssakene, som er samla i *A Train of Powder* (1955). *The Meaning of Treason* (1949, 1965) er studiar av naturen i forræderiet, med utgangspunkt i kjende rettssaker. Ho er også kjend for romanar som *The Return of the Soldier* (1918), *Harriet Hume* (1929), *The Thinking Reed* (1936) og *The Fountain Overflows* (1957). 

Rebecca West blei utnemnd til Commander of the British Empire i 1949 og Dame of the British Empire i 1959. Ho var ein aktiv skribent like til det siste, og opplevde at hennar feministiske romankarakterar vakte fornya interesse i 1970- og 1980-åra.

Kjelder
-------

* «Rebecca West» av Ragnhild Nessheim i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
| Olomouc |
| --- |
| Olomouc sett frå søraust.Olomouc sett frå søraust. Olomouc sett frå søraust. |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Olomouc | Byvåpenet til Olomouc |
| **Flagget til Olomouc** | **Byvåpenet til Olomouc** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Kraj | Tsjekkia  Olomouc kraj |
| Grunnlagd | 900-talet |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  103,4 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005) | 100 752 |
| Koordinatar | 49°35′38″N 17°15′03″E﻿Koordinatar: 49°35′38″N 17°15′03″E﻿ |
| Høgd over havet | 219 m |
| Diverse anna |
| Postnummer | 779 00 |
| **Heimeside:** www.olomoucko.cz |
| Plassering |
| Plassering av  OlomoucPlassering av Olomouc |

**Olomouc** (tysk *Olmütz*, polsk *Ołomuniec*, latin *Eburum* eller *Olomucium*) er ein by i Mähren aust i Tsjekkia med om lag 100 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Morava, og er det geistlege sentrumet i Mähren. Fram til 1641 var byen òg hovudstad i Mähren, då han vart erobra av svenskane under Tredveårskrigen, og hovdustaden vart flytta til Brno. Byen vert rekna som ein av dei vakraste i Tsjekkia, og har det nest største historiske sentrumet etter Praha.

Nokre kilometer frå byen ligg kjelda til elva Oder.

Kjende personar frå Olomouc
---------------------------

* Berthold Oppenheim, rabbinar

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Olomouc**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 58°24′0″N 13°46′0″E﻿

**Billingen** er den største av tretten mesaer i Västra Götalands län i Sverige med ei høgd på 299 meter over havet. Fjellet strekkjer seg 23 km frå nord til sør og her 11 km breitt. 
Billingen er delt i to av ein val frå aust til vest mellom Skövde og Varnhem. Platået er dekt av skog og lyngheier, inkludert naturreservatet Blängsmossen med ein unik flora. 

Kalksteinen på Billingen har vorte brote i lang tid for betongproduksjon. 

Fjellet ligg mellom dei store innsjøane Vänern og Vättern og er eit populært naturområde med fleire nærliggande hotell og ein årleg orienteringskonkurranse.. Byen Skövde strekkjer seg delvis oppover sida av Billingen og sentrum ligg ved foten av fjellet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Billingen» frå Wikipedia på engelsk, den 17. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Billingens fritidsområde - Skövde Kommun - www.skovde.se*, arkivert frå originalen 3. november 2007, henta 17. juni 2012

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Ein **rockeopera** er ei samling rockesongar med tekstar som følgjer ei soge. Rockeopaer er som regel gjevne ut som konseptalbum og er ikkje skrivne for scenen, noko som skil dei frå operaer. Fleire rockeoperaer er likevel blitt tilpassa til rockemusikalar. Bruken av forskjellige roller i songtekstane er eit vanleg forteljargrep. Suksessen til rockeopera som sjanger har inspirert liknande verk i andre musikkstilar, som rap-opera.

Colin Fleming i *The Atlantic* har identifisert *The Story of Simon Simopath* (1967) av det britiske psykedelike bandet Nirvana som den første innspelte rockeoperaen. Ofte er *S.F. Sorrow* (1968) av The Pretty Things rekna som den første rockeoperen. Sjølv om Pete Townshend nekta å ha kjennskap til *S.F. Sorrow*, har kritikarar ofte samanlikna The Who sin rockeopera *Tommy* til denne. *Tommy* inspirerte seinare *On and On*, ein rap-opera av The Fat Boys og *American Idiot*, ein punkrock-opera av Green Day.

