recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Postkort frå 1800-talet av San Lazzaro degli Armeni
**San Lazzaro degli Armeni** (armensk: «Սուրբ Ղազարոս Կղզի», *St. Lasarus-øya*) er ei lita øy i Venezialagunen, like vest for Lido. Heile øya er dekt av eit kloster, som er moderhuset til Mekhitaristordenen. Øya er eit av dei fremste sentera for armensk kultur i verda. 

Øya ligg noko isolert frå dei andre øyane som danna sjølve byen Venezia, og dette gjorde at ho vart nytta som karantenestasjon og ein koloni for spedalske frå 1100-talet av. Derfor fekk ho namn etter St. Lasarus, vernehelgenen for dei spedalske. Ho vart forlaten på 1500-talet og i 1717 vart ho gjeve av styresmaktene i Venezia til ei gruppe armenske munkar som hadde rømd frå tyrkisk forfølging fem år tidlegare og som no var under paven sitt vern. Mekhitar og dei sytten munkane hans grunnla eit kloster, gjenreiste den gamle kyrkja og gjorde øya 30 000 m² større, om lag fire gonger så stor som ho opphavleg var. 

Gravert kross frå hagen på San Lazzaro degli Armeni
Den kloke grunnleggaren gjorde mekhitaristordenen til eit av dei fremste sentera for orientalske studiar. Klosteret gav ut historiske, språkvitskaplege og litterære verk frå og om Armenia og vart kjend for lærdskap og nøysemd, i tillegg til dei vakre bøkene. San Lazzaro har i dag eit bibliotek med 150 000 bøker og eit museum med over fire tusen armenske manuskript og mange arabiske, indiske og egyptiske lekamar som vart samla inn av munkane eller som dei fekk i gåver.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mekhitaristordenen
* Det armenske klosteret på San Lazzaro degli

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen San Lazzaro degli Armeni frå Engelsk Wikipedia .*

Koordinatar: 45°24′43″ N 12°21′41″ E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* ULAN
* GeoNames

 |
**San Francisco Bay Area** eller **The Bay Area** er eit område som ligg rundt San Francisco-bukta i nordre California i USA. Området har over sju millionar innbyggar og består av storbyar, mindre byar, forstadsområde og nasjonalparkar utbreidd over ni distrikt (*counties*). Desse er forbunde av eit stort nettverk av vegar, motorvegar, jernbaner og pendlartog.

Dei største byane i Bay Area er San Francisco, San José og Oakland. San Francisco er det tradisjonelle kulturelle og finansielle sentrumet i området, men er ikkje lengre like dominant (San José har større innbyggartal) og er ikkje heller geografisk sett eit klart urbant sentrum. Den økonomiske tyngda ligg snarare i Silicon Valley i sørdelen av området. To av dei fremste universiteta i USA, Stanford University og University of California i Berkeley, ligg òg i San Francisco Bay Area.

Bay Area er altså nokså ulike typiske storbyområde som har ein enkel bykjerne som er omgjeven av forstader. Befolkninga er i staden spreidd ut i fleire byar og forstader. På grunn av den spreidde karakteren blir området lokalt oftast berre kalla Bay Area (uten referanse til nokon spesiell by), og det fullstendige namnet blir hovudsakleg nytta i offisielle samanhengar.

Storbyområdet, som omfattar San Francisco, Oakland og San José, er det andre største i California (etter Greater Los Angeles) og det femte største i USA, etter New York-, Los Angeles-, Chicago- og Washington, D.C./Baltimore-områda.

Typisk natur i Bay Area. Skyline Boulevard nær Palo Alto.

Byar
----

### Byar med over 500 000 innbyggjarar

* San Francisco
* San José

### Byar med 100 000 til 500 000 innbyggjarar

|  |  |
| --- | --- |
| * Antioch
* Berkeley
* Concord
* Daly City
* Fairfield
* Fremont
* Hayward
 | * Oakland
* Richmond
* Santa Clara
* Santa Rosa
* Sunnyvale
* Vallejo
 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «San Francisco Bay Area» frå Wikipedia på svensk, den 13. februar 2023.*

*
Gammal festningsport i Jiuquan
Plasseringa av Jiuquan (gul) i Gansu
Sanddyner ved byen Dunhuang, langt vest i byprefekturet Jiuquan
**Jiuquan** (kinesisk: 酒泉; pinyin: *Jiǔquán*) er eit byprefektur lengst vest i provinsen Gansu i den vestlege delen av Folkerepublikken Kina. Byprefekturet har eit areal på 179 744 km² og hadde 1 095 947 ibuarar i 2010.

Byprefekturet Jiuquan omfattar eitt distrikt (区 *qū*), to byfylke (市 *shì*), to fylke (县 *xiàn*) og to autonome fylke (自治县 *zìzhìxiàn*).

### Geografi

Jiuquan har eit kaldt ørkenklima, med lange, kalde vintrar, og heite, til dels turre somrar. Månadstemperaturen varierer frå −9,0°C i januar til 21,7°C i juli, årleg middeltemperatur er 7,5°C. Nesten heile året er det stor skilnad på dag- og nattetemperaturane. Administrasjonsbyen Suzhou ligg om lag 1 500 meter over havet.

### Samferdsle

Kinas riksveg 312 går gjennom området. Han fører frå Shanghai og endar på grensa mot Kasakhstan, vegen passerer mellom andre Suzhou i Jiangsu, Nanjing, Hefei, Xinyang, Xi'an, Lanzhou, Jiayuguan og Urumqi.

Byprefekturet har flysamband over flyplassen som ligg ved byen Jiayuguan.

### Historie

Byen Suzhou vart grunnlagt i 111 fvt som ein militær utpost ved Silkevegen til Sentral-Asia. Då det var ein nøkkelstad i Hexi-korridoren, var Suzhou ofte som ein festningsby, og som inn i mellom vart erobra med stort mannetap, som då Meng Qiaofang tok det frå Ding Guodong i 1649, eller då Qing-generalen Zuo Zongtang i 1873 tok det frå hui-folket under muslim-opprøret.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jiuquan**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jiuquan» frå Wikipedia på engelsk, den 1. oktober 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Plasseringa av Jincheng (gul) i Shanxi
**Jincheng** (kinesisk:晋城, pinyin: Jìnchéng) er eit byprefektur søraust i provinsen Shanxi i det nordlege Kina, med grense i sør og aust mot Henan-provinsen. Byprefekturet har eit areal på 9 490 km² med 2,28 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Jincheng omfattar eitt bydistrikt (区 *qū*), eitt byfylke (市 *shì*) og fire fylke (县 *xiàn*).

### Næring

Gruvedrift er ei viktig næring i Jincheng, samt industriar knytte til foredling av minerala.

### Samferdsle

Kinas riksveg 207 går gjennom prefekturet, både gjennom sjølve byen Jincheng og gjennom fylka Gaoping og Zezhou. Denne store trafikkåra tek til i Xilinhot i Indre Mongolia nær grensa til Mongolia, går sørover og endar i Hai'an, ein by i Xuwen fylke sør på Leizhouhalvøya lengst sørvest i provinsen Guangdong.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jincheng» frå Wikipedia på bokmål, den 9. september 2012.*

* *Denne artikkelen bygger på «Jincheng» frå Wikipedia på engelsk, den 9. september 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Jishak Alfassi** (1013–1103) var ein sefardisk rabbinar som er særleg kjend for verket *Sefer hahalakhót*, ofte rekna som det første storverket i den halakhiske litteraturen.

Biografi
--------

Jishak (hebraisk יִצְחָק הַכֹּהֵן אַלְפַסִּי *Jiṣḥāq hakkōhēn Alfassī*) vert ofte kalla רי"ף RIF, særleg blant askenasiske jødar, 
Han vart fødd i Algerie i 1013 og studerte i Kairouan i Tunisia under Nissim ben Jaakob og Hananél ben Husjiél, dei anerkjende rabbinske autoritetane i Nord-Afrika på den tida. Han flytte seinare til Fès i Marokko til eit meir tolerant miljø. Det jødiske samfunnet i Fez tok på seg å støtte honom og familien hans slik at han kunne arbeide uforstyrra på boka *Sefer hahalakhót*. Dei grunnla òg ein jesjibá (eit *Torá-akademi*) i namnet hans, og mange studentar kom reisande frå heile Marokko for å studere under honom. Jishak Alfassi vart verande i Fez i 40 år og fullførte *Sefer hahalakhót* i løpet av tida si der. Etterkvart vart han kjend under namnet *Alfassi*, som er arabisk for ‘frå Fez’;. Tilnamnet RIF kjem frå «Rebbí Jishak alFassi]].

I 1088 vart han rapportert til styresmaktene av ukjende grunnar. Han forlét Fez og flykta åt Spania, der han vart utnemnd til leiar for jesjibáen i Lucena i 1089.

Jishak Alfassi døydde ved 90 års alder i 1103.

På sett og vis kan ein seie at Jishak Alfassi var avslutninga på den geoniske perioden. Den siste av dei babylonske geoním, Hai gaón, døydde da Alfassi var 25 år gammal. Alfassi sjølv vart kalla «gaón» av fleire tidlege halakhiske autoritetar. Den mest kjende av studentane hans var Jehudá Haleví.

Verk
----

### Sefer hahalakhót

**Sefer hahalakhót** utleier alle dei klåre lovavgjerslene frå dei tre Talmúd-voluma Seder Moéd, Seder Nasjím og Seder Nezikín i tillegg til enkelttraktatane Berakhót (ein del av Seder Zeraím) og Hullín (ein del av Seder Kodashím). Alfassi transkriberte dei halakhiske konklusjonane frå Talmúd ordrett, utan dei kringliggjande drøftingane, og han utelét òg alt aggadisk materiale. Dette verket vart spreidd i avskrifter føre tida åt Rashi og andre kommentatorar og førte med seg ei djuptgripande endring i studiepraksisen åt samtidige og seinare jødar: Med *Sefer hahalakhót* vart det elles svært tunglesne Talmúd Bablí gjort tilgjengeleg for vanlege folk. Boka *Sefer hahalakhót* vart snart kjend under tilnamnet «Talmúd katán» (‘vesle-Talmúd’). Ho blir òg kalla «Hilkhót RIF», eller ‘RIF sine halakhót’.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Alfasi, jewishencyclopedia.com
* Alfasi Arkivert 2007-03-11 ved Wayback Machine. jewishgates.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* NLA

 |
Koordinatar: 59°7′59.351″N 16°43′50.894″E﻿

Malmköpings rådhus
**Malmköping** er ein svensk tettstad i Flens kommun i Södermanlands län i Södermanland. I år 2005 hadde tettstaden 2 000 innbyggjarar. Malmköping ligg cirka 15 kilometer nord for Flen.

Malmköping ligg 15 km nord for Flen, er kommunen sin største turiststad, og sete for Sveriges lokaltrafikmuseum med mellom anna sporvogner frå dei 13 sporvognsbyane i Sverige. Museet blir drive på ideell basis av medlemmar i Svenska Spårvägssällskapet. I Malmköping ligg òg museet Malmahed og eit såkalla naturum.

Historie
--------

Storgatan
Utgravningar har vist at området var busett alt for 5000 år sidan. Malmköping er først og fremst prega av regimentet som hadde øvingsstaden sin her. Staden er opphavleg vekse opp omkring forsvaret som hadde verksemd der mellom åra 1774 og 1921.

I 1771 vart Gustaf Adolf von Siegroth sjef for Södermanlands regiment, og same år valde han ut Malma hed til permanent ekserserplass.

Malmköping, som opphavleg heitte Malma by, vart då permanent øvingsplass for Södermanlands regiment. Det finst mange minner frå militærperioden, mellom anna eksersisfeltet Malma hed. I tilknyting til øvingsfeltet ligg Plevnahöjden, som i dag er friluftsområde med skiheis, utsiktsplass, hotell og anna.

Namnet Plevna kjem frå den bulgarske byen Pleven. Der vart det i 1877 utkjempa harde slag under den russiske-tyrkiske krigen på Balkan. Då brukte ein for første gongen skyttergraver, eit system som seinare vart innført i Malmköping. Restane av desse øvingsskyttergravene finst framleis på Plevnahöjden. I 1921 flytta Södermanlands regiment permanent til Strängnäs.

Staden i dag
------------

Luftfoto over austlege Malmköping (august 2006).
I dag er staden kanskje best kjend for Malma Marka som blir det arrangert på Malma hed. Marknaden er vorte arrangert årleg av Malmköpings IF i juli sidan 1976 og pleier å trekkje ca 60 000 – 80 000 vitjarar.

Jarnbane
--------

Tidlegare gjekk jarnbana Stålboga-Skebokvarn gjennom Staden. Etter at han vart nedlagt, har stasjonen og ei strekning av linja vorte ombygd til museumssporveg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Malmköping» frå Wikipedia på bokmål, den 4. juli 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Malmköping.se
* Museispårvägen Arkivert 2005-07-31 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
33 MHz Intel 80486 prosessor
**Intel 80486**, også kalla **80486**, **i486** og **486**, var ein 32-bit mikroprosessor som vart lansert av Intel den 10. april 1989. Intel 80486 var andre generasjons 32-bit x86-prosessor, og den første prosessoren i x86-arkitekturen med ein omfattande bruk av pipeline-prinsippet under utføringa av instruksjonar. Dette var opphavleg ein eigenskap som skilte RISC-arktitekturar frå CISC, og 80486 vart difor ofte omtalt som ein hybrid («CRISC»). 80486 utførte i snitt 1,2 instruksjonar per klokkepuls, medan forgjengaren Intel 80386 i snitt trong 3,2 klokkepulsar på utføringa av ein instruksjon.

80486 hadde 8 Kb integrert hurtigminne for data og instruksjonar, medan hurtigminnet for 80386 var tilgjengeleg som eksterne brikker. I tillegg var koprosessoren Intel 80387 for flyttallsberekningar integrert. I 80386 var 80387 ein ekstern spesialprosessor også råd å velje. Større integrering av komponentar gjorde at 80486 vart den første x86-prosessor med meir enn 1 million transistorar.

Intel kunngjorde den 18. mai 2006 at produksjonen av Intel 80486 ville opphøyre den 28. september 2007. Sjølv om prosessoren på dette tidspunktet var avlegs i personlege datamaskiner, hadde han vorte nytta i innebygde systemer innan romfarts-teknologi.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Denne artikkelen bygger på «Intel 80486» frå Wikipedia på bokmål, den 24. november 2009.*

Fotnotar
--------

1. ↑  Tony Smith: *Intel cashes in ancient chips*, Register Hardware, 18. mai 2006


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* NKC

 |
Koordinatar: 32°17′0″N 35°53′10″E﻿

**Kufr Khall** (òg kalla **Kufur Khall** og **Kufr Khal**, arabisk كفرخل, tyder Druelandsbyen) er ein by i nord i Jordan i Jerash guvernement.

Geografi
--------

Kufr Khall ligg vest for hovudvegen mellom Jerash og Irbid. Landsbyen ligg på tre høgder: *Jabal Snad*, *Jabal Ahed* og *al-Jabal al-Gharbi*. Kufr Khall representerere eit viktig knutepunkt mellom Ajlounfjella og den store sletta Houran.

Historie
--------

Kufr Khall har vore busett sidan romersk tid i Jordan, og fleire graver vart oppdaga i 1981. Omajadane og abbasidane har etterlate seg fleire ruinar i Kufr Khall.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kufr Khall» frå Wikipedia på engelsk, den 6. oktober 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Dr. Muhammad al-Bakheet, *Nahiat Bani al A'sar fil Qarn al Asher al Hijri*, Derasat Magazine, Jordan universitet, Issue 7, 1988, s.150-239.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Azerbaijan Tower** er ein tenkt skyskrapar som var planlagd bygd på Khazar Islands, 23 km sørvest for Baku i Aserbajdsjan.

Oversyn
-------

Direktør i Avesta Group of Companies, Ibrahim Ibrahimov har sagt at bygget skal verte kring 1050 meter høgt fordelt over 189 etasjar. Når det står ferdig vil det verte den klårt høgaste bygningen i verda føre Burj Khalifa i Dubai og Kingdom Tower som fortida er under planlegging i Jeddah i Saudi Arabia. 

Skyskraparen som er venta å koste $2 milliardar vil vere midtpunktet på Khazar Islands, ein ny by som er under bygging over 41 kunstige øyar i Kaspihavet til ein pris på kring $100 milliardar. Byen er planlagd å kunne romme 1 millionar innbyggjarar. 

Etter at bygginga av Khazar Islands byrja, var bygginga av sjølve Azerbaijan Tower sett til starten av 2015 og venta å vere ferdig kring 2019. Khazar Islands var venta å vere fullført mellom 2020 og 2025. Etter at prosjektet fekk økonomiske problem er arbeidet stoppa.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Azerbaijan Tower» frå Wikipedia på engelsk, den 19. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Azerbaijan to build world’s tallest skyscraper». Azernews. 30. jan. 2012.
2. 1 2  Medina, Samuel (February 9, 2012). «Azerbaijan To Build One Kilometer-Tall Skyscraper». Architizer.
3. ↑  Khawaja, Moign (April 15, 2012). «Azerbaijan Tower to challenge Burj Khalifa’s glory». Arabian Gazette. Arkivert frå originalen 23. mars 2013. Henta 19. juni 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimesida til Avesta Concern
* Heimesida til Khazar Islands Arkivert 2012-06-03 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SkyscraperCenter

 |
**Intelligentsiaen** (frå russisk *интеллигенция*, av latin *intelligentia*) er ei nemning på ein samfunnsklasse med intellektuelle menneske som særleg har vore brukt i slaviske land. Omgrepet oppstod i Russland på første halvdel av 1800-talet, innført av forfattaren Pjotr Boborykin i 1870-åra. Det viste gjerne til folk med liberale og revolusjonære tendensar.

Folk i denne samfunnsklassen er ofte høgt utdanna, tilhøyrer inga kyrkje, stat eller forvalting, og er ofte forfattarar, kunstnarar, filosofar eller kulturskribentar. I Austblokka var det ofte innan intelligentsiaen ein fann dissidentmiljøa, utan at denne unisont stod mot styresmaktene.

Idretts-sosiologen Arve Hjelseth har hevda at intelligentsiaen no er i ferd med å erstattast av ein tradisjonell, vesteuropeisk middelklasse.

Sjå òg
------

* Intelligenspartiet, skipa i Noreg på byrjinga av 1830-talet med Johan Sebastian Welhaven som leiarskikkelse.

Kjelder
-------

1. ↑  «Intelligentsia» i *Det Norske Akademis ordbok*
2. ↑  «intelligentsia». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 20. februar 2018.
3. ↑  Trening, knefall og forfall – Dagbladet

* *Denne artikkelen bygger på «Intelligentsia» frå Wikipedia på bokmål, den 1. september 2020.*
**Mallikøya** (eventuelt **Mallikjuaqøya**, tyder 'stor bølgje') er ei folketom øy i det kanadiske polararkipelet som ligg i Qikiqtaalukregionen i Nunavut i Canada. Ho ligg i Hudsonsundet mellom Foxehalvøya på Baffinøya og Dorsetøya. Mallik- og Dorsetøya er bundne saman av sand og kampesteinar. Kinngait (Cape Dorset), ein inuittisk busetnad, ligg rundt 4,5 kilometer (2,8 mi) unna.

Geografi
--------

Øya har ulike høgder. Den vestlege delen er høgast, på 274 meter (899 ft) over havet. I tillegg til låge fjell finst det fossar og vatn på øya.

Kvitkval, rein, vandrefalk, isbjørn, sel og snøugle finst i området.

Øya er kjenneteikna av runde åsar og låge tundradalar, der det veks tundrablomar.

Territorial Park
----------------

Mallikjuaq Territorial Park dekkjer både Mallik- og Dorsetøya. Han er kjend for arkeologiske spor etter Thulekulturen, Dorsetkulturen og inuittar frå så lenge sidan som 3000 år. Frå Cape Dorset kan ein ved lågvatn nå Mallikjuaq Park på rundt 45 minutes. Ein kan også nå staden med båt.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Mallikjuaq Territorial Park» (PDF). *New Parks North* (dsp-psd.pwgsc.gc.ca) **10**: 34. March 2001.
2. ↑  «Mallik Island». travelingluck.com. Henta 16. februar 2009.
3. ↑  «Sector13.HudsonStrait» (PDF). *National Geospatial Intelligence Agency*. pollux.nss.nima.mil. s. 14. Arkivert frå originalen (PDF) October 24, 2004. Henta 16. februar 2009.
4. 1 2  «Features». nunavutparks.com. Arkivert frå originalen 14. juli 2011.
5. ↑  *Canada*. Lonely Planet. 2005. s. 839. ISBN 1-74059-773-7.

* *Denne artikkelen bygger på «Mallik Island» frå Wikipedia på engelsk, den 20. oktober 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 55°35′43″N 12°59′57″E﻿

Malmö Konsthall
**Malmö Konsthall** er ein kunsthall for moderne og samtidig kunst, som ligg sentralt i Malmö i Sverige. Kunsthallen vart opna i 1975 og har rundt 200 000 besøkande kvart år.

Bygningen
---------

Interiør
Bygningen, som er teikna av Klas Anshelm, har eit utstillingsareal på 2000 m² og utmerker seg med sitt lyse og fleksible interiør.  Han fekk Kasper Salin-prisen i 1974.

I 1994 vart kunsthallen restaurert og utvida med lokale i nabohuset, eit eldre teglsteinshus kalla «Hantverkshuset». Der finst også ein restaurant og ein bokhandel.

Kjelder
-------

1. 1 2  Om Malmö Konsthall, S. 1, Malmö Konsthall. Henta 2. september 2015.
2. 1 2  Om Malmö Konsthall, S. 2, Malmö Konsthall. Henta 2. september 2015.
3. ↑  Malmö konsthall: Färgstark 40-åring som fortsätter att provocera, Lokaltidningen Malmö. Henta 2. september 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell heimside for Malmö Konsthall Arkivert 2015-07-31 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Mall Tool Company** vart stifta i 1921 i Milwaukee i Wisconsin i USA av Arthur Mall, men innan eit år hadde føretaket flytta til Chicago. Mall bygde òg ein fabrikk i Toronto i Ontario i Canada. I byrjinga produserte Mall drivakslingar for slipemaskinar. 

I 1941 tok Mall til å produsera motorsager, inspirert av motorsagene til Stihl. Den fyrste modellen var tomannssaga Mall 4, som hadde bensinmotor, men Mall tok òg til å produsera elektrisk og pneumatisk drive sager. Model 5 var ein oppdatert versjon av modell 4. Men det var fyrst etter at 2. verdskrig var over at produksjonen av motorsager tok av, og dei nye tomannssagene 6 og 7 vart sette i produksjon. 

På 1950-talet vart det klart at einmannssagene ville ta over, og i 1955 kjøpte Mall Hornet Industries, som da produserte einmannssager. Produksjonen av einmassager vart då flytta frå Guelph til Mall sin fabrikk i Toronto. Sagene til Mall kunne leverast både med vanleg sverd og med bogesverd. Mall produserte òg mykje anna utstyr, som pumper, platevibratorar, etc. 

I 1956 vart Mall kjøpt av våpenprodusenten Remington, som heldt fram med å produsera motorsager, fyrst med merkenamnet Mall/Remington og seinare berre Remington.

Referansar
----------

1. ↑  Lee, D. *Chainsaws: A history*, Harbour Publ. 2006.
**Ayvainigrotta** er ei grotte i Bursa i Tyrkia. 
Ho ligg søraust for Uluabatsjøen ved distriktsgrensa mellom Mustafakemalpaşa og Nilüfer. Det er to inngangar til grotta, ein ved Doğanalanı, den andre ved Ayvaköy. Ho har namn etter landsbyen Ayvaköy like ved.

Ein kan gå inn i grotta gjennom ein inngang og ut gjennom ein annan. Typisk går ein inn ved den øvre inngangen i Doğanalanı og gå nedover ein høgdeforskjell på 17 meter. Elles er grotta horisontal. Ho er 5,5 km lang, noko som gjer henne til den sjette lengste i Tyrkua. Berget i grotta stammar frå mesozoikum, og ho inneheld dryppesteinsformasjonar som stalagmittar, stalaktittar, pillarar og ulikt mønstra steinar, i tillegg til rundt 60 dammar av ulike storleikar. Ved utgangen finst det eit 400 meter langt vatn. Vassnivået i dei ulike vatna endrar seg med sesongen.

Ayvainigrotta blei oppdaga av tre spanske utforskarar i 1970. Ho opna for publikum i 2008.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ayvaini Cave» frå Wikipedia på engelsk, den 5. august 2012/14. november 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* 
* 
* Arkivert 2009-05-06 ved Wayback Machine.
* 

1. 1 2  «Ayvaini Mağarası - Bursa» (på tyrkisk). Kültür ve Turizm Bakanlığı. Henta 12. september 2014.
2. ↑  Yaşin, Mehmet (9. desember 2007). «Bereketli göl Ulubat». *Hürriyet* (på tyrkisk). Henta 12. september 2014.
3. 1 2 3 4  «Ayvaini Mağarası» (på tyrkisk). Nilüfer Beleditesi. Henta 12. september 2014.
4. 1 2 3  «Ayvaini Mağarası». Show Caves. Henta 12. september 2014.
5. ↑  «Mağaracıların turizm isyanı». *Sabah* (på tyrkisk). 1. juli 2012. Henta 12. september 2014.

Koordinatar: 40°07′35″N 28°42′25″E﻿
(animasjon)
Eit kuboktaeder bretta ut over ei todimensjonal flate.
Eit **kuboktaeder** er ein arkimedisk lekam med 8 trekanta og 6 kvadratiske sideflater, 12 hjørne og 24 kantar. Denne blir konstruert ved å kutte av alle hjørna i ein kube til dei møter kvarandre. Det same kan òg gjerast med eit oktaeder.

Areal og volum
--------------

Arealet *A* og volumet *V* til eit kuboktaeder med sidelengd *a* er:

{\displaystyle A=(6+2{\sqrt {3}})a^{2}\approx 9.4641016a^{2}}
{\displaystyle V={\frac {5}{3}}{\sqrt {2}}a^{3}\approx 2.3570226a^{3}.}

Avkuttingssekvens
-----------------

* KubeKube
* Avkutta kubeAvkutta kube
* KuboktaederKuboktaeder
* Avkutta oktaederAvkutta oktaeder
* OktaederOktaeder

Sjå òg
------

* Arkimedisk lekam
* Heksaeder
* Oktaeder

| * v
* d
* e
Polyeder |
| --- |
| Platonske lekamar | Tetraeder**·** Heksaeder/Kube**·** Oktaeder**·** Dodekaeder**·** Ikosaeder |  |
| Arkimediske lekamar | Avkutta tetraeder**·** Kuboktaeder**·** Avkutta kube**·** Avkutta oktaeder**·** Rombkuboktaeder**·** Sløv kube**·** Ikosidodekaeder**·** Avkutta dodekaeder**·** Avkutta ikosaeder**·** Rombikosidodekaeder**·** Avkutta ikosidodekaeder**·** Sløvt dodekaeder**·** Pseudorombkuboktaeder |
| Anna | Parallellepiped**·** Prisme**·** Pyramide**·** Trapesoeder**·** Catalansk lekam |
**Anders Johnsen Buen** (24. februar 1864–17. juli 1933) var ein norsk politikar frå Gransherad i Telemark. Han var typograf og sidan journalist, og vart redaktør av Social-Demokraten, hovudorganet til Arbeidarpartiet, frå 1900 til 1903. Etterpå vart han redaktør av arbeidaravisa Ny Tid i Trondheim. 

Buen var stortingsmann frå 1906 til 1921. Han var parlamentarisk leiar for Arbeidarpartigruppa frå 1915 til partiet vart kløyvd i 1921. Då vart han leiar for stortingsgruppa til Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti, som vart skipa det året. Han redigerte også avisa *Trøndelag Socialdemokrat* i dei åra NSA eksisterte, frå 1921 til 1927. Denne avisa gjekk då opp i Arbeideravisa. 

Buen var i desse åra ein sterk motstandar av den radikale fløya i Arbeidarpartiet som var leidd av Martin Tranmæl. Buen var ein klart reformistisk sosialist. Han støtta Gunnar Knudsen si Venstre-regjering mot Høgre, mellom anna under striden om rettskrivingsreforma av 1917.

Kjelder
-------

* Biografisk informasjon om Anders Buen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Anders Olsson Bergan** (10. august 1846–28. april 1923) var ein norsk lærar, gardbrukar, revisor og stortingsmann frå Røros i Sør-Trøndelag. Han var medlem av Venstre.

Bergan var son til ein gardbrukar. Han var lærar i Røros landsokn frå 1862 til-65 og på ny frå 1867. I mellomtida 1865-67 gjekka han på Klæbu seminar der han tok eksamen. År 1878 vart han lærar i folkeskulen på sjølve Røros, styrar av skulen 1889-1909. Frå 1874 var han gardbrukar på Nordre Ryen, eit gardsbruk han overtok etter svigerfaren. I 1894 kjøpte han ein gard nær Røros by, men måtte gå frå denne garden etter odelssøksmål. Han kjøpte eit anna bruk på garden Ryen, eit bruk som han dreiv om sommaren, vintrane budde han i Røros. I 1909 fekk han stilling som statsrevisor, budde då i hovudstaden.

Bergan var 1882-1910 medlem av Røros heradsstyre, frårekna ein valperiode. Han var ordførar i 18 år. Medlem av forlikskommisjonen i 12 år, og av kommisjonen for åstadssaker.

Bergan var stortingsrepresentant 1892-1906 for Søndre Trondhjems amt, 1906-09 og 1913-15 for «Guldalens kreds». Heile tida var han medlem av protokollkomiteen, frå 1904 sekretær i komiteen. I 1902 av nøytralitetskomiteen. 1905-09 og 1913-15 av valkomiteen og 1913-15 av komiteen etter paragraf 75 i grunnlova.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Haffner, Vilhelm (1864-1959) (1949). *med tillegg til Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Oslo: [Aschehoug]. s. 8.
* Biografisk informasjon om Anders Bergan NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
| Saint-Omer |
| --- |
| Sentrum av Saint-OmerSentrum av Saint-Omer Sentrum av Saint-Omer |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Hauts-de-France  Pas-de-Calais |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  16,4 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 15 747   961/km² |
| Koordinatar | 50°45′″N 02°16′″E﻿Koordinatar: 50°45′″N 02°16′″E﻿ |
| Høgd over havet | 6 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 62500 |
| **Heimeside:** www.ville-saint-omer.fr |
| Plassering |
|  |

**Saint-Omer** er ein by og kommune nord i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (administrasjonssenter) i departementet Pas-de-Calais i regionen Hauts-de-France, og har om lag 15 000 innbyggjarar. Han ligg 68 km nordvest for Lille. Byen er kalla opp etter St. Audomare (Omer) (d. om lag 670) som misjonerte i området.

Geografi
--------

Ved Saint-Omer byrjar ein kanalisert del av elva Aa, som munnar ut i Nordsjøen ved Gravelines. Elva er forbunde med Neufossé-kanalen, som endar opp i Lys.

Historie
--------

Omer, biskop av Thérouanne, oppretta eit kloster for St. Bertin her på 600-talet. 

På 800-talet voks landsbyen rundt klosteret og fekk namnet St. Omer. Normannarar jevna staden med jorda omkring 860 og 880, men ti år seinare hadde byen og klosteret fått bymur som verna dei frå vidare åttak. 

Byen ligg i eit område som har vorte mykje kjempa om mellom franskmenn, Flandern, engelskmenn og spanjolar. St. Omer var av den grunn mykje omleira og fleire gonger øydelagd. I 1071 vart Filip I og Grev Arnulf III av Flandern slått ved St. Omer av Robert I av Flandern. I 1127 fekk byen kommunestatus av William Clito, greve av Flandern. I 1340 vart det utkjempa eit stort slag her mellom den anglo-flamske hæren og den franske under leiing av hertug Eudes IV av Burgund. Dei flamske styrkane vart tvungen til å trekke seg tilbake. 

I 1493 vart han ein del av Nederlanda og spansk styre. Franskmenna prøvde fleire gonger å vinne byen tilbake mellom 1551 og 1596, og igjen i 1638 (under Kardinal Richelieu) og 1647. Men i 1677, etter 17 dagar med omleiring, tvinga Louis XIV byen til å overgje seg. Denne erobringa vart stadfesta i Nijmegen-traktaten. I 1711 var Saint-Omer på nippet til å overgje seg til Prins Eugene av Savoie og hertug John Churchill av Marlborough på grunn av matmangel, men vart redda av ei modig Jacqueline Robin, som risikerte livet sitt med å føre forsyningar inn i byen.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Saint-Omer**

* Festningsverka i Saint-Omer Arkivert 2006-06-15 ved Wayback Machine.
* Nettside om Lycée Alexandre Ribot i Saint Omer Arkivert 2012-12-11 ved Archive.is
* Audowiki Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
| Woburn  |
| --- |
| Soknekyrkja i WoburnSoknekyrkja i Woburn Soknekyrkja i Woburn |
| Plassering |
| 

Woburn is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Bedfordshire |
| Distrikt | Central Bedfordshire |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 950 |
| Koordinatar |  51°59′″N 0°37′″W﻿Koordinatar: 51°59′″N 0°37′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | MK17 |
| Telefon-retningsnummer | 01525 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Woburn**
 |

**Woburn** er ein liten by i Bedfordshire i England. Han er best kjent som staden der Woburn Abbey og Woburn Safari Park ligg.

Namnet er av angelsaksisk opphav, og viser til ei svinga elv. Det same namnet går igjen i Woburn Sands i Buckinghamshire, som ligg kort veg unna.

Historie
--------

Første gongen Woburn er nemnd er i eit dokument frå 969, då kong Edgar gav Aspley til ein mann ved namn Alfwold. I dokumentet blir fortalt det at området grensar mot «Woburnmennene sitt land». I *Domesday Book* (1086) vert det sagt det at Woburn var underlagt ein Alric, som hadde seks husmenn under seg. Etter erobringa hadde Walter Giffard teke over, og han leidde ut området til Hugh de Bolebec.

I 1145 grunnla sonesonen til Hugh, Hugh de Bolebec den yngre, cisterciensarklosteret St. Maria ved Woburn, kjent som Woburn Abbey. Klostret vart plassert rett utanfor landsbyen, og abbeden vart i praksis òg den lokale godseigar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Woburn» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things

 |
Koordinatar: 71°35′S 12°20′E﻿

**Wohlthatmassivet** (tysk *Wohlthatmassiv*) er ei stor gruppe fjell like aust for Orvinfjella i Fimbulheimen sentralt i Dronning Maud Land. Det består av Humboldtfjella, Petermannkjedene og Gruberfjella. Det vart oppdaga av Den tredje tyske antarktisekspedisjonen (1938–1939), leia av kaptein Alfred Ritscher, og kalla opp etter rikskanslar Helmuth C.H. Wohlthat, som var med på organiseringa av ekspedisjonen. 

Området vart rekognosert og fotografert frå lufta av den femte indiske antarktisekspedisjonen (nov 1985-mar 1986) og ein tre månader midlertidig sommarleir vart oppretta der. Området vart vitja på ny av ein seinare indisk antarktisekspedisjon.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wohlthat Mountains» frå Wikipedia på engelsk, den 26. februar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* U.S. Geological Survey Geographic Names Information System: Wohlthatmassivet

1. ↑  Sharma, Satya S. (2001). *Breaking the ice i Antarktis: the first Indian overvintra i Antarktis*. New Age International. s. 323. ISBN 978-81-224-1290-1. Henta 27. februar 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
FSO-emblemet
**Den føderale vernetenesta i Russland** (russisk Federalnaja Sluschba Ochrany, **FSO**, kyrillisk **Федеральная служба охраны**) lyder direkte under den russiske presidenten, og er ein paramilitær politistyrke med ansvar for å verna statsleiinga i landet, mellom desse den russiske presidenten gjennom president-tryggingstenesta i Russlandpresident-tryggingstenesta og dessutan visse føderale eigedomar. FSO vart etablert den 27. mai 1996, men har historie attende til det sovjetiske niande direktoratet til KGB.

Tenestemenn til hest frå FSO Kreml-regiment
FSO har mellom 20 000 og 30 000 uniformerte tenestemenn, og i tillegg fleire tusen sivilkledde tenestemenn. Ei eiga avdeling, Kreml-regimentet i Kreml, ivaretar tryggleiken i Kreml og sørgjer for seremoniell støtte ved høgtidelege hendingar. FSO har vide fullmakter til å utføra overvåkning, ransaking og pågriping, og kan òg instruera andre føderale styresmakter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Federalnaja Sluschba Ochrany» frå Wikipedia på bokmål, den 5. februar 2018.*
| Saint-Dié-des-Vosges |
| --- |
|  |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Saint-Dié-des-Vosges |
| **Byvåpenet til Saint-Dié-des-Vosges** |

 |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Lorraine Vosges |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  46,15 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 22 569   489/km² |
| Koordinatar | 48°17′″N 06°57′″E﻿Koordinatar: 48°17′″N 06°57′″E﻿ |
| Høgd over havet | 343 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 88100 |
| **Heimeside:** www.ville-saintdie.fr |
| Plassering |
|  |

**Saint-Dié-des-Vosges** er ein by og kommune nordaust i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Vosges i regionen Lorraine, og har om lag 25 000 innbyggjarar.

Historie
--------

St. Die (*Deodatum, Theodata, S. Deodati Fanum*) er kalla opp etter ein helgen, Deodatus av Nevers, som voks opp rundt eit kloster grunnlagd på 600-talet. Deodatus hadde gjeve opp sine geistlege oppgåver for å trekke seg tilbake på denne staden. Andre kjelder knyter namnet til ein tidlegare helgen, Deodatus av Blois (d. 525). Arkivert 2007-06-09 ved Wayback Machine.

På 900-talet vart samfunnet ein del av ein kanon, der domprostane mellom anna var Giovanni de Medici, så Pave Leo X, og fleire prinsar av hertugdømet Lorraine. Byen hadde mange privilegium, som preging av myntar. 

Sjølv om dei samarbeida med bygginga av bymurane, vart kanonane og hertugane av Lorraine snart rivalar om styret over St. Die. Mot slutten av 1400-talet vart ei av dei tidlegaste trykkpressene i Lorraine oppretta i St. Die. Eit bystyre vart oppretta i 1628, og i 1777 eit bispedøme, noko som begge medverka til at kanonane mista mykje makt og med den franske revolusjonen forsvann dei heilt. 

Under krigane frå 1400- til 1600-talet vart byen fleire gonger plyndra. Han vart òg delvis øydelagd av brannar i 1065, 1155, 1554 og 1757. Stanislas, siste hertug av Lorraine, gav mildar til å bygge byen opp att etter den siste bybrannen.

Verdt å sjå
-----------

Katedralen og museet
* Katedralen
* Kyrkja Saint-Martin
* Pierre-Noël museet
* Fridomstärnet (fr. *Tour de la Liberté*)
* Fabrik Claude et Duval (arkitekt Le Corbusier)
* Camp celtique (nn. *keltisk*) de la Bure
* Roche Saint-Martin

Universitet og høgskular
------------------------

Institut universitaire de technologie
Tekniske Høgskole : IUT (Institut universitaire de technologie)

* Elektronikk
* Informatikk
* Infografi
* Internett
* Kommunikasjon

Kjende folk frå Saint-Dié-des-Vosges
------------------------------------

* Jules Ferry
* Yvan Goll

Venskapsbyar
------------

* Arlon (Belgia)
* Cattolica (Italia)
* Crikvenica (Kroatia)
* Friedrichshafen (Tyskland)
* Lowell (USA)
* Meckhe (Senegal)
* Ville de Lorraine (Canada)
* Zakopane (Polen)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Saint-Dié-des-Vosges**

* Festival international de géographie
* Institut universitaire de technologie

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Anders Folkestad** (fødd 16. mars 1949) er ein norsk fagforeiningsmann frå Møre og Romsdal. Han har vore fagforeiningsleiar i ei rekkje år, og var første leiaren av hovudorganisasjonen Unio frå opprettinga i 2001. 

Folkestad budde dei første seks åra av livet på Folkestad i Volda. Familien flytta deretter fleire gonger i Møre og Romsdal. Far til Folkestad var lærar, noko også bestefaren var.

Anders Folkestad gjekk på gymnas i Volda og studerte i Bergen og Oslo. Han er utdanna lektor og har studert ved Idrettshøyskolen i Oslo. Første stillinga hans var ved det første idrettsgymnaset i Noreg, i Odda. Han gjekk då inn i Norsk Lektorlag, seinare Norsk Undervisningsforbund. 

I 1989 blei Folkestad nestleiar i Utdanningsforbundet, og har sidan hatt ei rekkje leiarstillingar i fagforeiningar. Han var med på å skipa Unio i 2001 og sat i det første styret, og har vore leiar sidan. I 2011 blei han gjenvald som leiar i to år. Han gjekk av som leiar i 2014.

Kjelder
-------

* Intervju med Anders Folkestad Arkivert 2008-04-05 ved Wayback Machine. ved norgesdokumentasjon.no
* Om Vestlandet, medlemmene og gleder i livet i *Ergoterapeuten* 01.10

Bakgrunnsstoff
--------------

* Intervju med Anders Folkestad Arkivert 2008-04-05 ved Wayback Machine. hjå Norgesdokumentasjon (17.10.2001).
Ekponentialfunksjonen er nesten flat når *x* er negativ, men stig snøgt når *x* er positiv. Funksjonen går gjennom punkta (0,1) og (1,*e*).
**Eksponentialfunksjonen** er den inverse matematiske funksjonen til logaritmefunksjonen, og ein av dei viktigaste funksjonane i matematikken. Grunnforma til funksjonen vert skriven som *ex*, der e er den matematiske konstanten som avstytta er 2,71828... Den generelle forma vert skriven som *Cax*, der grunntalet *a > 0*. Altså:  

  

Grunnform:  

\ f(x)=e^{x}  

Generell form:  

\ f(x)=Ca^{x}  

  

* Om a (i grunnforma) er høgare enn 1 (a > 1), vil kurva stige (i retninga når eksponenten stig).
* Om a er 1 (a = 1), vil det ikkje vere ei kurve, men ei vassrett (liggjande) linje med verdi C.
* Om a er mellom 0 og 1 (0 < a < 1), vil kurva flate ut langs x-aksen, og sluttverdien vil aldri verte negativ.

For enklast mogleg å forstå eksponentialfunksjonar, kan ein seie at *a* vert multiplisert *x* gonger.

\underbrace {a\times a\times \cdots \times a}\_{x}.

Døme
----

Ein set *a* til å ha verdien *3*. Då kan ein setje opp denne tabellen for funksjonen *f(x)=3x*:

| X-verdi | Funksjonsuttrykk | Forenkla uttrykk | Y-verdi |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | \ 3^{1} | \ 3 | 3 |
| 2 | \ 3^{2} | 3\cdot 3 | 9 |
| 3 | \ 3^{3} | 3\cdot 3\cdot 3 | 27 |
| 4 | \ 3^{4} | 3\cdot 3\cdot 3\cdot 3 | 81 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eksponentialfunksjon» frå Wikipedia på bokmål, den 8. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NDL

 |
Grafen syner korleis eksponentiell vekst (grøn) overgår både linær (raud) og kubisk (blå) vekst. ██ Eksponentiell vekst ██ Lineær vekst ██ Kubisk vekst
**Eksponentiell vekst** (eller **eksponentiell nedbryting**) skjer når vekstraten til ein matematisk funksjon er proporsjonal til den gjeldande verdien til funksjonen. I tilfellet med eit diskret definisjonsdomene med like intervall vert han òg kalla **geometrisk vekst**. 

Eksponentiell vekst er sagt å følgje ei **eksponentiallov**. Den enkel-eksponentielle vekstmodellen vert kalla malthusisk vekstmodell. For alle eksponentielt veksande storleikar gjeld at jo større storleiken vert, jo raskare veks han. Ein anna måte å seie dette på er at vekstsnøggleiken er proporsjonal til den gjeldande storleiken. Forholdet mellom storleiken til ein avhengig variabel og vekstraten til denne, vert styrt av ei streng, men særs enkel lov: direkte proporsjon. Det er bevist med differensialrekning at denne lova krev at storleiken vert gjeven av ein eksponentialfunksjon, om ein nyttar korrekt tidsskala. Dette er årsaka til namnet på denne vekstforma.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Exponential growth» frå Wikipedia på engelsk, den 17. juni 2009.*
Eit **eksperiment** er ei tilnærming til forsking der forskaren manipulerer visse vilkår for å undersøke effektane av dette. Føremålet er å påvise kausale relasjonar (årsak-verknad). Dette skjer vanligvis ut frå ei ubegrunna forventning (hypotese).

Føremålet til eksperimentet er å undersøkja om ein eller fleire intervensjonar (uavhengige variablar) har effekt og dermed påverkar eit utfall (avhengig variabel) gjennom eit årsak-verkandsforhold (kausalitet). Som regel vil dette innebere at ein må dele eit utval av subjekt (deltakarar) i minst ei kontrollgruppe og ei eksperimentgruppe. For å kunne gjennomføre eit ekte eksperiment, til skilnad for eit kvasieksperiment (som ikkje oppfyller randomiseringsvilkåret nedanunder), må følgjande vilkår oppfyllast:

* Subjekta i eksperimentet må fordelast tilfeldig på dei ulike vilkåra (gruppene) slik at gruppene blir mest mogleg like i utgangspunktet (randomisering).
* Alle subjekta innanfor eit og same vilkår må handsamast likt.
* Andre tilhøve som kan påverke utfalla til eksperimentet bør helst ikkje finnast i eksperimentperioden.
* Målingane må kvalitetssikrast av forsøksleiar.
* Det må vere tilstrekkeleg skilnad mellom eksperimentgruppe og kontrollgruppe til at ein kan trekkje ein valid konklusjon om kausalitet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eksperiment» frå Wikipedia på bokmål, den 8. november 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Eksperiment - snl.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* NDL

 |
**Domenico Zampieri**, betre kjend som **Domenichino**, (21. oktober 1581–15. april 1641) var ein framifrå italiensk målar og arkitekt, aktiv under barokken. Domenichino, som var ein del av den såkalla Bologna-skulen, og Annibale Carracci var to av få italienske landskapsmålarar i barokken og inspirerte neste generasjons målarar, fremst Claude Lorrain.

Liv og gjerning
---------------

*Vegen til Golgata*, ca. 1610
*Ofringa av Isak*, 1627-28
Domenichino vart fødd i Bologna, der far hans var skomakar. I heimbyen gjekk han i lære hos Denis Calvaert. Snart reiste han avgarde for å arbeide i Accademia degli Incamminati med Carracci-brørne. I 1601 flytta han til Roma og var lærling hos Annibale Carracci. Domenichino arbeidde saman med erfarne målarar som Francesco Albani og Guido Reni, og den seinare rivalen Giovanni Lanfranco.

Grunna storleiken fekk han tilnamnet «litle Domenico». I Roma var han med å dekorere Palazzo Farnese; der måla han tre mytologiske landskap. Han fekk også i oppdrag å dekorere Cappella dei Santissimi Fondatori i abbediet i Grottaferrata (1608–10), samt å lage freskomåleria i Sant'Onofrio. I tillegg tok han del i utsmykkinga av Palazzo Mattei (1606–07) og *Villa Odescalchi*. Han arbeidde i lag med Reni på freskane i Oratorio di Sant'Andrea og med freskane i San Gregorio Magno. Hans neste oppdrag var eit veggmåleri av den heilage Cecilia i San Luigi dei Francesi-kyrkja (1613–14).

Domenichino måla også veggmåleri i San Silvestro al Quirinale, San Carlo ai Catinari, Santa Maria in Trastevere, Sant'Andrea della Valle og Santa Maria della Vittoria i Roma og i Villa Aldobrandini i Frascati.

I 1630 flytta han til Napoli for å arbeide på ein serie freskar over livet til helgenen Januarius i Cappella del Tesoro. Den såkalla Napoli-gruppa, som bestod av målarane Belisario Corenzio, José de Ribera og Caracciolo slo seg saman for å motarbeide konkurrenter som ikkje var frå Napoli. Dei gjekk i lag og kritiserte Domenichinos verk. Etter han var død oppstod eit rykte om at han hadde vorte forgifta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Domenichino» frå Wikipedia på bokmål, den 3. mai 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Domenichino**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Domenico Giuseppe Scarlatti** (26. oktober 1685–23. juli 1757) var ein italiensk komponist frå den barokke perioden.

Han var son av Alessandro Scarlatti, ein annan kjend italiensk barokkomponist. Også den eldre broen Pietro Filippo Scarlatti var musikar og komponist. Truleg fekk Domenico den første musikkopplæringa av far sin. Han fekk den første stillinga si som organist i hoffet til visekongen i Napoli i 1701.

Scarlatti var ein særs god cembalist, og ei (noko tvilsam) historie skal ha det til at han duellerte med Georg Friedrich Händel i Roma i 1708. Der vart, etter sigande, Scarlatti utropt til vinnar på cembalo, medan Händel var hakket kvassare på orgel.

I 1721 reiste Scarlatti til Portugal, for å vere musikklærar hjå det portugisiske hoff, og mellom oppgåvene der underviste han prinsesse Maria Barbara. I 1725 reiste han attende til Napoli, og i 1728 gifta han seg der med Maria Caterina Gentili. Men då prinsesse Maria Barbara gifta seg med den spanske kronprinsen i 1729, spurte ho om Scarlatti kunne koma til Spania for å vere musikkmeistar hjå det spanske hoffet. Scarlatti tok med seg familien, og budde i Sevilla fram til 1733, då han flyta til Madrid. Etter at Maria Caterina døydde, gifta Scarlatti seg om att i 1739 med spanske Anastasia Maxarti Ximenes. 

Sjølv om Scarlatti skreiv både operaverk og kyrkjemusikk, så er han først og fremst kjent for sine 555 cembalosonatar (eller klaversonatar). Desse er truleg alle skrivne medan han arbeida for Maria Barbara, og truleg er mange skrivne som øvingsstykke for henne.

Sonatane til Scarlatti er virtuose, dei er fulle av brå overgangar, lange sprang, ofte med kryssande hender, og han bruker ofte dissonante akkordar. Dissonansane er så «moderne», at dei vart tekne vekk i utgåver av notane som vart utgjevne på slutten av 1800-talet.

Scarlatti vert rekna som skaparen av moderne klaverteknikk. Rett nok er sikkert dei fleste av sonatane skrivne for cembalo, men det moderne klaveret vart utvikla i gjennom 1700-talet, og han har truleg hatt tilgang til det og.

Innspelingar av Scarlatti-sonatar
---------------------------------

* Pierre Hentai, cembalo
* Kenneth Weiss, cembalo
* Sveinung Bjelland, piano
* Naxos spelar inn ein komplett serie, piano

Notar
-----

* Komplett sett finst på

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |