recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Når elv skifter leie*** er namnet på ei novellesamling skriven av Ingeborg Refling Hagen og utgjeve i 1920. Boka er debuten til Refling Hagen, og vart utgjeven på Steenske forlag. To år etter gjekk ho over til Aschehoug Forlag.

Noveller
--------

* «Margit», ei skildring av ein familie som lever i små kår på Tangen. Set opp det sosiale skiljet mellom "lesarar" og vanlege bygdefolk.
* «Ben-Oline», historia om ei gamal kjerring som berre har att ei tann. Oline var kjent for å utnytte folk på bygda. Mor til Ingeborg, Johanne Hagen, har ei rolle i novella.
* «Barnet», ei skildring av Signe, som får barn utanfor ekteskap og så tek livet av det.
* «Ymgjerd», fortel om tre born som er einsame heime, og som ventar på foreldra ein haustkveld i skogbygda.
* «Låne varme», fortel om småjenta Marte som lyt ut ein haustkveld for å hente eld til heimegrua.
* «Toner» er ei forteljing om Petra, ei seterjente som elska å syngje, og om det harde livet ho fekk.
* «Anders Husmann» handlar om toradarspelemannen Anders, og om korleis han lyt ta seg av det barnet han fekk med ei gardjente.
* «Når Elv skifter leie», den lengste novella i samlinga.

Alle desse forteljingane knyter seg tematisk til det gamle bygdemiljøet på Tangen i Hedmark. 

### Tittelnovella

Tittelnovella fortel om husmannsjenta Eli Bøstua, som reiser frå sørbygda til teneste i nordbygda, og vert gift med ein blekkslagar av taterfolket. Saman får dei sonen Bjørn, som syner seg å vera ein villstyring med sterk hug til fridom. Samstundes utviklar han valdelege drag, og tuktar mor si. Dette blir verre etter at faren døyr tidleg, og Eli lyt oppdra guten aleine. Ho rømer med han gong på gong etter at Bjørn gjer seg til uven med folk i dei ulike bygdelaga. Sistpå, når han er vaksen, reiser han ut, og kjem attende med ei ung jente og to born (det yngste blir fødd i stua til Eli). Det syner seg at Beret, ungjenta er sterkt mishandla av Bjørn, og døyr snart etter at vesleguten kjem til verda. Mor til Beret er gardkjerring og krev at borna skal koma heim til garden hennar, og jagar bort Eli, sidan ho får skulda for at dottera er daud. Eli reiser heim, ribba for alt, og ender opp som halvgalen. 

Denne novella vart seinare teken oppatt i Livsfrisen, der Refling Hagen let Eli drøfte med seg sjølv kva slag oppseding Bjørn skulle hatt, og kva som gjekk gale. Hovudpersonen i Livsfrisen, Ingrid, samanstiller Eli Bøstua med Jomfru Maria, og drøftar «to vegar» eit menneske (mannen) kan få: frelse (Kristus), eller øyding, her synleggjort gjennom Elis son Bjørn.
**Bjarne Flem** (30. september 1914–8. desember 1999) var ein norsk fiskar og politikar for Venstre. Han var stortingsrepresentant frå 1965 til 1973.

Flem vart fødd i Haram og voks opp på Flemsøya i Haram. Han var yrkesaktiv som fiskeskipper frå 1938 til han vart vald inn på Stortinget i 1965. Den høgste utdanninga hans var radio- og kystskippereksamen frå 1943.

I ungdommen var Flem formann i det lokale Ungdomslaget og var òg formann i Flemsøya fiskarlag 1936-1938. Han hadde styreverv i Sunnmøre fiskarlag frå 1948 til 1966, ein del av tida som formann. I 1947 vart han vald inn i kommunestyret i Haram og sat der éin periode, seinare ein periode til frå 1963 til 1966.

Frå 1961 til 1965 var han 1. vararepresentant til Stortinget frå Møre og Romsdal. I 1965 vart han vald inn og sat to periodar på Stortinget, fram til 1973. Då Venstre vart splitta i 1972 høyrde til Flem mindretalet i stortingsgruppa som vart verande i Venstre. Frå 1973 til 1977 var han igjen 1. vararepresentant.

Kjelder
-------

* Biografi på stortinget.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Andrej Andrejevitsj Gromyko** (18. juli 909–2. juli 1989) var ein sovjetisk politikar og diplomat. Han var utanriksminister i Sovjetunionen frå 1957 til 1985. Frå 1983 til 1985 var han medlem av det sovjetiske ministerrådet, frå 1985 til 1988 var han ordførar for Det øvste sovjets presidium. Gromyko var medlem av politbyrået i sentralkomiteen til kommunistpartiet frå 1973 til 1988.

Gromyko var sovjetisk ambassadør i Washington frå 1943 til 1946 og fast representant for Sovjetunionen i Tryggingsrådet 1946–48. Han var viseutanriksminister 1947, første viseutanriksminister 1949–52 og ambassadør i London 1952–53. Etter at Stalin døydde var han igjen første viseutanriksminister 1953–57, utanriksminister 1957–85, og visestatsminister 1983–85. Kort tid etter at Gorbatsjov kom til makta i 1985 blei Gromyko utnemnd til president, ein retrettpost utan reell makt. I 1988 trekte han seg tilbake frå politikken.

Kjelder
-------

1. ↑  «Andrej Andrejevitsj Gromyko», *Store norske leksikon*, 22. oktober 2015, henta 27. januar 2017


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Kvalitetskontroll av flasker med zamzamvatn, heilag vatn frå Mekka. Foto: Mohammed Adow

Testing av plastforsegling av salat.
**Næringsmiddelindustri** er ei industrigrein som produserer næringsmiddel, det vil seie mat og drikke meint for menneske. Dette var tidlegare hovudsakleg mindre verksemder som laga lokalt produserte produkt for ein mindre omkrins, men er blitt stadig tettare knytt til global handel og økonomi. 

Næringsmiddelindustrien er ofte tett regulert i høve til hygiene, merking av innhald og opphav og gjennom ulike subsidiar og avgifter (som importtoll). I Noreg er industrien regulert gjennom matloven som er forvalta av Mattilsynet.

Det finst i dag fleire store fleirnasjonale føretak innan næringsmiddelindustrien, som Nestlé, Unilever og Kraft Foods. 

I Noreg er Orkla (som eig Stabburet og Idun), Gilde og Tine dei største produsentane innan næringsmiddelindustrien. Talet på sysselsette innan norsk produksjon av næringsmiddel har stadig gått nedover mellom anna som følge av internasjonal konkurranse.

