recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Klaus Tafelmeier** (fødd 12. april 1958) er ein tysk, tidlegare
friidrettsutøvar frå Singen i Baden-Württemberg, som tevla i spydkast for Vest-Tyskland. Han vart europameister i øvinga i 1986, og vann seks gullmedaljar i tyske meisterskap. Tafelmeier var medlem av Bayer Leverkusen. Personleg rekord er på 86,64 m.

### Aktiv

Tafelmeier vart lagt merke til då han i 1977 vart europameister i spydkast for juniorar. Likevel skulle det gå seks år før han kom til finalen i eit internasjonal meisterskap, i den aller fyrste verdsmeisterskapen i friidrett vart han nummer åtte.

Den 27. august 1986 vart Tafelmeier europameister med eit kast på 84,76 m, og vann med stor margin til sølvvinnaren Detlef Michel frå DDR. Vel tre veker seinare, 20. september 1986 kasta Tafelmeier 85,74 under eit stemne i Como, og sette med det den fyrste offisielle verdsrekorden med den nye spydtypa som vart teken i bruk i 1986-sesongen.

Tafelmeier sin verdsrekord stod til mai 1987, då Jan Železný kasta 87,66. Mindre enn to månader etterpå presterte Tafelemeier sitt lengste spydkast nokon gong, spydet landa då på 86,64 m under eit stemne i Gelsenkirchen. Seinare i sesongen mislukkast han i å kvalifisere seg til VM-finalen. Derimot kom han på fjerdeplassen i spydkasttevlinga under sommar-OL 1988, vel halvmeteren bak bronsemedaljøren Seppo Räty.

Tafelmeier vart vesttysk meister i spydkast fem gongar; 1982-85 og 1987, samt alltysk meister i sin seste sesong på toppnivå, 1991. Mellom 1977 og 1991 tok han i alt tolv medaljar i spydakst i dei tyske meisterskapa (6-2-4).

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1982 i Aten: Nr 13 – 70,40 m
* VM 1983 i Helsingfors: Nr 8 – 80,42 m
* OL 1984 i Los Angeles: Utslått i kvalifiseringa (73,52 m)
* EM 1986 i Stuttgart: Gullmedalje – 84,76 m, framom Detlef Michel (81,90 m)
* VM 1987 i Roma: Utslått i kvalifiseringa (nr 15 - 76,46 m)
* OL 1988 i Seoul: Nr 4 – 82,72 m
* EM 1990 i Split: Nr 11 – 77,26 m
* VM 1991 i Tokyo:Utslått i kvalifiseringa (72,42 m)

Notar
-----

1. ↑  World Record Progression javelin throw men - Athletix

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Klaus Tafelmeier» frå Wikipedia på engelsk, den 10. september 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Klaus Tafelmeier» (på engelsk). olympedia.org. Henta 19. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Scene frå forteljinga om Noahs ark illustrert med flanellograf
Sluttscenen få forteljinga om Noah og regnbogepakta
**Flanellograf** (stundom kalla flanellbrett) er eit hjelpemiddel som vert brukt til å visa fram bilete til ei forteljing som vert framstilt muntleg. Det består av ein flanellduk som er festa til eit brett eller – meir uvanleg – til ei ramme.

Bruk
----

Flanellografen har gjerne ein bakgrunnsfarge som høver til forteljinga. Svært ofte vert det nytta grøn flanell, fordi denne fargen er ein høveleg visuell bakgrunn for figurar som skal illustrera ei rekkje ulike forteljingar. Papir- eller pappfigurar av personar eller ting vert plasserte på brettet og flytta omkring etter som forteljinga går fram. Baksida av desse figurane er kledd med enten flanell eller eit anna materiale som lett kan festa seg til flanellbakgrunnen.

Tilknyting til kristen verksemd
-------------------------------

Flannellografar har vore og er eit populært hjelpemiddel ved framstilling av forteljingar frå Bibelen til born på sundagsskular. I vårt land har flanellografen nesten berre vore bruka til undervising av mindre born, og oftast i kristen samanheng, som nemnt i sundagsskular eller i andre mindre barnegrupper. Dette har nok sin bakgrunn i at hjelpemiddelet har vore rimeleg, enkelt i bruk, og har gjeve eit meir levande bilete til forteljingane det illustrerer.

Kjelder
-------

* Balmer, Randall. «Flannelgraph» i *Encyclopedia of Evangelicalism*. Westminster John Knox Press, 1st edition, 2001. p. 221.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* NDL

 |
Linjemønsteret på ein finger.
Fingeravtrykk på eit papir.
Pensling med pulver for å få fram fingeravtrykk som er avsett på ei flate.
**Fingeravtrykk** er avtrykk av det linemønsteret som finnst på innsida av ytste leddet på fingrar hjå menneske. Kvart einskild menneske får sitt heilt eige mønster på fosterstadiet, og dette held seg uendra heile livet. Det har aldri vorte oppdaga to personar med like fingeravtrykk, heller ikkje hjå einegga tvillingar. Difor er bruk av fingeravtrykk rekna som ein trygg metode for å identifisere eit menneske, og for å verifisere at eit menneske er rette vedkomande. Leiting etter, og dokumentasjon av fingeravtrykk på åstaden for illgjerningar har i lange tider vore nytta som ein viktig lekk i oppklaring av lovbrot, og samanfall mellom mønsteret i dei fingeravtrykka som vert funne og mønsteret på fingrane til ein mistenkt, er jamt over godteke som prov i rettssakar. I Noreg var det fengselsdirektør og lege Anders Daae (1838–1910) som fekk fingeravtrykk inn som ein reiskap i kriminalteknikken.

Bakgrunnsstoff
--------------

* snl.no: Fingeravtrykk
Koordinatar: 65°47′S 62°25′W﻿

**Flaskbreen** , er ein slak isbre, 46 km lang, som flyt aust frå Bruce Plateau og ut i Scarfjorden mellom Daggoo Peak og Spouter Peak i Graham Land i Antarktis. Den nedre delen av denne breen vart kartlagt og fotografert av Falklands Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1947. Heile breen vart fotografert av Falkland Islands and Dependencies Aerial Survey Expedition i 1955–56, og kartlagt frå FIDS i 1957. Han vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee etter ein matros på kvalbåten *Pequod* i Herman Melville-romanen *Moby-Dick*.

Sjå òg
------

* Isbrear i Antarktis
* Isstraumar i Antarktis

Kjelder
-------

1. ↑  «Flask Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 22. oktober 2012.
2. ↑  «Flaskbreen». *Gna-GeographicNamesOfTheAntarctic1stEdition1981\_djvu*. s. 672. Henta 22. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Flaskbreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Klavdija Sergejevna Bojarskikh** (11. november 1939–12. desember 2009) var ein russisk langrennsløpar som representerte Sovjetunionen. Ho vann tre OL-gull i 1964 og to VM-gull i 1966.

