Kartet viser kvar i Kina kantonesisk blir tala.
Talorda frå 'null' til 'ti' på kantonesisk:  
  

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Nr | Analyse | Tyding | Teikn | Transkripsjon |
| T4 | ML | 0 | 零 | **liŋ̀** |
| T1 | H | 1 | 一 | **yɐ́t** |
| T3 | L | 2 | 二 | **yii** |
| T1 | H | 3 | 三 | **sáḿ** |
| T2 | M | 4 | 四 | **sei** |
| T5 | MH | 5 | 五 | **ŋŋ́** |
| T3 | L | 6 | 六 | **lùk** |
| T1 | H | 7 | 七 | **chɐ́t** |
| T2 | M | 8 | 八 | **bat** |
| T5 | MH | 9 | 九 | **gɐú** |
| T3 | L | 10 | 十 | **sɐ̀p** |

Kantonesisk er eit tonespråk som høyrer til den sinittiske greina av sinotibetansk. Kantonesisk har sju ulike leksikalske tonar, T1–T7. Den toneberande eininga er stavinga. Med nokre få unnatak utgjer morfema i kantonesisk éi staving, slik at fleirstavingsord så å seie alltid har fleire morfem. Nokre av tonane er illustrerte til høgre, med uttale. Transkripsjonen av kantonesiske vokalar byggjer på Duanmu (2009: 83).

Analyse
-------

Det kantonesiske tonesystemet skil seg på fleire viktige punkt frå det i mandarin. For det fyrste må stavingane delast i to typar:

* Stavingstype a: Stavingar som *ikkje* endar på **-p**, **-t** eller **-k**
* Stavingstype b: Stavingar som endar på **-p**, **-t** eller **-k**

I stavingar av type A skil språket mellom seks (eller sju) tonar, som illustrert i den venstre helvta av tabellen nedanfor, der dei er skrivne med IPA-transkripsjon. Skiljet mellom T1 og T7 er marginalt, og finst ikkje hos alle talarar. I stavingar av type B (som ikkje finst på standard mandarin), skil språket mellom berre tre tonar, som vist i den høgre helvta i tabellen. I stavingstype a finst både nivå- og konturtonar, i stavingstype b berre nivåtonar.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Nummer | Kinesiske teikn(hànzì) | Pinyin-transkripsjon | Tyding | Tone-analyse |  | Nummer | Kinesiske teikn(hànzì) | Pinyin-transkripsjon | Tyding | Tone-analyse |
| T1 | 詩 | **síí** | dikt | H |  | T1 | 識 | **sík** | stil, type | H |
| T2 | 試 | **sii** | prøve, smake | M |  | T2 | 錫 | **sik** | tinn | M |
| T3 | 是 | **sìì** | vere | L |  | T3 | 食 | **sìk** | ete | L |
| T4 | 時 | **siì** | tid | ML |
| T5 | 史 | **sií** | gjere, forårsake | MH |
| T6 | 市 | **sìi** | marknad, by | LM |
| T7 | 西 | **sɐ́i** | vest | HM |

Ingen trykkveike stavingar
--------------------------

Ein annan viktig skilnad på kantonesisk og mandarin er at kantonesisk ikkje har trykkveike stavingar: alle stavingar blir uttala med ein tone, og høyrest trykksterke ut (Baker & Ho 2006: xvi).

Tonesandhi
----------

Kantonesisk har, som mandarin, tonesandhi (Yip 2002), men berre hos dei som skil mellom T1 (H) og T7 (MH):

* HM → H /\_\_ H

Regelen seier at tonen HM (T7) blir til H (T1) føre ein H, som i dette dømet:

* 三 **sám** 'tre' + 杯 **búi** 'kopp' + 水 **søí** 'vatn' → 三 杯 水 **sáḿ búi søí** 'tre koppar vatn'

Her blir HM 三 **sám** endra til H **sáḿ** føre HM 杯 **búi** 'kopp'. HM 杯 **búi** 'kopp' står derimot uendra, for den følgjande tonen er MH 水 **søí** 'vatn'.

Bibliografi
-----------

* Baker, Hugh & Ho Pui-Kei 2006. *Teach yourself Cantonese.* London: Hodder Education.
* Bruce, R. 1970. *Teach yourself Cantonese.* London: Teach Yourself Books.
* Duanmu, San 2009, *Syllable structure.* Oxford: Oxford University Press.
* Kao, Diana L. 1971. *Structure of the syllable in Cantonese.* The Hague & Paris: Mouton.
* Whitaker, K. P. K. & W. Simon 1958. *1200 Chinese basic characters. An adaption for students of Cantonese of W. Simon's National Language version.* London: Lund Humphries.
* Yip, Moira 2002. *Tone.* (Cambridge textbooks in linguistics.) Cambridge: Cambridge University Press.

Fotnotar
--------

1. ↑  Framstillinga byggjer på Baker & Ho (2006), Kao (1971), Whitaker & Simon (1958) og Yip (2002).