Sjå òg
------

* Landbruksindustri

Kjelder
-------


* Ditlefsen, Anne. «Næringsmidler» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Henta 20. april 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* HDS
* NKC
* BNE

 |
Koordinatar: 59°55′0.42600″N 10°43′41.801″E﻿

Slottet og Slottsplassen.
Statuen på Slottsplassen som syner kong Karl Johan til hest.
Vaktstova attmed Slottsparken.
**Slottsplassen** i Oslo er den tilnærma trekanta, opne plassen framfor Det kongelege slottet. Plassen er avgrensa av fasaden på Slottet og av Slottsparken på dei andre sidene, og strekker seg som ein slags trekant ned til ein gangveg som går tvers gjennom Slottsparken mellom Wergelandsveien (i krysset med Holbergs gate) og Henrik Ibsens gate. Her går plassen over i Karl Johans gate.

Frå øvre parten av Slottsplassen går det ein køyreveg ned til Henrik Ibsens gate, og på sida av Slottet er det her er ein port inn til den inngjerda parten av Slottsparken som har namnet Dronningparken. På Slottsplassen, attmed denne porten til Dronningparken, står det ein statue i granitt av Dronning Maud, laga av Ada Madsen (1917- 2009), avduka av kong Olav V i 1959.

Vaktstova for den avdelinga av Hans Majestet Kongens Garde som har vakt ved Slottet ligg attmed Slottsplassen på nordsida, med inngangen mot plassen. Huset er bygd av tre i sveitserstil. Elles går det her gangvegar attmed slottet rett gjennom Slottsparken til Parkveien og diagonalt gjennom parken til krysset mellom Wergelandsveien og Parkveien, og til krysset mellom Uranienborgveien og Parkveien.

Slottsplassen ligg i helling frå Slottet nedetter mot Karl Johans gate, og er dekt med raud sand som i 2013 vart festa til den asfalterte flata med eit kunststoff for å hindre at regnskyll dreg sanden nedetter. På plassen er det bygd ein halvsirkelforma terrasse med balustrade ikring og ei brei trapp ned til arealet nedanfor. På denne terrassen, midt framfor Slottet, står ein ryttarstatue som syner kong Karl III Johan (1763-1844, regjerte frå 1818), som bilethoggaren Brynjulf Bergslien har utforma.

Namnet Slottsplassen skriv seg frå tida då arkitekt Hans Ditlev Franciscus von Linstow planla Slottet og plassen framfor det. Sjølv om namnet Slottsplassen har vore i vanleg bruk i alle åra deretter, vart ikkje namnet formelt vedteke før i 2012. Då vart adressa til Slottet endra frå å vere Henriks Ibsens gate 1 til å verte Slottsplassen 1 (postadressa er berre postnummeret: 0010 Oslo).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Oslo Kommune, byarkivet, Forslag til navnsetting av plass - gjer greie for avgrensinga av Slottsplassen og for namnsettinga.
* Om Slottsplassen på internettsidene til Det norske kongehuset.
* Omtale av statuane kring Slottet på internettsidene til Det norske kongehuset.
* 

* Slottsplassen i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 73°15′S 167°30′E﻿

**Marinerbreen** er ein stor isbre som er over 100 km lang og som heller ned søraust frå platået i Victoria Land, mellom Mountaineer Range og Malta Plateau og som endar ved Lady Newnes Bay i Rosshavet, der han dannar den flytande **Mariner bretunge**. Den nedre delen og innløpet til dalen vart undersøkt i desember 1958 av kaptein John Cadwalader i US Navy og to medlemmar av geolog-gruppa frå New Zealand Geological Survey Antarctic Expedition (NZGSAE), på ein flytur frå isbrytarane USS «Glacier» og USCGC «Staten Island» som låg like utanfor sørenden av Coulman Island, i eit forsøk på å få i land ekspedisjonen på fastlandet. Han vart namngjeven av NZGSAE, 1958–59, som ei hyllest til arbeidet sjømennene gjorde i forskinga og utforskinga av Antarktis.

Kjelder
-------

* U.S. Geological Survey Geographic Names Information System: Marinerbreen
* U.S. Geological Survey Geographic Names Information System: Mariner Glacier Tongue

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Maria Osmarina Marina Silva Vaz de Lima** (fødd 8. februar 1958 i Breu Velho i delstaten Acre) er ein brasiliansk miljøvernforkjempar og politikar. Ho er kjend for sitt vellukka arbeid med å redusere avskoging av Amazonas.

Biografi
--------

Marina Silva vaks opp som eitt av tolv sysken i ein gummitapparfamilie i delstaten Acre i Brasil. 16 år gamal blei ho send til Rio Branco for behandling av hepatitt. På dette tidspunktet var ho framleis analfabet. Seinare jobba Silva som hushjelp. Samstundes lærte ho seg å lese, fekk offentleg skuleplass, og byrja studera historie. I løpet av denne tida blei ho påverka av miljøaktivisten Chico Mendes, og blei sjølv ein forkjempar for regnskogen i Amazonas. I 1994 blei ho som den yngste kvinna nokonsinne vald til senator i Den brasilianske nasjonalforsamlinga. Ho jobba deretter som miljøvernminister i Lula si regjering frå 2003 til 2008, då ho gjekk av i protest mot den aukande motstanden mot antiavskogingsarbeidet. Marina Silva starta si partipolitiske karriere i Partido dos Trabalhadores (Arbeidaranes parti), men gjekk over til Partido Verde (Dei grøne) i 2009. I 2013 melde ho overgang til det brasilianske sosialistpartiet, Partido Socialista Brasileiro. I april 2014 blei ho lansert som Eduardo Campos' visepresidentkandidat ved valet i oktober 2014. Etter at Campos omkom i ei flyulykke 13. august 2014, rykka ho opp som presidentkandidat. Ho fekk tredje flest stemmer i den første valomgangen av presidentvalet, 5. oktober 2014, etter sitjande president Dilma Rousseff og Aécio Neves.

Miljøpolitikk
-------------

Marina Silva har ført ei hard line ovanfor ulovleg skogbruk. I perioden 2004-2007 blei avskoginga redusert med 60 %.

Prisar
------

* Goldman Environmental Prize, 1996
* Champion of the Earth, FN, 2007
* Sofie-prisen, 2009

Referanser
----------

1. 1 2
2. ↑  «Brazil's Marina Silva and Socialists eye 2014 elections.». Henta 6. oktober 2013.
3. ↑  «Brazil: Marina Silva 'to replace' late candidate Campos». BBC. 16. august 2014. Henta 17. august 2014.
4. ↑  «Sofieprisen til Marina Silva». NRK.no. 1. april 2009. Henta 28. oktober 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Marina Silva**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (iba)

 |
**Andreas Schram Olsen** (16. februar 1791–3. april 1845) var ein norsk embetsmann, stortingsmann og forfattar frå Bergen. Han var far til Rolf Olsen.

Andreas Olsen var fødd i Bergen, der far hans i si tid var politimeister. Sjølv vart han student frå katedralskulen i byen i 1810. Han reiste så til København, der han vart cand. jur. i 1813.

I 1814 kom Olsen tilbake til Noreg, vart prokurator året etter. Han vart i 1818 protokollsekretær for Høgsterett, justissekretær for same i 1820. År 1823 vart han byfut i Bergen, og attåt dispasjør i 1824. Frå 1831 til han døydde var han byfut i Larvik og Sandefjord og sorenskrivar i Larvik.

Olsen var stortingsrepresentant for Bergen i 1830, og for Larvik og Sandefjord i 1833. Både i 1830 og 1833 var han president og visesekretær i Lagtinget. I 1830 var han mellom anna formann i Tollkomiteen, i 1833 medlem av Justiskomiteen og av komiteen om kjøpstadskatten. Også til Stortinget 1836 vart han vald, men sa frå seg valet.

Olsen gav ut diktsamlingane *Vaarblomsten*, 1814, og *Digte*, 1816.

Han døydde i Larvik i 1845.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF

 |
**Marine Le Pen** (fødd 5. august 1968) er ein fransk advokat og politikar. Ho har vore leiar av det franske partiet Front National sidan januar 2011. Le Pen er den yngste av dei tre døtrene til Jean-Marie Le Pen, og tok over leiarvervet etter far sin, som hadde leidd partiet sidan det vart etablert i 1972.

Marine Le Pen var presidentkandidat for Front National under presidentvalet i Frankrike 2017. Ho fekk 21,4 prosent av røystene i første runde av valet og kom dermed vidare til den andre runden. 23. april 2017 gjekk ho mellombels av som partileiar for å fokusere på presidentkandidaturen.

Marine Le Pen har lang bakgrunn frå Front National. Ho vart medlem av partiet allereie som attenåring i 1986, og har hatt ei rekke verv før ho til slutt vart partileiar. Valet av Marine Le Pen som leiar av Front National representerte ein kontinuitet i politikken til partien, men Marine Le Pen skil seg likevel frå far sin på einskilde område, ikkje minst i framtoning. Ho har eit uttalt mål om å betre ryktet til partiet, om å modernisere det, gjere det mer stuereint og utvide fokus til å handle om meir enn innvandring og tryggleik. Samstundes forfektar ho dei same prinsippa og har same politiske plattform som føregangaren.

Kjelder
-------

* Espen Løkeland-Stai (14.09.2012). «Marine Le Pen». *Store norske leksikon*. Henta 1. mai 2017.

1. ↑  «Macron og Le Pen videre til andre valgrunde». TV 2. 23.04.2017. Henta 1. mai 2017.
2. ↑  «Marine Le Pen går av som partileder, vil fremstå som nasjonens leder». Document.no. 23.04.2017. Henta 1. mai 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
*Må ikkje forvekslast med Andreas Ove Ugland*.

**Andreas Kjell Lund Ugland** (30. desember 1925–18. april 2019) var ein norsk sivilingeniør, investor og skipsreiar.

Liv og virke
------------

### Bakgrunn

Ugland var son av skipsreiaren Johan Milmar Ugland (1881–1960) og Sara «Sarita» Lund (1892–1981). Han gifta seg med Aud Oda Thompson (1925–2014) i 1952, og fekk tre søner, Johan Benad, Andreas Ove og Knut Axel.

### Karriere

Ugland vart sivilingeniør i 1949 på King's College i Newcastle. I 1951 byrja han å arbeida i Uglands Rederi, som faren åtte. Då faren døydde i 1960, overtok han Uglands Rederi som hovudaksjonær saman med broren Johan Jørgen Ugland med 26 prosent av aksjane kvar. I 1966 oppretta han reiarlaget Ugland Management Co. Han gjekk ut av reiarverksemda i 1996, og han og kona delte formuen med dei tre sønene sine.

Han sat i styret i Det Norske Veritas, Lloyd's of London og American Bureau of Shipping. Han var òg visepresident i Norges Rederiforbund, og president i organisasjonen Intertanko.

Heidersteikn
------------

* Riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden (1984)
* Sjøfartsdirektoratets plakett (1991)
* Kommandør av Republikken Italias fortenstorden
* Æresborgar av byen Numakuma i Japan
* Æresdoktor ved John B. Lacson Foundation Maritime University, Filippinane (2008)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Andreas Ugland» frå Wikipedia på bokmål, den 8. mai 2020.*

1. ↑  «Tidligere skipsreder Andreas Ugland er død». Dagens Næringsliv. 23. april 2019. Henta 23. april 2019.
2. ↑  Andreas Ugland and Jacob Stolt-Nielsen receive honorary doctorates, Intertanko, *Weekly News*, No. 06/2008, 8. februar 2008.

Litteratur
----------

* Birger Dannevig: *Ugland.* *Skipsbyggere – skipsførere – skipsredere gjennom 200 år*, Grimstad 1973
* Gunnar Nerheim; Kristin Øye Gjerde: *Uglandrederiene, verdensvirksomhet med lokale røtter*, Grimstad 1996

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Andreas Kjell Lund Ugland frå *Norsk biografisk leksikon*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon

 |
**Andreas Vincent Stoltenberg** (21. juli 1815–1. juli 1877) var ein norsk gardbrukar, fyrvaktar og stortingsmann frå Trondenes i Troms.

Stoltenberg var son til ein gardbrukar i Trondenes. Han tok over farsgarden, Årnes, og dreiv denne til 1862. Sidan i livet var han fyrvaktar på Hjertholmen fyr i Lødingen i Nordland.

Stoltenberg hadde mange kommunale verv, og var medlem av fleire kongelege kommisjonar; 1855 om Lofotfisket, 1859 om sildefisket i Nord-Noreg, 1861 om handelen i Finmarken og 1877 om hamnestellet.

Frå 1857 til han døydde i 1877 møtte på fleire av stortinga. Han representerte Finmarkens Amt i 1857, 1859-60, 1862-63 og på omframtstortinga 1858 og 1864. Sidan representerte han Nordland 1865-66, 1874-76 og 1877-sesjonen. Stoltenberg var medlem av næringskomite nr 1 i 1857, 1859-60, 1862-63, 1865-66, 1874-77. På omframtstortinget 1858 var han med i bankkomiteen og i 1864 i komiteen som avgjorde senkinga av innsjøen Øyeren. Frå 1875 var han medlem av Lagtinget. I 1860 var Stoltenberg med i sendelaget som deltok på vegner av Stortinget under kongekroninga i Trondheim.

Stoltenberg drukna under bading på Hjertholmen i 1877.

(Fornamnet Anders som er nytta i Lindstøls verk er feil, alle andre kjelder nyttar Andreas, inkludert kyrkjebøker og folketeljingar.)

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* lokalhistoriewiki
* Biografisk informasjon om Andreas Stoltenberg NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Andreas Wenzel** (fødd 18. mars 1958) er ein tidlegare alpin skirennar frå Planken i Liechtenstein som i 1980 vann verdscupen i alpine greiner og elles tok to OL-medaljar i storslalåm, samt tre VM-medaljar i to ulike øvingar i tida 1978-84. Også systrene hans, Hanni og Petra Wenzel, høyrde til verdseliten i alpin skiidrett i 1970- og 1980-åra.

Aktiv
-----

Vinteren 1978 vann Wenzel to storslalåmrenn i verdscupen i alpine greiner. Mellom dei to verdscupsigrane deltok han i VM i alpine greiner 1978 i Garmisch-Partenkirchen, der han fyrst tok sølvmedaljen i storslalåm bakom suverene Ingemar Stenmark og deretter vann kombinasjonsøvinga.

Wenzel vann ein ny sølvmedalje i storslalåm under Vinter-OL 1980 i Lake Placid, endå ein gong vart svenske Stenmark for sterk. Også i kombinasjonen kom Wenzel på andreplass, men sidan den øvinga ikkje stod på OL-programmet men gjaldt som VM-øving, reiste han frå Lake Placid med både ein OL-sølv og ein VM-sølv. Med tre rennsigrar i verdscupen i tre ulike greiner vinteren 1980 og jamt gode plasseringar elles, gjekk han heilt til topps i verdscupen i alpine greiner 1980.

Etter nokre litt svakare sesongar kom Wenzel tilbake i OL-sesongen 1984 med fire sigrar i verdscupen. Under dei olympiske leikane 1984 i Sarajevo vann han bronsemedaljen i storslalåm. 

Den 13. januar 1985 vann han kombinasjonen i Hahnenkamm-renna i Kitzbühel og tok sin 14. og siste siger i eit verdscuprenn. Seks av sigrane kom i kombinasjonsøvinga, fire i slalåm, to i storslalåm og ein i super-G. I alt stod han 47 gongar på pallen etter verdscuprenn.

Kjelder
-------


* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

---

* *Denne artikkelen bygger på «Andreas Wenzel» frå Wikipedia på tysk, den 14. desember 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Andi Wenzel» (på engelsk). Olympedia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC
* Munzinger (sport)

 |
Sonetten *Til eit Astrup-bilete* av Olav H. Hauge er ein ekfrase over måleriet *Vårnatt i hagen* av Nikolai Astrup.  

  

***Til eit Astrup-bilete***  

  

*Kan henda drøymde dei um dette her  

å møtast på ein klote, på ein stad  

der hegg og apal stend i syreblad  

og blømer slik ei dulgrøn vårnatt nær  

  

ved fjorden? Vera saman, planta bær  

og så ein innvigd åker rad for rad  

med urter bak ein steingard som dei la  

kring helga lundar, dei som fyre fer?  

  

Dei er i riket sitt og sår si jord.  

Og vårnatti er ljos av draum og gror.  

Dei legg kje merke til at ein kjem stilt  

  

i snjoskardet og stig på vatnet no.  

Men då dei natta, såg dei månen vod  

i gullserk ute der so unders mildt.*  

**Ekfrase** (or gresk ἔκ-φρασις *ek*, «ut» og *phrasein*, «tale») er eit retorisk omgrep for ein detaljert og visuell skildring av ein stad, ein person eller ein gjenstand, eventuelt også eit hendingsforløp eller ein tidssituasjon. Meir spesielt blir nemninga nytta om ei detaljert skildring av eit kunstverk eller ein kunstgjenstand i ein litterær tekst, og då ofte eit verk frå biletkunsten.

Antikke lærarar i retorikk gav studentane sine opplæring i *descriptio* eller ekfrase, som var ei øving i å skildre noko detaljert og visuelt for på den måten å gjere det synleg for eit publikum. Evna til å gjere dette blei høgt verdsett, og nokre valde å skildre ein allereie eksisterande gjenstand i form av eit kunstverk. Det er truleg difor ekfrase etter kvart også kom til å tyde tekstar skrivne som respons på ein kunstgjenstand. 

Eit klassisk døme på bruk av ekfrase i antikken er skildringa av korleis guden Hefaistos smir Akhilles sitt skjold i 18. song av *Illiaden*. Skildringane av kunstferdige sverd og klede i den norrøne diktekunsten kan også reknast som tidlege døme på ekfrase. Ekfrasen fekk ei blømingstid i romantikken, då forfattarar som Gotthold Ephraim Lessing, med sitt skilje mellom romkunst (biletkunst) og tidskunst (diktekunst), skapa fornya interesse for litterære skildringar av kunstgjenstandar. I denne samanhengen kan ein også nemne Johan Ludvig Heiberg, som gjev poesien forrang over biletkunsten i *Om Malerkunsten i dens Forhold til de andre skjønne Kunster* (1838).

I moderne litteratur er John Keats sitt dikt *Ode on a Grecian Urn* eit kjent døme på ein ekfrase. I den norske bokheimen kan ein mellom anna nemne Andreas Munch sitt dikt *Brudefærden*, som er ei skildring av måleriet Brudeferd i Hardanger av Tidemand og Gude. Vidare kan ein også nemne Wergelands *Jan van Huysums Blomsterstykke* (1840) og *Til eit Astrup-bilete* (1961) av Olav H. Hauge. I nyare norsk dikting er *Meditasjonar over Georges de la Tour* (1990) av Paal-Helge Haugen og *Uten film i kameraet* (2010) av Hanne Bramness to døme på diktsamlingar som inneheld ekfrasar.

Kjelder
-------

* Ekfrase. (1990). I Eide, T. *Retorisk leksikon* (s. 42). Oslo: Universitetsforlaget. ISBN 820-02-11-05-3
* Ekfrase. (2015, 9. desember). I Ridderstrøm, H. *Bibliotekarstudentens nettleksikon om litteratur og medier*. Henta frå  (PDF).

Fotnotar
--------

1. ↑  Hauge H, O. (2008). *Dikt i samling*. Oslo: Det Norske Samlaget. s. 179. ISBN 978-82-521-7195-2.
**Andreas Melchior Glückstad Wiel** (13. juli 1826–19. juli 1900) var ein norsk forretningsmann, næringsdrivar og stortingsmann frå Fredrikshald.

Wiel var son til den dominerande handelsmannen i heimbyen. Sjølv arbeidde han to år på kontoret til ein svoger i Trondheim, og deretter fleire år utanlands hos ulike forretningsmenn. Då han kom tilbake til Fredrikshald vart han eigar av sagbruk og byrja med trelasthandel. Saman med fleire av dei store kaksane i trelasthandelen i Noreg, stifta han Saugbrugsforeningen og var frå 1860 den fyrste disponenten i selskapet. Denne stillinga hadde han i 25 år. Saman med broren Truels Wiel dreiv han Wiels bruk, og arva sidan store skogeigedomar. Han var medeigar i Haldens tændstikfabrik, Haldens ølbryggeri, Haldens bomullsveveri og spinneri og Fredrikshalds meieribolag. Og fram til 1899 var han den fyrste administrerande direktøren i Dalslandsbanen.

Wiel var medlem av bystyret i Fredrikshald frå 1855 og ordførar 1863, 1877-78. Til stortinga 1859-60, 1865-66 og 1868-69 møtte han som representant frå Fredrikshald. På Stortinget var han medlem 1859-60 i Protokollkomiteen, 1862-63 i Protokollkomiteen og Traktatkomiteen, samt sekretær 1868-69 i Bankkomiteen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
*For edderkopparten Otira, sjå Amaurobiidae*.

| Otira |
| --- |
| OtiraviaduktenOtiraviadukten Otiraviadukten |
| Styresmakter |
| Land  Region  Distrikt | New Zealand New Zealand  West Coast  Westland |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2006) | 87 |
| Koordinatar | 42°50′″S 171°34′″E﻿Koordinatar: 42°50′″S 171°34′″E﻿ |
| Tidssone - Ved sommartid | +12 (UTC{{{utc\_skilnad}}}) +13 (UTC) |
| Plassering |
| 

Otira is located in New Zealand

 |

**Otira** er ein liten busetnad om lag sju km nord for fjellpasset Arthur's Pass sentralt på Sørøya på New Zealand. Han ligg ved den vestlege tilkomsten til passet, på ein rygg mellom elvene Otira og Bealey høgt oppe i Søralpane. Innbyggjartalet i Otira og nærområdet var 87 under folketeljinga i 2006, ein oppgang på 30 frå 2001.

Dette var opphavleg ein skyss-stasjon på vegen mellom regionane Canterbury og West Coast. Jarnvegslinja vart bygd frå Greymouth til Otira, medan sjølve passet vart trafikkert med hesteskyss inntil jarnvegstunnellen, Otira Tunnel opna i 1923. Under anleggstida (1907 - 1923) husa Otira om lag 600 arbeidarar og familiane deira. På 1950-talet hadde sjølve byen eit folketal på kring 350, men dette gjekk ned til 11 i 1988, og steig att, til ein viss grad, til 44 i 2010. 

Bygningsmassen består hovudsakleg av gamle jarnvegshus, mange av desse vart bygde i Hamilton og skipa til Sørøya for å verta bygde opp att på staden. I tillegg til jarnvegsstasjonen er her ein pub, ein brannstasjon og 18 hus, 14 av desse busette i 2010. 

Jarnvegsstasjjonen i Otira.
Nær byen ligg to større ingeniørbragder: Otira Tunnel og Otira Viaduct.

Otiraviadukten
--------------

Ovanfor byen ligg Otira Viaduct. Denne vart bygd ferdig i 1999, og spenner over ei strekning på 440 meter med ustabil grunn, og erstattar ein smal svinget og farleg vegstrekning som var utsett for snø- og jordskred og vegstengingar.

Referansar
----------

1. ↑  NZ Quickstats Statistics New Zealand
2. 1 2  «For sale: WestCoast Town with 44 people». TVNZ One News. 25. juni 2010. Henta 11. desember 2012.

* *Denne artikkelen bygger på «Otira» frå Wikipedia på engelsk, den 11. desember 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Historikkk om Otira. Arkivert 2013-02-10 ved Wayback Machine.
* Otira i dag. Arkivert 2013-02-10 ved Wayback Machine.
* Forteljingar om livet i Otira. Arkivert 2012-07-17 ved Wayback Machine.
* Foto av signal på jarnvegslinja ved Otira ca. 1926.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Marina Viktorovna Bazanova** (25. desember 1962–27. april 2020) var ein ukrainsk handballspelar frå Kiev som vart trefaldig verdsmeister med Sovjetunionen i tida 1982-90 og frå 1981 til -88 vann meisterligaen seks gongar med Spartak Kiev.

Bazanova var høgre kantspelar på både Sovjetunionen sitt landslag og på Spartak Kiev i over ti år. I 1981 var ho med å vinne Meisterligaen 1981 og året etter vart ho verdsmeister fyrste gongen då det sovjetiske landslaget vann VM-finalen mot vertslandet Ungarn. Sidan forsvarte Sovjetunionen og Bazanova VM-tittelen i 1986 såvel som i 1990. Meisterligapokal nummer to tok ho og Spartak Kiev i 1983, medan laget åra 1985-88 sopa med seg alle fire pokalane i meisterligaen. Bazanova deltok i Sommar-OL 1988 og 1992, der ho var med å vinne bronsemedalje i begge leikane, i Barcelona 1992 etter å ha tapt semifinalen mot Noreg med eitt mål. Nett i Barcelona fekk ho plass på All-Star-laget.

Ho døydde i Bremen i Tyskland.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marina Bazanova» frå Wikipedia på fransk, den 14. desember 2017.*

* «Marina Bazanova» (på engelsk). Olympedia. Henta 13. mars 2023.
Koordinatar: 13°57′N 44°11′E﻿

**Ibb** (arabisk إب, *Ibb*) er eit guvernement i Jemen. Det ligg i innlandet sør i landet med Ta'izz guvernement i sørvest, Ad Dali' guvernement i søraust, Dhamar guvernement i nord, og korte grenser til Al Bayda' guvernement i aust og Al Hudaydah guvernement i vest. Det har eit areal på 5 344 km² og eit folketal estimert til kring 1 665 000 i 2004, som gjer det til det tettast folkesette guvernementet i Jemen utafor San'a by.

Det administrative senteret er Ibb, som i lag med Jibla er viktige historiske byar. Provinsen har mange turistmål som Yareem, Ba'dan og Al-Sabrah. Ibb ligg på sørvestsida av skrenten opp til dei jemenittiske høglanda, med bratte fjell til Ta'izz og kystsletta Tihama. Det er òg imponerande utsyn mot det 3 070 meter høge Jebel Sabir i sør.

Landsbygda i Ibb guvernement.
Området fangar den sørvestleg monsunen i dei øvre luftlaga frå april til oktober og er det våtaste området i heile Arabia. Årsmiddelnedbøren er truleg over 1 000 mm og somme estimat gjev så mykje som 1 500 mm. Det er lite regn frå november til februar, men resten av året kjem det minst 100 mm kvar månad. Temperaturane er høge, i snitt kring 30 °C om dagen, medan nettene er kjølige. 

På grunn av det rike regnfallet, er Ibb kjend som «den frodige provinsen». Nesten heile området av guvernementet utafor byområda er dyrka opp, trass i det bratte terrenget, og mange av avlingane er store for eit så lite område. Khat er særleg viktig, men kveite, bygg, sesam og durra er dei viktigaste matkjeldene for folk utafor Ibb by. Sofistikerte system for å lagre og fordele vatn gjer at avlingane kan dyrkast i tørketida òg. 

