recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sigbjørn Hølmebakk** (fødd 2. februar 1922 i Kvinesdal, død 25. november 1981) var ein norsk forfattar. Han var bror av forlagsmannen og forfattaren Gordon Hølmebakk. Hølmebakk var òg aktiv i folkerørsla mot atomvåpen i Noreg. Han var aktiv på venstresida i politikken, mellom anna i høve til avisa Orientering, og var ein av dei som gjorde opptak til stiftinga av Sosialistisk Folkeparti. I 1961 skreiv han artikkelen «Brønnpisserne» om mistenkeleggjering og personforfylgjing av kommunistar og andre radikale.

Hølmebakk debuterte litterært i 1950 med novellesamlinga *Ikke snakk om høsten*. Som forfattar var han realist, som skreiv om eksistensielle spørsmål med driv og sterke miljøskildringar. Han vart ein folkekjær forfattar før han døydde berre 59 år gamal.

Fleire av Hølmebakk sine romanar vart det laga spelefilm av. *Fimbulvinteren* (1964) om tyskarane si brenning av Finnmark vart filmatisert som *Brent jord* i 1969, regi Knut Andersen. *Hurra for Andersens*  vart filmatisert i 1966, regi Knut Andersen. *Jentespranget* (1970) vart filmatisert i 1973, regi Knud Leif Thomsen. *Karjolsteinen* (1975) vart filmatisert i 1977, regi Knut Andersen. 

Bauta ved Feda skule Kvinesdal.

Verkliste
---------

* *Ikke snakk om høsten* – noveller (1950)
* *Det hvite fjellet* – roman, (1954)
* *Menneskefiskeren* – roman (1956)
* *Salve sauegjeter*– barnebok, (1959)
* *Emigranten* – roman, (1959)
* *Fimbulvinteren* – roman, (1964)
* *Hurra for Andersens* – roman, (1966)
* *Jentespranget* – roman, (1970)
* *Tolv trøndere og to andre fortellinger* – noveller, (1973)
* *Hundevakt, grålysning*  – artiklar, (1974)
* *Karjolsteinen* – roman (1977)
* *Sønnen* – roman, (1978)
* *Fredlaustona* – ikkje fullført, utgjeve (1983)
* *Liljer i snøen* – noveller og reisebrev frå 1950- og 1960-talet (1992)
* *13 noveller* – noveller i samling (2004)

Drama
-----

* *Det siste kvarter* – høyrespel, NRK (1960)
* *Et lite kapitel av en stor manns dagbok* – høyrespel, NRK (1961)
* *Det siste kvarter* – NRK fjernsynsteatret (1962)
* *Heltedød til salgs* – Det Norske Teatret (1968)
* *Pappa er ikke glad i oss lenger* – NRK fjernsynsteatret (1971)

Prisar
------

* Gyldendals legat 1956
* Kritikerprisen 1975, for *Karjolsteinen*
* Doblougprisen 1976
**Partido Socialista Obrero Español** (**PSOE**)- på norsk Det spanske sosialistiske arbeidarpartiet - er eit politisk parti i Spania. Det vart skipa 2. mai 1879 som *Partido Socialista del Trabajo* (Sosialistisk Arbeidsparti) og omdøypt til sitt noverande namn i 1888. PSOE reknar seg i dag som eit sosialdemokratisk parti. Leiar i PSOE har sidan 2016 vore Pedro Sánchez. 

Partiet var mellom regjeringspartia i folkefront-regjeringa (1936-1939), men vart forbode under Franco-diktaturet, og arbeidde då illegalt. Partiet vart nystarta i 1974, og etter at partia vart lovlege i 1976, vart Felipe González leiar. I 1979 gjekk partiet bort frå mykje av det marxistiske tankegodset dei delvis hadde hatt, og utvikla seg sidan i såkalla moderat leid (Sosialdemokrati). Partiet er for spansk medlemskap i NATO og EU. På den andre sida trekte dei straks dei spanske soldatane ut av Irak etter dei vann valet i 2004. 

PSOE skipa regjering første gongen (etter borgarkrigen og diktaturet) i 1982 og hadde statsministeren uavbrote fram til 1996. Valet i 2004 fann stad kort etter terrorangrepet mot toga i Madrid, og det konservative regjeringspartiet tapte stort etter å ha loge for veljarane om kven som stod attom. 16. april 2004 vart Zapatero vald til statsminister av det spanske parlamentet. 

Korrupsjonsskandalar i det konservative partiet førte til at PSOE vann valget i 2019. Pedro Sánchez vart statsminister i januar 2020.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

* PSOE på nett

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA
* NKC

 |
██ Medlemmar med stemmerett som har underteikna 2012 MoU██ medlemmer med stemmerett som ikkje har underteikna 2012 MoU██ Assosierte medlemmar som har underteikna 2012 MoU██ Assosierte medlemmar som ikkje har underteikna 2012 MoU– MoU = Memorandum of Understanding.
**Global Biodiversity Information Facility** (GBIF) er ein internasjonal organisasjon som arbeider med å gjera vitskaplege data om biodiversitet tilgjengelege på Internett. Data blir levert av mange institusjonar i heile verda og GBIF gjer dataa tilgjengelege og søkbare i ein enkelt portal. Data som er tilgjengeliggjort i GBIF-portalen er primært data om plantar, dyr, fungus og mikrobar i verda og dessutan vitskaplege namn.

Saman med partnarane Species 2000 og Integrated Taxonomic Information System (ITIS) har GBIF i seinare tid òg engasjert seg i Catalogue of Life.

GBIF Norge
----------

**GBIF Norge** er den norske deltakarnoden i Global Biodiversity Information Facility. Hovudoppgåva til den norske organisasjonen er å gjera primærdata om biologisk mangfald frå norske samlingar og observasjonsdatabasar fritt tilgjengeleg for alle over internett og å koordinera GBIF-relaterte aktivitetar i Noreg.

Noreg blei med i GBIF i 2004, og Naturhistorisk museum i Oslo har vore vertskap for den norske deltakarnoden sidan han blei danna i 2005. Artskartdatabasen blei sett i gang i november 2007

Kjelder
-------

1. ↑  Global Biodiversity Information Facility (2010) GBIF Memorandum of Understanding.
2. ↑  *GBIF Secretariat: The GBIF Network*, henta 5. juli 2022
3. 1 2 3  «About GBIF and GBIF Norway». GBIF Norway. 4. februar 2015. Henta 5. juli 2022.
4. ↑  *WHAT IS CATALOGUE OF LIFE?* Catalogue of Life. Henta 2022-07-04
5. ↑  GBIF Norge: Databaser

* *Denne artikkelen bygger på «Global Biodiversity Information Facility» frå Wikipedia på bokmål, den 16. august 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* GBIF Noreg
* GBIF (Internasjonalt)
Ein **lokalstyrt busetnad** (gresk κοινότητα, *kinótita*) er ei administrativ inndeling av Republikken Kypros. Kypros har seks distrikt, som er delte inn i kommunar (mest i urbane område) og lokalstyrte busetnader (mest i landlege område).

Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har den nordlege delen av øya vore utanfor kontroll frå styresmaktene, frå 1983 administrert av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros. Dette gjeld 135 lokalstyrte busetnader, medan 350 ligg i dei områda som er under kontroll av kypriotiske styresmakter.

Busetnader med meir enn 5000 innbyggjarar eller som har ressursar til å fungere som ein kommune, kan etter folkerøysting få status som kommune. I 2011 vart det på denne måten seks nye kommunar på Kypros.

Referansar
----------

1. 1 2 3  «The Committee of the Regions and the Cyprus Presidency of the Council of the European Union» (PDF) (på engelsk). EU: Committee of the Regions. Arkivert frå originalen (PDF) 17. september 2023. Henta 17. september 2023.
2. ↑  «Έξι νέοι Δήμοι στην Κύπρο – *Seks nye kommunar på Kypros*» (på gresk). Ένωση Δήμων Κύπρου – *Unionen av kypriotiske kommunar*. Arkivert frå originalen 5. juni 2023. Henta 17. september 2023.  Pressemelding 24.10.2011
**Brother's Keeper** (BK) er eit slektsforskingsprogram for Windows gjeve ut av John Steed frå Michigan i USA. Programmet er omsett til norsk (bokmål og nynorsk) og fleire andre språk. Det kan ta inn og eksporterta innføringar i GEDCOM-formatet.

BK er eitt av programma som DIS-Norge tilrår. 
Nordiske representantar arbeider aktivt saman og utvekslar erfaringar knytte til Norden og Skandinavia. Dette tek dei opp med produsenten. Det finst dessutan ei nordisk e-postliste der brukarane kan ta opp tilhøve som ein lurer på. I tillegg brukar ein e-postlista til informasjon om nye oppdateringar og liknande. Det finst ei fadderordning for programmet i nesten alle norske fylke. I tillegg blir det halde kurs i bruken. 

Utanom den engelske manualen som følgjer programmet finst det også ein dansk manual. 
Det er også gjeve ut fleire bøker, mellom anna *Slektsgransking med dataveiledning*, der bruken av Brother's Keeper er gjort greie for.

Fotnotar
--------

1. ↑  «Recent Changes in Brother's Keeper version 7.5». 17. mars 2023. Henta 9. april 2023.
2. ↑  
DIS Norge: Slektsprogrammer
3. ↑   Norsk epostliste for Brother's Keeper
4. ↑  Sørensen, Chris Gade Oxholm. 2008. *Brother's Keeper, dansk manual version 6.2*. Oxholm. ISBN 87-983716-7-3
5. ↑  Haakenstad, Liv Marit. 2004. *Slektsgransking med dataveiledning*, 2. utg. Orion. ISBN 82-458-0684-6

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) Engelsk hjemmeside for Brother's Keeper
* Norsk hjemmeside for Brother's Keeper
* Faddere for BK Arkivert 2010-12-18 ved Wayback Machine.
**Audacity** er eit lydredigeringsprogram. Det er fri programvare og er tilgjengeleg under GNU General Public License.

Programmet fylgjer med ei rekkje store GNU/Linux-distribusjonar, og er omsett til ei mengde språk, mellom anna norsk. Det finst både til Mac OS X, Microsoft Windows, GNU/Linux og andre operativsystem.

Funksjonalitet
--------------

Audacity har støtte for lydopptak, analyse, redigering og avspeling av digitalt audiomateriale. Det er støtte for import/eksport i fleire filformat: Ogg Vorbis, WAV, AIFF og AU, import/eksport av MP2 og MP3 via libmad, eksport av MP3 via LAME, pluss alle format støtta av sndfilebiblioteket. Editoren har zoom, redigeringsfunksjonalitet som markering, klipp og lim, angre, reversering, invertering, tonekontroll (equaliser), samplelratekonvertering, dither, støyfiltrering, effektprosessering som ekko, komprimering, osb. 

Det er støtte for plugin: LADSPA (Linux) og VST (Mac OS X og Windows).

Kjelder
-------

1. ↑  .
2. ↑  «Audacity 3.3.3». 8. juni 2023. Henta 8. juni 2023.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Audacity
**Straumøya** er ei øy i Fitjarøyane i Fitjar kommune. Øya ligg mellom Ålforo i vest og Ivarsøy i vest med Avløypet i nord og Hjelmen i aust-søraust. 

Garden Straumøyo ligg nordaust på øya. Det er ingen vegar på øya.

Garden
------

Garden på Straumøya var opphavleg husmannsplass under Fitjargarden. I 1723 vart plassen skyldsett og vert då rekna som ein sjølvstendig gard, men låg under Fitjargarden til 1755, då eigaren av Fitjar selde til brukaren Tørres Olson. Seinare har brukarane vore sjølveigarar.

Namn
----

På begge sider av Straumøya ligg lange, smale sund, som det er mykje straum i ved flo og fjøre. Dette har gjeve namn til øya. Namnet vart skrive Strømøen, Strømmen og Strømen oppgjennom tidene. Daglegnamnet er Straumøyo.

Geografi
--------

Øya er kring 1,6 km lang og kring 450 meter på det breiaste. Det høgaste punktet på øya er 53,5 meter over havet, like vest om garden. 

Mellom Ivarsøy og Straumøya i aust ligg Straumøysundet, og mellom Ålforo og Straumøya i vest ligg Vestra Straumøysundet. Sistnemnde er kring 35-40 meter på det smalaste. Nord for Straumøya ligg Eriksholmen og Ivarøyneset. I sør ligg holmane Straumøybleikjene.

Kjelder
-------


* Simon Steinsbo (1986). *Fitjar bygdebok - Gards- og ættesoge* **1**. Fitjar.
* Straumøya på norgeskart.no
**Kolbjørn Gåsvær** (fødd 1. februar 1926 på Jøa, død 30. juni 2012 på Jøa) var ein norsk lærar, Duun-formidlar og kulturarbeidar. 

Gåsvær var fødd på Jøa i Fosnes kommune, Nord-Trøndelag. Han var utdanna lærar frå Levanger lærerskole (1950), og studerte seinare ved Universitetet i Trondheim og *Danmarks lærerhøjskole*, København. Han arbeidde som lærar i over 40 år, i Salsnes, Lesja, Namsos og Jøa.

Han var redaktør for *Årbok for Namdalen* i tolv år. Som lærar og sambygding arbeidde han mykje med å formidle Olav Duun si dikting. Han var med på å starte Olav Duun-stiftinga i Namdalen i 1996, og var redaktør av medlemsbladet. For allsidig kulturarbeid, med vekt på innsatsen for Duun, vart han tildelt *Naumdøla Mållags målpris*, Nord-Trøndelag fylkes kulturpris og Fosnes kommunes kulturpris. 

