recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Lysakerelva i nærleiken av Jar
Lysaker og Lysakerelva, 200 meter ovanfor utløpet i Lysakerfjorden (Oslofjorden). Foto: Kjetil Lenes

Lysakerelva ved utløpet i Lysaker-fjorden, fotografert mot fjorden. Oslo til venstre på fotografiet, Bærum til høgre
**Lysakerelva** er ei elv som renn frå Bogstadvannet i Oslo og munnar ut i Indre Oslofjord på Lysaker, i det som vert kalla Lysakerfjorden mellom Fornebu og Bygdøy. Elva høyrer til Oslomarkavassdraga. Kjelda til Lysakerelva er Langlivann og Nordre og Søndre Heggelivann. Utløpa deira, Langlielva og Heggelielva, renn saman i Sørkedalen og vert frå der kalla Sørkedalselva, som renn inn i Bogstadvannet.

Sidan 1848 har den 7,4 km lange elva danna grense mellom Oslo og Bærum. Namnet kjem av garden *Lysaker*, som ligg på Bærumsida av elva.

Tidlegare vart elva nytta som kraftkjelde til smelteomnar, møller og sagbruk, mellom anna Voksen Mølle og Grini Mølle, og langs elva finst det fleire ruinar etter sagbruk og møller. Elva vart tidleg *industrialisert* og av brukarane var Granfos Brug, O. Mustad & Søn og Lysaker Kemiske Fabrik. Om vinteren drog hushaldningane langs elva nytte av isen til is-skapa sine.

Elva har mange fossar og stryk, og vert i vårflaumen nytta til padling. Sjølv om vassføringa ikkje er av dei aller største, har elva nok slynger og stryk til at ho vert nytta til trening av dei beste elvepadlarane i Noreg.

Det går turstiar langs stort sett heile elva. I januar 2007 vart det oppdaga hærverk på over hundre tre i den verna skogen langs elva.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lysakerelva» frå Wikipedia på bokmål, den 1. mai 2008.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Hærverk på skogen». Aftenposten Aften. 29. januar 2007.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Oslo Elveforum om Lysakerelva Arkivert 2012-11-13 ved Wayback Machine.

 Commons har multimedium som gjeld: **Lysakerelva**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* SSR (namn)

 |
**Hilmar Alexandersen** ( 22. november 1902–28. april 1993) var ein norsk felespelar og komponist.

Han var kjend for å spela taterviser og tradisjonell folkemusikk, og hadde ei rekkje utgivelsar, mellom anna serien *Gammeldanstreff* med P.A. Røstad.
Han var mottakar av «Torkjell Haugeruds Minnefond» (1975), var æresmedlem i Landslaget for Spelemenn 1978, og fekk Nord-Trøndelag fylkes kulturpris i 1987. Fram til 2001 var han den einaste, som i tillegg til Sigbjørn Berhoft Osa, hadde fått tildelt feleknappen i gull av Noregs Ungdomslag.

«Hilmarfestivalen» i Steinkjer vart etablert i 2003.
Musikken hans vart utgjeven på *Hjartespel*, i serien «This is music from Norway».
Gjermund Larsen stod bak bestillingsverket til Telemarkfestivalen 2006, der musikken til Alexandersen var hovedtema.

Hilmarprisen vart oppretta i 1991, og vert delt ut i namnet hans, i eit samarbeid mellom Steinkjer kommune og Trøndelag fylkeskommune, for fremje av folkemusikk.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hilmarfestivalen
* Hilmar Alexandersen i Steinkjerleksikonet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* KulturNav
* MusicBrainz (artist)

 |
Annendagsfesten er eit av Ingeborg Refling Hagens mest kjende episke dikt, og fortel historia om fattiggjenta Else, som er "bortsett på en storgard øst ved fjorden". Diktet inneheld mykje av den same sosiale kritikken ein finn i Hagens tidlege noveller, men her er det og snakk om kulturarv.

### Handling

Else fortel handlinga i diktet retrospektivt medan ho ligg for døden. Lydaren er ein prest ho har bodsendt, sidan ho ikkje orker å tilgje det som ein gong hende med ho. Ho reknar med at presten kan lyse fred over ho, sidan tilgjeving må til for å oppnå frelse. 

Då Else var lita, vart ho sett bort på legd til ein storgard, og var barnejente. Men ho hadde tilgang på ein rik slektsarv, viser og folketonar, og var god til å synge. Dette syner seg å bli ei mogleg redning. Læraren i bygda har skjøna kva Else kan, og bed ho om å hjelpe dei andre når jentekoret skal synge julesongar på annendagsfesten på den andre sida av fjorden. Så Else tek samvetsfullt i, og greier sistpå å lære opp jamvel dei treigaste i flokken til å synge. For dette blir ho lovt både "skor og kjole", og presten bed ho om å stå "fremst i koret". Ho ser svært fram til dette.

Men same kvelden som festen skal til, blir ho brått beden om å halde seg heime for å "gi veslegutten mat". Ho blir harm og svarar attende, men får vita at dei ikkje treng ho når dei kan synge likevel. Og så blir ho ståande att når dei andre fer. Diktet veks til ein dramatisk visjon av svik, der Else kjenner at ei ugle utanfor glaset varslar død. Ho stiller seg i det opne glaset og syng med av alle krefter til bringa brest, og husfolket finn ho sjuk. Etter det, og ein får tru resten av livet, syng ho aldri meir. "Alle klokken inni brystet tagte stilt som dom var rustne". Og ho kan aldri tilgje det som vart gjort mot ho. 

Diktet ender med at ho døyr, men kjenner på seg sjølv at ho ikkje evner å ta imot nåden ho visseleg fortener.

### Tema

Diktet innehelt ein klår klassekritikk, der den herskande gruppa ranar (diktets eigne ord) kulturarven frå den undertrykte gruppa (husmannsjenta) for å dra nytte av han sjølv. I eit samfunnsperspektiv kan dette tolkast som kritikk av "sviket mot folket", der ein opphevjar noko til "kultur" ved å fråkjenne den opphavlege gruppa retten til arvegodset. Prinsippa i denne tankegangen førte seinare til opprettinga av kulturrørsla Suttung. 

På eit individuelt plan kan ein sjå diktet som eit oppgjer med synet på kunstnarar, som gjerne gjer store arbeid for fellesskapen utan kjensle av skikkeleg takksemd. 

Ein del av problemstillinga er og nytta i novella Svartsnær, der kulturarven blir nytta som tilflukt og trøyst.