Det velutvikla jordbruket gjer at Ibb har ein særs tett folkesetnad på landsbygda, med så mange som opp til 500 personar per kvadratkilometer i dei våtaste områda.

Distrikt
--------

* Al Dhihar-distriktet
* Al Makhadir-distriktet
* Al Mashannah-distriktet
* Al Qafr-distriktet
* Al Udayn-distriktet
* An Nadirah-distriktet
* Ar Radmah-distriktet
* As Sabrah-distriktet
* As Saddah-distriktet
* As Sayyani-distriktet
* Ash Sha'ir-distriktet
* Ba'dan-distriktet
* Dhi As Sufal-distriktet
* Far Al Udayn-distriktet
* Hazm Al Udayn-distriktet
* Hubaysh-distriktet
* Ibb-distriktet
* Jiblah-distriktet
* Mudhaykhirah-distriktet
* Yarim-distriktet

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ibb Governorate» frå Wikipedia på engelsk, den 29. mai 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Statistical Yearbook 2011». Central Statistical Organisation. Arkivert frå originalen 9. oktober 2012. Henta 28. mai 2016.

| * v
* d
* e
Guvernement i Jemen |
| --- |
| Abyan**·** Aden**·** Al Mahrah**·** Hadramaut**·** Lahij**·** Shabwah**·** Ad Dali'**·** 'Amran**·** Al Bayda**·** Al Hudaydah**·** Al Jawf**·** Al Mahwit**·** Amanat Al Asimah**·** Dhamar **·** Hajjah**·** Ibb**·** Ma'rib**·** Raymah**·** Saada**·** Sana'a**·** Taiz**·** Sokotra |  |
**Iannis Xenakis** òg **Yannis** (fødd 29. mai 1922 i Brăila i Romania, død 4. februar 2001 i Paris) var ein gresk-fransk komponist og arkitekt. Han var innan arkitekturen ein elev av mellom andre Le Corbusier og av Olivier Messiaen innan musikk.

Biografi
--------

Xenakis i 1975
Han var utdanna som ingeniør og deltok i den greske motstandskampen under den andre verdskrigen. Etter krigen, i 1947, busette han seg i Paris, der han studerte musikk med mellom andre Olivier Messiaen. I 1950-åra var han ei stund assistent for arkitekten Le Corbusier og i lag med han bygde dei Philips-paviljongen ved verdsutstillinga i Brussel i 1958.

Innan musikken vart Xenakis kjend for teoriane sine om samband mellom musikk og matematikk, fysikk og arkitektur, og særleg er namnet hans knytt til såkalla stokastisk musikk, der heilskapen i verket kan vere forutsigbart, medan detaljane byggjer på tilfeldigheiter. 

Av komposisjonane hans finn ein *Metastasis* (1953–54), *Pithoprakta* (1955–56), *Stratégie* (1959–62), *Polytope* (1967) og *Tuorakemsu* (1990). *Pléiades* (1978) er for seks slagverk, Nekuïa (1980) for kor og orkester. Han skreiv òg musikk for scenen.

Kjelder
-------

* «Yannis Xenakis» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Marina Ivanovna Tsvetajeva** (9. oktober 1892–31. august 1941), var ein russisk poet og forfattar som var knytt til dei litterære symbolist- og akmeismerørslene.

Liv og gjerning
---------------

Tsvetajeva var dotter til ein historieprofessor og ei mor som hadde lese mykje. Då mora fekk tuberkulose flytta familien år 1902 til Sveits, der mora døydde i 1906. Tsvetajeva lærde seg fransk og tysk og studerte i 1908 litteraturhistorie ved Sorbonne i Paris. Hennar fyrste diktsamling, *Kveldsalbum*, vart publisert i 1910.

Under vitjingar ved Svartehavet trefte ho kadetten Sergej Efron. Dei to gifta seg i 1912 og fekk to døtrer. Familien budde på Krim fram til den russiske revolusjonen i 1917. Efron vart då stasjonert i Moskva. Etter revolusjonen slutta han seg til kvitegardistane. Dei neste fem åra budde Tsvetajeva i Moskva. Tilhøva var vanskelege, med svolt og sjukdom, og eine dottera døydde.

I 1922 klarte familien å forlate Sovjetunionen. Dei budde fyrst i Berlin, sidan i Praha og frå 1925 til -39 i Paris. Åra frå 1923 til 1932 fekk Tsvetajeva gitt ut tre diktsamlingar. Etter ho skreiv eit rosande brev til den kommunistiske poeten Vladimir Majakovskij, vart ho frosen ut av dei russiske emigrantane og arbeida hennar vart ikkje lenger prenta i emigrantavisa *Siste Nyhende*. Ektemannen og dottera Alja vart med åra positive til den sovjetiske kommunismen, noko som førte til at Efron byrja spionere for NKVD. År 1937 vende dottera tilbake til Russland, seinare same året også Efron. Han hadde då flykta frå det franske politiet, som ettersøkte han for mord på ein russisk avhoppar.

I Russland vart både Efron og Alja skulda for spionasje, Efron vart skoten i 1941 og Alja dømd til åtte års fengsel. Tsvetajeva evakuerte omtrent samstundes til Jelabuga i Tatarstan, der ho same året hengde seg. Dottera Alja slapp fri fyrst då Stalin døydde.

Stalinregimet aksepterte ikkje Tsvetajevas eksentriske, inn i mellom seksuelt ladda verk. Fyrst ut på 1960-talet vart forfattarskapen hennar teken fram att i Sovjetunionen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marina Tsvetajeva» frå Wikipedia på engelsk, den 6. februar 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | Originaltekst av **Marina Tsvetajeva** ved Wikisource (ru). |

Om Tsvetajeva på norsk
* Bjørg Vindsetmo: Nærmest hjertet. 2001

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Ian Callaghan i 2016
**Ian Robert Callaghan** (fødd 10. april 1942) er ein engelsk tidlegare fotballspelar som frå 1960 til 1978 spelte for Liverpool FC. Han var med om å vinne fem ligameisterskap i tida 1964-77, FA-cupen 1965 og 1974, UEFA-cupen 1973 og 1976 og Europacupen 1977. Callaghan spelte 640 ligakampar for Liverpool, meir enn nokon annan. Han skåra 49 ligamål.

Karriere
--------

### Klubbspel

Callaghan var i mange sesongar vengspelar på Liverpool, siste åra spelte han i ei offensiv midtbanerolle. Han fekk sin debut vinteren 1960 då Liverpool tevla i andredivisjon. Våren 1964 vann Liverpool ligameisterskapen, i ein sesong der Callaghan spelte alle ligakampane. To år seinare gjentok Callaghan og Liverpool prestasjonane og sikra ein ny ligatriumf. I mellomtida sigra Liverpool med 2–1 over Leeds United i FA-cupfinalen 1. mai 1965. Frå 1972 hevda Liverpool seg heilt i toppen av engelsk og europeisk fotball. Callaghan var med då klubben i 1973 vann både ligameisterskapen og UEFA-cupen, FA-cupen 1974, i 1976 så vel ligameisterskapen som UEFA-cupen, samt våren 1977 då laget vann både ligaen og europacupfinalen, den siste etter siger 3–1 over Borussia Mönchengladbach på Stadio Olimpico i Roma.