Klavdija Bojarskikh under Ski-VM 1966

Aktiv
-----

Bojarskikh, som var frå Verkhnjaja Pysjma i Sverdlovsk oblast, var verdas beste kvinnelege langrennsløpar midt på 1960-talet. I sitt fyrste internasjonale meisterskap, vinter-OL 1964 i Innsbruck tok ho gullmedaljar i alle tre langrennsøvingane for kvinner. På 10 km tok ho ein knepen siger føre landsmannen Jevdokija Meksjilo, før ho vann ein suveren siger på 5 km. Saman med Alevtina Koltsjina og førnemnde Meksjilo gjekk ho Sovjetunionen inn til OL-gull i 3x5 km stafett, over to minuttar føre Sverige på sølvplass.

Under ski-VM 1966 i Oslo var Bojarskikh nær å kopiere sigersrekka frå Innsbruk. Ho vann 10 km og Sovjetunionen gjekk til topps i stafetten, men på 5 km vart ho slått av landslagskollegaen Alevtina Koltsjina med 7,2 sekundar og enda på sølvplass.

Bojarskikh la opp i 1967.

Merknadar
---------

1. ↑  Russisk skrift Клавдия Сергеевна Боярских

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Sandar prosti** var eit tenestedistrikt i Tunsberg bispedømme i Den norske kyrkja.
Prosten hadde sete i Sandefjord. Prostiet er erstatta med Sandefjord prosti, som i tillegg til sokna i Sandefjord også femner dei i Andebu. 

Prostiet var inndelt i prestegjeld og sokn. Soknet er grunneininga i Den norske kyrkja. Dei som arbeider i kyrkja er anten tilsette av soknet gjennom kyrkjeleg fellesråd, eller dei er tilsette i prostiet. Dei fleste prestane er tilsette i prostiet, og har tenesta si knytt til eit eller fleire sokn.

Prestegjeld og sokn i Sandar prosti
-----------------------------------

* Sandar prestegjeld med
	+ Sandar sokn
	+ Vesterøy sokn

* Sandefjord prestegjeld med
	+ Sandefjord sokn

* Bugården prestegjeld med
	+ Bugården sokn

Sjå òg:
-------

* Kyrkjer i Noreg etter kommune

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettsida til Den norske kyrkja

| * v
* d
* e
Prosti i Tunsberg bispedømme |
| --- |
| Drammen  • Eiker  • Hallingdal  • Kongsberg  • Larvik  • Nord-Jarlsberg  • Ringerike  • Sandefjord  • Tønsberg domprosti |
**Skjerstadfjorden** er ein fjord i Fauske kommune og Bodø kommune i Nordland. Fjorden strekkjer seg 32 km austover til Fauske i aust og er ei fortsetjing av Saltfjorden. Medrekna Saltdalsfjorden er lengda 41 km. 

Fjorden har innløp mellom Godøystraumen i nord og Saltstraumen i sør, som går på kvar si side av Knapplundøya. Tverrlandet ligg på nordsida av innløpet Her ligg grenda Naurstad og vågen Vågsbotn. På nordsida går Valnesfjorden nordover til tettstaden Straumsnes. Sør for Valnesfjorden, på sørsida av Skjerstadfjorden, ligg bygda Skjerstad, og frå her går fjordarmen Misværfjorden sørover til Misvær. 

Litt aust for Skjerstad ligg bygda Breivik på sørsida. Rett nord for Breivik ligg Venset på andre sida. Midt i fjorden her går halvøya Øynes ut i fjorden og dannar Klungsetvika på nordsida av fjorden. I denne vika ligg grenda Klungset og bygda Røvika. Sjølve Fauske ligg like aust for Klungset, inst i Fauskevika. Eit smalt sund går vidare inn til bukta. Sørover frå Fauskevika går Saltdalsfjorden inn til Rognan i Saltdal kommune. 

E6 går langs den indre delen av fjorden til Fauske og så vidare nordover. Frå Fauske og på nordsida av fjorden mot Bodø går Riksveg 80. Langs delar av sørsida går Riksveg 812, Fv553 og Fv554

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Stina Ekblad** (fødd 26. februar 1954) er ein finlandssvensk skodespelar.

Biografi
--------

Ekblad er dotter av ein småbrukar frå den finske Österbotten utanfor Vasa.

Ho vart skodespelar fordi ho oppdaga at det å vera skodespelar var den beste måten å få fram dei språklege uttrykksbehova sine. Då det var vanskeleg å få utdanning for dette i Finland flytta ho sytten år gammal til Danmark der ho først gjekk på folkehøgskole og sidan på teaterskolen før ho hamna på Odense Teater der ho var i ni år. I løpet av den tida hadde ho filmdebuten sin i den finsk-svensk TV-serien *Amirika* (1975).

Deretter flytta ho til Stockholm og Sverige og arbeidde først ved Stockholms stadsteater i 1980 og frå 1987 Dramaten.

Mange karakteristikkar har vore nytta for å fanga karakteren hos denne eigenarta skodespelaren. Mykje siktar til utsjånaden og den milde finlandssvenske dialekten hennar, med nemningar som «hulder» eller «lys, rank bjørk». Ho har mange gonger fått spela figurar som har vore både kunstneriske og veldig sjelfulle, som Siri von Essen i SVT sin store Strindberg-serie, *August Strindberg ett liv* (1985), eller som Agnes von Krusenstjerna i Mai Zetterling sin *Amorosa* (1986). Ho har òg kunna framstilla androgyne figurar som Ismael i *Fanny og Alexander* (1982) eller Tintomara i *Drottningens juvelsmycke* på Dramaten (1987). Men ho kan like gjerne opptre som meir reindyrka usympatiske figurar som filmdirektøren i *Livsfarlig film* (1988) eller sekretæren i Killinggängets TV-film *På sista versen – en liten film om døden* (1999). Ho spelte òg hovudrolla som markise de Sade i Ingmar Bergman si oppsetjing av *Markisinnan de Sade* (TV-versjonen 1992). Ho peikar seg ut ved den store presisjonen i opptredenane sine. Med si distinkte språkhandsaming har ho òg ofte vorte nytta som opplesar og resitatør.

Stina Ekblad mottok O'Neill-stipendiet i 1995 og i 2002 fekk ho eit fireårig professorat i scenisk skodespel med hovudvekt på teksttolking og språkleg framføring ved Teaterhögskolan i Stockholm. 

Ho er gift med skodespelaren Jan Dolata.

Prisar og utmerkingar (utval)
-----------------------------

* 2008 – Svenska Dagbladets Thaliapris
* 2007 – Svenska Akademiens teaterpris
* 1999 – Den kongelige medaljen *Litteris et Artibus*
* 1995 – Dramatens O'Neill-stipendiet
* 1986 – Guldbagge for beste kvinnelege hovudrolle *Ormens vei på helleberget* og *Amorosa*
* 1986 – Svenska Filmakademins Kurt Linder-stipendium
* 1985 – Svenska Akademiens Carl Åkermarks stipendium

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stina Ekblad» frå Wikipedia på bokmål, den 18. november 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stina Ekblad ved The Internet Movie Database (IMDb)

 Commons har multimedium som gjeld: **Stina Ekblad**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Koordinatar: 59°41′38.702″N 5°39′18.763″E﻿

Bjoafjorden ligg øvst til høgre på biletet. I framgrunnen er Bømlo med fjellet Siggjo.
**Bjoafjorden** er ein sidefjord av Halsnøyfjorden og Hardangerfjorden på fylkesgrensa mellom Vestland og Rogaland i kommunane Kvinnherad, Vindafjord og Etne. Fjorden har innløp i nord mellom Jonasvoll ytst på Tittelsnes i Sveio og Askeneset på Fjelbergøya i Kvinnherad. Frå her går fjorden 15 km søraustover på sørvestsida av Fjellbergøya. 

Sør for Fjelbergøya går det vesle fjordstykket Melen austover og held fram som Skånevikfjorden. I søraust deler Bjoafjorden seg i to grener, Etnefjorden mot aust og Ølsfjorden mot sør. Frå innløpet av Bjoafjorden til botn av Etnefjorden ved Etne er lengda 24 km. 

Rett nord for innløpet til desse to fjordane ligg tre øyar. Romsa er den største av desse og ligg lengst nord. På andre sida av Romsasundet ligg Glopsøya og lengst sør ligg Tolløya. På austsida av desse øyane vert sundet òg kalla Romsasundet, medan sundet på vestsida av øyane heiter Haugessundet etter grenda Haugsgjerd som ligg her.

Vest for Haugsgjerd, på sørsida av Bjoafjorden, ligg dei to bygdene Innbjoa og Utbjoa. Frå Utbjoa går det ferjesamband over Bjoafjorden til Fjelberg på Fjelbergøya i Kvinnherad og vidare til Sundnes på Halsnøy. Det går òg ferje til Skjersholmane på Stord.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Det newzealandske riksvåpenet
**Det newzealandske riksvåpenet** stammar frå 1911 og blei noko endra i 1956. Fram til 1911 brukte New Zealand same riksvåpen som Storbritannia. 

Riksvåpenet er eit skjold som er to gonger kløvd. 1. felt er delt av raudt og blått, med fire femtakka, raude og sølvkanta stjerner plassert som Sørkrossen i øvre felt, eit symbol ein også finn på det newzealandske flagget. I nedre felt er eit kornnek i gull som står for landbruk. 2. felt er sølv med tre svarte gamle seglskuter som står for handel og innvandringa til landet. Det 3. feltet er delt av raudt og blått, med eit opphengt gull bukkeskinn i øvre felt som står for dyrehald, og i nedre felt to krysslagte gull hammarar som står for gruveindustri. 

Skjoldhaldarane er ei lyshåra, kvitkledd kvinne av europeisk avstamming som held det newzealandske flagget, og ein maori-høvding med en *taiaha* (stav). Over skjoldet er ei svevande engelsk kongekrone. Under skjoldet er eit postament i form av to krysslagde blad frå sølvbregna *Cyathea dealbata* og på desse er eit band med teksten «New Zealand».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «New Zealands riksvåpen» frå Wikipedia på bokmål, den 3. mai 2016.*


| * v
* d
* e
Oseaniske riksvåpen |
| --- |
| Australia · Fiji · Kiribati · Marshalløyane · Mikronesiaføderasjonen · Nauru · New Zealand · Palau · Papua Ny-Guinea · Salomonøyane · Samoa · Tonga · Tuvalu · Vanuatu |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Det norske Skogselskap** er ein landsomfattande medlemsorganisasjon med 12 000 medlemmer, organisert i 18 fylkesskogselskap. 

Ut frå visjonen at alle menneske skal oppleve skog som ei verdfull kjelde til livskvalitet, har skogselskapet som mål å fremje forståing for skogens mangesidige betyding, og arbeide for auka verdiskaping og ei langsiktig berekraftig forvalting av skogen. 

Skogselskapet vart stifta 26. september 1898 på initiativ av konsul Axel Heiberg.

Gjennom fylkesskogselskapa driv skogselskapet ei rad med planteskolar. Dei utarbeider informasjonsmateriell for skolar og skogbrukarar. Direktør i skogselskapet er Trygve Enger.

Fylkesskogselskap:
------------------

* Skogselskapet i Østfold
* Skogselskapet i Hedmark
* Oppland Skogselskap
* Oslo og Akershus Skogselskap
* Skogselskapet i Buskerud
* Vestfold Skogselskap
* Telemark Skogselskap
* Skogselskapet i Aust-Agder
* Skogselskapet i Vest-Agder
* Skogselskapet i Rogaland
* Skogselskapet Bergen og Hordaland
* Sogn og Fjordane Skogselskap
* Skogselskapet i Møre og Romsdal
* Skogselskapet i Trøndelag
* Namdal Skogselskap
* Helgeland Skogselskap
* Salten Skogselskap
* Troms Skogselskap
* Finnmark Skogselskap

Bakgrunnsstoff
--------------

* Skogselsakpet si heimeside
Koordinatar: 72°15′S 165°28′E﻿

**Destination Nunataks** er ei gruppe fjelltoppar og nunatakar, 9 nautiske mil lang og 4 nautiske mil brei, med ei høgd opp mot 2565 moh ved Pyramid Peak og omfattar Sphinx Peak, Andrews Peak, Mummy Ridge og fleire nunatakar utan namn i nordvest, i nordaust Evans Neve, 7 nautiske mil nordvest for Barker Range i Victoria Land. Denne gruppa vart vitja i 1970–71 av ei gruppe geologar frå Victoria University of Wellington Antarctic Expedition leia av M.G. Laird. Namnet «Destination Rocks» vart opphavleg nytta for desse nunatakane, sidan det var så langt nord som dei drog. Namnet Destination Nunataks vart godkjend av New Zealand Antarctic Place-Names Committee og Advisory Committee on Antarctic Names i 1985.

Kjelder
-------

1. ↑  «Destination Nunataks». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 21. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Destination Nunataks» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 77°38′S 166°24′E﻿

**Scott's Hut** er ei hytte som ligg på nordkysten av Cape Evans på Ross Island i Antarktis. Ho vart reist i 1911 under Terra Nova-ekspedisjonen, leia av Robert Falcon Scott. Då han skulle velje base for operasjonane i 1910-1913, ønskte ikkje Scott å bruke den gamle hytta si Discovery Hut som han hadde bygd ved McMurdo Sound under Discovery-ekspedisjonen i 1901–1904. Denne første hytta ligg på Hut Point, 20 km sør for Cape Evans. For det første var den gamle hytta særs kald, og for det andre så hadde skipet til Scott, «Discovery», blitt fanga i isen ved Hut Point, eit problem han ønskte å unngå ved å legge basen lenger nord.

Skildring
---------

Inne i hytta
Scott's Hut var prefabbrikert i England før ho vart frakta med skuta sørover. Ho er 50 fot lang og 25 fot brei. 

Det står ein kross på ein ås bak Scott's Hut ved Cape Evans, men denne er ikkje knytt til kaptein Scott, og vart reist til minne om tre medlemmar frå gruppa til Ernest Shackleton ved Rosshavet, som omkom i nærleiken. Krossen reist til minne om kaptein Scott og kompanjongane hans står på toppen av Observation Hill.

I løpet av vinteren 1911 levde 25 menn under Terra Nova-ekspedisjonen i hytta. Det var frå her Scott sette ut på den fatale turen til Sørpolen. Då Scott ikkje kom attende frå polen, drog fleire av mennene attende til hytta for å vere her vinteren 1912 og for å leite etter lika våren etter. I 1913, då Terra Nova-ekspedisjonen var over, vart forsyningar sette igjen i hytta. 

Hytta vart nytta på ny i 1915-1917 av gruppa som vitja Rosshavet under ekspedisjonen til Shackleton, då skuta Aurora vart fanga i isen og dreiv nordover. 10 stranda menn nytta då hytta og klarte å overleve på grunn av forsyningane som var lagt att her. I januar 1917, etter at Shackleton hadde berga dei overlevande, sette han hytta i stand og låste ho før han drog.

Etter 1917 stod hytta urørt fram til 1956 då amerikanske ekspedisjonsmedlemmar gravde ho ut av snø og is. Ho var i utmerkt stand og fleire lekamar frå dei tidlegare ekspedisjonane låg framleis i hytta. Noko vart teke som suvenirar, men hytta er framleis omtrent like intakt som ho var i 1917. 

New Zealand og Storbritannia har sidan 1970-åra jamleg restaurert (stort sett fjerning av snø og is) både denne hytta og Discovery Hut .

Sjå òg
------

* Antarktiskekspedisjonar
* Winter Quarters Bay

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Scott's Hut» frå Wikipedia på engelsk, den 13. mars 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Ernest Shackelton. «South: The Story of Shackleton's Last Expedition 1914-1917».
2. ↑  «About the Antarctic Heritage Trust | Natural History Museum». Nhm.ac.uk. Henta 16. januar 2014.
3. ↑  «Antarktis Explorers & Heritage Preservation | Antarctic Heritage Trust». Heritage-Antarktis.org. Henta 16. januar 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Scott's hut needs repair *frå BBC*
* Bilete av Scott's Hut ved Cape Evans i dag Arkivert 2012-04-15 ved Wayback Machine.
Topografi i Europa
Det nordeuropeiske låglandet
**Det nordeuropeiske låglandet** er eit geomorfologisk område i Europa. Det består av låge sletter mellom Det sentraleuropeiske høglandet i sør og Nordsjøen og Austersjøen i nord. Høgda på låglandet er mellom 0 og 200 meter. Det meste av området vert nytta til jordbruk, men ein finn òg myrområde, lyngheier og innsjøar. På kysten av Nordsjøen finn ein myrland og Vadehavet, eit stort tidvassområde. 

Politisk er Det nordeuropeiske låglandet delt mellom Belgia, Nederland, Tyskland, Danmark og Polen. Store elvar er, frå vest til aust, Rhinen, Ems, Weser, Elbe, Oder og Vistula.

Historisk, og særleg i mellomalderen, vart den vestlege delen av området kalla Nederlanda.

Det nordeuropeiske låglandet er forbunde til Den austeuropeiske sletta, som inneheld dei store slettene i Russland, og som grensar til Uralfjella i aust. I lag dannar dei Den europeiske sletta.

Tyskland
--------

Den nordtyske sletta (det grøne området i nord)
Den tyske delen av Det nordeuropeiske låglandet vert kalla **Den nordtyske sletta**. Mykje av Den nordtyske sletta er ikkje høgare enn 100 meter over havet. Ved kysten av Nordsjøen er sletta svært flat og består stort sett av myrområde og gjørmete strender. Utanfor kysten ligg Dei austfrisiske og Dei nordfrisiske øyane, som vert rekna som ei fortsetjing av Den nordtyske sletta som vart skild frå fastlandet etter flaumar i mellomalderen. 

Langs kysten av Austersjøen møter sletta bratte kalksteinsklipper som vart danna under istidene. Sletta er dekt av sand langs kysten, medan dei indre områda har myr- og heilandskap. Utanfor kysten nær Stralsund ligg Rügen, som er den største øya i Tyskland. 

Delstatane Schleswig-Holstein, Hamburg, Bremen, Mecklenburg-Vorpommern, Brandenburg, Berlin, mykje av Niedersachsen og Sachsen-Anhalt, og delar av Sachsen og Nordrhein-Westfalen ligg i dette området. 

Under den kalde krigen vart Den nordtyske sletta rekna som ei mogeleg invasjonsrute for Warszawapakta inn i Vest-Tyskland. Ei anna sannsynleg rute kunne ha vore gjennom Fuldagjelet mellom Kassel og Würzburg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Northern European Lowlands» frå Wikipedia på engelsk, den 14. juni 2007.*
Døme på korleis dei ulike komponentane eller fraksjonane i råolje kan skiljast frå kvarandre til ulike produkt ved hjelp av eit destillasjonstårn på eit oljeraffineri.
**Destillasjon** eller **destillering** er ein prosess som vert nytta for å skilje frå kvarandre komponentar med ulike kokepunkt i ei væske ved å varme opp væska til damp som deretter vert kondensert (det vil seie å avkjøle dampen, så han går over til væske att). Den eller dei komponentane i væska som skal takast vare på, vert kalla destillat.

Metoden vert nytta i mange samanhengar. I dei såkalla oljeraffineria vert til dømes bensin og andre produkt skilde ut frå råolja ved hjelp av destillasjon. Metoden vert òg nytta for å framstille alkohol av alkoholhaldig væske, som til dømes for å laga brennevin ved å destillere vin. Både drikkevatn og salt kan lagast av sjøvatn ved å reinska vatnet for saltet ved å late vatnet fordampe og deretter kondenserast. Destillert vatn til medisinsk eller teknisk bruk er vatn som er reinska for mikroorganismar, metallsaltar og anna som er løyst opp i vanleg drikkevatn frå vassverk eller i sjøvatn, og på dette viset òg vorte sterilisert.

Dersom ei blanding av to væsker med kokepunkt som ligg nær kvarandre skal skiljast frå kvarandre, er det vanskeleg å få destillatet reint i ein operasjon, og destillasjonen må gjerast i to eller fleire omgangar. Slik gjentaking av destillasjonen vert kalla rektifikasjon, og er vanleg ved til dømes framstilling av sprit for å få reinast mogleg destillat. Når det skal skiljast ut fleire ulike destillat med ulike kokepunkt i eit blandingsvæske, vert det fyrste destillatet utgangspunktet for ein ny destillasjon ved ein annan og lågare temperatur, som deretter vert utgangspunkt for ein nye destillasjon ved ein annan temperatur, og slik bortetter. På dette viset får ein til dømes fram av råolja både propan, bensin og andre produkt, som tungolje og bitumen (asfalt), der propan og bensin har låge kokepunkt, og bitumen høgt kokepunkt.
**Scolt Head Island** er ei barriereøy nær Brancaster, nord i Norfolk i England, 10 km vest for Wells-next-the-Sea. Ho er eit naturreservat og veks sakte, men sikkert vestover mot vraket av «SS Vina». 

Øya består av sanddyner, marskland, mudderflater og grus. Mange fugleartart, som er viktige i Storbritannia, hekkar her, som splitterne, rosenterne, raudnebbterne og dvergterne, samt overvintrande vadefuglar og fuglevilt.

Om sommaren går det båt til øya frå landsbyen Burnham Overy Staithe.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Naturreservatet

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Scolt Head Island» frå Wikipedia på engelsk, den 24. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Steers, J.A. (Ed). (1934). *Scolt Head Island. The story of its origin: the plant og animal life of the dunes og marshes*. W. Heffer & Sons Ltd: Cambridge, for the Norfolk & Norwich Naturalists' Society.

Koordinatar: 52°58′56″ N 0°42′24″ E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
Det nepalske flagget. Storleiksforhold: 4:3
**Det nepalske flagget** er verdas einaste nasjonalflagg som ikkje er firkanta. Det er sett saman av to rettvinkla trekantar, den eine sett oppå den andre, og kan opphavleg ha vore to trekanta flagg som er blitt eitt.

Flagget til Nepal er raudt med blå kantar og to kvitfarga symbol, truleg ei sol og ein måne. Raudfargen er nasjonalfargen til Nepal, medan blåfargen skal stå for fred og harmoni. Dei to symbola blir ofte sagt å stå for to greiner av kongefamilien i Nepal, Rana. Dei blir i dag like gjerne tolka som eit håp om at Nepal vil eksistera like lenge som månen og sola.

Flagget blei offisielt teke i bruk den 16. desember 1962, då det blei oppretta ei konstisjonell regjering. Det doble trekantflagget hadde då vore i bruk sidan 1800-talet, og trekantane kvar for seg i to hundreår. Månen og sola hadde opphavleg menneskelege ansiktstrekk, men desse blei tekne bort då flagget blei offisielt nasjonalflagg.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Flaggomtale i den nepalske grunnloven: Schedule 1 ( Relating to Article 5 ) National Flag Arkivert 2007-08-23 ved Wayback Machine. (PDF-fil)

| * v
* d
* e
Asiatiske nasjonalflagg |
| --- |
| Afghanistan**·** Armenia**·** Aserbajdsjan**·** Aust-Timor**·** Bahrain**·** Bangladesh**·** Bhutan**·** Brunei**·** Burma**·** Dei sameinte arabiske emirata**·** Filippinane**·** Georgia**·** India**·** Indonesia**·** Irak**·** Iran**·** Israel (Palestina)**·** Japan**·** Jemen**·** Jordan**·** Kambodsja**·** Kasakhstan**·** Kina (Hong Kong**·** Macao) Kirgisistan**·** Kuwait**·** Kypros**·** Laos**·** Libanon**·** Malaysia**·** Maldivane**·** Mongolia**·** Nepal**·** Nord-Korea**·** Oman**·** Pakistan**·** Qatar**·** Russland**·** Saudi-Arabia**·** Singapore**·** Sri Lanka**·** Syria**·** Sør-Korea**·** Tadsjikistan**·** Taiwan**·** Thailand**·** Turkmenistan**·** Tyrkia**·** Usbekistan**·** Vietnam |
Koordinatar: 59°29′7″N 5°35′28″E﻿

Europaveg 134 går heilt nede ved sjøen eit kort stykke ved Skjold i Vindafjord. 
Foto:
Michael Spiller
 

**Skjoldafjorden** er ein del av Hervikfjorden og Boknafjorden på grensa mellom kommunane Tysvær og Vindafjord i Rogaland. Denne delen av fjorden startar like nord for Borgøya og strekkjer seg rett nordover til tettstaden Skjold i Vindafjord. 

Fjorden har innløp ved Slogvikøya ved Slogvik og eit lite stykke lenger nord stikk den nesten 2,5 km lange Romsalandsvågen seg vestover. Vidare nordover ligg Skjoldastraumen. Dette er eit særs smalt stykke av fjorden, berre om lag 15 meter, og her kryssar Riksveg 515 fjorden over to bruer. Midt i dette sundet ligg ein liten holme som berre vert kalla Holmen. Lenger nord vert fjorden vidare att og sør for Skjold deler fjorden seg i fleire retningar. Ein del held snur sørvestover og held fram som Grindefjorden på andre sida av Nesøya. Den andre delen går austover forbi Otertangen og deler seg i buktene Frøvika i nord og Langalandsvika i sør. Frå innløpet i sør og inn til botn av Langalandsvika er fjorden 15 km lang. Inkludert Grindefjorden er han 24 km lang, medan heile fjordsystemet frå innløpet til Hervikfjorden til botn av Grindefjorden er 38 km langt.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
Plasseringa av Fermo-provinsen (raud) i Italia
Kart over Fermo-provinsen
**Provinsen Fermo** er ein ny provins i Italia. Han vart stifta i 2004 og er den femte provinsen i regionen Marche. Provinsen tredde i verk i 2009. Provinsadmistrasjonen er i Fermo. Andre store byar og kommunar er Porto Sant'Elpidio, Porto San Giorgio, Sant'Elpidio a Mare og Montegranaro.

Dei 40 kommunane som provinsen består av hadde til saman 166 218 innbyggjarar etter ei folketeljing i 2001 og utgjer eit landområde på 859,51 km².

### Største kommunane

Stand 2. februar 2010

| Kommune | Ibuarar |
| --- | --- |
| Fermo | 37 955 |
| Porto Sant'Elpidio | 25 118 |
| Porto San Giorgio | 16 201 |
| Sant'Elpidio a Mare | 16 838 |
| Montegranaro | 13 358 |
| Monte Urano | 8 442 |
| Montegiorgio | 7 012 |
|

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Province of Fermo frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Kastrering av ein katt. Freske frå 1500-talet.
**Kastrering**, **kastrasjon** eller **gjelding** er eit inngrep der delar av eller alt av kjønnsorgana på eit dyr eller eit menneske blir fjerna. Det blir gjort på dyr for at dei skal bli ufruktbare eller for å roe dei ned. Vanlegvis er det snakk om å fjerne testiklane til hanndyr. I hodyr fjernar ein eggstokkane, som er eit noko større inngrep. Det har vore mest vanleg å kastrere produksjonsgris for slakt, men også hestar, oksar, kattar og hundar blir kastrerte.

Kastrering av dyr
-----------------

Kastrering av eit muldyr i Marokko. Foto: L. Mahin

Visse dyr er det tradisjon for å kastrere, og dei kastrerte dyra har fått eigne namn. Vallak viser til ein kastrert hest, galt kan visa til ein kastrert gris, og kapun og hanrei er namn på kastrerte hanar.

Ein har kastrert større dyr, som hestar og oksar, for at dei skal kunne brukast som rolege trekk- og ridedyr.

Mindre husdyr blir gjerne kastrert for å hindra avsmak på kjøtet. Kastrering av gris skjer for å unngå den såkalla «rånelukta», ei lukt og ein smak som oppstår når hanngrisen blir kjønnsmoden, og som gjer at kjøtet frå råner ikkje er etande. Kastrasjonen skjer difor når grisungane er små (før fylte fire veker). Frå 2009 blir det forbode å kastrere grisungar i Noreg, viss det ikkje finst medisinske grunnar til å gjere det.

Kjæledyr som hund og katt kan kastrerast for å få ned talet på dyreungar og hindra uønskt åtferd som slåsting, revirmarkering og at dyra stikk av. Kastrering av hund er vanleg i nokre land, men er i Noreg forbode om det ikkje finst ein god grunn til å kastrere. Det er derimot lovleg og vanleg å kastrere kattar.

Kastrering av menneske
----------------------

Kastrasjon har også blitt utført på menneske iblant. Ein kastrert mann blir kalla ein evnukk. I dag blir slik kastrasjon sett på som å vere i strid med allmenn etikk.

Sjå også
--------

* Kastratsongar
* Sterilisering

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kastrasjon» frå Wikipedia på bokmål, den 30. mars 2009.*

1. ↑  «Å ha hund» Arkivert 2009-08-13 ved Wayback Machine. ved dyrenett.no
2. ↑  «Sterilisering og kastrering i tidlig alder» Arkivert 2009-02-03 ved Wayback Machine. ved i Norsk Huskattforening

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC

 |
**Skjersholmane-Valevåg** var eit tidlegare ferjesamband i Sunnhordland mellom Skjersholmane på Stord og Valevåg i Sveio kommune. Sambandet vart oppretta i 1983, då kaien på Skjersholmane stod ferdig, og eksisterte fram til Trekantsambandet opna i 2001. Sambandet var då ein del av E39. 

Sambandet tok over for Leirvik-Valevåg-Mosterhamn i 1983, samstundes med at Valevåg-Mosterhamn vart oppretta. 

I 2007 gjekk det gratisferjer på strekningen i tre veker pga vedlikehaldsarbeid i Bømlafjordtunnelen. Sambandet vart då betjent av dei tre ferjene MF «Bjørnefjord» (140 Pbe), MF «Masfjord» (140 Pbe) Og MF «Sunnhordland» (104 Pbe). Ferjene gjekk to ganger i timen om føremiddagen og tre ganger i timen på ettermiddagene, då den siste ferjen vart sett inn. Sjølv med tre ferjer var det til tider lange køar på grunn av stor trafikk.

Ferjer
------

* MF «Kvam»: 1984 og mai 1985 - april 1986
* MF «Austevoll»: - 1987
* MF «Hordaland»: 1987 - 1988; 1995 - 2000 som B-ferje
* MF «Etne»: 1988 - 1995
* MF «Bjørnefjord»: 1995 - 2000

Kjelder
-------

* Ferjesamband i Hordaland på fjordfähren.de

1. ↑  haugalandet.net Valevåg ferjekai gjenåpnet – for 3 uker
2. ↑  Haugesunds Avis – Tvillingfødende i ferjekøen
Forskjellige prosjektilbanar
Ein **prosjektilbane** eller ei **kasterørsle** er rørsla og banen ein lekam får ved kast eller utskyting.

Galileo Galilei tenkte seg at den ideelle kastebanen utan luftmotstand, sett saman av ei vassrett rørsle med konstant fart og ei loddrett rørsle med akselerasjon bestemt av tyngda. Banen vert då ein parabelboge. Luftmotstand, vind, jordrotasjonen og eigenrotasjonen til lekamen gjer at banen avviker frå parabelen og vert vanskeleg å berekne.

For eit prosjektil skil ein mellom to hovudtypar prosjektilbanar, såkalla indirekte og direkte eld. «Indirekte eld» er krumbaneeld, medan «direkte eld» er flatbaneeld.

Ein prosjektilbane frå både krumbanevåpen og flatbanevåpen.

Direkte eld – Flatbaneeld
-------------------------

Flatbanebaneeld vert gjeven av kanonar og haubitsar. Ein kanon, i tradisjonell forstand, er kjenneteikna av eit forholdsvis lengre løp, meir enn 25 gonger kaliberet til skytset. Prosjektilet har òg forholdsvis høg utgangsfart. I tillegg har kanonar berre ein låg utgangsvinkel for prosjektilet. Haubits kan avgje eld med både låg og høg utgangsvinkel. Prosjektilbanen til desse våpna er òg ein parabel, men på grunn av den høge utgangsfarten til prosjektilet, utgjer prosjektilbanen berre ein liten del av ein «full» parabel. Døme på våpen og våpensystem som gjev flatbaneild er Bandkanon 1 og Leopard 1.

### Eldleiing av direkte eld

Då målet er fullt synleg for skytset trengst det ikkje tradisjonelle observasjonsposter/eldleiingsavdelingar for å leie elden. I moderne våpensystem er det elektronikk både for å finne måla, stabilisere løpet og så vidare. Målet kan låsast ved hjelp av t.d. laserar og gyroskop vert brukt til å halde løpet mot målet uansett korleis køyretøyet rører seg.

Indirekte eld – krumbaneeld
---------------------------

Krumbaneelden, eller indirekte eld, er kjenneteikna ved at målet som regel ikkje er synleg for dei som avfyrer elden, men må leiast av observatørar, såkalla eldleiarar, «artjegerar» (artillerijegerar), FAC (Forward Air Controller) eller i nokre tilfelle oppklaringspatruljar. Krumbaneeld vert avfyrt av haubits og mortar. Mortar kan berre skyte med høg utgangsfast. Banen på prosjektilet er ein parabel. Våpensystem som leverer krumbaneeld er blant anna M224 og M252.

### Eldleiing av indirekte eld

Leiing av krumbaneeld går primært føre seg ved at ein observasjonspost med utsikt over målområdet lokaliserer og avgjer posisjonen til fiendtlege mål, og overfører måldata tilbake til skytset via kommandoplassen. For å avgjere posisjonen til målet må eldleiaren kjenne sin eigen posisjon, avstanden til målet, og dessutan retning og høgdevinkel til målet.

Sjå òg
------

* Ballistikk

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Prosjektilbane» frå Wikipedia på bokmål, den 17. mai 2013.*

1. ↑  «kastebevegelse». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 30. juni 2020.
Katafalk eller kistevogn i eit gravkapell ved ei katolsk kyrkje i den tyske byen Butzbach. Olivenkvistene er eit fredssymbol.
«Den døde kong Christian IV» på lit de parade, liggjande på ei enkel opphøging, måla av Elias Fiigenschoug 1656 etter eit måleri frå 1648. Frå Bergen Kunstmuseum. 
**Katafalk** (eigentleg 'skodestillas') er ei forhøgning, likbåre eller kjerre som likkister står og blir frakta på under gravferdseremonien i kyrkja. Ordet kan òg brukast om *castrum doloris* («lidings-festning») som vanlegvis viser til ein dekorativ bygning eller eit barokt gravminne under store gravleggingar der den daude ligg i open eller lukka kiste.

Sjå òg
------

* Likbil, likvogn
* Castrum doloris
* Lit de parade, «paradeseng» der liket av ein kjend person ligg på utstilling

Kjelder
-------

1. ↑  Katafalk. (20. februar 2018). I Store norske leksikon. Henta 5. februar 2019.
2. ↑  Oppslagsordet «katafalk» i *Det Norske Akademis ordbok*

* *Denne artikkelen bygger på «Katafalk» frå Wikipedia på bokmål, den 17. mai 2020.*
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Røyr (fleirtyding).* 
Metallrøyr
Gassrøyr som er skøytt saman ved hjelp av flensar og boltar.
Døme på tynnvegga vassrøyr av kopar skrudd fast til ei stoppekran, og øvst på fotografiet, avløpsrøyr i plast.
Både lett bøyelege og mindre lett bøyelege typar vassrøyr til bruk i hushaldningsinstallasjonar og liknande.
Eit **røyr** er ein langstrakt struktur med gjennomgåande hol, laga av eit hardt materiale som metall, plast eller liknande. Røyr vert brukte til å transportera gass eller væske. Tilsvarande strukturar av mjuke materiale kallast slangar. Ordet røyr vert òg brukt om hole sylindrar som er tette i eine enden, som til dømes reagensrøyr, og om somme tekniske komponentar som er heilt lukka og lufttette, som til dømes radiorøyr.

Ein fagutdanna person som monterer og vedlikeheld vass- og avløpsrøyr og andre innretningar med røryliknande komponentar (kanalar) til mellom anna hushaldningsbruk, vert kalla ein røyrleggjar.

Ulike typar røyr og bruksområde:

* Vassrøyr vert nytta til å transportere vatn, til dømes drykkjevatn og avlaupsvatn
* Oljerøyr vert nytta til å transportere råolje eller andre petroleumsprodukt, og og gassrøyr til å transportere gass
* Eksosrøyr vert brukte til å transportera eksos frå ein motor i køyretøy eller motorreiskap til den støydempande eksospotta og vidare ut i friluft.
* Hydraulikk- og pneumatikkrøyr og -slanger vert brukte til å overføra energi med, høvesvis ved hjelp av olje eller luft som er sett under høgt trykk.
* Lysrøyr er glasrøyr som inneheld gassar som lyser når dei får tilført elektrisk straum, og vert nytta som lyskjelde i lampar, og i spesialutformingar som bokstavar i lysreklame og anna.
* Sugerøyr, som i tidlegare tider var laga av strå, no av plast, er små røyr som vert brukte til å suga væsker inn i munnen, til dømes brus frå ei brusflaske.

Røyr til industribruk
---------------------

I industrien vert stålrøyr sveiste saman, gjenga og skrudde saman, eller skrudde saman med boltar gjennom flensar, ei utvendig skive med ein rad boltehol i krins som utgjer enden på kvart av røyra som skal skøytast saman. Konstruksjonar med flensar vert i mange høve kalla *piping*.

Til mindre dimensjonar, særleg innan instrumentering, signaloverføring og liknande, nyttar ein vanlegvis skrukoplingar og tynnvegga røyr, som på norsk vert kalla *tubing* eller *presisjonsrøyr*. Desse røyra må ha nøyaktige dimensjonar og overflata for at dei skal passa saman med dei ulike typane av skrukoplingar. Plastrøyr eller -slangar vert òg brukt for vatn og luft ved låge trykk.

På engelsk vert gjerne både presisjonsrøyr og grovare røyr kalla *pipes*.

Sjå òg
------

* Pneumatikk
* Hydraulikk
* VVS

---

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NDL

 |
| **Skjernøy** |
| --- |
| Skjernøy kapell Foto: Helge HauglandSkjernøy kapell Foto: Helge Haugland |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Sørlandet |
| **Koordinatar** | 57°59′34″N 07°31′08″E﻿Koordinatar: 57°59′34″N 07°31′08″E﻿

 |
| **Areal** | 5,6 km²

 |
| **Høgaste punkt** | 95 moh. |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Agder

 |

**Skjernøy** er ei øy i Lindesnes kommune. Øya er bunde saman med fastlandet ved ei smal bru, Skjernøysundbrua, som vart bygd i 1964. Øya har kring 300 innbyggjarar og er den største øya i kommunen (6 kvadratkilometer). Folkesetnaden fordeler seg på fleire grender: Skjernøysund, Valvik, Farestad og Rossnes. For å koma frå Farestad til Rossnes må ein over ei hengebru som er 110 meter lang og 80 cm brei. På Farestad ligg Skjernøy kapell og den gamle Skjernøy skole, som er gjort om til grendahus. 

På ein holme utanfor Skjernøy ligg Ryvingen fyr. Området på og rundt Skjernøy er kjend for rikt fugleliv. I 2003 vart det òg rapportert at ein ulv hadde vitja øya.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norges sørligste punkt Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine. på
* Norgesglasset besøker Skjernøy
* Mandalsbilder fra Skjernøy Arkivert 2007-10-08 ved Wayback Machine.
* BirdLife IBA Factsheet
* Ulv på Sørlandsøy Arkivert 2007-09-29 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Kaste på stikka** er eit pengespel som var vanleg vårsyssel blant norske gutar i etterkrigstida, fram til dei store femøringane gjekk ut av sirkulasjon i første halvdelen av 1970-åra eller til dei mindre femøringane gjekk ut først i 1980-åra.

Ein kunne spela etter ulike reglar. Ein kunne kaste myntane mot ei stikke, mot ein strek, mot ein sirkel eller mot ein vegg. 

Spelet var delt i to fasar: kastinga og ristinga.

### Kastinga

Den som først sa «sjakk», kasta sist, dei som først sa «nestsjakk» og «tredj-sjakk» kasta nest sist og tredje sist, og så vidare.

Det vart oftast kasta med femøringar. Kom ein lengst frå streken eller stikka etter første kastet, hadde ein rett til å kaste på nytt med same femøringen. Dersom ein framleis var sist, vart femøringen tatt ut og lagd i potten. Skulle ein da vera med lenger, måtte ein lappe, det er å kaste nye femøringar. Ein lappa inntil ein låg betre til enn ein av dei spelarane. Såg det ut til at to femøringar låg like langt frå stikka, måtte det måling til. Det blei gjerne gjort med eit strå. Var ein ikkje kar for å lappe, gjekk ein ut av spelet førebels. Resten av spelarane heldt fram inntil éin stod att som bestemann.

### Ristinga

Ved ristinga spelte ein om kven som skulle få mynten som låg i potten. Først rista ein opp *sølvet*, det vil seie den blanke mynten. Den som var bestemann etter kastinga, rista først. Han ropte «kron» eller «mynt» – sa han «kron», fekk han all mynt som hamna med adversen opp. Sa han «mynt» eller «pytt», fekk han all mynten som låg med reversen opp. Deretter kasta dei som låg tettast opp mot vinnaren - ander, tredjer, fjerder osv, heilt til kassa var fordelt. Etterpå kasta ein om koparmynten, på same måten. Var det to myntar att, kunne ein seie halvten - da gjaldt det at den eine mynten viste kron, og den andre viste mynt når dei låg på bakken etter å ha blitt slått imot kvarandre.

### Vårsyssel og guteleik

Å kaste på stikka var ein utprega vårsyssel. Ein spelte på grusvegane frå dei vart isfrie. Oftast var det berre gutar som spelte.

Referansar
----------

1. ↑  Språknytt
2. ↑  *Eiker - Kaste på stikka - danke*, arkivert frå originalen 4. mars 2016, henta 18. november 2010
3. ↑  Stovnerporten - Kaste på stikka
KNM Skjold på tokt
**Skjold-klassen** er den siste generasjonen av norske MTB-ar (missiltorpetobåtar). Desse fartøya er under konstruksjon ved Umoe Mandal. Fartøya er luftputekatamaranar, og vil ha ein låg radarprofil. Prototypen til denne klassen er KNM «Skjold» som vart sjøsett i 1999. KNM «Skjold» er under utprøving og utvikling. Den vart òg testa ut av den amerikanske marinen i eitt år. KNM Skjold og Skjold-klassen er rekna for å vere verdas raskaste krigsskip.

**Fakta:**

Vassfortrenging (deplasement): 273 tonn

Lengd: 47,5 meter

Breidd: 13,5 meter 

Maksfart: 60 knop

Besetning: 16 

Våpen: 8 NSM-missil, OTO Melara 76mm SR-kanon, Mistral luftvermissil, 12,7mm mitraljøse.

Sensorar: Thales MRR-3D-NG varslingsradar, SAABTech Ceros 200 opplysarradar, EDO CS-3701 ESM (radar søkemottakar), Sagem Vigy 20 EO-sensor.

Kommando- og kontrollsystem: DCN/KDA Senit 2000, NORCCIS II

Datalinkar: Link 11 og link 16.

Tidspunkt for kommandoheis:

P961 KNM Storm: april 2008

P962 KNM Skudd: august 2008

P963 KNM Steil: desember 2008

P964 KNM Glimt: april 2009

P965 KNM Gnist: juni 2009

P960 KNM Skjold: september 2009

KNM Skjold vil etter ei skipsteknisk ombygging bli overlevert Marinen våren 2006 og vil segle i to år før ho går tilbake til Umoe Mandal for integrasjon av våpensystemet. KNM Skjold vil i dei to åra ho seglast av Marinen bli nytta til ytterlegare utprøving og testing, samt opplæring av personell for manning av seriefartøya.

Kjelder
-------

* Forsvarsnett[*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimesida til Skjold-klassen Arkivert 2005-03-08 ved Wayback Machine.
* Uoffisiell heimeside Arkivert 2021-06-17 ved Wayback Machine.
**Jens Olai Steffensen** (fødd 23. mars 1891 i Bø i Vesterålen, død 17. oktober 1961) var ein norsk politikar (Ap) og fiskarlagsformann. Han var blant anna stortingsrepresentant, formann i Noregs Fiskarlag og styreformann i Noregs Råfisklag.

Jens Steffensen var opphavleg fiskar og anleggsarbeidar. Han var stortingsrepresentant for Nordland mellom 1934 og 1957, ordførar i Bø ein kort periode i 1945, og varaordførar mellom 1934 og 1941. Han var formann i Noregs Fiskarlag 1937-1941 og 1945-1951, og styreformann i Noregs Råfisklag mellom 1952 og 1961.

Steffensen var ein kjend, men omstridd fiskeripolitikar. I 1951 gjekk leiinga i Arbeidarpartiet inn for å liberalisere trålarlova. I Fiskarlaget, med Jens Steffensen i spissen, var det sterk motstand mot dette, og Steffensen klarte å mobilisere eit fleirtal i Arbeidarpartiets stortingsgruppe mot forslaget. Forslaget vart likevel vedteke med støtte frå dei borgarlege partia. Som følgje av dette dekk han sidan motstand frå leiinga i sitt eige parti.

Stortingskomitéar
-----------------

* 1954-1957 formann i Sjøfarts- og fiskerikomiteen
* 1954-1957 medlem i Valgkomitéen
* 1950-1953 formann i Sjøfarts- og fiskerikomiteen
* 1950-1953 medlem i Valgkomitéen
* 1945-1949 formann i Sjøfarts- og fiskerikomiteen
* 1945-1949 medlem i Valgkomitéen

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stortinget.no - Biografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |