recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Utsyn frå Storhornet ved Store-Standal utover Hjørundfjorden mot Ålesund, Hjørundfjordstranda til venstre på biletet 
Foto:
Johan Simon Seland
 

Frå Store-Standal Foto: Johan Simon Seland

**Hjørundfjordstranda** har i seinare år vore nemninga for den om lag 15 km lange strekninga mellom Store-Standal og Brattheim, på vestsida av den ytre delen av Hjørundfjorden i Ørsta kommune.

Vegsamband
----------

Fylkesveg 5912 går langs Hjørundfjordstranda, mellom Festøya og Store-Standal. Vegen er 15,7 km lang. Hjørundfjordstranda har såleis vegsamband i Festøya med Hjørundfjordstranda. Vegen vart opna for trafikk 28. mai 1966. Vegen er svært rasutsett, men har etter kvart fått fonnvern på dei fleste farlege punkta.

Fylkesveg 5912 held fram vidare med ferje ferje frå Store-Standal til Trandal, Sæbø og Lekneset. 
Det er kommunal veg frå Store-Standal over Standaleidet til Fv55 i Kolåsen (9,5 km) i Follestaddalen.

Matrikkelgardane
----------------

Rekna frå sør og mot utlaupet av fjorden omfattar Hjørundfjordstranda matrikkelgardane Store-Standal, Stavset, Ytre-Standal, Ytsteneset, Årsneset, Ytre-Årsneset, Klubbeneset, Saltre, Indre-Øyra, Ytre-Øyra, Skarbøen og Brattheim.

Før vart gjerne heile ytre del av Hjørundfjorden kalla for *Strendene*, og då vart også gardane på austsida rekna med: Strandabøen, Molaupen, og bygda Trandal med gardane Nes, Trandal og Rynningen.

Det har også vore vanleg å kalle strekninga frå og med Årsnes til og med Brattheim for *Stranda*.

Grunnkrinsar og folketal
------------------------

Hjørundfjordstranda består av to grunnkrinsar. I følgje SSB hadde Store-Standal 30 innbyggjarar, og Ytre-Standal/Brattheim 23 innbyggjarar pr. 1. januar 2009.

Fjell
-----

Langs heile Hjørundfjordstranda går fjella rett opp frå fjorden, og her er ei rekkje flotte toppar. Nokre av desse, rekna frå innlaupet til fjorden og sørover: Festøykollen (911 m), Jønshornet (1419 m), Ytstenestinden (1180 m), Longenestinden (1206 m), Storhornet (1310 m).

* Festøykollen sett frå StorfjordenFestøykollen sett frå Storfjorden
* JønshornetJønshornet
* Longenestinden sett frå MolladalskaretLongenestinden sett frå Molladalskaret
* Storhornet ved Store-Standal. Sylvkallen har lokalt vore namnet på den vesle toppen under toppbreenStorhornet ved Store-Standal. Sylvkallen har lokalt vore namnet på den vesle toppen under toppbreen

Fotnotar
--------

1. ↑  Johannes Festøy:Ferjetrafikken over Festøy. *Minne frå Vartdalsstrand* Årsskrift 2008
**Kissingen-diktatet** var eit diplomatisk aktstykke om Balkankrisa, skriven av Otto von Bismarck den 15. juni 1877 i Bad Kissingen. Stykket skildrar viktige prinsipp for Bismarck sin utanrikspolitikk.

Bismarck var uroa av fara for ein anti-tysk koalisjon, og skisserte ein ideell målsetjing om å kjempe for «… ikkje ytterlegare landerobringar, men ein politisk totalsituasjon der alle makter utanom Frankrike treng oss, og der dei gjennom sine relasjonar til kvarandre, i den grad det er mogleg, kan avstå frå å inngå koalisjonar mot oss.»

Diktatet inneheldt konseptet for Bismarck sitt diplomatiske program, som seinare blei ein del av røyndomen i tysk alliansepolitikk. Målet var å trygge den preussisk-tyske staten si utanrikspolitiske stilling, ut frå ei realistisk innsikt i dei internasjonale styrkeforhalda.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Kissingen-diktatet» frå Wikipedia på bokmål, den 10. november 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kissingen-diktatet (tekstkjelde) Arkivert 2007-03-12 ved Wayback Machine.
Koordinatar: 59°53′20″N 10°33′10″E﻿

Henie Onstad Kunstsenter på Høvikodden
Henie Onstad Kunstsenter fotografert frå fjorden
**Henie Onstad Kunstsenter** er eit biletkunstmuseum på Høvikodden i Bærum kommune sørvest for Oslo, som vart opna av «kunstløpdronninga» Sonja Henie og ektemannen hennar, skipsreiar Niels Onstad i 1968. Dei gav i 1961 den private samlinga si av samtidskunst, til saman 110 målarstykke, i tillegg til pengar til bygging og drift av museet, som gåve for å få skipa Sonja Henies og Niels Onstads Stiftelser, som eig museet og samlingane. Bærum kommune gav samstundes tomta på 140 mål som museet vart bygd på. Dei to donatorane er gravlagde på området.

Henie Onstad kunstsenter er ein viktig arrangør av temporære utstillingar og framsyningar i tillegg til utstillingar av verk frå eiga samling. Museet hyser òg Sonja Henies store samling av premiar etter innsatsen hennar på skeiser.

Ei populær offentleg badestrand ligg attmed museet.

Kjernesamlinga
--------------

Opphavleg overtok museet 110 måleri. Sidan den tid har delar av denne blitt seld, mellom anna alle arbeida av Edvard Munch og ein del kjerneverk av Pierre Bonnard. I dag finn ein mellom anna Pablo Picasso, Juan Gris, Jacques Villon, Pierre Bonnard, Henri Matisse, Fernand Léger, Joan Miró og Nikolas de Staël i samlinga.

I tillegg har ein bygd opp ein permanent utstilling av Kurt Schwitters i Noreg.

Tidlegare direktørar
--------------------

Opninga av Henie-Onstad Kunstsenter. Sonja Henie og Kong Olav V fremst, Kronprinsesse Sonja og Niels Onstad bak
Den første direktøren var Ole Henrik Moe som sat i stillinga i 22 år fram til 1989 og bygde opp kunstsenteret til ein moderne internasjonal institusjon.
I perioden 1989 til 1996 var Per Hovdenakk direktør. Den neste direktøren, Stein Slyngstad, sat i stillinga frå 1997 til 2001. Direktør frå 2001, Jan Feldborg, gjennomførte det omstridde salet av eit av hovudverka til Bonnard før den neste direktøren tiltredde i 2005.
Direktør frå slutten av 2004 fram til 2011 var Karin Hellandsjø. Tone Hansen tok over som direktør etter henne.

Skulpturparken
--------------

Rundt museumsbygget har museet plassert ut fleire skulpturar. Den mest kjente er Arnold Haukeland si statue *Solskulptur* frå 1970 som er det første ein møter når ein nærmar seg museet frå landsida. Framfor inngangspartiet står i dag statuen *Større kropp* frå 2003 av Per Inge Bjørlo. Elles er *Filipstadbananen* frå 1952 av Trygve Fredrksen flytta hit frå Banan-Mathisen sitt bygg på Filipstad i Oslo. Andre skulpturar er laga av Henry Moore, Kai Nielsen, Terry Haas, Eugène Dodeigne og Èmile Gilioli.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettsida til Henie Onstad Kunstsenter
* Arve Rød. "Progkunst ut til nordmenn - 50-års jubilanten Henie Onstad Kunstsenter brakte sekstitallets progressive ideer om kunst ut til folket.". 2018-02-26. Dagbladet. S. 40

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Henie Onstad Kunstsenter» frå Wikipedia på bokmål, den 31. oktober 2012.*

1. ↑   NRK 2005
2. ↑   NRK Salet av Bonnard
3. ↑   Aftenposten: Direktør for vår tid

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* NKC

 |
**Denver** er hovudstaden og største byen i delstaten Colorado i USA. Byen har 554 636 innbyggarar, med forstader har Denver-Aurora området omtrent 2,83 millionar innbyggarar. Denver blei grunnlagt i 1854 og oppkalla etter guvernøren i Kansas-territoriet, som heitte James W. Denver.

Denver ligg ved foten av fjellkjeda Rocky Mountains. 15. steg på Colorados Kapitol ligg 1 609 m. over havet, noko som har gjeve Denver namnet «Mile High City». 

Sida Denver er den største byen i ein omkrins av 600 km er han eit viktig transportsentrum. Den nye flyplassen som blei opna i 1995 var, målt i passasjertal, den femte største i USA og den tiande største i verda i 2004.

Denver County
-------------

Denver er òg eit fylke,og dei grensene mot Adams County i nordaust, Arapahoe County i aust og mot Jefferson County i vest. Det har eit totalt areal på 401 km² fire km² av dette er vatn. Fylket blei grunnlagt i 1902 av land som blei skilt ut frå Arapahoe County.

Folk frå Denver County
----------------------

* John Searle, filosof, kjend for Det kinesise rom-tankeeksperimentet
* Karl Rove, rådgjevar til George Bush, norskætta

Kjelder
-------

1. ↑  ; vitjingsdato: 21. september 2021.
2. ↑  ; vitjingsdato: 1. januar 2022.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Denver**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Kolsås** er ein ås i Bærum kommune i Viken. Åsen endar i stup mot sør. Herfra er det en god utsikt over østre Bærum, Asker, Oslo, Oslofjorden og områda lenger unna. Namnet *Kolsås* kjem av *kol* og *ås*. Kolsås har to toppar: *Nordre Kolsås* (387 moh.) og *Søndre Kolsås* (342 moh.). Kolsås ligg i eit landskapsvernområde, sjølve stupa og tre andre område i nærleiken er naturreservat. Kolsås er eit populært turområde.

Geologi
-------

Geologisk er Kolsås en del av Oslofeltet og har ein særs interessant geologi. Det er truleg den mest besøkte lokaliteten i Noreg.

Klatring i Kolsås
-----------------

Kolsås har det største klatrefeltet i Oslo-området. Klatringa skjer mest i sørveggen. Sørveggen av Kolsås har to bratte veggar over kvarandre, med noko skog i mellom. Nedre Sydstup blei klatra første gong på byrjinga av 1900-talet. I dag er Øvre Sydstup mest populært, med over 200 ruter med ulike vanskar. Kolsås har ein eigen klatreklubb, Kolsås Klatreklubb.

Kolsåsbanen
-----------

I 1930 blei Bærumsbanen forlenga til Kolsås. A/S Bærumsbanen var då eit eige selskap, oppretta i 1924. I 1944 blei Bærumsbanen innlemma i Oslo Sporveier, og strekninga frå Nationaltheatret stasjon til endehaldeplassen Kolsås fekk namnet Kolsåsbanen.

Stasjonane på Gjettum og Hauger er greie utgangspunkt for turar på Kolsås.

Kolsås leir
-----------

Kolsås leir har eit stort fjellanlegg. Tidlegare var dette tilhaldsstaden for NATOs nordkommando. Etter at den kalde krigen var over flytta NATO ut og m.a. FLO (tidlegare Hærens forsyningskommando) og Akershus Kommandantskap tok over leiren.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kolsås måla av Claude Monet i 1895
* Kolsås Klatreklubb
* Johannes A. Dons: Oslo-traktenes geologi med 25 turbeskrivelser. Nesbru 1996.

| * v
* d
* e
Delområde i Bærum kommune |
| --- |
| Bekkestua**·**  Bærums Verk**·**  Dønski / Rud**·**  Grav**·**  Haslum**·**  Hosle nord**·**  Hosle sør**·**  Høvik**·**  Jar**·**  Jong**·**  Kirkerud / Sollihøgda**·**  Kolsås**·**  Lommedalen**·**  Lysaker**·**  Løkeberg / Blommenholm**·**  Nadderud**·**  Rykkinn**·**  Sandvika / Valler**·**  Slependen / Tanum**·**  Snarøya**·**  Stabekk**·**  Voll**·**  Østerås / Eiksmarka**·**  Østre Bærumsmarka |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 60°9′35.5″N 11°10′5.5″E﻿

**Romerike Folkehøgskole** er ein frilynt folkehøgskole som ligg på Jessheim i Ullensaker kommune i Viken, om lag 8 km frå Oslo lufthamn, Gardermoen. Skolen har plass til rundt 105 elevar i året og er eigd av Akershus fylkeskommune.

Romerike Folkehøgskole har reindyrka fagfelta teater og musikk, og lagar 40 til 50 små og store teaterstykke og konsertar i løpet av året. Elevane bur på internat ved skolen, i enkelt- eller dobbeltrom. Fasilitetar ved skolen er mellom anna scene, lydstudio, lysstudio, gymsal, treningsrom og eit nybygg med black-box og lydtette musikkøverom.

#### Linjefag ved skolen i 2015:

* Kostyme og teatersminke
* Lyd og musikk
* Lysdesign
* Musikk og teater
* Scenografi
* Teater

Kjelder
-------

* «Folkehøyskole». Store Norske Leksikon. Henta 26. juli 2015.
* «Romerike Folkehøgskole - Om skolen». folkehøgskole.no. Henta 26. juli 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 59°51′21″N 10°26′00″E﻿

Sem Gjestegård. Foto: Erlend Bjørtvedt

**Sem Gjestegård** er eit kurs- og konferansesenter i Asker kommune. 
Garden har tidlegare vore eigen landbruksskule og del av Noregs landbrukshøgskule.

Historie
--------

Sem hovudgard, opphavleg Nedre Sem gard på Sem i Asker, var tilhaldsstad for Sem landbruksskule frå 1886.
Skulen blei driven av Wilhelm og Bernt Holtsmark, sistnemnde etterkvart ein statsråd som også åtte  Tveter gard i Asker. Etter at staten tok over eigedommen i 1914 blei Sem ein offentleg utdanningsinstitusjon, Statens Småbrukslærerskole. I 1962 blei garden ein del av Norges landbrukshøgskole. Sem blei brukt til pedagogiske seminar, interne konferanser og huste instituttet for birøkt.

Sidan 1995 har garden vore nytta som kurs- og konferansesenter etter omfattande ombygging. Sem Gjestegård har 47 hotellrom med kapasitet til 78 overnattingsgjester.

Kjelder
-------

1. ↑  «Norges Landbrukshøgskole», *Store norske leksikon*, 1. juni 2013, henta 8. januar 2017
2. ↑  *Historie*, semgjestegard.no, henta 8. januar 2017
3. ↑  
*Overnatting*, semgjestegard.no, henta 8. januar 2017

* *Denne artikkelen bygger på «Sem hovedgård (Asker)» frå Wikipedia på bokmål, den 8. januar 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstad for Sem Gjestegård

Litteratur
* Edvin Kile: *Statens småbrukslærerskole*. 1997.
* Halvard Torgersen: *Bidrag til Bygdens Gaardshistorie*. 1916.
**Elias Magnus Fries** (fødd ) var ein svensk soppforskar som ein kan kalla «far til mykologien». Elias var omtrent det same for soppriket som Carl von Linné var for planteriket. Standardnoteringa, eller autornamnet for artar skildra av Elias, er **Fr**.

Liv og virke
------------

Elias var fødd i Femsjö i vestre Småland. Interessa hans for sopp byrja i tolvårsalderen, då han var med på bærsanking og fann eit flott eksemplar av korallpiggsopp (*Hericium coralloides*). Medan han framleis var skulebarn lærte han seg mellom 300 og 400 soppartar, og gav dei provisoriske namn.

Elias blei student ved Universitetet i Lund i 1811, der han tok doktorgrad i 1813. To år etter doktorgrada i 1815 blei det fyrste verket hans innan mykologi gitt ut. Dette verket heitte *Observationes mycologici I*, og den andre delen kom ut i 1818. Det mest nytta verket til Elias er *Systema mycologicum*, som består av tre delar som kom ut 1821–1832, saman med *Elenchus fungorum*, volum 1 og 2, som kom i 1828. Det er bestemt at dei namna Elias brukte i verka *Systema* og *Elenchus* skal gjelda sjølv om dei hadde eit namn før Elias namngav dei. Ein gjer då eit unntak frå den alminnelege regelen om at dei eldste namna skal brukast, og kallar slike unntak *sanksjonerte* namn. Men også her finst unntaka sot–, rust–, buk– og slimsoppar.

I 1834 blei Elias professor på Universitetet i Uppsala. Medan han var der publiserte han desse viktige verka:

* *Epicrisis systematis mycologici* i 1836
* *Monographia Hymenomycetum Sueciae I* i 1851
* *Monographia Hymenomycetum Sueciae II* i 1863
* *Icones selectae Hymenomycetum I* i 1867
* *Icones selectae Hymenomycetum II* i 1884
* *Hymenomycetes europaei* i 1874

Elias jobba også med å overvinna den alminnelege oppfatninga blant befolkninga om at sopp ikkje var mat. Som eit ledd i dette arbeidet gav han ut boka *Anteckningar öfver de i Sverige växande ätliga svampar* i 1836.
Etter denne følgde plansjeverket *Sveriges ätliga och giftiga svampar*, som han jobba med frå 1860 til 1866.

Elias samla soppar til eit herbarium, og det som er att av det er no i Fytoteket i Uppsala. Det er få storsoppar igjen der etter Elias, men han hadde studentar under seg som samla inn mykje til herbaria. Hampus von Post (1822–1911) var ein av dei.


1. ↑  Ryman og Holmåsen (1992) s. 9.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20  Ryman og Holmåsen (1992) s. 10.
3. ↑  Turland, N. J. Wiersema, J. H. Barrie, F. R. Greuter, W. Hawksworth, D. L. Herendeen, P. S. Knapp, S. Kusber, W.-H. Li, D.-Z. Marhold, K. May, T. W. McNeill, J. Monro, A. M. Prado, J. Price, M. J. & Smith, G. F. (eds.) 2018: International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (Shenzhen Code) adopted by the Nineteenth International Botanical Congress Shenzhen, China, July 2017. Regnum Vegetabile 159. Glashütten: Koeltz Botanical Books. DOI
Døme på fjellformasjonane på Langåra (Nordre Langåra). Laga som i si tid var så godt som horisontal havbotn, står no vertikalt.
**Langåra**, eller **Nordre Langåra**, er ei 2 kilometer lang og 200 meter brei øy i Asker kommune, og ei av dei større øyane i Indre Oslofjord. Namnet *Nordre Langåra* vert nytta på kart og i andre samanhengar for å skilje denne øya frå ei anna øy sørover i Oslofjorden med same namnet, men som høyrer til Frogn kommune, og som formelt har fått namnet Søndre Langåra. Men i lokal daglegtale vert for det meste berre namnet Langåra nytta i båe høve.

Langåra i Asker ligg heilt aust i kommunen, skild frå øya Brønnøya innanfor med eit sund, Langårsundet, som på ei strekning vidare seg ut til det som vert kalla Middagsbukta, som er eit populært sted å ankre opp for fritidsbåtar som skal ha seg ein pause på turen på fjorden. Særleg Sankt Hanskvelden ligg det så tett med båtar her ved mange høve at det er sagt at ein kan gå turrskodd over bukta. Aust for Langåra ligg Høyerholmen. òg ei øy i Asker kommune, og rett sør ligg øyane Skaueren og Terneholmen. I vest ligg fem holmar, med Spannlokket som den næraste. Korkje Langåra eller granneøyane har vegsamband med andre øyar eller med fastlandet.

I geologisk meining ligg Langåra på kanten av Oslofeltet som ei langstrakt øy i sørvest-nordaustleg retning. Her er det for det meste folda havbunnsavsettingar frå kambrosilur, vende om lag 90°, med mykje skifer og kalkstein. Fram til etter andre verdskrigen var det enkel gruvedrift på øya, då kalksteinen kunne nyttast industrielt. Den gode kalksteinsgrunnen gjev frodig vegetasjon, og det veks mykje lauvskog her. I 2008 vart areal sørvest og nordaust på øya freda som naturreservat.

Oslo kommune kjøpte i 1923 heile Langåra som friluftsområde, og øya er særs populær, særleg for båtfolket, som finn seg plassar langs svaberga å legg til; andre må nytte seg av ei båtrute som berre går i sommarsesongen. Det er korkje private hytter eller hus på øya, og soleis ingen fastbuande, men i tidlegare tider var det ikkje uvanleg at hundrevis av familiar frå særleg Oslo, men òg Bærum og Asker, kunne leggje seg til her om sommaren med enkle telt eller med usle hytter laga av papp med listverk, som kunne vere til sjenanse for andre og forsøple øya. Tidlegare var det òg eit matvareutsal på øya, på «Butikken», som i dag vert disponert av Oslofjordens Friluftsråd som eit hus til utleige for feriegjestar. Organisasjonen Norsk Folkehjelp har vaktstasjon med førstehjelparar på Langåra i sommarsesongen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Eit område på Spikkestad
Fabrikken på Spikkestad for framstilling av mjølkekartongar og liknande.
**Spikkestad** er ein tettstad i Asker kommune i Akershus fylke, namngjeve etter garden Spikkestad, som i si tid avstod grunn til Spikkestad stasjon på jarnbanelina Drammensbanen, som då gjekk gjennom Røyken kommune. Jarnbanen gav grunnlag for at det på slutten av 1800-talet vart etablert industriverksemder og skule på staden. Spikkestad stasjon er no endestasjonen for Spikkestadbanen, som vart namnet på denne strekninga av Drammensbanen etter at Drammensbanen vart lagt utanom tidligare Røyken kommune. 

I samband med at kartongar skulle avløyse flasker som emballasje for konsummjølk og fløyte her i landet, vart det i 1957 bygd ein fabrikk for mjølkekartongar på Spikkestad. Denne fabrikken inngår no i ei verksemd som har utvikla seg til ein av dei store internasjonale leverandørane av emballasjekartong for mjølk, jus og fruktsaft og så bortetter.

Spikkestad er eit godt utgangspunkt for fot- og skiturar i Kjekstadmarka, eit skogs- og utmarksområde i Asker som er ein part av Oslomarka.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Brunswick-halvøya** (spansk *Península de Brunswick*) er ei stor halvøy heilt sør i på det chilenske fastlandet. Halvøya dekkjer eit areal på om lag 6300 km2. Den største busetnaden på halvøya er byen Punta Arenas, som ligg på austkysten. Halvøya ligg i Punta Arenas kommune, i provinsen Magallanes i Región de Magallanes y de Antártica Chilena.

Halvøya blei namngjeven av engelske utforskar til minne om hertugen av Braunschweig-Wolfenbüttel, Fredrik Vilhelm, som kjempa på britane si side i Napoleonskrigane og døydde i slaget ved Quatre Bras i 1815. Braunschweig blir kalla «Brunswick» på engelsk.

Sør og vest for halvøya ligg fleire av øyane i Eldlandet, mellom anna Desolación-øya, Santa Inés-øya, Clarence-øya, Aracena-øya og Dawson-øya i søraust.

Kjelder
-------

1. ↑  Regina B. Johnson: Strait of Magellan, a voyage throughout History XVI-XXI centuries

* *Denne artikkelen bygger på «Brunswick Peninsula» frå Wikipedia på engelsk, den 14. juni 2012 og 25. juni 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Evgeny Anatolyevich Romanov** (fødd 2. november 1988) er ein opphavleg russsisk sjakkspelar, stormeister i sjakk, som sidan 2022 har representert Noreg. Han vaks opp i Kaliningrad i Russland, og er utdanna jurist. Han vart FIDE-meister i sjakk i 1998, Internasjonal Meister i sjakk i 2005 og Stormeister i sjakk i 2007.

Sjakk-karriere
--------------

Evegeny Romanov vann i 1998 verdsmeisterskapen i sjakk for aldersgruppa under 10 år, i Oropesa del Mar, og vart dermed automatisk FIDE-meister. Han vann deretter Europameisterskapen for ungdom i aldersklassane under 12 år i Halkidiki, 2000, og under 14 år i Peniscola, 2002. Han vann den russiske studentmeisterskapen i Belgorod i 2008. Han har i tillegg vunne fleire store internasjonale sjakkturneringar, og tok bronse i Europameisterskapen i sjakk i Legnica i 2013. Han kvalifiserte seg også til World Cup-tevlingane i sjakk, i Khanty-Mansiysk, 2011 og Tromsø, 2013.

Han har spela for ei rad sjakklubbar i Europa i lagtevlingar, mellom anna i Noreg for Kristiansund Sjakklubb og Vålerenga Sjakklubb, og har for desse klubbane vore med på det vinnande laget i den norske meisterskapen for klubblag i 2011, 2015, 2016, 2017 og 2018.

Han var trenar for det norske laget i opa klasse i sjakk-OL i Tromsø i 2014 og for det tyske laget i sjakk-OL i Baku 2016. Han var også trenar for Georgia sitt kvinnelag, som tok bronse i 2018 sjakk-OL i 2018, og sølv i Europameisterskapen i sjakk for lag i 2019.

I mars 2022, etter Russland sin invasjon av Ukraina, søkte Romanov om å få representere Noreg i sjakk, i staden for Russland, noko som vart godkjent. Han vart dermed Noreg sin 18. stormeister i sjakk.

Minneverdige parti
------------------

* Sergey Volkov mot Evgeny Romanov, 2008)
* Nikita Vitiugov mot Evgeny Romanov, 2009)

Kjelder
-------

1. ↑  Crowther, Mark (16. mai 2013). «14th European Individual Championships 2013». *The Week in Chess*. Henta 13. desember 2013.
2. ↑  «Kristiansund Sjakklubb».

* *Denne artikkelen bygger på «Evgeny Romanov (chess player)» frå Wikipedia på engelsk, den 1. april 2024.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Evgeny Romanov**

* Evgeny Romanov si side hos FIDE
* Evgeny Romanov sine sjakkparti hos chessgames.com
* Evgeny Romanov sjakkparti hos 365Chess.com
Koordinatar: 59°57′45.706″N 11°3′48.449″E﻿

Flyfoto av Åråsen stadion og LSK-hallen (2015)
**Åråsen Stadion** er heimebanen til Lillestrøm Sportsklubb og kan ta 12 500 menneske. Stadionet vart offisielt opna laurdag 7. juli 1951. Før 1951 nytta fotballen i Lillestrøm fleire forskjellige idrettsplassar kring Lillestrøm. Eigaren er Lillestrøm Sportsklubb.

Åråsen er delt inn i fire forskjellige tribuneseksjonar: Notartribunen (der Kanarifansen har sitt felt), Romerikes Blad-tribunen, Lillestrøm Torv-tribunen, og Legea-tribunen. Dei tre siste vart bygd i 2002.

På slutten av 1990-talet vart Åråsen utbygd til den moderne stadion ein finn i dag. Den gamle sitjetribunen er den einaste som er att av det tidlegare anlegget. I 2005 vart Åråsen ytterlegare utbygd med fleire kvadratmeter med næringslokale. Kapasiteten på stadion i dag er rundt 12 000 etter at heile tribunen vart fylt med sete.

På grunn av nærleiken til Kjeller flyplass er Åråsen ein av særs få stadion der flaumlysmastene vert heist ned etter kvar kamp.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Åråsen stadion» frå Wikipedia på bokmål, den 7. mai 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Stadion ved lsk.no
**Elham Amar**, fram til midtsommars 2023 **Elham Abdulrauf**, også skrive **Elham Abdrlauf**  (fødd 2. januar 2005)
er ein norsk sjakkspelar. Han kvalifiserte seg i 2023 til FIDE-tittelen stormeister i sjakk. 

Elham Amar kvalifiserte seg FIDE-meister i 2019, og til Internasjonal Meister i sjakk i 2022. Han kvaliferte seg til stormeistertittelen ved å ta ikkje mindre enn fem stormeisterresultat frå juli til oktober i 2023: 6 poeng av 9 moglege i eliteklassa i NM i sjakk i Oslo 30.6-8.7; ved å vinne Riga Technical University Open 7-13.8 med 7,5 av 9; ved å vinne Open Internacional de Sants - Ciutat de Barcelona 18-27.8 med 7,5 av 9; ved å ta 8 av 11 i junior-VM i Mexico 21.9-1.10, og ved å ta 6,5 av 9 i Fagernes Internatinal Autumn 8-15-10.2023. Tre av desse resultata hadde vore nok. Kravet om eigen rating over 2500 hadde han oppfylt allereie pr 1. november 2022 med 2504. Han hadde dermed kvalifisert seg til stormeistertittelen allereie då han hadde vunne turneringa i Barcelona 27. august 2023. Elham Amar vil bli utnemnd til stormeister av verdsjakkforbundet FIDE med det første. 

Elham Amar er elev ved sjakklina på NTG videregående skole i Bærum med blant andre Simen Agdestein som lærar. Han er likevel i stor grad sjølvlærd.

Kjelder
-------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Bryne, Lars (25. oktober 2023). «Norges ukjente sjakktalent vekker oppsikt: – En av verdens beste online». *NRK* (på norsk bokmål).

* *Denne artikkelen bygger på «Elham Amar» frå Wikipedia på engelsk, og på «Elham Amar» frå Wikipedia på bokmål den 4. april 2024.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Elham Amar**

* Elham Amar si side hos FIDE
* Elham Amar sine sjakkparti hos chessgames.com
**Drammen kommunale trikk A/S** var eit norsk aksjeselskap eigd av Drammen kommune for å drive kollektivtrafikk med trolleybuss og buss i Drammen (det har aldri vore trikk (sporvogn) i Drammen). Selskapet blei skipa av bystyret i Drammen etter at konsesjonen (det offentlege løyvet) til den tidlegare trolleybussoperatøren, A/S Trikken, gjekk ut, og var verksam frå 1947 fram til 1981. I 1980 gjekk selskapet saman med andre busslinjer inn i det nyskipa Drammen og Omegn Busslinjer (DOB), som 1. januar 1981 byrja verksemda si i Drammen og grannekommunane Lier og Nedre Eiker. Dette selskapet blei selt til Nettbuss i 1999.

Soga
----

Trolleybuss eigd av A/S Drammens Elektriske Bane. Bussen hadde kompakte gummihjul og blei på folkemunne kalla «skinn- og benfri». Fotografi frå ikring 1910.
Framlegget om å lage ei skjenelaus elektrisk bane for kollektiv persontransport i Drammen vart fremja i 1904 av ein ung ingeniør, Hans Jensen, som hadde studert eit slikt anlegg i Tyskland. I 1909 vart A/S Drammens Elektriske Bane skipa med ein aksjekapital på kr. 140 000 og kommunen som medeigar. Selskapet byrja verksemda 15. desember 1909 med fire trolley-bussar som tok 25 passasjerar kvar. Nye vogner kom til etter kvart, til dels bygd ved eigen verkstad (1927-31). Vognhallen låg i vognmann Otto Larsens tidlegare eigedom i Erik Børresens gate.

Trikken (trolleybussane) gjekk på yrkedagar frå klokka 6 til 24, og på sundagar og heilagdagar frå klokka 15 til 24, i ei 30 minutts rute frå Bragernes torg til Brakerøya (om lag 1,5 km) og Landfalløya (om lag 2,3 km), og i ei 20 minutts rute frå Strømsø torg til Merket (om lag 3,5 km). Billettprisen var 10 øre.

Tilhøva under fyrste verdskrigen førte til at A/S Drammens Elektriske Bane gjekk konkurs 15. februar 1916, men vart overteke av A/S Trikken, som vart skipa i mai dette året av Thormod Øverby og Fritz Larsen.

I 1960 blei trolleybussnettet lengd frå Landfalløya til Vårveien (1,5 km). Etter kvart erstatta dieselbussar trolley-bussane, og trolley-bussdrifta opphøyrde heilt 10. juni 1967.

Sjå òg
------

* Drammen Elektriske Bane AS

Kjelder
-------

1. ↑  Aspenberg, Nils Carl (1996). *Trolleybussene i Norge*. Oslo: Baneforlaget. s. 41.

* Drammen Byleksikon: Trikken A/S
* Apengren, Nils Carl: *Trolleybussene i Norge*, Baneforlaget 1996 ISBN 82-91448-16-7
* Helmen, Jan/Zimmermann, Nils: *Trikken og andre gode busser i Drammensområdet*, Brakar forlag, Drammen 2004 ISBN 82-91263-12-4
* Zimmermann, Nils: *Trikken i Drammen 1909-1967*, Brakar forlag, Drammen 2009 ISBN 978-82-91263-13-7


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Hans Johan Jensen** (fødd 23. november 1882) var ein norsk snikkar, småbrukar og stortingsmann for Arbeidarpartiet, fødd i Oslo og busett i Gol. Han døde 14. juli 1950.

  

Jensen var son til ein «tømmermester» i Kristiania. I ungdomsåra gjekk han Treiders handelsskule og Den kongelege teikneskulen i heimbyen. Frå 1903 til 1909 var han i arbeid på Meråkerbanen, Bergensbanen og ved Noreanlegget. År 1909 kjøpte han garden Skogstad i Gol herad der han dreiv med snikring og hagebruk.

Jensen var heradsstyremedlem i Gol frå 1913 til 1940. Hausten 1927 vart han vald til å representere Buskerud og Arbeidarpartiet på Stortinget, han var då medlem i Tollkomiteen. Han lukkast ikkje verte attvald i 1930, men vart vald på ny i 1933 og sidan attvald i 1936. Frå 1934 hadde han alle sesjonane sete i Helsekomiteen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2016-03-03 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |



1. ↑  *Frå husmenn til politiske leiarar*. Gol arbeiderparti. 2014. s. 28. ISBN 9788230327982.
Gapøyholman i midnattssolFoto: Asbjørn Håkonseth

**Gapøyholman** er ei øygruppe som ligg ytst i Kvæfjorden, i Kvæfjord kommune i Troms og Finnmark. Dei små holmane ligg utanfor Gapøya.

Den største av Gapøyholman er Storholmen, som er ca. 1 km lang. Aust for Storholmen ligg mange små holmar, Småholman.

Naturreservat
-------------

Gapøyholman er verna med status som naturreservat på grunn av det rike fuglelivet og bestanden av steinkobbe der. Holmane har også eit særeige planteliv. Det er forbode å ferdast på land der mellom 1. mai og 15. juli. Naturreservatet har nasjonalt lokalitetsnummer 191110026.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Forskrift om Verneplan for kystregionen i Troms fylke, vedlegg 34, Gapøyholman naturreservat, Kvæfjord kommune, Troms. Lovadata.no

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gapøyholman» frå Wikipedia på bokmål, den 3. februar 2014.*

* Maritimt dyre- og fugleliv Arkivert 2014-02-21 ved Wayback Machine. bbtouring.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
**Auricle Ensemble** er eit kammerensemble basert i Skottland. Det blei oppretta som eit samarbeid av profesjonelle musikarar som arbeider i Storbritannia i 2007, og har vorte kjent for det varierte programmet sitt. Ensemblet er basert i West End i Glasgow, med øvingar og administrasjon i St Bride's Church. Auricle Ensemblet opptrer heile året som residerande ensemble i St Bride's, og tek opp att desse konsertane over heile Skottland, på stadar som University of Edinburgh, Falkirk Town Hall, Byre Theatre St. Andrews, Isle of Bute og Wigtown Book Festival.

Ensemblet opptrer årleg på West End Festival i Glasgow og på Edinburgh Festival, og fekk kritisk merksemd for ein turné med Pierrot Lunaire av Arnold Schönberg. Det skipa også til ein familiekonsert med skodespelaren Juliet Cadzow som forteljar, som blei framført på festivalar og konsertstadar over heile Skottland.

  



1. ↑  "
2. ↑  «Pierrot Lunaire, St Brides, Glasgow».
3. ↑  "Smaller classics, perfectly formed", The Buteman, April 2009
Koordinatar: 60°52′51″N 8°28′57″E﻿

Fausko Skysstasjon sett frå lufta.
**Fausko Skysstasjon** er ein gard som ligg på Tuv i Hemsedal kommune. Her vart det skipa hotelldrift og landhandel på 1870-talet, og garden var lenge skysstasjon for postgang mellom Aust- og Vestlandet. Verksemda i dag tilbyr 18 rom og overnatting med 44 sengeplassar. Her er også konferanseanleg, og fleire fellesrom, og det vert servert mange lokale retter.

Fausko er ein økologisk driven fjellgard som ligg på 660 m.o.h. Han har 130 dekar dyrka jord, 950 dekar blandingsskog og 450 dekar med annan privat eigedom. Delen i 55 000 dekar private fjelleigedomar er i felles eige med 4 andre gardsbruk i området Grøndalen, Fjellstølane, Holstein, Vavatn, Vabuleino, Harahorn, Ranastongi og Hydalen. Fjellområda ligg i grense med Valdres, og ligg mellom 900 og 1900 m.o.h. Her er det kulturminne frå fangstliv og jegerkultur tilbake til steinalderen. Store delar av fjelleigendomane er i dag verna natur.

Fausko vart restaurert i 1990. Garden har fått tildelt den nasjonale bygdeutviklingsprisen, NHO`s nyskapingspris og Olavsrosa frå stiftelsen Norsk Kulturarv

Kjelder
-------

1. ↑  «Fausko Skysstasjon». olavsrosa.no. Henta 4. september 2013.
2. 1 2  «Fausko Skysstasjon». fausko.no. Henta 4. september 2013.

Bakgrunnsstoff
--------------

* fausko.no - Offisiell heimeside
**Gorsabrua** er ei fagverksbru som ligg i Kåfjord kommune i Troms og Finnmark. Gorsabrua blei bygd i 2011 over eit fossejuv i Sabetjohka, som er eit av dei djupaste juva i Nord-Europa. Fossejuvet strekkjer seg 4-5 kilometer langs elva Guolášjohka i Kåfjorddalen, og er 153 meter djupt der brua strekkjer seg over juvet. 
Brua er laga av aluminium og veg 10, 5 tonn. Ho er 1,5 meter brei og det er mogeleg å gå over. Brua har eit spenn på 53 meter. Området ved brua er blitt eit populært turområde på grunn av den spektakulære plasseringa.

Byggjeprosessen
---------------

Kåfjord kommune brukte Rintala-Eggertson Arkitektkontor i tidleg planleggingsfase for å få teikna skisse. Vidare sette dei prosjektet ut på anbud og då var det Bitschnau GmbH, Dipl.-Ing. Florian Kosche AS og Gilhardi+Hellsten Arkitekter som vann anbudsrunda. I tett samarbeid mellom produsent, ingeniør og arkitekt, blei brua utforma. Fagverksbrua blei bygd i aluminium for å løyse utfordringar knytte til oppføring, vekt for innløft og estetisk utforming. Gorsabrua blei produsert i Austerrike av Bitschnau GmbH, og den blei frakta med lastebil til Kåfjorddalen. Monteringa blei gjennomført på ein parkeringsplass i nærleiken av kor brua skulle stå. For å få frakta brua opp til juvet brukte ein helikopter, og 30.06.2011. blei brua flydd inn over juvet. I dagane etterpå blei sluttmonteringa gjennomført, og brua blei opna for ferdsel 20. august 2011.

Strikkhopp
----------

Gorsabrua er blitt eit populært område for strikkhopparar. Gorsabrua er ei av tre bruer i Noreg som ein kan hoppe strikk frå. Lyngenfjord Bungee reklamerer med at det er Europas trongaste strikkhopp.

Korleis besøke Gorsabrua
------------------------

Gorsabrua ligg i Kåfjord i Nord-Troms, som er om lag to timar køyreavstand frå Tromsø. For å komme til Gorsabrua køyrer ein til Birtavarre og vidare opp Kåfjorddalen. Kåfjorddalen er om lag 7-8 kilometer lang, og ein vil etter kvart komme til ein grusveg. Ein køyrer då vidare etter grusvegen til ein parkeringsplass, som ligg på høgre side av vegen, nesten øvst oppe i dalen. Derfrå kan ein velje om ein vil gå ein 15 kilometer turveg frå ein parkeringsplass øvst oppe i Kåfjorddalen, ein tur som er ein favoritt for dei som bur i Kåfjord. Eller ein kan køyre vidare opp grusvegen i Kåfjorddalen og til stien som går til brua, derfrå tek det ca. 20 minutt å gå før ein er ved Gorsabrua. Vegen til brua er skilta på begge desse turvegane.

Kjelder
-------

1. ↑  Jens Kristian Nilsen (2 august 2017), «Gangbrua over fossejuvet ved Gorsa, en spektakulær opplevelse», *www.kafjord.kommune.no* (på norsk), henta 6. august 2021
2. 1 2  *KÅFJORD KOMMUNES NYE GANGBRO OVER CANYON I SABETJOHK - Kåfjord / Gáivuona*, arkivert frå originalen 23. oktober 2014, henta 8. mars 2013
3. ↑  «Lyngenfjord Bungee», *Strikkhopp.no* (på norsk bokmål), henta 6. august 2021

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gorsabrua - Europas Trangeste Strikkhopp!  ved bungee.no
Nittelva fotografert ved tettstaden Hagan sør i Nittedal.
Nittelva gjennom Lillestrøm mot Øyeren
**Nittelva** er ei elv som har utspringet sitt ved Grua der ho raskt renn ned til Harestuvatnet i den sørlege delen av Lunner kommune i Akershus fylke. Elva renn roleg vidare sørover og endar etter om lag 37 km i Øyeren. Elva har da tilbakelagt ei strekning på 37 km, og har hatt eit fall på om lag 30 meter. Elva høyrer til oslomarkvassdraga.

Den nordre delen av Nittelva renn gjennom Hakadal og vert der kalla Hakadalselva. Ferda mot Øyeren byrjar med brusande stryk og går over i ei brei, roleg og meandrerande flod gjennom Nittedal. Dei siste kilometrane dannar elva eit skilje mellom Strømmen og Lillestrøm i eit industrialisert område før den endar i eit innlandsdelta ved nordenden av Øyeren i Rælingen. Nitelva og breiddene til elva utgjer eit variert og frodig belte gjennom skogsområde, jordbrukslandskap og busetnad.

Namnet på elva
--------------

Nittelva, uttala [²nitæɽʋɑ], heitte på norrønt *Nitja*. Tydinga av dette namnet er noko usikkert, men det kan ha samanheng med ordet *net*, i tydinga fiskegarn. Det kan òg komme frå verbet *hnita*, som betyr "å støte saman" (t.d. bølgjer som støyter saman). Elva danna ein viktig del av livsgrunnlaget for dei tidlegaste busetnadane i området, og vassdraget har vorte utnytta til mellom anna isskjering, tømmerfløyting og drift av møller, sagbruk og kraftverk. Fleire stader langs Nittelva finst restar etter slik verksemd og mange stadnamn langs elva gjenspeglar tidlegare bruk av naturressursane.

Det er relativt vanleg, truleg mest i Nittedal, å skrive elvenamnet med éin **t**, altså "Nitelva", men kommunenamnet med to **t**-ar, altså **Nittedal**. Denne skilnaden bryt med offisiell norsk skrivemåte, som krev to **t**-ar i både elvenamnet og kommunenamnet. Skrivemåten "Nitelva" har basis i korkje nyare eller tradisjonell uttale eller i historia til namnet, og er difor ikkje følgd her.

Flora og fauna
--------------

Elva er godt eigna til sportsfiske. Opp til Rotnesfossen finst dei fleste av ferskvassfiskane i Noreg, og 21 artar er registrert. Av desse er gjedde, gjørs, åbor og karpefisker dei vanlegaste. Nord i vassdraget finst òg ein bestand av aure. Langs elva kan ein òg oppleve eit innhaldsrikt og variert dyre-, fugle- og planteliv, og har ein viktig økologisk funksjon som leveområde og spreiingskorridor for ein rekke artar. Her kan ein oppleve både tett granskog, frodig lauvskog, myrer, blomsterenger, sivskog og vassplanter. Av dyre- og fugleartar langs elva finn ein bever, gråhegre og rådyr. På grunn av det biologiske mangfaldet er Nitelva eit verna vassdrag, og i nedre del av vassdraget er det oppretta to naturreservat; Sørumsneset og Nordre Øyeren naturreservat.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
Koordinatar: 68°43′49.462″N 17°25′42.370″E﻿

**Gratangsfjorden** eller **Gratangen** er ein fjordarm av Astafjorden i Gratangen kommune i Troms. Fjorden strekkjer seg 20 km søraustover til bygdene Fjordbotn og Gratangsbotn i botn av fjorden. 

Fjorden har innløp mellom Grasnes i nord og Hilleshamn i sør. Fjorden går først austover men ved grenda Lavik tar han ein djup sving sørover. Litt sør for Lavik ligg grenda Hesjeberg. Begge desse ligg på austsida. Åkenes er ei anna grend litt lenger sør. Tvers over fjorden for Åkenes ligg bygda Foldvik. Her svingar fjorden austover igjen og smalnar inn ved sundet Årsteinstraumen. Her ligg bygda Årstein, som er administrasjonssenteret i kommunen, på nordsida av fjorden. Her ligg òg Gratangen kyrkje. Fv141 kryssar dette sundet. 

Den inste delen av fjorden, innanfor brua, vert kalla Gratangsbotn.

Riksveg 825 går langs heile sørvestsida av fjorden, medan Fv141 går på nordaustsida.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
| Sartrouville |
| --- |
| Rådhuset i SartrouvilleRådhuset i Sartrouville Rådhuset i Sartrouville |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Sartrouville |
| **Byvåpenet til Sartrouville** |

 |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Île-de-France Yvelines |
| Geografi |
| Flatevidd | 8,46 km² |
| Flatevidd - By |  8,46 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005)   - folketettleik | 52 400   6 194/km² |
| Koordinatar | 48°56′24″N 02°10′48″E﻿Koordinatar: 48°56′24″N 02°10′48″E﻿ |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.sartrouville.fr |

**Sartrouville** er ein kommune i dei nordvestlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 17,1 km frå Paris sentrum, men har eigen bystatus og like over 50 000 innbyggjarar.

Namn
----

Namnet Sartrouville kjem frå det mellomalderlatinske *Sartoris Villa*. Tydinga av dette vert framleis diskutert. Enkelte meiner at namnet kjem av det romerske slektsnamnet *Saturus* (kanskje ein gallo-romersk landeigar), og tyder «eigedomen til Saturus». Andre meiner at ordet *sartoris* kjem frå det mellomalderlatinske perfektum partisippet *exsartum* («rydda for dyrking»), som gjev tydinga «eigedomen til landryddarane», ein referanse til avskoginga som fann stad rundt Sartrouville i antikken eller tidleg i mellomalderen for å kunne dyrke jorda.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Tverrsnitt av jorda frå kjernen til eksosfæren.
**Den ytre kjernen** til jorda er eit flyande lag som er om lag 2260 km tjukt og består av jern og nikkel mellom den faste indre kjernen og mantelen. Den ytre grensa ligg om lag 2890 km under jordoverflata. Overgangen mellom den indre kjernen og den ytre kjernen ligg om lag 5150 km under jordoverflata. 

Temperaturen i den ytre kjernen varierer frå 4400 °C i dei ytre områda til 6000 °C nær den indre kjernen. Eddystraumar i denne væska av jern og nikkel i den ytre kjernen trur ein påverkar magnetfeltet til jorda. Den ytre kjernen har ikkje høgt nok trykk til å vere i fast form, så han er flytande sjølv om han har liknande oppbygging som den indre kjernen. Ein finn òg svovel og oksygen i den ytre kjernen. 

Utan den ytre kjernen ville livet på jorda ha vore ganske annleis. Konveksjon i det flytande metallet i den ytre kjernen skapar jordmagnetismen. Dette magnetfeltet strekkjer seg fleire tusen kilometer utover få jorda og verne jorda frå solvinden. Utan dette magnetiske feltet ville solvinden ha råka jordatmosfæren direkte og ville over tid ha brote ned atmosfæren heilt, slik at det ikkje kunne ha eksistert liv på overflata.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Outer core» frå Wikipedia på engelsk, den 5. september 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Woodrow L. Shew, Daniel P. Lathrop,* Liquid sodium model of geophysical core convection, *Physics of the Earth and Planetary Interiors 153 (2005) 136–149* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 18. juli 2011, henta 5. september 2010
2. ↑  Kent C. Condie, *Plate Tectonics,* Butterworth-Heinemann; 4th ed. 1997, s. 140 ISBN 978-0750633864
3. ↑
**Grønnåsen kyrkje** er ei arbeidskyrkje frå 1996 i Tromsø kommune. Kyrkja er i vifteform og er utsmykka av Knut Fjørtoft. Kyrkjeinteriøret (døypefont og preikestol) er laga av John H. Jørgensen. Orgelet er frå 2001 og er bygd av orgelbyggjar lfred Führer i Wilhelmshaven.

Tankar om å få reist ei kyrkje nord på Tromsøya hadde versert allereie ved slutten av andre verdskrigen. Det var først snakk om å få ei brakke frå militæret etter krigen og bruke ho som kyrkje. Ingenting konkret skjedde før i 1971, då kommunestyret vedtok å byggje Grønnåsen kyrkje. Planarbeidet byrja i 1974, men ingen planar låg fore før i 1982. Så kom ein ny plan i 1985 og eit forprosjekt i 1988. Dette omfatta ei kyrkje til 20 millioner, men kommunen sette av 13 millionar til føremålet, og arbeidet måtte starte på nytt. 

I 1988 starta ein så eit nytt prosjekt. Arkitektane Eigil Hallset og Kolbrùn Ragnarsdottir fekk oppdraget med å teikne kyrkja. Grunnarbeidet tok til i mai 1995, 10. september vart grunnsteinen lagd ned, og sankthansaften 1996 vart kyrkja innvigd.

Kjelder
-------

* *Kirkene i Troms*, bind III, Ronny Trælvik og Arne Ivar Hansen, Bok i Nord forlag, Finnsnes 2017. s. 246–251

* *Denne artikkelen bygger på «Grønnåsen kirke» frå Wikipedia på bokmål, den 30. juli 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard
* «Grønnåsen kyrkje». *Kirkesøk*. Den norske kyrkja.

| * v
* d
* e
Kyrkjer i Tromsø domprosti |
| --- |
| Bentsjord • Elverhøy • Finnkroken • Grønnåsen • Helgøy • Hillesøy • Karlsøy • Kroken • Kvaløy • Lakselvbukt • Ringvassøy • Sengskroken • Svalbard • Tromsdalen • Tromsø • Ullsfjord |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Rælingen Bygdetun** er eit museum på Fjerdingby i Rælingen kommune, i nærleiken av Rælingen kyrkje, og er ei avdeling av Akershusmuseet. Rælingen historielag står for drifta av bygdetunet, som femner om det gamle tunet på Søndre Fjerdingby gard, der hovudbygningen er frå ikring 1814 og eit stabbur er frå 1860-åra. Desse bygningane er eigd av Rælingen kommune. På bygdetunet står òg husmannsstova Svingen frå midt på 1800-talet, ein landhandel bygd opp etter modell av ein eldre landhandel i Rælingen og ein utedo frå 1890-åra. Desse bygningane er det Rælingen historielag som eig.

Samlinga på om lag tusen gjenstandar og dei faste og skiftande utstillingane skal gje eit innblikk i soga til Rælingen frå 1600-talet og fram til 1950-åra, då jordbruk, sagbruksdrift og elvetrafikk, teglverksverksemd, fangst, fiske og tradisjonelt handverk og attåtnæringar sette sitt preg på bygda. Rælingen historielags samlingar på om lag 2000 gjenstandar vert nytta i formidlinga saman med bygdetunssamlinga.

Husmannsstova Svingen skildrar levekåra for husmannsfamiliar i Rælingen, og set dessutan søkeljos på sagbruks- og teglverksindustrien i Nordbydalen. Verksemda i Nordbydalen var ein viktig del av den tidlige moderne industrien i bygda frå 1650-årene og gjennom den industrielle revolusjonen på andre halvdelen av 1800-talet, fram til avviklinga av verksemda i 1950-åra.

I Landhandelen vert det gjort greie for korleis dei små butikkane i Rælingen var på fyrste halvdelen av 1900-talet. Her er det ei samling på meir enn tusen gjenstandar.

Hovudhuset gjev eit et bilete av korleis folk levde på Fjerdingby på 1800-talet. På loftet er det innreia ein komplett skomakarverkstad frå Rælingen. I Prestkammerset i hovudbygningen og i den gamle steinkjellaren er det ei fast utstilling om rettsvesenet på 1700-talet, illustrert ved skildringa av lagnaden til to kvinner.

Stabburet rommar ei utstilling om utviklinga av landbruket i bygda. På stabbursloftet er det innreia ei skulestove som nytta aktivt i samband med *Den kulturelle skolesekken*.

På utearealet finst gamle eike- og asketre og restar etter gamal eplehage, urtehage og blomebed.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettsidene til Rælingen Bygdetun.
* Internettsidene til Rælingen historielag med detaljert skildring av Rælingen Bygdetun