*Die Gedanken sind frei*. Hoffmann von Fallersleben, Ernst Heinrich Leopold Richter, *Schlesische Volkslieder mit Melodien*, 1842
**«Die Gedanken sind frei»** er ein tysk song om tankefridom. Teksten og melodien finn ein i *Lieder der Brienzer Mädchen,* trykt i Bern mellom 1810 og 1820. Den originale teksten og forfattaren er ukjend, men den mest populære versjonen *Aus Neukirch bei Schönau (Nowy Kościół)* var skriven av Hoffmann von Fallersleben i hans visesamling *Schlesische Volkslieder mit Melodien* frå 1842.

Dei tre fyrste strofene av songen vart gjendikta til norsk av Alf Cranner i 1985.

Bakgrunn
--------

Ideen som det er vist til i tittelen - at tankar er frie - var uttrykk so tidleg som i antikken og vart igjen framståande i mellomalderen når Walther von der Vogelweide (c.1170-1230) skreiv: *joch sint iedoch gedanke frî* («skjønt framleis er tankar frie»). På 1100-talet skreiv (antaglegvis) den austerrikske minnesongaren Dietmar von Aist songen *Gedanke die sint ledic vrî* ("berre tankar er frie"). Og rundt 1229, skreiv Freidank: *diu bant mac nieman vinden, diu mîne gedanke binden.* («ingen kan tvinna eit band som kan mine tankar binde»).

Teksten, slik den opphavleg stod på løpesetlar rundt 1780 hadde fire strofer. Ei femte vart lagt til seinare. I dag kan rekkefylgja variere. Ein tidleg versjon som var forma som ei samtale mellom ein fange og hans kjære finst under tittelen *Lied des Verfolgten im Thurm. Nach Schweizerliedern* («Songen til dei forfylgde i tårnet. Etter sveitsiske songar») i Achim von Arnim og Clemens Brentano si diktsamling *Des Knaben Wunderhorn*, Vol. III. Gustav Mahler komponerte eit nytt arrangement til denne versjonen i hans *Lieder aus «Des Knaben Wunderhorn»* frå 1898.

Tekst
-----

|  |  |
| --- | --- |
| Die Gedanken sind frei, wer kann sie erraten,
sie fliegen vorbei wie nächtliche Schatten.
Kein Mensch kann sie wissen, kein Jäger erschießen
mit Pulver und Blei: Die Gedanken sind frei! |  |
| Ich denke was ich will und was mich beglücket,
doch alles in der Still', und wie es sich schicket.
Mein Wunsch und Begehren kann niemand mir wehren,
es bleibet dabei: Die Gedanken sind frei! |  |
| Und sperrt man mich ein im finsteren Kerker,
das alles sind rein vergebliche Werke.
Denn meine Gedanken zerreißen die Schranken
und Mauern entzwei: Die Gedanken sind frei! |  |
| Drum will ich auf immer den Sorgen absagen
und will mich auch nimmer mit Grillen mehr plagen.
Man kann ja im Herzen stets lachen und scherzen
und denken dabei: Die Gedanken sind frei! |  |
| Ich liebe den Wein, mein Mädchen vor allen,
sie tut mir allein am besten gefallen.
Ich sitz nicht alleine bei einem Glas Weine,
mein Mädchen dabei: Die Gedanken sind frei! |  |

Bruk
----

På 1800-talet var *Die Gedanken sind frei* ein populær protestsong mot politisk undertrykking og sensur, særleg blant dei forbodne Burschenschaft studentforeiningane. Under etterspelet etter den tyske revolusjonen i 1848 og i Nazi-Tyskland var songen forboden. Den var viktig for den tyske motstandsrørsla Den kvite rosa.

I samband med Adolf Hitler sin 46-årsdag beordra fangevaktarane i konsentrasjonsleiren Lichtenburg fangane til å arrangere ei førestilling. I det høvet siterte Hans Litten «Die Gedanken sind frei». I ein liknande motstandsaksjon spelte Sophie Scholl songen på fløyte utanfor muren til fengselet i Ulm der faren Robert var innesperra for å ha kalla Hitler for «Guds svepe.»

Pete Seeger spelte inn songen på albumet *Dangerous Songs!?* frå 1966. Den norske låtskrivaren Alf Cranner gjendikta og spelte inn «Din tanke er fri» i 1985. Delar av diktet var òg brukt som grunnlag for ein song på albumet *Brazilian Girls* av gruppa med same namnet frå 2005

«Die Gedanken sind frei» var brukt som kjenningsmelodi og vart sunge av de allierte krigsfangane i TV-filmen *The Birdmen* frå 1971, som var ei oppdikta dramatisering av et forsøk på å flykte frå den tyske fangeleiren Oflag IV-C i Colditz slott under andre verdskrig. Den var også med i den tyske filmen *23* om hackaren Karl Koch.

I boka *From Anna* av den kanadiske forfattaren Jean Little vart songen brukt for å representere fridomen som faren til hovudperson Anna søkjer for barna sine.

Songen vert no også brukt som ei viktig partihymne til det tyske Piratpartiet.

Kjelder
-------

1. ↑  Cicero: *Liberae sunt* (...) *nostrae cogitationes*, («Frie er våre tankar») *Pro Milone*, XXIX. 79. 52 BC
2. ↑  *Der keiser als spileman*.
3. ↑  *Bescheidenheit*, 38. *Von Erkantnisse*.
4. ↑  Melon, Ruth Bernadette. *Journey to the White Rose in Germany*. Dog Ear Publishing, 2007. ISBN 1-598-58249-6. p. 122.
5. ↑  Jon Kelly (19 August 2011). «Hans Litten: The man who annoyed Adolf Hitler». *BBC News*. Henta 19 August 2011.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tyske variantar av teksten med oversetjingar til engelsk
* korversjon på YouTube
* opptak av Alf Cranners versjon på YouTube