Retrofleks artikulasjon
Ein **retrofleks** språklyd blir uttala med innsnevring mellom apex (tungespissen) eller sublamina (undersida av tungebladet) og munntaket, i området frå postalveoli til prepalatum. Retroflekse lydar kan òg kallast apikal-postalveolare eller sublaminal-prepalatale. I IPA-lydskrifta finst desse symbola for retroflekse konsonantar:

* [ʈ] – ustemd retrofleks plosiv, som i austlandsk uttale av *rt* i *ert*
* [ɖ] - stemd retrofleks plosiv, som i austlandsk uttale av *rd* i *gardin*
* [ɳ] - stemd retrofleks nasal, som i austlandsk uttale av *rn* i *korn*
* [ʂ] - ustemd retrofleks frikativ, som i austlandsk uttale av *rs* i *vers*
* [ʐ] - stemd retrofleks frikativ
* [ɽ] - stemd retrofleks flapp (tjukk l), som i austlandsk uttale av *l* i *Ola*
* [ɻ] - stemd retrofleks median approksimant, som i kinesisk (mandarin) uttale av *r* i *rén* 人 'menneske'
* [ɭ] - stemd retrofleks lateral approksimant, som i austlandsk uttale av *rl* i *ærleg*

Retroflekse vokalar blir merkte i IPA-transkripsjonen med det diakritiske teiknet [ ˞ ]:

* [ɚ] – midtre, sental, urunda retrofleks vokal, som i amerikansk engelsk uttale av *ir* i *bird* 'fugl'

Utbreiing
---------

Utan presise data rekner ein med at rundt 20 % av språka i verda inneheld ei eller annan form for retroflekse språklydar. 
Rundt halvparten av desse inneheld berre retrofelkse kontinuantar, medan resten har både lukkelydar og kontinuantar.

Ein finn særleg retroflekse lydar i sørasiatiske språk, særleg innan indo-ariske og dravidiske språk, men også i andre språkfamiliar som mundaspråk og burushaski. Dei finst også i ein del andre asiatiske språk som mandarin-kinesisk, javanesisk og vietnamesisk.

Retroflekse språklydar er også konsentrerte i australske språk og språk frå Vest-Stillehavet (særleg Ny-Caledonia). Her har dei fleste språk retroflekse plosiv, nasalar og approksimantar.

I europeiske språk er retroflekse lydar nokså uvanlege, men dei finst i norsk og svensk og, berre med sibilantar, i færøysk. Dei opptrer også i fleire slaviske språk (polsk, russisk, serbokroatisk, slovakisk og sorbisk og i visse søreuropeiske språk, som sardisk, siciliansk, kalabresisk og visse asturianske dialektar.

Den retroflekse approksimanten /ɻ/ er ein allofon for den alveolare approksimanten /ɹ/ i mange dialektar av amerikansk engelsk, særleg i dialektar frå Midtvesten.

På norsk og svensk kan *r* følgd av ein koronal konsonant bli erstatta av den retroflekse språklyden som svarar til den koronale lyden, til dømes kan ein uttala namnet *Martin* som ˈmaʈːɪn (svensk) eller ˈmɑʈːin (norsk), og *nord* som [nuːɖ]. Dette kan førekoma for fleire konsonantar som følgjer ein *r*, som i Hornstull, uttalt [huːɳʂˈʈɵlː]).

På eit indisk språk som tamil kan retroflekse og ikkje-retroflekse lydar danna minimale par, som i orda கடை (kəɖəj), 'butikk' og கதை (kəd̪əj), 'soge'.

Kjelder
-------

1. ↑  Ian Maddieson (with a chapter contributed by Sandra Ferrari Disner); *Patterns of sounds*; Cambridge University Press, 1984. ISBN 0-521-26536-3

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Retroflex consonant» frå Wikipedia på engelsk, den 22. juni 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |