recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Khasia** (gresk Χάσια), òg kalla *Khassia*, *Hasia* og *Hassia*, er eit fjell nord i Tríkala (i periferien Thessalía), sør i Grevená (i periferien Vest-Makedonía og landskapet Makedonia) og lengst aust i Ioánnina (i periferien Ípiros). Fjellet er ein del av fjellkjeda Píndos. 

Fjellet er 40 km langt frå aust til vest og 15-20 km breitt. Elva Aliákmonas renn i nordaust og er kjelda til Piniós som renn i sør. To andre elvar renn i nord. 

Skogar dominerer dei lågareliggande områda og inneheld furu og gran, medan dalar, grassletter og buskar, i tillegg til berre område, dominerer i høgareliggande område. Området rundt fjellet inneheld landsbyar, skogsvegar og turstiar. 

Frå toppen kan ein sjå nærliggande fjell i dei austlege områda av Ioánnia, som strekkjer seg så langt som til dalen langs elva Aóos (Vjosë), byen Ioánnina og Pamvótidasjøen. Ein kan òg sjå nordvestlege område av Tríkala og dei sørlege og sentrale områda av Grevená og Andikhásiafjella.

Nærliggande fjell
-----------------

* Andikhásia, sør
* Lákmos, sørvest
* Lýgos, nordvest

Nærliggande stader
------------------

* Emilianós, nordaust
* Karperó, nordaust
* Agnandiá, søraust
* Miliá, sørvest
* Korydallós, sørvest
* Kipourío, nordvest

Stader i fjella
---------------

* Kranía, vest
* Trikokkiá, aust

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chasia» frå Wikipedia på engelsk, den 22. august 2007.*
Døme på ein stolheis
Døme på eit skitrekk
**Stolheis**, òg kalla **skiheis**, er ein slags taubane som hovudsakleg vert bygd i alpinanlegg eller skisenter for å frakte folk snøgt opp i høgda, så dei kan nytte dagen til køyre fleire gonger ned slalåm-, utfor- eller snøbrettbakkane. Men det har også vore bygd stolheisar for at publikum skal kome seg opp til eit utsynspunkt eller inn i turterreng.

Stolheisane har benkar, stolar, som heng etter kvarandre i eit ståltau som er løfta opp frå bakken av mastar, og som går i ei endelaust sløyfe frå høgste til lågaste punktet. Ein maskin dreg i ståltauet og syter for at folk som sit på stolane med ski på beina, vert frakta opp til øvste enden av heisen, der dei kan hoppe av.

Skitrekk
--------

Alternativet til stolheis er skitrekk. Skitrekk er laga slik at det i staden for stolane, går liner ned frå ståltauet, utstyrt med ein J-forma, T-forma eller skålforma innretningar i enden som skiløparen skal plassere baken sin på for å bli dregen ståande på sine eigne ski opp til toppen i ei løype under trekket.

Sjå òg
------

* Skiheis
Mesoamerika med ulike underområde 
Mayaskrift i Museo del sitio i Palenque i Mexico, eit døme på ein tekst på eit mesoamerikansk språk skrive med eit mesoamerikansk skriftsystem.
**Mesoamerikanske språk** er ein språkbunt som omfattar alle dei indianske språka frå det mesoamerikanske kulturområdet, som dekker det sørlege Mexico, heile Guatemala og Belize og deler av Honduras og El Salvador. Området blir karakterisert av stor lingvistisk variasjon og har fleire hundre ulike språk fordelt på sju familiar, men språka i området har på grunn av relativt tett kontakt utvikla ei rekke fellestrekk.

Dei mesoamerikanske språka var blant dei første til å utvikla eiga skrift. Dei eldste tekstane stammar frå rundt år 1000 f.Kr. Etter den spanske erobringa frå slutten av 1500-talet byrja dei å skriva dei mesoamerikanske språka med det latinske alfabetet. Mange av språka er i dag utdøydde eller trua, men andre, mellom anna nahuatl, mayiske språk, mixtekisk og zapotekisk, har fleire hundre tusen talarar og lever i beste velgåande.

Språk
-----

Blant dei mesoamerikanske språka finn vi språk frå desse språkfamiliane:

* Uto-aztekisk
* Otomangueansk
* Mixe-zoqueansk
* Totonakisk
* Mayisk
* Chibchansk
* Misumalpansk

Trekk
-----

Dei mest representative trekka som er felles for dei fleste mesoamerikanske språka, er dei følgjande:

* avstemming av sonorante konsonantar i slutten av ord
* stemming av obstruenter etter nasalar
* vokalharmoni
* fast og føreseieleg stavingstrykk
* markering av eigarskap av typen «hans-substantiv1 substantiv2», med tydinga «substantiv2s substantiv1».
* bruk av relasjonelle substantiv som spatiale markørar
* tjuetalssystem
* ingen verb-finale språk
* fråvær av «switch reference»
* lokativar avleidde frå kroppsdelar
* inkorporering av substantiv
* ei rekke utbreidde importord

Kjelder
-------

1. ↑  Campbell, Kaufman og Smith-Stark (1986), ss. 536–558

* *Denne artikkelen bygger på «Mesoamerikanske språk» frå Wikipedia på bokmål, den 30. desember 2022.*
**Al-Dir'iyyah guvernement** er eit guvernement (*muhafazah*) i Riyadh-regionen i Saudi-Arabia. Guvenementet grensar til den saudiarabiske hovudstaden Riyadh i sør og aust, til Dhruma guvernement i sør og vest, og til Huraymla guvernement i nord. Guvenementet vert styrt frå al-Dir'iyyah, den opphavlege heimbyen til huset Saud, og som var hovudstad under det saudiarabiske dynastiet frå 1744 til 1818. Folketalet i guvernement var 60 777 i folketeljinga i 2004, inkludert 18 040 ikkje-saudiarabarar. 34 117 bur i sjølve byen al-Dir'iyyah.

Fleire byar og landsbyar ligg i guvernementet, dei fleste i dalen Wadi Hanifa eller sidedalane. Desse er mellom andre al-'Ammariyyah, al-Uyaynah, al-Jubaylah og Sadus.

Området består av fleire historiske stader. Desse er mellom andre ruinane av den gamle byen al-Dir'iyyah, som vart øydelagd av osmansk-egyptiske styrkar i 1818, og ein gravplass for dei muslimske krigarane som erobra området frå Musaylima i Ridda-krigane kort tid etter Muhammed døydde. Guvenementet husar òg den saudiarabiske hæren sitt Kong Abdul Aziz krigsskule i al-Uyayna.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Diriyah Governorate» frå Wikipedia på engelsk, den 14. mars 2016.*
**Al-Fawwar-kjelda** (arabisk **نبع الفوّار**, *Nab` al-Fawwar*) er ei vasskjelde nord i Syria ved byen Zweitina i Homs guvernement.

Det er eit viktig landemerke i byen fordi ho er religiøst viktig med plasseringa nær St. Georg-klosteret. Al-Fawwar er i hovudsak ei lita grotte med nokre få trappetrinn inn og der vatnet siv ut frå nokre få opningar. Kjelda flyt sporadisk og det kan gå dagar og stundom månader utan at det flyt vatn ut. Før vatnet kjem fram att kan ein høyre ein høg lyd frå undergrunnen nokre minuttar før vatnet kjem flytande. Lyden kjem av luft som vatnet pressar ut gjennom dei tronge sprekkene det strøymer gjennom. Folk har rekna dette som eit godt teikn.

Kjelda er omgjeve av mange restaurantar, kafeteriaer og hotell. Tusenvis vitjar Al-Fawwar-kjelda kvart år, hovudsakleg turistar og vitjande ved klosteret.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al-Fawwar-kjelda» frå Wikipedia på engelsk, den 27. mars 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* St. George Church and Al-Fawwar-kjelda, Marmarita. Henta on 29. november 2006
Området Mesoamerika
**Mesoamerika** er det geografiske området som strekkjer seg frå det sentrale Mexico i nord og sørover mot den nordvestre grensa mot Costa Rica. Mesoamerikansk er eit omgrep som vert assosiert med ei gruppe kulturar og sivilisasjonar som voks opp i området før Christofer Columbus kom til den nye verda. Kulturane var lagdelte og relaterte til kvarandre. 

Fellestrekk for dei mesoamerikanske kulturar er mellom anna intensivt landbruk med vekt på maisproduksjon. Religiøse skikkar inkluderte rituelle blodoffer, tilbeding av solgudar, regngudar, og ein fjørkledd slangegud (Quetzalcoatl). Vi finn nokre tempel bygd på toppen av store trinnpyramidar, ein rituell kalender på 260 dagar, samt ein solårkalender. 

Dei mest kjente mesoamerikanske sivilisasjonane er olmekar, mayaer, mixtekar, zapotekar, huastekar, tarascan, teotihuacan, totonak, toltekar og aztekar. Nahuatl var lingua franca i Mesoamerika i over tusen år, frå 600-talet og heilt fram til 1700-talet då spansk tok over.

Kjelder
-------

* «Mesoamerika» på Dansk Wikipedia

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Mesoamerika**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND

 |
**Lov om umyndiggjering** er **Lov om Umyndiggjørelse** av 28. november 1898. Lova gjer det mogleg å få myndige personar, personar over 18 år, umyndiggjort viss dei ikkje lenger er i stand til å vareta sine eigne interesser.

Dei sentrale vilkåra for umyndigjering framgår av lova § 1: 

*§ 1. De som har fylt 18 år, kan settes under vergemål (umyndiggjøres):*

*1) naar de paa Grund af Aandssvaghed eller Sindssygdom eller, fordi de er forfaldne til Drukkenskab eller ødelæggende Brug af Morfin eller andre Beruselses- eller Bedøvelsesmidler, mangler Evnen til at drage Omsorg for sig eller sit Gods, eller*

*2) naar de paa Grund af Blindhed, manglende Taleevne eller anden legemlig Mangel eller Skrøbelighed mangler Evnen til at drage Omsorg for sig eller sit Gods, og de derhos selv samtykker i Værgemaalet, eller dette maa ansees nødvendigt for at beskytte dem mod paaviselig Fare for egennyttige Efterstræbelser fra andres Side, eller*

*3) naar de ved Drik, Spil eller Udsvævelser eller iøvrigt ved aabenbart uvittig Adfærd forøder eller spilder sit Gods, saa at Trang opstaar for dem eller deres Familie eller maa forudsees at ville indtræde, om de ei sættes under Værgemaal, eller*

*4) - - -* 

Det er no heilt uvanleg at nokon blir umyndiggjort. I staden blir det som regel oppnemnt ein hjelpeverje med heimel i Verjemålslova.

Viss nokon blir umyndiggjort, så blir det oppnemnast verje. Umyndige har ikkje rettsleg handleevne. Den rettslege handleevna ligg hos av verjen. Verje varetar ein umyndig sine interesser og handlar på den umyndige sine vegne i formuessaker, og er også rettsleg representant for den umyndige i alle samanhengar. 

Overformynderiet har tilsynet med verja i ein kommune.

Verjemålslova har ei omfattande regulering av dei umyndige sine rettsforhold.

Bakgrunnsstoff
--------------

Lov om Umyndiggjørelse
Laga i atmosfæren.
**Mesosfæren** er eit lag i jordatmosfæren som ligg mellom stratosfæren og termosfæren i nivået 50 til om lag 80-85 km over jordoverflata. I dette laget minkar temperaturen med høgda. Den viktigaste dynamiske prosessen i dette området er gravitasjonsbølgjer, som kjem av momentum som forplantar seg oppover frå den lågare atmosfæren til den lågare termosfæren. 

Fordi mesosfæren er over den maksimale høgda dei fleste flytypar kan nå, og under høgda dei fleste romfartøy opererer i, kan ein vanlegvis berre nå dette området med hjelp av forskingsrakettar (t.d. slike ein sender opp frå Andøya). Derfor er dette eit nivå av atmosfæren ein veit lite om. 

Temperaturen i den øvre mesosfæren kan bli så låg som -73 °C, avhengig av breiddegrad og årstid. Millionar av meteorar brenn opp dagleg i mesosfæren fordi dei kolliderer med gasspartiklane som finst her. Dette gjer at det er ein høg konsentrasjon av jern og andre metall i mesosfæren. Kollisjonane genererer nesten alltid nok varme til at fallande lekamar brenn opp lenge før dei når jordoverflata. 

Stratosfæren og mesosfæren blir kalla den midtre atmosfæren. Mesopausen ligg i ei høgd rundt 80-85 km, og markerer grensa mellom mesosfæren og termosfæren. Over dette nivået aukar temperaturen med høgda igjen. Nær denne høgda finn ein og turbopausen, som markerer grensa mellom nivået der kjemiske stoff går frå å vere godt utblanda og der forskjellige kjemiske stoff byrjar å endre konsentrasjon med høgda. 

Nattlysande skyer blir danna i mesosfæren nær mesopausen.

Sjå òg
------

* Jordatmosfæren


|  |
| --- |
| **Jordatmosfæren** |
|  
Troposfæren |
Stratosfæren |
Mesosfæren |
Termosfæren |
Eksosfæren
  |
|  
Tropopause |
Stratopause |
Mesopause |
Eksobase
  |
|  
Ozonlaget | Turbopause | Ionosfæren
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NDL

 |
**«Å salige stund uten like»** er ein norsk påskesalme som blei skriven av journalisten og diktaren Johan Halmrast i 1890. Melodien er av Kristian Wendelborg, også denne fra 1890. 

Salmen er basert på Bibelen si foteljing om Maria Magdalena. Då påskesalmen blei gjeven ut for første gang, hadde han overskrifta «Maria Magdalenas jubel». Salmen kom med i ei rekkje songbøker, som i *Melodiboken* (1926). I *Koralbok for den norske kirke* (1926) er salmen med, men med melodi av Ludvig Dahl. Først i 4. utgåve av koralboka (1947) blei melodien til Wendelborg teken med.

Publisert
---------

* Norsk Salmebok (NoS) som nummer 189 med tre strofer.

Innspelingar
------------

(I utval)

* Bernhard Johannessen med strykekvartett. Som «O, salige stund uten like». Spelt inn i Stockholm 20. september 1927. Gjeven ut på 78-platene *His Master's Voice X 2630* og *His Master's Voice A.L. 2168*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Å, salige stund uten like» frå Wikipedia på bokmål, den 28. mars 2016.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
		- Reportasje og Tabor-opplevelse
		- Å salige stund uten like (Salmebloggen til Leif Haugen)[*daud lenkje*]
		- Enstad, Nils-Petter: *...så fikk du den levende møte* (1990)
**LOV HERREN** er salmeboka til Den katolske kyrkja i Noreg. Ho vart utgitt i 2000. Redaksjonskomitéen var leia av Kjell Arild Pollestad. 

Salmeboka er meint for liturgisk bruk, i messer og tidebøner. Salmesongen, slik han er kjend frå protestantiske kyrkjer, har tradisjonelt hatt liten plass i den katolske messa. Då det 2. Vatikankonsil opna for bruk av folkespråket i liturgien, opna det også for songar på nasjonale språk.

Som ei universell kyrkje har den katolske kyrkja hatt som mål å vise kyrkjeleg mangfald i salmeutvalet. Boka har difor med salmar av lutherske prestar som Petter Dass, Kingo og Grundtvig, og boka har tekstar skrivne av Vinje, Øverland, Halldis Moren Vesaas, Åse-Marie Nesse, Jakob Sande og Edvard Hoem. Redaksjonskomitéen har meint at det ikkje er diktarens konfesjon som avgjer om ein salme er katolsk eller ikkje, men sjølve innhaldet i versa.

Den katolske salmeboka er redigert på bokmål, og hovudvekta av salmetekstane er på bokmål. Men LOV HERREN har også ein del salmar og messeledd på latin, på høgnorsk og på nynorsk.

Musikalsk følgjer den katolske salmeboka same prinsipp som Norsk Salmebok, ved at melodiane i størst mogleg grad er notert i opphavleg form, og ikkje som i Landstads reviderte salmebok i utjamna rytme. Boka har også nyskrivne melodiar, komponert av Arne Nordheim, Egil Hovland, Trond Kverno og Wolfgang Plagge.
**Mesaoría** (gresk Μεσαορία, tyrkisk *Mesarya*) er ei brei slette i dei sentrale områda av øya Kypros

Geografi
--------

Mesaoríasletta er avgrensa i aust og vest av Middelhavet, i sør av fjellkjeda Tróodos og i nord av fjellkjeda Kyrínia. Ho har eit areal på om lag 1 000 km². Ho stig til ei høgd på om lag 325 meter. Det er fleire elvar som renn over sletta, men alle desse tørkar inn om sommaren. 

Ordet «Mesaoría» tyder «mellom fjella» på gresk. Mesaoría er stort sett ei brei og berr slette med få tre bortsett frå dei som er planta for å gje ly for vinden. Området er det viktigaste jordbruksområdet på Kypros, men er svært avhengig av regnet om vinteren og kunstig vatning, noko som gjev avgrensa produksjon. Det er òg det mest busette området på øya, og inneheld fleire landsbyar og fleire av dei største byane, som hovudstaden Levkosía. 

På grunn av avskoging er mykje av Mesaoría dekt av «kafkalla», det lokale ordet for kalsiumkarbonat, som har vorte pressa saman til aurhelle. Dei einaste plantene som trivst på denne overflata vert raskt ete av beitande dyr, noko som har ført til omfattande jorderosjon. 

Det kan bli svært varmt her om sommaren, og temperaturar rundt 40 °C er ikkje uvanleg. Sletta får mykje mindre nedbør enn fjellområda rundt, men dei siste åra er det bygd demningar og vatningssystem, for å samle vatnet som renn ned frå fjella.

Historie
--------

Ein har funne spor etter neolittiske kulturar. I antikken var heile det sentrale området på øya dekt av tette skogar. Mesteparten vart hogd ned i 1. århundret fvt. for å skaffe tømmer til Ptolemeardynastiet sin marine. I tillegg vart mykje tømmer brukt for å gje nok energi for utvinninga av kopar. Så seint som på 1500-talet var det derimot framleis store mengder skog igjen på sletta. I dag er det berre skogområde i dei omliggande fjella, særleg i Tróodos.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mesaoria» frå Wikipedia på engelsk, den 19. mars 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Qal'at al-Bahrain** (قلعة البحرين), også kjend som **Bahrain festning** eller Nader sjah-festningen, etter den persiske kongen, er ein arkeologisk funnstad i Bahrain med spor tilbake til 2200-talet f.Kr. Han blei utpeikt som verdsarvstad i 2005.

Arkeologiske utgravingar som har gått føre seg sidan 1954 har avdekt sju historiske sjikt i ein 12 meter høg kunstig haug (tell). Denne blei skapt av innbyggjarar frå 2300 f.Kr heilt fram til 1700-talet, mellom anna kassittar, grekarar, persarar og portugisarar. Ein gong var staden hovudstad for Dilmun.

Geografi
--------

Festningen og tellen ligg på hovudøya Bahrain, 6 km frå fastlandet i nordaust. På klare dagar kan ein sjå anlegget frå Sar. Det står som ein «vaktpost» 4 km frå Manama i det fruktbare kystområdet i nord. Tellen er den største i Persiabukta, og voks fram nær hamna som blei bygd gjennom landvinning.

Kjelder
-------

1. ↑  «Qal’at al-Bahrain – Ancient Harbour and Capital of Dilmun». Unseco.org. Henta 28. april 2011.
2. ↑  «Qal’at al-Bahrain (Bahrain) no 1192» (pdf). Unseco.org. Henta 28. april 2011.
3. ↑  Dr Mike Hill: *Wildlife of Bahrain*, Miracle Graphics, s. 92–. ISBN 9789990137040. Henta 30. april 2011.
4. ↑  Oxford Business Group: *The Report: Emerging Bahrain 2007*, Oxford Business Group, s. 158–. ISBN 9781902339733. Henta 30. april 2011.

* *Denne artikkelen bygger på «Qal'at al-Bahrain» frå Wikipedia på svensk, den 22. november 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Mesoarkeikum***3200 - 2800 million år sidan* |
| Geologiske periodarsjå • diskuter • endre-4500 —–-4000 —–-3500 —–-3000 —–-2500 —–-2000 —–-1500 —–-1000 —–-500 —–0 —HadeikumArkeikumProtero-zoikumFanero-zoikumEoPaleoMesoNeoPaleoMesoNeoPaleoMesoKeno  Skala:Millionar år sidan |

**Mesoarkeikum** er ein geologisk æra i eonet arkeikum som strekkjer seg frå tida 3200 millionar år sida til 2800 millionar år sidan. Denne perioden er definert kronometrisk og refererer ikkje til eit spesifikt berglag på Jorda eller ei paleontologisk hending, slik som mange nyare geologiske periodar er. Fossil frå Australia viser at stromatolittar har eksistert på jorda sidan mesoarkeikum. Det første superkontinentet Vaalbara braut saman i denne perioden for rundt 2,8 milliardar år sidan.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Mesoarchean» frå Wikipedia på engelsk, den 18. august 2008.*


| Arkeikum |
| --- |
| Eoarkeikum | Paleoarkeikum | Mesoarkeikum | Neoarkeikum |
Koordinatar: 66°4′S 101°4′E﻿

**Draves Point** er det vestlegaste punktet på Booth Peninsula, som ligg 0,3 nautiske mil (0,6 km) nord for den austlege delen av Thomas Island. Namnet «Draves Island» vart gjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) i 1956 på vestlege delar av Booth Peninsula, som ein då trudde var eiga øy. Seinare sovjetiske ekspedisjonar (1956–57) synte at neset var ein del av Booth Peninsula og US-ACAN gav namnet til dette neset. Det vart kalla opp etter Dale Draves, flymannskap i U.S. Navy Operasjon Highjump på eit sjøfly kommandert av D.E. Bunger som landa i området og tok både fly- og bakkefoto i februar 1947.

Kjelder
-------

1. ↑  «Draves Point». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 12. desember 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Draves Point» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**August Geelmuyden Spørck** (13. september 1851–14. juli 1928) var ein norsk general og Venstre-politikar. Han var forsvarsminister i Gunnar Knudsens første regjering frå 20. august 1909 til 1. februar 1910.

Spørck var fødd i Christiania, der faren var kjøpmann. Sjølv gjekk han krigsskulen 1868-72 og deretter den militære høgskulen 1873-75. Han utdanna seg vidare, 1876-78, på sentralskulen for gymnastikk.

Han vart offiser i 1872, forfremja til premierløytnant i 1877, kaptein i 1889 og oberstløytnant 1902 og militærkonsulent i Stockholm. Spørck var aktiv i forsvarsspørsmål, deltok i ulike militære komitear og i skyttarrørsla. Medlem av formannskapet i Trondheim 1894-1903.

Spørck var 1. varamann til Stortinget 1898-1900 frå valkrinsen Trondhjem og Levanger, han tok sete i Stortinget allereie 21. februar 1898 og sat der resten av perioden. Den neste perioden, 1900-03, var han 2. representant frå same krinsen. Han var medlem 1898-1900 og formann 1900-03 av militærkomiteen, 1900 medlem av komiteen om den tekniske høgskulen, samt 1900-03 av Lagtinget og valkomiteen.

I 1903 vart Spørck sjef for Kristiania landevernbataljon, to år seinare vart han utnemnd til oberst og sjef for det søndmørske korps av Trondhjemske infanteribrigade. Deretter sjef for Kristiania korps i 1909 og for vestre akershusiske infanteriregiment nr 2 i 1911. Han vart utnemnd til generalmajor og kommandant i Trondheim i 1914, og var frå 1916 generalinspektør for infanteriet. Han gjekk av i 1919.

Spørck var med å stifte Nordenfjeldske Kunstindustrimuseum, der han var styremedlem.

Han vart i 1901 utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden og forfremja til kommandør av 1. klasse i 1910. Han var også kommandør av 1. klasse av den danske Dannebrogordenen, storoffiser av den belgiske Leopoldsordenen, offiser av den franske Æreslegionen samt riddar av 1. klasse av den svenske Sverdordenen.

Spørck døydde i Vestre Aker i Oslo i 1928.

Kjelde
------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Litteratur
----------

* *Den Kongelige norske Sankt Olavs orden 1847-1947*, utgitt av ordenskanselliet ved O. Delphin Amundsen, Grøndahl & Søns Forlag, Oslo, 1947

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografi[*daud lenkje*] Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Ivar Anton Ivarsson Mehus** (fødd 25. juni 1849 Strand, død 29. juli 1934 Oslo) var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Nesna i Nordland.

Mehus var son til ein skomakar og vart fostra opp hos ein gardbrukar. Han gjekk landbruksskule og var deretter gardbrukar i heimbygda. 

Mehus møtte første gong på Stortinget for Nordlands amt i 1884 frå 13. mai og 1885 frå 30. mai. Han var då 2. varamann, møtte begge gongene for Jens Dahl. Valperiodane 1889-1891 og 1892-94 var han 3. representant frå amtet. Begge periodane var han medlem av Lagtinget og militærkomiteen. 

Han utvandra med familien til USA i 1902 og slo seg ned i staten Texas. Han kom att til Noreg etter 1930, og døydde i Oslo i 1934.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Haffner, Vilhelm (1949). Stortinget og statsrådet : med tillegg til Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. B. 1 : Biografier med tillegg til Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914, s. 36. Aschehoug, Oslo.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Döda fallet** er eit tørrlagd stryk i Ragunda kommun aust i Jämtland i Sverige.

Indalsälven rann tidlegare gjennom den 25 km lange Ragundasjön, og så like ut i eit høgt stryk som då vart kalla Gedungsen eller Storforsen. Det var eit av dei mest imponerande fossefalla i Sverige med eit samla fall på 35 meter og ei stor vassføring. 

På 1700-talet vart det vanleg med tømmerfløyting i området, men Storforsen var eit stort hinder der tømmeret vart skadd eller øydelagd. Magnus Huss, òg kjend som Vildhussen, starta derfor i 1793 ein kanal for å gå om fossen. I løpet av dei neste åra vart kanalen bygd. Kanalen vart grave ut i laus sand og grus, avsetninga frå isbrear, og sanden fall stadig attende i kanalen. For å få vaska bort sanden, demde dei opp ei lita elv i nærleiken, og kvar gong dei opna demninga, vaska vatnet med seg sanden. Vårflaumen 1796 var derimot uvanleg stor, og vatnet grov med seg det lause elvefaret, som raskt vart erodert. Dette førte til at heile Ragundasjön vart tømd for vatn på berre fire timar natt til 7. juni 1796 og ei 15 meter høg flodbølgje vaska nedover elva. Dette førte til store skadar nedover i elva, men ingen mista livet. Alle sedimenta som vart vaska bort enda opp ved utløpet til Indalsälven og Sundsvall-Härnösand lufthamn vart sidan bygd på desse avsetningane. 

Den tørrlagde Storforsen vert i dag kalla *Döda fallet* og er i dag eit naturreservat og ein av dei store turistmåla i kommunen. Kvart år vert det halde eit spel til minne om det som skjedde våren 1796.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Döda Fallet» frå Wikipedia på engelsk, den 22. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Ragundasjön». *Wikipedia* (på svensk). Henta 23. juni 2012.

Koordinatar: 63°3′14″N 16°31′5″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Ivar Medaas** (9. april 1938–7. januar 2005) var ein norsk visesongar og felespelar frå Nordhordland. Medaas budde i Alversund i Lindås kommune i Nordhordland nord for Bergen. I 1963 fekk han gjennombrot som artist med songen «Dar kjem dampen». Medaas sette melodi til songen, som var skriven av Ragnvald Hammer.

Han og kona Kari var kjende under namnet *Vestlandsduoen* som song på strilamål. I 2002 fekk dei målprisen. Medaas opptredde òg saman med Dizzie Tunes, Wenche Myhre og Øystein Sunde.

Fram til 1955 budde han i Alversund, men flytta så ei tid til Oslo. Fem år seinare debuterte han hjå Jens Book-Jenssen og arbeidde deretter på Chat Noir i fire år, og så på ABC Teatret og Oslo Nye Teater i eit år kvar.

Han blir hugsa for visene «Draumen om fred», «Sildefiske på Doggerbank» og «Dar kjem dampen». Ivar Medaas gav òg ut ei plate med tekstar av Herbjørn Sørebø. I 1965 og 1967 deltok han i Melodi Grand Prix, og fekk ein fjerdeplass det eine året og ein femteplass det andre.

Medaas vart rekna som ein av dei beste til å lyfta fram kulturen til strilane.

Medaas fekk hjerneslag i 1995 og vart sidan sittande i rullestol, men i 1997 hadde han trena seg so godt opp at han kunne vere på scena att. I 1998 vart Medaas æresmedlem i Nordhordland Veteranbåtlag for å ha gjort vestlandskulturen kjend, spesielt fjordabåten DS «Oster». I 2001 vann han Gammleng-prisen i klassen veteran.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Plateweb med oversyn over plater med Ivar Medaas
* Æresmedlemmar, Nordhordland Veteranbåtlag Arkivert 2006-06-14 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)

 |
**August Fleischer** (28. september 1841–4. april 1931) var ein norsk jarnbaneingeniør, fødd i Bergen. Han stod i fremste rekke i norsk jarnbanevesen heilt frå 1860-åra og fram mot den fyrste verdskrigen. Både som teknisk fagmann og som administrator gjorde han ein stor og viktig innsats. Han var òg ein aktiv foreiningsmann og mellom initiativtakarane til organiseringa av norske ingeniørar og arkitektar.

### Liv og gjerning

Fleischer var son til ein seinare generalløytnant. I tida 1859-62 utdann han seg til bygningsingeniør ved den polytekniske høgskulen i Karlsruhe i Tyskland. Han fekk arbeid i Statens vegvesen, men allereie i 1863 gjekk han over til jarnbanevesenet, der han skulle kome til å arbeide det meste av sitt yrkesaktive liv. Fram 1871 jobba han som assistentingeniør ved bygginga av Randsfjordbanen, Drammensbanen og Kongsbergbanen.

1871 reiste Fleischer til Sverige, der han var anleggsstyrar for kontraktørfirmaet Sandel & Wessel under bygginga av privatbanen Hallsberg-Motala-Mjällby. År 1874 kom han attende til Noreg og tok del i planlegginga og bygginga av ei rekkje av dei nye jarnbanane som vart bygde på denne tida. Sin viktigaste innsats la han ned ved bygginga av Smaalensbanen (Østfoldbanen), fyrst som avdelingsingeniør og frå 1879 som overingeniør.

Perioden 1883-90 var Fleischer brannsjef i Kristiania. Han gjekk så attende til NSB, og som overingeniør arbeidde han etter rokes ved Solørbanen, Hamar-Selbanen og Hell-Sunnanbanen. I 1897 vart han utnemnd til banedirektør, ei stilling han hadde fram til 1910. Under denne perioden vart Bergensbanen bygd. I dette storverket i norsk jarnbanebygging spelte han ei aktiv rolle både som øvste administrator og som ingeniør, der han var med på å utforme dei tekniske løysingane.

1910-12 var Fleischer fungerande generaldirektør for statsbanane. Der etter var han eit par år kontrollerande ingeniør ved Holmenkollbanen i Kristiania.

Fleischer var i 1874 ein av stiftarane av Den Norske Ingeniør- og Arkitektforening (NIAF), og var ein aktiv foreiningsmann heilt til sine siste leveår. Han var formann i foreininga ein periode i midten av 1880-åra, dessutan ein periode formann i Fellesstyret mellom NIAF og Den Polytekniske Forening. I 1899 vart han utnemnd til æresmedlem i NIAF. Han var formann i den norske avdelinga av det nordiske Järnvägsmannaselskapet 1910–12.

Kjelder
-------

* Norsk biografisk leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon

 |
**Ivar Kornelius Eikrem** (10. august 1898–18. oktober 1994) var ein norsk gardbrukar og politikar frå øya Gossa i dåverande Nord-Aukra herad. Han var ordførar 1945-47 i Nord-Aukra og representerte Arbeidarpartiet på Stortinget i tida 1954-1965.

Eikrem var son til ein gardbrukar og fiskar. Han var sjølv fiskar og arbeidde på gard åra 1913 til 1923, bortsett frå eit år folkehøgskulekurs på Aukra i 1918. I 1923 reiste han til Nord-Amerika, der han var bygningsmann og gardsarbeidar i tre. Han vende heim i 1926, og tok i 1927 over farsgarden på Eikrem. Jamsides dreiv han også fiske.

Frå 1934 var Eikrem med i Nord-Aukra heradsstyre, til dess okkupasjonsmakta avvikla det i 1941. Etter fredsslutninga i 1945 var han med i det gjenoppretta heradsstyret til 1959. Han var 1945-47 ordførar og 1952-59 varaordførar i Nord-Aukra.

Hausten 1953 stod Eikrem på tredjeplass på Arbeidarpartiet si stortingsvalliste i Møre og Romsdal og kom inn på Stortinget med stor margin. Både i 1957 og 1961 fekk han fornya tillit hos veljarane i fylket. Alle tolv sesjonane på Tinget var han med i Sjøfarts- og fiskarkomiteen, og som sekretær i komiteen frå 21. november 1961.

Kjelder
-------

Stortingsbiografi
**August Christian Baumann** (25. mai 1770–3. november 1831) var ein tysk-norsk mineralog, verksstyrar og stortingsmann.

Baumann var fødd i Bodenteich i Lüneburg i Tyskland. Han utdanna seg til farmasøyt og slo seg i ung alder ned i Kristiania, tok til som provisor ved Elefantapoteket. Etter råd frå Bernt Anker studerte han frå kring 1797 mineralogi, fyrst på Kongsberg, deretter i Falun og var så på rundreise til større tyske bergverk. Ved tilbakekomst til Noreg vart han styrar av bergverk som høyrde til under det Ankerske fideikommiss, med Hakadal Verk som det viktigaste. År 1812 vart han bergmeister i austre sønnafjelske distrikt. Frå 1816 var han ein av leiarane i Kongsberg Sølvverk, verksdirektør frå 1824.

Baumann var opphavleg suppleant (varamann) til Stortinget 1821, men møtte då representanten Kofoed hadde sjukdomsforfall. Han var medlem av sju komitear, mellom anna om bergverkslova, om brannforsikring og om skjønns- og takstmenn.

Han døydde på Kongsberg i 1831.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om August Christian Baumann NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Ivar Kristiansson Hognestad** (16. oktober 1888–30. april 1973) var ein gardbrukar og Arbeidarparti-politikar frå Time, stortingsrepresentant 1934-57.

### Liv og gjerning

Hognestad gjekk åra 1908-10 landbruksskulen på Tveit i Nedstrand. Han dreiv farsgarden 1917-1954, og dyrka han mykje opp og var dessutan ein dei fyrste i distriktet som tok til med kulturbeite. Åra 1927-36 var han landbruksansvarleg i stavangeravisa *1ste Mai*, og skreiv elles mange artiklar i ymse aviser og tidsskrift. I 1933 gav han ut boka *Jorden og bøndene*.

Hognestad var medlem av heradsstyret i Time i periodane 1919–22, 1928–40 og 1947–52. Han var styreformann i den lokale trygdekassa og i overlikningsnemnda.

Frå 1930 til 1957 var Hognestad medlem av landsstyret i Arbeidarpartiet. Ved stortingsvalet hausten 1933 vart han vald til stortingsrepresentant for Rogaland fylke og Arbeidarpartiet. Gjennom fleire attval vart han sitjande på Stortinget til 1957. Etter 2. verdskrigen var han sekretær i Finanskomiteen frå 1945 til -52 og formann i same komite i 1953-sesjonen. Den siste fireårsperioden på Tinget leia han Landbrukskomiteen. Han var då, i 1954, saksordførar for framlegget til «Lov om tilskiping av jordbruk». Også leiar 1945-49 av fråhaldsgruppa på Stortinget.

Kjelder
-------


* Norsk Allkunnebok. VI. bandet. 1955
* Stortingsbiografi


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**August Ferdinandt Schumacher** (6. juni 1821–22. september 1896) var ein norsk handelsmann frå Tromsø. Han var stortingsmann 1874-79 frå Finnmark.

Schumacher var son til ein kjøpmann i Tromsø. Sjølv tok han til som fiskekjøpar, reiste då rundt i det nordlege Noreg med eige fartøy. Frå 1846 var han styrar og medeigar i fiskeværa Galten og Bøle på Sørøya i Finnmark, med bustad på Galten i Hasvik herad. I 1870 vart han eineigar av dei to fiskeværa.

Schumacher representerte Finnmark på Stortinget 1874-76 og 1877-79. Han var i begge valbolkane medlem i Næringskomite nr 1, men møtte ikkje på tinget i 1879-sesjonen. I 1875 vart han utpeikt til medlem av ein hamnekommisjonen som vurderte utbyggjinga av hamneanlegg i Finnmark.

Han døydde i fiskeværet Galten, 75 år gammal.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om August Schumacher NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
|  |
| --- |
| **Pinnedyr** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | Seksfotingar Hexapoda |
| **Klasse:** | Insekt Insecta |
| **Underklasse:** | Flygande insekt Pterygota |
| **Infraklasse:** | Neoptera |
| **Overorden:** | Polyneoptera |
| **Orden:** | **Pinnedyr** PhasmidaJacobson & Bianchi, 1902 |

**Pinnedyr** eller **vandrande pinnar** (*Phasmida* eller *Phasmatodea*) er ein orden insekt med ufullstendig forvandling. Dei lever helst i tropiske strøk, og har artar som høyrer med mellom dei største insekta me kjenner til. Gruppa har 2 600 artar, men ingen av desse førekjem naturleg i Nord-Europa.

Kjenneteikn
-----------

Pinnedyr, som òg omfattar vandrande blad, er store til særs store insekt. Dei fleste artane er fire centimeter eller mindre, men somme former kan bli så mykje som 35 centimeter lange. Kroppane deira liknar rettvenger i oppbygnad, og er som regel ganske avlange. Det første brystsegmentet er kort, medan dei to bakerste brystsegmenta er forlenga. Eggleggingsrøyret på bakkroppen er veikt, og haletrådane er utan ledd.

Pinnedyra har vifteforma bakvenger og fråverande eller læraktige korte dekkvenger. Mange artar er òg heilt eller delvis vengjelause - ofte er det slik at berre hannane kan å flyga. Det er i det store og det heile ofte store kjønnsskilnadar innanfor dei ulike artane - ved mange høve har hann og ho fått ulike namn før ein har funne ut at dei i røynda var same art. 

Pinnedyra er meistrar i kamuflasje. Dei fleste etterliknar pinnar, men somme liknar på blad i staden. Hjå nokre av artane er tilmed egga kamuflerte til å likna frø frå planten dyra lever på. Dei er planteetarar med bitande munndelar.

Kjelder
-------

* Norsk Entomologisk Forening
* Brusca & Brusca: *Invertebrates* Sinauer Associates 2002

Bakgrunnsstoff
--------------

* (no) *pinnedyr* hos ArtsdatabankenRedigere på wikidata
* (en) *pinnedyr* i Encyclopedia of LifeRedigere på wikidata
* (en) *pinnedyr* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (en) *pinnedyr* hos Fauna EuropaeaRedigere på wikidata
* (en) *pinnedyr* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Phasmatodea* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Phasmatodea* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* NKC
* BBC Things
* ITIS
* FaunEur
* EOL
* NDL

 |
Delinga av riket til Karl den store.
**Verdun-traktaten** av 10. august 843 delte det karolingiske riket mellom dei tre overlevande sønene til den tysk-romerske keisaren og frankiske kongen Ludvig den fromme.

* Vestfrankarriket gjekk til Karl II, Karl den skalla
* Austfrankarriket gjekk til Ludvig II, Ludvig den tyske
* Midtriket gjekk til Lothar I.

Alle brørne var allereie etablerte i kvart sitt kongedøme, Lothar i Italia, Ludwig i Bayern og Karl i Aquitaine. Lothar fekk den sentrale delen, Låglanda (det noverande Benelux), Lorraine, Alsace, Burgund, Provence og Italia, og som keisar også overherredøme over kongerika til brørne. Ludvig fekk den austlege delen, som utvikla seg til dagens Tyskland, og Karl fekk den vestlege delen, som kom til å utvikla seg til dagens Frankrike.

Sjølv om traktaten ofte blir rekna som byrjinga på slutten til Karl den store sitt rike, reflekterte han i røynda berre fortsetjinga av den frankiske idéen om deleleg arv framfor primogenitur.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Traktaten i Verdun» frå Wikipedia på bokmål, den 15. februar 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
|  |
| --- |
| **Eremittsnipe** |
| EremittsnipeFoto: Len BluminEremittsnipeFoto: Len Blumin |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Eremittsnipe Utbreiinga av Eremittsnipe |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Vade-, måse- og alkefuglar Charadriiformes |
| **Familie:** | Snipefamilien Scolopacidae |
| **Slekt:** | *Tringa* |
| **Art:** | **Eremittsnipe** *T. solitaria* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Tringa solitaria***Wilson, 1813 |

**Eremittsnipe** (*Tringa solitaria*) er ein liten fugl i snipefamilien som hekkar tvers over Nord-Amerika nord for USA, og elles lever i Amerika grovt rekna sør for USA.

Skildring
---------

Denne arten måler 18-21 centimeter, med eit vengespenn på opptil 59 cm og ein kroppsmasse på 31-69 gram. Eremittsnipa framstår som ei kort og stump *Tringa*-snipe, ho har mørk brun rygg, lysegrått hovud og bryst med tette, brune spragler og elles kvit underside. I flukt kan ein observere mørk underside av vengene samt mørk overgump. Ikkje-hekkedrakta syner meir gråleg hovud, nakke og overside. 

Denne snipa har eit svært vidtrekkande utbreiingsområde som dekker det meste av Alaska, Yukon og vestlegaste Nordvestterritoria, nordlege og vestlege Britisk Columbia og tvers over provinsane i Canada, sørom Hudsonbukta, til Labrador. Overvintringsområdet er Sentral- og Sør-Amerika, spesielt i Amazonas-bassenget, og i Karibia. Han er ein veldig sjeldan streiffugl til Vest-Europa. Ein kjend observasjon i Noreg er gjord ved Longyearbyen, Spitsbergen i 2010.

Eremittsnipa er ingen sosial art, ho blir vanlegvis sett åleine under trekket, men nokre gonger i små grupper samla i eigna beiteområde. Ho er i stor grad knytt til ferskvatn, og er ofte funne i område sjeldan nytta av andre vadarar. Dette inkluderer isolerte grøfter og små vassdammar, ofte nær menneske. I hekketida òg opne område med spreidde tre. 

Eremittsnipa legg mest vanleg 4 (3-5) egg i reir gjort av sporvefuglartar oppe i eit tre, til dømes eit gamalt trastreir. Ungane må finne føda sjølv og må hoppe ned på bakken kort tid etter klekking.

Føda er små virvellause dyr, som grashopper, vasslevande insekt, larvar, og nokre gonger små froskar som fuglen søkjer fram og plukkar i gjørma på vandringa langs vasskanten.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Solitary Sandpiper» frå Wikipedia på engelsk, den 15. juli 2016.*

Referansar

1. ↑  Van Gils, J. Wiersma, P. & Kirwan, G.M. (2016). *Solitary Sandpiper (Tringa solitaria)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 15. juli 2016
2. ↑  Solitary Sandpiper Audubon Guide to North American Birds, henta 15. juli 2016
3. ↑  Søk på artsobservasjoner.no den 15. juli 2016

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Eremittsnipe**
**Ivar Hvamstad** (28. september 1878–9. mai 1916) var ein norsk landhandlar frå Brandbu. Han representerte Arbeidarpartiet på Stortinget i 1916. Iver L. Hvamstad var far hans.

Hvamstad gjekk to år på Grans høgre allmennskule og var deretter handelsbetjent i tre år. Han var så landhandlar i Nes i Akershus åra 1898-1904 og dreiv deretter eit landhandleri i Hof i Solør i tida 1904-11. Frå 1911 dreiv han landhandel i Brandval til han døydde fem år seinare.

Hvamstad var mykje aktiv i arbeidarrørsla, heldt foredrag og stifta lag. Han var medlem 1907-10 i heradsstyret i Hof og i skulestyret. Perioden 1910-12 var han varamann til Stortinget frå Solør krins. Ved stortingsvalet 1915 fekk han fast tingsete frå same einmannskrinsen. Han var med i Næringskomite nr 1, men døydde berre fire månader etter at tingperioden tok til.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Stortingsbiografi[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Genealogien til dei greske urgudane
**Erebos** (gresk skrift Ἔρεβος) er eit omgrep frå gresk litteratur i oldtida som kan visa til mørkret i underverda, sjølve underverda eller som eit personleggjort vesen som stod for dette. Erebos er mellom anna omtalt i homeriske dikt og av Hesiod.

Som stad bli Erebos skildra som å liggjande i det ytste vest, ved Okeanos, eller djupt inne i jorda. Det kan vera det første området av underverda dei døde kjem til, og blir ofte brukt med same tyding som Tartaros.

Hesiod omtalar Erebos som eit mytisk vesen som var eit av dei fem første vesena i verda. Han var son av Khaos og bror av Nyx (natt). Med systera fekk han barna Aither (eter), Hemera (dag) og Kharon (ferjemannen i Hades). Andre barn dei skal ha fått i ulike framstillingar er Hypnos (søvn), Geras (guden for alderdom), Thanatos (død), nymfene Hesperidane, skjebnegudinnene Moirai og Styx (elva i Hades).

Erebos har mellom anna gjeve namn til Mount Erebus i Antarktis via skipet HMS «Erebus».

Kjelder
-------

1. ↑  Elizabeth, Alice (1896). *The Sources of Spenser's Classical Mythology*. New York: Silver, Burdett and Company. s. 52, 55.
2. ↑  Morford, Mark P. O. (1999). *Classical Mythology: Sixth Edition*. New York: Oxford University Press US. s. 36, 84, 253, 263, 271. ISBN 0-19-514338-8. , ISBN 9780195143386
3. ↑  Peck, Harry Thurston (1897). *Harper's Dictionary of Classical Literature and Antiquities, Volume 1*. New York: Harper. s. 620.
4. ↑  Rengel, Marian (2009). *Greek and Roman Mythology A to Z*. Infobase Publishing. s. 51. ISBN 1-60413-412-7. , ISBN 9781604134124
5. ↑  Turner, Patricia (2001). *Dictionary of Ancient Deities*. Oxford University Press. s. 170. ISBN 0-19-514504-6. , ISBN 9780195145045
6. ↑  Hesiod, *Theogony* 116–124.

* «Erebos» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 26. januar 2015.
Logo som inkluderer dei tre pilene.
**Tre piler** som peiker nedover mot venstre er eit sosialistisk symbol. Pilene kan vere raude, eller gullfarga om dei står på raud bakgrunn. Somtid er dei omkransa av ein ring som symboliserer einskap i kampen. Dei tre pilene symboliserer då kampen mot kapitalismen, fascismen og reaksjonen. Dei peiker nedover for å symbolisere at desse må nedkjempast, eventuelt at dei byggjer på låge instinkt hos menneska. 

Det var den eksilrussiske sosialdemokraten Sergej Tsjakhotin som introduserte dette symbolet i den tyske arbeidarrørsla i 1932, som eit ledd i kampen mot nazismen. Dei tre pilene vart bruka på flagga til det sosialdemokratiske ordensvernet, og måla over hakekrossen på murvegger og liknande.

Symbolet spreidde seg internasjonalt, og alt same året vart det teke i bruk i Austerrike. Etter oppstanden i Wien i 1934 var slått ned, var landet eit fascistisk diktatur. Men dei radikaliserte sosialdemokratane, som no kalla seg *Revolusjonære Sosialistar* (Revolutionäre Sozialisten), heldt fram kampen i illegaliteten, og bruka dei tre pilene som merke på flygeblad og flagg eller måla på murvegger. Då partiet vart lovleg att etter den sovjetiske frigjeringa i 1945, vart dei tre pilene med ein ring rundt offisielt partisymbol for det som i nokre år framover heitte Det austerrikske sosialistpartiet SPÖ (no Det austerrikske sosialdemokratiske partiet). 

I dag blir symbolet mellom anna nytta av ungdomsforbundet til Det amerikanske sosialistpartiet, Young People's Socialist League.

Kjelder
-------

* Arkivert 2005-02-20 ved Wayback Machine.
* 
* 
* Arkivert 2005-12-18 ved Wayback Machine.
Kunstnarisk framstilling av Pioneer 10
Jupiter fotografert av Pioneer 10
**Pioneer 10** var den første romsonden som er blitt send gjennom asteroidebeltet. Han var og det første romfartøyet til å direkte observere planeten Jupiter. Han vart skoten opp den 2. mars 1972 frå Cape Canaveral Air Force Station Launch Complex 36A

Interstellar ferd
-----------------

### Avstand frå jorda

Fram til den 17. februar 1998 var Pioneer 10 det fjernaste objektet laga av menneska. Denne datoen tok derimot Voyager 1 over den rolla. Den 1. februar 2003 var Pioneer 10 heile 82,19 astronomiske einingar eller 12,30 milliardar kilometer frå sola. 

### Sporing

Det siste signalet frå Pioneer 10 vart fanga opp av Jet Propulsion Laboratory sitt Deep Space Network 23. januar 2003. Dei tre siste lytteforsøka - 14. juli 2002, 5. desember 2002 og altså 22.-23. januar 2003 - kunne ein på Jorda berre så vidt registrere eit særs svakt signal i radioantennene. Signala ein mottok var reine berebølgjer, utan noko telemetri. Siste gong NASA nokon gong tok imot telemetri og data frå sonden, var den 27. april 2002. Det er ingen planar om å gjere nye forsøk på å oppnå kontakt med Pioneer 10.

Pioneer 10 er no på veg mot stjerna Aldebaran i konstellasjonen Tyren. Det vil ta 2 millionar år å komme dit.

Referansar
----------

1. ↑  CNN - Pioneer 10 falls silent after nearly 31 years 25.02.03

Bakgrunnsstoff
--------------

* NSSDC Master Catalog Display: Spacecraft - Pioneer 10 Arkivert 2004-10-14 ved Wayback Machine.
* Spacecraft Escaping the Solar System Arkivert 2007-04-27 ved Wayback Machine. — current positions and diagrams