recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Det bhutanske flagget.
**Det bhutanske flagget** er skrådelt gult og oransje, med ein oppstigande drake i skrålinja. Proporsjonane er 2:3. 

Den safrangule fargen i flagget til Bhutan symboliserer kongen, som berar av den verdslege makta. Den oransje fargen står for buddhismen. 

Bhutanarane kallar sjølve landet sitt for *Druk Yul - toredrakens land*. Draken har vore brukt som symbol for landet heilt sidan ca. 1200. Draken har juvelar i klørne som eit uttrykk for rikdom og fullkome.

Historie
--------

Ein tidleg, kvadratisk versjon av flagget vart brukt i 1949, ved ein seremoni knytt til underteikninga av avtalen mellom India og Bhutan. Fargane var til dels dei same som i dag, men draken var grøn. Ein ny versjon vart tatt i bruk i 1956: kvit drake, og raudbrun og skarp gul farge.

Det er uvisst når dagens versjon vart innført, men styresmaktene i landet seier at den dåverande kongen Jigme Dorji Wangchuk fastsette dagens fargar i 1968 eller 1969. Skikken med å heise flagget framfor offentlege bygg vart innført av kongen i 1968, og eit flaggreglement vart vedteke av nasjonalforsamlinga i 1972.

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Origin and Description of the National Flag and Anthem of the Kingdom of Bhutan pdf-bok, 43 sider - med bilete av tidlegare versjonar
* Flags of the world

| * v
* d
* e
Asiatiske nasjonalflagg |
| --- |
| Afghanistan**·** Armenia**·** Aserbajdsjan**·** Aust-Timor**·** Bahrain**·** Bangladesh**·** Bhutan**·** Brunei**·** Burma**·** Dei sameinte arabiske emirata**·** Filippinane**·** Georgia**·** India**·** Indonesia**·** Irak**·** Iran**·** Israel (Palestina)**·** Japan**·** Jemen**·** Jordan**·** Kambodsja**·** Kasakhstan**·** Kina (Hong Kong**·** Macao) Kirgisistan**·** Kuwait**·** Kypros**·** Laos**·** Libanon**·** Malaysia**·** Maldivane**·** Mongolia**·** Nepal**·** Nord-Korea**·** Oman**·** Pakistan**·** Qatar**·** Russland**·** Saudi-Arabia**·** Singapore**·** Sri Lanka**·** Syria**·** Sør-Korea**·** Tadsjikistan**·** Taiwan**·** Thailand**·** Turkmenistan**·** Tyrkia**·** Usbekistan**·** Vietnam |
Koordinatar: 77°29′S 169°3′E﻿

**Dibble Peak** er eit fjell som ligg 2,3 nautiske mil sørvest for Post Office Hill i Kyle Hills på Ross Island. Fjellet har ei høgd på kring 1100 moh og markerer det høgaste og sørvestlegaste punktet på Warren Ridge. Etter forslag for P.R. Kyle, vart det namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (2000) etter Raymond R. Dibble, ein geofysikar ved Victoria University of Wellington på New Zealand, som vitja Cape Crozier i 1962–63. Han gjorde seismiske og vulkanske observasjonar av Mount Erebus i løpet av 1970-åra, og var 1980–86 med på starten av International Mount Erebus Seismic Study og sidan Mount Erebus Volcano Observatory.

Kjelder
-------

1. ↑  «Dibble Peak». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 20. oktober 2012.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Dibble Peak» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Det bahrainske flagget,  proporsjon 3:5.
**Det bahrainske flagget** er raudt og kvitt med fem trekantspissar i skiljet mellom fargene. Flagget i si noverande form vart innført som nasjonalflagg i Bahrain i 2002, då fleire spissar vart endra til fem. Flagget blir nytta i uendra form som nasjonalflagg på land, handelsflagg, statsflagg og orlogsflagg.

Symbolikk
---------

Den raude fargen skal symbolisera den muslimske gruppa kharijitar. 

Dei fem kvite spissane står for dei fem søylene i islam.

Soge
----

Det eldste kjende flagget frå Bahrain var heilt raudt. Det kvite feltet kom til som ei stripe på 1800-talet under britisk press, som teikn på at Bahrain hadde inngått forbund om å gjere slutt på sjørøvaråtak på handelsskip. Alle vennlegsinna statar i Persiabukta la til ein kvit bord. Frå 1832 brukte Bahrain brukte trekantspissar langs borden. Same året vart det også utforma eit nasjonalt våpenskjold.

Opphavleg hadde flagge tjueåtte kvite spissar, men dette vart redusert til åtte i 1972 og vidare til fem i 2002. Landet endra då status frå emirat til kongedømme, og fekk også eit noko endra flagg og eit nytt kongeflagg. Dette flagget er basert på nasjonalflagget, men har to kvite striper langs øvre og nedre kant, i tillegg også ei kongekrone i gult i øvre felt.

* Flagg brukt før 1820.Flagg brukt før 1820.
* Flagg brukt mellom 1820 og 1932.Flagg brukt mellom 1820 og 1932.
* Flagg brukt mellom 1932 og 1972.Flagg brukt mellom 1932 og 1972.
* Flagg brukt mellom 1972 og 2002.Flagg brukt mellom 1972 og 2002.
* Kongeflagget sidan 2002.Kongeflagget sidan 2002.

Liknande flagg
--------------

Det qatarske flagget er raudt og kvitt med ein liknande sikksakkbord, men har ein djupare raudfarge.

Kjelder
-------

* *Album des pavillons nationaux et des marques distinctives. National flags and distinctive markings*, Service hydrographique et océanographique de la marine, Brest, 2000
* *Complete Flags of the World*, Dorling Kindersley, femte utgåve 2008.
* Bahrain: History of the National Flag ved *Flags of the World* (flagspot.net)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Det bahrainske flagget**

| * v
* d
* e
Asiatiske nasjonalflagg |
| --- |
| Afghanistan**·** Armenia**·** Aserbajdsjan**·** Aust-Timor**·** Bahrain**·** Bangladesh**·** Bhutan**·** Brunei**·** Burma**·** Dei sameinte arabiske emirata**·** Filippinane**·** Georgia**·** India**·** Indonesia**·** Irak**·** Iran**·** Israel (Palestina)**·** Japan**·** Jemen**·** Jordan**·** Kambodsja**·** Kasakhstan**·** Kina (Hong Kong**·** Macao) Kirgisistan**·** Kuwait**·** Kypros**·** Laos**·** Libanon**·** Malaysia**·** Maldivane**·** Mongolia**·** Nepal**·** Nord-Korea**·** Oman**·** Pakistan**·** Qatar**·** Russland**·** Saudi-Arabia**·** Singapore**·** Sri Lanka**·** Syria**·** Sør-Korea**·** Tadsjikistan**·** Taiwan**·** Thailand**·** Turkmenistan**·** Tyrkia**·** Usbekistan**·** Vietnam |
Koordinatar: 64°58′17.461″N 19°42′9.3816″E﻿

Burträsks våpen
**Burträsk** er ein tettstad i Skellefteå kommun i Västerbottens län i Sverige. I 2005 hadde tettstaden 1 632 innbyggjarar og eit areal på 1,83 km². Burträsk ligg cirka 38 kilometer sørvest for Skellefteå. 

