recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Noureddine Morceli** (fødd 28. februar 1970) er ein algerisk tidlegare friidrettsutøvar frå டடChlef-provinsenஞஞ som vart verdsmeister på 1500 meter tre gongar på rad i tida 1991-95 og vart olympisk meister på same disstansen i 1996.

Aktiv
-----

Morceli sette i Sevilla 28. februar 1991 ny verdsrekord innandørs på spesialdistansen 1500 m med tida 3.34,16. Ni dagar etter vann han innandørs-VM på same arenaen. Ved VM i friidrett 1991 i Tokyo var han storfavoritt, og innfridde med meisterskapsrekord og to sekundars margin til andremann. Morceli var også favoritt til å vinne 1500 meter under OL 1992 i Barcelona, men måtte nøye seg med ein sjuandeplass. Nokre veker etter sommarleikane sette han verdsrekord på 1500 meter med tida 3.28,86.

Ved friidretts-VM 1993 i Stuttgart forsvarte Morceli meistertittelen på 1500 meter, og utklassa konkurrentene med ein sluttrunde på 50,6 sekundar. Same sesongen sette han verdsrekord på ei engelsk mil med tida 3.44,39. I 1994 sprang han 3000 meter på 7.25,11, også det verdsrekord. Sommaren 1995 forbetra han Saïd Aouita sin verdsrekord på 2000 meter til 4.47,88, deretter gjorde han den 12. juli i Nice unna sitt livs beste 1500 meter og flytta dermed sin eigen verdsrekord til 3.27,37. Under friidretts-VM i Göteborg vann han sin tredje VM-tittel på rad på 1500 meter, også då på suverent vis.

Under dei olympiske leikane 1996 i Atlanta var Morceli nok ein gong favoritt til å vinne gull på favorittdistansen. Etter at sterkaste konkurrenten, Hicham El Guerrouj, fall i svingen ein runde før mål, vann Morceli føre spanske Fermín Cacho. Året etter hamna Morceli på fjerdeplassen på 1500 m ved 1997-VM i Aten. Han deltok også i friidretts-VM 1999 i Sevilla, og braut finalen på sisterunden, medan han under OL 2000 i Sydney gav opp i semifinalen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1991 i Tokyo: Gullmedalje - 3.32,8, framom Wilfred Kirochi (3.34,8)
* OL 1992 i Barcelona: Nr 7 - 3.41,7
* VM 1993 i Stuttgart: Gullmedalje - 3.34,3, framom Fermín Cacho(3.35,5)
* VM 1995 i Göteborg: Gullmedalje - 3.33,7, framom Hicham El Guerrouj (3.35,2)
* OL 1996 i Atlanta: Gullmedalje - 3.35,7, framom Fermín Cacho (3.36,4)
* VM 1997 i Aten: Nr 4 - 3.37,3
* VM 1999 i Sevilla: Nr 12
* OL 2000 i Sydney: Utslått i semifinalane (nr 24 - 4.00,7)

Kjelder
-------


* (en) Noureddine Morceli – Profil på nettsida til IAAF
* «Noureddine Morceli» (på engelsk). Sports-Reference. Arkivert frå originalen 3. desember 2016. Henta 30. januar 2017.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Noureddine Morceli» frå Wikipedia på engelsk, den 7. august 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
**Norsk Reiselivsmuseum** er eit museum som ligg i sentrum av Balestrand. Det held til i nye lokaler skore inn i Balestrands grunnfjell, som vart opna 29. april 2016.

BalestrandBalestrand og Sognefjorden
Museet vart etablert som ei stifting med namnet Vestnorsk Reiselivsmuseum i 1986. I 2001 skifta stiftinga namn til Norsk Reiselivsmuseum. I 2007 vart Norsk Reiselivsmuseum konsolidert med De Heibergske Samlinger - Sogn Folkemuseum for så i 2009 å bli konsolidert som ein del av Musea i Sogn og Fjordane, der alle dei store musea i fylket no er med.

Norsk Reiselivsmuseum formidlar reiselivshistoria i Norge frå byrjinga av 1800-talet fram til i dag. Museet disponerer to antikvariske bygningar på kaia i Balestrand og eig i tillegg den gamle dampskipsekspedijonen i bygda. Husa er ulike i stilar og vart bygde i perioden 1880–1920. Dei vert i dag nytta til formidling og utstillingar. 

Statsbygg starta i november 2012 bygging av drifts- og utstillingsbygg for Norsk Reiselivsmuseum. Bygget er teikna av Askim & Lannto arkitekter, og vart saga og sprengt inn i fjell. Nybygget, med eit areal på 1810 m², stod ferdig i 2014 og vart opna for publikum i 2016.

Kjelder
-------

1. ↑  NRK. «No er reiselivsmuseet opna—seint men godt» (på norsk).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norsk Reiselivsmuseum
* De Heibergske Samlinger - Sogn Folkemuseum
* Musea i Sogn og Fjordane Arkivert 2012-01-10 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Nouria Merah-Benida** (fødd 19. oktober 1970) er ein algerisk tidlegare friidrettsutøvar frå Alger som vart olympisk meister på 1500 meter i 2000.

### Aktiv

I 1999 tok Merah-Benida sølvmedaljane på 800 m og 1500 m då afrikaleikane fann stad i Johannesburg. OL-sesongen 2000 vart ho nummer ein på 1500 m og to på 800 m ved afrikameisterskapen heime i Alger. Få veker seinare sette ho personleg rekord på 1500 m med tida 3.59,1 i eit stemne i Monaco. Likevel var det ei overrasking at ho under sommarleikane 2000 i Sydney skulle gå avstad å vinne gullmedaljen på 1500 m, hårfint framom rumenarane Violeta Szekely på sølvplass og Gabriela Szabo. Etter 2001 tevla ho lite, men kom tilbake i 2006 og vart på Mauritius afrikameister på 1500 meter for andre gong, 35 år gammal.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1996 i Atlanta: Utslått i forsøka på 800 m (2.02,44 =nr 23)
* VM 1997 i Aten: Utslått i forsøka på 1500 m (4.12,2 =nr 29)
* VM 1999 i Sevilla: Utslått i forsøka på 1500 m (4.08,9 =nr 19)
* OL 2000 i Sydney: Gullmedalje på 1500 m – 4.05,10, framom Violeta Szekely (4.05,15)
* VM 2001 i Edmonton: Utslått i forsøka på 1500 m (4.15,0 =nr 24)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nouria Merah-Benida» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mai 2018.*
Koordinatar: 63°55′00″N 19°51′30″E﻿

**Vindelälven** er eit 453 km langt vassdrag i den sørlege delen av landskapa Lappland og Västerbotten (Västerbottens län) med eit tilsigsfelt på 12 650 km². Vindelälven er ei sideelv til Umeälven og er omtrent like vassrik som denne ved samløpet. Vindelälven er den største sideelva i Sverige. Middelvassføringa ved munningen er 190 m³/s. 

Vindelälven startar nær grensa mot Noreg i den sørlege delen av Arjeplog kommun, og renn søraustover gjennom heile Sorsele kommun, inklusiv innsjøen Storvindeln, passerer gjennom Vindeln kommun og ein liten del av Umeå kommun, og endar opp i Vännäs kommun der ho munnar ut i Umeälven like aust for Vännäsby, 25 km frå Bottenviken. På sin veg passerer ho Ammarnäs, Sorsele, Rusksele, Åmsele og Vindeln. Den største sideelva til Vindelälven er Laisälven. 

Vindelälven er ei av dei fire store uregulerte fjellelvane i Sverige. Vassmengda hennar under vårsmeltninga kan derfor vere langt større enn i den regulerte Umeälven.

I 1993 vart Vindelälven utpeikt som ei nasjonal elv av Den svenske riksdagen, saman med Torne älv, Kalixälven og Piteälven.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vindelälven» frå Wikipedia på bokmål, den 19. juni 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vindelälven

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* LIBRIS

 |
| Shrewsbury  |
| --- |
| Dan gamle marknadshallen i sentrumDan gamle marknadshallen i sentrum Dan gamle marknadshallen i sentrum |
| Plassering |
| 

Shrewsbury is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Shropshire |
| Distrikt | Shropshire |
| Grunnlagd | ca. 800 |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 70 560 |
| Koordinatar |  52°42′″N 2°45′″W﻿Koordinatar: 52°42′″N 2°45′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | SY1, SY2, SY3 |
| Telefon-retningsnummer | 01743 |
| **Nettstad:** www.shropshire.gov.uk |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Shrewsbury**
 |

**Shrewsbury** er ein by i Shropshire sørvest i England. Han ligg ved ela Severn rundt 15 km aust for grensa til Wales. Shrewsbury er administrasjonsby både for grevskapet Shropshire og for distriktet Shrewsbury and Atcham.

Historie
--------

Byen blei grunnlagd rundt år 800. Staden var kjend som Pengwern ('oreåsen') for britonarane, og Scrobbesburh (dativ Scrobbesbyrig, med uklar tyding) for anglosaksarane. Dette namnet blei seinare anglifisert til både Shropshire og Shrewsbury. Byen har også eit walisisk namn, Amwythig, som tyder 'befesta stad'.

Byen var på høgda som handelsstad i seinmellomalderen på 1300- og 1400-talet, hovudsakleg gjennom ullhandel med resten av Europa. Elva Severn tillét rask transport av varer.

I 1403 blei slaget ved Shrewsbury mellom kongshæren til Henrik IV og opprørarar utkjempa utenfor byen, på ein stad seinare kjend som Battlefield. 

Shrewsbury blei i liten grad enda av 
Den industrielle revolusjonen hadde lite å seia for byen, trass i nærleiken til årestaden for moderne industri i Coalbrookdale og Ironbridge.

Sjåverdig
---------

Shrewsbury slott
Gatenettet frå mellomalderen, med tronge gater og smug, er bevart i stor grad. Mange av smuga er kjend som *shuts*, fordi dei tidlegare blei stengd (*shut*) nattestid. Det finst fleire pubar som har vore i drift gjennom hundreår, mellom dei Golden Cross frå 1428 som er byens eldste pub.

Midt i byen ligg The Quarry, ein stor park ved elva, som gjer at Shrewsbury fortener kallenamnet «blomebyen». I tillegg blir Shrewsbury Flower Show, ein av dei største blomefestivalane i Storbritannia, halde her årleg. 

Dei tre viktigaste musea i byen er Rowley's House, Shrewsbury slott med Shropshire Regimental Museum og Coleham Pumping Station.

Kjende folk knytte til Shrewsbury
---------------------------------

Charles Darwin, naturforskaren kjend som opphavsmannen til evolusjonsteorien, er truleg det best kjende bysbarnet. I 2007 bytta Shrewsbury ut mottoet «Town of Flowers» frå vegskilta inn mot byen med «The birthplace of Charles Darwin».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Shrewsbury» frå Wikipedia på bokmål, og «Shrewsbury» frå Wikipedia på engelsk den 15. februar 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
**Loch Doon** (skotsk-gælisk *Loch Dhùin*) er ei innsjø i Carrick i Skottland. River Doon renn ut frå nordenden av innsjøen, medan innsjøen sjølv får vatn frå Loch Enoch (i Galloway Hills) via Eglin Lane.

På 1200-talet låg det eit slott eigd av jarlane av Carrick ved innsjøen. Under den skotske sjølvstendekrigen vart det halde av Gille Brighde, Sir Gilbert de Carrick, ein lokal adelsmann frå Carrick som overgav slottet til engelskmennene. Det vart snart gjenerobra av skottane. På 1400-talet var det ofte i hendene på Kennedy-klanen, men det var òg ei kort stund i hendene på MacLellan-klanen etter ei omleiring i 1446. Slottet vart øydelagd på 1500-talet av kong Jakob V som eit ledd i forsøket på å redusere makta til baronane. 

Innsjøen vart demd opp i 1930-åra og vassflata vart heva kring 9 meter for å fungere som reservoar for Galloway vasskraftverk. Som reservoar har Loch Doon ein effektiv kapasitet på 82 millionar kubikkmeter. Når det regnar mykje vert vatnet ført til innsjøen frå Water of Deugh via eit tunnelsystem. Når ein treng vatn for straumproduksjon fører ein vatnet vidare til Kendoon-reservoaret, den første i ei rekkje vasskraftverk og reservoar langs Water of Ken.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av Loch Doon

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Loch Doon» frå Wikipedia på engelsk, den 31. mars 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 33°25′27″N 36°13′28″E﻿

**Sahnaya** (arabisk صحنايا, òg skrive **Sihnaya**) er ein by sør i Syria i Rif Dimashq guvernement, sørvest for Damaskus i det vestlege Ghouta. Av stader i nærleiken finn ein Ashrafiyat Sahnaya, Darayya, Muadamiyat al-Sham, Judaydat Artuz, Khan Danun og Al-Kiswah. I følgje Syrisk statistisk sentralbyrå, hadde Sahnaya eit folketal på 13 993 i 2004. Byen er òg det administrative senteret i Sahnaya *nahiyah* som består av to småbyar med eit samla folketal på 44 512.

Historie
--------

Innbyggjarane i Sahnaya er hovudsakleg drusarar og gresk-ortodokse. St. Paulusgrotta nær byen er visstnok gøymestaden til apostelen Paulus då han vart forfølgd i Damaskus.

Geografi og folkesetnad
-----------------------

Sahnaya ligg i eit landleg område og har eit varmt klima. Dei fleste husa er enkle, hovudsakleg laga av stein. Fordi han ligg ved Damaskus, ein av dei eldste byane i verda, har byen eit ganske slite og spartansk utsjånad. Innbyggjarane er hovudsakleg muslimar, men her finst òg nokre kyrkjer.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sahnaya» frå Wikipedia på engelsk, den 3. juli 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Burckhard, Johann Ludwig (1822). *Travels i Syria and the Holy Land*.

1. 1 2 3  Folketeljing 2004. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Rif Dimashq guvernement. (arabisk)
2. ↑  Burckhard, 1822, s. 48.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
|  |

 
**Guvernementet Estland** (russisk Эстляндская губерния eller *Estljandskaja gubernija*) var eit guvernement i Det russiske riket i det som i dag er Estland.

Fram til seint på 1800-talet vart ikkje guvernementet styrt av Russland, men administrert sjølvstendig av ein lokalt balttysk adel gjennom eit føydalt regionsråd (tysk *Landtag*).

Guvernementet vart òg kalla **Hertugdømet Estland** som Russland tok frå Sverige i 1721. 
Dei russiske tsarane hadde tittelen hertugar av Estland (russisk Князь Эстляндский).

I starten vart guvernementet kalla **Guvernementet Reval** etter byen Reval, som i dag heiter Tallinn. Det vart oppretta i 1719 av områda erobra frå Sverige under den store nordiske krigen. Dei tidlegare landområda i Svensk Estland vart formelt avstått til Russland med freden i Nystad i 1721. Under den påfølgjande omorganiseringa fekk guvernementet i 1796 namnet Guvernementet Estland. Medan styret til dei svenske kongane hadde vore forholdsvis liberalt med større grad av sjølvstyre for bondestanden, vart regimet strengar under dei russiske tsarane og liveigenskapen vart ikkje avskaffa før 1819. 

Guvernementet bestod av den nordlege delen av dagens Estland, om lag Harjumaa inkludert Tallinn, Vest-Virumaa, Aust-Virumaa, Raplamaa, Järvamaa, Läänemaa og Hiiumaa. Den 30. mars 1917 vart det utvida til å inkluderte det nordlege Livland, og Det autonome guvernementet Estland vart oppretta. Etter den russiske revolusjonen i 1917 vart Tallinn verande under sovjetisk kontroll fram til 24. februar 1918, då Estland fekk sjølvstende.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Governorate of Estonia» frå Wikipedia på engelsk, den 12. april 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Smith, David James (2005). *The Baltic States og Their Region*. Rodopi. ISBN 9789042016668.
2. ↑  Bojtár, Endre (1999). *Foreword to the Past*. Central European University Press. ISBN 9789639116429.
**Joséphine de Beauharnais** (23. juni 1763–29. mai 1814) var gift med Napoleon I og var fransk keisarinne 1800-10.

Liv og gjerning
---------------

**Marie Josèphe Rose Tascher de la Pagerie** var fødd på Martinique, der faren var plantasjeeigar. I 1779 flytta ho til Frankrike og vart der straks etter gift med den franske adelsmannen Alexandre de Beauharnais. Under den franske revolusjonen vart i 1794 begge ektemakane, fyrst mann og så kone, fengsla under Skrekkveldet. Beauharnais vart avretta, medan Joséphine vart sett fri etter Maximilien Robespierre fall frå makta.

Enka Joséphine de Beauharnais, som hadde to born, skaffa seg elskarar heilt til topps i den franske statsstyringa, mellom dei Paul Jean Barras og den unge generalen Napoleon Bonaparte. Våren 1796 vart ho gift med Napoleon. Dei vart ikkje foreldre og vart skilde i 1810.

Etterkommarar
-------------

Mellom barnebarna hennar var den svensk-norske dronninga Josefine som var gift med Oskar I av Sverige og Noreg.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Joséphine de Beauharnais» frå dk, den 15. februar 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Loch Garry** (skotsk-gælisk **Loch Garraidh**) er ein innsjø 25 km nord for Fort William i Lochaber i Skottland og er 11 km lang og 50 meter djup. Han får vatn frå Loch Quoich 10 km lenger opp River Garry og vert drenert ut i Loch Oich i Great Glen berre 5 km lenger nede. Loch Garry er eit populært fotomotiv frå A87, mellom anna fordi perspektivet frå denne staden gjer at innsjøen liknar eit kart over Skottland.

Begge innsjøane er demd opp for vasskraftutnytting og dammen ved Loch Quoich er den største steinfyllingsdammmen i Skottland med ei lengd på 320 m og ei høgd på 38 m. Vatnet renn via ein tunnel til to kraftverk som kvar produserer 20MW. Anlegget stod ferdig i 1962.

The Glen var tidlegare heimstaden til Clan MacDonnell of Glengarry, men etter Highland Clearances er det berre få innbyggjarar att. Hovudaktiviteten her er hjortejakt og skogbruk, og her er lite turisme.

Det finst òg ein liten Loch Garry nær Pass of Drumochter i øvre delar av Tay-vassdraget.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av Loch Garry

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Saif Saaeed Shaheen**, opphavleg **Stephen Cherono**, (fødd 15. oktober 1982) er ein kenyansk tidlegare friidrett]sutøvar som representerte Qatar frå 2003. Han vart verdsmeister på 3 000 meter hinder i 2003 og 2005. Frå 2004 er han, med tida 7.53,63, verdsrekordhaldar i 3 000 meter hinder.

Aktiv
-----

Cherono/Shaheen er ein av fleire, opphavleg afrikanske, løparar som sidan 2002 har hatt suksess under framandt flagg. Enno kenyanar sette han i 2001 junior-verdsrekord på 3 000 meter hinder med fabelaktige 7.58,6. I juli 2002 vann han øvinga då samveldeleikane vart avvikla i Manchester i England, framom den kenyanske landsmannen Ezekiel Kemboi.

12. juni 2003 sette Shaheen livsbeste på 5 000 meter i Ostrava med tida 12.48,8 ei topptid på distansen. Under verdsmeisterskapen 2003 slo han sin tidlegare landsmann Kemboi i spurten på 3 000 m hinder og sikra Qatar gull. Shaheen fekk ikkje delta i Sommar-OL 2004. Berre vel ei veke etter sommarleikane, den 3. september i Brussel, sette han ny verdsrekord på 3 000 meter hinder då han sprang i mål i einsam majestet på 7.53,63, ei tid som i 2022 framleis er gjeldande verdsrekord. I Friidretts-VM 2005 forsvarte han VM-tittelen i øvinga og viste atter Kemboi til sølvplass. Frå 2006 var Shaheen plaga med skadar og slutta med hinderløping.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2003 i Paris: Gullmedalje i 3 000 m hinder – 8.04,3, framom Ezekiel Kemboi (8.05,1)
* VM 2005 i Helsinki: Gullmedalje i 3 000 m hinder – 8.13,3, framom Ezekiel Kemboi (8.14,9)
* VM 2009 i Berlin: Utslått i kvalifiseringa på 5 000 m (13.26,3=nr 17)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Saif Saaeed Shaheen» frå Wikipedia på engelsk, den 8. juli 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 26°28′30″N 50°02′30″E﻿

**Saihat** (arabisk **سيهات**) er ein by på austkysten av Saudi-Arabia med kring 100 000 innbyggjarar i 2005. Byen ligg ved Persiabukta.

Historie
--------

Dei eldste skriftlege kjeldene som nemner Saihat, er meir enn 400 år gamle og nemner at Saihat var ein del av Dhahran. Under Det osmanske riket var Saihat, Bankat, Asseeh og Aljabba ein del av Dhahran. Sawhat vart bygd i ruinane av den gamle byen Avan. Dette namnet er nemnd i boka til Al-Musadi.

Geografi
--------

Saihat ligg nær Qatif prefektur, som utgjer sørenden av byen. Dammam grensar til Saihat i sør, medan austgrensa til Saihat ligg ved Persiabukta. Saihat dekkjer eit område på litt over 5,6 kvadratkilometer.

Bydelar
-------

1. Addeera (sentrum)
2. An Nur (tidlegare Al Tabooq eller Al Ommal)
3. Al Khasab
4. Attaf
5. Ghurnata (eller Al Nimr Al Janoubi)
6. Assalam
7. Al Khaleej (eller Al Kuwait)
8. Qurtuba (omfattar Al Mahdoud, Al Falah og Al Nimr Ashimali)
9. Al Ferdaws
10. Al Muntazah (omfattar Al Jamiyah)
11. Al Kawthar
12. Al Neqa
13. Al Ghadeer
14. Annaseem
15. Al Faiha
16. Al Zohor

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Saihat» frå Wikipedia på engelsk, den 25. mai 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Arkivert 2012-03-11 ved Wayback Machine.
Dermalpapillane er merka øvst
**Dermalpapillar** eller **hudpapillar** (av latin *papillae dermis*, diminutiv av *papula*, «kvise») er små, vorteliknande forlengingar av hudcellene som strekker seg frå lêrhuda til overhuda. Dei finst på hudoverflata i både hender og føter, og framstår som epidermale eller papillære ryggar, oftast kjend som fingeravtrykk. Dermalpapillane er innretta i virvlar, slynger og konsentriske mønster som utgjer **papillarlinjene**.

Blodårer i dermalpapillane forsyner alle hårfolliklane og fraktar næringsstoff og oksygen til dei nedre laga av epidermalcellene. Ryggmønstra som blir danna av dermalpapillane er i stor grad styrt av genetiske eigenskapar som oppstår før fødsel. Dei veks i storleik, men er elles uomskiftelege gjennom livet, og spelar dimed ei viktig rolle i personidentifikasjon.

Dermalpapillane er del av det øvste hudlaget, papillær dermis, og foldene dei dannar bidreg i stor grad til å auka overflateområdet mellom lêrhuda og overhuda. Hovudfunksjonen til lêrhuda er å støtte overhuda, og det skjer ei omfattande veksling av oksygen, næringsstoff og avfallsprodukt mellom desse to laga. Det store overflateområdet hindrar at hudlaga blir fråskilde, sidan samankoplinga også er større. Talet på dermalpapiller plar å auka med alderen, og dei har ein tendens til å bli flatare.

Dermalpapillane spelar også ei avgjerande rolle i hårformasjon, -vekst og -omskifting.

Dei analoge strukturane i slimhinner blir kalla *bindevevspapillar*.

Sjå òg
------

* daktyloskopi
* fingeravtrykk
* kriminalteknikk

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dermal papillae» frå Wikipedia på engelsk, den 15. mars 2015.*

1. 1 2  Langeland, Tor (13. februar 2009). «hår». Store medisinske leksikon. Henta 15. mars 2015.
2. 1 2  Aukrust, Magnar (14. februar 2009). «fingeravtrykk». Store norske leksikon. Henta 15. mars 2015.
3. 1 2  Langeland, Tor (13. februar 2009). «fingeravtrykk». Store medisinske leksikon. Henta 15. mars 2015.
4. ↑  Lin, Chang-min et al. (Oktober 2008). «Microencapsulated human hair dermal papilla cells: a substitute for dermal papilla?». *Archives of Dermatological Research* (Springer) **300** (9): 531–535.  CS1 maint: Explicit use of et al. (link)
Frå bygginga av Saimaa-kanalen.
**Saimaa kanal** (russisk *Сайменский канал*, *Sajmenskij kanal*; finsk Saimaan kanava) er ein kanal mellom innsjøen Saimaa og Finskebukta. Kanalen opna i 1856, og vart bygd mellom byane Villmanstrand og Viborg, begge den gong ein del av det autonome Storhertugdøme Finland i Russland.

I Freden i Moskva 1940 vart Det kareliske neset og byen Viborg ein del av Sovjetunionen, og kanalen vart dermed delt i to og all trafikk i kanalen vart lagt ned.

Ein avtale i 1963 bygsla den russiske delen av av kanlen og øya Malyj Vysotskij (Ravansaari) til Finland for femti år. Ein ny og djupare kanal vart bygd av finnane og opna for trafikk i 1968. Lengda på denne kanalen er 42,9 km.

Kanalen og andre vassvegar gjer at ein kan nå 120 innsjøar i det sørlege Finland. Lengda på djupe kanalar i Saimaa er 814 km. Dimensjonane på slusene i kanalen og vassvegane er ei lengd på 85 meter og ei breidd på 13,2 m.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Saimaa Canal» frå Wikipedia på engelsk, den 3. april 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Finsk maritim administrasjon Arkivert 2007-11-01 ved Wayback Machine. - Saimaa kanal
|  |
| --- |
| MS «Granvin» i 1936, og (den no nedlagde) endestasjonen for Hardangerbanen kan ein sjå i bakgrunnen |
| Karriere |  Noreg |
| Namn: | 
MS «Granvin» |
| Eigar: | HSD |
| Verft: | Mjellem & Karlsen i Bergen |
| Verftsnummer: | 
63 |
| Sjøsett: | 
1931 |
| Teke ut av teneste: | 
1968 |
| Kjennemerke: | 
LKCS/LGDC |
| Lagnad: | 
I drift som veteranskip (2012) |
| Generelle mål |
| Type: | 
Fjordabåt |
| Tonnasje: | 
115 brt, 47 nrt |
| Lengd: | 
89,9 fot (27,4 m) |
| Breidd: | 
18,6 fot (5,7 m) |
| Djupgang: | 
9,5 fot (2,9 m) |
| Installert effekt : | 
150 bHK |
| Framdrift: | 
2cyl. 2T EV Bolinder RM |
| Generelle mål etter ombygging i 1968 |
| Installert effekt : | 
300 bhk |
| Framdrift: | 
3syl 2tev Wichmann 3ACA |

**M/S «Granvin»** er ein fjordbåt bygd i Bergen av A/S Mjellem & Karlsen i 1931 og gjekk i rutefart for Hardanger Sunnhordlandske Dampskibsselskap fram til 1968, men leigd inn att av HSD og fortsette å gå i lokalrutefart i Hardanger fram til ruta vart nedlagd i 1987. Skipet fekk status som verneverdig fartøy av riksantikvaren i 1995 og er eigd av Veteranskipslaget Fjordabåten. 27. oktober 2011 vart skipe freda av Riksantikvaren.

MS «Granvin»
------------

Den grunnstøytte MS «Granvin» i 1933.
M/S «Granvin» i Mofjorden. Foto: Harald Sætre
Skipet vart levert frå AS Mjellem & Karlsen i Bergen (byggenr. 63) i mars 1931 og vart nytta i lokalrutefart for HSD i Hardanger. Somrane 1931-1934 gjekk ho òg i turistruta Norheimsund-Eidfjord-Ulvik. 21. februar 1933 var «Granvin» var på veg i rute frå Hardanger til Bergen då ho gjekk på grunn på Tjuvaholmen nord for Øystese og sokk. Ho vart heva av bergingsbåt «Herkules» og reparert. Sommaren 1935 vart turistruta overtatt av den nye HSD-båten «Eidfjord».

Under den tyske invasjonen av Noreg den 9. april 1940 gjekk «Granvin» i rute i Indre Hardanger. Ho vart rekvirert som troppetransport for norske soldatar saman med «Eidfjord» og «Hordaland» som var i same område. 24. april 1940 frakta «Granvin» og «Eidfjord» norske soldatar frå Kinsarvik til Granvin, då fem tyske motortorpedobåtar gjekk til åtak på dei norske styrkane i «Eidfjord» var teken som tysk krigsbytte, medan «Granvin» rakk å kome seg ut før sjølve angrepet. Ho fortsette i rutefart.

I 1968 vart ho seld til Olav Linga i Folkedal og leigd attende av HSD og fortsette i lokalruta Granvin-Ulvik. Same året vart ho noko ombygd og fekk større lasterom. Masta vart òg flytta framover og ho fekk ny straumlinjeforma skorstein. Ein ny motor vart sett inn. I 1987 vart ruta lagt ned og «Granvin» gjekk i opplag.

I mars 1988 vart skipet seld til Veteranskipslaget Fjordabåten i Bergen for å bevarast som veteranbåt. Ho vart delvis restaurert. Masta vart flytta attende og ny skorstein lik den originale vart montert. Ho vart nytta til turar i sommarhalvåret. I 1995 fekk ho status som verneverdig fartøy av Riksantikvaren og 27. oktober 2011 vart ho freda.

Kjelder
-------

* Skipet.no

Bakgrunnsstoff
--------------

* Arkivverket om forliset i 1933 Arkivert 2011-01-08 ved Wayback Machine.
* MS «Granvin» i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Derrick Adkins** (fødd 2. juli 1970) er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar frå New York som vart verdsmeister 1995 og olympisk meister 1996 i 400 meter hekk.

### Aktiv

Adkins slo gjennom i 1991-sesongen, då han vann 400 meter hekk under universiaden i Sheffield og vart sjettemann i VM i Tokyo. To år seinare kom han på sjuandeplass i Stuttgart-VM.

Hans fyrste store meisterskapstriumf kom i 1995 under VM i Göteborg, der han vann gullmedaljen på langhekken fem hundredelar framom zambiaren Samuel Matete. Under Sommar-OL 1996 i Atlanta stod gullstriden atter mellom Adkins og Matete, og nok ein gong vann Adkins, då med 24 hundredelars forsprang.

Adkins siste internasjonale meisterskap vart VM 1997, der han rauk ut i semifinalane.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1991 i Tokyo: Nr 6 på 400 m hekk – 49,28
* VM 1993 i Stuttgart: Nr 7 på 400 m hekk – 49,07
* VM 1995 i Göteborg: Gullmedalje – 47,98, framom Samuel Matete (48,03)
* OL 1996 i Atlanta: Gullmedalje – 47,54, framom Samuel Matete (47,78)
* VM 1997 i Aten: Utslått i semifinalane (nr 14 – 48,95)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Derrick Adkins» frå Wikipedia på engelsk, den 13. august 2016.*

* «Derrick Adkins» (på engelsk). Olympedia. Henta 11. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 53°44′58″N 0°58′08″W﻿

**Derwent** er ei elv i Yorkshire nord i England. 

Ho spring ut i Fylingdales Moor i North York Moors nasjonalpark og renn sørover til ho tar imot elva Hertford før ho renn vestover gjennom Vale of Pickering, sør gjennom Kirkham Gorge og Vale of York før ho renn saman med Ouse i Barmby on the Marsh. Samløpet er uvanleg fordi Derwent renn saman med Ouse med ein smal vinkel i retning oppover elva. 

Nedslagsfeltet til Derwent omfattar 2057 km² og dekkjer Upper Derwent, Rye, Hertford, Bielby Beck og Pocklington-kanalen og sideelvane deira. Busetnader i nedslagsfeltet er mellom andre byane Stamford Bridge, Malton, Pickering, Helmsley, Filey og Scarborough. Området grensar til Cleveland Hills, North York Moors og Hambleton Hills i nord, Yorkshire Wolds og kysten i aust, Vale of York i vest og Ouse og Humber-estauaret i sør. Området kring elva er hovudsakleg landleg. Store område kring elva har bevaringsstatus.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «River Derwent, Yorkshire» frå Wikipedia på engelsk, den 4. juli 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------
Little America IV med Kvalbukta i bakgrunnen.
USS «Sennet» deltok i *Operasjon Highjump*.
**Operasjon Highjump (OpHjp)**, offisielt kalla **The United States Navy Antarctic Developments Program, 1946-1947**, var ein antarktisoperasjon av United States Navy som bleo organisert av kontreadmiral Richard E. Byrd og leia av kontreadmiral Richard H. Cruzen. Operasjon Highjump vart sett i verk 26. august 1946 og varte til slutten av februar 1947. Task Force 68 omfatta 4 700 mann, 13 fartøy og fleire fly. Hovudføremålet til Operasjon Highjump var å etablere forskingsstasjonen Little America IV.

Tidslinje
---------

Den vestlege flåten av skip under leiing av kaptein Charles A. Bond nådde fram til Marquesasøyane 12. desember 1946, og USS «Henderson» og USS «Cacapon» sette opp vêrstasjonar. Den 24. desember byrja fly frå USS «Currituck» å gjennomføre rekognoseringsturar.

Den austlege flåten under leiing av kaptein George Dufek nådde Peter I Øy i slutten av desember 1946.

1. januar 1947 vart «Jack Browne» dykkermaskar og DESCO oksygenutstyr nytta på dei første amerikanske dykkertokta under den antarktiske isen. Paul A. Siple var representant for US War Department på ekspedisjonen.

Den sentrale flåten, leia av kontreadmiral Richard H. Cruzen, nådde fram til Hvalbukta 15. januar 1947 og bygde her basen Little America IV med tilhøyrande rullebanar.

Marinefartøy og personell vart sende tilbake til USA i slutten av februar 1947 då operasjonen vart avslutta på grunn av dei forverra vêrtilhøva og at vinteren kom tidleg.

Ein oppfølgingsekspedisjon, Operasjon Windmill, returnerte til området sommaren etter (1947–1948).

Menneskelege tap
----------------

30. desember 1946 omkom radiooperatørane Wendell K. Hendersin, Fredrick W. Williams og Maxwell A. Lopez då deira PBM Mariner «George 1» styrta under ein snøstorm. Seks av mannskapet overlevde ulukka og vart berget 13 dagar seinare. Ein plakett vart seinare oppført ved McMurdo Station til minne om dei tre omkomne mennene. I tillegg omkom Vance N. Woodall under lossing av eit skip på Rossbarrieren.

Sjå òg
------

* Antarktisekspedisjonar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Operasjon Highjump» frå Wikipedia på bokmål, den 24. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Kearns, David A. (2005). «Operation Highjump: Task Force 68». *Where Hell Freezes Over: A Story of Amazing Bravery and Survival*. New York: Thomas Dunne Books. s. 304. ISBN 0-312-34205-5. Henta 27. juni 2012.
2. 1 2  Summerhayes, C. & Beeching, P. «Hitler’s Antarctic base: the myth and the reality», *Polar Record* 43 (224):1–21 (2007) doi:10.1017/S003224740600578X
3. ↑  Lang, Michael A and Robbins Ron (2009). «Scientific Diving Under Ice: A 40-Year Bipolar Research Tool.». *I: Krupnik, I; Lang, MA; Miller, SE (red.). 2009. Smithsonian at the Poles: contributions to international Polar Year science.*: 241–52. Arkivert frå originalen 28. september 2012. Henta 27. juni 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Operation Highjump: A Tragedy on Ice www.south-pole.com
Mjølne som gullsmykke. Teikning av eit funn frå Öland.
**Mjølne** eller **Mjolne** (òg kalla *Mjølner*; norrønt *Mjǫllnir*) er hammaren og viktigaste våpenet til Tor i norrøn gudelære. Ifølgje Den yngre Edda ville hammaren alltid nå målet sitt, og slå så hardt brukaren måtte ønskja. Om han vart kasta mot noko, ville han aldri bomma, og heller ikkje flyga så langt at han ikkje ville finna tilbake til eigaren. Mjølne kunne òg bli så liten at han kunne berast inni trøya. Tor brukte hammaren mot jotnar og andre uvesen, som Midgardsormen.

Dvergane smir Mjølne.

Soger
-----

Ifølgje *Skaldskaparmål* i Snorre-Edda lagde dei to dvergane Brokk og Sindre hammaren på oppdrag frå Loke. Ettersom han hadde vedda hovudet sitt på at dei ikkje ville kunne laga like fine ting som Ivaldesønene, prøvde Loke, i flugeham, å hindra dei i arbeidet. Då dei skulle laga hammaren, lukkast han i å få Brokk til å stoppa å blåsa med belgen eit bel, og hammaren fekk dermed eit litt for kort skaft.

*Trymskvida* fortel om korleis hammaren ein gong fall i hendene til jotnane, og Tor og Loke måtte bruka list for å få han attende.

Bruk
----

Runestein ved Stenkvista i Södermanland i Sverige med teikning av Mjølne.
Torshammaren blei brukt som smykke i norrøn tid. Det er særleg funne mange hammaranheng i område med sterk kristen påverknad, som sørlege Noreg, søraustre Sverige og Danmark. Ettersom hammaren kan minna mykje om dei likearma kristuskrossa som var vanlege blant kristne på denne tida, kan ein tenka seg at å bera torshammaren som smykke var ein måte å hevda den gamle trua på. Ein finn også hammaren avbilda på runesteinar frå Danmark og Sør-Sverige, tidvis med innskrifter som ber Tor om å vaka over døde. Igjen kan dette vera eit svar på kristen skikk med å be Gud om vern for dei døde.

I nyare tid har mange nyheidenske åsatruande teke i bruk hammaren som symbol. Ein finn også hammaren i bruk som meir eller mindre symbolsk pynt i fleire andre miljø, til dømes innan tungmetallmusikk, særleg svartmetall og vikingmetall. Elles finn ein Mjølne i kommunevåpenet til Torsås i Kalmar län og i logoen til Bornholm Museum på Bornholm.

Kjelder
-------

* 

* «Mjølner» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Mjolnir» frå Wikipedia på engelsk, den 10. september 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Ellis Davidson, H.R. (1965), *Gods And Myths Of Northern Europe*, ISBN 0140136274
	+ Turville-Petre, E.O.G. (1964), *Myth and Religion of the North: The Religion of Ancient Scandinavia*, London: Weidenfeld and Nicolson
	+ Orchard, Andy (2002), *Norse Myth and Legend*, London: Cassell

Fotnotar

1. ↑  Engelsk Wikiedia oppgav Turville-Petre 1964, s. 83
2. ↑  Engelsk Wikipedia oppgav Ellis Davidson 1965, s. 81
3. ↑  Engelsk Wikipedia oppgav Ellis Davidson 1965, s. 82-83
|  |
| --- |
| ***Come Saturday Morning***  Singel av The Sandpipersfrå albumet *The Sterile Cuckoo* |
|  |
| **Utgjeve** | 1970 |
| **Innspelt** | 1969 |
| **Sjanger** | Pop |
| Låtskrivar(ar) | Fred Karlin, Dory Previn |
|

«**Come Saturday Morning**» er ein popsong med musikk av Fred Karlin og tekst av Dory Previn, gjeven ut i 1970. Han vart først spelt inn av The Sandpipers i filmen *The Sterile Cuckoo* frå 1969 med Liza Minnelli, og vart nominert til Oscarprisen for beste originale song. 

Innspelinga til The Sandpipers nådde 17. plassen på Billboard Hot 100 i 1970, og 8. plass på Billboard's Easy Listening liste, der han låg inne i 24 veker. The Sandpipers gav òg ut songen på albumet deira *Come Saturday Morning* i 1970, og det same gjorde Minnelli i 1969 på albumet hennar *Come Saturday Morning*.

Andre innspelingar:

* Chet Baker (i 1970 på albumet *Blood, Chet and Tears*)
* Tony Bennett (i 1970 på albumet *Tony Bennett's Something*)
* Patti Page (i 1970 for Columbia Records på albumet *Honey Come Back*)
* Scott Walker (i 1972 på albumet *The Moviegoer*)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Come Saturday Morning (song)» frå Wikipedia på engelsk, den 3. mai 2014.*
Operasongarane Darija Olajoš Čizmić (sopran) og Jelena Končar (mezzo) under ei oppføring av *Lucia di Lammermoor* av Gaetano Donizetti.
Ildebrando D’Arcangelo (bassbaryton) som Don Giovanni i *Don Giovanni*
**Operasongar** er ein songar som er trent til å framføra opera.

Stemmene og rollene i ein opera blir delte inn etter stemmetype. Hovudtypane er bass, tenor, alt og sopran, men det finst fleire forskellige stemmetypar innanfor desse gruppene. Stemma til ein operasongar kan også endra seg dramatisk i løpet av karrieren deira.

Blant mannlege songarar skil ein mellom bass (den djupaste), bassbaryton, baryton og tenor med det høgaste registeret. I barokk-operaer nyttar ein også kontratenorar, som er mannlege songarar som syng i falsett og dermed får liknande høgd som ei kvinnestemme.

Songstemmene til kvinner blir delte inn i alt, mezzosopran og sopran. I operasamanheng finst det berre sjeldan eigentlege alt-parti, medan det stort sett alltid er parti til sopranar og ofte også til mezzosopranar.

Operasangarane og rollene (partia) i ein opera blir ofte omtalte med nemningar som:

* Buffotenor, -bass eller -alt – roller i komiske operaer (opera buffa)
* Dramatisk sopran, alt eller tenor – ein songar med ein fyldig, dramatisk klang
* Heltetenor eller -baryton
* Karaktertenor, -baryton eller -bass
* Kavalerbaryton
* Koloratursopran – særs høg sopran som kan utføra koloratur
* Lyrisk sopran eller tenor – ein songar med ein lys klang
* Seriøs bass

### Stemmefag

Gjennom tidene har det utvikla seg ulike «typar» innanfor repertoaret som har nokre fellestrekk, og det har danna grunnlaget for inndelinga. Bruken av «fag» gjer det enklare å finne dei rette songarane til rollene i ei framsyning.

Stemmefaga er:

* Soubrette
* Lyrisk koloratursopran
* Lyrisk sopran
* Dramatisk koloratursopran
* Lyrisk-dramatisk (ungdommeleg) sopran
* Dramatisk sopran
* Svært dramatisk sopran
* Lyrisk mezzo-sopran/spele-alt
* Dramatisk mezzo-sopran
* Dramatisk alt/djup alt
* Lyrisk tenor
* Spille-tenor
* Italiensk tenor
* Ungdommeleg helte-tenor
* Helte-tenor
* Lyrisk bariton
* Kavalier-baryton
* Heltebaryton/høg bass
* Spele-bass
* Bassbaryton
* Seriøs bass/djup bass

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Operasanger» frå Wikipedia på dansk, den 17. februar 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Operasongar**
Fjeldfarehytta er nesten umogleg å sjå berre på nokre hundre meters avstand. Ho kan skimtast som ein grå hyttevegg rett ved vassflata på motsett side av innsjøen.
**Operasjon Fieldfare** er namnet på ein norsk sabotasjeaksjon leidd av fenrik Joachim Rønneberg i Tafjordfjella på Sunnmøre mot slutten av andre verdskrigen. Operasjonen var i regi av dei britiske spesialstyrkene Special Operations Executive (SOE). Målet med aksjonen var å rekognosera og førebu åtak på tyske forsyningslinjer i Romsdalen med Raumabanen. Stuguflåtbrua vart sprengt i januar 1945.

Rønneberg, Straumheim og Aarsæther vart i mars 1944 sloppe i fallskjerm og landa ved Veltdalen, 20 km lengre vest enn planlagt. Dei fann at ut Veltdalen var like gunstig som Tordsvatnet ved Sponga der dei opphavleg hadde planlagt å vera. Dei låg først i telt og deretter i ei hytte som tilhøyrde Tafjord Kraft. Fieldfare-hytta vart snikra saman av kassematerialar frå anlegget til kraftverket i Veltdalen. Dei vitja òg turisthyttene Reindalsseter, Puttbua og Friisbu. Fieldfare-hytta ligg ved ein bratt hammar berre nokon hundre meter frå Veltdalshytta. Vintermånadane var innetemperaturen sjeldan over null gradar. Fieldfare-hytta har Rønneberg vore med å rekonstruera for å gje eit bilete av korleis motstandsmennene budde under krigen.

Dei andre deltakarane var Birger Straumheim og Olav Aarsæther.

Referansar
----------

1. ↑  Årbok for Sunnmøre Historielag 2005 Arkivert 2014-02-05 ved Wayback Machine. Henta 12.2.12.
2. ↑  *Fjellposten*, Medlemsblad for ÅST, nr 1, 2010.
3. ↑  Gunnar Myklebust (2011). *Tungtvannsabotøren*. Oslo: Aschehoug. s. 221-223. ISBN 978-82-03-29306-1.

* *Denne artikkelen bygger på «Operasjon Fieldfare» frå Wikipedia på bokmål, den 20. november 2017.*

Litteratur
----------

* Gunnar Myklebust: *Tungtvasssabotøren*, Aschehoug (2011) ISBN 978-82-03-29306-1

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Fieldfarehytta Arkivert 2015-04-09 ved Wayback Machine. frå nettstaden til Ålesund turistsamskipnad
**Solør** er ein region i Hedmark fylke som femner Brandval sokn i Kongsvinger attåt kommunane Grue, Åsnes og Våler. I gamal tid høyrde dessutan Vinger og Eidskog med. 

Det er godt jordbruksland etter Glåma i Solør, og regionen er av dei største potetdistrikta i landet. Området er elles særmerkt av store skogområde både vestan Glåma og aust mot svenskegrensa, der det er store moreneavsetnader og gruslægje. Her er det gode høve til friluftsliv, jakt og fiske. Det er aktivt fiske etter røyr i sjøen Skasen om vinteren. Våtmarkene ved Glåma og sideelvane er gode klekkjeområde for mygg, særleg rundt tettstaden Flisa.

Namnet
------

Lokal nedervd uttala er [²sɔːɽer], i grannebygdene [²søːɽi]. I dag er leseuttala [²suːɽør] vanleg. Namnet kjem av gamalnorsk *Soløyjar* eller *Soleyjar*, der førelekken *sol* vel tyder ‘søyla’, ‘søla’, og *øyjar* er fleirtal av *øy* i tydinga ‘land ved vatn’; heile namnet peikar då på dei fløymde flatene etter Glåma.

Ein person frå Solør vert kalla ein *solung*. Same namnet vert nytta om målføret.

Soga
----

Etter Ynglingesoga var det Solve gamle som bygde i Solør fyrst. Arkeologiske funn tyder på busetnad i Solør i sein jarnalder og vikingtid, særleg i Grue og Hof. Hof var hovstad i vikingtida. Barnebarnsbarnet til Solve gamle, Halvdan Gulltann, gifte bort dotter si (Solveig eller Solva) til Olav Tretelgja frå Vermland. Soleis kom Ynglingeætta til Noreg, framleis etter Snorre. Son til Olav og Solva het Halvdan Kvitbein. Han voks opp hjå morfar sin i Solør og vart ein mektig konge som la under seg mykje av Hedmarken, Toten, Hadeland og Vestfold. Halvdan Kvitbein var ættefar til Halvdan Svarte.

Solør vart stundom rekna under Raumarike.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Solør» frå Wikipedia på bokmål, den 21. desember 2012.*

1. ↑  Red. Jørn Sandnes og Ola Stemshaug (1997, 3. opplag 2007) *Norsk Stadnamnleksikon* (4. utgåve) Det Norske Samlaget ISBN 978-82-521-4905-0
**Operasjon Phoenix** var eit program utarbeidd av CIA under Vietnamkrigen. Programmet skulle identifisere og «nøytralisere» sivile som støtta FNL («Viet Cong»), og metodane for denne «nøytraliseringa» var infiltrasjon, arrestasjonar, terrorisme og drap. Programmet var aktivt mellom 1967 og 1972, og liknande tiltak fanst både før og etter den tida.

Mellom 1968 og 1972 vart 81 740 medlemer av FNL «nøytraliserte», av dei vart 26 369 drepne. Phoenix-programmet har vorte sett på som ein drapskampanje og kritisert som eit døme på menneskerettsbrot.

Løytnant Vincent Okamoto, ein dekorert amerikansk veteran frå Vietnamkrigen, har sagt dette om korleis dei kunne gå fram: «Problemet var å finne dei som stod på svartelista. Den vanlege prosedyren var å gå inn i ein landsby og berre gripe ein eller annan og seie: - Kor er Nguyen eit eller anna? Ofte var folk så redde at dei kunne seie kva som helst. Da ville eit Phoenix-team ta informanten, sette ein sekk på hovudet hans, klippe ut to hol så han kunne sjå, sette eit reip rundt halsen hans som ei lang hundelenke, og så få han til å gå gjennom landsbyen og gi signal når vi kom til Nguyen sitt hus. Om natta ville så Phoenix kome tilbake, banke på og skyte den som opna døra. For dei var det ein kommunist som opna, same kven det var, også om det var familiemedlemer. Nokre gonger kom dei tilbake til leiren med avskorne øyre for å prove at dei hadde drepe folk.»

**Kjelde:**
**Tredje Doctor Who** var spela av Jon Pertwee som hadde rolla som Doctor Who frå 1970 til 1974. Denne doktoren var den første som vart send i fargefjernsyn.

### Historie

Andre Doctor Who vart tvinga til regenerering og eksil frå Gallifrey etter ei rekkje brot på direktiva til tidshovdingane. Tredje Doktor vart funnen utanfor Tardisen av folk frå UNIT som berga han inn, og han var i teneste for dei så lenge Tardisen ikkje virka. Med tida vart bannet hans løyst, og han kunne reise att. I 1974 laut han redde menneska (og ein annan planet) frå ein kongroklan med vonde siktemål, men krystallinsk stråling tærde på han slik at han braut saman då han kom att. Han døydde og vart regenerert som Fjerde Doktor Who.

### Framtoning

Denne doktoren synte seg som noko av ein aristokrat, gjekk gjerne med fløyelsdress og rysjeklut i halsen. Jon Pertwee var noko gråsprengd, og vart med tida heilt kvit i håret, noko som understreka det aristokratiske ved han. I eit møte med Første Doktor Who vart han feidd av med replikken: "Så dette er dei som tok over etter meg: ein dandy og ein klovn!" (klovnen var Andre Doktor Who).
Doktoren var open, danna og noko høgferdig, men fekk eit godt forhold til felagane sine. Siste forteljinga han var med i påpeikte at det var høgmotet som tok livet av han. Doktoren var oppteken av tekniske nyvinningar, og køyrde gjerne rundt i ein gul bil han kalla Bessie.

### Felagar

det militære personellet på Unit var mykje med i desse åra, spesielt Brigadier Lethbridge-Stuart og sersjanten Benton. Elles hadde doktoren selskap av labassistenten Liz Shaw, og ungjenta Josephine Grant. Etter at Jo gifta seg, vart ho avløyst av Sarah Jane Smith. Ho gjekk i arv til Fjerde Doctor Who.
**Frikyrkjer** er protestantiske kyrkjesamfunn som er uavhengige av statsmakta, i motsetnad til Den norske kyrkja, som er ei statskyrkje.

Dei første frikyrkjene vart grunnlagde på slutten av 1500-talet, i sluttfasen av reformasjonen. Med Bibelen og Den heilage ande som autoritetar som stod over pavemakta, opna reformasjonen for etablering av ei rad kyrkjesamfunn. Religionsfridomen var likevel avgrensa i dei fleste landa som var omfatta av reformasjonen. Medlemmer av frikyrkjene valde derfor ofte å utvandre til Amerika.

I Noreg vart det lovleg å organisere frikyrkjer då Dissentarlova vart vedteken i 1845, og Venesamfunnet (Kvekarane) vart godkjent som eit frittståande kristent kyrkjesamfunn. I 1877 vart Den Evangelisk Lutherske Frikirke (ofte kalla frikyrkja) etablert som ein reaksjon på statens innblanding i norsk kyrkjeliv. I Noreg får frikyrkjer no økonomisk stønad frå stat og kommune, på line med Den norske kyrkja.

Andre frikyrkjer i Noreg er 

* Det Norske Baptistsamfunn
* Pinserørsla
* Metodistkyrkja
* Guds Menighet, Vegårshei
* Frelsesarmeen
* Det Norske Misjonsforbund
* De Frie Evangeliske Forsamlingar i Noreg
* Oslo Kristne Senter
* Sjuendedags Adventistsamfunnet
* Det Evangelisk-Lutherske Kirkesamfunn

Dei fleste frikyrkjene er medlem i Norges Kristne Råd.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* HDS

 |