Frå 1978 til -80 var Callaghan Swansea-spelar, var med å rykke opp frå tredjedivisjon i 1979.

### Landslagsspel

Callaghan spelte 4 landskampar for England, 2 sommaren 1966 og 2 hausten 1977. Han var med i VM-troppa 1996 og spelte mot Frankrike i gruppespelet. Ingen landslagsmål.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ian Callaghan» frå Wikipedia på engelsk, den 15. mai 2021.*
* eu-football


| * v
* d
* e
England sitt landslag – VM i fotball 1966 (verdsmeistrar) |
| --- |
| 
* 1 Banks
* 2 Cohen
* 3 Wilson
* 4 Stiles
* 5 J. Charlton
* 6 Moore (kaptein)
* 7 Ball
* 8 Greaves
* 9 B. Charlton
* 10 Hurst
* 11 Connelly
* 12 Springett
* 13 Bonetti
* 14 Armfield
* 15 Byrne
* 16 Peters
* 17 Flowers
* 18 Hunter
* 19 Paine
* 20 Callaghan
* 21 Hunt
* 22 Eastham
* Landslagstrenar: Ramsey

 | Flagget til England |
|  |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
**Frank Hansen** (fødd 4. august 1945) er ein norsk tidlegare roar og olympisk meister frå Tøyen i Oslo. Han rodde ofte saman med veslebroren Alf Hansen.

Karriere
--------

Frank Hansen var innom både ski og bryting før han enda opp med roing som "sin" idrett i 1962. Han dreiv mykje med einarroing fram til 1970-talet, og deltok i internasjonale roarregattaar i Ratzeburg og Luzern. På denne tida hadde ikkje nordmenn delteke i desse tevlingane tidlegare. Under sommar-OL 1972 i München rodde Hansen dobbeltsculler saman med Svein Thøgersen, og dei tok olympisk sylv. Etter dette vart det veslebroren Alf Hansen som vart Frank sin faste makker. 

I 1975 vart brørne Hansen for fyrste gong verdsmeistrar i dobbeltsculler, og vann for dette Morgenbladets gullmedalje. Brørne deltok i Sommar-OL 1976 i Montreal og tok gull i dobbeltsculler; den einaste gullmedaljen Noreg fekk i leikane dette året. For denne sigeren vann dei Fearnleys olympiske ærespris same året. Også i åra 1978 og 1979 vart brørne verdsmeistrar.

Då Noreg i 1980 boikotta Sommar-OL 1980 i Moskva, la Frank Hansen opp som profesjonell roar. Då hadde han vunne olympisk gull og sylv, tre VM-gull, samt fleire andre medaljar. Etter at han la opp, vart Frank Hansen norsk landslagstrenar i roing.

Prisar
------

* 1975: Morgenbladets gullmedalje
* 1976: Fearnleys olympiske ærespris
* 1976: Æresmedlem i Ormsund Roklub.

Kjelder
-------

* NBL-artikkel om Frank Hansen, skriven av Matti Goksøyr.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
**Othmar Schneider** (27. august 1928–25. desember 2012) var ein austerriksk alpin skirennar og seinare pistolskyttar frå Lech i Vorarlberg som vann ein gullmedalje og ein sølvmedalje i dei apine greinene under vinterleikane i Oslo i 1952.

Aktiv
-----

### Alpinidrett

Schneider tok sølvmedaljen i utforrennet på Norefjell under Vinter-OL 1952, slått av italienaren Zeno Colò med 1,2 sekund. Tre dagar seinare vart han olympisk meister då han vann slalåmrennet i Rødkleiva, 1,2 sekund framom Stein Eriksen og 1,7 sekund føre Guttorm Berge.

I VM i alpine greiner 1954 i Åre kom Schneider på delt fjerdeplass i storslalåm. Han deltok i slalåm under Vinter-OL 1956 i Cortina d'Ampezzo, der han enda som tolvtemann.

### Skyting

Etter nokre år som profesjonell skirennar byrja Schneider med konkurranseskyting med pistol. Perioden 1965-75 deltok han i fleire internasjonale meisterskap, høgdepunktet kom då han med Austerrike sitt lag i fripistol tok bronsemedalje under verdsmeisterskapen i Thun i Sveits.

Kjelder
-------

* 

* (en) Othmar Schneider – Profil og resultatoversikt i olympiske konkurransar på *sports-reference.com*.

* *Denne artikkelen bygger på «Othmar Schneider» frå Wikipedia på tysk, den 28. desember 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
**Rafer Lewis Johnson** (18. august 1935–2. desember 2020) var ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar, fødd i Hillsboro i delstaten Texas. Han vart olympisk meister i tikamp i 1960, fire år etter han tok sølvmedaljen i den tilsvarande tevlinga under Sommar-OL 1956.

Aktiv
-----

Rafer Johnson i Roma i 1960
Johnson deltok fyrste gongen i ei tikamp-tevling i 1954.Ii mars 1955 vann han tikampen ved dei panamerikanske leikane i Mexico-byen, framom landsmannen Bob Richards. Tre månader seinare, i sin fjerde tikamp, sette Johnson ny verdsrekord då han i Kingsburg i California sanka 7 985 poeng, 96 fleire enn Bob Mathias hadde makta. Verdsrekorden hans stod i nær tre år. Sommaren 1956 vann Johnson USA-meisterskapen i Crawfordsville med 199 poeng til gode på Milt Campbell. Under Sommar-OL 1956 i Melbourne sist i november var Johnson hemja av ein kneskade. Likevel sikra han seg sølvmedaljen i tikampen, slått med 350 poeng av landsmannen Campbell. 

Kneskaden gjorde at Johnson stod over 1957-sesongen. Den 28. juli 1958 tok han tilbake verdsrekorden under landskampen Sovjetunionen – USA i Moskva, der han med 8 302 poeng forbetra verdsrekorden med nærare 300 poeng. Samstundes som han sletta den ferske, 6 veker gamle rekorden til Vasilij D. Kuznetsov, vann han klart mot same Kuznetsov. I mai 1959 tok likevel Kuznetsov tilbake rekorden då han oppnådde 8 357 poeng under eit stemne i Moskva. Johnson var ikkje aktiv i 1959, etter som han vart skadd i ryggen i ei bilulykke.