Kolbjørn Gåsvær har skrive kronikkar, dikt og anna til ulike aviser og tidsskrift. Han var konsulent for TV-serien *Medmenneske*, har skrive teaterstykket *Overhallsrevolusjonen* for Overhalla historielag og vore skodespelar i Trygve Hoffs *Herlaugsspel* på Leka i fem år. Han var òg fylkestingsrepresentant i tolv år.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kolbjørn Gåsvær» frå Wikipedia på bokmål, den 22. mai 2013.*

 som oppgjev desse kjeldene:

* *En vandring i Olav Duuns rike : Olav Duun: "Landet i eventyret"*. Utgitt av Nord-Trøndelag fylkeskommune, 1996. 19 s. *(Òg på engelsk og tysk)*
* *Gjetarliv : 70 gamle gjetarar fortel*. Jøa, 1996. 56 s.
* *Hilderøya og Øyværet, Olav Duun og Gjæslingan*. Jøa, 1999. 43 s.
* Norart 17 artiklar frå Årbok for Namdalen
* Minneord i *Trønder-Avisa* 4. juli 2012
Rundt knekkebrød
Firkanta knekkebrød
**Knekkebrød** (på svensk *knäckebröd* (*spisbröd*, *hårt bröd*, *hårdbröd*)) er ein type flatt og hardt brød houvdsakleg laga av rugmjøl. Det er skandinavisk tradisjonsmat som i nyare tid er blitt utbreidd over heile verda som feittfattig og fiberrik og rekna som sunn kost. Næringsverdien kan aukast ved å bruka fleire ulike kornslag i deigen og gjerne også ulike frø på brødet.
Knekkebrød kan etast som ein del av eit måltid, særleg frukost og mellommål, med eller utan pålegg. 

Det stammar frå Sverige.

Knekkebrød kan lagast uheva, eller hevast ved hjelp av til dømes gjær eller surmjølk. Brødet blir steikt i tynne plater og sidan tørka ved svak varme.

Knekkebrød bakast ut til tynne, flate kaker som får eit finmaska holmønster av ein brødnagg eller gropar av eit knekkebrødskjevle. Kakene steikast ved høg varme i kort tid og blir så tørka. Ettersom det etterpå inneheld mindre enn 10 prosent vatn er knekkebrødet særs haldbart, noko som var enda viktigare i gamle dagar då ein ikkje hadde andre former for konservering. 

Knekkebrød blir ofte bakt av fullkornsmjøl av rug, både grovt og fint, men innblanding av andra mjølsortar forekjem. Både firkanta og runde kaker, ofte holkaker, er vanlege.

Det er mogleg å bake knekkebrød heime, men det meste knekkebrødet blir i dag tilverka industriellt. Bakar ein eige knekkebrød er eit knekkebrødskjevle eit bra verktøy.

Svenskt knekkebrød kan ein til og med kjøpe i USA. Knekkebrød av merket Wasa finst t.d. å kjøpe i Irland og på Malta.
I Sverige har 85 prosent av hushalda knekkebrød heime, i Tyskland er det 45 prosent og i Frankrike berre 8 prosent.
Wasabröd er verdas største knekkebrødprodusent.

Knekkebrødsmerke
----------------

* Falu råg-rut
* Korsnäsbröd
* Roslagsbröd
* Leksandsbröd
* Pyramidbröd
* Wasabröd
* Vikabröd
* Kavli knekkebrød

Kjelder
-------

1. 1 2   Knäckebröd 03. *Göteborgs-Posten*, 2003.
2. ↑  Mathistorisk uppslagsbok, Swahn, Jan-Öjvind ISBN 91-89086-49-X

Bakgrunnsstoff
--------------

* aperitif.no
* Knekkebrødoppskrift ved varden.no[*daud lenkje*]
* Oppskrift og bilde av frøknekkebrød ved «Ull og tull» Arkivert 2016-03-06 ved Wayback Machine.
* Korsnäsbröd Arkivert 2010-08-11 ved Wayback Machine.
* Leksandbröd
* Pyramidbageriet
* Wasabröd Arkivert 2012-03-11 ved Wayback Machine.
* Falu råg-rut Arkivert 2011-05-09 ved Wayback Machine.
* Vika Bröds heimeside Arkivert 2010-08-19 ved Wayback Machine.
* Kavli knekkebrød[*daud lenkje*]
**Bergh & Ellefsen** var eit norsk prenteverk i Kristiania, med adresse Kongens gate 10. Prenteverket tilhøyrde Nicolai Johan Bergh (1820-1875) og Ferdinand Ellefsen (1816-1898), begge fødde i hovudstaden. Verksemda deira var i drift frå 1850-åra, truleg til det i 1880 vart kravd tvangsauksjon over ei presse i Ellefsen sitt prenteverk i Akersgata 48.

Bergh & Ellefsen er framom alt kjent for å ha trykt dei fire fyrste årgangane av vekeavisa Dølen. I 1865 kom vekeavisa Norsk Handelstidende frå prenteverket og i 1877 vekeavisa Haandverkeren. Ein er elles kjend med at prenteverket trykte publikasjonar forfatta, eller formidla, av karar som Bernhard Dunker, Bjørnstjerne Bjørnson og Peter Christen Asbjørnsen. Også opptrykk av skillingsviser, ulike typar flygeblad og enkelte offentlege dokument finst att etter verksemda.

Kjelder
-------

1. ↑  Christiania Intelligenssedler 27. november 1880

* Albrechtssons visesamling
* Flyveblad om Statholderposten
* Underviisningsplan for for Christinia Borger- og Realskole
**Damian Kallabis** (fødd 10. juni 1973) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar, fødd i Gliwice i Polen. Han vart europameister 1998 i 3 000 meter hinder.

Kallabis overraska stort då han på tida 8.13,1 vann 3 000 meter hinder under EM i friidrett 1998 i Budapest. Seinare i 1998 sigra han i hinderløpet ved verdscupfinalen. Han og trenaren hans, Stéphane Franke, var same sesongen under mistanke om doping i samband med inntak av blodfortynnande væske. 11. august 1999 i Zürich sette Kallabis tysk rekord i 3 000 meter hinder med tida 8.09,48. Like etter la han beslag på fjerdeplassen i øvinga ved verdsmeisterskapen i Sevilla. Han fall i OL-finalen 2000 og vart nummer 15.

Kallabis vart tysk meister på 3000 meter hinder i 1998 og 2000. Åra 1999, 2000 og 2002 vart han andremann i øvinga under europacup-finalen for landslag.

I 2004 la han opp.

Kjelder
-------

* World Athletics
* *Denne artikkelen bygger på «Damian Kallabis» frå Wikipedia på tysk, den 16. august 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Kolbjørn Almlid** (fødd 2. juni 1945) er ein norsk næringslivsleiar og politikar for Senterpartiet. Han kjem frå Verran kommune i Nord-Trøndelag og arbeider i dag (2009) som seniorrådgjevar i Innovasjon Norge. Almlid har tidlegare vore divisjonsdirektør i same føretak og direktør i Statens nærings- og distriktutviklingsfond Nord-Trøndelag, før dette gjekk inn i Innovasjon Norge.

Almlid er utdanna adjunkt med faga engelsk og historie frå Bodø lærerskole. Frå 1989 til 1995 var han skulesjef i Verran kommune, og frå 1995 til 1996 assisterande rådmann. Før det arbeidde han som lærar og undervisningsinspektør. I regjeringa Syse (1989–1990) vart han utnemnd til statssekretær i olje- og energidepartementet. Han var vararepresentant til Stortinget for Nord-Trøndelag i perioden 1989–1993, og frå 1991 til 1995 var han fylkesordførar i Nord-Trøndelag fylkeskommune. I tillegg har han vore leiar for Senterpartiet i Nord-Trøndelag og medlem av sentralstyret i partiet, forutan at han har vore med i både kommunestyre og fylkesting i høvesvis 12 og 14 år.

Kolbjørn Almlid har sete i ei rekkje styre, og er i dag (2009) styreleiar i Helse Midt-Norge. Tidlegare har han mellom anna vore styreleiar i Nord-Trøndelag Elektrisitetsverk og styremedlem i Vinmonopolet. Han har også vore med i fleire offentlege utval, mellom desse «Hellandsvik-utvalet» (Utvalg for utredning av statlig overtakelse av regionsykehusene).

Kjelder
-------

* Knut Olav Åmås [red.]: «Almlid, Kolbjørn» i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008)
* Biografi på Stortinget.no


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Føregangar**Arne Sandnes | **Fylkesordførar i Nord-Trøndelag**1991–1995 | **Etterfylgjar**Bjarne Håkon Hanssen |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* ISNI

 |
Sebastian Kneipp
**Kneippbrød** er brød av sammale kveitemjøl og andre kornslag. Det er oppkalla etter den tyske presten og lækjaren Sebastian Kneipp (1821–1897), som elles var kjend for sin «vasskur» (kneippkuren). Kneippbrødet kom til Noreg etter at forlagsbokhaldar Søren Mittet, fekk med seg brødoppskrifta etter eit kuropphald i Bayern. Baker Hansen i Oslo fekk i 1895 lisens frå dr. Kneipp til å baka og selja brødet. Namnet vart raskt kopiert av andre bakeri. Kneippbrød var òg eit av dei sentrale elementa i oslofrukosten, opphavet til den norske matpakkekulturen, som vart servert til alle skuleborn i Oslo-området frå 1935. Dr. Kneipps originale oppskrift inneheld meir grovt mjøl enn det som vert nytta i dagens kneippbrød.

I dag et nordmenn mest brød i Europa og kneippbrødet er det desidert mest bakte brødet. Det vert selt over 60 millionar ferske kneippbrød i Noreg, noko som tilsvarar at kvar nordmann et meir enn eitt kneippbrød i månaden. 

Namnet *kneippbrød* er mest kjend i dei skandinaviske landa, men i dei senare åra har namnet dukka opp i Tyskland som ei verna varemerkeskildring på spesialbrød og –mjøl.

100 g kneippbrød inneheld om lag 10 g protein og 50 g karbohydrat og gjev 1000 kJ (240 kcal) energi.

Referansar
----------

1. ↑  *1800-talls kneippbrød*, NRK Mat
2. ↑  DinSide: Norge på brødtoppen

Bakgrunnsstoff
--------------

* 1800-talls kneippbrød. Oppskrift ved nrk.no
* Spesialkneipp Arkivert 2017-03-13 ved Wayback Machine. ved Bakehuset.no
* Matoppskrift på kneippbrød Arkivert 2007-03-18 ved Wayback Machine.
**Aker Solutions** (tidl. *Aker Kværner*) er eit norsk, multinasjonalt industri-konsern som vart til etter ei samanslåing av Aker Maritime og Kværner. Hovudaksjonær er Kjell Inge Røkke gjennom selskapet Aker ASA, som han kontrollerer. Selskapet har om lag 24 000 tilsette i 30 land og omsetnaden i 2004 var på 35,6 milliardar kroner. Fram til 3. april 2008 heitte konsernet Aker Kværner.

Forretningsområda i selskapet er innanfor petroleumsverksemd, raffinering og kjemikaliar, gruvedrift og metall, papirmasse og papir, kraftforsyning. I tillegg driv selskapet innan farmasi og bioteknologi.

I Noreg har Aker Solutions verksemd på desse stadene: Stord, Verdal, Ågotnes, Arendal, Kristiansund, Mongstad, Oslo (inkl. Lysaker), Stavanger (inkl. Hinna), Bergen (inkl. Sandsli), Stjørdal, Trondheim, Høyanger, Mosjøen, Odda, Kristiansand, Egersund, Lier og Moss.

I 2005 stilte Amnesty International spørsmål om Aker Solutions sitt engasjement i den omstridde amerikanske fangeleiren på Guantanamo. Ei rekkje andre aktørar, mellom andre OECD har òg kritisert Aker Solutions for innblandinga i denne basen.

Aker Solutions sin marknadsverdi på Oslo Børs var per 21. juli 2009 på 14,1 mrd NOK (ned frå toppen før finanskrisa hausten 2008 på om lag 33,5 mrd NOK).

Kjelder
-------

1. 1 2  ; vitjingsdato: 3. juli 2019.

* Nettstaden til Aker Solutions

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Aker Solutions**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI
* BR orgnr

 |
**Lars Martinius Bentsen** (21. februar 1838–17. mars 1919) var ein skulemann, gardbrukar og Venstre-politikar.

Bentsen var frå garden Birkeland i Birkenes, der far hans var gardbrukar. Sjølv gjekk han Holt seminar, der han fekk eksamen i 1860. Det komande året var han huslærar i Hurum, frå 1861 lærar i Aker. 1863-66 var han lærar ved latin- og realskulen i Fredrikstad, år 1864 tok han elles eksamen som reserveoffiser. I 1867 var han lærar i Fjære. Same året var han på studietur i Danmark, der han vart oppglødd av grundtvigianske tankar om liv og læring. I Danmark vart han elles kjend med Hans Konrad Foosnæs. Saman starta dei to ein folkehøgskule i Stjørdal, og frå 1868 til 1876 var Bentsen styrar og lærar ved folkehøgskulen på Husby og Re i Stjørdal, saman med Hans Foosnæs.

Bentsen kjøpte i 1869 garden Kvithammar i Stjørdal, dreiv denne til han selde garden i 1899. Perioden 1887-93 var han eigar og drivar av Fosbæk mølle i Vestre Moland. Åra 1898 til 1902 var han styrar ved Kristiania offentlege blindeskule. Flytta deretter til garden Sulerud i Eidsberg, som han dreiv til han i 1912 skøytte garden over til sonen.

