recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Rekonstruksjon av ein tainolandsby på Cuba. Landsbyane var ofte bygde rundt ein sentral plass som ein mellom anna brukte til møte og ballspel.
**Tainoane** var ei amerikansk urfolksgruppe frå Karibia. Dei levde på Dei store Antillane: Cuba, Hispaniola, Puerto Rico og Jamaica og på Bahamasøyane. Dei var i nær slekt med arawakane, ei folkegruppe som framleis lever langs det nedre løpet til Orinoco i Sør-Amerika og langs kysten eit stykke austover frå munningen av denne. Arkeologar har konkludert med at tainoane har utvandra frå dette området i hundreåra like etter byrjinga av vår tidsrekning, og med kanoar har dei forflytta seg gradvis lenger nordover langs øyane i øykjeda som vert omtala som Dei små Antillane. Rundt 1000-talet har dei etablert seg på Puerto Rico og Hispaniola, noko seinare på Cuba og Bahamas. På øyane i Dei små Antillane har tainoane seinare vorte undertrykte av dei etterfølgjande karibane, som var eit krigarfolk, medan tainoane var eit meir fredeleg folk. Medan karibane tok kontrollen over Dei små Antillane, heldt tainoane fram det isolerte livet sitt på Dei store Antillane.

Før tainoane kom, var øyane busette av eit primitivt folkeslag som tainoane omtala som guanahatabeyar. Dei vart gradvis drivne vekk, og då spanjolane kom til øyane i 1492, levde guanahatabeyane framleis berre lengst vest på Cuba og på den sørvestlege halvøya på Hispaniola. Cuba er tainoane sitt eige namn på den største øya. Den øya spanjolane døypte Hispaniola, og som i dag er delt mellom Haiti og Den dominikanske republikken, hadde fleire namn blant tainoane – både Hayti, Bohio og Cibao – medan Puerto Rico hadde namnet Borinquen. Bahamasøyane vart omtala som Lucayos. Språket deira, taino, som er utdøydd i dag, høyrde til den arawakiske språkfamilien, som elles var utbreidd nord i Sør-Amerika.

Tainoane livnærte seg ved jordbruk og fiske. Dei dyrka mykje maniok og andre rotfrukter, men også mais, peanøtter og bomull. Kor mange dei var i 1492, er omstridt, men det er truleg at det berre på Hispaniola var ein million menneske eller meir. Femti år seinare var nesten alle utrydda, mellom anna grunna sjukdommar som europearane hadde med seg og tvangsarbeidet dei vart utsette for. Den undertrykkinga og utnyttinga som koloniherrane stod for, vart i samtida skildra av dominikanarmunken Bartolomé de Las Casas.

Kjelder
-------

1. ↑  Rouse 1992, s. 161.

* Rouse, Irving (1992). *The Tainos: Rise and Decline of the People Who Greeted Columbus*. Yale University Press. ISBN 0-300-05696-6.

---

* «Taino» på Wikipedia på bokmål, innhenta 27. april 2010.
* «Taino» av Jon Schackt hjå Store norske leksikon, innhenta 28. april 2010.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BNE

 |
**Maduresisk** er språket til maduresarane på øya Madura og aust på øya Java i Indonesia; språket vert også tala på dei små øygruppene Kangean-øyane og Sapudi-øyane, så vel som av migrantar til andre delar av Indonesia. Desse omfattar Pasuruan, Surabaja, Malang til Banyuwangi, Masalembu-øyane, til og med av nokre på Kalimantan. Kangean-språket kan vere eit eige språk, men kan og klassifiserast som ein dialekt av maduresisk. Maduresisk er eit austronesisk språk.

Eit maduresisk manuskript skrive med javanesisk skrift, Raden Segara frå 1890. 
Grovinndeling av dei ulike språka på Java og Madura, medrekna maduresisk.
Tradisjonelt har maduresisk vore skrive med javanesiske språkteikn, men i dag er det vanlegast å bruke det latinske alfabetet. Talemålet vert brukt av kringom 12-14 millionar menneske. Talet på brukarar er svakt minkande.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Madurese language» frå Wikipedia på engelsk, den 2. juni 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC
* NDL

 |
Ytre og indre ringmur på krossfararfestningen Krak de Chevaliers.
Beaumaris Castle på Anglesey i Nord-Wales med ringmurar mellom dei lågare ytre tårna, og høgare indre ringmurar mellom dei høgare indre tårna.
**Ringmur** (eller **kurtinmur** frå fransk *courtine*, 'gardin') er ein mur som normalt er svært tjukk og som strekker seg rundt ein festning og vernar om borggarden. Ein festning kan ha fleire ringmurar utanfor kvarandre, og det er også vanleg med ei vollgrav og eventuelt skansar utanfor muren. 

Dei eldste ringmurane var berre enkle murar der forsvararar kunne stå på toppen og skyta eller hiva ting mot angriparar. Effekten blei forsterka av at ein byrja å bygga tårn i ringmuren. Desse gav betre evne til å gjera motstand under angrep, både ved at ein kunne plassera fleire forsvararar på muren, at desse blei verna bettre ved at dei kom høygae opp, og ved at ein kunne plassere tyngre skyts på tårna.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Ringmur» frå Wikipedia på bokmål, den 13. juni 2022.*
2S25 Sprut-SD
**2S25 Sprut-SD** (russisk 2С25 «Спрут-СД», 'blekksprut') er ein sjølvdriven panservernkanon eller panserjagar laga for dei russiske luftlandestyrkane. Han er eigna til å slå ut stridsvogner, pansra personellkøyretøy og andre pansra mål. Kanonen (2A75) er glattbora i kaliber 125-mm og kan bruke ammunisjon som APFSDS, høgeksplosivar, HEAT og panservernmissil. Dermed kan 2S25 vere like effektiv som ei stridsvogn, og kan òg nyttast av til dømes marineinfanteri og hærstyrkar, men det er ikkje mange av 2S25 i operativ bruk enno.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «2S25 Sprut-SD» frå Wikipedia på engelsk, den 20. oktober 2018.*

Referansar
----------

1. ↑  «2S25 "Sprut-SD" 125-mm self-propelled anti-tank gun (på russisk)». Arms Expo. Arkivert frå originalen 7. april 2014. Henta 4. april 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Russia pushes airdrop anti-tank gun - IHS Jane's 360
* Self-propelled antitank gun SPTP 2S25 «Sprut-SD»: Ministry of Defence of the Russian Federation
* 2S25 Sprut-SD - REDSTARS (In French)
**Mads Wiel** (18. mars 1791–25. november 1835) var ein norsk handelsmann og industrigrunnleggjar (gründar).

Mads Wiel vart fødd i Fredrikshald i 1791. Far hans, Truels Wiel, var ein velståande kjøpmann, skogeigar, trelasthandlar, sagbrukseigar og skipsreiar, og sonen arva ei omfattande forretningsverksemd berre 16 år gamal: ein stor bygard, løkker, sjøbu, arbeidarbrakker og mindre husvære, lastetomter, sagbruk, møller, gardar og to skip, samt eit reipslageri og eit tobakkspinneri.

I 1812 vitja Mads Wiel København. Der fekk han høyre at det gjeldande importforbodet på bomull skulle opphevast. Straks etter kontakta han mekanikaren og industrispionen Charles Axel Nordberg og tinga av han eit komplett bomullspinneri og nokre vevemaskiner. I 1814 freista Wiel å frakte maskineriet til Noreg med sitt eige skip, men skipet og lasta vart konfiskert av svenskane. Fyrst i 1815 kom produksjonen ved bomullsspinneriet i Tistedalen i gang, men då òg med kongeleg privilegium frå den nye unionskongen i Sverige. Spinneriet vert rekna som den fyrste mekaniske industriverksemda i Noreg. Dei fyrste åra vart maskinane drivne med mekanisk kraftoverføring frå Tistafossen. Seinare vart det elektrifisert. Spinneriet vart lagt ned i 1971.

Wiel sjølv tente aldri særleg på industriproduksjonen. Marknaden var enno ikkje mogen for industriprodukt, og drifta låg ofte nede i dei fyrste åra.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Utdjupande artikkel om Wiel i NBL, skriven av Frank Kiel Jacobsen.
Plasseringa til provinsen Lorraine
**Lorraine** (tysk *Lothringen*) er eit historisk område som i dag ligg nordaust i Frankrike. Av byar i regionen finn ein Metz, Nancy og Verdun.

Historie
--------

Lorraine, eller Lotharingia, var opphavleg eit sjølvstendig hertugdøme oppretta i 843 då riket til karolingane vart delt mellom dei tre sønene til Ludvig I av Det tysk-romerske riket. Det var kalla opp etter den nye herskaren Lothar I av Det tysk-romerske riket.

I 959 vart riket delt i ein Øvre og Nedre Lorraine, og etter kvart vart hertugane av Øvre Lorraine berre kjend som hertugar av Lorraine, fordi hertugane i Nedre Lorraine etter kvart mista makt på 1000-talet. 

På 1600-talet ønskte dei franske kongane Lorraine, som då låg mellom sjølve Frankrike og det franske området Alsace. Lorraine tok keisaren si side i trettiårskrigen og vart okkupert av Frankrike i 1641. I 1670 vart dei igjen invadert av franskmennene, og dei okkuperte område dei neste 30 åra. Under den spanske arvefølgjekrigen okkuperte Frankrike Lorraine nok ein gong, medan hertug Leopold av Lorraine framleis styrte. Son til Leopold, Frans I av Det tysk-romerske riket, måtte gje frå seg hertugdømet i 1737, etter den polske arvefølgjekrigen, i byte for storhertugdømet Toscana. Frans var trulova med erkehertuginne Maria Teresia av Austerrike, dotter og arving til Karl VI av Det tysk-romerske riket, og franskmennene ville berre godta ekteskapet om Frans gav opp rettane sine til Lorraine. Stanislaus Leszczynski, tidlegare konge av Polen og svigerfar til Ludvig XV, vart den siste hertugen av Lorraine etter ein avtale om at hertugdømet skulle gå til Frankrike då han døydde. Lorraine vart ein del av Frankrike i 1766.

Sjå òg
------

* Regionen Lorraine
* Lotharingia

Bakgrunnsstoff
--------------

* Alsace-Lorraine.info Arkivert 2007-03-12 ved Wayback Machine.
* Lotharingia

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lorraine (province)» frå Wikipedia på engelsk, den 28. november 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Koordinatar: 71°53′S 69°38′W﻿

**Herschel Heights** er ei gruppe nunatakar i Antarktis der Mimas Peak i aust er den høgaste. Dei ligg sørvest for Enceladus Nunataks og nær toppen av Saturnbreen søraust på Aleksanderøya. Den austlege delen av grupp vart fotografert av Lincoln Ellsworth, 23. november 1935, i løpet av flyturen hans over Antarktis og vart kartlagd frå flyfoto tekne av W.L.G. Joerg. Høgdene vart namngjevne av UK Antarctic Place-Names Committee etter plasseringa nær Mimas og Enceladus, etter sir William Herschel, den britiske astronomen som oppdaga desse to månane rundt Saturn i 1789.

Sjå òg
------

* Debussy Heights
* Sutton Heights

Kjelder
-------

1. ↑  «Herschel Heights». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 19. november 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Herschel Heights» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Kart over Kodiak og delar av fastlandet i Alaska
**Kodiak** er ei øy utanfor sørkysten av delstaten Alaska i USA, skild frå fastlandet av Shelikofsundet. Kodiak er den største øya i Kodiak-arkipelaget og den nest største øya i USA, med ei flatevidd på 8975 km². Ho er kring 160 km lang og mellom 16 og 95 km brei. Største busetnaden på øya er byen Kodiak.

Geografi
--------

Kodiak er rik på fjell og tett skogvaksen i nord og aust, men har lite skog i sør. Øya har mange djupe, isfrie bukter veleigna til ankringsplass for båtar. Kodiak National Wildlife Refuge dekker større delar av den sørvestlege delen av øya, og størstedelen av Kodiak-arkipelaget.

Byen Kodiak er ein av seks busetnader på øya. All nyttetransport mellom øya og verda utanfor går til og frå byen med anten ferjer eller fly. Dei andre settlementa er landsbyane Akhiok, Old Harbor, Karluk, Larsen Bay, Port Lions og Ouzinkie. Den aller største av den USA-amerikanske kystvakta (Coast Guard) sine basar ligg på Kodiak.

Kodiakbjørnen og kongekrabben høyrer naturleg til i arkipelaget. Fiske og fiskeindustri er hovudnæring på øya; fangstane omfattar stillehavslaks, stillehavskveite og krabbe. Elva *Karluk River* er kjend for den enorme, samla lakseoppgangen. Tømmerhogst, kvegavl, hermetikkproduksjon og noko kopardriving tel også med i økonomien.

Busetjinga grunnlagt av Grigorij Sjelikhov på Kodiak.

Historie
--------

Kodiak er heimland til Koniaga, ei aleut-stamme av Alaska-urfolk. Dei opphavlege innbyggjarane levde av jakt, fiske, sanking og husdyravl.

Koniagar vart omtala av europeiske oppdagarar, som var forbausa over praksisen med mannleg medgifte. «Ei kodiak-mor vel ut sin vakraste og mest lovande son, og deretter kler ho han og oppfostrar han som ei jente, lærer han opp berre i huslege syslar, og let han omgåast kvinner og jenter. Målet å er få han fullt ut ut kvinneleggjort. Når guten er mellom ti og femten år gammal vert han gift bort til ein rik mann, som reknar ein slik fylgjesvein som ei stor vinning» (etter Richard Francis Burton sitt *Terminal Essay*).

Kodiak vart utforska i 1763 av den russiske pelsjegeren Stepan Glotov. Dei fyrste framande som busette seg permanent på øya var òg russiske pelsjegerar. Leia av Grigorij Sjelikhov bygde dei i 1784 eit settlement i Three Saints Bay, nær dagens landsby Old Harbor. Settlementet vart i 1792 flytta til dit landsbyen Kodiak er i dag. Settlementet vart leiande i den russiske pelshandelen.

Etter oppkjøpet av Alaska i 1867 vart øya del av USA-Amerika, og USA-amerikanarar slo seg ned og tok til med jakt og oppdrett av rev.

Novarupta-utbrotet på fastlandet i 1912 la eit teppe av vulkansk oske over øya, noko som førte til store øydeleggingar og tap av liv. Øya vart også ramma av Langfredags-jordskjelvet i 1964. Jordskjelvet og den påfylgjande tsunamien øydela mykje av byen Kodiak.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kodiak Island» frå Wikipedia på engelsk, den 29. oktober 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames

 |
**Phillips Olaosebikan Idowu** (fødd 30. desember 1978) er ein britisk tidlegare friidrettsutøvar som tevla i tresteghopp. Han vart verdsmeister i øvinga i 2009 og europameister i 2010.

Aktiv
-----

I sin fyrste store tresteg-finale, under Sommar-OL 2000, enda Idowu på sjetteplass med eit hopp på 17,08 meter. Han kapra ein finaleplass også i friidretts-VM 2001, men stoppa på niandeplass med eit lengstehopp på 16,60 m. Hans store gjennombrot kom då han vann sølvmedaljen ved samveldeleikane 2002. Med eit hopp på 17,68 m sette han personleg rekord, men fann sin overmann i landsmannen Jonathan Edwards.

Ein kneskade sette Idowu utanfor friidrettsarenaen i 2003. Han var tilbake til Sommar-OL 2004, der han hoppa gode 17,33 m i kvalifiseringa. I finalen mislukkast han og fekk ikkje eit einaste godkjent hopp. Ved samveldeleikane 2006 vann han trestegtevlinga med eit hopp på 17,45 m. Han fylgde opp med ein femteplass i EM 2006 i Göteborg, lengstehoppet målte 17,02 m.

I 2007 vann Idowu tresteg innandørs-EM i Birmingham med eit hopp på 17,56 m. Same året kom han på sjetteplass ved friidretts-VM i Osaka, der lengstehoppet målte 17,09. I 2008 vann han innandørs-VM, han gjorde då sitt livs dittil lengste hopp med 17,75 m. Seinare i OL-året tok han sølvmedaljen under Sommar-OL 2008 i Beijing etter å ha hoppa 17,62 m. Nelson Évora nådde fem centimeter lengre og vart olympisk meister.

Rollene vart omsnudd for dei to under VM 2009. Idowu gjorde verdsbeste i øvinga for året med 17,73 meter i finalen og vann gullmedaljen, Évora på sølvplass landa på 17,55 m. Under friidretts-EM 2010 forbetra Idowu sin personlege rekord til 17,81 m og vann gull med 30 cm margin til andremann, Marian Oprea frå Romania. I 2011 strekte han seg til heile 17,77 m under VM i friidrett i Daegu, noko som gav han sølvmedaljen. Christian Taylor frå USA vann med 17,96 m.

Idowu la opp som tresteghoppar etter han ikkje lukkast å nå OL-finalen på heimebane i 2012. 

Fotomontasje av Idowu under Sommar-OL 2008
### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 2000 i Sydney: Nr 6 – 17,08 m
* VM 2001 i Edmonton: Nr 9 – 16,60 m
* EM 2002 i München: Nr 5 – 16,92 m
* OL 2004 i Athen: Nr 12
* EM 2006 i Göteborg: Nr 5 – 17,02 m
* VM 2007 i Osaka: Nr 6 – 17,09 m
* OL 2008 i Beijing: Sølvmedalje – 17,62, bakom Nelson Évora (17,67 m)
* VM 2009 i Berlin: Gullmedalje – 17,73 m, framom Nelson Évora (17,55 m)
* EM 2010 i Barcelona: Gullmedalje – 17,81 m, framom Marian Oprea (17,51 m)
* VM 2011 i Daegu: Sølvmedalje – 17,77 m, bakom Christian Taylor (17,96 m)
* OL 2012 i London: Utslått i kvalifiseringa (16,53 m =nr 14)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Phillips Idowu» frå Wikipedia på engelsk, den 14. november 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
**Rudolf Smidts**, kjend som **Rudi Smidts**, (fødd 12. august 1963) er ein belgisk tidlegare fotballspelar og -trenar frå Deurne. Han spelte meir enn 10 år på Royal Antwerp og deltok i 33 landskampar for dei raude djevlane, kallenamnet til Belgias fotballandslag.

### Klubbspel

Smidts var venstreback på Royal Antwerp i tida 1984-98. Særs godt spelte han frå då han nærma seg 30 år. Han vert rekna som ein av dei beste sidebackane i soga til Antwerpen-klubben. Høgdepunkta som klubbspelar kom i 1992 og 1993. Den 7. juni 1992 vann Royal Antwerp den belgiske cupmeisterskapen mot KV Mechelen, etter 2-2 i spel og 9-8 i straffeskyting. Våren etter tok dei belgiske cupvinnarane seg til finalen i Cupvinnarcupen, på Wembley stadion i London vart det tap 1-3 mot Parma FC.

### Landslagsspel

Smidts deltok i 33 landskampar for Belgia i tida 1992-97. Han skåra eitt einaste landslagsmål, sigersmålet då Belgia på heimebane 14. oktober 1992 slo Romania 1-0, i det som var Smidts andre kamp i landslagstrøya. Han spelte i alle fire kampane til Belgia under VM i fotball 1994 i USA.

### Merittar

* Cupvinnar i Belgia: 1992 med Royal Antwerp
* Finaletap i cupvinnarcupen: 1993 med Royal Antwerp

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rudi Smidts» frå Wikipedia på nederlandsk, den 2. april 2019.*

* eu-football

| * v
* d
* e
Belgia sitt landslag – VM i fotball 1994 |
| --- |
| 
* 1 Preud'homme
* 2 Medved
* 3 Borkelmans
* 4 Albert
* 5 Smidts
* 6 Staelens
* 7 Van der Elst
* 8 Nilis
* 9 Degryse
* 10 Scifo
* 11 Czerniatynski
* 12 De Wilde
* 13 Grün (kaptein)
* 14 De Wolf
* 15 Emmers
* 16 Boffin
* 17 Weber
* 18 Wilmots
* 19 Van Meir
* 20 Verlinden
* 21 Van Der Heyden
* 22 Renier
* Landslagstrenar: Van Himst

 | Flagget til Belgia |
|  |
*Sjå òg taterar.*
Måleri av tartarherskaren Sujumbike av Kazan og sonen hennar.
**Tatarar** (tatarisk **tatarlar/татарлар**) er ei tyrkisk folkegruppe med tatarisk som morsmål. Dei fleste tatarar bur i Russland, der dei er den nest største folkegruppa. Ved folketeljinga i Russland i 2010 var det 5 311 000 menneske som registrerte seg som tatarar, noko som utgjorde 3,7 % av befolkninga i Russland. Den største konsentrasjonen finn ein i republikken Tatarstan der tatarar utgjer eit knapt fleirtal, 53 % av befolkninga, og i naborepublikken Basjkortostan der dei utgjer 25 %, men det bur tatarar over heile Russland. Dei fleste tatarar er sunni-muslimar.

Det finst fleire undergrupper av tatarar, som av og til vert rekna som eigne folkeslag. Desse omfattar mellom anna krimtatarar på Krimhalvøya i Ukraina og sibirtatarar. Ein kompliserande faktor er at det i Russland i tsar-tida var vanleg å kalla tyrkiske folkeslag frå aserbajdsjanarar til sibirske folkeslag for *tatarar*.

I Europa i mellomalderen vart nemninga «tatarar» brukt om mongolane. I omtale av russisk mellomalder vert òg uttrykka «tatarar» og «mongolar» brukt om ein annan i Russland i dag. Truleg er dagens tatarar resultat av ei assimilering av mongolane, som invaderte store delar av Asia og Aust-Europa på 1200-talet, med nokre av folkeslaga dei hadde erobra, særskilt volga-bulgarane. På 1400-talet fanst det fleire mongolsk-tatarske statsdanningar eller *khanat*: Kazan-khanatet, Astrakhan-khanatet, Krim-khanatet og Sibir-khanatet. Kazan vart erobra av russarane i 1552, Astrakhan i 1556 og Sibir-khanatet i 1582. Krim-khanatet overlevde, til dels som ein vasallstat av Det osmanske riket fram til 1783.

Kjelder
-------

1. ↑  «Vserossijskaja perepis naselenija 2010» Arkivert 2013-03-15 ved Wayback Machine. - Folketeljinga i Russland 2010

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Tatjana Romanovna Lebedeva** (fødd 21. juli 1976) er ein russisk tidlegare friidrettsutøvar frå Sterlitamak i Basjkortostan som tevla i både lengdehopp og tresteghopp. Ho vann gullmedaljar i tresteghopp under VM 2001 og 2003 og EM 2006. I lengdehopp vart ho olympiske meister i 2004 og verdsmeister i 2005.

### Aktiv

Lebedeva tok sølvmedaljen i tresteg under Sommar-OL 2000 i Sydney med eit hopp på 15,00 m, Tereza Marinova frå Bulgaria vann med 15,20 m. Året etter vart Lebedeva suveren verdsmeister i tresteg med 15,25 m, sølvmedaljøren Françoise Mbango Etone stoppa på 14,60 m. Lebedeva og kamerunske Etone vart nummer ein og to også i den neste verdsmeisterskapen, då det i Edmonton i 2001 skilde det tretten cm mellom dei, Lebedeva vart målt til 15,18 m.

Under olympiaden i Aten i 2004 tok Lebedeva bronse i tresteg, og gjekk heilt til topps i lengdetevlinga. I lengdegropa vart ho målt til 7,07 m, hennar russiske landskvinner, Irina Simagina og Tatjana Kotova tok sølv og bronse, begge med 7,05 m i sine bestehopp. 

Før sjette og siste omgang i trestegtevlinga under EM i friidrett 2006 i Göteborg låg Lebedeva på tredjeplass med 14,92 m. I sitt siste forsøk smelte ho til med 15,15 m og tok gullmedaljen med 10 cm margin. Året etter fekk Lebedeva med seg heim ein gullmedalje og ein sølvmedalje frå VM i Osaka. Med 7,03 m vann ho ein rimeleg klar siger i lengdehopp, medan 15,07 m i tresteghopp var 21 cm for lite i høve til gullvinnar Yargelis Savigne frå Cuba. 

Også under sommarleikane 2008 i Beijing vann Lebedeva to medaljar, begge i sølv. Trass i sterke 15,32 m måtte ho sjå seg overgått av Etone i tresteghopp¨med sju cm. I lengdehopp landa ho på 7,03 i siste omgang, ein centimter bakk vinnarhoppet til Maurren Maggi frå Brasil. I sin siste seson vart Lebedeva nummer seks i tresteg under verdsmeisterskapen i Berlin, før ho avslutta som sølvmedaljør i lengde med 6,97 m, 13 cm bakom verdsmeisteren Brittney Reese frå USA.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tatjana Romanowna Lebedewa» frå Wikipedia på tysk, den 2. oktober 2014.*

* «Tatyana Lebedeva» (på engelsk). Olympedia. Henta 14. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
**Avogadro si lov** er ei gasslov kalla opp etter Amedeo Avogadro som i 1811 la fram følgjande hypotese: 

*Like volum av gassar ved same temperatur og trykk, inneheld det same talet på partiklar eller molekyl.*
Altså er talet på molekyl i eit visst volum av ein gass avhengig av storleiken eller massen til gassmolekyla. Som eit døme vil like volum av molekylært hydrogen og nitrogen innehalde like mange molekyl. 

Denne lova kan matematisk uttrykkast som: 

{\displaystyle \qquad {{V} \over {n}}=a}.
der:

*V* er volumet til gassen.
*n* er talet på mol i gassen.
*a* er ein konstant.
Likninga over er derimot berre triviell, og gjeld for alle homogene substansar, inkludert homogene væsker og faste stoff. Dette forholdet er lett å utleie, og var tenkt ut før Avogadro gjorde sitt arbeid. 

Den viktigaste konsekvensen av Avogadro si lov er at *den ideelle gasskonstanten har same verdi for alle gassar*. Dette tyder at konstanten

{\displaystyle {\frac {p\_{1}\cdot V\_{1}}{T\_{1}\cdot n\_{1}}}={\frac {p\_{2}\cdot V\_{2}}{T\_{2}\cdot n\_{2}}}=konstant}
der:

*p* er trykket til gassen
*T* er temperaturen til gassen.
har same verdi for alle gassar, uavhengig av storleiken eller massen til gassmolekyla. Dette uttrykket er ikkje-triviell, og viser Avogadro sitt geniale innsyn i eigenskapane til ideelle gassar. Det tok mange tiår å vise Avogadro si lov basert på gassane sin kinetiske teori.

Ein mol av ein ideell gass tar opp ein plass på 22,4 liter (dm³) ved standard temperatur og trykk. Volumet vert ofte kalla molart volum til ein ideell gass. Verkelege gassar kan avvike frå denne verdien. 

Talet på molekyl i ein mol vert kalla *Avogadros tal*: om lag 6,022×1023 partiklar per mol. 

Avogadro si lov, i lag med den kombinerte gasslova, dannar den ideelle gasslova

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «en:» frå Wikipedia på engelsk, den 13. april 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ein engelsk omsetjing av Avogadro sin artikkel frå 1811
***Sunnhordland*** er ei avis som kjem ut fem dagar i veka på Leirvik på Stord. Avisa vert gjeven ut av Bladet Sunnhordland A/S. 
Sunnhordland tek mål av seg å dekkja kommunane Stord, Fitjar, Tysnes, Kvinnherad og Bømlo. Kommunane ligg i regionen Sunnhordland, sør i Vestland fylke. På folkemunne kallast avisa *Vikalappen*, etter *Vikjo* (Leirvik). 

Avisa hadde i 2009 27.000 lesarar per utgåve, viser tal frå Forbruker & Media.

Jens Hystad d.e. starta avisa i 1902. Fram til 1973 var Sunnhordland nærast einerådande i regionen.
Avisa har seinare vorte familieaksjeselskap og vert i dag driven av tredje generasjon med Jens Hystad (1946– ) som dagleg leiar og Håvard Hystad som ansvarleg redaktør. Redaksjonen tel 12 medarbeidarar, som utgjer 10 årsverk. Totalt er det 35 tilsette i verksemda. Avisa har eige lokalkontor på Fitjar.

Avisa lanserte si eiga nettutgåve 29. april 2006, som den nest siste dagsavisa i Noreg. Nettsida hadde i 2009 over 16.000 unike brukarar i veka. Samstundes lanserte dei ei pdf-løysing, der ein kan abonnera på nedlasting av avisa i staden for å få henne på papir.

Opplagstal
----------

Utvikling i nettoopplag.

| År | Nettoopplag |
| --- | --- |
| 2000 | 8 506
  |
| 2001 | 8 400
  |
| 2002 | 8 242
  |
| 2003 | 8 179
  |
| 2004 | 8 183
  |
| 2005 | 8 185
  |
| 2006 | 7 985
  |
| 2007 | 7 832
  |
| 2008 | 7 832
  |
| 2009 | 7 498
  |
| 2010 | 7 137
  |
| 2014 | 6 571
  |

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sunnhordland

Kjelder
-------

1. ↑  Mediebedriftenes Landsforening Opplag- og lesartal. Nettoopplaget er eit mål for betalt opplag.
**Jozef Pribilinec** (fødd 6. juli 1960) er ein slovakisk tidlegare friidrettsutøvar som vart europameister 1986 og olympisk meister 1988 i 20 km kappgang. Han representerte Tsjekkoslovakia og vann elles to VM-sølv og eitt EM sølv på same distansen.

Pribilinec tok sølvmedaljen i 20 km ved Friidretts-EM 1982, ei tevling som José Marín frå Spania vann. Året etter tok Pribilinec eit nytt sølv då den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett fann stad i Helsinki, 10 sekund bak meksikanaren Ernesto Canto.

I 1986 vann Pribilinec gullmedaljen ved europameisterskapen i Stuttgart, etter eit tett og drabeleg oppgjer mot Maurizio Damilano frå Italia, i mål skilde det dei to sekundar. Under verdsmeisterskapen 1987 revansjerte Damilano seg og vann gullmedaljen framfor Pribilinec. Ved dei olympiske sommarleikane 1988 vann Pribilinec gullmedaljen på 20 km på rekordtida 1.19.57, tre sekundar føre Ronald Weigel frå Aust-Tyskland og med Damilano på tredjeplassen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1980 i Moskva: Nr 20 – 1.42.52
* EM 1982 i Aten: Sølvmedalje – 1.25.55, bakom José Marín (1.23.43)
* VM 1983 i Helsinki: Sølvmedalje – 1.20.59, bakom Ernesto Canto (1.20.49)
* EM 1986 i Stuttgart: Gullmedalje – 1.21.15, framom Maurizio Damilano (1.21.17)
* VM 1987 i Roma: Sølvmedalje – 1.21.07, bakom Maurizio Damilano (1.20.45)
* OL 1988 i Seoul: Gullmedalje – 1.19.57, framom Roland Weigel (1.20.00)
* VM 1993 i Stuttgart: Nr 17 – 1.26.11

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jozef Pribilinec» frå Wikipedia på engelsk, den 1. august 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 59°53′0″N 10°46′13″E﻿

Bekkelaget stasjon i 1903.Foto: Anders Beer Wilse / Oslo Museum

Kristiania. Bækkelaget.
**Bekkelaget stasjon** (opphavleg namn: Bækkelaget) var ein jarnbanestasjon på Østfoldbanen i Oslo kommune, opna i 1879. Stasjonen låg 3,950 kilometer frå Oslo sentralstasjon. Etter at eit leirras 7. oktober 1953, det såkalla Bekkelagsraset, hadde rive med seg både hovudvegen inn til Oslo frå sør, Mosseveien, og jarnbanelina rett sør for stasjonen, måtte jarnbanelina leggjast i tunnel i fast fjell på strekninga. Arbeidet med tunnelen hadde allereie byrja då raset gjekk, men tunnelen vart likevel ikkje ferdig før i september 1958. På grunn av tunnelen måtte stasjonen erstattast av ein ny Bekkelaget haldeplass ved tunnelmunningen, 4,30 kilometer frå Oslo S, og den gamle stasjonsbygningen vart rive ned og seld som byggjematerialar. Ei hytte i Tvedestrand vart bygd i 1960 med tømmer frå stasjonsbygningen, og deler av bygningen er òg nytta i ei hytte i Gudbrandsdalen. Haldeplassen ved tunnelmunningen vart lagd ned i 1983.

Kjelder
-------

* Bekkelagshøgdas lokalhistoriske forening om Bekkelaget stasjon. Arkivert 2014-07-02 ved Wayback Machine.
* Norsk Jernbaneklubb: Bekkelaget stasjon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki
* SSR (namn)

 |
|  |
| --- |
| **Bekfuru** |
| BekfuruBekfuru |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av bekfuru Utbreiinga av bekfuru |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Klasse:** | Pinopsida |
| **Orden:** | Furuordenen Pinales |
| **Familie:** | Furufamilien Pinaceae |
| **Slekt:** | Furuslekta *Pinus* |
| **Underslekt:** | *Pinus* |
| **Seksjon:** | *Taeda* |
| **Art:** | **Bekfuru** *P. rigida* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Pinus rigida***Mill. 1768 |

**Bekfuru** (*Pinus rigida*), også kjend som pitchpine, er eit furuslag som høyrer heime i det austlege Nord-Amerika. Det kan trivast på ulik jordsmun, og får ei høgd på 6-30 meter. Bekfuru har god motstandskraft mot skogbrann. Den tjukke barken vernar stammen mot brannskadar. Om trekruna vert øydelagd, kan det vekse nye skot rett frå stamma.

Trevirke
--------

Sjølv om bekfuru ofte er krokete, og det kan vekse fleire stammer frå same rot, har trevirke vorte nytta til mange formål. Veden inneheld mykje harpiks, og er tung, hard og dermed slitesterk. Bruksområde har vore jernbanesviller, props i gruvegangar, og skipsbygging. Colin Archer brukte Pich Pine til garnering i polarskipet «Fram». Nokre av dei tidlege redningsskøytene hadde kjøl av bekfuru. Trevirket som har vore i handelen som Pitch Pine har og kome frå andre amerikanske furuslag, særleg Longleaf Pine (*Pinus palustris*).

Kjelder
-------

1. ↑  Norsk plantenomenklaturråd for hagebruk og Ole Billing Hansen (2015), *NAVN PÅ BARPLANTER*, Institutt for plantevitenskap / Norges miljø- og biovitenskapelige universitet

* Tom Rasmussen: Trevirke og materialbruk i *Kravellbygging i Norge*. Hardanger Fartøyvernsenter og Norsk Sjøfartsmuseum 2008
* *Bogen om træ*. Lademann Forlagsaktieselskab København 2008

---

* *Denne artikkelen bygger på «Pitch Pine» frå Wikipedia på engelsk, den 4. mars 2011.*
**Tatjana Ivanovna Sjikolenko** (fødd 10. mai 1968) er ein russisk tidlegare spydkastar frå Krasnodar som vann sølv i EM 1998, VM 1999 og VM 2003. Ho representerte etter tur Sovjetunionen, Kviterussland i 1992-95 og frå 1996 Russland. Natalja Sjikolenko er ei eldre syster.

### Aktiv

Tatjana Sjikolenko slo gjennom i 1993 då ho kom på fjerdeplass ved verdsmeisterskapen i Stuttgart, systera Natalja tok bronsemedaljen. Sjølv vann ho si fyrste internasjonale medalje ved europameisterskapen 1998 i Budapest, ein sølvmedalje. Året etter vann ho ein ny sølvmedalje, under VM 1999 i Sevilla kasta ho 66,37 m. Ho vart slått med 72 cm av Hellas Mirela Manjani og nådde 31 cm lengre enn norske Trine Hattestad.

Etter å ha vorte høvesvis nummer sju og nummer ni ved Sommar-OL i Sydney og Friidretts-VM 2001 i Edmonton, melde Sjikolenko seg på att i medaljestriden under europameisterskapen 2002 i München. Ho enda der opp på fjerdeplass, 26 cm unna bronsen. I sitt siste store meisterskap, VM 2003 i Paris, vann Sjikolenko sitt andre VM-sølv med eit lengstekast på 63,28 m, klart slått av verdsmeister Manjani.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1993 i Stuttgart: Nr 4 – 65,18 m
* VM 1997 i Aten: Nr 8 – 63,76 m
* EM 1998 i Budapest: Sølvmedalje – 66,92 m, bakom Tanja Damaske (69,10 m)
* VM 1999 i Sevilla: Sølvmedalje – 66,37 m, bakom Mirela Manjani (67,09 m)
* OL 2000 i Sydney: Nr 7 – 62,91 m
* VM 2001 i Edmonton: Nr 9 – 60,91 m
* EM 2002 i München: Nr 4 – 63,24 m
* VM 2003 i Paris: Sølvmedalje – 63,28 m, bakom Mirela Manjani (66,52 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tatjana Iwanowna Schikolenko» frå Wikipedia på tysk, den 1. juli 2019.*

* *Denne artikkelen bygger på «Tatyana Shikolenko» frå Wikipedia på engelsk, den 1. juli 2019.*
**Bob Loyce Moore** (fødd 30. november 1932) er ein USA-amerikansk studiomusikar, orkesterleiar og bassist som var medlem av Nashville A-Team i 1950- og 1960-åra.

Biografi
--------

Bob Moore var fødd i Nashville. Då han var 15 år gammal spelte han kontrabass på ein teltturné med ei gruppe frå Grand Ole Opry, og 18 år gammal byrja å han å spele med Little Jimmy Dickens. 23 år gammal fekk han tilbodet om å spele på det kjende Red Foley-programmet *Ozark Jubilee*. Han spelte på showet i Springfield i Missouri på laurdagar og reiste attende til Nashville i veka, men dette var slitsamt og etter to år drog han attende til Nashville.

Moore spelte på over 17 000 dokumenterte innspelingar og var eit viktig medlem av The Nashville A-Team, ei gruppe studiomusikarar som var kremen av kremen i Nashville i 1950- og 1960-åra.

I 1958 spelte han på den første av mange Elvis Presley-innspelingar. Året etter slo han seg saman med Fred Foster og oppretta Monument Records, der han som musikalsk leiar på selskapet skapte arrangement for Roy Orbison. I 1960 danna han Bob Moore Orchestra og spelte inn eit album som inneheldt «Mexico», ein singel som nådde sjuandeplassen på *Billboard* poplista. Songen låg òg ei veke på toppen av Easy Listening-lista i 1961. Han selde over ein million eksemplar og Moore fekk derfor gullplate for innspelinga. Bob Moore spelte bassintroen på Roger Miller-hitten hit «King of the Road».

Moore arbeidde i fleire musikalske miljø, og spelte mellom anna på Newport Jazz Festival og var i studio med Arthur Fiedler og Boston Pops Orchestra. Han hadde sterke røter i countrymusikken og i 1994 kåra *Life* han til den beste countrybassisten gjennom tidene. Han har spelt med artistar som Bob Dylan, Marty Robbins, Jerry Lee Lewis, Flatt and Scruggs, Patsy Cline, Sammy Davis jr. Julie Andrews, Andy Williams, Connie Francis, Moby Grape, Wayne Newton, Quincy Jones, Burl Ives, Roger Miller og den franske songaren Johnny Hallyday.

Bob Moore vart innlemma i Musicians Hall of Fame i 2007.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bob Moore» frå Wikipedia på engelsk, den 19. oktober 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Bob Moore at nashvillesound.net
* Whitburn, Joel (1996). *The Billboard Book of Top 40 Hits*, 6th Edition (Billboard Publications)

1. 1 2  Murrells, Joseph (1978). *The Book of Golden Discs* (2nd utg.). London: Barrie and Jenkins Ltd. s. 137. ISBN 0-214-20512-6.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hyllestside av sonen til Moore, R. Stevie Moore

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
PC-tastatur, med 102 tastar og med engelsk språk
Eit **tastatur** er ei eining med mange knappar (tastar) som oftast er merkt med bokstavar, tal og andre teikn. 
Tastatur vert oftast nytta saman med datamaskiner.
Det mest vanlege oppsettet i dag, er eit alfanumerisk QWERTY-tastatur med 102 til 105 taster. Men det finst mange andre typar tastatur. Dette kan vera tastatur som fysisk er heilt ulike dei frå vanlege datamaskiner. Døme er spesialtastatur som i kasseapparata i butikkar, reine numeriske tastatur nytta på reknemaskiner, eller tastatur spesiallaga for å skriva fort med berre ei hand. Det finst òg alternative oppsett for vanlege PC-ar, slik som Dvorak-tastaturet. Dette er rett og slett ei omflytting av tastane.

Det finst tastatur der ein må trykkja fleire tastar om gongen for å skriva. Slike tastekombinasjonar produserer heile stavingar i staden for einskilde bokstavar. Det vert hevda at ein som er trent i bruken av eit slikt tastatur skriv langt fortare enn ein som er trent i bruken av eit vanleg tastatur. Slike tastatur er særleg nytta i sambande med teksting av tv-program i direktesending.

Ulike oppsett av standardtastaturet
-----------------------------------

* AZERTY (fransk)
* Dvorak (optimalisert/forenkla)
* Dvorak for høgre hand
* Dvorak for programmerarar
* Dvorak for venstre hand
* Numerisk tastatur
* QWERTY (det vanlegaste i Noreg og verda)
* QWERTZ (tysk)
Tate Modern sett frå andre sida av Themsen.
**Tate Modern** i London er nasjonalmuseum for moderne kunst i Storbritannia. Saman med Tate Britain, Tate Liverpool, Tate St Ives og Tate Online er det ein del av gruppa Tate Gallery.

Museet held til i det tidlegare kraftverket Bankside Power Station, opphavleg teikna av Giles Gilbert Scott. Bygningen blei bygd i to etappar mellom 1947 og 1963, og var i bruk som kraftverk fram til 1981 Deretter blei han bygd om om av sveitsarane Herzog og de Meuron (Herzog & de Meuron) og opna som kunstmuseum den 12. mai 2000.

Tate-samlinga er permanent stilt ut i tredje og femte etasje i bygningen, medan fjerde etasje blir brukt til mellombelse utstillingar. Delar av andre etasje blir brukte til mindre utstillingar av samtidskunst.

Turbinhallen
------------

Turbinhallen i fyrste etasje husa eingong generatorane til kraftstasjonen. No blir plassen brukt til bestillingsverk laga spesielt for Tate Modern, eitt kvart år. Følgjande kunstnarar har bidratt til turbinhallen:

* 2000 — Louise Bourgeois — *Maman*, *I Do*, *I Undo*, *I Redo*
* 2001 — Juan Muñoz — *Double Bind*
* 2002 — Anish Kapoor — *Marsyas*
* 2003 — Olafur Eliasson — *The Weather Project*
* 2004 — Bruce Nauman — *Raw Materials*
* 2005 — Rachel Whiteread — *Embankment*
* 2006 — Carsten Höller — *Test Site*
* 2007 — Doris Salcedo — *Shibboleth*
* 2008 — Dominique Gonzalez-Foerster – *TH.2058*
* 2009 — Miroslaw Balka - *How It Is*
* 2010 — Ai Weiwei - *Sunflower Seeds*
* 2011 — Tacita Dean - *Film*
* 2012 — Tino Sehgal - *These associations*

Sponsa av Hyundai:

* 2015 — Abraham Cruzvillegas - *Empty Lot*
* 2016 — Philippe Parreno - *ANYWHEN*
* 2017 — Superflex - *One Two Three Swing!*
* 2018 — Tania Bruguera - *About*
* 2019 — Kara Walker - *Fons Americanus*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tate Modern» frå Wikipedia på bokmål, den 20. mars 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Tate Modern**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Bekkjarvik Gjestgiveri på Bekkjarvik i Austevoll
Bekkjarvik Gjestgiveri
Foto:
Trolvag
 

**Bekkjarvik Gjestgiveri** er eit hotell som ligg i Bekkjarvik i Austevoll kommune. Gjestgiveriet kom til etter ønske frå danske kong Christian Quart på 1500-talet, som vedtok at gjestgjevarhus skulle byggjast for kvar halve eller heile dagsreise i skipsleia.

Bekkjarvik Gjestgiveri vart bygd seint på 1600-talet og vore drive i over tre hundreår. På hotellet blir det lagt til rette for møte og arrangement. Her er også kunstutstillingar og revyar.

Bekkjarvik Gjestgiveri har vore eigd og drive av Øystein og Asta Johannessen sidan 1982. I 2009 vart gjestgiveriet plukka ut av Innovasjon Norge som særeige og kvalitetssikra konferansestad i Noreg. Gjestgiveriet er tildelt Olavsrosa og vart i 2012 ein del av De historiske Hotel.

Kjelder
-------

1. ↑  «Bekkjarvik Gjestgiveri». De Historiske. Henta 6. september 2013.
2. ↑  «Bekkjarvik Gjestgiveri». Olavsrosa. Henta 6. september 2013.
3. ↑  «Bekkjarvik Gjestgiveri». Bekkjarvik Gjestgiveri. Henta 6. september 2013.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Arkivert 2013-08-28 ved Wayback Machine.
Bob Mathias i 1953
**Robert Bruce Mathias**, kjend som **Bob Mathias**, (19. november 1930–2. september 2006) var ein USA-amerikansk friidrettsutøvar og politikar, fødd i Tulare i California. Han vart olympisk meister i tikamp både i 1948 og 1952.

Idrett
------

Mathias byrja med med mangekamp i 1948, og kvalifiserte seg til Sommar-OL 1948 i London. I London viste han seg, 17 år gammal, som bestemann i tevlinga og vann tikamp-øvinga med 165 poengs margin til sølvvinnaren, Ignace Heinrich frå Frankrike. Han var tidenes yngste vinnar av OL-gull i friidrett til vesttyske Ulrike Meyfarth vann høgdehopp under München-leikane i 1972.

Fire år etter triumfen i London vann Mathias ein ny gullmedalje då Sommar-OL 1952 vart avvikla i den finske hovudstaden Helsinki. Med 7 887 poeng og ny verdsrekord var han i ei heilt eiga klasse, andremann Milt Campbell stoppa på 6 975 poeng. Etter Helsinki-OL la han opp som idrettsutøvar.

Politikk
--------

Frå 1967 til 1975 representerte Mathias Det republikanske partiet California i Representanthuset i Washington D.C. Ved valet i 1974 tapte han for den demokratiske kandidaten i valkrinsen.

Mathias døydde i Fresno i California.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bob Mathias» frå Wikipedia på engelsk, den 9. august 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* US Congress
* Munzinger (iba)
* Munzinger (sport)

 |
**James Robert «Bob» Wills** (6. mars 1905–13. mai 1975) var ein amerikansk country-musikar, låtskrivar og storband-dirigent innan western swing-sjangeren. Wills laga jazz-aktige arrangement, og med gruppa si «Texas Playboys» fekk han popularitet på 1940-talet med slagerar som «Steel Guitar Rag», «New San Antonio Rose», «Smoke On The Water», «Stars And Stripes On Iwo Jima» og «New Spanish Two Step».

Wills skipa fleire band og spelte på radio sør og vest i USA. I 1934 skipa han «Texas Playboys» med seg sjølv på fele, Tommy Duncan som songar og pianist, June Whalin som rytmegitarist, Johnnie Lee Wills på tenor-banjo og Kermit Whalin på stål- og bassgitar. Gruppa spelte mykje på ein radiostasjon i Tulsa i Oklahoma. Ho blei etterkvart utvida med Leon McAuliffe på stålgitar, Al Stricklin på piano, Smokey Dacus på perkusjon og ein blåseseksjon.

Wills and the Texas Playboys gjorde innspelingar for fleire ulike plateselskap som Vocalion, Okeh, Columbia og MGM. I 1950 hadde Wills to songar på Topp 10-lisa, «Ida Red Likes The Boogie» og «Faded Love». I år som følgde sleit Wills med dårleg helse og økonomi. Gruppa fortsette å turnera, sjølv om musikkstilen deira blei mindre populær som følgje av framveksten til rock and roll. I 1962 hadde Wills eit hjarteåtak, og måtte oppløysa «Playboys». Han heldt likevel fram med å gjera soloopptredenar. 

Country Music Hall of Fame tok inn Wills i 1968, og den lovgjevande forsamlinga i Texas æra hans for bidraga hans til amerikansk musikk. I 1973 var han i ferd med å spela inn eit album med fanen Merle Haggard då eit slag sende han i koma fram til han døydde i 1975. Rock and Roll Hall of Fame tok med Wills and the Texas Playboys i 1999.

Kjelder
-------

1. ↑  «SENATE CONCURRENT RESOLUTION»

* *Denne artikkelen bygger på «Bob Wills» frå Wikipedia på engelsk, den 15. februar 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad og virtuelt museum
* Bob Wills på The Rock and Roll Hall of Fame
* Texas Playboys Web site
* Country Music Hall of Fame and Museum Arkivert 2010-05-20 ved Wayback Machine.
* The Bob Wills Tiffany Transcriptions
* Western Swing
* Famous Texans

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
**Tatjana Vladimirovna Kotova** (fødd 11. desember 1976) er ein russisk tidlegare friidrettsutøvar, fødd i Kokand i Usbekistan, som deltok internasjonalt i lengdehopp. Ho vart europameister i øvinga i 2002, og vann også fleire sølv- og bronsemedaljar i internasjonale meisterskap. Eit VM-sølv ho tok i 2005 vart annulert i 2013.

Aktiv
-----

Kotova høyrde til verdseliten i lengdehopp gjennom heile det fyrste tiåret av 2000-talet. Det internasjonale gjennombrotet kom då ho vart verdsmeister innandørs 1999 etter å ha landa på 6,86 m. Året etter hoppa ho 6,83 m under Sommar-OL i Sydney, eit resultat som heldt til fjerdeplass. Same sesongen lukkast ho vinne gullpotten i den såkalla Golden League-turneringa, som den fyrste lengdehopparen.

Ved innandørs-VM 2001 hoppa ho 6,98 m og tok sølvmedaljen. Same medaljevalør fekk ho utandørs i VM i Edmonton, der ho i medvind hoppa 7,01 m, ein centimeter bak gullvinnaren Fiona May. Året etter vann Kotova gullmedaljen under EM 2002 i München. Seinare i same sesongen sette ho personleg rekord med 7,42 m.

I 2003 forsvarte Kotova VM-tittelen innandørs, medan ho i utandørs-VM i Paris tok ein ny sølvmedalje. Endå ein sølvmedalje fekk ho i innandørs-VM 2004 i Budapest, og seinare same året tok ho bronse under Sommar-OL i Aten. Nok ein sølvmedalje fekk ho tildelt då VM 2005 gjekk av stabelen i Helsinki. Våren 2006 sikra Kotova seg si tredje gullmedalje i eit innandørs-VM etter siger i lengdehopptevlinga i Moskva.

Kotova deltok også i VM i Osaka 2007, der 6,90 m heldt til bronse etter lagvenninnene Tatjana Lebedeva og Ljudmila Koltsjanova. Ho deltok også i OL 2008, men vart overraskande utslått i kvalifiseringa.

### Doping

Urinprøvene frå friidretts-VM 2005 i Helsinki vart testa på nytt i 2013, med nyutvikla metodar. Ein fann då spor av ulovlege dopingmidlar i prøvene til Kotova, noko som førte til at ho vart diskvalfisert frå sølvmedaljen ho tok i same meisterskapen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1999 i Sevilla: Utslått i kvalifiseringa (6,62 m =nr 13)
* OL 2000 i Sydney: Bronsemedalje – 6,83 m
* VM 2001 i Edmonton: Sølvmedalje – 7,01 m, bakom Fiona May
* EM 2002 i München: Gullmedalje – 6,85 m, framom Jade Johnson (6,73 m)
* VM i 2003 i Paris: Sølvmedalje – 6,74 m, bakom Eunice Barber (6,99 m)
* OL 2004 i Aten: Bronsemedalje – 7,05 m
* VM i 2005 i Helsinki: Sølvmedalje – 6,79 m (annullert i 2013)
* VM 2007 i Osaka: Bronsemedalje – 6,90 m
* OL 2008 i Beijing: Utslått i kvalifiseringa (6,57 m =nr 13)
* EM 2010 i Barcelona: Utslått i kvalifiseringa (6,48 m =nr 18)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tatjana Wladimirowna Kotowa» frå Wikipedia på tysk, den 7. juni 2015.*
Sykkelhotell (*parking vélos sécurisé*) på jarnbanestasjonen i Vichy i Frankrike
**Sykkelhotell** er eit offentleg avlåst parkeringshus for syklar der berre dei som skal nytte huset har tilgjenge. Det vert gjerne kravd at ein må abonnere på plass i sykkelhotella for å få tilgjenge, og ofte er tryggleiken auka ved hjelp av overvaking med videokamera.

Ved å sikre at sykkelen ikkje vert stole eller utsett for skadeverk medan han står parkert, skal sykkelhotella gjere det lettare for folk å nytte sykkel som framkomstmiddel til og frå arbeid og i fritida, særleg ved å kunne kombinere bruk av sykkel med bruk av kollektive transportmiddel. Ein finn sykkelhotell på fleire jarnbanestasjonar, T-banestasjonar og andre kollektivknutepunkt, ved universitet og andre offentlege institusjonar. I fleire av sykkelhotella er det installert utstyr som gjev høve til å lade opp elektriske syklar.

Det fyrste sykkelhotellet ved ein jarnbanestasjon i Noreg vart bygd i Drammen i 2013.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bane NOR: Sykkelparkering på stasjonen
* Bane NOR: Evaluering av sykkelhotell & sykkelparkering ved togstasjonen

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NDL

 |