I sin siste sesong, OL-sesongen 1960, tok Johnson tilbake verdsrekorden i tikamp. I AAU-meisterskapen i Eugene i delstaten Oregon den 8. og 9. juli 1960 presterte han å plukke heile 8 683 poeng (7 982 etter dagens tabell). Høgdepunktet kom likevel to månader seinare, den 5./6. september i Roma. Etter ei jamn olympisk tevling mot treningskollegaen, Yang Chuan-Kwang frå Taiwan, vann Johnson den olympiske gullmedaljen med ein margin på 58 poeng. Den same Yang sletta Johnson sin verdsrekord våren 1963.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1956 i Melbourne: Sølvmedalje – 7 87 poeng, bakom Milt Campbell (7 937)
* OL 1960 i Roma: Gullmedalje – 8 392 poeng, framom Yang Chuan-Kwang (8 334)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rafer Johnson» frå Wikipedia på engelsk, den 28. mai 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
Mariner 9
**Mariner 9** var ei romsonde i det amerikanske Mariner-programmet. Romsonden vart skoten opp 30. mai 1971 og nådde planeten Mars i midten av November same år. Mariner 9 var den første menneskeskapte objektet som vart sendt i bane rundt ein framand planet, før hadde romsondene berre flydd forbi målet og vidare utover solsystemet.

Målsetjingar
------------

Mariner 9 skulle fortsette studien av atmosfæra som Mariner 6 og 7 byrja med, romsonden skulle og kartleggje over 70 % av marsoverflata frå ei lågare høgd (1500 kilometer) og større oppløysing (100 - 1000 meter per piksel) enn nokon tidlegare marssonde. Ein infraraudt radiometer skulle søkje etter varmekjelder som bevis på vulkansk aktivitet. Den skulle og studere temperaturforandringar. Dei to marsmånane Phobos og Deimos skulle òg undersøkjast.

Resultat
--------

När Mariner 9 kom till Mars var atmosfæra så fylt av støv at oveflata ikkje kunne sjåast. Denna uventa situasjonen viste fordelane med å studere ei planet medan ein gjekk i bane rundt den, istaden for å berre flyge forbi. Datamaskina om bord Mariner 9 vart programert til å utsettje fotograferinga eit par månader til støvet hadde lagt seg. Etter 349 døgn hadde Mariner 9 sendt 7329 bilete av meir enn 80 % av Marsoverflata og fotografert begge marsmånane.

Etter at romsonden tømte all drivstoff som opprettheld høgde, vart den slått av den 27. oktober 1972. Mariner 9 går framleis i bane rundt Mars, men vil etterkvart nå atmosfæra rundt år 2022.

Det enorme riftdalen Valles Marineris er døypt etter Mariner 9 som oppdaga den.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mariner 9 Mission Profile Arkivert 2012-07-31 ved Wayback Machine. by NASA's Solar System Exploration
* NSSDC Master Catalog: Spacecraft - Mariner 9 Arkivert 2004-10-24 ved Wayback Machine.
* NASA-JPL Guide to Mariner 9 Arkivert 2012-02-11 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| **Mariner-programmet** | Mariner 2Mariner 2 |
| Førre ferd: Mariner 8 | Neste ferd: Mariner 10 |
| Mariner 1 | Mariner 2 | Mariner 3 | Mariner 4 |  Mariner 5 | Mariner 6 og 7 | Mariner 8 | Mariner 9 | Mariner 10 |
Eit landsbykapell i Franken
Våpenskjoldet til Franken
Franken i dag: Det meste høyrer til Bayern, medan mindre område høyrer til Baden-Württemberg, Thüringen og Hessen
**Franken** er ein region som no ligg i dei to tyske delstatane Bayern og Baden-Württemberg. Området var sete for dei saliske tysk-romerske keisarane, og vert rekna som eit av dei fem opphavlege kjernehertugdøma som utgjorde det gamle tyske rike. Området strekte seg langt nordover i Tyskland, austover inn i Austerrike og inn i Frankrike i ein periode. I løpet av mellomalderen og den tidlege moderne perioden kom mykje av det øvre Franken under erkebispedømet Bamberg, Würzburg og Fulda, særleg dei delane som hadde vore del av Thüringen.

Dei tre største byane i Franken er Nürnberg, Würzburg (begge i Bayern) og Heilbronn (Baden-Württemberg).

I 1803 annekterte Napoleon den søraustlege delen av Franken til Bayern, som vart opphøgd til eit kongerike, og områda høyrer framleis til Bayern. Kulturelt skil det seg til ein viss grad frå det eigentlege Bayern; til dømes er Franken overvegande protestantisk, medan Bayern elles er katolsk. Mange frankarar liker ikkje å kalle seg bayerar.

Den bayerske del av Franken er inndelt i tre administrative område:

* Unterfranken
* Mittelfranken
* Oberfranken.

Flagget til Franken er raudt og kvitt.

Sjå òg
------

* Austfranken
* Frankisk språk
* Francke

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Franken» frå Wikipedia på bokmål, den 18. november 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC

 |
Koordinatar: 21°27′29″N 39°51′41″E﻿

**Jabal al-Nour** (òg skrive **Jabal an-Nur** eller **Jabal Nur**), som på arabisk جبل النور tyder «Lysfjellet» eller «Opplysningsfjellet», er eit fjell nær Mekka i Saudi-Arabia. Det er eit av dei mest populære turistmåla i Mekka. Den kjende *Ghar-E-Hira* eller Hiragrotta ligg i fjellet. Grotta er ganske lita, berre nokre meter lang og brei. Fjellet er 642 moh, men turen til grotta tar likevel rundt to timar og er strevsam. Både fjellet og grotta er særs viktige for muslimar verda over. Den islamske profeten Muhammed skal i lange tider har meditert i grotta og ein trur at det var her han fekk den første openberringa frå erkeengelen Gabriel.

Namn
----

Inngangen til Hiragrotta i fjellet.
Sidan dette er sagt å vere staden der Muhammed fekk dei første versa i Koranen, fekk fjellet namnet «Jabal-al-Nour». *Jabal* tyder «fjell» på arabisk og *Nour* eller *Noor* tyder «lys» eller «opplysning».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jabal al-Nour» frå Wikipedia på engelsk, den 8. mars 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Jabal al-Nour (The Mountain Of Light) and Ghar Hira (Cave of Hira)». *16. september 2015*.
2. ↑  Mubārakfūrī, Ṣafī -R. Ar-Raheeq Al-Mak̲h̲tūm = The Sealed Nectar: biography of the noble prophet. Riyadh, Saudi-Arabia, 2002. Print.
3. ↑  Weir, T.H.; Watt, W. Montgomery. «Ḥirāʾ.» Encyclopaedia of islam, Second Edition. Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel, W.P. Heinrichs. Brill Online, 2013. Reference. Augustana College. 07. oktober 2013 <

Bakgrunnsstoff
--------------

* 3D-bilete av Hiragrotta