Sjå òg
------

* Konseptalbum

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rock opera» frå Wikipedia på engelsk, den 8. oktober 2019.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Fleming, Colin (15. november 2011). «The Who Made the Best Rock Opera Ever, but It's Not the One You Think». *The Atlantic*. Arkivert frå originalen 24. mai 2014. Henta 8. oktober 2019.
2. 1 2  Strauss, Neil (3. september 1998). «THE POP LIFE; The First Rock Opera (No, Not 'Tommy')». *The New York Times*. Henta 8. oktober 2019.
3. ↑  Wayne, Renee Lucas (5. oktober 1989). «Fat Boys Built To Rap Opera Album Hits Stores Today». *Philadelphia Daily News*. Arkivert frå originalen 29. mars 2016. Henta 8. oktober 2019.
4. ↑  Ruggieri, Melissa (29. april 2014). «'American Idiot' brings heart of rock 'n' roll to stage». *The Atlanta Journal-Constitution*. Arkivert frå originalen 18. mai 2014. Henta 8. oktober 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC

 |
Kjølhaling av eit skip ved å krengje det mot ei kai.
**Kjølhaling av fartøy** er å krenge det så mykje over på sida at ein kan kome til å arbeide under botnen på det. Til kjølhaling har det vorte brukt kraftige taljar og spel. Til vanleg vart eine enden av taljen fest eit stykke opp i mastra. Andre enden vart godt festa på ein lekter eller i land. I mange hamner var det kjølhalingsklampar der ein kunne feste taljeblokka. Hadde fartøyet fleire mastrer bruke ein fleire taljar.

Kjølhaling var krevjande både for mannskap og fartøy. I tillegg til at alt laust måtte stuast og surrast, vart fartøyet gjerne stiva av innvendig. Mellom anna vart det sett støtter mot mastra ned ved kjølsvinet. Ofte vart riggen forsterka og det vart teke omsyn til mogleg skamfiling. Ein hala i taljane til fartøyet krenka så mykje at kjølen var over vatnet.

Kjølhaling var òg nemninga for ein pinsam straffemetode til sjøs i gamal tid. Ved hjelp av tau vart den som skulle straffast, drege under vatnet frå eine sida av skipet til hi side.

Kjelder
-------

* Jens Kusk Jensen: *Haandbog i praktisk sømandsskab*. København 1982.
Kart som viser den omtrentlege utbreiinga av kjønnslemslesting i Afrika. Mørkare fargar inneber større utbreiing i befolkninga.
**Kjønnslemlesting**, også kalla **kvinneleg omskjering**, er eit inngrep som inneber borttaking av heile eller delar av dei ytre kvinnelege kjønnsorgana, det vil seie klitoris, ytre og eventuelt indre skamlepper. Inngrepet blir utført på jenter i delar av Afrika (sjå kart) og Asia (hovudsakleg i Jemen) som eit overgangsrituale, og blir blant gruppene som utfører dei sedd på som ein føresetnad for at jenta skal kunne bli gift. Kjønnslemlesting er ulovleg i Noreg.

Kvinneleg omskjering kan ikkje samanliknast med mannleg omskjering. Mannleg omskjering har liksom den kvinnelege ofte ein rituell funksjon, men blir òg ofte utført av medisinske grunnar. Mannleg omskjering inneber ikkje noko handikap eller nedsett seksuell evne, noko som oftast er tilfellet med kvinneleg omskjering.

Den norske regjeringa har i 2007 kome med ei rekkje tiltak mot påstått kvinneleg omskjering blant somme innvandrarar i Noreg.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kjønnslemlesting**

Kjelder
-------

* I hovudsak svensk wikipedia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* SUDOC
* NKC

 |
Peter Collett, den eine av dei to som skipa Collett & Leuch.
**Collett & Leuch** var eit norsk handelshus i Christiania, skipa før 1716 av Peder Mortensen Leuch (1692–1746) og Peter Collett (1694–1740). Firmaet endra namn til **Collett & Søn** i 1786.

Handelshuset hadde store interesser i trelasteksport og åtte skogområde og sagbruk i tillegg til industri. Ved Akerselva dreiv dei mellom anna Glads mølle og Bentse Brug i åra 1748–1789/1798.

Firmaet var og med blant dei som gav pengar slik at det vart mogleg å skipa Det Kongelige Frederiks Universitet - Universitetet i Oslo.

Drifta ved Collett & Leuch opphøyrde i 1821.

Kjelder
-------


* Knut Are Tvedt (red): *Oslo byleksikon*, Kunnskapsforlaget 2010, side 130, ISBN 978-82-573-1760-7
* Alf Collett: Familien Collett, efterretninger digital utgave, bl.a. s.16
* Alf Collett: *En gammel Christiania-Slægt*, Christiania, Cammermeyer 1888.
* *Denne artikkelen bygger på «Collett & Leuch» frå Wikipedia på bokmål, den 17. mai 2014, revisjon*
**Kerreffekt**, og kalla **kvadratisk elektrooptisk effekt** (QEO-effekt), er ei endring i brytingsindeksen til eit stoff når det vert utsett for eit elektrisk felt. Kerreffekten skil seg frå Pockelseffekt ved at den induserte indeksendringa er direkte proporsjonar til *kvadratet* av det elektriske feltet i staden for å variere lineært med det. Alle stoff har ein Kerreffekt, men somme væsker syner effekten sterkare enn andre. Kerreffekten vart oppdaga i 1875 av John Kerr, ein skotsk fysikar.

To spesialtilfelle av Kerreffekten finst og desse er Kerr elektrooptisk effekt eller DC Kerreffekt og den optiske Kerreffekten eller AC Kerreffekt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kerr effect» frå Wikipedia på engelsk, den 13. desember 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Weinberger, P. (2008). «John Kerr and his Effects Found in 1877 and 1878» (PDF). *Philosophical Magazine Letters* **88** (12): 897–907. Bibcode:2008PMagL..88..897W. doi:10.1080/09500830802526604. Arkivert frå originalen (PDF) 18. juli 2011. Henta 13. desember 2012.
**Aeronomi** er vitskapen om dei øvre områda av atmosfæren, der dissosiasjon og ionisering er viktige prosessar. Uttrykket *aeronomi* vart innført av Sydney Chapman i 1960. I dag omfattar uttrykket òg dei øvre områda av atmosfæren på andre planetar. Aeronomi er ei grein innan atmosfærisk dynamikk. For å forske i den øvre atmosfæren treng ein ballongar, satellittar og sonderakettar, som kan gje ein data frå denne regionen. Atmosfærisk tidvatn dominerer dynamikken i mesosfæren og den nedre termosfæren. Derfor er ei forståing av denne effekten særs viktig for å forstå atmosfæren som heilskap. Andre fenomen ein studerer innan aeronomi er lyn i den øvre atmosfæren, som *sprites* («andar»), haloar, blå jettar og «alvar» (*elves*).

Atmosfærisk tidvatn
-------------------

*For meir om dette emnet, sjå atmosfærisk tidvatn.*
Atmosfærisk tidvatn er ein viktig mekanisme for å transportere energi frå den lågare atmosfæren til den øvre atmosfæren, og er ein dominerande prosess i mesosfæren og den nedre termosfæren. Modellering og observasjonar av atmosfærisk tidvatn trengst for å kunne overvake og varsle endringar i jordatmosfæren.

Lyn i den øvre atmosfæren
-------------------------

*For meir om dette emnet, sjå lyn i den øvre atmosfæren.*
Figur som viser fenomen knytt til lyn i den øvre atmosfæren
Lynnedslag påverkar den øvre atmosfæren og fører til fenomen som skjer langt over sjølve lyna. Desse vert stundom kalla forbigåande lysande hendingar (*transient luminous events* eller *TLF*) og viser til elektrisk utladingar i den øvre atmosfæren i form av såkalla raude andar (*sprites*), spritehaloar, blå jettar og alvar (*elves*)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aeronomy» frå Wikipedia på engelsk, den 5. november 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Andrew F. Nagy, s. 1-2 in *Comparative Aeronomy*, red. a Andrew F. Nagy *et al.* (Springer 2008, ISBN-978-0-387-87824-9)
Koordinatar: 59°52′29.125″N 10°28′57.857″E﻿

Billingstad stasjon. Foto: Jan-Tore Egge (2010)

**Billingstad stasjon** er ein jarnbanestasjon på Drammensbanen på Billingstad i Asker kommune. Stasjonen vart opna i 1919 som haldeplass, og har namn etter den tidlegare garden Billingstad, som òg har gjeve namn til stroket Billingstad som stasjonen ligg i. Haldeplassen fekk status som stasjon i 1921,og fekk ein skikkeleg stasjonsbygning då stasjonsbygningen på Skøyen stasjon i noverande Oslo vart flytta til staden i 1920 og bygd om for føremålet. Flyttinga vart gjort i samband at ein ny stasjonsbygning i mur vart sett opp på Skøyen; denne bygningen står der framleis.

Då Drammensbanen vart bygd om til dobbeltspor i 1950-åra, og banen då vart lagt i tunnel aust for stasjonen i staden for å gå i ein sløyfe i lia, vart den noverande såkalla høgstasjonen med ekspedisjonsbygning og plattform mellom dei to spora bygd, teikna av arkitekt Torolf Larsen ved NSBs arkitektkontor i 1958. Denne stasjonen fekk inngang under det eine sporet attmed ein vegundergang, og med både rampe og trapp opp til plattformnivået inne i stasjonsbygningen. Stasjonen ligg 41,2 meter over havet og 17,62 kilometer frå Oslo sentralstasjon. Den tidlegare stasjonsbygningen og eit sidespor for godsvogner er fjerna.

Stasjonen vart frå 1982 rekna som haldeplass, og berre lokaltog stoggar her.

Billingstad stasjon er altså mykje yngre enn Drammensbanen, som vart bygd i 1872. Ein pådrivar for å få til ein stasjon på Billingstad var Inga Falsen Gjerdrum (1863–1934), som er vorte heidra ved å få ein veg på sørsida av jarnbanelina kalla opp etter seg.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jernbaneverkets opplysningar om Billingstad stasjon Arkivert 2013-03-28 ved Wayback Machine.
* Norsk Jernbaneklubbs internettside med fotografi frå tidlegare og noverande Billingstad stasjon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Kvinneleg kjønnshår
Mannleg kjønnshår
**Kjønnshår** (med. *pubes*) er kroppshår som veks over underlivsbeinet i området rundt dei ytre kjønnsorgana til menneske etter kjønnsmogning. Håra er litt grovare enn hovudhår.

Forma på området som er dekt med kjønnshår varierer frå person til person og etter kjønn. Kjønnshåret byrjar å vekse ut i starten av puberteten etter påverking frå kjønnshormon. Før puberteten veks finare vellushår i dette området. Fargen på kjønnshåret kan avvike mykje frå håret på hovudet. Dei fleste har mørkare kjønnshår enn dei har på hovudet, men det kan òg vere omvendt. Ofte liknar fargen mykje på augebrynsfargen til same individ. Hjå kvinner dekker det ofte venusberget og er trekantforma med spissen peikande nedover. Hjå menn kan ein gradvis minkande hårvekst nærma seg navlen og dermed likna ein trekant med spissen oppover.

Fjerning av kjønnshår
---------------------

Ein har fjerna kjønnshår i fleire kulturar. I vestlege kulturar har tendensen til å fjerna eller klippa kjønnshår vakse sidan 1960-talet, til dømes for at det ikkje skal synast utanfor badebuske eller bikini. Det finst mellom anna salongar der ein gjer dette.

Kjelder
-------

* «kjønnshår (SML-artikkel)» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Pubic hair» frå Wikipedia på engelsk, den 22. desember 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- Sherrow, Victoria (2006). *Encyclopedia of hair: a cultural history.* Greenwood Publishing Group

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kjønnshår**
Prisen på ein Big Mac i ulike land er blitt brukt av *The Economist* til å rekna ut kjøpekraftsparitet.
**Kjøpekraftsparitet** (kkp, eng. *purchasing power parity*, PPP) eller **kjøpekraftjustering** er ein måte å samanlikna verdien av ulike valutaer med innan økonomi. For å finna paritet samanlikner ein kjøpekrafta, det vil seia kva ein kan få for pengane med ulike valutaer innanlands i ulike land. Dette reflekterer at prisnivå er forskjellige i ulike land, til dømes at ein får meir for 100 kroner (veksla til baht) i Thailand enn i Noreg. 

To valutaer er i paritet om ein kan kjøpa same mengde varer og tenester for same sum i dei to landa dei høyrer til i. Om ein til dømes kan få det same for 100 NOK i Noreg som ein får for 100 SEK i Sverige, vil dei to valutaene vera i paritet.

Ofte bruker ein kjøpekraftsjustering til å finna ut kva vekslingskurs to valutaer skulle hatt for å gje lik kjøpekraft. Ein omtalar gjerne høvet mellom faktisk valutakurs og kjøpekraftspariteten som «den reelle valutakursen».

Kjøpekraftsparitet kan mellom anna brukast for å samanlikna levestandard, og kan bidra til å gje eit rettare bilde enn berre BNP. Metoden er blitt kritisert, til dømes fordi varene og tenestene ein samanlikner ikkje er like vanlege i ulike land, eller fordi han ikkje fanger opp store prisskilnader på ulike ting, til dømes matvarer og bustader. Prisar kan også variera innanfor eit land.

Samanlikning mellom ulike land av BNP og BNP justert med PPP.

Utrekning
---------

Når ein samanaliknar BNP mellom land bruker ein ofte US-dollar som valuta. Med PPP kan ein då overføra prisar frå ein lokal valuta til dollar for å samanlikna landa. Ein samanlikner prisen på ei varekorg med same type varer i begge land. Ut frå prisane kan ein rekna ut ein ny, fiktiv vekslingskurs.

{\displaystyle \mathrm {PPP} =\left({\frac {\mathrm {Pris\ av\ varekorg\ i\ innanlandsk\ valuta} }{\mathrm {Amerikansk\ varekorgpris\ i\ dollar} }}\right)}

Kjøpekraftsparitetsteorien
--------------------------

Kjøpekraftsparitetsteorien seier at valutakursar etterkvart vil følgja kjøpekraftsparitetane. Teorien har særleg fått støtte i tider der valutakursar har vore flytande, til dømes i 1920-åra og i 1980-åra etter at Bretton Woods-systemet, med fastsette kursar, braut saman.

Kjelder
-------

* 

* «Kjøpekraftsparitet» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Purchasing power parity» frå Wikipedia på engelsk, og «Köpkraftsparitet» frå Wikipedia på svensk den 4. mars 2010.*
|  |
| --- |
| ***Aegolius*** |
| Perleugle, Aegolius funereusFoto: Wikimedia-brukar MdfPerleugle, *Aegolius funereus*Foto: Wikimedia-brukar Mdf |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Overorden:** | Neoaves |
| **Orden:** | Ugler Strigiformes |
| **Familie:** | Uglefamilien Strigidae |
| **Slekt:** | ***Aegolius***Kaup, 1829 |

***Aegolius*** er lita ei biologisk slekt av ugler som samlar fire artar. Tre av artene er avgrensa til «den nye verda», men perleugla har ei sirkumpolar utbreiing på tvers av Nord-Amerika og Eurasia.

Skildring
---------

Desse er i hovudsak nattaktive skogsugler i tempererte eller kaldare klima, dei to nordlege artane, slipeugle og perleugle hekkar i barskog, svartbrynugle i Sør-Amerika, kanelugle i Sentral-Amerika hekkar i tåkeskog eller eikeskogar.

Dette er standfuglar, men dei nordlege artane vil i det minste nokre gonger trekke sørover eller til lågare høgder om hausten. Rørslene er vanskeleg å overvåke på grunn av problem med å oppdage desse nattlege uglene utanfor hekkesesongen når dei ikkje læte.

*Aegolius*-ugler er små, stumpe, korthala med breie venger. Artane varierer i området 18-27 cm i lengd. Dei er mørk brune eller svarte på oversida, og kvitaktig eller brungule under, merkt med striper eller flekkar i dei to nordlege artane. Hovudet er stort, med gule auge og ein veldefinert «tallerken» i andletet. Flukta er sterk, smidig og direkte.

Desse uglene tar hovudsakleg gnagarar og andre små pattedyr som byttedyr, men vil òg beite på fuglar, flaggermus, insekt og andre virvellause dyr i samsvar med kva som er tilgjengeleg.

*Aegolius*-ugler hekkar i hòle tre og legg fleire egg i kullet. Dei har læte av gjentatte fløytetonar i hekkesesongen.

Artslista
---------

*Aegolius*-ugler i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.7 frå september 2012 med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*.

* Perleugle, *Aegolius funereus*
* Slipeugle, *Aegolius acadicus*
* Kanelugle, *Aegolius ridgwayi*
* Svartbrynugle, *Aegolius harrisii*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aegolius» frå Wikipedia på engelsk, den 4. februar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

* Stiles and Skutch *A guide to the birds of Costa Rica* ISBN 0-8014-9600-4
* Hilty *Birds of Venezuela* ISBN 0-7136-6418-5
* *National Geographic Field Guide to the Birds of North America* ISBN 0-7922-6877-6
* Mullarney, Svensson, Zetterstrom and Grant *Collins Bird Guide* ISBN 0-00-219728-6

### Referansar

1. ↑  Clements, J.F.; T.S. Schulenberg; M.J. Iliff; B.L. Sullivan; C. L. Wood (september 2012), *The Clements checklist of birds of the world: Version 6.7* (Excel spreadsheet), Cornell Lab of Ornithology, henta 1. oktober 2012
2. ↑  Syvertsen, P. O. Ree, V. Hansen, O. B. Syvertsen, Ø. Bergan, M. Kvam, H. Viker, M. & Axelsen, T. 2008. *Virksomheten til Norsk navnekomité for fugl (NNKF) 1990-2008. Norske navn på verdens fugler.* Norsk Ornitologisk Forening sin nettstad (publisert 22.5.2008)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Aegolius**
*For grammatisk kjønn, sjå genus.* 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Vanlegvis grupperer ein menneske som mann eller kvinne ut frå dei ytre kjønnskjenneteikna deira. |

Medlemmar av mange arter kan ein plassera i to eller fleire kategoriar kalla **kjønn** (eldre nynorsk *kyn*). Ein skil ofte mellom *biologisk kjønn* og *sosialt kjønn*.

Biologisk kjønn
---------------

Som oftast vil ei art ha to ulike kjønn, hannkjønn og hokjønn som har ulike kjønnsorgan og produserer ulike kjønnsceller som komplementerer einannan, det vil seia, at for at ei art skal reprodusera seg må medlemmar av ulike kjønn kombinera kjønnscellene og genmaterialet sitt.

### Kva kjønn?

Ein definerer gjerne hokjønn som det kjønnet som lager den største forplantingscella og som regel ber avkommet. I dyr vil det seie at den som lagar egg er hokjønn, medan den som lagar sperm er hannkjønn. Men skiljet er ikkje fullt så enkelt overalt. Nokre dyr, som meitemakken, er hermafrodittar (tokjønna), medan andre dyr kan formeira seg både med eit dyr av det andre kjønnet, eller ukjønna. Insekt i årevengeordenen kan til dømes velja mellom kjønna og ukjønna formeiring. Dronningbier kan leggja befrukta egg som blir til hoer, eller ikkje-befrukta egg, som blir til mannlege droner.

Dei fleste plantar er hermafrodittar, men i nokre av dei finn ein ulike forplantingsceller i ulike plantar, og ein har dermed to ulike kjønn. 

Det er som regel kjønnskromosoma som avgjer kva kjønn eit individ skal ha. For nokre artar finst det likevel andre avgjerande faktorar, slik som temperatur for krokodillar.

### Kjønnskjenneteikn

Det viktigaste kjenneteiknet på kva kjønn eit vesen har er kjønnsorgana. I tillegg har dei ofte sekundære kjønnskjenneteikn, indre og ytre skilje mellom kjønna. Dette vil seie at ulike kjønn kan ha ulik farge, storleik eller form. I menneske står kjønnshormona testosteron for menn og østrogen for kvinner for mange av kjønnskjenneteikna.

Sosialt kjønn
-------------

Også i dette høvet vil ein i dei fleste samfunna skilja mellom to kjønn, som ein knyter til ulike kjønnsroller. I dei siste tiåra har ein i stadig større grad gått i retning av å rekna sosialt kjønn som eit resultat av ein sosialiseringsprosess, det vil seia som ei tillært kjønnsrolle som ein ikkje kan knyta til det biologiske kjønnet.

Sjå òg
------

* Kjønnsidentitet

Bakgrunnsstoff
--------------

*
Kerron Clement under Sommar-OL 2016 i Rio de Janeiro
**Kerron Stephon Clement** (fødd 31. oktober 1985) er ein trinidadisk-amerikansk friidrettsutøvar frå Port of Spain i Trinidad og Tobago. Han vart verdsmeister i 400 meter hekk i 2007 og 2009 og olympisk meister i 2016, alle gongane som representant for USA.

Aktiv
-----

Clement vart USA-amerikansk statsborgar i 2004. Same året vann han 400 m hekk ved junior-VM i friidrett. Den 26. juni 2005 sette han personleg rekord i øvinga med tida 47,24 sekundar, oppnådd i Carson i California. Han levde ikkje opp til favorittstempelet under verdsmeisterskapen 2005 i Helsinki og enda på fjerdeplass i finalen.

Sommaren 2007 forbetra Clement den personlege rekorden på 400 meter til 44,48 sekundar under eit stemne i Stockholm den 7. august. Han beheldt forma og vann ein klar siger i spesialøvinga 400 meter hekk då friidretts-VM fann stad i Osaka tre veker seinare. Året etter fekk Clement OL-sølv på langhekken under Sommar-OL i Beijing, der lagkamerat Angelo Taylor var heilt suveren i finalen.

Clement forsvarte verdsmeistertittelen på 400 meter hekk då VM i friidrett 2009 fann stad i Berlin. Han vann elles gullmedalje nummer to i meisterskapen då han sprang den andre etappen for USA i 4 x 400 meter stafett, dei andre på laget var Angelo Taylor, Jeremy Wariner og LaShawn Merritt. 

Etter nokre svakare sesongar kom Clement tilbake i verdseliten i 2015, men var eitt hundredels sekund for seint ute til å kapre bronsemedaljen på langhekken ved VM i friidrett i Beijing. Derimot lukkast han overmåte godt då han stilte til start i dei olympiske leikane 2016. I ein jamn hekkefinale braut Clement målsnora på tida 47,73 sekundar, fem hundredels sekund framom kenyanaren Boniface M. Tumuti.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2005 i Helsinki: Nr 4 i 400 m hekk – 48,18
* VM 2007 i Osaka: Gullmedalje i 400 m hekk – 47,61, framom Félix Sánchez (48,01)
* OL 2008 i Beijing: Sølvmedalje i 400 m hekk – 47,98, bakom Angelo Taylor (47,25)
* VM 2009 i Berlin: Gullmedalje i 400 m hekk – 47,91, framom Javier Culson (48,09) + gull i 4 x 400 m stafett
* VM 2011 i Daegu: Utslått i semifinalane i 400 m hekk (52,11 =nr 24)
* VM 2015 i Beijing: Nr 4 i 400 m hekk – 48,18, bakom Jeffrey Gibson (48,17)
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Gullmedalje i 400 m hekk – 47,73, framom Boniface M. Tumuti (47,78)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kerron Clement» frå Wikipedia på engelsk, den 15. juli 2017.*

* «Kerron Clement» (på engelsk). Olympedia. Henta 12. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
|  |
| --- |
| **Krypsoleie** |
| KrypsoleieKrypsoleie |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Ranunculales |
| **Familie:** | Soleiefamilien Ranunculaceae |
| **Underfamilie:** | Ranunculoideae |
| **Stamme:** | Ranunculeae |
| **Slekt:** | Soleieslekta *Ranunculus* |
| **Art:** | **Krypsoleie** *R. repens* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Ranunculus repens***L. 1753 |

**Krypsoleie** er ei plante i soleiefamilien. Arten har ei sirkumpolar utbreiing og er mykje av ein kosmopolitt. Planta vert kring 20 cm høg og er mørkgrøn, snau eller håra. Krypande stengel med røter ved ledene og opprette greina stenglar. Bladet delt i tre tydeleg skafta flikar. Han har snau nøtt med kort rett nebb. Krypsoleie blømer kring juni månad på fuktige stader og i åkrar. 

Den opphavlege utbreiinga av krypsoleie er i Europa, Nord-Afrika og tempererte delar av Asia. Han finst også innført i Australia, New Zealand, Nord- og Sør-Amerika. Krypsoleie er vanleg gjennom heile Noreg, og er funnen opp til 1230 moh. på Hardangervidda.

Krypsoleieplante

Kjelder
-------

1. ↑  Taxon: Ranunculus repens L. Germplasm Resources Information Network (GRIN)

* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
* Svensk Wikipedia.