Burträsk var tidlegare eigen kommune, men blei slått saman med Skellefteå i samband med den svenske kommunereforma i 1974. Tettstaden Burträsk ligg ved innsjøen Burträsket. Staden har ein godt utbygd handels- og servicenæring. Foruten sjukeheim og skular er dei største arbeidsplassane Snidex snickeri og Norrmejerier der Västerbottensost blir produsert.

Historie
--------

Dei første menneska trur ein har kome til Burträskbygda rundt 6000-5000 f.Kr. Etter kvart som landet heva seg auka busetnadane, og rundt 1200- og 1300-talet blei truleg dei første faste busetnadane i området etablert. Ved skattlegginga til Gustav Vasa av Västerbotten i 1540 fanst det 67 bønder i Burträskbygda, av dette 22 på sjølve staden Burträsk.

På 1700-talet byrja øydemarka å koloniserast for alvor, då bønder fekk gratis jord av staten mot at dei dyrka den.

Kjende personar frå Burträsk
----------------------------

* Wilhelm Peterson-Berger – komponist og musikkskribent
* Henning Sjöström – forfattar og advokat

Bakgrunnsstoff
--------------

* burtrask.com

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Burträsk» frå Wikipedia på bokmål, den 30. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Tätorter; arealer, befolkning 2005, Befolknings- og arealfakta frå SCB, oppdatert 11. Mars 2008

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
|  |
| --- |
| 
 |
|  |

**Det britiske toktet mot Dominica** var eit sjøslag i juni 1761 og ein del av sjuårskrigen.

Opptakt
-------

Mot slutten av1760 var erobringa av Canada fullført og mange britiske soldatar var ledige i Nord-Amerika.

Så tidleg som januar 1761 hadde William Pitt informert Jeffrey Amherst at han trong nokre av soldatane hans på hausten for å erobre Dominica, Saint Lucia og Martinique. Amherst sendte 2000 mann til Guadeloupe, som alt var på britiske hender etter det britiske toktet mot Guadeloupe i 1759. Amherst hadde i tillegg sendt 6000 mann seinare på året for å ta Martinique.

Toktet
------

Dei første dagane av juni 1761 kom transportskipa frå Amerika enkeltvis til Guadeloupe då flåten hadde vorte spreidd under ein storm. 3. juni kom fire skip fram, i lag med Lord Rollo, som Amherst hadde gjeve kommandoen til.

Den 4. juni sette desse britiske skipa, i lag med eitt skip til, ut frå Guadeloupe, eskortert av skvadronen til sir James Douglas, admiralen på Leewardøyane. Styrken bestod av :

* ei avdeling frå garnisonen i Guadeloupe (300 mann)
* Høglendarar (400 mann)
* 22. fotregiment
* 94. fotregiment

Den 6. juni ved middagstider hadde britane kome fram til Roseau, der innbyggjarane vart samla for å overgje seg. Franskmennene svarte med å bemanne batteria sine og andre forsvarsverk, som omfatta fire linjer med skyttargraver ovanfor kvarandre. Rollo sette mennene sine i land og gjekk inn i byen. Han frykta at franskmennene kom til å verte forsterka i løpet av natta, og sjølv om det var seint, valde han å storme skyttargravene med ein gong. Han gjekk til åtak og dreiv ut franskmennene og tapte berre få menn sjølv. Den franske kommandanten og hans nestkommanderande vart begge tekne til fange. Etter dette stoppa motstanden.

Den 7. juni svor Dominica truskap til kong Georg.

Etterverknad
------------

I motsetnad til Guadeloupe og Martinique, vart ikkje øya gjeven tilbake til Frankrike etter Paris-traktaten i 1763. Øya vart okkupert av Frankrike under den amerikanske sjølvstendekrigen mellom 1778 og 1783, og etter dette vart øya verande britisk fram til dei fekk sjølvstende i 1978.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «British expedition against Dominica» frå Wikipedia på engelsk, den 13. november 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Fortescue, J. W.; A History of the British Army Vol. II, MacMillan, London, 1899, s. 537–538.
	+ British expedition against Dominica
	+ *Wars of the Americas: A Chronology*, David Marley

1. ↑  Marley, s. 288
Koordinatar: 66°49′S 90°20′E﻿

**Burton Island-breen** er ein kanalisbre, kring 17 km brei og 13 km lang, som flyt nord frå innlandsisen til Posadowsky Bay like vest for Cape Torson. Han vart kartlagt frå flyfoto tekne under U.S. Navy Operasjon Highjump i 1946–47, og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter USS «Burton Island», ein av to isbrytarar under U.S. Navy Operasjon Windmill i 1947–48, som assisterte i å opprette astronomiske kontrollstasjonar langs Wilhelm II Coast, Queen Mary Coast, Knox Coast og Budd Coast.

Kjelder
-------

1. ↑  «Burton Island Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 28. desember 2013.
2. ↑  «Gna-GeographicNamesOfTheAntarctic1stEdition1981\_djvu». s. 327. Henta 28. desember 2013.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Burton Island-breen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Det litle belgiske riksvåpenet
Det store belgiske riksvåpenet
**Det belgiske riksvåpenet** har ei opprett gull løve på eit svart skjold med daud tunge og raude klør. Våpenet finst i to variantar; eit stort riksvåpen, som stort sett berre vert brukt til å stadfeste lovar og internasjonale traktatar, og eit mindre statvåpen som vert brukt i dei fleste offisielle samanhengane. Det minste våpenet er eit skjold er eit skjold med Brabants gylne løve på svart botn, lagt over to krosslagte septer. Skjoldet er omkransa av storkrosskjedet til Leopoldordenen og krona med ei kongekrone. Under skjoldet er det in banderole med innskrift på fransk, L'union fait la force, eller nederlandsk, Eendracht maakt macht (*Eining gjev styrke*).

I det store riksvåpenet er kongekrona over skjoldet erstatta av ein hjelm med ope visir og ei kongekrone som hjelmteikn og to lanseberande løver som held skjoldet, det heile plassert på ei krona, purpurfarga og hermelinsfora våpenkappe med gull bordar og duskar, derfrå stig lanser med faner som ber våpna til dei opphavlege ni provinsane.

Sjå òg
------

* Det belgiske flagget

Kjelde
------

* «Belgia – flagg og våpen» i *Store norske leksikon*, snl.no.

| * v
* d
* e
Europeiske riksvåpen |
| --- |
| Albania**·** Andorra**·** Austerrike**·** Belgia**·** Bosnia-Hercegovina**·** Bulgaria**·** Danmark**·** Estland**·** Finland**·** Frankrike**·** Færøyane**·** Hellas**·** Irland**·** Island**·** Italia**·** Kasakhstan**·** Kroatia**·** Kviterussland**·** Latvia**·** Liechtenstein**·** Litauen**·** Luxembourg**·** Malta**·** Moldova**·** Monaco**·** Montenegro**·** Nederland**·** Noreg**·** Polen**·** Portugal**·** Rep. Makedonia**·** Romania**·** Russland**·** San Marino**·** Serbia**·** Slovakia**·** Slovenia**·** Spania**·** Storbritannia**·** Sveits**·** Sverige**·** Tsjekkia**·** Tyrkia**·** Tyskland**·** Ukraina**·** Ungarn**·** Vatikanstaten |
Koordinatar: 32°14′30″N 35°48′25″E﻿

**Dibeen skogsreservat** er eit naturreservat nordvest i Jordan. Det ligg like sør for den romerske staden Jerash og dekkjer eit område på 8,5 km² med rullande åsar dekte av furu og eik. Området vart verna som eit naturreservat i 2004 etter initiativ av Royal Society for the Conservation of Nature.

Geologi og klima
----------------

Bergartane i reservatet er ei blanding av kalkstein og kritthaldig kalkstein, som har blitt forma til bratte skrentar. Årsmiddelnedbøren her er 710 mm i året.

Planteliv
---------

Skogsreservatet har eit av dei gjenverande døma på furu-eikskog i Midtausten. Treartane i reservatet varierer med høgda aleppofuru finst i lågare høgder, ei blanding av furu og eik (aleppofuru og palestinaeik) veks i midten, og ein art av ei lita eik – *Quercus infectoria* – veks i høgda. Andre planter i reservatet er mellom anna orkidéar, gresk jordbærtre, pistasje og oliventre.

Dyreliv
-------

Det finst minst 17 utryddingstruga artar i reservatet. Desse er mellom andre persisk ekorn, fire typar flaggermus, gråulv og stripete hyenar. Det lever òg skogsfugl i skogen.

Sjå òg
------

* Dana biosfærereservat
* Wadi Mujib
* Azraq våtmarksreservat
* Aleppofuru

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dibeen Forest Reserve» frå Wikipedia på engelsk, den 2. oktober 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  *Jordan Eco & Nature*. Jordan Turisme Board, 2006.
2. 1 2 3 4 5  «Dibeen skogsreservat». Jordan Society for the Conservation of Nature. Arkivert frå originalen 24. juni 2008. Henta 1. oktober 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Royal Society for the Conservation of Nature

| * v
* d
* e
Naturreservat i Jordan |
| --- |
| Ajloun skogsreservat**·** Azraq våtmarksreservat**·** Dana biosfærereservat**·** Dibeen skogsreservat**·** Mujib naturreservat**·** Sharhabil Bin Hassneh økopark**·** Shaumari dyrereservat **·** Wadi Rum |
Koordinatar: 68°42′S 64°23′W﻿

**Bowmanfjorden** er ein isdekt fjord mellom Kay Nunatak og Platt Point på Hollick-Kenyon Peninsula på austkysten av Den antarktiske halvøya. Fjorden vart fotografert frå lufta av Lincoln Ellsworth, 23. november November 1935, og vestkysten vart kartlagd frå bilete av W.L.G. Joerg. Ho vart fotografert på ny av U.S. Antarctic Service i 1940. Ronne antarktiske forskingsekspedisjon, 1947, og han vart kartlagd av Falkland Islands Dependencies Survey, 1958. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter løytnant Bradley J. Bowman i U.S. Navy Reserve, som var øvstkommanderande på Palmer Station under Operasjon Deep Freeze i 1969.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bowmanfjorden» frå Wikipedia på engelsk, den 1. desember 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Bowmanfjorden» (innhald frå Geographic Names Information System).



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
*Ticker-tape parade* for presidentkandidaten Richard Nixon i New York i 1960
Konfettiparade i New York City til ære for astronautane på Apollo 11 i august 1969
**Konfettiparade** (engelsk *ticker-tape parade*) er ei form for opptog eller parade som oppstod i USA. Paradeforma er kjenneteikna av at det vert sleppt store mengder papirbitar eller strimlar frå bygningar langs ruta, noko som gjev ein festleg, snøliknande effekt. Opphavleg brukte ein papirstrimlar til telegrafibruk - engelsk *ticker tape* - til slike paradar, seinare blei spesiallage konfetti meir vanleg. Konseptet oppstod i USA, der det er mest vanleg, og er særleg knytt til New York. Utanfor USA er *ticker tape* særleg knytt til VM i fotball 1978, som blei halden i Argentina.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ticker tape parade» frå Wikipedia på engelsk, den 30. september 2019.*

1. ↑  «My World Cup: Osvaldo Ardiles (Argentina, 1978, 1982)». *Lancashire Telegraph*. 8. juni 2010.
2. ↑  «World Cup history: Argentina 1978». *TalkTalk*. Arkivert frå originalen 20. september 2015. Henta 1. juni 2015.
3. ↑  «The story of the 1978 World Cup». *BBC*. 18. mai 2010.
**Konfrontasjonen ved den norsk-russiske grensa i 1968** under Den kalde krigen starta 7. juni 1968, då 60-70 stridsvogner av typen T-54 rulla fram mot norskegrensa. 40 kanoner og over 400 andre kjøretøy deltok òg.

Hendinga
--------

Den 6. og natt til 7. juni 1968 rulla over 60 stridsvogner fram mot den norsk-russiske grensa.
Heile 45. motoriserte infanteridivisjon, eit artilleriregiment fra Petrozavodskarméen,
ein fallskjermbataljon, eit regiment taktiske rekognoseringsfly, omlag 30 transportfly og eit regiment jagerbombefly deltok i manøveren.

Dei norske soldatane frå Garnisonen i Sør-Varanger (GSV) fekk utlevert skarpe skot og budde seg til væpna samanstøyt. Straks dei russiske stridsvognene kryssa grensa, skulle det opnast eld. Sovjetarméen stansa berre 30 meter frå grensa, skriv Aftenposten.

Soldatane visste kva som gjekk føre seg og var budde. Fleire nytta ventetida til å kvesse bajonettar og knivar, seier Arild Hjerde, som då var løytnant og sjef ved Elvenes Grensestasjon.
Etter fire dramatiske dagar trekte stridsvognene seg attende, og den norske beredskapen vart oppheva 11. juni.

I ettertid
----------

Forsvaret heldt alt offisielt materiale om hendinga og junidagane i 1968 løynd fram til desember 1999, men i 2017 skal mykje vera oversendt Riksarkivet.

Referansar
----------

1. ↑  «– Helvete, der røk det livet! Det er 50 år siden Harald Eide fra Åsane stirret inn i de sovjetiske kanonmunningene. Hendelsen ble fortiet.», *Bergens Tidende* (på norsk bokmål), henta 21. oktober 2019
2. ↑  Tor Gisle Lorentzen. «Styrkedemonstrasjonen i 1968 - En studie av norske reaksjoner på sovjetisk trusseldiplomati» (PDF). Mastergradsoppgåve i historie. Institutt for historie og religionsvitenskap Fakultet for humaniora, samfunnsvitenskap og lærerutdanning Universitetet i Tromsø.
3. ↑  Welle, Einar (30. mai 2017), «Forsvaret begynner ved kjøkkenbordet», *Aftenposten*
4. ↑  Erlend Hein Lange; Beate Riiser (03.11.2008), «Ville skutt sovjeterne på grensen», *NRK*

Bakgrunnsstoff
--------------

* For 50 år siden så Harald (70) rett inn i 14 sovjetiske kanonløp på grensa. Omtale ved NRK.no
* Styrkedemonstrasjonen i 1968 - En studie av norske reaksjoner på sovjetisk trusseldiplomati. Mastergradsoppgåve i historie av Tor Gisle Lorentzen.
Handjern
**Handjern** er samankjeda metallenker som vert brukt til å lenkja hendene til ein person saman.

Handjern er mykje brukt av politi, som bruker dei til å pasifisera eller kontrollera arresterte. Dei kan likeeins brukast av andre som har bruk for å pasifisera folk – til dømes fengselsbetjentar, vektarar, ordensvakter, militærpoliti eller flyselskap.

Vanlegvis består handjern av to metallenker som har ein låsemekanisme, så dei berre kan strammast, men ikkje vert lausna (utan nøkkel). På den måten kan ein stramma dem like nøyaktig så mykje som det er naudsynt for at ein ikkje kan koma fri, og dei passar på alle storleikar handledd.

For det meste vert handjerna brukt til å lenkja henda saman bak på ryggen, men dei kan òg brukast til å lenkja henda saman framfor, eller lenkje dei fast til noko.

Ein særleg variant er bunteband eller strips, som òg ofte henregnes under nemninga handjern, sjølv om dei teknisk sett ikkje er handjern. Dei har same eigenskapar som metallhandjern – dei kan strammast så mykje som det er naudsynt, men ikkje vert lausna. Dei vert ofte brukt av politiet ved pågripingar av større mengder (til dømes ved demonstrasjonar og uro) og òg av flyseskap. Dei alminneligvis berre brukast éin gong, men har den store fordelen at dei ikkje veg så mykje.

Handjern vert ikkje berre brukt av politiet. Den vert òg brukt av tryllekunstnere som til dømes Harry Houdini. Tryllekunstnerne utfører triks, der dei skal få av seg handjerna, nokon gonger på kort tid, eller bak på ryggen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Har vektere lov til å bruke håndjern?». *www.ung.no*. Henta 27. juli 2019.
2. ↑  «Forskrift om vaktvirksomhet (vaktvirksomhetsforskriften) - Kapittel 7. Bruk av hund m.m. - Lovdata». *lovdata.no*. Henta 27. juli 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Håndjern» frå Wikipedia på bokmål, den 22. september 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
Døme på ein ordinær kondritt
Phnom Penh Kondritt L6 - 1868
«Saint Sauveur» enstatittkondrittar EH5
**Kondritt** eller **chondritt** er eit vanleg namn på steinmeteorittar som inneheld kondrular, som er kuleforma aggregat, i ein finkrystallinsk grunnmasse som består av pyroksen, olivin og nikkeljern. 

Dei er dei eldste og mest primitive meteorittane. vart danna når forskjellige typar støv og små korn som fanst i den første tida då solsystemet vart skapt og danna primitive asteroidar. Dei er den vanlegaste meteorittypen som fell til jorda, omkring 85-86% av alle meteorittar som fell til jorda. Studiet av desse meteorittane er viktige spor for å forstå opphavet og aldren til solsystemet, syntesen til organiske sambindingar, opphavet til liv eller at det finst vatn på jorda. 

Etter kjemisk innhald vert kondrittane delte inn i tre grupper: 

* karbonhaldige kondrittar (C)
* ordinære kondrittar (O)
* enstatittkondrittar (E)

Vidare finst gruppene Rumurutiites (R) og Kakangri (K), der kvar av dei berre reprensterte av eitt enkelt eksemplar.

Dei ulike gruppene skil seg frå kvarandre mellom anna gjennom ulike tal på oksygenisotopar, ulikt metall- og kondrulinnhald og ulike kondruleigenskapar (storleik, type, osb.).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på artikkelen «chondrite» s. 84 i* Philip's Astronomy Encyclopedia *utgjeven i 2002.*
* «Kondritt» (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

1. ↑  Calvin J. Hamilton (Translated from English by Antonio Bello). «Meteoroides y Meteoritos» (på spansk). Henta 21. juli 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------
**Andreas Kristensen Karset** (27. januar 1859–5. oktober 1914) var ein norsk næringsleiar og stortingsmann frå Vang på Hedmark. Han var medlem av Venstre.

Karset var son til ein gardbrukar. I unge år gjekk han både amtsskulen og Sagatun Folkehøyskole. I 1884 vart han rekneskapsførar og disponent for Vangs brenneri, ei stilling han hadde til 1909. Frå 1900 var han gardbrukar på storgarden Nordre Hoel i Vang. Han kjøpte elles opp fleire andre gardar i Vang og var eigar av dei.

Karset vart medlem av heradsstyret i Vang fyrste gongen i 1891, han var ordførar 1904-1913. I 1906 representerte han Hedmark ved kongekroninga i Trondheim.

Karset var Hedemarkens amt sin 5. representant til Stortinget 1900-03. Etter ei kort tid i budsjettkomiteen var han frå 6. november 1900 medlem av tollkomiteen. Utanom stortingsvervet var han medlem av fleire statlege utval, mellom dei departementale komitear om sal av øl-, vin- og brennevin i 1897, 1899 om skattelova og 1901 om skattlegginga av øl og brennevin.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
**Noregsmeisterskapen i skiskyting 1966**, den åttande i rekka, vart avvikla 19. og 20. mars 1966 på Elverum i Hedmark med to øvingar på programmet. I tillegg til den individuelle øvinga over 20 km, vart for fyrste gong arrangert ein stafett der ulike skyttersamlag deltok med tre mann på laget. Jon Istad vart dobbeltvinnar då han gjekk Hardanger & Voss inn til stafettriumf.

### 20 km


| Plass | Utøvar | Lag | Tid |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Jon Istad | Voss | 1.28.49 (3) |
| Sølv | Ola Wærhaug | Skedsmo | 1.29.07 (4) |
| Bronse | Ivar Nordkild | Bjerkvik | 1.31.41 (5) |
| 4. | Magnar Solberg | Trondheim | 1.31.50 (5) |
| 5. | Olav Jordet | Tolga | 1.31.55 (5) |
| 6. | Ragnar Tveiten | Oslo Politi IL | 1.33.10 (8) |

Dato: 19. mars 1966  

Stad: Elverum

### 3 x 7,5 km stafett


| Plass | Lag | Utøvarar | Tid |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Hardanger & Voss | Gunnar HolstDag MidthunJon Istad | 1.48.34 |
| Sølv | Numedal | John Olav LundOdd LundeRagnar Tveiten | 1.49.48 |
| Bronse | Nord-Østerdal | Olav NygårdTorgeir TalleråsOlav Jordet | 1.50.25 |

Dato: 20. mars 1966  

Stad: Elverum

Kjelder
-------

* *Sportsboken 1966*.
**Niels Aall** (1. desember 1769–23. oktober 1854) var ein norsk godseigar, kjøpmann, stortingsmann og statsråd.

Aall var fødd i Porsgrunn, der far hans dreiv trelasthandel. Etter fleire års utanlandsopphald, Frankrike og England, der han lærte seg språk og handelskunnskap, slo Niels Aall seg ned som kjøpmann i Skien. Frå 1810 var han rådmann i Skien og Porsgrunn.

2. mars 1814 vart han av Kristian Fredrik utnemnd til regjeringsråd, og sjef av 4. departement, som tok seg av handels- og tollvesenet. 19. mai 1814 vart han medlem av provianterinsgkommisjonen og føretok straks etter, saman med sorenskrivar Wilhelm F. K. Christie og Marcus Gjøe Rosenkrantz ei reise til England for å underhandle om Noregs sjølvstende, til inga nytte. I lag med statsråd Jonas Collett avslutta han Mossekonvensjonen i Moss 14. august. 28. november tok han avskjed som statsråd. Han var medlem av Stortinget 1815-16 som 1. representant frå Bratsberg amt. Han var då visepresident i Stortinget, og ei tid president i Lagtinget. Medlem av ni komitear, formann i komiteen for finans-, skatte-, bank- og pengestellet.

Aall overtok Ulefos Hovudgard med tilhøyrande skogar etter far sin. Under vanskelege konjunkturar overlet han eigedommen til sonen Hans. Han budde så ei tid på garden Brekke ved Skien, men flytta seinare tilbake til Ulefoss, der han døydde.

Aall var bror til eidsvollsmennene Jørgen Aall og Jacob Aall. Han var onkel til stortingsmennene Nicolai Cappelen og Ulrik Cappelen. Severin Løvenskiold var syskjenbarnet hans.

Utmerkingar
-----------

Aall var innehavar av St. Olavs Orden og Nordstjerneordenen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Niels Aall NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* GND
* ISNI

 |
**Niels Christensen Gjelstad**, eller **Nils Kristensen Gjelstad**, (8. februar 1819–1878
) var ein norsk-amerikansk skipsbyggjar og stortingsmann, fødd i Våle i Vestfold.

Niels Christensen busette seg i Hedrum i 1848. Han kjøpte då gardsbruket Øvre Gjelstad. Ned ved Numedalslågen starta han opp med skipsbygging, der han stod for bygginga av briggane *Columbus* og *Washington*. Han fekk skipa sparebank i Hedrum og var frå 1854 til 1859 ordførar i Hedrum herad. Gjelstad var 1. varamann til stortinget 1857-58 frå valkrinsen Jarlsberg og Larviks amt, møtte i 1858 i staden for Georg Harbitz. Deretter vart Gjelstad vald til å representere same valkrinsen på stortinget 1859-60, han var då medlem i Kyrkjekomiteen. Gjelstad var ein kjend lekpreikar og var 1859-60 medlem av kyrkjekommisjonen.

Gjelstad «opnaadde en overdreven værditakst på sin eiendom for et laan i Kreditkassen», noko som førte til at han gjekk konkurs. Den 15. mai 1863 vart han av Høgsterett dømd til 9 års straffarbeid for falskneri. Etter seks år på Akershus festning vart han sett fri og reiste så til USA i september 1869, der han døydde i Barron County i Wisconsin i 1878. Han var ein tur til Noreg i 1872.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Hedrum bygdebok II:221
**Andreas Munch** (19. oktober 1811–27. juni 1884) var ein norsk byråkrat, skribent og forfattar. I samtida vart Munch rekna som tidas fremste diktar; i dag er han mest kjend for diktet Brudeferden i Hardanger. Munch er ein representant for nasjonalromantikken og norsk poetisk realisme.

Liv og gjerning
---------------

Han var son til presten Johan Storm Munch. 11 år gammal flytta han med foreldra til Kristiansand, etter faren var utnemnd til biskop. I 1830 reiste han til universitetet i Christiania. Etter å ha tatt examen artium og examen philosophicum vende han tilbake til Kristiansand sommaren 1831. Familien flytta til Christiania etter faren døydde i 1832. Andreas Munch arbeidde som skulelærar til han vart kopist i Finansdepartementet.

Munch gav ut si fyrste diktsamling i 1836. Året etter vann han ein pris for dramaet *Kong Sverres Ungdom*. Ved hjelp av prispengane reiste han utanlands for fyrste gong; han budde to månader i Paris og reiste heim gjennom Tyskland.

Han byrja å skrive teaterkritikkar for avisa *Den Constitutionelle*, seinare kom han med i redaksjonen. Munch fylgde Welhaven si estetiske linje og høyrde såleis til ei høgreorientert romantisk retning. Han vart så eigar av bladet, og slutta i Finansdepartementet. Alt året etter selde han avisa og reiste utanlands. Eit heilt år var han i Frankrike, Italia og Tyskland, før han vende tilbake til Noreg hausten 1847.

I 1848 gav han ut to diktsamlingar, fyrst *Digte, gamle og nye*, og så *Billeder fra Nord og Syd*. Etter ei sorgtung tid, med dødsfall i familien, kom diktsamlinga *Sorg og Trøst* i 1852. I mellomtida hadde han vorte utnemnd til amanuensis ved universitetsbiblioteket i Christiania.

Dei komande åra skreiv Munch si fyrste tragedie, *Salomon de Caus* (1854), det historiske skodespelet *En Aften paa Giske* (1855) og diktsamlinga *Digte og Fortællinger*. Tragedien *Lord William Russell* var ein suksess då det vart oppført i Christiania vinteren 1857. Det vart framført på årsdagen for Noregs grunnlov den 17. mai 1858, med kronprins Karl mellom publikum. Seinare vart det spelt i Stockholm. Stykket vart også oversett til tysk og framført i Tyskland.

I 1860 løyvde Stortinget han løn som dosent, utan han måtte forelese. Seks år seinare vart han professor. Diktinga til Munch spelte etterkvart ei mindre rolle, då interessa for nasjonalromantikken dalte. Han gav ut det nasjonalromantiske dramaet *Hertug Skule* same året som Henrik Ibsen gav ut *Kongsemnerne*. Dramaet til Munch kom heilt i skuggen, og han deltok mindre og mindre i kulturlivet.

Munch døydde i Vedbæk på Sjælland i Danmark.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Andreas Munch» frå Wikipedia på bokmål, den 1. november 2014.*

* Andreas Munch i Norsk biografisk leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Niels Jakob Jensen Laache** (6. november 1831–5. februar 1892) var ein norsk prest og biskop frå Ullensaker, forma av lekmannsrørsla og den politisk-religiøse konservatismen i norsk kyrkjeliv. Han var 1884-92 biskop i Trondhjems stift.

### Liv og gjerning

Laache voks opp på storgarden Låke der han privat las til eksamen artium i 1855, før han byrja studere teologi. I studietida vart han påverka av Gisle Johnson og rørsla hans. Etter teologisk embetseksamen 1858 gjekk Laache året etter i teneste for Christiania Indremissionsforening. Gjennom å redigere indremisjonsbladet *For Fattig og Riig*, eit skrift med eit opplag på 5–6 000, vart han kjend vide om.

Etter fire år som stiftskapellan i Trondhjems stift vart Laache i 1868 utnemnd til sokneprest i det nyoppretta Steinkjer prestegjeld. Her dreiv han med religiøse vekkingar i forståing med den lokale indremisjonen, samstundes deltok han i lokal politikk, sosialt arbeid og i forlikskommisjonen. Perioden 1878-83 var han så sokneprest i Eidanger. År 1883 gav han ut *Husandagts-Bog*, eit skrift som kom i mange opplag. Forfattarskapen syner elles han var mykje påverka av den ny-evangeliske rørsla og den svenske presten Carl Olof Rosenius.

Etter nokre månader som sokneprest i Arendal, vart Laache hausten 1883 utnemnd til biskop i Trondhjems stift grunna i hans nære band til den konservative delen av lekfolket. Som biskop vidareførte han tilhøvet til lekmannsrørsla, utan å svekke rolla til sakramenta og det geistlige embetet. Han oppfatta ein organisert indremisjon som den beste kontroll med lekmannsverksemda. I ei rekke konfliktar mellom indremisjonsfolk og grundtvigianske prestar opptredde han likevel vaklande. Med omsyn til prestetilsetjingar måtte Laache fleire gongar sjå at Sverdrup-regjeringa såg vekk frå hans råd.

Laache, som i 1885 vart utnemnd til riddar av St. Olavs Orden, døydde i Trondheim, men vart gravlagd i Oslo.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Niels Jacob Laache» frå Wikipedia på bokmål, den 27. august 2018.*
**Nasjonalt senter for læringsmiljø og åtferdsforsking** (**Læringsmiljøsenteret**) blei oppretta 1. januar 2013, då Senter for åtferdsforsking (SAF) og Lillegården kompetansesenter blei slått saman. Senteret er ei eining ved det Humanistiske fakultetet ved Universitetet i Stavanger, og har ei avdeling i Stavanger og ei i Porsgrunn.

Læringsmiljøsenteret skal bistå nasjonale utdanningsstyresmakter med råd og tenester, bidra til å realisera satsingane til staten i utdanningspolitikken gjennom kompetanseutvikling og bidra til auka kvalitet i læringsmiljø for barnehagebarn, elevar, lærlingar og vaksne. Dette skal gjerast gjennom fagleg utvikling, forsking, utadrettet verksemd og undervising.

Læringsmiljøsenteret er eit av fleire nasjonale senter innanfor utdanning.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nasjonalt senter for læringsmiljø og atferdforskning» frå Wikipedia på bokmål, den 7. november 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

Forskingsprosjekt
* Mobbeforskningsprosjektet STIGMA Arkivert 2016-03-06 ved Wayback Machine.
* Skoleklar Arkivert 2016-03-07 ved Wayback Machine.
* Agderprosjektet Arkivert 2016-03-06 ved Wayback Machine.
* CIESL-prosjektet Arkivert 2016-01-06 ved Wayback Machine.
**Andreas Markusson** (7. mars 1893–31. oktober 1952) var ein norsk romanforfattar frå Ankenes i Nordland.

Liv og gjerning
---------------

Markusson ein bondeson med solid bakgrunn som fiskar på Lofothavet og familieband inn i det læstadianske miljøet i Ofoten då han i 1925 debuterte med romanen *Høvedsmannen*. To år tidlegare hadde han som utdanna lærar frå Tromsø lærarskule flytta til Austlandet, der han vart verande livet ut.

Markusson henta stoffet til romanane sine frå Nord-Noreg i fortid og notid. Trilogien *Høstnatt*, *Utenfor* og *Forlat oss vår skyld*, som kom ut i mellomkrigsåra, vart av Markusson omarbeidd og utgjeven i 1953 under tittelen *Fiskere 1* og *Fiskere 2*. I desse bøkene skildra han livet til fiskarbonden på ein dokumentarisk måte, og *Fiskere* vert rekna som eit hovudverk i sosialrealistisk/nyrealistisk dikting i nordnorsk litteratur.

I *Han som kjempet mot mørket* og framhaldet *Hyrdene som for vill* er forkynnaren Lars Levi Læstadius hovudfigur. Romanane syner korleis læstadianismen vekte samane til erkjenning av eige kulturelt verde, og til opprør mot undertrykking av samisk identitet. Det dramatiske høgdepunktet i *Hyrdene som for villææ er Kautokeino-opprøret i 1852, som enda med drap på folk i maktposisjonar og etterfylgjande dødsstraffer.*

Med Fiskartrilogien og bøkene om Lars Levi Læstadius framstod Markusson som ein av dei mest lesne og markante forfattarane i den nyrealistiske tradisjonen i norsk litteratur i 1930-åra. Gjennom forfattarskapen hans vart kyst-Noreg med fiskarbonden, og den sterke læstadianske vekkingsrørsla, for alvor nasjonalt kjent.

Stor popularitet vann Markusson med tobindsverket *Landet og leia* og *Flåten går ut* frå 1940 og 1941, som nådde opplagstal rundt 50 000 eksemplar.

Romanar av Markusson er omsett til svensk, finsk, dansk, tysk og tsjekkisk.

Han døydde i Tønsberg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Andreas Markusson» frå Wikipedia på bokmål, den 19. mai 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS

 |
**Maurizio Damilano** (fødd 6. april 1957) er ein italiensk tidlegare friidrettsutøvar frå Scarnafigi i Cuneo-provinsen som i 1980 vart olympisk meister i 20 km kappgang og sidan verdsmeister 1987 og 1991 på same distansen. Elles vann han to OL-bronsar og eitt EM-sølv, også dei på 20 km.

Aktiv
-----

Etter sjetteplass i den internasjonale meisterskapsdebuten i EM 1978, kom Damilano tilbake og vann i Moskva i 1980 den olympiske gullmedaljen i 20 km kappgang framom Pjotr Potsjentsjuk frå arrangørlandet Sovjetunionen. I dei neste sommarleikane, i Los Angeles i 1984, måtte Damilano sjå seg frågått av meksikanarane Ernesto Canto og Raúl González og enda såleis opp med bronsemedaljen. Under europameisterskapen i Stuttgart i 1986 kjempa Damilano om sigeren på 20 km mot Jozef Pribilinec frå Tsjekkoslovakia til så å seie siste steg, eit oppgjer Pribilinec vann med to sekunds margin. Året etter fekk Damilano revansje då VM 1987 fann stad i heimelandet, der han i Roma vann med 22 sekunds fordel i høve Pribilinec på andreplass. Under Sommar-OL 1988 i Seoul inntok Pribilinec på ny det høgste punktet på sigerspallen etter 20 km kappgang var gjennomført, Roland Weigel var nærast å snyte slovaken for gullet, medan Damilano kom på bronseplassen. I 1991 forsvarte Damilano VM-tittelen på 20 km under meisterskapen i Tokyo. Året etter kom han på fjerdeplass under dei olympiske leikane i Barcelona, der han hamna eit stykke bakom medaljevinnarane i spesialøvinga.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1978 i Praha: Nr 6 på 20 km – 1.24.57
* OL 1980 i Moskva: Gullmedalje på 20 km – 1.23.35, framom Pjotr Potsjentsjuk (1.24.45)
* EM 1982 i Aten: Diskvalifisert på 20 km, braut 50 km
* VM 1983 i Helsinki: Nr 7 på 20 km – 1.21.57
* OL 1984 i Los Angeles: Bronsemedalje på 20 km – 1.23.26
* EM 1986 i Stuttgart: Sølvmedalje på 20 km – 1.21.17, bakom Jozef Pribilinec (1.21.15). Braut 50 km
* VM 1987 i Roma: Gullmedalje på 20 km – 1.20.45, framom Jozef Pribilinec (1.21.07)
* OL 1988 i Seoul: Bronsemedalje på 20 km – 1.20.14
* EM 1990 i Split: Braut 50 km
* VM 1991 i Tokyo: Gullmedalje på 20 km – 1.19.37, framom Mikhail Sjtsjennikov (1.19.46)
* OL 1992 i Barcelona: Nr 4 på 20 km – 1.23.39

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Maurizio Damilano» (på engelsk). Olympedia. Henta 10. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Georgernes Verft** var eit skipsverft i Bergen, grunnlagt av Jørgen (Georg) Brunchorst og Georg Ferdinand Vedeler i strøket som i dag heiter Verftet ved Puddefjorden nedanfor Fredriksberg festning i 1784. Verftet vart seinare kalla **Dekkedokken** (i daglegtale *Dikkedokken*). 

Verftet ligg i dag i blindgata vest for Verftstrappen og husar i dag Kulturhuset USF.

Namnet Dekkedokken kjem frå skipsbyggmeisteren Annanias Dekke som dreiv Georgernes Verft i 40 år. Det var på den tida eit av dei største skipsbyggeria i landet med kring 300 tilsette. Her vart det bygd skonnertar, briggar og barkskip, i tillegg til dampskip av tre. Overgangen til dampskip i 1870-åra førte likevel til mindre verksemd. Dekkedokken synte til ein tørrdokk som ble oppført 1871 i samarbeid med Bergens Dokkompani. Dokken blei utvida fleire gonger og leigd ut til andre verft og verkstader. Enka og sonen dreiv verftet etter Dekke døydde. 

Verftet vart nedlagt i 1909.

Kjelder
-------

* Georgenes Verft på Bergen Byarkiv
* Dekkedokken på Bergen Byarkiv
**Niels Ødegaard** (25. september 1892–30. mai 1976) var ein norsk avisredaktør og politikar for Det norske Arbeidarparti og Norges Kommunistiske Parti. Han var sjefredaktør i Ny Dag, ordførar i Gjøvik 1922-40 og 1945-67, stortingsrepresentant 1934-45.

### Liv og gjerning

Ødegaard var son til ein skomakar. Sjølv arbeidde han i eit trykkeri frå 1906 til -09 og der etter var han sekretær i O. Mustad & Søn til 1911. Dei to neste åra gjekk han Elverum lærerskole, uteksaminert 1913. Perioden 1913-19 var han lærar både i Gjøvik, Tyldalen, Fluberg og Vardal.

Frå 1919 til 1924 var Ødegaard sjefredaktør i Arbeidarparti-avisa Ny Dag. Då Det norske Arbeidarparti vart splitta hausten 1923 og Norges Kommunistiske Parti vart danna, fylgde partimedlemene på Gjøvik utbrytarane over i NKP. Ødegaard melde seg ut av Norges Kommunistiske Parti året etter og inn i Arbeidarpartiet. Han fekk jobb i nyetablerte Opland Arbeiderblad, og frå 1926 var han sjefredaktør i den avisa. Under okkupasjonen byrja han som disponent for A/S Hunton Bruk, ei stilling han hadde til 1961. 

Ødegard var medlem i Gjøvik kommunestyre frå 1919. Etter det neste kommunevalet var han ordførar i byen frå 1922 til han måtte gå av etter okkupasjonen av Noreg i 1940. I mai 1945 tok han over ordførarombodet att, ein posisjon han hadde til ut året 1967. Elles hadde Ødegaard ei sentral rolle også på andre felt i Gjøvik. Han var styreleiar i fleire lokale bedrifter, så som Gjøvik Støperi og mek. Verksted, Gjøvik Skifabrik, Gjøvik Auto og Byggeleverandøren. Ei tid var han også styremedlem i Norges Industriforbund. Den økonomiske politikken han førte vart kalla ødegaardianisme, ei form for blandingsøkonomi.

Periodane 1934-36 og 1937-45 representerte Ødegaard kjøpstadene Hamar, Kongsvinger, Lillehammer og Gjøvik på Stortinget, vald for Arbeidarpartiet. I den fyrste valbolken var han sekretær i Protokollkomiteen, sidan i Sosialkomiteen.

Ødegaard vart utnemnd til heidersborgar av Gjøvik i 1967 og eit monument av han vart reist i 1972.

Kjelder
-------

* Biografisk informasjon om Niels Ødegaard NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
Mauser HSc
**Mauser HSc** er ein liten sjølvladepistol med bakslagsmekanisme laga i Tyskland frå 1937 til slutten av andre verdskrigen, så vidare i den franske okkupasjonssona og så på 1960-talet og 1970-talet igjen kommersielt av Mauser-fabrikkane. Han har kaliber .32 ACP (7,65 mm Browning).

Han har utvendig hane, sjølvspenna avtrekkjar, magasin med ei enkelt rekkje patronar og fjør rundt løpet. Han konkurrerte med Walther PP og Sauer 38H, og vart liksom dei bruka både av politi og militære. 

Dei første som vart produserte har vanlegvis brune treskjefte og hakekross-merking, medan dei som vart laga under fransk okkupasjon er merkte «RW». Dei seinare utgåvene har kommersielle Mauser-merke og er til vanleg heilsvarte, utan treverk. 

Den moderne bakslagspistolen HK 4 (Heckler & Koch modell 4) er ein oppfølgjar av Mauser HSc.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mauser HSc» frå Wikipedia på engelsk, den 8. juli 2006.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Mauser HSc**
**Nieuwe Maas** («Nye Maas») er ei elvegrein i Rhinen-Maas-deltaet i Nederland. Ho oppstår der elvane Noord og Lek renn saman og renn vestover gjennom Rotterdam. Ho endar opp vest for byen der ho renn saman med Oude Maas (Gamle Maas), nær Vlaardingen, og dannar Scheur. Den totale lengda hennar er om lag 24 km. 

Nieuwe renn gjennom nokre av dei tettast folkesette og mest utvikla områda i Nederland og langs breidda av elva ligg det mange hamner og industriområde.

Historie
--------

I tidleg mellomalder var Nieuwe Maas rekna for å vere ei fortsetjing av elva Merwede og gjekk derfor under dette namnet. Opphavleg var Merwede ein fortsetjing av elva Waal (som igjen er ei grein av Rhinen), men etter nokre store flaumar endra Maas retning og rann òg ut i Merwede. Frå den tid vart fleire strekk av den opphavlege Merwede kalla Maas i staden for. 

Nieuwe Maas og munningen hennar i 1769.
Kart over Brielse Maas i dag.
Som følgje av dette vart Nieuwe Maas og Oude Maas rekna for å høyre til Maas-deltaet. Nær Vlaardingen møttest desse to og før dei delte seg opp igjen ved øya Rozenburg. Den nordlege greina vart kalla Het Scheur og den sørlege greina Nieuwe Maas eller Brielse Maas sidan ho rann nær Brielle. Dei møttest igjen og danna eit estuar kalla Maasmond («Munningen av Maas»). Både Maas og Rhinen endra derimot elveleie igjen og tok ein kurs lenger sør. Som følgje av dette vart Nieuwe Maas igjen den største greina til Rhinen, medan Maas berre medverkar med ein liten del av vatnet til det som tidlegare var munningen hennar. 

Då Nieuwe Waterweg stod ferdig rann Nieuwe Maas ut i denne kanalen i staden for direkte ut i sjøen. Brielse Maas-delen vart demd opp og fråskild Scheur på midten av 1900-talet (og dannar i dag innsjøen Brielse Meer), slik at alt vatn no renn gjennom den kunstige Nieuwe Waterweg.

Samband over Nieuwe Maas
------------------------

Frå vest til aust:

* Beneluxtunnelen
* Maastunnel
* Erasmusbrug (bru)
* Maastaxi (ferje)
* Metrotunnel
* Willemstunnel
* Willemsbrug (bru)
* Van Brienenoordbrug (bru)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nieuwe Maas» frå Wikipedia på engelsk, den 8. februar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Emma Alethe Hjorth** (21. mai 1858–4. april 1921) var ein norsk pedagog som særleg er kjend for å ha skipa Emma Hjorths Hjem i Bærum kommune, den fyrste institusjonen eller heimen i Noreg for psykisk utviklingshemma personar. Ho var frå garden Nedre Lippestad i Hobøl kommune, og hadde etternamnet Lippestad til ho i 1890 fekk nytt etternamn då ho gifta seg med arkitekt Ingvar Magnus Olsen Hjorth.

Emma Hjorth vart lærarinne i 1879, og deretter tilsett ved det «institutt for åndssvake piker» som broren, Johan Anton Lippestad, nyss hadde skipa på Thorshaug i Kristiania, no Torshov i Oslo; seinare fekk denne skulen namnet Torshov offentlige åndssvakeskole. Etter å ha fått stipend, var ho eitt års tid kring 1884 hjå to større institusjonar for psykisk utviklingshemma i Philadelphia og Boston i Sambandsstatane, og gjorde seinare fleire studiereiser til institusjonar i Europa.

I mange år var Emma Hjorth fyrstelærarinne på skulen på Torshov, før ho i 1898 skipa sin eigen institusjon, som til å byrje med låg i Vollen i Asker, Fru Hjorths pleie- og aldershjem, og hadde to pasientar. Ho flytta institusjonen til Solvang på Asker året etter, og deretter til garden Tokerud i Bærum kommune, som ho kjøpte i 1903 og innreidde til pleieheim for "ikkje dannelsesdyktig åndssvake", og som med tida skulle verte kjend som Emma Hjorths Hjem. I 1910 ble to nye gyggnader reist, og heimen hadde da plass til 100 "alumner". I 1915 vart heile institusjonen gjeve med både bygningar, grunn og ein rekkje legat til staten, og vart då gjort til sentralinstitusjon for Sør-Noreg. Etter dette var Emma Hjorth med i styret for tilsynskomiteen for institusjonen, og frå 1919 dessutan formann i styret for organisasjonen Hjemmenes Vel.

Emma Hjorths hjem vart lagd ned i 1996 som fylgje av ansvarsreformen, som var ei stor omlegging av hjelpetiltaka for psykisk utviklingshemma for å gje dei eit liv meir i samsvar med det som er vanleg for folk flest. Eit museum med namnet Emma Hjorths Museum vart opna i det einaste gjenverande byggnaden på det opprinnelege Emma Hjorths hjem 12. november 1998, altså på hundreårsdagen for skipinga av den heimen i Asker som vart den spede spira til institusjonen. Museet syner «en historie om åndssvakeomsorgen i Norge», med hovudvekta på tida frå 1898 til 1945, og gjev innsyn i livet på institusjonen ved hjelp av utstilte bilete, gjenstandar og tekster.

Emma Hjorth vart heidra ved at ein veg i området ved Emma Hjorths hjem fekk namnet Emma Hjorths vei i 1949, og ved at ein skule for psykisk utviklingshemma vart skipa med namnet Emma Hjorths skole i 1961, nedlagd i 1996 og erstatta i 1998 av ein nybygd, ordinær barneskule som òg fekk namnet Emma Hjorths skole. 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF

 |