### Bruk

Annendagsfesten har vore mykje nytta til opplesing, både som solonummer og i grupper. Det er truleg eit av Refling Hagens mest framførte dikt, og er og publisert fleire gonger. Tematikken i diktet har gjort det mykje nytta i Suttungrørsla.
Koordinatar: 59°53′34″ N 10°31′8″ E﻿

Løkke bru på eit måleri av Monet. Dette eksemplaret er ved Art Institute of Chicago.
**Løkke bru** er ei bru over Sandvikselva i Sandvika i Bærum kommune. Opphavleg var brua ei køyrebru som fram til 1978 inngjekk i Ringeriksveien, men vart freda og flytt noko lenger opp i Sandvikselva i samband med at det vart bygd ei ny og meir tidsmessig køyrebru i betong på staden der ho stod opphavleg. Etter flyttinga er brua nytta som gang- og sykkelvegbru mellom Løkke og foretnings- og bustadområdet på Hamang, der mellom anna Sandvika videregående skole held til i dei tidlegare bygningane til Handelshøyskolen BI, og ligg no i det parkområdet som vert kalla Løkkeparken.

Brua er ei bogebru med bogar av støypejern, og med brudekke av tre. Brua er fem meter brei, spennet er på 22,8 meter, og byggjekostnadene i si tid var på 4 700 specidalar. Dei to bogane vart støypte på Bærums Verk jarnstøyperi i 1829. Kvar av dei er støypte i eitt stykkje, og frakta i heil tilstand til brustaden. Dette var den fyrste støypejernsbrua som vart bygd i Noreg. Ettersom Ringeriksvegen gjennom Sandvika var en del av hovudvegen mellom Oslo-området og Ringerike, Hønefoss og Hallingdal, vart det naudsynt å erstatte ho med ei ny bru på 1970-talet. No er Europaveg 16 frå krysset med Europaveg 18 i Sandvika hovudsambandet på denne strekninga. Fram til 1934 var Løkke bru dessutan nytta som bru over Sandvikselva for trafikken mellom Oslo og Drammen. Før brua vart bygd, låg det bruer av tre på den same staden.

Brua har namn etter ein tidlegare bondegard i området som vart kalla Løkke (som tydar 'inngjerda jordstykkje').

Løkke bru er særleg kjend på grunn av at Claude Monet har ho med som eit av motiva på måleria frå vitjinga si i Oslo og Bærum i januar-april 1895, då han etter initiativ frå målaren Frits Thaulow kom for å måle «det fryktinngydende nord». Nasjonalgalleriet i Oslo har måleriet av Løkke bru i samlingane sine. Elles har fleire kunstmålarar vorte fascinert av den særeigne brua, mellom anna Johannes Flintoe i 1838 og Fredrik Collet i 1889.

Kjelder
-------

* Borgen, Per Otto, 2006, *Asker og Bærum leksikon*, Drammen: Forlaget for by- og bygdehistorie, side 333 og side 349. ISBN 82-91649-10-3

* *Denne artikkelen bygger delvis på «Løkke bro» frå Wikipedia på bokmål, den 31. oktober 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Løkke bru måla av Claude Monet
* Strekteikning av Løkke bru

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
**Kapp St. Vincent** (portugisisk **Cabo de São Vicente**) er eit nes i Sagres i Algarve sør i Portugal. Neset er det sørvestlegaste punktet i Europa og ligg om lag 6 km frå landsbyen Sagres. Neset er eit landemerke for skip som seglar til eller frå Middelhavet. Klippene stig nesten vertikalt frå Atlanterhavet til ei høgd på 75 meter over havet. 

Ved neset finn eit rikt sjøliv og mange fuglar hekkar i klippene, som haukørn, vandrefalk, glente, steintrost, klippedue, stork og hegre.

Historie
--------

Kapp St. Vincent var alt ein heilag stad i steinalderen og ein har funne bautasteinar her frå denne tida som tyder på det. Grekarane kalla staden Ophiussa, folkesette området med Oestriminis og bygde eit tempel for Herakles her. Romarane kalla det *Promontorium Sacrum* (eller 'Det heilage neset'). Dei rekna neset som ein magisk stad der solnedgangen var større enn nokon annan stad. Dei trudde at sola sokk fresande ned i havet ved enden av verda. 

I følgje ei segn er namnet på neset knytt til soga om ein martyrdrepen spansk prest frå 300-talet kalla St. Vicente etter at leivningane hans flaut i land her. Det vart bygd ein heilagdom over grava hans. I følgje den arabiske geografen Al-Idrisi var grava alltid vakta av ramner. Kong Afonso Henriques (1139-1185) fekk liket grave opp i 1173 og ført med skip til Lisboa, medan ramnane framleis følgde etter. 

Området rundt neset vart plyndra fleire gonger av sjørøvarar frå Frankrike og Holland, og i 1587 av sir Francis Drake. Alle bygningar, inkludert *Vila do Infante* av Henrik Sjøfararen, vart rasert under Lisboa-jordskjelvet i 1755. Fransiskanarmunkar heldt til her fram til 1834, då alle kloster i Portugal vart forlatne.

Fyr
---

Kapp St. Vincent med fyret sett frå Sagres
Nordsida av Kapp St. Vincent sett frå fyret
Det noverande fyret vart bygd over ruinane av eit fransiskanarkloster frå 1500-talet i 1846. Statuar av St. Vicente og St. Francis Xavier hadde vorte flytta til den nærliggande kyrkja Nossa Senhora da Graça ved Sagresneset. Dette fyret, som ser ut over ei av dei travlaste skipsområda i verda, er det nest kraftigaste i Europa med to lampar på 1000 watt, som kan lyse 60 km avgarde.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cape St. Vincent» frå Wikipedia på engelsk, den 18. juni 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* The Rough Guide to Portugal - 11. utgåve. Mars 2005; ISBN 1-84353-438-X
* Rentes de Carvalho J. - Portugal, um guia para amigos (in Dutch translation : Portugal); de Arbeiderspers, Amsterdam; 9th ed. August 1999; ISBN 90-295-3466-4

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Kapp St. Vincent**

* Sagres Arkivert 2008-06-22 ved Wayback Machine.
* Bilete av festninga Sagres

Koordinatar: 37°01′30″N 8°59′40″W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
**Båtvraket Vaterland 1** vart funne i 2011 ved Sweigaardsgate 8, utanfor Bussterminalen ved Vaterland i Oslo sentrum. Her var utløpet til Akerselva på 1500-talet. Båtrestane er dendrodatert til like etter år 1500. Det vart funne 3,8 meter av ein T-kjøl, med tre bordgangar på kvar side. Båten var for det meste bygd i eik, men annakvart botnband var av furu.
Ein har funne at furubanda er yngre enn eikemateriala. Det ser ut som båte har vorte forsterka, og kanske oppborda noko etter han var nybygd. Den flatbotna båten har hatt kjølsvin, noko som viser at han kunne riggast med råsegl.

Vaterland 1 har vorte rekonstruert. Båten, som har fått namnet «Norild», tilhøyrer Oslo kommune og skal vere plassert i middelalderparken i Oslo. Han er 8 meter lang og 2,6 meter brei. Han er klinkbygd, og har eigenskapar som vi seinare har funne i austnorsk båtbyggetradisjon. Båten er kraftig og høvet mellom lengd og breidd er berre omlag 3:1. 