Bentsen var medlem av heradsstyret i Stjørdal frå 1872 til 1884?, og sidan i Vestre Moland. I 1870 skipa han folkevenforeining i Stjørdal, ei foreining som same året knytte seg til Søren Jaabæk si bondevensrørsle. Foreininga var i drift i fire år.

Bentsen var innvald på Stortinget frå Nordre Trondhjems amt 1877-88, heile tida var han medlem av kyrkjekomiteen, elles medlem av Lagtinget frå 1883. Også 1895-1900 var han stortingsmann, siste valbolken som 1. vararepresentant for Peter Holst. Han var sekretær i Lagtinget, noko han elles hadde vore allereie 1886-88. Bentsen var frå 1888 medlem i Venstre sitt landsstyre. I februar 1899 leverte Bentsen framlegg i Stortinget med krav om to stilar til lærarprøva ved seminara/lærarskulane, ei prøve i kvar målform. Framlegget kom ikkje til handsaming i Stortinget, eit utvatna vedtak i 1901 opna for at ein stil kunne leverast på landsmålet, bokmål måtte alle lære.

1884 var Bentsen medlem av den kongelege kommisjonen om malt- og brennevinstilverkinga og av kommisjonen om skulelova.

Han døydde 1919 i Eidsberg.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Mjeldheim, Leiv:*Folkerørsla om vart parti*. 1984

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografisk informasjon om Lars M. Bentsen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Lars Jakobsson Tingnes** (1760–21. januar 1829) var ein norsk gardbrukar, gjestgjevar og stortingsmann frå Førde i Sunnfjord.

Tingnes var frå garden Rotenes i Førde. Sjølv vart han i 1788 gardbrukar og gjestgjevar på Tingneset i Vevring i Sunnfjord.

Både i 1815-16 og 1818 var Tingnes 3. representant for Nordre Bergenhus amt på Stortinget. I 1815-16 var han medlem av komiteen for landbruk, skogbruk og bergdrift. På Stortinget 1818 var han medlem av ti komitear, mellom dei om sundagsfiske, om allmugeskulelova, om lærarseminar og lærarløner, om matrikkellova, samt om utskifting og odelstakstar. I samband med dei siste sakene kom han då med framlegg om at berre folk med jordbrukskunnskap skulle få eige jord. Unntaket frå denne regelen skulle vere dersom kjøparane hadde planar å nytte tomta til fabrikkanlegg. Tingnes ville slik hindre byborgarar å drive gardsbruk gjennom forpaktarar.

Han var tildelt borgardådsmedaljen. 

Tingnes omkom på sjøen ved Rekstalandet i Kinn saman med tre drengar vinteren 1829.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914, digital utgåve side 882
* Biografisk informasjon om Lars Jakobsson Tingnes NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Koordinatar: 56°14′48.422″N 15°17′12.440″E﻿

Kockums Jernverk i Kallinge, tidleg på 1900-talet
**Kallinge** er ein tettstad i Ronneby kommun i Blekinge län i Sverige. Han ligg ved E 22 rett nord for Ronneby. I 2005 hadde tettstaden 4 561 innbyggjarar.

Kockums Jernverk låg her, men vart lagd ned i 1991. Det svenske luftforsvaret sin veng F 17 Kallinge ligg her, den vert delt med Ronneby flygplats.

Staden vart skipa under siste halvdel av 1800-talet, då Örmo Bruk vart flytta frå Konga i Småland til fossen ved Kallinge. Kallinge bestod opphavleg av to bygder, Häggatorp på vestsida av elva Ronnebyån, og Kalleberga på austsida.

Kjelder
-------

1. ↑  Statistiska Centralbyrån (besøkt 18. juni 2013)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kallinge Bibliotek Arkivert 2010-08-23 ved Wayback Machine.
* Kallinge S-förening Arkivert 2010-09-09 ved Wayback Machine.
* Luftfartsverket – Ronneby Flygplats
* F17 – Blekinge flygflottilj Arkivert 2008-09-01 ved Wayback Machine.
* – Kallinge Hemb. och Folkdansgille Arkivert 2009-09-09 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
***Kallocain. Roman fra år 2000*** er ein roman frå 1940 av Karin Boye. *Kallocain* er namnet på eit sanningsserum som er sentralt for handlinga.

Romanen er inspirert av Franz Kafka sin roman *Slottet* og forfattaren si oppleving av nazismen og kommunismen etter opphald i Tyskland og Sovjetunionen. Boka tematiserer fridomsrøvinga som etter forfattaren si oppfatning fant stad i datidas nazisme og kommunisme. Samtidig tar romanen opp angst og fridom som psykiske fenomen.

Boye sin roman kan nemnast ved sida av George Orwell sin *1984* (1949), Aldous Huxley sin *Vidunderlige nye verden* (1932) og Ray Bradbury sin *Fahrenheit 451* (1953) som alle er dystopiske romanar om totalitære samfunn med koplingar til den politiske utviklinga like før og etter andre verdskrigen. *Kallocain* deler også med *Vidunderlige nye verden* dopbruk/medisinering som verkemiddel til undertrykking.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kallocain» frå Wikipedia på bokmål, den 19. mars 2016.*


1. ↑  Davidsson, Bengt: "Framtidsromanen Kallocain" på Karin Boye Sällskapet sine nettsider
2. ↑  Hoel, Sigurd: *De siste 51 gule* (Gyldendal Norsk Forlag, Oslo 1959) s. 65
3. ↑  Jónsdóttir, Ása: *Karin Boyes dystopiska roman* Kallocain (Háskóli Íslands (Universitetet på Island), Reykjavík mai 2009) s. 14
4. ↑  Jónsdóttir, Ása: *Karin Boyes dystopiska roman* Kallocain (Háskóli Íslands (Universitetet på Island), Reykjavík mai 2009) s. 15
**Alberto Cova** (fødd 1. desember 1958) er ein italiensk tidlegare friidrettsutøvar frå Inverigo i Como-provinsen. Han vart både europmeister (to gongar), verdsmeister og olympisk meister på 10 000 meter i tida 1982-86.

Aktiv
-----

Langdistanseløparen Cova vart kjend for sine spurteigenskapar. Under friidretts-EM 1982 i Aten overraska han stort då han vann over Werner Schildhauer frå Aust-Tyskland. Året etter var det klart for den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett i finske Helsinki, der Cova var ein av dei fremste medaljekandidatane. 10000-meteren gjekk lenge føre seg i eit roleg tempo, og då klokka ringde for siste runde var heile 13 løparar med i tetfeltet. 30 meter før mål låg Cova på femteplass, men på dei siste meterane sprang han seg forbi alle, og atter viste han Schildhauer til andreplassen.

Milløpet under Sommar-OL 1984 i Los Angeles gjekk lenge i eit endå rolegare tempo enn løpet i Helsingfors. Fyrst etter kring 7000 meter auka finske Martti Vainio farta, og einast Cova makta å halde fylgje. Vainio greidde ikkje å halde tempo heilt til mål, så på sisterunda tok Cova seg rimeleg enkelt forbi til OL-gull. Vainio vart elles i ettertid frådømt sølvmedalja, grunna doping.

Under EM i friidrett 1986 i Stuttgart vart Cova teken att og passert på sisterunda på 10 000-meterløpet, og det av sin eigen landsmann Stefano Mei. På 5000 meteren enda Cova som nummer åtte. Han deltok på 10000 meter under sommarleikane i Seoul i 1988, der vart han slått ut i kvalfiseringsa.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1982 i Aten: Gullmedalje - 27.41,0, framom Werner Schildhauer (27.41,2)
* VM 1983 i Helsinki: Gullmedalje - 29.01,0, framom Werner Schildhauer (28.01,1)
* OL 1984 i Los Angeles: Gullmedalje - 27.47,5, framom Mike McLeod (28.06,2)
* EM 1986 i Stuttgart: Sølvmedalje - 27.57,9, bakom Stefano Mei (27.56,7)
* OL 1988 i Seoul: Utslått i kvalifiseringa (28.43,8)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alberto Cova» frå Wikipedia på tysk, den 9. mai 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Alberto Cova» (på engelsk). olympedia.org. Henta 15. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
|  |
| --- |
| **Syrin** |
| SyrinSyrin |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Leppeblomordenen Lamiales |
| **Familie:** | Oliventrefamilien Oleaceae |
| **Stamme:** | Oleeae |
| **Understamme:** | Ligustrinae |
| **Slekt:** | *Syringa* |
| **Art:** | **Syrin** *S. vulgaris* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Syringa vulgaris***L. 1753 |

**Syrin** (*Syringa vulgaris*) er ein stor, lauvfellande busk eller eit lite tre, kjend for dei sterkt luktande blomstrane som også kan etast. Planten kjem opphavleg frå Balkanhalvøya, men er vorte ein vanleg hageplante som no også veks vilt over store delar av Europa og Nord-Amerika.

Skildring
---------

Vekstforma til syrin er opprett med grove greiner og ganske få sidegreiner. Borken er først glatt og grågrøn. Seinare vert han grå. Nye skot er rette med motsette eggforma knoppar. Endeknoppen manglar ofte slik at skotet sluttar med to knoppar. Blada er ovale til hjarteforma, litt læraktige og glatte. Oversida er friskt grøn, medan undersida er lysegrøn. Syrin blomstrar i mai og juni. Blomstrane er samla i store klasar. Dei er lilla eller kvite og har sterk lukt. Fruktene er brune, avlange kapslar. Frøa vert ikkje skikkeleg mogne i Noreg.

Rotnettet består av fleire djuptgåande hovudrøter med eit tett greina filter av siderøter og tæger. Syrin set rotskot. Planten toler vind og litt skugge, er nøysam og kan brukast sjølv på mager sandjord.

Vanleg syrin høyrer heime på Balkan der han dannar kratt på porøs, lett og kalkrik jord. Planten finst særleg i lyse eikeblandingsskogar. 

Det er mange artar i slekta *Syringa*.

I Noreg
-------

I Noreg har syrin truleg vore dyrka frå 1600-talet. Syrin er altså ein tradisjonell hageplante som tidlegare derfor ikkje har vore risikovurdert som framandart. Det syner seg at syrin truleg ikkje har etablert seg i norsk natur før på 1870-talet, og etter dei gjeldande reglane skal arten derfor risikovurderast som ein framandart. I den førebels utgåva av Framandartslista 2023 er syrin rekna til å ha svært høg risiko (SE), med den høgast moglege vurderinga både for invasjonspotensial og økologisk effekt. Syrin er derfor å rekne som ein av «verstingane» som framandart i norsk natur.

Kjelder
-------

1. ↑  Reidar Elven mfl. (2022). *Norsk flora* (8. utg.). Oslo: Det Norske Samlaget. s. 931–933.
2. ↑  «Fremmedartslista 2018». *Framandartslista 2018*. Artsdatabanken. 24. april 2018. Henta 3. mars 2023.
3. ↑  «Fremmedartslista 2023 – innsyn». *Framandartslista 2023*. Artsdatabanken. Henta 3. mars 2023.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Syrin**
**Lars Martin Kaupang** (fødd 18. august 1952) er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar og idrettsleiar frå Larvik. Han var president i Norges Fri-idrettsforbund frå 1986 til 1997, og medlem i Noregs olympiske komité i tida 1990 til 1994. Kaupang, som representerte Larvik Turn, hadde den norske rekorden på 1500 meter i 36 år, sett på Bislett i 1976.

### Aktiv

Kaupang byrja nærme seg den norske eliten av mellomdistanseløparar då han under eit stemne på Bislett stadion i Oslo i august 1973 kom i mål på tida 3.45,1. Den 4. juli 1974 sette han personleg rekord med 3.41,6, einast brørne Arne og Knut Kvalheim hadde betre årsbeste på distansen. Under noregsmeisterskapen 1974 overraska Kaupang ved å vinne 1500 m klart føre Arne Kvalheim. I 1975 forbetra Kaupang den personlege rekorden til 3.41,0 og var bestemann i landet, noko han også prova då han forsvarte NM-tittelen.

I mai 1976 forbetra Kaupang bestetida si på 1500 m med tre tidels sekund, til 3.40,7, og han sprang for fyrste og einaste gong under 1.50 på 800 meter då han fekk notert 1.49,8 på Bislett stadion. Den 30. juni 1976 gjorde han sitt livs løp på 1500 m under Bislettleikane. Her vart han nummer tre med tida 3.37,4, norsk rekord med 1,1 sekund i høve til Arne Kvalheims gamle rekord. Også Knut Kvalheim kom med sine 3.38,1 i same løpet under den gamle rekorden. Kaupang deltok i Sommar-OL i Montreal, der han rauk ut allereie etter eit av forsøksfelta.

Kaupang var aldri sidan i nærleiken av sin eigen 1500-metersrekord og la opp som aktiv etter 1978-sesongen. Rekorden hans vart ståande i 36 år, fyrst då Henrik Ingebrigtsen 29. april 2012 presterte 3.36,3 i Palo Alto i California forsvann han or rekordlista.

### Medaljar i norske meisterskap

* 1974: Gullmedalje på 1500 m – 3.44,2, framom Arne Kvalheim (3,45,7)
* 1975: Gullmedalje på 1500 m – 3.44,2, framom Arne Kvalheim (3,45,9)
* 1976: Gullmedalje på 1500 m – 3.45,8, framom Thor Høydal (3.47,0)

Kjelder
-------

* friidrett.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Martina Strutz
**Martina Strutz** (fødd 4. november 1981) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Schwerin i Mecklenburg som tevla i stavhopping. Ho vann sølvmedaljen i øvinga både ved verdsmeisterskapen 2011 og europameisterskapen 2012.

Karriere
--------

Strutz tangerte sitt personbeste på 4,50 m og vart nummer fem då ho deltok i europameisterskapen 2006. Ho forbetra den personlege rekorden til 4,52 m i 2008, men den store framgangen kom i 2011-sesongen. Den 12. juli sette ho tysk rekord med 4,78 meter i eit stemne i Karlsruhe. Deretter vart ho tysk meister i Kassel med eit hopp på 4,65 m, framom Silke Spiegelburg. Under verdsmeisterskapen i Daegu den 30. august 2011 svinga Strutz seg over 4,80 m, dermed vann ho sølv og forbetra landsrekorden.

Ved europameisterskapen i Helsinki 30. juni 2012 sikra Strutz seg ein ny sølvmedalje i stavhopp ved å gå over 4,60 m i andre forsøk. Under dei olympiske leikane i London same året enda ho på femteplassen. I 2013 vann Strutz stavtevlinga i den tyske meisterskapen for andre gong og i 2016 for tredje gong.

Våren 2017 vart Strutz skulderskadd i ei trafikkulukke og kom ikkje tilbake på same nivå i 2018.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 2006 i Göteborg: Nr 5 – 4,50 m
* VM 2011 i Daegu: Sølvmedalje – 4,80 m, bakom Fabiana Murer (4,85 m)
* EM 2012 i Helsinki: Sølvmedalje – 4,60 m, bakom Jiřina Ptáčníková (4,60 m)
* OL 2012 i London: Nr 5 – 4,55 m
* VM 2015 i Beijing: Nr 8 – 4,60 m
* EM 2016 i Amsterdam: Nr 10 – 4,45 m
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Nr 9 – 4,60 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Martina Strutz» frå Wikipedia på tysk, den 30. juni 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Martina Strutz**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Kolbjørn Stordrange** (27. september 1924–18. november 2004) var ein gardbrukar, skulemann og politikar frå Nes i Vest-Agder. Han representerte Høgre på Stortinget frå 1965 til 1977.

### Liv og gjerning

Stordrange hadde examen artium frå 1945 og pedagogisk eksamen frå 1956, og var cand.philol. frå 1954. Han var gardbrukar på farsgarden Stordrange i Nes frå 1947, lærar ved Ringards realskule 1948–53, lektor ved Flekkefjord høgre skule frå 1955, og til sist rektor ved Flekkefjord gymnas 1979–91.

Stordrange var medlem av heradsstyret i Nes 1956–1964, varaordfører 1960–63. Etter at Nes vart slått saman med Flekkefjord i 1965, var han medlem av Flekkefjord bystyre 1965–95. Han vart tildelt Kongens fortenestemedalje i gull i 1994. For sine 40 år som kommunestyremedlem fekk han i 1995 Kommunenes Sentralforbund sitt heidersteikn.

Frå hausten 1965 møtte Stordrange, som fyrste vararepresentant, fast på Stortinget frå Vest-Agder og Høgre, då den valde representanten Sverre Walter Rostoft i heile perioden var industriminister i Borten-regjeringa. I 1969 tok Stordrange over fyrsteplassen for Vest-Agder Høgre, og vart vald inn på Tinget i 1969 og attvald i 1973. Gjennom dei tre valbolkane var han;

* 1965–1969 medlem i Protokollkomiteen
* 1969–1973 medlem i Landbrukskomiteen
* 1973–1977 medlem i Kyrkje- og undervisningskomiteen

Kjelder
-------

* Stortinget.no Biografi
Hønseegg har skal.
**Skal** er eit hardt dekke som ligg i eit lag rundt ein ting, til dømes frukt og grønsaker, egg, dyr eller bygde eller tenkte konstruksjonar. Skal blir ofte brukt som vern for innmat innanfor. Tilsvarande yter som er tynne og ettergjevande kan vera skinn eller hinne.

Arkitektur
----------

Skalkonstruksjon ved TWA Flight Center, teikna av Eero Saarinen, ved John F. Kennedy International Airport i New York.
Skal eller skalkonstruksjon innan konstruksjonsteknikk er krumme eller dobbeltkrumme takkvelv over bygningar som hangarar og fabrikkhallar der spennvidda er stor. Vanlegvis bruker ein armert betong til slike konstruksjonar, men ein kan også bruka trevirke.

Biologi
-------

Tørka skal frå det tropiske treet *Couroupita guianensis* (engelsk *Cannon-ball tree*).
I dyreverda finn ein skal utanpå fleire organismar, som visse blautdyr (som snigel), leddyr (som krabbe) eller skjel, det siste har samanheng med ordet *skal*. Mange egg som blir lagde for å klekkast seinare har eggeskal. Slike skal er ofte bygde opp av kalk og er harde, med ei fast form.

Planteprodukt som frukt, grønsaker og knollar har ofte tjukke skal som er mjukare enn dyreskala. Dette kan ofte skrellast vekk for hand eller med ein reiskap. Ofte er skalet også her mest eit vern for innmaten, men til dømes potet bruker det til å lagra næringsstoff i.

Kjemi og datavitskap
--------------------

«Skal» finst også i overført tyding, som elektronskal, eit tenkt skal laga av elektron rundt eit atom, og grunnleggjande dataprogram som ein brukar kommuniserer med eit operativsystem med, sjå Unix-skal.

Kjelder
-------

1. ↑  «skal» i Nynorskordboka.
2. ↑  «skall». *Store norske leksikon* (på norsk). 30. juni 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Kolbu** er ein tettstad med 661 innbyggjarar per 1. januar 2017 i Østre Toten kommune i Innlandet fylke, som tidlegare var ein sjølvstendig kommune. Kommunen blei til 1. januar 1908 da Vestre Toten blei delt i tre (Eina, Kolbu, Vestre Toten). Kolbu hadde ved etableringa 2412 innbyggarar. 

1. januar 1964 blei det meste av Kolbu med 2906 innbyggarar slått saman med Østre Toten kommune, resten med Vestre Toten. På grunn av uoversiktlege eigedomsforhald blei kommunegrensa dratt opp på kryss og tvers gjennom tettstaden Kolbu. Dette førte blant anna til ein interkommunal skule (Moen). På midten av 1990-talet kom det i gang ei rørsle med forslag på å utjamne grensene og/eller overføre omtrent heile gamle Kolbu til Østre Toten. Folkerøysing blei avheldt og forslagsstillarane sigra.

Kjelder
-------

1. 1 2  Dag Juvkam (1999). «Historisk oversikt over endringer i kommune- og fylkesinndelingen» (PDF). Statistisk sentralbyrå.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Hermann Broch** (1. november 1886–30. mai 1951) var ein austerriksk forfattar som blir rekna som ein av dei store modernistane.

Liv
---

Broch var fødd i ein velståande jødisk familie, og arbeidde ei tid i tekstilfabrikken til familien, medan han skreiv på fritida. Han konverterte til katolisismen i 1909. 

Han var kjend med mellom anna Robert Musil, Rainer Maria Rilke, Elias Canetti og Franz Blei. Han byrja karrieren sin om heiltidsforfattar fyrst i 40-årsalderen, etter å ha selt familieføretaket i 1927.

Broch blei fengsla då dei tyske nazistane annekterte Austerrike i 1938, men ei rørsle leda av vennene hans – mellom dei James Joyce – lykkast i å få han fri så han kunne emigrera; fyrst til Storbritannia og sidan til USA.

Verk
----

Storverket hans *Der Tod de Vergil*, som han byrja skriva då han sat i konsentrasjonsleir, blei fyrst gitt ut i USA i engelsk omsetjing i 1945. Denne store, vanskelege romanen, der røyndom og hallusinasjon, poesi og prosa er sammanvovne, handlar om dei siste timane av livet til den romerske diktaren Vergil i Brindisi hamn, der han har selskap av Augustus, avgjerda hans om å brenna eposet *Aeneiden*, frustrasjonen over keisaren, og den endelege forsoninga hans med lagnaden sin.

Andre viktige verk av Broch *Die Schlafwandler* (1930-1932) og *Die Schuldlosen*, (1950). *Die Schlafwandler* er ein trilogi sett saman av *Pasenow oder die Romantikk* (1932) som utspelar seg 1888, *Esch oder die Anarchie* som utspelar seg i 1903 og *Huguenau oder die Sachlichkeit* som utspelar seg i 1918. Trilogien er blitt hylla av mange kritikkar. Broch skriv på ein lett, leikefullt slingrande måte, trass den filosofiske innfallsvinkelen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Broch, Hermann». Arkivert frå originalen 16. april 2015. Henta 10. april 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Hermann Broch» frå Wikipedia på svensk, den 18. september 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Ladislaus Postumus, hertug av Austerrike og konge av Böhmen og Ungarn, var posthum son av Albrecht II av Det tysk-romerske riket.
**Posthum** (samanblanding av latinsk *postumus*, ‘sist (fødd)’, *humus*, ‘jord’ og *humare*, ‘gravlegga’) er eit uttrykk som blir nytta i samband med hendingar som hender etter at nokon er døde.

Når ein person mottar ei utmerking eller pris etter at dei er døde, blir denne gitt posthumt. Ein kan også gje nokon amnesti, nåde eller oppreising posthumt, etter at personen er død. Eit barn kan bli fødd posthumt, etter at faren eller i nokre tilfelle mora er død.

Eit åndsverk, til dømes ein roman kan òg koma ut posthumt, dvs. etter at forfattaren er død. Eit døme på dette er Millennium-trilogien av den svenske forfattaren Stieg Larsson. Diktsamlinga *Hverdagen* av den norske diktaren Rudolf Nilsen blei òg gitt ut posthumt. Romanen *Maurice* av den britiske forfattaren E.M. Forster blei gitt ut posthumt med vilje sidan han handla om homofili, som var svært kontroversielt då romanen blei skriven.

Sjå òg
------

* Posthumt namn
* Post mortem

Kjelder
-------

1. ↑  *posthum* (på norsk bokmål). 28. februar 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Posthum» frå Wikipedia på bokmål, den 18. august 2023.*
**Ulrike Bruns**, fødd **Klapezynski**, (fødd 17. november 1953) er ein tysk tidlegare mellom- og langdistanseløpar frå Cottbus som representerte Aust-Tyskland. Ho vann bronse på 1500 m i Sommar-OL 1976, på 10 000 m i EM 1986 og på 3 000 m i VM 1987.

Frå midt på 1970-talet var Ulrike Klapezynski ein av verdas fremste mellomdistanseløparar på kvinnesida. Sommaren 1976 sette ho tysk rekord på 1500 meter med 3.59,9. To veker seinare vann ho bronsemedaljen på distansen under dei olympiske sommarleikane i Montreal, einast sju hundredels sekund bak sølvmedaljøren. Sidan kom ho på femteplass på 1500 m i så vel Moskva-OL 1980 som i Friidretts-EM 1982. På tampen av si tid som aktiv sprang Bruns inn til bronsemedalje på 10 000 meter i EM i friidrett 1986 i Stuttgart og på 3 000 m i VM i friidrett 1987 i Roma.

### Personlege rekordar

* 800 meter: 1.57,06 (1976)
* 1500 m: 3.59,9 (1976)
* 3 000 m: 8.36,3 (1984)
* 10 000 m: 31.19,6 (1986)

Kjelder
-------

* Ulrike BRUNS | Profile World Athletics
* *Denne artikkelen bygger på «Ulrike Bruns» frå Wikipedia på tysk, den 9. august 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
*Skaldane kved for hæren til kong Olav*. Illustrasjon til Soga om Olav den Heilage av Halfdan Egedius (1899).
**Skaldatal** (norrønt *Skáldatal*) er ei islandsk oversikt over norske og islandske skaldar frå dei tidlegaste tider fram til 1200-talet.

Kjeldene til Skaldatal finst i desse to manuskripta:  

**Codex Upsaliensis (DG 11)** som er datert til tidleg på 1300-talet. På 1600-talet vart manuskriptet donert til Universitetet i Uppsala og det er òg ei av dei viktigaste kjeldene til Den yngre Edda og hovudmanuskriptet til Heimskringla.  

**Manuskriptet AM761 a 4to** som er datert til tida 1690-1700. Det høyrer til Den Arnamagnæanske Samlinga og er oppbevart på Island.   

I Skaldatal er skaldane ført opp under kongane, jarlane og hovdingane som dei var knytt til, og oppstillinga er delt inn seksjonar: 

skaldar hjå danske og svenske kongar
skaldar hjå norske kongar
skaldar som var hjå hovdingar, stormenn og jarlar (inkludert ladejarlane)
Ein reknar med at arbeidet med Skáldatal vart byrja på Snorre Sturlasson si tid, kanskje av Snorre sjølv. 148 ulike skaldar er nemnde i verket, men listene er likevel ikkje komplette då vi i dag kjenner til langt fleire norrøne skaldar (sjå t.d. oversikt i Skaldic Project). På den andre sida inneheld Skáldatal namn på skaldar som ikkje er kjende frå andre kjelder. Mange av skaldedikta som truleg var grunnlaget for Skáldatal, er gått tapt. 

Ei vetskapeleg utgåve av Skáldatal er publisert i bind 3 av *Edda Snorra Sturlusonar*, utgitt av det Arnamagnæanske Legatet i København i 1887.

Referansar
----------

1. ↑  Forkortinga DG viser til manuskriptsamlinga som var i eige av den svenske greven Magnus Gabriel De la Gardie
2. ↑  Forkortinga AM viser til manuskriptsamlinga til den islandske filologen og historikaren Árni Magnússon
3. ↑  AM761 a 4to frå handrit.no
4. ↑  Skaldeoversikt Arkivert 2016-02-14 ved Wayback Machine. frå Skaldic Project (437 namn)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Skáldatal på norrønt, frå is.wikisource
* Skaldatal på dansk, frå heimskringla.no]
* SKÁLDATAL v/Theodorus Möbius (1856), på latin/norrønt, frå Google Bøker