recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Otto Vincent Lange** (30. november 1797–4. november 1870) var ein norsk stortingsrepresentant og statsråd.

Lange var fødd på Jevnaker, der faren var sokneprest. Han tok examen artium i 1814 i Kristiania, andreeksamen i 1816. Studerte deretter teologi i eit par år. Arbeidde så frå 1818 som huslærar hos statsråd Niels Aall på Ulefoss i tre år. Etter sjukdom og ei lengre sjøreise vart han i 1823 førstelærar ved Arendals borgarlege realskule. Året etter vart han styrar ved skulen. I 1832 var han ein av stiftarane av 'Arendals Skoles offentlige Bibliothek og Museum'.

Lange vart i 1834 tollkasserar i Arendal.

Lange vart vald inn på Stortinget som førsterepresentant frå Arendal i 1833. I 1836 og dei seks påfølgjande stortingsvala (det siste i 1854) vart han vald som førsterepresentant for Arendal og Grimstad. Han var formann i tollkomiteen på alle storting frå og med 1839. Frå 1842 var han, med eitt unnatak, medlem av Lagtinget, i 1845 såleis medlem av riksretten. Lange var elles politisk aktiv i Arendal og sat i bystyret frå 1837 til 1854.

7. oktober 1854 vart Lange statsråd. Dei neste knappe ni åra leia han dels Kyrkje- og undervisningsdepartementet, dels Finansdepartementet. Tre bolkar var han medlem av den norske statsrådsavdelinga i Stockholm. Han gjekk ut av statrådet 22. juni 1863.

Lange fekk fleire ordenar for si gjerning. Han vart riddar av St. Olavs orden i 1847, kommandør i 1857, og i 1863 vart Lange tildelt storkorset av St. Olavs orden «for statsborgerlig og Embedsfortjeneste». To svenske ordenar vart han til del, han bar storkors av Nordstjerneordenen og var riddar av Vasaordenen. Lange var også innehavar av første klasse (tilsvarande storkors) av den osmanske Mecidi-ordenen.

Han døydde i Arendal i 1870. Ulrik Lange var bror hans.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

* *Denne artikkelen bygger på «Otto Vincent Lange» frå Wikipedia på bokmål, den 18. mai 2010.*

Litteratur
----------

* *Den Kongelige norske Sankt Olavs orden 1847-1947*, utgitt av ordenskanselliet ved O. Delphin Amundsen, Oslo: Grøndahl & Søns Forlag, 1947.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
| **Lygra** |
| --- |
| Lygra sett frå vestLygra sett frå vest |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Alver |
| **Koordinatar** | 60°41′17.912″N 5°7′15.607″E﻿Koordinatar: 60°41′17.912″N 5°7′15.607″E﻿

 |
| **Areal** | 2,5 km²

 |
| **Høgaste punkt** | 52 moh. |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Vestland

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 60 (2009) |
| **Folketettleik** | 24 /km² |

**Lygra** er ei øy mellom Lurefjorden og Lureosen i Nordhordland. Øya ligg nordvest i Alver kommune. 
Lokalt vert øya kalla *Luro*, og ofte vert også øya Kalven, som ligg nordom Lygra med eit smalt sund mellom, og øya Børøyna, som ligg sørom, omtala som ein del av Lygra. Lygra er lang og smal, om lag 4 km lang og 800 meter på det breiaste.

Det er veg til øya som kom i 1972, og denne går over Børøyni og vidare inn til Seim der ein kjem inn på E39.

På Lygra ligg også ei rekkje gardar og Lyngheisenteret, som er eit informasjonssenter om kystlandskapet.

Det er kring 60 fastbuande (overslag frå 2009) og ein del fritidsbustader.

På øya ligg Lygra kyrkje frå 1892, og Lygra har vore kyrkjestad sidan mellomalderen.
Det også ein del gravminne ifrå vikingtida på øya.
På Kalven (øya nordom Lygra) ligg ein utgraven gard ifrå mellomalderen som ein reknar med vart aude under Svartedauden.

Det er snøggbåtstopp på flytebrygga nedom Lyngheisenteret som snøggbåten går innom etter forespurnad på sine ruter mellom Sogn og Bergen.

**Folketalsutvikling:**

| 1801 | 1900 |
| --- | --- |
| 58 | 115 |

Kjelder
-------

### Referansar

1. ↑  *Lygra - Kulturlandskap i Endring* av Kjersti Isdal (1998).
2. ↑  Folketeljing 1801 for Lindås prestegjeld, frå Digitalarkivet
3. ↑  Folketeljing 1900 for Lindås herred, frå Digitalarkivet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Ylvesøya**, **Ylvesøyo** eller **Ølvesøyo** er ei øy i Fitjarøyane i Bømlo kommune. Fram til 1990-åra høyrte ho til Fitjar kommune. Ho ligg mellom Vikøyo i aust, Goddo i sør, Utslåttøyo i sørvest og Gisøyo i nord. I vest ligg Søre Osen og storhavet. 

Fv18 kryssar austsida av øy med bru frå Furuholmen og Goddo i sør og bru til Vikøyo i nord. Vegen endar opp i Brandasund på Gisøyo.

Garden
------

Garden på øya er ein av dei eldste i Brandasundsøyane og er nemnd første gongen i 1638. Han vart rekna som husmannsplass fram til 1723, då han vart skyldsett som eigen gard. 

Furuholmen er ei lita øy like sør for Ylvesøyo. Dette var eit plass som høyrte til garden på Ylvesøyo, før det vart skilt ut som eige bruk i 1913. 

I 1872 vart garden kjøpt av brukarane.

Namn
----

Namnet på øya har vorte skrive på mange forskjellige måtar. Første leddet i namnet kjem frå mannsnamnet Ølver. Garden er kalla opp etter øya han ligg på. 

Namnet vart skrive Ullnesøy i 1638, Ølvesøen i 1650, Øluesund i 1657, Olffuesøen i 1669, Ølvesund i 1718, Elvesøe Sundet i 1720, Ølversund i 1733, Elvesøen i 1735, Ulversund og Ulvesund i 1756, Ølversøen i 1801, Ølversund eller Ølvesø i 1838 og Ylvesund i 1890. Alle variantane med «sund» i namnet har hatt opphav i ei feilskriving. 

Slektsnamnet frå garden er Ulversøy. Furuholm og Furunes er slektsnamn frå Furuholmen.

Folketalsutvikling
------------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 1801 | - | 5 | 19 |

Kjelder
-------

* Simon Steinsbo (1986). *Fitjar bygdebok - Gards- og ættesoge* **1**. Fitjar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |

  


1. ↑  Folketeljing 1801 for Stord prestegjeld, frå Digitalarkivet
2. Folketeljing 1900 for Fitjar herred, frå Digitalarkivet
Krisjnastatue med opphengde frukter i ei sørindisk feiring av *sridjayanthi*.
**Krisjna-djanmasjtami** er ei hinduhøgtid der ein feirar på fødselsdagen til guden Krisjna, ein avatar av Visjnu. Feiringa fell på den 8. dagen i den mørke halvdelen av månaden *sjravana*. I den vestlege kalenderen vil dette som regel vera mellom midten av august og midten av september.

Feiring
-------

Ein kan innleia høgtida med ein faste den sjuande og ei nattevake til minne om den farefulle fødselen til Krisjna, som onkelen ville drepa, før han blei teken til tryggleik hjå ein fosterfamilie i Gokula. Ved midnatt kan ein ta helgenbildet til barnet Krisjna, vaska det og leggja det i ei vogge, og utføra *árti*, ei særskild tilbeding.

Ei govinda-gruppe prøver å slå sund dravlekrukka.
Om morgonen teiknar kvinner bakkemønster av barneføter som leier mot huset og tempelrommet der, for å visa Krisjna vegen inn. Teikningane kan òg vera eit symbol på at han kom inn i fosterheimen.

I Maharashtra er høgdepunktet for dagen at grupper av unggutar, kalla govinda, lager menneskepyramidar som prøver å slå sund ei høgthengande krukke fylt med flytande dravle. I følgje ei rekkje soger var Krisjna svært glad i som barn.

Namn
----

Høgtida har ei rekkje namn som varierer mellom dei ulike regionane og kastene. Ho kan heita *djanmasjtami*, som tyder 'fødsel-åttande' eller variantar som *krisjnadjanmasjtami* eller *govindasjtami*. *Sridjayanti* eller *srikrisjna djayanti*, der siste ordet tyder 'årsdag', er også vanlege namn. 
Nemninga *gokulasjtami* viser til staden Krisjna blei fostra opp medan 'asjtami rohini', som viser til stjerna han blei fødd under (Aldebaran). I Nordvest-India kan ein kalla høgtida *saatam aatham*, 'sjuande åttande', fordi ein feirar begge desse datoane. I Maharashtra er ho kjend som *dahi handi*, 'dravle-krukke'.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Krishna Janmashtami» frå Wikipedia på engelsk, den 12. august 2009.*
**Kalevi Nikolai Hämäläinen** (13. desember 1932–10. januar 2005) var ein finsk langrennsløpar som vart verdsmeister på 30 km i 1958 og olympisk meister på 50 km i 1960. Han fekk elles to VM-bronsar i høvesvis 1958 og 1962.

Aktiv
-----

Hämäläinen fekk sitt gjennombrot i 1955, då han vart nummer to etter landsmannen Pentti Myyrä på 18 km under Lahti-renna. Vinteren etter vann han 18-kilometeren i Lahti, med nordmennene Hallgeir Brenden og Håkon Brusveen på dei neste pallplassane. Under vinter-OL i Cortina d'Ampezzo deltok Hämäläinen på 30 km og kom i mål til 20. plass.

Under ski-VM 1958 i Lahti deltok han i alle fire øvingane. Han vann VM-gullet på tremila, 13 sekundar før sølvmannen Pavel Koltsjin frå Sovjetunionen. Elles i meisterskapen gjekk han fyrsteetappen for Finlands bronselag i 4x10 km stafett og vart nummer sju på 50 km og nummer ti på 15 km.

Hämäläinen gjekk dei to lengste distansane under vinterleikane i Squaw Valley i 1960. På tremila kom han på tolvteplass, medan han overraska med OL-gull på femmila. Med startnummer 1 gjekk han i mål på tida 2.59.06,3. Startnummeret viste seg å vere heldig, då føreforholda forverra seg utover i løpet. Berre landsmannen Veikko Hakulinen heldt fylgje på passeringstidene, men denne måtte i mål gje tapt mot Hämäläinen med vel 20 sekundar.

Både i 1961 og 1962 vart Hämäläinen nummer fire på 18 km i Lahti-spelen, to tevlingar som begge vart vunne av norske Harald Grønningen. Under verdsmeisterskapen på ski 1962 i Zakopane fekk Hämäläinen bronsemedaljen på 50-kilometeren, tidlegare i meisterskapen vart han nummer åtte på tremila.

Veteranen Hämäläinen stod for store prestasjonar då han kom på tredjeplass på Lahti-femmila i 1965, og særleg då han året etter gjekk heilt til topps på same distansen. Sigeren i 1966 vart han siste triumf, der han viste landsmannen Eero Mäntyranta til andreplass og norske Lorns Skjemstad til tredjeplass. Også i 1967 gjekk han ei sterk femmil i Lahti, på blytungt føre vart han fjerdemann, der nordmannen Ole Ellefsæter vann framom fire finske milslukarar. 

Hämäläinen la opp i 1968.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
**Justyna Święty-Ersetic** (fødd 3. desember 1992) er ein polsk friidrettsutøvar som i 2018 vart europameister på 400 meter. I den same meisterskapen vann ho også gullmedlaje i 4 x 400 m stafett for kvinner, medan ho i 2021 var med på å vinne OL-gull for Polen i 4 x 400 m mix-stafett.

Karriere
--------

Święty var med på alle Polen sine lag i 4 × 400 meter stafett frå Sommar-OL 2012, via VM 2013, EM 2014 (nr. 5), VM 2015, EM 2016 (nr. 4), OL 2016 (nr. 7), VM 2017 (nr. 3), EM 2018 (nr. 1), VM 2019 (nr. 2), Tokyo-OL 2021 (nr. 2), VM 2022 og til EM 2022 (nr. 2). Under europameisterskapen i Berlin sikra ho seg den 11. august gullmedaljen på 400 meter med livsbeste 50,41 sekund. Knapt to timar seinare var ho ankerkvinne for det polske laget, som elles bestod av Małgorzata Hołub-Kowalik, Iga Baumgart-Witan og Patrycja Wyciszkiewicz, som sigra i 4 x 400 meter stafett.

Ved dei olympiske leikane i Tokyo sommaren 2021 sprang Święty-Ersetic den tredje etappen for det polske mannskapet som vart olympiske meistrar i 4 x 400 meter mix-stafett. Karol Zalewski, Natalia Kaczmarek og Kajetan Duszyński tok seg av dei øvrige etappane. Ei veke etter var Święty-Ersetic ankerkvinne i 4 × 400 m stafett for kvinner, her vann ho sølv i lag med Kaczmarek, Baumgart-Witan og Hołub-Kowalik.

Kjelder
-------

* World Athletics

* *Denne artikkelen bygger på «Justyna Święty-Ersetic» frå Wikipedia på tysk, den 7. september 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Justyna Święty-Ersetic**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
|  |
| --- |
| **Juveldunfot** |
|  |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** CR Kritisk trugaUtbreiinga av juveldunfot Utbreiinga av juveldunfot |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Seglarfuglar Apodiformes |
| **Familie:** | Kolibriar Trochilidae |
| **Underfamilie:** | Lesbiinae |
| **Stamme:** | Heliantheini |
| **Slekt:** | *Eriocnemis* |
| **Art:** | **Juveldunfot** *E. isabellae* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Eriocnemis isabellae*** |

Dunfotkolibrien **juveldunfot**, *Eriocnemis isabellae*, er ein nyleg oppdaga kolibriart som berre er kjent frå eit særs avgrensa habitat i Cauca-departementet i sørvestre Colombia. Arten blei den ellevte arten i den biologiske slekta *Eriocnemis*, og er ein av fire artar i slekta som er kritsik truga.

Skildring
---------

Dette er ein relativt mørk og liten dunfotkolibri i slekta *Eriocnemis*, med kroppslengd på 8 til 9 centimeter og masse på ca. 4.5 gram. Hannen si fjørdrakt er mørk grøn, undergumpen er iriserande grønblå. Det som er karakteristisk for fjørdrakta er ornamentet i strupe og øvre bryst som er fleirfarga metallisk, frå blåfiolett i sentrum til grønt mot kantane. Fjørduskane ved beina er kvite. Hofuglar er lysare grøn, og har refleksar i raudbrunt og turkis i buken.

Habitatet ligg i temperert elfinskog og tåkeskog, og er trudd å vere mindre enn 10 kvadratkilometer i Serrania del Pinche, Cauca-departementet. Det ligg høgt i bratte fjellsider, ca. 2500 til 3000 moh. Her finn desse kolibriane føde i tett vegetasjon.

Juveldunfot er kategorisert som kritisk truga av BirdLife International. Det finst ikkje informasjon om storleiken på populasjonen, men han er trudd å vere minkande, truga av skogrydding for kokaplantasjar mellom anna.

Kjelder
-------

* Cortés-Diago, A.; Ortega, L. A.; Mazariegos-Hurtado, L.; Weller, A.-A. 2007. *A new species of Eriocnemis (Trochilidae) from southwest Colombia.* Ornitologia Neotropical 18(2): 161-170
* Fjeldså, J. og C. J. Sharpe (2020). *Gorgeted Puffleg (Eriocnemis isabellae)*, version 1.0. I Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA.
* BirdLife International (2023) Species factsheet: *Eriocnemis isabellae*. Henta frå  den 8. august 2023

Referansar

1. 1 2  Cortés-Diago et al, 2007
2. 1 2  Birdlife Intenational, 2023
3. ↑  del Hoyo, 2020

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Juveldunfot**
**Nordpolhotellet** er eit nedlagt hotell i Ny-Ålesund på Svalbard og er eigd av Kings Bay AS. Hotellet opna i 1936 på grunn av auka turisttrafikk i området i ei bygning som blei reist som bustadbrakke i 1919. Hotellet stengde tre år seinare, same år som utbrotet av andre verdskrigen. Hotellet blei etter andre verdskrigen brukt som messe for gruvearbeidarane. Troms Fylkes Dampskibsselskap (TFDS) tok opp att drifta av hotellet i sommarsesongen 1965, men etter 1966-sesongen blei drifta lagd ned på grunn av tap. Bygget fungerer i dag som forlegning for besøkjande forskarar, men har av historiske årsaker behalde namnet «Nordpolhotellet»

Bygget blei pussa opp for 6,5 millionar kroner i 1998 og blei opna i 15. august same år av kulturminister Anne Enger Lahnstein.

Kjelder
-------

1. ↑  
«Ny-Ålesund Newsletter» (på engelsk). NySMAC. mai 1998. Henta 5. mars 2008.
2. ↑  «St.meld. nr. 22 (2001-2002)». Nærings- og handelsdepartementet. Henta 5. mars 2008.

* *Denne artikkelen bygger på «Nordpolhotellet» frå Wikipedia på bokmål, den 18. september 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nordpolhotellet i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Danielle Gracia Williams** (fødd 14. september 1992) er ein jamaicansk friidrettsutøvar som tevlar i 100 meter hekk. Ho vann gullmedaljen i øvinga under VM i friidrett 2015 i Beijing og på ny i VM i friidrett 2023 i Budapest.

### Aktiv

Williams sette personleg rekord med 12,57 sekund då ho i 2015 sigra i VM-finalen i Beijing. I 2018 forbetra ho seg til 12,48 i eit stemne i Stockholm. 20. juli 2019 sprang ho livsbeste 12,32 sekund på Olympic Stadium i London. I oktober same året tok ho bronsemedaljen i øvinga ved Friidretts-VM i Doha. Under verdsmeisterskapen 2023 i Budapest overraska Williams med å vinne gullmedaljen på korthekken med tida 12,43 sekund, hårfint framom favorittane Jasmine Camacho-Quinn og Kendra Harrison.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2013 i Moskva: Utslått i semifinalane (13,13=nr 20)
* VM 2015 i Beijing: Gullmedalje – 12,57, framom Cindy Roleder (12,59)
* VM 2017 i London: Utslått i semifinalane (13,14=nr 18)
* VM 2019 i Doha: Bronsemedalje – 12,47
* VM 2022 i Eugene: Nr 6 – 12,44
* VM 2023 i Budapest: Gullmedalje 12,43, framom Jasmine Camacho-Quinn (12,44)

Kjelder
-------

* World Athletics
* *Denne artikkelen bygger på «Danielle Williams» frå Wikipedia på tysk, den 7. september 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 59°55′5.6136″N 10°44′34.638″E﻿

**Kunstindustrimuseet i Oslo**, skipa 1876, var eit av dei eldste kunstindustrimusea i Europa. Museet vart stengt 16. oktober 2016 for å verta del av det nye norske Nasjonalmuseet. Kunstsamlingane vart flytta til Nasjonalmuseet på Vestbanen, der samlinga frå Kunstindustrimuseet har vore tilgjengeleg sidan 2022.

Museet hadde samlingar av eldre norsk og internasjonal kunstindustri. Samlingane omfatta mellom anna eldre tekstilkunst med
riksklenodiet Baldisholteppet, norsk sølv, fajanse og glas frå 1700-talet, og dessutan kongelege drakter frå 1896 og framover. I dei seinare åra har samtida og den nære fortid vore det viktigaste satsingsområdet til museet, noko som har vist seg både gjennom innsamlings- og utstillingsverksemd. Typisk for denne utviklinga var museet si basisutstilling «Designar og kunsthandverk 1905–2005».

Historie
--------

Professor Lorentz Dietrichson tok initiativ til skipinga av museet, og dagleg leiar frå starten var Henrik A. Grosch. Han la vekt på innsamling av norsk folkekunst, mellom anna som ledd i arbeidet for å fremje husfliden. Kunstindustrimuseet dreiv i mange år kursverksemd i treskjæring, veving osb. omkring i Sør-Noreg, og museet spela ei sentral rolle ved skipinga av Den Norske Husflidsforening. Samlingane av norsk folkekunst vart for ein stor del overført til Norsk Folkemuseum i 1950-åra.

Museet flytta i 1904 saman med Statens håndverks- og kunstindustriskole i ein monumental bygning i Oslo. Arkitektar for bygget var Adolf Bredo Greve og Ingvar M. O. Hjorth. 1. juli 2003 vart museet ein del av Nasjonalmuseet for kunst, arkitektur og design. Biblioteket og kontora vart samlokaliserte med dei øvrige institusjonane som skulle danna det nye Nasjonalmuseet i 2005.

Kjelder
-------

* «Kunstindustrimuseet i Oslo». *Store norske leksikon*. Henta 28. november 2014.
* «Kunstindustrimuseet stengte 16. oktober 2016.». *Nasjonalmuseet*. Henta 9. august 2023.

1. 1 2  Graatrud, Gabrielle (16. juni 2016). «Kunstindustrimuseet stenger dørene - men pakkinga tar tre år». *Dagbladet.no*. Dagbladet. Henta 2. november 2016.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

* Kunstindustrimuseet i Oslo i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* SUDOC

 |
|  |
| --- |
| **Grønskjegghjelmkolibri** |
| GrønskjegghjelmkolibrihannGrønskjegghjelmkolibrihann |
| GrønskjegghjelmkolibrihoeGrønskjegghjelmkolibrihoe |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av grønskjegghjelmkolibri Utbreiinga av grønskjegghjelmkolibri |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Seglarfuglar Apodiformes |
| **Familie:** | Kolibriar Trochilidae |
| **Underfamilie:** | Lesbiinae |
| **Stamme:** | Lesbiini |
| **Slekt:** | *Oxypogon* |
| **Art:** | **Grønskjegghjelmkolibri** *O. guerinii* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Oxypogon guerinii***Boissonneau, 1840 |

**Grønskjegghjelmkolibri** (*Oxypogon guerinii*) er ein kolibri som er endemisk for den austlege 'cordillera' av colombiansk Andes, frå Cundinamarca nordover til området aust for Bucaramanga i Santander-departementet.

Skildring
---------

Illustrasjon av Louis Victor Bevale, 1877
Grønskjegghjelmkolibrien er ein mellomstor kolibri, ca. 12 centimeter i kroppslengd. Vekta varierer mellom 4,4 og 6,2 gram der hannfuglar har størst masse. Som andre *Oxypogon*-kolibriar har hannfuglar av denne arten ein særmerkt, rufsete fjørkam og skjegg, men denne arten har grøn farge i det sentrale, iriserande partiet i strupeskjegget. Det mørke hovudet er omkrinsa av lys, gulbrun krage. Undersida er lys brun, oversida er mørkare olivengrøn. Det svarte nebbet er kort og rettpeikande. Det karakteristiske for *O. guerinii* er den grøne farga i skjegget og at undersida er jamt farga brun utan sjatteringar. Hofuglen liknar hannen, men manglar fjørtopp på hovudet og manglar skjegget.

Utbreiingsområdet for grønskjegghjelmkolibrien ligg høgt i den austlege fjellkjeda av Andes, habitatet finst over 3000 moh. og opp til 5200 moh. der han er knytt til *Espeletia*-plantar. Dietten er insekt og nektar.

Hekking skjer ofte i underheng ved fossar eller i elvebankar. Storleiken på kullet er to egg som hofuglen rugar i ca. 22 dagar. Ungane er flygedyktige etter 35 til 38 dagar.

Storleiken på populasjonen er ikkje estimert, men er trudd å vere minkande. Han vanleg i delar av utbreiingsområdet og er klassifisert som livskraftig (LC) av IUCN.

Kjelder
-------

* Collar, N.J. & Salaman, P. 2013. *The taxonomic and conservation status of the Oxypogon helmetcrests*. Conservación Colombiana 19: 31-38.
* Züchner, T. P. F. D. Boesman, C. J. Sharpe, G. M. Kirwan, og A. Bonan (2020). *Green-bearded Helmetcrest (Oxypogon guerinii)*, version 1.0. I Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, og E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA.
* BirdLife International (2023) Species factsheet: *Oxypogon guerinii*. Henta frå  den 9. august 2023

Referansar

1. 1 2  Collar & Salaman, 2013.
2. 1 2  Birdlife International, 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Grønskjegghjelmkolibri**
**Darwin** er hovudstaden og den største byen i Nordterritoriet i Australia, med 148 564 innbyggjarar (est. 2018). Byen ligg ved nordkysten av Australia, og har tropisk klima. Han er utsett for tropisk tordenvêr og syklonar; mykje av byen blei øydelagd av syklonen Tracy i 1974.

Han ligg ved Clarencesundet som går mellom det australske fastlandet og Melvilleøya i Timorsjøen. 

Byen er kalla opp etter den britiske naturforskaren Charles Darwin. I perioden 1869–1911 blei han kalla *Palmerston*. Palmerston er òg namnet på ei drabantby som har vokse fram frå 1980-talet rundt 20 km sør for Darwin. 

Folkesetnaden i Darwin har størst del aboriginarar av australske hovudstader, og ein relativt stor del er innvandrar frå Sør- og Aust-Asia. Darwin er ein viktig hamn, særleg for eksport av sau og storfe, og av mineral.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Darwin (Australia)» frå Wikipedia på bokmål, og «Darwin, Northern Territory» frå Wikipedia på svensk den 7. august 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Darwin i Australia**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
Nobelprisen  

Nobels fredspris  
1921

**Christian Lous Lange** (17. september 1869–11. desember 1938) var ein norsk fredspolitikar.

Lange blei cand.mag. i 1893. I dei påfølgjande åra var han dels på lengre studiereiser for å lære seg språk, dels jobba han som lærar i Oslo. Mellom 1900 og 1910 var han sekretær ved Nobelinstituttet og Nobelkomiteen i Oslo og bibliotekaren og forretningsføraren til stiftinga. 

Frå 1909 var han generalsekretær ved Den interparlamentariske unionen, fyrst i Bern, deretter i Brussel og til slutt i Genève. Dette embetet heldt han heilt til 1933, og det var dette embetet som gjorde at han blei tildelt Nobels fredspris i 1921. Han er spesiell som mottakar av Nobels fredspris av di at heile virket hans i mange år dreidde seg nettopp om fred, og vilkår for fredelege løysingar. Lange var attpåtil den fyrste nordmannen som blei tildelt fredsprisen.

I 1919 blei han kreert til dr.philos. ved Universitetet i Oslo på grunnlag av verket *Histoire de l'internationalisme*.

Han var far til utanriksminister Halvard Lange og stortingsrepresentant Carl Viggo Lange; og etterkommar av Christian Christoph Andreas Lange, riksarkivar og ein viktig person for tilgang til norsk mellomalderlitteratur.

Bibliografi
-----------

* *Lærebok i verdenshistorie fra oldtidens slutning til vore dage* (med H. Schjøth)
* *Histoire de l'internationalisme* (1919) (Fyrste del av eit stort anlagt verk)
* *Lærebok i verdenshistorie* (1931) (med N. Østbye)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografi på www.aktive-fredsreiser.no
* Biografi på nobelprize.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
| **Lepsøya i Ålesund** |
| --- |
| Lepsøya sett frå fly i sørasut. Lausundholmen nærast. 
Foto:
Eirik SolheimLepsøya sett frå fly i sørasut. Lausundholmen nærast. 
Foto:
Eirik Solheim
 |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Sunnmøre |
| **Koordinatar** | 62°37′18″N 06°10′57″E﻿Koordinatar: 62°37′18″N 06°10′57″E﻿

 |
| **Areal** | 12,1 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Goaldet (490 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Møre og Romsdal

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 360 (2004) |
| **Folketettleik** | 30 /km² |

**Lepsøya** er ei øy i Ålesund kommune på Sunnmøre. Ho er ein del av øygruppa Nordøyane nord for Ålesund på sunnmørskysten. Øya har eit areal på 12,1 km². Det høgaste punktet er Goaldet på 490 moh.

Øya hadde i 2004 om lag 360 fastbuande innbyggjarar, 156 hus som det bur folk i, 260 menneske frå 20 år, 100 barn og unge opp til 20 år, om lag 80 dagpendlarar og om lag 40 arbeidsplassar på øya. 

Øya har barnehage og kombinert barne- og ungdomsskole. Øya er forbunde med ferje til fastlandet. 

Sør for Lepsøya ligg Vigrafjorden og Vigra, medan Haramsfjorden og Haramsøya ligg i nord.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimeside Arkivert 2008-05-13 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Grå** er ein vanleg farge i naturen som ein kan framstilla ved å blanda svart og kvitt i ulike mengder. 

I lite lys ser menneskeauget dei fleste fargar som grå, ettersom det berre er stavane i auget som verker då.

Fargelære
---------

To fargar blir kalla komplementærfargar dersom dei lagar grått når dei blir blanda. I tillegg til paret svart og kvitt er òg gult og blått, raudt og grønt, oransje og sjøblått og lime og lilla slike komplementærfargar. Grått er sin eigen komplementærfarge. 

Tonar av grått blir brukte som kamuflasje i byområde og av marineskip.

Grått som symbol
----------------

Tung, grå skodde.
Grått kan stå for noko som er keisamt og gjennomsnittleg. Me snakkar om den grå kvardagen, om ein keisam eller usynleg grå person. Grått kan stå for depresjon og einsemd. Hausten med mykje skodde og regnvêr blir omtala som ei grå årstid med triste grå dagar. Grått er òg ein byfarge som minner om stål, betong og granitt og blir sett opp som ein negativ kontrast til den grøne naturen.

Når det gjeld moralske spørsmål kan grått brukast for å skildra ein situasjon som ikkje har klare svar i staden for ei klar god (kvit) og dårleg (svart) løysing.

Det nederlandske marineskipet *Hr.Ms. Rotterdam* i grå kamuflasjefarge.

Grå dyr
-------

Ein grå ulv.
*Gråtass* og *gråbein* er omskrivingar som er blitt brukte om ulv.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Grå**
**Frederik Christian Lorck** (2. juli 1815–9. mai 1901), kjend som **Fritz Lorck**, var ein handelsmann og stortingsmann frå Trondheim.

Lorck var son til ein handelsmann. Han vart student frå Fredrikshalds skole i 1834 og arbeidde seinare på eit handelskontor i Hamburg. Deretter dreiv han eigen handel i fødebyen.

Lorck var medlem av bystyret i Trondheim i 25 år, ordførar i åtte av dei. Han var medlem av representantskapen i Noregs Bank frå 1854 fram til 1875, då han vart direktør, ein posisjon han hadde i ni år. I 1855 kom han med i ein kongeleg kommisjon vedkomande mellomrikslova.

Lorck møtte på Stortinget fyrste gongen i 1863 frå 26. februar. Han var då 1. varamann for Trondheim og Levanger, møtte i staden for Ove Høegh både då og på omframstortinget i 1864. Fast plass på Stortinget frå 1865 til -69, og på ny frå 1874 til -79. Også perioden 1883-85 var han stortingsmann. Han var medlem av tollkomiteen 1863 og 1865-66, budsjettkomiteen 1865-66, 1868-69 og 1877-79, jarnbanekomiteen 1868-69 og 1883-85, bankkomiteen 1874, næringskomite nr 2 1875-76, røysterettskomiteen 1875-77 og skattekomiteen 1875-79. I sin siste sesjon, 1885, var han permittert frå 15. mai. Han slutta seg til partiet Høgre då det vart danna.

Lorck døydde i Trondheim i 1901.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Fritz Lorck NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
| **Methóni****Lokalt namn Μεθώνη** |
| --- |
| Methóni i solnedgang |
| Geografi |
|  |
| 

Methóni is located in Hellas

 |
| **Stad** | Peloponnes |
| **Koordinatar** | 36°49′N 21°42′E﻿Koordinatar: 36°49′N 21°42′E﻿

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Hellas |
| **Periferi  Periferieining  Kommune** | Peloponnes  Messinía  Pýlos-Néstoras |
| **Hovudsete** | Methóni (1 103 innb.) |
| Demografi |
| **Folketal** | 2 598 (2011)
 |

**Methóni** (gresk Μεθώνη) er ein landsby og tidlegare kommune i Messinía i Peloponnes i Hellas. Frå 2011 er han ei kommunaleining i kommunen Pýlos-Néstoras i periferieininga Messinía i periferien Peloponnes.

Namnet kjem frå Mothona, ei mytisk klippe. Methóni ligg 11 km sør for Pýlos og 11 km vest for Finikoúnda. Den kommunale eininga Methóni omfattar dei nærliggande landsbyane Grizókambos, Finikoúnda, Finíki, Lakhanáda, Varákes, Kainoúrjo Khorió, Kamária, Evangelismós og Innoússes-øyane. Sistnemnde består av Sapiéndza, Skhíza og Ajía Marianí og dannar eit naturleg vern av hamna i Methóni.

Tápia, Kokkiniá og Kritiká er område nær landsbyen med vakre strender.

Byen er òg kjend under det italienske namnet *Modon* eller *Modona*, som han vart kalla under venetianarane. Turisme dominerer industrien her og ho har flotte strender i sør med restaurantar, barar, tavernaer og hotell for turistane. Jordbruk og tenester er andre næringar.

Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Methóni 2 598 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 1 103 innbyggjarar.

Referansar
----------

1. 1 2  Folketeljing 2011, revidert
2. ↑  *Νόμος 3852/2010 - ΦΕΚ 87Α/7-6-2010  
Lov 3852/2010: Kallikratis-reforma*, arkivert frå originalen 30. juli 2023, henta 7. september 2023

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Methoni, Messenia» frå Wikipedia på engelsk, den 26. desember 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Pro-drop-språk** viser til språk som ikkje treng ha subjekt i setninga, som t.d. finsk *(minä) tulen kohta* «(eg) kjem snart». Her er subjektspronomenet ikkje naudsynt, verbendinga *-n* fortel likevel at det er første person eintal. Omgrepet pro-drop-språk oppstod innanfor styrings- og bindingsteorien på 1980-talet, sjølv om andre grammatikkteoriar hadde vore klår over fenomenet tidlegare. Samsvaret mellom verbbøying og pro-drop er berre ein tendens, og ikkje ein regel: Det finst språk der verba uttrykkje person, som ikkje har pro-drop (t.d. tysk), og språk utan personmarkering som har prodrop (t.d. kinesisk). Det er mogleg å skilje mellom to typar pro-drop-språk: Dei som berre kan ha pro-drop i første og andre person (som finsk) og dei som kan ha det i tredje person også (som t.d. italiensk).

Litteratur
----------

* Bresnan, Joan (ed.), 1982, The Mental Representation of Grammatical Relations, MIT Press, Cambridge, Massachusetts.
* Chomsky, Noam, 1981, Lectures on Government and Binding: The Pisa Lectures. Holland: Foris Publications. Reprint. 7th Edition. Berlin and New York: Mouton de Gruyter, 1993.
* Graffi, G. (2001) 200 Years of Syntax. A critical survey, John Benjamins, Amsterdam, The Netherlands.
* Moro, A. 1997 The raising of predicates. Predicative noun phrases and the theory of clause structure, Cambridge Studies in Linguistics, Cambridge University Press, Cambridge, England.
* Rizzi, L. (1982) Issues in Italian Syntax, Foris, Dordrecht.
**Jacques Cassini** (18. februar 1677–16. april 1756) var ein fransk astronom og landmålar som var son av den kjende italienske astronomen Giovanni Domenico Cassini.

Han etterfølgde i 1712 faren sin som leiar for det astronomiske observatoriet i Paris. I 1718 fullførte han arbeidde med å måla ein meridianboge gjennom Frankrike mellom Dunkerque og Perpignan, som var påbyrja av Jean Picard i 1669. Arbeidet vart presentert i verket *De la grandeur et de la figure de la terre* (1720). Picard fann at meridianbogen var kortare i nord enn i sør, og trekte den konklusjonen at jorda var flattrykt ved ekvator. Dette var i strid med utrekningane fysikarar hadde gjort av forma til jorda, og utløyste ein langvarig strid mellom forskingsmiljø i Frankrike og England. Striden vart først lagt død fleire tiår seinare (i Cassinis disfavør) etter gjentekne måleseriar, mellom anna i Ecuador og svensk Lappland.

Blant Cassini sine astronomiske studiar kan nemnast *Éléments d’astronomie* (1740) og *Tables astronomiques du soleil, de la lune, des planètes, des étoiles fixes et des moons de Jupiter et de Saturne* (1740).

Asteroiden 24102 Jacquescassini er namnsett etter Jacques Cassini.

Kjelder
-------


* Mæhlum, Lars (21. desember 2011), «Jacques Cassini», *Store norske leksikon*, henta 13. august 2014


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* MGP

 |
**Eamonn Christopher Coghlan** (fødd 24. november 1952) er ein irsk politikar og tidlegare friidrettsutøvar frå Dublin Coghland vart verdsmeister på 5000 meter ved friidretts-VM 1983 i Helsinki. Han var medlem av det irske senatet, Seanad Éireann, frå 2011 til 2016.

Idrett
------

Coghlan meisterskapsdebuterte internasjonalt med fjerdeplass på 1500 meter under Sommar-OL 1976 i Montreal. To år seinare vann han sølvmedaljen på same distansen under EM 1978 i Praha. Han sette då personleg rekord med 3.36,5 og var i mål sekundet bak briten Steve Ovett. Coghlan studerte og tevla mykje i USA, der han gjorde mange av sine aller beste løp å den engelske mila, og ofte innandørs.

Frå 1980 valde Coghlan å delta på 5 000 meter i dei store internasjonale meisterskapane. I Sommar-OL i Moskva var han med i medaljekampen heilt inn til målstreken, men enda på fjerdeplassen, knapt to sekundar bak vinnaren. Den 19. august 1981 sette han personleg rekord på 5 000 m med 13.19,1 i storstemnet i Zürich.

Coghlan vart i 1983 verdsmeister på 5 000 meter i Helsinki, etter ei fabelaktig sterk avslutning var han nesten to sekundar føre dei andre medaljevinnarane i mål. Han heldt fram å delta i ulike tevlingar i mange år, trass i at han tidvis var plaga med skadar.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1976 i Montreal: Nr 4 på 1500 m – 3.39,5
* EM 1978 i Praha: Sølvmedalje på 1500 m – 3.36,7, bakom Steve Ovett (3.35,5)
* OL 1980 i Moskva: Nr 4 på 5 000 m – 13.22,7
* VM 1983 i Helsinki: Gullmedalje på 5 000 m – 13.28,5, framom Werner Schildhauer (13.30,2)
* OL 1988 i Seoul: Utslått i semifinalane på 5 000 m – 14.02,1 (=nr 28)

Politikk
--------

Eamonn Coghlan vart utnemnd til senator av den irske statsministeren Enda Kenny i mai 2011.
Han sat utan partitilknytting fram til 7. februar 2012, då han blei med i Fine Gael.
Ved suppleringsvalet til underkammeret Dáil Éireann i Dublin West i 2014 stilte han til val for Fine Gael, men blei slått ut til fordel for Ruth Coppinger frå Sosialistpartiet.
Coghlan var senator fram til 2016.

Referansar
----------

1. 1 2  *Directory of Members*, oireachtas.ie
2. ↑  Edwards, Elaine (20 May 2011). «McAleese appointed to Seanad». *The Irish Times*.
3. ↑  «Mr. Eamonn Coghlan». *Oireachtas Members Database*. Henta 29 May 2011.
4. ↑  «Senator Eamonn Coghlan joins FG». *The Irish Times*. 7. februar 2012. Henta 7. februar 2012.
5. ↑  O'Connor, Niall (24 May 2014). «FF candidate now a threat to Coppinger as Dublin West 'goes down to the wire'». *The Independent*. Henta 24 May 2014.
6. ↑  «Socialist Party's Ruth Coppinger wins Dublin West byelection». 24 May 2014. Henta 24 May 2014.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eamonn Coghlan» frå Wikipedia på engelsk, den 11. august 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Arnljot Norwich** (29. desember 1922–28. desember 1994) var ein norsk forretningsmann og politikar frå Harstad. Han representerte partiet Høgre og Troms fylke på Stortinget frå 1977 til -89. Perioden 1973-77 var han vararepresentant.

Norwich gjekk elektrolina ved Trondheim tekniske skole 1944-46 og handelsskule i Harstad 1946/47. Til 1948 arbeidde han som ingeniør i faren sitt elektrofirma, Marcus Norwich i Harstad. I 1949 grunnla han og ein bror elektrofirmaet Brødrene Norwich, eit firma han var disponent for til 1984.

Norwich engasjerte seg i lokalpolitikken for Høgre, og var varaordførar i Harstad 1968-69 og ordførar 1970-77. Tingbolken 1973-77 var han vararepresentant til Stortinget frå Troms fylke, og møtte ved eit par høve medan den faste representanten, Martin Buvik, hadde permisjon. Frå 1977 til 1989 hadde Norwich fast tingsete. Han var då medlem i Industrikomiteen 1977-1981, sekretær i Energi- og industrikomiteen 1981-85 og medlem i Finanskomiteen frå oktober 1985 til mai 1986. Då Gro Harlem Brundtland danna si andre regjering, vart Norwich vald til leiar i Forbrukar- og administrasjonskomiteen, eit verv han hadde dei siste tre åra på Stortinget.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
|  |
| --- |
| **Furukrossnebb** |
| Utfarga hannUtfarga hann |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Finkefamilien Fringillidae |
| **Slekt:** | *Loxia* |
| **Art:** | **Furukrossnebb** *L. pytyopsittacus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Loxia pytyopsittacus***Borkhausen, 1793 |

**Furukrossnebb** er ein fugleart i finkefamilien.

Utsjånad
--------

Furukrossnebben er 16-18 cm lang, og dermed gjennomgåande litt større enn grankrossnebben. Skilnaden mellom dei to artane er liten, men furukrossnebben har grovare hals, og proporsjonalt større hovud og nebb. Til liks med dei andre artane i slekta har furukrossnebben nebbhalvdelar som kryssar kvarandre. Over- og undernebben er om lag like grove. Nebben er like høg som lang, til skilnad frå grankrossnebben.
I alle drakter er vengane og stjerten mørke til svartaktige med lysgrå brem. Vaksne hannar er ellers først og fremst teglsteinsraude, men fjørdrakta kan variere mellom individa med meir innslag av grågrøne, brune eller oransjegule toner. Den vaksne hoa har grågrøn overside, gulgrøn overgump og lysgrå underdel, med grønaktig tone på brystet og kroppssidene. Ungfuglen er grønaktig gulgrå, med kraftig svartaktig streka underside.

Læte
----

Furukrossnebben har ulike slags læter, og desse liknar litt på lætene frå grankrossnebben.

Utbreiing
---------

Arten hekker i Skandinavia, Finland, Baltikum og nordlege delar av europeisk Russland. Sporadisk hekker arten så langt sør som i Danmark og Tyskland.

Førekomst i Noreg
-----------------

Furukrossnebben finst hekkande over det meste av Noreg, unnateke lengst nord. Fugletalet varierer med frøproduksjonen til furua. Truleg hekker 10 000 – 100 000 par årleg i Noreg. Arten er sterkt knytt til furuskogen.

Hekking
-------

*Loxia pytyopsittacus*
Reiret vert bygd i glissen furuskog, som oftast oppe mot toppen av eit tre, i blant nede på sidegreinene. Hoa legg 2-4 (i blant 5) egg. Desse er kvite med ein svak tone av blått eller blågrønt, og dekte med raudbrune flekkar. Desse ruger ho i 14-16 døgn. Etter klekkinga matar foreldra ungane i 25 døgn, til dei er flygedyktige. Oftast fell dette saman med at furukonglane er modne og frøa opnar seg.

Føde
----

Fuglane et mest furufrø.

Trekktilhøve
------------

Arten er standfugl, men kan streife ein del, og invasjonar sørover er ikkje uvanlege. Skandinaviske fuglar kan invadere Storbritannia i mengder.

Kjelder
-------

* Svensk Wikipedia.
* *Norsk Fugleatlas*, 1994.
Små seglsteinar i ein sunnmørsåttring vart haldne på plass av segltre
**Seglsteinar** har vorte brukte til ballast ved segling av tradisjonelle bruksbåtar på Vestlandet og i Nord-Noreg.

Steinane, på kring 10 kg, har vorte plukka i fjøra før seglasen starta. Runde fjøresteinar vil lettast rulle ut om båten kolvar. Då kan han flyte og vere til redning for mannskapet.

Ein må ha mykje stein i store båtar, særleg om der ikkje er annan last. Det har vorte rekna 1500-kg stein til ein middels fembøring. Ein ulast trøndersk lofotbåt kravde kring 3 tonn stein. Når båten hadde passeleg med seglstein, så dei gamle fiskarane at han hadde *seglfeste*.

På ein råseglbåt har seglsteinane til vanleg vorte plassert i romet bak masta.

På normørske geitbåtar og sunnmørske snedbetningar har roma der steinen er plasser vorte oppdelete, slik at steinane har vorte har vorte lagde ut i båtsida. Der ligg dei stødigare enn på tiljene, og det vert betre plass i båten. Under toftene i roma der steinen ligg vert det festa trebrett: *unn-skolå* (Nordmøre) og *underskurdar* (Sunnmøre). I desse er det hol der firkanta *steintre* (Nordmøre) eller runde *segltre* (Sunnmøre) vert tredd inn og held steinane på plass.
Denne ordninga har gjort det lettare å flytte balaststeinane når båten krev det.

Kjelder
-------

* Ø. Færøyvik, *Vestlandsbåtar - Frå oselvar til sunnmørsåttring*, Norske båtar bind V, side 139-140, Grøndal & søn forlag AS, 1987.

* Asbjørn Klepp, *Nordlandsbåter og båter fra Trøndelag*, Norske båtar bind IV,side 116, Grøndahl & søn AS, 1983.
**San Diego Museum of Art** er eit kunstmuseum i San Diego i California i USA. Det blei innvigd i 1926. 

San Diego Museum of Art, som ligg ved 1450 El Prado i Balboa Park, har ei brei samling kunst med størst vekt på spansk kunst.

Bygget
------

San Diego Museum of Art
Visjonen av St. Anthony av Giambattista Pittoni, 1730
Museumsbygget blei teikna av William Templeton Johnson og Robert W. Snyder. Det dominerande innslaget i fasaden er ein rikt ornamentert port, som er inspirert av Universitetet i Salamanca. I 1966 blei det bygd eit tilbygg med ei fløy i vest og ein skulpturgard, og i 1974 blei det lagt til ei fløy i aust.

Samlingane
----------

Samlingane til museet har gjenstandar frå kring år 5.000 f.Kr. til notida. Den særskilde profilen til museet er spanske kunstverk av Murillo, Francisco de Zurbarán, Juan Sánchez Cotán, José Ribera og El Greco. Ein stor del av den eldre kolleksjonen til museet blei donert av systrene Anne, Amy, og Irene Putnam. Det fyrste større eigne innkjøpet til museet, finansiert av ei av systrene Putnam, var eit kjøp i 1939 av Francisco Goya sitt *El Marques de Sofraga*, som hadde vore del av ei privat samling og aldri tidlegare var blitt vist offentleg. Året etter kjøpte museet eit portrett utført av Giovanni Bellini. I 1941 kjøpte museet eit portrett som Diego Velázquez hadde måla av infanta Margarita av Spania, som sannsynlegvis var ein studie til det større portrettet av henne som heng i Wien. Andre store donatorar under dei 25 første året til museet var Archer M. Huntington og paret Henry Timken, som hadde ei kunstsamling som no er i det nærliggande Timken Museum of Art, opna i 1965. I 2012 mottok museet 48 tyske ekspresjonistiske måleri, teikningar og grafiske verk frå Vance E. Kondon og kona hans Elisabeth Giesburger. Denne samlinga inkluderer verk av Otto Dix, Egon Schiele, Aleksej von Jawlensky, Gabriele Münter og Gustav Klimt.

Museet har verk av italienarane Giorgione, Pittoni, Giotto, Veronese, Luini og Canaletto og nordeuropearane Ruben, Hals og van Dyck.

Kjelder
-------

1. ↑  «William Templeton Johnson». San Diego Historical Society, läst 2013-07-25.
2. ↑  Jamie Wetherbe (March 23, 2012), San Diego museums receive $40-million art collection *Los Angeles Times, läst 2013-07-25*.

* *Denne artikkelen bygger på «San Diego Museum of Art» frå Wikipedia på svensk, den 8. august 2023.*

Litteratur
----------

* *San Diego Museum of Art: Selected Works*. San Diego Museum of Art, 2003. ISBN 978-0-937108-32-1

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **San Diego Museum of Art**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN
* NLA
* NKC

 |
|  |
| --- |
| **Kvithaleinka** |
| KvithaleinkaKvithaleinka |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** NT Nær trugaUtbreiinga av Kvithaleinka Utbreiinga av Kvithaleinka |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Seglarfuglar Apodiformes |
| **Familie:** | Kolibriar Trochilidae |
| **Underfamilie:** | Lesbiinae |
| **Stamme:** | Heliantheini |
| **Slekt:** | *Coeligena* |
| **Art:** | **Kvithaleinka** *C. phalerata* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Coeligena phalerata***Bangs, 1898 |

**Kvithaleinka** (*Coeligena phalerata*) er ein kolibri med utbreiing utelukkande i Sierra Nevada de Santa Marta i nordlege Colombia, og der avgrensa til høgder frå 1400 til 3700 moh.

Skildring
---------

Kvithaleinkaen er ein stor kolibriart, ca. 14 cm i kroppslengd, og kjønna har særs stor skildnad i fjørdrakt, til dømes er det berre hannfuglen som har kvit hale. Hannen har dessutan turkis iriserande panne og mørkeblå strupeflekk, og kroppen elles i metallisk grønt. Hoa har overside i lysare, skinande grønt, krona meir uklår blågrøn og undersida kanelfarga. Ho har ein bronsjefarga hale og har dessutan monaleg lengre nebb enn hannen. Begge kjønna har kløfta hale, men det er mest framtredande hos hannfuglane.

Hekkeområdet for arten er på ca. 4,700 km2 i alpin, fuktig skog. Dei beitar nektar på fuksiablomar, bananblomar og andre, og dei kan plukke ulike små leddyr frå blader og ved å snappe dei i flukt.

Storleiken på populasjonen er ikkje estimert, og er trudd å vere minkande. Arten er kategorisert som livskraftig av BirdLife International.

Kjelder
-------


* Züchner, T. and P. F. D. Boesman (2020). *White-tailed Starfrontlet (Coeligena phalerata)*, version 1.0. I Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA.
* BirdLife International (2023) Species factsheet: *Coeligena phalerata*. Henta frå  den 8. august 2023

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Kvithaleinka**