Med den breie og grunne forma meiner ein at båten har vore ei fraktebåt som har vorte brukt under lasting og lossing av større skip.

Kjelder
-------

* Lin Cecilie Hobberstad. «Rekonstruksjon av middelalderbåten Vaterland 1. En liten båt med lang historie.». Norsk Maritimt Museum. Henta 17. oktober 2023.

* Lin Cecilie Hobberstad. «Lasting og Lossing i Oslos middelalderhavn. : Båtvraket Vaterland 1. En mulig laste-lossebåt fra 1500-tallets begynnelse.». Norsk Maritimt Museum. Henta 17. oktober 2023.
* Lotte Carrasco og Hilde Vangstad (2021). «Vaterland 1 Arkeologisk undersøkelse.». Norsk Maritimt Museum. Henta 19. oktober 2023.
**Museumsfabrikken Strømmen** er ei avdeling under Akershusmuseet, og har tilhald i det tidlegare rådhuset i Skedsmo på Strømmen, som òg hyser Akershusmuseet.

Museumsfabrikken Strømmen har formidling som si oppgåve og skipar til ulike utstillingar over mange tema. Avdelinga tek imot grupper frå barnehagar, grunnskule, vidaregåande skule, og dessutan andre grupper som ønskjer å kome. Læreplanen for kunnskapsløftet er utgangspunktet for utarbeiding av undervisningsopplegg. Det vert skipa til fleire skiftande utstillingar i årets løp, og eigne undervisningsopplegg for kvar av av dei vert utarbeida. Avdelinga lèt seg inspirere og involvere i aktuelle emne gjennom dokumentasjon, dialog og ulike typar formidling, mellom anna utstillingar på internett, og samarbeider med ein rad instansar om arrangement i og utanfor museet. På bakgrunn av at det finst mange fortider, mange historier som syner variasjon, mangfald og motsetnader, er det meininga at historiske og samtidige tema skal verte vinkla på slike vis at kontrastar i verdiar, haldningar og livssyn kjem til syne. Presentasjonen av ulike fortider eller ståstader skal kunne bidra til forståing og respekt for at andre har eit anna bilete av røyndomen enn det ein sjølv har.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Museumsfabrikken Strømmen
Galtabäcksskipet under utgraving i 1928
**Galtabäcksskipet** er eit arkeologisk funn frå Galtabäck i Halland i Sverige. I 1928 vart det framgrave ein knarr, eit handelsskip frå mellomalderen. Undersøking av trerestane syner at det vart bygd i omlag 1195.

Skipet, som var bygd i eik, var klinkbygd og hadde T-forma kjøl. Båe stamnane var i dårleg forfatning, og det er noko uvist kor langt skipat har vore. I 2007 vart det sjøsett ein nybygd kopi, «Galten», som er 14 meter lang og 4 meter brei.

Skipet som vart utgreve i 1928, vert kalla *Galtabäck I*. Dette for å skilje det frå eit anna skipsfunn frå same område og frå omlag same tid. Dette funnet vert kalla *Galtabäck II*. Dette er ikkje utgrave. 

Båe skipa har vore av omlag same storleik, og har vore av vanleg type fraktefartøy langs nordiske kystar i Mellomalderen.

Kjelder
-------

### Fotnotar

1. ↑  Arne Emil Christensen: *Forfedrenes farkoster. Norsk skipsbyggerkunst fra de eldste tider* Pax Forlag A/S Oslo 2022 side 149, ISBN 978-82-530-4310-4

* *Denne artikkelen bygger på «Galtabäcksskeppet» frå Wikipedia på svensk, den 6. september 2023.*
**Kempten** er ein by i Tyskland sørvest i delstaten Bayern med om lag 60 000 innbyggjarar. Området vart opphavleg busett av keltarar, men vart erobra av romarane, som kalla byen *Cambodunum*. Arkeologar reknar Kempten som ein av dei eldste busetnadane i Tyskalnd.

Historie
--------

Den greske geografen Strabon nemnde byen i år 50 f.kr. som ein keltisk stad kalla *Kambodunon*. Dette er rekna som den eldste nedskrive kjelda til noko tysk by. Ein har derimot ikkje funne arkeologiske spor etter denne keltiske busetnaden. 

I år 15 f.kr. erobra romarane den keltiske byen og kalla han *Cambodunum*. Dei neste åra vart det bygd ein klassisk romersk by her med bad, forum og tempel. 

Byen vart øydelagd i 233 av alemannarane og Cambodunum vart forlate og flytta til ein meir strategisk stad ved åsen Burghalde ovanfor elva Iller. Dei siste romerske troppane drog bort frå området i 488 og alemannarane tok over. Byen vart så flytta ned på sletta ved sida av Iller og vart øydelagd av frankarar i 683. 

Rundt 747 kom den irske munken Magnus og Teodor frå St. Gall i Sveits for å kristne området. Dei neste åra vart det bygd eit kloster. Audogar var den første abbeden i det nye benediktinarklosteret. Ved hjelp av Karl den store si kone, Hildegard, vart klosteret eit av dei mektigaste i Frankarriket. 

Ungararane ramponerte byen fleire gongar, og biskop Ulrik av Augsburg og abbeden av Kempten bygde klosteret og byen opp att i 941. 

I 1213 gav keisar Frederick II abbedane tittelen hertug, og i 1289 gjorde kong Rudolf av Habsburg byen til ein fri keisarby. I 1527 konverterte byen til protestantisme og kom i strid med det katolske klosteret. 

Kempten i 1650.
Under trettiårskrigen (1632/33) vart byen øydelagd av både keisaren sine troppar og så av svenske troppar. Under napoleonskrigane kom byen inn under Bayern (1802-1803). 

Det låg ein underavdeling av Dachau konsentrasjonsleir her under den andre verdskrigen.

Geografi
--------

### Klima


| Vêrdata for Kempten (1991-2020) |
| --- |
|  | Jan | Feb | Mar | Apr | Mai | Jun | Jul | Aug | Sep | Okt | Nov | Des | År |
| Gjennomsnittleg maks °C | 3,5 | 4,9 | 9,2 | 13,7 | 17,9 | 21,4 | 23,2 | 23,1 | 18,4 | 14 | 8 | 4,2 | 13,5 |
| Døgnmiddeltemperatur °C | −0,8 | −0,1 | 3,7 | 7,7 | 12,1 | 15,7 | 17,4 | 17 | 12,7 | 8,6 | 3,3 | 0,1 | 8,1 |
| Gjennomsnittleg min °C | −4,6 | −4,5 | −1 | 2 | 6,4 | 10,3 | 12 | 11,7 | 8 | 4,3 | −0,5 | −3,6 | 3,4 |
| Gjennomsnittleg nedbør mm | 81 | 73 | 86 | 74 | 124 | 145 | 139 | 147 | 100 | 81 | 82 | 90 | 1 222 |
| Kjelde: Kempten - wetterlabs.de |

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Kempten**

Kjelder
-------

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 9. februar 2009, henta 30. juni 2007

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Kempten im Allgäu frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Hedeby 1 utstilt på Vikingemuseum Hedeby.
**Langskipet frå Hedeby hamn**, og kalla **Hedeby 1**, er eit skipsvrak som vart funne i hamna i Hedeby,som i dag ligg i Tyskland, like sør for grensa til Danmark. Det vart funne av dykkerar i 1953. Det vart utgrave i 1979-80. Utgravinga vart gjenomført med vasstette veggar, spunsveggar rundt vraket, som så vart tørrlagt.

Skipet, som etter dendrokronologiske undersøkingar er bygt i omlag år 985, er langt og uvanleg smalt. Det har vore om lag 30,9 meter langt og 2,7 meter breitt. Med eit forhold på over 11 mellom lengd og breidd er det det smalaste langskipet som er funne.

Langskipet er klinkbygd, med tildels lange og breie skipsbord av eik. Ein del av eikestammene som er brukte må ha vore meir enn 10 meter lange, med ein diameter på over ein meter. Oppbordinga har vorte noggrant og vakkert utført. Plankane er skøytte (skjerva) med dekorative tungelaskar. Båtsaumane er små og sit uvanleg tett. Dette var arbeidskrevjande både for smed og båtbyggar, men gjorde at borda kunne vere forhaldsvis tynne og lette. At skipet er så påkosta tyder på at det har tilhøyrt ein konge eller hovding. 

Det har vore kort avstand mellom banda, berre 85 cm. Skipet har ikkje hatt tofter, men tiljedekk, der roarane truleg sat på robenkar. Ein trur at skipet har vore 30-sesse, med plass til 60 roarar.
Skipet har hatt ei mast med rektangulært råsegl.

Det framgravne vraket ber spor av at det har vore brann om bord. Det har vorte tolka som at skipet har vorte påtent og sendt mot fiendar sine skip eller forsvarsverk for å sette dei i brann. Det ser ut som skipet har vore i god stand då det brann.

Kjelder
-------

* «Langskibet fra Hedeby hamn». vikingeskibsmuseet.dk. Henta 10. september 2023.
**Nesøya** er ei øy i Oslofjorden, og ein del av Asker kommune. Ho er om lag 3 km² stor og er knytt til fastlandet på Slependen i Asker over sundet *Grønsund* via Nesøybrua. Frå Nesøya går det kabelferje over til naboøya Brønnøya.

Nesøya er på det næraste skild i to delar av Halsbukta, og heng her berre saman over ein smal rygg med namnet Halsen. Den nordre (nord-vestleg) delen, som ligg nærast fastlandet, er den minste. Store delar av den større og søre (sør-austlege) delen av øya er dekte av Nesøytjernet (òg kalla Nesøytjern på mange av karta), som er eit etter måten stort vatn med ei øy i. Både vatnet og omgjevnaden er freda som Nesøytjern naturreservat av di både Nesøytjernet og skogen ikring det har ein særs spesiell fauna som finst få andre stader. Isen på tjernet vart i tidlegare tider skåre opp til blokker vinterstid, lagra og og skipa ut til mange land på sommarstid for å nyttast til å kjøle ned matvarer. 

Namnet Nesøya har øya truleg fått etter den tidlegare garden Nes på fastlandet, som truleg var mellom dei eldste gardane i distriktet. Garden, som seinare vart skilt i tre gardar, låg på høgdedraget mellom Neselva og sundet mellom fastlandet og Nesøya. Neselva og den gamle steinkvelvbrua over elva, Næs Bro, som har gjeve namn til staden Nesbru, har òg fått namn etter denne garden.

Nesøya hovudgard var i gamal tid sete for det vidtfemnande Nesøygodset.

Nesøya høyrde til Holmen skulekrins og Holmen folkeskole på Nesbru før Nesøya skole vart opna skuleåret 1965/66.

Nesøya idrettslag vart oppretta i januar 1958 og gjorde det etter kvart skarpt mot slutten 60-talet, spesielt innan friidrett. Dei hadde dyktige medlemmer som Henrik Abel, Christian-Fredrik Schønfeldt og Petter Bogsti. Frå på midten av 1970-talet vart øya mest kjend for at fleire av Noregs kjendisar og rikfolk budde der eller flytta dit. Øya er prega av store villaer, private strender og private brygger med luksuriøse fritidsbåtar.

Kjende folk frå Nesøya
----------------------

* Bjørn Ransve (f. 1944), kunstmålar, fødd i Oslo
* Wenche Myhre (f. 1947), songar, fødd i Oslo
* Anders Hatlo (f. 1947), skodespelar, fødd i Larvik
* Anita Hegerland (f. 1961), songar
* Vigdis Hjorth
* Magne Furuholmen
* Halvard Flatland
* Jan Åge Fjørtoft
* Varner brørne frå Varner-Gruppen
* Reitan brørne frå Reitangruppen
* Inger Lise Rypdal
* Eivind Blehr
* Katarina Flatland
* Jan Bernhard Kolberg
* Ulf Nilsen
* Ida Lorentzen
* Stine Lise Hattestad
* Bjørn Opsahl
* Kathrine Sørland
* Daniel Nannskog

Bakgrunnsstoff
--------------

* Foreininga Nesøya Eldres Vels internettsider med stoff om Nesøyas historie Arkivert 2010-12-22 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
Utgraving av Äskekärrskipet i 1933
**Äskekärrskipet** er eit skip frå vikingtida som er funne ved Göta elva i Äskekärr i Ale kommun nord for Göteborg. Skipet er bygd tidleg på 900-talet. Det er eit av dei eldste skipa med segl som viktigaste framkomstmiddel funne i Norden. Det er og det eldste skipet funne i Sverige bygd med klinkbygging.

Äskekärrskipet har vore eit frakteskip, ein knarr, og minner i konstruksjonen mykje om Klåstadskipet, som var bygd i Noreg nokre tiår seinare. Det har og mykje felles med det danske Skuldelev 1, som og har vore ein knarr. Borda er av eik. Drevet mellom borda er ull innsett med tjøre eller kvae frå bartre.

Sidan stamnane har vorte fjerna frå skipet, er det noko usikkert kor stort det har vore. Truleg har lengda vore kring 16 meter.

Granskingar av materialar brukt til reparasjonar på skipet, syner at det har vore i bruk i minst 100 år.

Äskekärrskipet har sidan 1995 vore utstilt i Göteborgs stadsmuseum. Det er ikkje rekonstruert, men vert vist slik det vart funne.

I 1994 vart det sjøsett ein rekonstruksjon med namn «Vidfamne», i full storleik.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Äskekärrskeppet» frå Wikipedia på svensk, den 27. august 2023.*
**Nesøybrua** er ei bogebru i betong over Grønsund som gjev Nesøya i Asker kommune samband til faslandet ved Slependen i same kommunen. Brua vart bygd av kommunen, og stod ferdig i desember 1957.

Brua erstatta ei gamal og smal trebru, og vart bygd etter stendige krav frå velforeiningane på Nesøya om at kommunen tok kostnadene med å få i stand eit moderne vegsamband, og soleis òg oreigna grunn til den nye brua. Brua vart bygd på nordsida av den gamle, og går om lag i terrengnivå høgt over sundet på ein stad der sundet er trangt og terrenget stig steilt opp frå stranda. Forskalinga til brubogen vart difor laga ferdig ein annan stad, frakta til byggjestaden på ein lektar og heist på plass på ferdigstøypte betongfundament frå lektaren.

Den gamle trebrua over sundet var bygd i 1919-20 av eigaren av Nesøya, Eivind Blehr, som kjøpte heile øya i 1917, og som ville regulere og byggje ut øya. Tømmeret til brua vart hogd på Nesøya. Det kan vere at arkitekt Magnus Poulsson har teikna brua, ei bogebru der dei berande trekonstruksjonane var dekte og verna mot vêr og væte av ein vegg av ståande trepanel på båe sidene av brua. Desse panelveggane var raudmåla, detaljar var kvitmåla. Sjølve brukonstruksjonen var teikna av ingeniør Stang, som budde på Nordre Nesøya om sommaren. Då denne brua vart erstatta av den nye i 1957, var ho forsterka til å tole fem tonns akseltrykk, men så skral at den vesle bussen som gjekk i rute på øya, ikkje kunne køyre over brua med passasjerar ombord; dei måtte gå over etter at bussen var køyrd, og stige på att på andre sida.

Samstundes som trebrua vart bygd, vart det òg sett opp eit lite, kvadratisk tømmerhus på kvar side av vegen ved brufestet på Nesøysida. Det skulle krevjast inn bompengar av brukarane, så brua var stengd med bom, og i det søre av desse to små porthusa budde «Nils på brua», som hadde denne oppgåva så lenge ordninga stod ved lag. Avgifta var tre kroner for bilar og ei krone for gåande.

Då den nye betongbrua vart bygd i 1957 rett attmed gamlebrua, stod det nordre av desse to husa i vegen og måtte fjernast, og vart flytt til ei anna tuft eit lite stykkje veg inn på øya. Det søre huset står framleis på den opphavlege plassen, og soleis litt sør for den nye brua. Slik tilhøva er på staden no, er det ikkje lett å sjå meininga med eit slikt lite bustadhus ytterst på eit stup rett ned i sundet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nesøya Eldre Vels internettside med opplysningar om Nesøybrua
**Evald Rygh** (26. mai 1842–9. mai 1913) var ein norsk embetsmann og politikar som var knytt til partiet Høgre. Peder Rygh var far hans, Per Rygh sonen hans. Oluf Rygh og Karl Rygh var brørne hans.

Liv og gjerning
---------------

Rygh var fødd i Verdal. Han vart student frå katedralskulen i Trondheim i 1858 og cand. jur. 1864. Frå 1865 til 1880 var han tilsett i Finansdepartementet, byråsjef 1869, ekspedisjonssjef i finansavdelinga 1872. I 1866 hadde han stipend til å studere statsøkonomi i Frankrike og England. Mellom 1880 og 1889 var Rygh borgarmeister i Kristiania.

Rygh var 1875-79 medlem av formannskapet i hovudstaden, ordførar 1892-93. I Emil Stangs fyrste regjering var Rygh statsråd og sjef for Finans- og tolldepartementet frå 13. juli 1889 til 6. mars 1891.

Stortingsperioden 1892-94 var Rygh 1. representant for Kristiania, Hønefoss og Kongsvinger. Han høyrde til Høgre og var medlem av tollkomiteen.

Rygh var medlem av ei rekke kommisjonar, statlege komitear samt offentlege og private styre. Mellom anna var han 1883 formann i tilsynskommisjonen for Kongsvingerbanen, og 1895 det same for Flisabanen. Han var formann 1892 i ein kongeleg kommisjon om jarnbanestasjonsordninga i Kristiania og i 1895 av ein departmentskomite om avståinga av grunn i samband med Vest- og Østbanestasjonane i hovudstaden. I 1895-96 var han formann i komiteen som forhandla med Sverige om ny mellomrikslov. År 1885 var han sentral i stiftinga av Kristiania telefonselskap, då han fekk maka til at to konkurrerande selskap slo seg saman.

Frå 1893 var Rygh administrerande direktør i Christiania Sparebank.

Ei byste av Rygh er reist ved Holmenkollen i Oslo. Saman med vegdirektør Hans Hagerup Krag tok han i 1888 initiativ til å få sikra eit areal ved Holmenkollen, ope for innbyggarane av Oslo. Han arbeidde også for at kommunen skulle kjøpe Frognerseterskogen. Rygh var den fyrste styreformannen for Nationaltheatret.

Rygh vart i 1891 av kongen utnemnd til kommandør av 1. klasse av St. Olavs Orden «for fortjenstlig embedsvirksomhed».

Han døydde 1913 i Kristiania.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* *Store norske leksikon*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* GND

 |
Den britiske parlamentsbygningen, Westminister-palasset.
Koordinatar: 51°29′2.3100″N 0°36′15.757″W﻿
**Det britiske parlamentet** er den høgaste lovgjevande styresmakta i Storbritannia og dei britiske oversjøiske territoria. Det har tre komponentar: Den britiske monarken, Overhuset (*House of Lords*) og Underhuset (*House of Commons*). Berre den siste komponenten er demokratisk valt, men denne har også det meste av den politiske makta i moderne tid. Over- og Underhuset held møte i kvart sitt kammer i Palace of Westminster i London.

Det britiske parlamentet er eit av dei eldste representative lovforsamlingane i verda. Det har røter tilbake til angelsaksisk tid, og har gått gjennom ei rekkje ulike stadium fram til moderne tid. Det har inspirert parlamentsordningar i mange andre land, både dei i Det britiske samveldet og utanfor.

Sjå òg
------

* Westminstermodellen

Kjelder
-------


* parliament.uk
	+ «Origins of Parliament»
* «Introduction: Principles of the Westminster Model of Parliamentary Democracy», Commonwealth Parliamentary Association/Athabasca University (parliamentary-democracy.athabascau.ca)

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Det britiske parlamentet» frå Wikipedia på bokmål, den 18. februar 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

**Litteratur**

* Blackstone, Sir William. (1765). *Commentaries on the Laws of England.* Oxford: Clarendon Press.
* Davies, M. (2003). *Companion to the Standing Orders and guide to the Proceedings of the House of Lords,* 19th ed.
* Farnborough, Thomas Erskine, 1st Baron. (1896). *Constitutional History of England since the Accession of George the Third,* 11th ed. London: Longmans, Green and Co.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* CiNii
* BBC Things

 |
**Marian Drăgulescu** (fødd 18. desember 1980) er ein rumensk tidlegare turnar frå Bucuresti. Han deltok på øvste internasjonale nivå frå 1999 til 2019 og vann til saman åtte gullmedaljar i verdsmeisterskap og ti gullmedaljar i europameisterskap. Han var spesialist i øvingane hopp og frittståande. Eit element i hopp-øvinga er kalla opp etter han, ettersom han var den fyrste som brukte det i ei internasjonal tevling.

Aktiv
-----

Drăgulescu tok steget opp i verdseliten med ein fjerdeplass i hopp ved Turn-VM 1999. Året etter vann han frittståande i EM i Bremen. I 2001 vann han gullmedalje i hopp i og frittståande ved verdsmisterskapen i Gent. År 2002 sigra han i hopp både i EM og i VM, dessutan bidrog han mykje til at Romania gjekk til topps i lagkampen i EM i greske Patras. I 2003 enda han som best på sølvplassen ved VM i Anaheim. Under EM 2004 i Ljubljana triumferte han både i mangekamp, frittståande og hopp, samt i lagkampen for Romania. Få månader seinare sanka han tre olympiske medaljar då Sommar-OL 2004 vart avvikla i Aten; sølv i frittståande og bronse i hopp og i lagkamp.

I 2005 vart Drăgulescu europameister i frittståande og verdsmeister i hopp. Eitt år seinare vann han gull i hopp både ved EM i Volos og i VM i Århus, i Århus vann han også frittståande. Ein skade gjorde at han ikkje deltok i verdsmeisterskapen 2007. Under Sommar-OL 2008 imponerte han i kvalifiseringa, men mislukkast i finalane og enda opp med ein fjerdeplass i hopp som fremste prestasjon. Året etter stilte han opp i Turn-VM 2009 i London og vann på ny gullmedaljar i frittståande og hopp.

Etter nokre år utan medalje kom Drăgulescu tilbake og sikra seg ein sølvmedalje i hopp ved Turn-VM 2015 i Glasgow. I Turn-EM 2016 i Bern vart han andremann i begge spesialøvingane. Sidan enda han på fjerdeplass i hopp-øvinga både under Sommar-OL 2016, Turn-VM 2017 og {{Turn-VM 2019]]. Inn i mellom desse plasseringane vart han i 2017 europameister i hopp.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marian Drăgulescu» frå Wikipedia på engelsk, den 31. desember 2023.*
Roald Amundsens villa fotografert i 1909.Foto: Anders Beer Wilse/Nasjonalbiblioteket

Uranienborg ligg heilt nede ved Bunnefjorden.
Roald Amundsen i arbeidsrommet sitt på Uranienborg i 1910.
**Roald Amundsens heim Uranienborg** attmed Bunnefjorden på Svartskog i Oppegård kommune er ein villa i sveitserstil som var polarfarar og oppdagar Roald Amundsens heim frå 1908 til han døydde i 1928. Huset er ein villa i sveitserstil frå 1898, og står framleis slik det var då Amundsen drog av garde med flyet Latham for å freiste kome general Nobile og ekspedisjonen hans til hjelp. Frå 1935 har Uranienborg vore museum, og i 2003 tok Follo Museum i Drøbak over forvaltingsansvaret.

Roald Amundsen fekk skøyte på eigedomen av Nils Julius Ytterborg i 1908, og gav eigedomen namnet Uranienborg etter barndomsheimen i Lille Uranienborg, Uranienborgveien 9 i Oslo. Men etter at Amundsen fekk økonomiske problem på midten av 1920-talet, kjøpte hans nære ven, konsul Gade, eigedomen i 1926, og gav Amundsen høve til å verte buande. Fem år etter at Amundsen døydde i 1928, overdrog Gade eigedomen som gåve til staten.

I tillegg til villaen i sveitserstil med rikt profilert og utskorne listverk (såkalla snikkarglede), er det uthus, ishus, badehus, lysthus, bod, vaktmeistarbustad og hundehus på eigedomen. Fleire av ekspedisjonane til Amundsen vart planlagt på denne eigedomen, og uthuset har til tider vore nytta som depot for ekspedisjonane. 

Uranienborg gjev eit inntrykk av Amundsen som privatperson. Her står skrivebordet hans, det gamle pianoet som var med ombord på ekspedisjonsskipet «Maud» som Amundsens fekk bygd hjå båtbyggar Chr. Jensen i Vollen i Asker for ferda gjennom Nordaustpassasjen, og mange andre gjenstandar, suvenirar og gåver som han hadde med frå ekspedisjonane og føredragsturnear. Her er òg rommet til Kakonita og Camilla, dei to tsjuktsjarjentene som vart teke med til Noreg i 1922.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Roald Amundsens heim Uranienborg**

* Internettsida til Follo Museum om Uranienborg, opningstider for publikum og anna. Arkivert 2015-10-23 ved Wayback Machine.
RNAF Vampire KP-NX
**De Havilland Vampire** var det andre jetdrivne flyet i Royal Air Force. Det vart utvikla og bestilt under andre verdskrigen, men kom aldri i kamp. Etter krigen vart flyet mellom anna brukt i det norske luftforsvaret.

Historie
--------

Flyet er ei vidareutvikling av eit eksperimentfly som de Havilland starta i Hatfield sommaren 1942 og tenkt som ei erstatning for «Gloster Meteor». Vampire var òg det siste flyet der trevirke vart brukt i konstruksjonen.

De Havilland Vampire
Vampire flaug fyrste gong 20. september 1943 under namnet «Spider Crab». Det vart teke i bruk av Royal Air Force i april 1945, like før den andre verdskrigen var slutt. Vampire kom difor aldri i bruk som stridsfly. Fram til 1955 var flyet det primære jagarflyet til RAF, og det vart bygd nesten 4 000 fly, ca. 1 000 under lisens. Flyet vart teke i bruk av fleire andre flyvåpen, mellom anna Australia, New Zealand, Finland, Frankrike, India, Noreg og Sverige.

Vampire var eit særs allsidig fly. Det var det første jetflyet som kunne landa på hangarskip. I 1948 sette det høgderekorden ved å pressa seg opp til 18 119 m. Seinare same år vart Vampire det fyrste militære ein-setars jetflyet som kryssa Atlanterhavet.

Vampire i det norske luftforsvaret
----------------------------------

Eit av F-EN til Luftforsvaret Mk. III Vampire-fly. 
Foto:
via Europeana.eu
 

Etter krigen vart det klårt at det norske Luftforsvaret måtte satsa på jagarfly med jetmotor til erstatning for Spitfire og Mosquito, og det vart avgjort at Vampire skulle erstatta desse. I tidsrommet frå 1948 til 1957 vart det skaffa 56 Vampire, 20 av typen F. III og 36 F.B.52. Vampire vart etterfølgt av Republic F-84 Thunderjet.

Norsk de Havilland DH 100 Vampire F.3 utstilt ved Flysamlinga til forsvaret på Gardermoen

Vampire i Noreg
---------------

Etter at det sveitsiske luftforsvaret fasa ut sine Vampire på 90-talet kjøpte Øyvind Ellingsen inn eit til landet og registrerte den sivilt som LN-JET. Det hadde base på Kjeller, og andre eigarar er mellom anna Kjeller Flyhistoriske forening.

Det finst fleire verna Vampire-fly, mellom anna flysamlinga på Gardermoen, på Norsk luftfartsmuseum og eit i Flyhistorisk Muséum på Sola.

I tillegg har ein hatt privateigde sveitsisk-bygde fly i Noreg, ein einsetar og ein, måla i norske fargar med merkinga PX-M. Flya har vore stasjonerte på Rygge Flystasjon, og delteke på flyshow i inn- og utland.

Kjelder
-------

1. ↑  «Warbirds of Norway». *warbirds.no*. Arkivert frå originalen 2. juni 2018. Henta 29. september 2018.
2. ↑  «Squadron | Airshow | Norwegian Historical Squadron | Storbritannia». *historicalsquadron* (på norsk). Henta 12. november 2021.

* *Denne artikkelen bygger på «De Havilland DH 100 Vampire» frå Wikipedia på bokmål, den 29. september 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Meir om Vampire
* Vampire i Norsk Luftfartsmuseum, Bodø
* T.55 ved Flysamlingen, Gardermoen
|  |
| --- |
| **Svartkvit flugesnappar** |
| Svartkvit flugesnapparSvartkvit flugesnappar |
| Svartkvit flugesnappar-hoeSvartkvit flugesnappar-hoe |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Svartkvit flugesnappar Utbreiinga av Svartkvit flugesnappar |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Flugesnapparfamilien Muscicapidae |
| **Slekt:** | *Ficedula* |
| **Art:** | **Svartkvit flugesnappar** *F. hypoleuca* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Ficedula hypoleuca***Pallas, 1764 |

**Svartkvit flugesnappar** (*Ficedula hypoleuca*) er ein trekkfugl i flugesnapparfamilien. Han hekker i store delar av Europa og Vest-Asia, og overvintrer hovudsakleg i Vest-Afrika.

Skildring
---------

Hannen har svart og kvit fjørdrakt. På oversida er han svart med kvite felt på vengane. Undersida er kvit. Han har og ein kvit flekk i panna. Hoa er meir brunleg, og kan lett forvekslast med andre flugesnappar-arter. Lengda på svartkvit flugesnappar er om lag 14 cm. Vingespennet er 22 til 24 cm. Og vekta 12 til 18 gram. Nebbet er kort og breitt.

Høgste alder påvist ved funn av fugl ringmerka i Noreg er 8 år og 3 månadar.

Utbreiing
---------

Svartkvit flugesnappar finst stort sett over heile Noreg. Han hekkar i dei fleste skogtypar og hagar. Han er ein typisk trekkfugl. Dei fleste individa forlet Noreg i august - september. Trekket går sørover gjennom Vest-Europa og til Afrika. Dei fleste overvintrar truleg i vestlege Sentral-Afrika mellom Sahara og ekvator.

Vårtrekket startar i mars. Dei første hannane kjem til Noreg i slutten av april. Hoa kjem noko seinare etter at hannen har etablert revir.
Ein reknar med at 200 000 til 1 000 000 par hekkar i Noreg. Talet ser ut til å halde seg stabilt. I Europa hekkar 12 - 20 mill. par.

Levevis
-------

 *Ficedula hypoleuca* 
Svartkvit flugesnappar lever av insekt, særleg fluger og mygg, som han gjerne fangar i flukt. Om hausten kan han og ete frukt og bær.

Flugesnapparen lagar reir i holrom, til dømes fuglekassar. Han bygger reir av strå og vissent lauv og forar det med fjører og hår. Hoa legg 5-6 lyseblå egg i slutten av mai og ruger åleine i 13-14 dagar, medan hannen matar henne ved reiret. Ungane blir mata av begge foreldra, og dreg frå reiret etter 14-16 dagar.

Ei gransking syner at det går med om lag 15 000 byttedyr for å fø opp eit kull.

Mangel på eigna reirplassar gjer at det kan oppstå konflikt med andre fuglar som rugar i holrom. Det vert rapportert av meiser har vorte fordrivne frå reiret sit av svartkvit flugesnappar. Det har hendt at flugesnapparar har vorte avliva av kjøtmeis.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer delvis på «Svartvit flugsnappare» frå Wikipedia på svensk, den 2. april 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norsk ornitologisk forening
* Norsk RingmerkingsAtlas. Volum 2. Stavanger 2006. ISBN 82-90054-65-3
Koordinatar: 60°N 11°E﻿

 Hovudbygninga og drengestova på Skedsmo Bygdemuseum, Huseby gård.
Huseby gård teikna i 1874 av A. B. Baar.
**Skedsmo Bygdemuseum, Huseby gård** er eit museum på Skedsmokorset i Skedsmo kommune, og ei avdeling under Akershusmuseet. Bygdemuseet er bygd opp med basis i den gamle garden Huseby, og har no seks bygningar: hovudbygningen, stabburet og grisehuset, som høyrde til garden opphavleg, og drengestova, smia og sagmeistarbustaden som har vorte flytt til området. Museet vart skipa i 1937 med drengestova som utstillingsbygning. I dag er hovudbygningen staden for dei fleste utstillingane, med årlege sesongutstillingar i det gamle grisehuset og mindre utstillingar i drengestova og sagmeistarbustaden.

Huseby gård har vore både storgard, prestegard og fattiggard, og har truleg røter attende til tidleg vikingtid. Namnet Huseby tyder på at høvdingane i Skedsmo hadde tilhald her, og arkeologiske granskingar på garden gjer grunn til å tru at garden har vore ein storgard i gamal tid. Garden var prestegard fram til 1883, da han vart avløyst av ein ny prestegard nærare kyrkja. Etter dette vart garden seld og drive som storgard fram til Skedsmo kommune kjøpte han i 1889 for å skipe «Fattiggaarden Store Huseby». Garden vart deretter drive som fattiggard fram til 1924, med mellom 30 og 50 personar som klientell, både kvinner, menn og born.

Garden har brent i 1760 og i 1830, men bygningane vart bygd opp att på dei same murane.

Utstillingane syner korleis folk levde i både embetsmanns-, bonde-, og arbeidarmiljøa på 1800- og 1900-talet. I hovudbygningen vert det gjort greie for dei to viktigaste periodane i soga til Huseby gård: tida som prestegard og tida som fattiggard. Ved hjelp av dramatiserte ljodspel, tablå, plansjar og 1600 historiske gjenstandar vert den rike soga til garden skildra.

Truleg har garden vore prestegard heilt sidan kong Olav Digre (Heilag-Olav) si tid, så garden har ei lang soge som prestegard. Første høgda i hovudbygningen er innreia som ein prestebustad på 1800-talet. I matstova heng portrett av den siste presten og prestefrua som budde her. Men det meste av innreiinga i første høgda vart gjort på 1970-talet med antikke møblar, bruksgjenstandar og kunstverk.

I andre høgda i hovudbygningen er det konstruerte tre rom som gjer greie for tida då Huseby Gård losjerte mellom 30 og 50 fattige. Styringa av fattiggarden er skildra ved ei framstilling av fattiggardens kontor, livet til dei fattige vert skildra ved å syne fattiglemane sin sovesal, og matreglane og kosthaldet på fattiggarden er representert ved kjøkenet. To oppstilte tablå med dokker, møbler og gjenstandar gjenskaper situasjonar frå den gamle fattiggarden, og lydspel der skodespelarar har gjeve dokkene røyst og let dei fortelje sine eigne historier, gjev liv til desse tablåa. I det ene tablået vert fattiggardsstyraren S. Steffensen grundig utspurt av tilsynskomitemedlemen Adolf H. Braanaas om pengebruken på garden; i det andre tablået er det fattiglemane «Skinnfell-Maria» og «Vesle Maren», som diskuterer von og vonløyse for dei som bur på garden.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettsidene til Skedsmo Bygdemuseum
Åsane Folkehøgskole
**Åsane Folkehøgskole** er ein frilynt folkehøgskule som ligg på Hylkje, nord i Bergen kommune. Skulen er særleg opptatt av å utvikle kulturell forståing hjå elevane. Den legg særleg vekt på fredsarbeid og internasjonal solidaritet. Skulen er eigd av FORUT og IOGT og har årleg rundt 82 elever. I 09/10 har dei nådd nye høgder når det kjem til elevtal og har 100 elevar på skulen. 

Skulen har følgjande linjer i 2009/2010:

* Kina/Kampsport
* U-landslinje(ISA)
* Visuell Kunst
* Musikk/Vokal
* Skriveverkstad
* Hestesport(todelt, trav og riding)
* Scenekunst
* Latinamerikalinje

Historie
--------

Olav og Anne Bjørkum   
 Olav Bjørkum (f. 1882 i Lærdal, d. 1976) og kona Anne (Valsø) Bjørkum (f. 1879 i Aure). Dei vart gifte i Strinda i 1908. Lærarar bl.a. på Fredly ungdomskule 1912-13. Ekteparet Bjørkum arbeida seinare på Frekhaug ungdomsskule i Meland i Hordaland, som Olav Bjørkum starta opp.
Skulen blei til på Frekhaug i Meland i 1921. Bakgrunnen var at Nordhordland ungdomsskule blei skipa i 1914 som den 12. av sitt slag i Norge. Olav Bjørkum var første rektoren ved skulen. I 1921 ble det konflikt mellom rektor og styret for denne skulen. Samarbeidsproblema førte til slutt til at Olav Bjørkum slutta, og han starta sin eigen ungdomsskule på Frekhaug. For Nordhordland ungdomsskule førte dette til alvorlege økonomiske problem, siden statstilskotet følgde med rektor Bjørkum til den nye skulen. Frekhaug ungdomsskule heldt til i det som truleg var eit nybygg frå 1920, rett sør frå meieriet på Frekhaug. I 1966 sto eit nytt bygg klart på Hylkje i Åsane, og skulen flytta dit. I åra straks etter 2000 er bygningane ved skulen sterkt fornya.

Bakgrunnsstoff
--------------

Åsane Folkehøgskole si nettside
Kulturlandskapet på Björkö i 2008
Oversyn over Birka på Björkö med tidlegare tiders strandliner teikna inn.
**Björkö** er ei øy i Södra Björkfjärden i innsjøen Mälaren i Sverige. Øya, som høyrer til Ekerö kommun, er vidgjeten av di handelsstaden Birka låg her i vikingtida. Restane etter denne handelsstaden er rekna som eit av Sveriges viktigaste fornminne, og eit av det svenske Riksantikvarieämbetets høgst prioriterte og funnrike arkeologiske utgravingsområde.

Björkö er i dag om lag 4 x 1,5 kilometer stor, men var i vikingtida monaleg mindre. I tidlegare tider var Mälaren ei vik av Austersjøen, og vatnet kring øya stod mykje høgare. Landhevinga etter siste istida har vore på om lag fem meter, og har gjort Mälaren til den innsjøen den er i dag, med den fylgja at strandlina kring øya har drege seg ned på lågare nivå. Den søndre luten av Björkö, som før hadde vore ei eiga øy, er no vorte ein del Björkö. På det høgste punktet, *Ingaberget*, finst det gravhaugar frå bronsealderen.

På den nordre luten av dagens Björkö finst ein stor mengd konstruksjonar og restar frå vikingtida, særleg gravhaugar som det har vore gjort mange funn i. På eit etter måten høgt berg ligg det restar etter ein borg kvar det i 1834 vart sett opp ein stor steinkross som er synleg på lang lei, *Ansgarkorset*, med referanse til biskop Ansgars ferd til Birka. På det området her som i vår tid vert kalla *Svarta jorden*, låg handelsstaden Birka.

På søraustsida av øya ligg *Ansgarskapellet* frå 1930 til minne om biskop Ansgars Birka-ferder. Kapellet er bygd i raud sandstein. Attmed kapellet ligg den lille grenda *Björkö by*, som kan vere ein like gamal busetnad som handelsstaden Birka, men som no berre er to bondegardar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**MTR Corporation Ltd.** er ei kinesisk verksemd skipa i 1975 for å stå for drifta av tunnelbanenettet i Hongkong. Verksemda har seinare engasjert seg på verdsmarknaden når det gjeld vedlikehald og drift av skjenegåande kollektiv persontrafikk i og mellom byområde.

Etter at privatisering av skjenegåande persontransport har vorte vanleg i mange land, står MTR Corporation Ltd. for drifta av mellom anna regiontog i Melbourneområdet i Australia, er engasjert i persontransporten på jarnbanenettet London Overground i Londonsområdet i England (i ei gruppe med Deutsche Bahn Arriva, som er er eit selskap under Deutsche Bahn Aktiengesellschaft og tek seg av jarnbanedrift utanfor Tyskland), driv frå 2009 Stockholms tunnelbane i Stockholm i Sverige, og frå våren 2015 køyrar selskapet sin eigen såkalla «MTR Express» mellom Stockholm og Göteborg i Sverige etter at det vart opna for konkurranse mellom fleire persontogselskap samstundes på denne jarnbanestrekninga.

Stockholm tunnelbane vart frå 2009 drive av MTR Corporation Ltd. Her eit tunnelbanetog på Söderströmsbron i Stockholm, fotografert i 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **MTR Corporation Ltd.**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC

 |