recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Chaoyang** (kinesisk skrift 朝阳, pinyin *Cháoyáng*) er eit kinesisk byprefektur lengst vest i provinsen Liaoning i det nordaustlege Kina. Byprefekturet, som i vest grensar mot provinsen Hebei og i nord mot Indre Mongolia, har eit areal på 19 698 km² og hadde vel 3 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Chaoyang omfattar to distrikt (区 *qū*), to byfylke (市 *shì*), to fylke (县 *xiàn*) og eitt autonomt fylke (自治县 *zìzhìxiàn*).

Næring
------

Landbruk utgjer ryggrada i næringslivet i Chaoyang. Åkervekstar som kveite, mais, bønner og poteter står i sentrum for avlen, i tillegg er Chaoyang ein viktig produsent av bomull og frukt. Chaoyang har meir enn 1600 industribedrifter, som lagar stålprodukt, maskinar, tekstilar og dieselmotorar, bilar og papir. Jarn- og stålverket Lingyuan og ein dekkfabrikk er mellom dei aller største verksemdene.

Samferdsle
----------

Kinas riksveg 101 går gjennom området. Han tek ut frå Beijing og fører via mellom anna Chengde til Shenyang.

Frå gamlebyen i Chaoyang

Arkeologi
---------

Det er gjort mange viktige paleontologiske funn i Chaoyang, der Harqin-regionen kan vise til dei hittil aller eldste forhistoriske funn i det nordlege Kina. Funn av to fuglar frå Tidleg krit-tid er mest oppsiktsvekkande, dei vart gravne ut i nærleiken av fjellformasjonen Jiufotang.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chaoyang, Liaoning» frå Wikipedia på engelsk, den 22. april 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Chaoyang**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Sir **Seewoosagur Ramgoolam** (18. september 1900–15. desember 1985) var ein politikar av indisk ætt frå Mauritius. Ramgoolam var den fyrste statsministeren i landet etter at det vart sjølvstendig frå Storbritannia i 1968, og er kjend som «nasjonens far».

Ramgoolam vart fødd i landsbyen Kewal Nagar i delstaten Flacq på Mauritius. Han var statsminister i den britiske kolonien Mauritius frå 1961 til 1968. Mahatma Gandhi var eit stort førebilete for han, og han jobba iherdig for at Mauritius skulle bli uavhengig frå Storbritannia utan valdeleg opprør. Då landet vart sjølvstendig den 12. mars 1968, heldt Ramgoolam fram i stillinga som statsminister, heilt fram til 1982. Anerood Jugnauth tok over som statsminister etter Ramgoolam. Frå 1983 vart Ramgoolam utnemnd til generalguvernør, og beheldt stillinga til han døydde i 1985. 

I dag er Ramgoolam ein hylla personlegdom på Mauritius. Han er avbilda på alle myntane til den mauritiske rupien. Den botaniske hagen i Pamplemousses, Sir Seewoosagur Ramgoolam Botanical Garden, er oppkalla etter han. Det same gjeld Mauritius sin internasjonale flyplass, Sir Seewoosagur Ramgoolam International Airport.

Kjelder
-------


* Store Norske Leksikon om Ramgoolam.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Seewoosagur Ramgoolam» frå Wikipedia på engelsk, den 1. august 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* Munzinger (iba)

 |
**Klimaet i Argentina** er kanskje det einaste klimaet i Sør-Amerika som kan likne det ein har i Nord-Amerika og Europa med fire årstider i enkelte område. Det meste av landet er varmt om sommaren og kjølig om vinteren, men klare overgangsperiodar i mellom. Store delar av Argentina har mykje sol, utan at områda vert ørken, enkelte område har meir enn 100 skyfrie dagar i året. Når det regnar er det ofte i form av regn- eller torebyer som passerer raskt forbi. 

Det meste av folkesetnaden i Argentina bur langs Paranáelva eller på Rio de la Plata, som vrir seg austover mot Atlanterhavet like aust for Buenos Aires. Desse elvene kan ein bruke som meteorologiske grenser. Austover mot Uruguay og Paraguay aukar nedbørsmengdene og fukta. Buenos Aires er ganske lummer om sommaren, men det er ikkje så trykkande som i Rio de Janeiro lenger nord. I nord ligg låglandet Gran Chaco som strekkjer seg nordvestover og inn i Paraguay. Dette er det varmaste området i heile Sør-Amerika, og kvar sommar kan ein få dagar med temperaturar over 45 °C. Vinteren er derimot forholdsvis kald.

Pampas i Argentina
Vest og sør for Paraná ligg det store pampasområdet med endelause vidder utan tre. Her er det rikeleg med sol, og stundom svært varmt på sommaren med milde netter. Mange ettermiddagar oppstår det torevêr nær Andesfjella som flyttar seg austover. Desse kan bli ganske intense, og store hagl er alltid ein trugsel, særleg i og rundt Sierras de Córdoba, men det kjem sjeldan ekstreme regnmengder. Særleg om våren kan ein få svært høge temperaturar i dette området i samband med vindfenomenet *zonda*. Dette er ein støvete fønvind som bles ned Andesfjella. Vinteren er stort sett kjølig, men temperaturane kan variere frå godt under 0 °C til over 25 °C. Høglandet Puna de Atacama har like store temperatursvingingar, men med ein god del lågare temperaturar. I høgder over 4000 m kjem temperaturen så godt som aldri over 20 °C sjølv på sommaren. Ein har ofte torevêr i dette området om sommaren, men dei vert meir sjeldan når ein kjem lenger sørover langs dei austlege områda av Andes. 

Patagonia
Ettermiddagane om sommaren vert ganske varme i låglandet så langt sør som til Rio Negro-provinsen, men når ein kjem inn i Patagonia lengst sør, vert temperaturane lågare, skyene fleire og vinden kraftigare. Om vinteren er det stort sett skya i Patagonia. Om sommaren har ein periodar med sol lengst nord, medan sommaren i dei sørlegaste områda faktisk er den mest skya og vindfulle tida på året. Den argentinske delen av Patagonia er mykje tørrare enn den chilenske delen, og mange område kan klassifiserast som ørkenområde med mindre enn 200 mm nedbør i året. Sjølv om det kjem mest nedbør om sommaren, er nedbøren ganske jamt fordelt gjennom året. Temperaturane varierer i tillegg litt meir på den argentinske sida av området. Så langt sør som Sarimiento kan temperaturane kome over 25 °C om sommaren, medan dei fleste vinternettene får frost. Det vert kaldare lenger sør eller i høgda, og enkelte lukka dalar i høgder over 4000 m kan få temperaturar under -20 °C.
**Hama-massakren i 1981** skjedde, i følgje ein rapport, etter eit mislukka åtak av ein væpna islamistgerilja ved eit kontrollpunkt nær ein alawittisk landsby nær Hama. Som ein hemnaksjon vart grupper av dei syriske spesialstyrkane og den 47. brigaden sett ut i Hama og dei gjekk frå hus til hus og blokkerte nabolag etter kvart som det braut ut gatekampar. Det vart ilagt portforbod og syriske soldatar gjekk inn i byen. Mellom torsdag 23. april 1981 og sundag 26. april 1981 avretta tryggingsstyrkar minst 350 innbyggjarar i byen og skadde meir enn 600, med tilfeldig utvalde menn og gutar som var over 14 år gamle.

Sjå òg
------

* Hama-massakren i 1982

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1982 Hama massacre» frå Wikipedia på engelsk, den 15. mai 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  Middle East Watch. Syria Unmasked: The Suppression of Human Rights by the Assad Regime. New Haven: Yale UP, 1991, s. 17-18.
2. ↑  Carré, Olivier and Gérard Michaud. *Les Frères musulmans : Egypte et Syrie (1928–1982)*. Paris: Gallimard, 1983: s. 148-151.
**Liten husedderkopp** (*Tegenaria domestica*) er ein edderkopp som tilhøyrer familien traktedderkoppar.

Utsjånad
--------

Kroppen til hoa er 9–10 mm lang, medan kroppen til hannen er 6–9 mm og noko smalare enn den til hoa. Kroppen er tett dekt av korte hår. Han er lyst gulbrunleg med nokre mørkare flekker. Beina er lange og slanke.

Arten er nært i slekt med den noko større og ofte vanlegare store husedderkoppen, men kan skiljast frå denne ved å ha mørkare ringar på beina.

Ho av husedderkopp *Tegenaria domestica* har sikksakkmønster på bakkroppen og svake mørkare ringjer på beina. Dette er ei ho.
Foto:
Magne Flåten
 

Ho av husedderkopp *Tegenaria domestica* med lange spinnvorter.
Foto:
Magne Flåten

Levesett
--------

Liten husedderkopp lever i hus og finst over heile verda. Han spinn tette nett som endar i ei trakt. Edderkoppen føretrekkjer litt mørke stader, som krokar, bak gjenstandar og oppunder tak. Hoa kan klara seg utan mat og drikke i fleire månader. Husedderkoppen er heilt ufarleg for menneske, og stikk seg raskt bort om han blir forstyrra.
**Hjelmen** er ei øy i Fitjarøyane i Fitjar kommune. Øya ligg mellom halvøya Kråko i aust og Ivarsøy i vest. I sør og nord går Engesundsleia. Øya er veglaus og utan fast busetjing.

Garden Hjelmen ligg sør på øya.

Garden
------

Garden på Hjelmen var opphavleg husmannsplass under Fitjargarden. I 1723 vart plasset skyldsett og vert då rekna som ein sjølvstendig gard. På same måte som hovudgarden Vestbøstad, høyrde Hjelmen til Lyse kloster. Garden låg under Lysekloster til 1877. Brukaren Carl Tolleivson kjøpte då Hjelmen og brukarane var sidan den tid sjølveigarar.

Namn
----

Garden og øya har fått namn etter forma på den høgaste toppen, som liknar på ein hjelm. 

Namnet har vore skrive mykje likt oppgjennom tidene, som Hielmen, Gjelmen, Hjælmen og Hjelmen. Daglegnamnet er òg Hjelmen.

Geografi
--------

Øya er kring 1 km lang frå sørvest til nordaust og kring 300 meter på det breiaste. Det høgaste punktet på øya er 43 meter over havet, like nord om garden.

Folketalsutvikling
------------------

| 1801 | 1900 | 2023 |
| --- | --- | --- |
| 4 | 7 | 0 |

Kjelder
-------

* Simon Steinsbo (1986). *Fitjar bygdebok - Gards- og ættesoge* **1**. Fitjar.
* Straumøya på norgeskart.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |

  


1. ↑  Folketeljing 1801 for Stord prestegjeld, frå Digitalarkivet
2. ↑  Folketeljing 1900 for Fitjar herred, frå Digitalarkivet
**Florø** er ein by i Noreg, den vestlegaste byen i landet. Han er administrasjonssenter i Kinn kommune saman med Måløy. Han var også administrasjonssenter i tidlegare Flora kommune i Sogn og Fjordane fylke. Florø hadde bystatus frå 1860 etter utskiljinga frå Kinn kommune og fram til 1964, då byen vart slegen saman med kommunane Kinn, Bru og Eikefjord til bykommunen Flora. 

Næringslivet i Florø er eksportretta og hovudnæringane er fiskeindustri, skipsbygging, forsyningsbase for oljeindustrien og servicenæring. Byen er stoppestad for Hurtigruta.
Byen trekk folk mellom anna gjennom det årlege Kinnaspelet og ein rockefestival. Helleristingane i Ausevika og Kystmuseet gjev eit historisk perspektiv.

Byen vart grunnlagd på øya Florelandet og har sidan spreidd seg til naboøya Brandsøya.

Florø kommune
-------------

Florø vart skild ut frå Kinn som eigen bykommune i 1860. 1. januar 1964 vart han slått saman med Kinn, Eikefjord, storparten av Bru, og mindre delar av Vevring og Bremanger til den nye storkommunen Flora.

Folketalsutvikling
------------------

| Folketalsutvikling i Florø |
| --- |
| År |  |  | Innbyggjarar |  |
| 1865 |    | 346 |
| 1875 |    | 492 |
| 1890 |    | 669 |
| 1900 |    | 935 |
| 1910 |    | 1 318 |
| 1920 |    | 1 374 |
| 1930 |    | 1 405 |
| 1946 |    | 1 586 |
| 1950 |    | 1 796 |
| 1960 |    | 3 215 |
| 1970 |    | 4 416 |
| 1980 |    | 5 742 |
| 1990 |    | 6 566 |
| 2001 |    | 8 069 |
| 2009 |    | 8 448 |
| 2012 |    | 8 642 |
| Kjelder: SSB: Norske folketeljingar* Tala 1865-1950 gjeld bykommunen Florø
* Tala 1960 gjeld bykommunen Florø (2 002 innb.) og forstadene i Kinn kommune (1 213 innb.)
* Tala 1970- gjeld tettstaden Florø
 |

Melodi Grand Prix
-----------------

22. januar 2011 var Florø vertsby for den andre delfinalen i Melodi Grand Prix, og 4. februar 2012 var han vertsby for den tredje delfinalen.

Utmerkingar
-----------

* 1998: Miljøbyprisen.

Kjelder
-------



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)
* MusicBrainz (area)

 |
**Baard Madsson Haugland** (12. januar 1835–7. mai 1896) var ein handelsmann, ordførar, stortingsrepresentant og statsråd frå Stord.

Far til Haugland var gardbrukar på Haugland i Stord. Sjølv arbeidde han i ei handelsforretning i Bergen frå 1851 til 1862. Deretter slo Haugland seg ned på Stord der han var landhandlar fram til 1884. Han var ordførar i Stord 1864-83, og forlikskommissær i fleire år.

Haugland var stortingsmann for Søndre Bergenhus amt 1871-85. Frå 1884 representerte han det nystifta partiet Venstre. Han var medlem av bankkomiteen 1871-74, sekretær dei to siste sesjonane. Vidare var han 1874-79 og 1882 sekretær i næringskomite nr 1, 1883-84 formann i same. Elles medlem av valkomiteen 1877-84 og fullmaktskomiteen 1880-82, sekretær i sistnemnde 1883-84. I 1883 medlem av traktatkomiteen.

1877 var Haugland medlem av hamnekommisjonen, 1879 av leiglendingskommisjonen, og i 1882 av den parlamentariske jurykommisjonen. Under riksrettsaka 1883-84 mot Selmer-ministeriet var han med i aksjonskomiteen.

Haugland var finansminister i Sverdrup-regjeringa frå 1884 til 1888. Han har vorte omtala som «den første bonde i Kongens råd». 1888-89 var han medlem av statsrådsavdelinga i Stockholm.

I 1892 vart Haugland på ny vald til Stortinget for Søndre Bergenhus. Grunna sjukdom møtte han ikkje 1892-93, i 1894 var han medlem av Lagtinget og av næringskomite nr 1. Han representerte då Venstre, medan han i perioden 1895-97 var medlem av Moderate Venstre, vald til same posisjonane som i den førre stortingsperioden.

Tollkasserar i Kristiansand frå 1893.

Hausten 1895 fekk Haugland plass i den fyrste Hagerup-regjeringa, der han fekk sitt virke i statsrådsavdelinga i Stockholm. Han døydde i Stockholm våren 1896, vart gravlagd på Vår Frelsers Gravlund i Oslo.

### DS «Statsraad Haugland»

'Søndre Bergenhus Dampskibsselskab' fekk 1. juni 1898 overlevert det nybygde lokalruteskipet DS «Statsraad Haugland», oppkalla etter Baard Haugland. Skipet gjekk i ulike ruter i Mid- og Sunnhordland, men selskapet måtte etter kort tid gje seg etter hard konkurranse med 'Hardanger Søndhordlandske Dampskibsselskab'. Skipet vart vinteren 1899 seld til 'Det Stavangerske Dampskibsselskab'. som gav det namnet DS «Sand».

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Bokmålswikipedia

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografisk informasjon om Baard Haugland NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* ISNI

 |
Lapis lazuli har gjeve namn til fargen asur.
**Asur** eller **ultramarin** er eit mørkeblått fargestoff. Det vart opphavleg framstilt av lasurstein (lapis lazuli) og er ein djupblå eller djup himmelblå farge. 

Namnet «asur» er avleidd av arabisk *al-lazward* som tyder 'lasurstein'. Pulver av denne steinen er kjend som «naturleg ultramarin» og var historisk eit kostbart pigment. I europeisk målarkunst blei det hovudsakleg brukt til å farge kleda til sentrale figurar som jomfru Maria eller englar. Renessansekunstnaren Giotto di Bondone merka seg ut med å måla taket i Scrovegni-kapellet asurblått.

* Naturleg ultramarinNaturleg ultramarin
* Taket i Scrovegni-kapellet måla av Giotto di Bondone.Taket i Scrovegni-kapellet måla av Giotto di Bondone.

Sjå òg
------

* Den franske rivieraen, på fransk kalla *Côte d'Azur* (Asurkysten)
* Asurlauk

Kjelder
-------


* asur (2012-02-20) i *Store norske leksikon*.

* *Denne artikkelen bygger på «Azure (color)» frå Wikipedia på engelsk, den 17. oktober 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Asur**
**Eidøy** er ei øy i Fitjarøyane i Fitjar kommune. Ho ligg på vestsida av Trollosen, mellom Eggøy i aust, Tverdarøy i sør, Hanøy i vest og Selbjørnsfjorden i nord. Øya er veglaus og utan fast busetjing.

Øya er kring 50 hektar stor. Ho er kring 1,4 km lang og kring 600 meter på det breiaste.

Garden
------

Garden på øya høyrde til Føyen skipreide i gammal tid, saman med Brandasundsøyane lenger vest. Garden er ikkje særskild gamal og vart truleg skyldsett som eigen gard i 1723.

Namn
----

Namnet på øya har same opphav som naboøya Eggøy, så gardsnamnet vert stundom kalla Vestre Eggøy. Desse namna kjem truleg av at det var mykje sjøfugl som hekka på øyane og la egg her. Det noverande namnet på øya kjem av eit lågt eid som nesten delar øya i to. 

Namnet har tidlegare vorte skrive Egøen, og nokre gonger Engøen.

Folketalsutvikling
------------------

| 1801 | 1900 | 2000 |
| --- | --- | --- |
| 5 | 11 | 0 |

Kjelder
-------

* Simon Steinsbo (1986). *Fitjar bygdebok - Gards- og ættesoge* **1**. Fitjar.

  


1. ↑  Folketeljing 1801 for Stord prestegjeld, frå Digitalarkivet
2. ↑  Folketeljing 1900 for Fitjar herred, frå Digitalarkivet
Koordinatar: 72°20′S 01°00′E﻿

**H. U. Sverdrupfjella** er ei fjellrekkje like vest for the Gjelsvikfjella i Dronning Maud Land i Aust-Antarktis. Ho er kring 80 km lang og Hamartind er det høgaste fjellet i fjellkjeda på 2855 moh.

Ho vart først fotografert frå lufta og grovt kartlagd av Den tredje tyske antarktisekspedisjonen 1938–1939. Ho vart kartlagd i detalj av norske kartografar frå landmålingar og flyfoto tekne av Maudheimekspedisjonen (NBSAE), og igjen seinare av ein ny norsk ekspedisjon. Fjellkjeda er kalla opp etter Harald Sverdrup, styreleiar for den norske komiteen under Maudheimekspedisjonen.

Av fjell i fjellkjeda finn ein Alanpiggen, Barkleyfjella, Brattskarvet, Fuglefjellet, Gburekfjella, Hamartind, Isingen, Joungane, Jutulrøra, Kvithø, Kvithovden, Kvitkjolen, Kvitsvodene, Heddenberget, Kvitskarvet, Krügerfjellet, Roerkulten, Nupskåpa, Oppkuven, Brattskarvet, Rogstadbreen, Rømlingane, Salknappen, Snarbynuten, Sørhausane, Storjoen, Straumsvola, Tverrveggen, Tvora og Vendeholten.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sverdrup Mountains» frå Wikipedia på engelsk, den 26. februar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:  Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «H.U. Sverdrupfjella» (innhald frå Geographic Names Information System).*

1. ↑  Elvevold, Synnøve; Ohta, Yoshihide (2010). *Nature environment map : H.U. Sverdrupfjella, Dronning Maud Land, East Antarctica, 1:150 000*. Norsk polarinstitutt. s. 5. ISBN 978-82-7666-280-1.
2. ↑  «H. U. Sverdrupfjella». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 27. februar 2013.

Bakgrunnsstoff
--------------

* US Geological Survey, Geographic Names Information System (GNIS)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* GeoNames

 |
'Venus overtalar Helena til å fylgje Paris', 1780
**Angelika Kauffmann** (30. oktober 1741–5. november 1807) var ein kunstmålar frå Chur i Graubünden, i dag ein del av Sveits. Ho var ein mykje omtykt kunstmålar innanfor portrett- og historiemåleri. Kauffmann måla i ein nyklassisistisk stil og følgde nøye samtidas akademiske ideal.

Liv
---

Kauffmann gjekk i lære hos faren Joseph Kauffmann, ein fattig, flink kunstmålar som var ein bra lærar. Allereie som tolvåring var ho ein namngjeten portrettmålar og hadde biskopar og adelsmenn som kundar. Gjennom tenåra vitja ho Italia i lange periodar, der ho fekk vellæte både som person og som kunstnar.

Midt på 1760-talet flytta Kauffmann til England. Også i England vart ho ein omtykt kunstnar. I 1768 var ho ein av dei som vart medlem då Royal Academy of Arts vart danna. Den engelske målaren Joshua Reynolds vart ein av hennar næraste vener.

1767 gifta ho seg med den svensk greven Fredrik Horn. Han viste seg vere ein ekteskapssvindlar som brått forsvann med alle oppsparte midlar. Reynolds hjelpte då til slik at ho lukkast få den anglikanske kyrkja til å erklære ekteskapet for ugyldig.

Kauffmann gifta seg i 1781 med den italienske målaren Antonio Zucchi. Året etter flytta paret til Roma. Heimen deira vart ein møtestad for kunstnarar, intellektuelle og adelsfolk. Keisar Josef II, forfattarane Goethe og Herder, arkeologen Johann Joachim Winckelmann og hertuginna Anna Amalia av Braunschweig-Wolfenbüttel var mellom dei som gjesta dei.

Kauffmann døydde i Roma, og er gravlagd i kyrkja Sant'Andrea delle Fratte der i byen.

Utstillingar
------------

* Retrospektive Angelika Kauffmann (270 works, c. 450 ill. ), Düsseldorf, Kunstmuseum (Nov. 15th 1998 - Jan. 24th 1999); München, Haus der Kunst (Febr. 5th - April 18th 1999); Chur, Bündner Kunstmuseum (May 8th - July 11th 1999)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Angelika Kauffmann» frå Wikipedia på svensk, den 18. februar 2012.*

**Bibliografi**

* Bettina Baumgärtel (red.): Retrospective Angelika Kauffmann, Exh. Cat. Dusseldorf, Kunstmuseum; Munich, Haus der Kunst, Chur, Bündner Kunstmuseum, Ostfildern, Hatje 1998, ISBN 3-7757-0756-5.
* Angelica Kauffman Research Project: Forthcoming catalogue raisonné by Bettina Baumgärtel

Bakgrunnsstoff
--------------

* Angelika Kauffmann Research Project Arkivert 2014-12-19 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Ruth Anlaug Ryste** (24. juli 1932–21. september 2023) i Bamble var ein norsk fagforeiningsleiar og politikar for Arbeiderpartiet, sosialminister frå 1976 til 1979.

Karriere
--------

Ruth Ryste tok eksamen frå handelsskulen i 1950, og frå 1950 til 1970 arbeidde ho i sosialsektoren i Bamble kommune. Ho var vararepresentant til Bamble kommunestyre i åra 1967 til 1971. Frå 1970 to 1973 var ho sekretær i Norsk Tjenestemannslag, og ho var også styremedlem i LO frå 1969 til 1975. Ho var politisk rådgjevar for Forbrukar- og administrasjonsministeren frå 1. januar 1973 til 1. januar 1974, og frå 1975 til 1976 var ho sekretær i Statstjenestemannskartellet.

Frå 1976 til 1979 var ho statsråd og sjef for Sosialdepartementet (sosialminister) i Odvar Nordli si regjering. Ho var medlem av Arbeiderpartiet sitt sentralstyre frå 1975 til 1981. I 1979 gjekk ho av som minister for å bli leiar for Flyktninghjelpen. Frå 1982 til 1987 var ho leiar for *Statens flyktningssekretariat*, og frå 1988 til 1995 var ho rådgjevar i Kommunal- og regionaldepartementet. Ho var styremedlem i Nationaltheatret frå 1975 til 1982 og medlem av Kontaktutvalget mellom innvandrerbefolkningen og myndighetene frå 1984 til 1987. 

Mange år etter at ho hadde gått ut av aktiv politikk blei ho medlem av bystyret i Porsgrunn for perioden 2007 til 2011.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Ruth Ryste». Stortinget.no.

| * v
* d
* e
Norske sosialministrar etter 1945 |
| --- |
| Sven Oftedal (1945–48)  • Aaslaug Aasland (1948–53)  • Rakel Seweriin (1953–55)  • Gudmund Harlem (1955–61)  • Olav Bruvik (1961–62)  • Aase Bjerkholt (1963)  • Olav Gjærevoll (1963)  • Kjell Bondevik (1963)  • Olav Gjærevoll (1963–65)  • Egil Aarvik (1965–71)  • Odd Højdahl (1971–72)  • Bergfrid Fjose (1972–73)  • Sonja Ludvigsen (1973–74)  • Tor Halvorsen (1974–76)  • Ruth Ryste (1976–79)  • Arne Nilsen (1979–81)  • Leif Arne Heløe (1981–86)  • Tove Strand Gerhardsen (1986–89)  • Wenche Frogn Sellæg (1989–90)  • Tove Veierød (1990–92)  • Grete Knudsen (1992–94)  • Hill-Marta Solberg (1994–97)  • Magnhild Meltveit Kleppa (1997–2000)  • Guri Ingebrigtsen (2000–01)  • Ingjerd Schou (2001–04)  • Dagfinn Høybråten (2004–05) |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
**Blakeney Point** er ei landtunge av grus på kysten av North Norfolk nord for landsbyen Blakeney i Norfolk i England. Det vert forvalta av National Trust som ein del av Blakeney naturreservat og er ein del av det særskild vakre naturområde (AONB) Norfolk Coast.

Vitjingssenteret, ein tidlegare redningsbåtstasjon
Blakeney Point går frå aust til vest ut frå klippene ved Weybourne. Lnadtunga er om lag 15,5 km lang og endrar seg kontinuerleg. Grusen samlar seg i haugar og stundom opp mot 10 meter høg. Det er estimert at det er kring 2,3 millionar kubikkmeter med grus på landtunga. På vestsida har det òg danna seg sanddyner. Mellom landtunga og resten av kysten ligg det marskland. Landtunga har oppstått som følgje av kystavsetjing og dette er ein prosess som framleis pågår vestover. Vestenden av landtunga har starta å bøye seg sørover mot land.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Blakeney Point» frå Wikipedia på engelsk, den 16. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑   *OS Explorer Map 24" – Norfolk Coast Central. ISBN 0-319-21726-4*
2. ↑  North Norfolk Coast av EM Bridges. The Geographical Association, s. 39 ISBN 1-899085-53-X

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Blakeney Point**

Koordinatar: 53° N 1° E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things

 |
Njord frå *Den eldre Edda utgjeven i 1893 av Fredrik Sander.*
**Njord** (norrønt *Njǫrðr*, kanskje frå urnordisk *Nerthuz*) er havguden i norrøn gudetru. Han rår over vindane og rikdommen i havet, og kan stilla storm og sløkka eld. Han er guden ein kan blota til for for lukkeleg seilas, godt fiske, jaktlukke, for rikdom og lausøyre. Njord var ein viktig gud som ein finn spor av i ei rekke stadnamn i Skandinavia.

Guden er kjend som far til Frøy og Frøya, anten med si eiga søster, som også kan ha blitt kalla Njord, eller med seg sjølv som tvekjønna. Han er også kjend for eit kortvarig ekteskap med jotunkvinna Skade, som feila fordi han føretrekte havet medan ho lengta til fjellheimen til far sin.

Njord var av vaneslekt og budde opphavleg i Vanaheim. Som del av fredspakta med æsene etter Vanekrigen kom han til æsene, der han blei rekna som ein av dei høgaste. Han budde i Noatun (*Nóatún*, som betyr 'skipstun', altså 'hamn'), ved sjøen..

Njord i stadnamn
----------------

Ei rekke stader i Noreg har namn som truleg kjem frå guden Njord, og tyder på omfattande dyrking i Norden. Ein finn Njord-namn særleg på stader der sjørfart og fiske var viktig, som ved Mälaren i Sverige, ved Oslofjorden og på Vestlandet i Noreg.

Dei fleste namna er avleia av den norrøne genitivsforma *Njarðar* som kan ha blitt til Njær-, Nær- eller Norder- på moderne norsk. Namn som opphavleg hadde kortforma *Njarð-* kan òg ha eit anna opphav enn Njord.

| Namn | Forklaring | Bruk |
| --- | --- | --- |
| *Njarð(ar)heimr* | 'Njord sin heim' | Njærheim i Nærbø på Jæren, gardar i Rygge, Suldal (2), Tanum, Tresfjord og Ølen. |
| *Njarðarhof* | 'Njord sitt hov' | Norderhov i Ringerike, ein gard i Løten |
| *Njarðarhóll* | 'Njord sin haug' | Gard på Lade. |
| *Njarð(ar)land* | 'Njord sitt land' | Nærland i Nærbø på Jæren, gardar i Hesby, Masfjorden og Vistdalen. |
| *Njarðarlog* | 'Njord sitt område' | Njardarlog var tidlegare namnet på Tysnes i Hordaland |
| *Njarð(ar)vík* | 'Njord si vik' | Gardar i Bru, Edøy, Orkdal og Ølen. |
| *Njarðarvin* | 'Njord si eng' | Gard i Fet. |
| *Njarð(ar)øy* | 'Njord si øy' | Nærøy kommune i Trøndelag, Nærøy sokn og Nærøyfjorden i Aurland i Sogn, gardar i Hemne, Herøy og Øksnes. |

### Bruk i nyare tid

Njordfeltet er eit olje- og gassfelt i Norskehavet, om lag 130 km nordvest for Kristiansund. 

I innlandet i Sør-Varanger i dagens Finnmark er det eit område som heiter Noatun.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen «Njord» frå Wikipedia på bokmål*.
* *Encyclopædica Britannica*: «Njord»

Referanser
----------

1. ↑  Njærheim kyrkjegard Arkivert 2005-08-02 ved Wayback Machine. på fornminner.no
**Knärrbåt**er ein skötbåttype frå Österbotten i Finland, på austsida av Kvarken.

Det som særmerkjer ein knärrbåt er skapet av stamnen. Han skulle helst vere ein jamt runda krok så langt opp som råd. Øvste stamntoppen peikar noko bakover.

Ein skil mellom to ulike storleikar av knärrbåtar. Dei største, dei eigentlege skötbåtane var frå 21 til 27, oftast 24, fot. Dei mindre vart gjerne kalla *lillknärrar*, var til vanleg 18-20 fot lange.
Sköt, som har gitt båttypen namn, er eit finmaska og tynntråda garn som vert brukt til strømmingfiske. Denne sildevarianten, som finst i nørre del av Østersjøen, vert skjeldan meir enn enn 20 cm lang .
I tillegg til skötfiske, som var viktigaste bruksområdet til knärrbåtane, var dei viktige reise- og fraktebåtar langs kysten og mellom øyane.

Dei finske knärrbåtane er til vanleg bygde av gran. I tilsvarande båtar i Västerbotten vert det gjerne brukt furu. Det har vorte peika på at tjørebrenning og skipsbygging gjennom hundrevis av år har øyda den beste fureskogen. Ei fordel med granbåtar er at dei er lettare å drage på land. 

Knärrbåtar har vorte klinkbygde. Eit skal har vorte tilforma før innved har vorte sett inn. Det har vorte brukt emne som har vakse i rett fasong til kjøl, lott (stävnstycke), stamn og band. Særleg framme og bak i båten har det vore brukt naturleg vakse emne. 
Sköttbåtar har hatt to årepar. Langt framme i båten, framrodden, har det vore eit par keipar med hamleband (håband). Bak ibåten , bakrodden, har det vore brukt tollepinnar. Mellom roarane var lasteromet, bunken. Her arbeidde ein med garna under fiske. Og her vart varer plasserte under transport.

Styret vert laga av ei granrot, og går fram under båten i same profil som bakstamn og lot. Styret kan takast av og setjast på ved at ei klo på styre vert sett på eit rundjarn som fyljer stamn og lott. Ei liknande ordning finn vi på nordfjordbåtar i Noreg.

Dei eldste knärrbåtane ein kjenner til var rigga med råsegl. Seinare har sprisegl vore det vanlegaste, på ein sköttbåt to master. Dei kan og ha vore rigga med gaffelrigg.

Dei grunne, flatbotna båtane egna seg ikkje til kryssing i svak vidnd. Men godt trimma, i god bør gjekk det bra også på kryss.
Regelen var at ein sköttbåt burde ha 400 kg stein eller anna last, som til dømes garn under fiske.
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Stord kommune.* 

| **Stord** |
| --- |
| Fitjarøyane med øya Stord i bakgrunnen. Sett frå vest.Fitjarøyane med øya Stord i bakgrunnen. Sett frå vest. |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Sunnhordland |
| **Koordinatar** | 59°51′N 5°26′E﻿Koordinatar: 59°51′N 5°26′E﻿

 |
| **Areal** | 241 km² |
| **Lengd** | 27 km |
| **Breidd** | 13 km
 |
| **Høgaste punkt** | Mehammarsåto (749 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg |
| **Fylke** | Vestland |
| **Største busetnad** | Leirvik (14 085 innb.)

 |
| Demografi |
| **Folketal** | ca. 22 010 |
| **Folketettleik** | 91 /km² |

**Stord** er ei øy i Vestland, om lag midtvegs mellom Bergen og Haugesund. Øya har ei flatevidd på 241 km² og er delt mellom kommunane Fitjar i nord og Stord i sør. Øya ligg nord for Bømlafjorden og er den nest største øya i Hordaland. Stord kommune utgjer 127 km² av øya, medan Fitjar kommune utgjer 117 km². 

Det høgaste punktet på øya er Mehammarsåto på 749 meter over havet. Eit meir kjend fjell er kanskje Kattnakken på 734 meter over havet som har eit tårn med TV-sendar. 

Topografisk kart over Stord
Stord Lufthamn Sørstokken er ein kortbaneflyplass som ligg på vestsida av øya og vert brukt av heile Sunnhordland. Sidan 2000 har Stord hatt vegsamband med fastlandet gjennom Trekantsambandet. På nordsida av øya går det ferjesamband frå Sandvikvåg til Halhjem i Os og på austsida frå Jektevik til Tysnes. 

Tilsaman er det rett over 22 000 innbyggjarar på øya, fordelt med 18 821 i Stord kommune og 3 189 i Fitjar kommune

Bakgrunnsstoff
--------------

* 
* Soge om korleis Stord vart til Arkivert 2004-11-18 ved Wayback Machine.
* Bilete frå Stord

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
| **Belle Île** |
| --- |
|  |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Biscayabukta |
| **Koordinatar** | 47°20′N 3°11′W

 |
| **Areal** | 83,76 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Près du hameau de Borvran (63 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Frankrike |
| **Departement** | Morbihan

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 4735 (1999) |
| **Folketettleik** | 57 /km² |

**Belle-Île** eller **Belle-Île-en-Mer** (*ar Gerveur* på bretonsk) er ei øy i Frankrike utanfor kysten av Bretagne i departementet Morbihan og den største av dei bretagnske øyane. Ho ligg 14 km frå halvøya Quiberon.

Øya dannar eit kanton, som er delt inn i fire kommunar:

* Bangor
* Le Palais
* Locmaria
* Sauzon

Geografi
--------

Øya måler 17 km x 9 km og har ei gjennomsnittleg høgd på 40 meter. Kysten er ei blanding av farlege bratte klipper på sørvestsida, *Côte Sauvage* (*Vill kyst*), og stille og rolege strender og hamner på nordaustsida. Den største stranda heiter *les Grands Sables*. Øya har eit maritimt klima, men har mindre regn og mildare vintrar enn fastlandet. 

Dei to hamnene er Le Palais (med ferjesamband til Quiberon) og Sauzon (med ferjesamband til Quiberon og Lorient).

Det var tidlegare skog på øya, men denne forsvann for lenge sidan på grunn av aukande jordbruk.

Historie
--------

Belle Île vart separert frå fastlandet rundt 6000 fvt. tidlegare enn naboøyane Houat og Hœdic. Arkeologiske funn frå bronsealderen har vist at øya fekk auka folketal i denne tida, sannsynlegvis på grunn av betre sjøfaring. 

På 800-talet høyrte Belle-Île til fylket Cornouaille.

Ymse
----

Om sommaren aukar folketalet på øya kraftig, då mange folk kjem til ferieheimane sine på øya, og på grunn av dei avsideliggande og rolege strendene og stadane. 

Lyrique en Mer/Festival de Belle Ile er den største operafestivalen vest i Frankrike. Han vart grunnlagd i 1998 av den amerikanske operasongen Richard Cowan, og festivalen set opp to operaer kvar sommar, dirigert av Philip Walsh og regissert av Cowan. I tillegg vert det halde religiøse konsertar i dei fire historiske kyrkjene på øya, i tillegg til mindre konsertar. Lyrique en Mer har brei støtte blant det franske foretningssamfunnet og frå Conseil General, Conseil Regional og Senatet i Paris. 

Ein del av handlinga til boka *Musketerenes siste bedrifter* (The Man in the Iron Mask) av den franske forfattaren Alexandre Dumas den eldre finn stad på øya.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell turistside
* Meir enn 300 bilete frå øya

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Belle Île frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
Ein **atommodell** er ein måte å sjå for seg korleis atoma er bygde opp. Det er hovudsakleg to atommodellar: *Skalmodellen* og *skymodellen*.

Døme på skalmodell med eit oksygenatom.
I **skalmodellen** tenkjer ein seg at elektrona krinsar rundt atomkjernen i avgrensa skal.

Skala heiter K, L, M, N eller 1, 2, 3, 4 osb. Kvart skal har eitt eller fleire energinivå; i det første skalet er det eitt energinivå, i det andre skalet to, i det tredje skalet tre nivå osb. I det lågaste energinivået i kvart skal er det plass til 2 elektron, i det neste 6, i tredje nivå 10 osb. Det aukar altså med 4 elektron for kvart nytt energinivå. I skal nummer `n` er det såleis plass til `2×n²` elektron. Til dømes i skal nr 3 kan det vera `2×3²=18` elektron. Dette gjeld ikkje for det ytterste skalet, der det aldri er plass til meir enn 12 elektron fordi nivå 3 har høgare energi enn det lågaste i neste skal.

I den nyare **skymodellen** tenkjer ein seg elektrona som bølgjer heller enn punkt i rommet, men også i denne handlar det om energinivå og orbitalar.

Felles for desse atommodellane er at elektron som tek opp energi i form av foton utanfrå, eller frå kjernen, blir eksitert og går over i eit høgare energinivå eller eit høgare skal, eller forlet atomet som i så fall blir ionisert. Jo sterkare energi som blir teke opp, jo lenger hoppar elektronet ut frå kjernen. Elektron som absorberer gammastråling frå atomkjernen vil oftast forlata atomet som såkalla Auger-elektron. Eksiterte elektron som framleis krinsar om atomet, kan seinare gå tilbake til lågare energinivå i ein eller fleire omgangar, og sender ut foton som svarar til energiforskjellen mellom desse nivåa. Forholdsvis små sprang kan gje stråling i det synlege spekteret, medan større sprang kan gje røntgenstråling.
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå potetsorten Rutt.* 
Namnetrekket til Ruth Bader Ginsburg.
*Ruth (Ruth W. Harding)*. Portrett av Thomas Eakins  frå 1903.**Rut**, **Rutt** og **Ruth** er mest kjend og brukt som eit bibelsk kvinnenamn med hebraisk bakgrunn. Det finst òg som mannsnamn og slektsnamn, då gjerne med norrønt opphav. Variantar av kvinnenamnet er portugisisk *Rute* og dei engelske kjælenamna **Rue** og **Ruthie**.

Namnet er blitt mykje brukt i både jødisk og kristen namnetradisjon. 
*Ruth* var eitt av dei ti mest brukte namna i USA mellom 1900 og 1930.

Rut har namnedag i Noreg den 28. november og i Sverige den 4. januar. Ein feirar Ruth i Danmark den 8. august og i Frankrike den 2. oktober.

Rut i Bibelen
-------------

Historia om Rut, som valde eit jødisk liv sjølv om det førte med seg armod og utlegd, blir fortald i Ruts bok. Den hebraiske tydinga av namnet er noko uklar, men det tyder truleg *venn*, *vennleg* eller *ei som følgjer*.

Norrønt Rut
-----------

Det norrøne mannsnamnet *Rut* tyder 'bukk'. I soga om Olav den heilage høyrer me om ein Rut frå Viggja som blir slakta som ein bukk på heilag-Olav sine ordre.

Stadnamn og slektsnamn
----------------------

Rut og Ruth er begge engelske slektsnamn. Rut er òg blitt brukt som ein namnedel i engelske stadnamn, som grevskapet Rutland i Midlands og det oppdikta grevskapet Rutshire i bøker av Jilly Cooper.

Kjende namneberarar
-------------------

* Ruth Smith Nielsen (1913–1958), færøysk målar
* Ruth Maier (1920–1942), austerriksk-jødisk flyktning til Noreg
* Rut Tellefsen (f. 1930), norsk skodespelar
* Ruth Fuchs (1946-2023), tysk friidrettsutøvar
* Ruth Vatvedt Fjeld (f. 1948), norsk språkforskar
* Ruth Lillegraven (f. 1978), norsk diktar
* Ruth Rendell, amerikansk forfattar (løyndenamn for Barbara Vine)

Kjelder
-------


* Rut i soga om Olav den heilage Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Søk etter norsk namnestatistikk for Rut hjå Statistisk Sentralbyrå
* Søk etter norsk namnestatistikk for Rutt hjå Statistisk Sentralbyrå
* Søk etter norsk namnestatistikk for Ruth hjå Statistisk Sentralbyrå
* Internasjonal namnestatistikk for Ruth på behindthename.com


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Meteorologisk institutt** (tidlegare *Det norske meteorologiske institutt*, **DNMI**) er eit statleg forvaltningsorgan under Kunnskapsdepartementet, med ansvar for både sivile og militære meteorologiske tenester.

Soge
----

Meteorologisk institutt vart stifta som eit institutt ved Universitetet i Oslo ved stortingsvedtak våren 1866 og kongeleg resolusjon den 28. juli same året. Institusjonsnamnet var da *Det norske meteorologiske institutt* (DNMI). Den fyrste styraren, Henrik Mohn, var samtidig professor ved universitetet, men fekk seinare tittelen direktør, etter at instituttet i 1909 vart skilt ut som ein frittståande institusjon og lagt direkte under Kyrkje- og undervisingsdepartementet.

Oppgåver
--------

Meteorologisk institutt driv fyrst og fremst med vêrvarsling, men driv òg med forsking innan meteorologi, oseanografi og klima. Instituttet tek aktivt del i internasjonalt samarbeid og er mellom anna ein internasjonal pådrivar for å få ned prisen på meteorologiske data.

Meteorologisk institutt driv desse nettenestene:

* yr.no (saman med NRK
* MetLex (eit norsk meteorologisk leksikon)

Meteorologisk institutt har hovudkontoret sitt i Oslo, med vêrvarslingssentralar i Bergen og Tromsø. Instituttet har eit vêrtenestekontor i Longyearbyen og fire vêrtenestekontor tilknytt Forsvaret sine flystasjonar på Ørland, Andøya, Bodø og Bardufoss. Det er om lag 440 tilsette ved Meteorologisk institutt.

Kjelder
-------

1. 1 2  .
2. ↑  *Alle årets dager 2008* Arkivert 2011-12-16 ved Wayback Machine. Årsrapport for Meteorologisk institutt.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* yr.no - vêrvarsel for Noreg og resten av verda

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC

 |
**Jacob Thurman Ihlen** (17. mai 1833–10. oktober 1903) var ein sakførar og stortingsmann frå Holmestrand. 

Ihlen var son til ein skipsreiar. Sjølv vart han student i 1851 og cand. jur. i 1855. Han var så tilsett ved eit handelskontor i Christiania i tre år. Sidan 1859 var han fyrst overrettssakførar og seinare høgsterettsadvokat.

I 1867 vart Ihlen styreformann i brannassurandøren «Norden» og fire år seinare fekk han same posisjonen i sjøforsikringsselskapet «Poseidon». Han vart formann i den kongelege patentkommisjonen i 1876 og i sjølovskommisjonen i 1882.

Ihlen var medlem av bystyret i hovudstaden i mange år. Han var stortingsrepresentant for Kristiania, Hønefoss og Kongsvinger frå 1883 til 1888. I begge valperiodane var han medlem av tollkomiteen. Han slutta seg til Høgre si gruppe i Stortinget.

Han døydde i hovudstaden i 1903.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Jacob Ihlen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Chari-elva
**Chari-** eller **Shari-elva** er ei 1400 kilometer lang elv i Midt-Afrika. Ho er den største kjelda til vatn i Tsjadsjøen.

Geografi
--------

Chari-elva renn frå Sentral-Afrika gjennom Tsjad inn i Tsjadsjøen. Ho følgjer grensa til Kamerun frå N'Djamena, der ho blir møtt av den vestlege og viktigaste bielva si, Logone-elva.

Elva tilfører 90 prosent av vatnet som flyter inn i Tsjadsjøen.  Fjellens vatnshald dekkjer 548.747 km². Den viktigaste bielva er Logone, medan nokre mindre bielvar er Bahr Salamat, Bahr Sah), Bahr Aouk og Bahr Kéita.

Størstedelen av folkesetnaden i Tsjad, inkludert Sarh og hovudstaden N'Djamena, er konsentrert rundt elva.

I 2016 var Tsjad eit av fire land der rundormsen *Dracunculus medinensis* framleis var endemisk. Dei fleste av dei gjenverande tilfella er konsentrert rundt elva Chari.

Elva er grunnlaget for ein viktig lokal fiskeindustri. Ein av dei mest verdsette fiskane der er nilåbor.

Sidan 1960-talet har det vore forslag om å senda vatn frå Ubangielva til Chari for å revitalisera Tsjadsjøen. Dette ville reversera overføringa av vatn til øvre Ubangi frå Chari frå Kongoelva, som ein trur fann stad i tidlege pleistocen.

Historie
--------

Saofolket skal ha budd ved denne elva.

Tilsigsområdet til Charielva har vore folkesett folk som har tala ulike tsjadiske språk, adamawa-språk, ubangisk-språk og Bongo-Bagirmi-språk.



1. ↑  «Chari River | river, Africa». *Encyclopedia Britannica* (på engelsk). Henta 6. juni 2017.
2. ↑  See Cooper, John E. and Hull, Gordon; *Gorilla Pathology and Health: With a Catalogue of Preserved Materials*, p. 371 ISBN 9780128020395
3. ↑  Li, Ying; Trillo, E. A.; Murr, L. E. (2000). «Friction-stir welding of aluminum alloy 2024 to silver». *Journal of Materials Science Letters* **19** (12): 1047–1051. ISSN 0261-8028. doi:10.1023/a:1006795221194.
Prinsippet med matrusjkadokker
**Matrjosjka** (òg skrive *matruska* eller *matrusjka*; etter russisk 'матрёшка') er i russisk tradisjon ei hol, dekorativt måla tredokke. Dokkene kan delast i to, og inni kvar dokke er det ei mindre, liknande dokke. Matrjosjkaene er typiske suvenirartiklar i Russland. Ordet матрёшка er i russisk eit kjælenamn for kvinner, avleia av latin *mater*, mor.

Tradisjonen kom til Russland frå Japan på slutten av 1800-talet. Her vart den japanske tradisjonen kombinert med russisk handverkstradisjon – russiske handverkarar hadde hundreårig tradisjon med å måle påskeegg av tre. Den første kjende matrjoskja-målaren var Sergej Maljutin. Han teikna ei skisse og bad tredreiaren Vasilij Zvjozdotsjkin om å lage eit sett dokker. Den ytste vart måla som ei vaksen bondejente, systrene hennar vart stadig yngre – den inste var berre eit spedbarn. 

Med verdsutstillinga i Paris i 1900 vart dokkene kjende i vesten, og dei vart snart populære.

Frå slutten av 1980-åra vart det det òg produsert satiriske matrjosjkadokker, gjerne slik at den russiske presidenten var måla ytst, og tidlegare statsleiarar følgde på – den minste var gjerne Lenin.

Matrjosjka-dokker er gjerne skorne i lindeved.

Kjelder
-------

* Russland journal

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Matrjosjka**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
Enkelt og dobbelt flaggstikk
**Flaggstikk** , eller **skostikk**, vert av mange sett på som den vanlegaste og beste løysinga når to tau skal skøytastt. Det er ein sikker måte å skøyte tau av ulike dimensjonar. Då må det tynnaste slåasr undt det tjukke. 

Når stikket skal slåast må partane vere slakke. Ein lagar ei bukt på den tjukkaste parten. Ein stikk den tynne part inn i bukta, rundt bukta og under eigen tynn part. Flaggstikk vert ofte slått med slepp. Då fører ein den tynne part tilbake langs seg sjølv under den faste part.

Flagstikket kan slåast dobbelt. Etter det enkle stikket, fører ein arbeidande part på nytt rundt den tjukkaste bukta, og på ny under eigen part.
Dobbelt flaggstikk kan og ha slepp. Om ein stikk parten gjennom sleppløkka, låser ein slippstikket.

Galleri
-------

* Flaggstikk med sleppFlaggstikk med slepp
* Dobbelt flaggstikkDobbelt flaggstikk
* Framgangsmåte dobbelt flaggstikkFramgangsmåte dobbelt flaggstikk

Kjelder
-------

* Johan J. Petersen: *Flaggstikk* i KYSTEN, utgåve 5 - 2023
**Lodi-dynastiet** (eller Lodhi) var eit pasjtunardynasti som herska over Delhisultanatet frå 1451 til 1526. Det var det siste dynastiet i Delhisultanatet, og blei grunnlagd av Bahlul Khan Lodi då han fortrengde Sayyid-dynastiet.
Den siste sultanen av Delhisultanatet var Ibrahim Lodi.

Som det føregåande Sayyid-dynastiet hadde ikkje Lodi-dynastiet nokre viktige herskarar, og makta deira kunne vera innskrenkt til nærområda rundt Delhi. Under regjeringstida deira blei Sør-Asia løyst opp i fleire mindre statar under ulike muslimske sultanar oghinduherkarar. 

Det viktigaste bevarte minnet av Lodidynastiet er byen Agra, som blei grunnlagd av Sikandar Lodi i 1504.

| År | Sultan |
| --- | --- |
| 1451–1489 | Bahlul Lodi |
| 1489–1517 | Sikandar Lodi |
| 1517–1526 | Ibrahim Lodi |

Kjelder
-------

1. 1 2  Lodi Dynasty. Encyclopaedia Britannica. Retrieved 4 September 2017.
2. ↑  Sen, Sailendra (2013). *A Textbook of Medieval Indian History*. Primus Books. s. 122–125. ISBN 978-9-38060-734-4.

* *Denne artikkelen bygger på «Lodhi» frå Wikipedia på svensk, den 28. januar 2018.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:* 
		- Indien, Historia i *Nordisk familjebok* (2:a upplagan, 1910)

* *Denne artikkelen bygger på «Lodi dynasty» frå Wikipedia på engelsk, den 28. januar 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Lodi-dynastiet**