recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Vestre tunnelmunningen frå Pilestredet
Austre tunnelmunningen under Arne Garborgs plass. Hammersborggata opp i ljoset til kryss med Akersgata til høgre
Hammersborggata under brua over Grubbegata og «lokket» over munningen av Hammerborgtunnelen framfor Deichmanske bibliotek, den grøne bygningen til høgre for «lokket». Trefoldighetskirken og ein part av nordre fløya av Y-blokka i Regjeringskvartalet i bakgrunnen, hovudbrannstasjonen i Oslo til venstre i forgrunnen. Fotografi frå 2014.
**Hammerborgtunnelen** er ein 220 meter lang aust-vestgåande tunnel i to løp i gatesystemet Ring 1 i Oslo, mellom dei delane av Pilestredet i vest og Hammersborggata i aust som høyrer til Ring 1.

Tunnelen vart bygd i open byggjegrop, og vart opna for trafikk i januar 1990. Han går under eit område med fleire kontorblokker, og under Akersgata, og har den austre munningen liggjande under det «lokket» som utgjer Arne Garborgs plass i Regjeringskvartalet framfor Deichmanske bibliotek. Frå det austgåande løpet i tunnelen er det samband til eit stort parkeringshus i fleire høgder under gateplanet.

Tunnelen har namn etter stroket Hammersborg, som ligg nord for den austre tunnelmunningen.

Kjelder
-------

* Oslo byleksikon, femte utgåva, side 230. Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 978-82-573-1760-7
**Joseph Denis Irwin** (fødd 31. oktober 1965) er ein irsk tidlegare fotballspelar frå Cork. Han var sideback på Manchester United i tida 1990-2002, og var mellom anna med om å vinne meisterligaen, cupvinnarcupen og sju ligameisterskap.

### Klubbspel

Irwin spelte på Leeds United i 2. divisjon frå 1983 til -86. Sommaren 1986 fekk han fritt leide til divisjonskollega Oldham, der han i fire år hadde fast plass i fyrsteellevaren. Våren 1990 bidrog han til at klubben tok seg til semifinalane i FA-cupen for fyrste gong på 77 år. Eit par seinare veker tapte Irwin og Oldham ligacupfinalen med 0-1 mot Nottingham Forest.

Etter sesongslutt i mai 1990 vart Irwin overført til Manchester United mot £625 000. Dei neste 10-11 sesongane var han eit klart fyrsteval på venstrebacken til United, spelte også på høgrebacken. Gjennom tolv år med Manchester United var han med om å vinne cupvinnarcupen, ligacupen, sju ligameisterskap og tre FA-pokalar. I mai 1999, etter å ha avslutta ligaen som meister, måtte Irwin stå over finalen i FA-cupen, etter han vart utvist i semifinalen. Derimot var han plass ei veke etterpå, då Manchester United vann meisterligafinalen mot Bayern München på Camp Nou i Barcelona. Irwin spelte 368 ligakampar for United og skåra 22 mål. 

Sommaren 2002 gjekk turen til Wolverhampton. Etter to år la han opp våren 2004, 38 år gamal.

### Landslagsspel

Irwin spelte 56 landskampar for Irland i tida frå september 1990 til november 1999. Han skåra fire landslagsmål, to av dei på straffespark. Under VM i fotball 1994 var han med i dei to fyrste kampane til Irland.

### Merittar

* Vinnar av meisterligaen: 1999 med Manchester United
* Vinnar av cupvinnarcupen: 1991 med Manchester United
* Engelsk ligameister: 1993, 1994, 1996, 1997, 1999, 2000, 2001 (7) med Manchester United
* Vinnar av FA-cupen: 1994, 1996 og 1999 med Manchester United
* Vinnar av ligacupen: 1991 med Manchester United

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Denis Irwin» frå Wikipedia på engelsk, den 5. mars 2019.*

* eu-football

| * v
* d
* e
Republikken Irland sitt landslag – VM i fotball 1994 |
| --- |
| 
* 1 Bonner
* 2 Irwin
* 3 Phelan
* 4 Moran
* 5 McGrath
* 6 Keane
* 7 Townsend (kaptein)
* 8 Houghton
* 9 Aldridge
* 10 Sheridan
* 11 Staunton
* 12 G. Kelly
* 13 Kernaghan
* 14 Babb
* 15 Coyne
* 16 Cascarino
* 17 McGoldrick
* 18 Whelan
* 19 McLoughlin
* 20 D. Kelly
* 21 McAteer
* 22 A. Kelly
* Landslagstrenar: Charlton

 | Det irske flagget |
|  |
**Andreas Erlandsen** (5. oktober 1802–12. august 1860) var ein norsk prest og personalhistorikar frå Trondheim.

Erlandsen var fødd utanfor ekteskap, og vart adoptert av ein kjøpmann i Trondheim. Han gjekk eit år på vaisenhuset, og byrja i 1812 på realskulen. To år etter tok han til på Trondheim katedralskole. I 1823 vart han dimittert frå katedralskulen og reiste til Universitetet i Kristiania, der han i 1824 tok andreeksamen og i 1826 vart cand.theol.

Etter nokre nokre månader som privatlærar og lærar ved garnisonsskulen i Trondheim, fekk Erlandsen i desember 1826 stillinga som residerande kapellan til Stod i Nord-Trøndelag. Han var så sokneprest 1830-37 i Åfjord. Frå 1837 hadde han same stilling i Sparbu i Nord-Trøndelag, heilt til han døydde av eit hjarteattakk i 1860.

I 1834 fekk Erlandsen ta over eldre oppteikningar om presteskapet i det nordafjelske Noreg. Det gjaldt to oversikter, den ein samlinga frå 1780-åra var etter prost Tønder på Sunnmøre, medan den andre var samla over ein førtiårs-periode fram til 1830 av prost Bull på Nordmøre. For andre delar av stiftet samla Erlandsen sjølv inn mykje tilfang. I tida frå 1844 til 1855 gav han så ut ei samling hefte «Biographiske Efterretninger om Geistligheden i Trondhjems Stift», eit verk på til saman 518 sider. I 1857 kom han også med 209 sider «Biographiske Efterretninger om Geistligheden i Tromsø Stift».

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. IV. bandet. 1953
* WikiStrinda

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
**Luca Giordano**, kalla **Fa Presto**, (18. oktober 1632–12. januar 1705) var ein italiensk barokkmålar og raderar av den napolitanske skulen. Han var både fødd og døydde i Napoli.

Liv og gjerning
---------------

Giordano var son til ein målar. Tidleg kom han i José de Ribera sin verkstad i heimbyen og arbeidde der i ni år, til sist kunne han på fullkome vis herme den naturalistiske stilen til meisteren sin. Han forlet då heimen og reiste til Roma. Der byrja han i lære hos Pietro da Cortona, ein målar som var den rake motsetninga til Ribera.

Snart hadde han fullt ut tileigna seg den nye måten å måle på, med akademisk strek og milde, glade fargar. Dermed fekk han æra av å assistere meisteren sin med dei oppdrag denne hadde. Faren let han i tre år halde fram studiane hos Pietro da Cortona, men deretter tok han han med seg til Parma og Bologna.

*Draumen til Salomo*, 1693
Alle stadene let faren sonen kopiere måleria til ulike meistrar, så til sist forsvann kvart eit drag av det personleg særmerkte i Luca Giordano sine bilete. «Fa presto!«» (=skund deg), sa faren; og denne utsegna gjekk over til å verte det ståande tilnamnet som Luca Giordano vart kjend under i kunsthistoria.

Giordano var ein eklektikar som søkte å sameine ideell stil med naturalisme, og som visste å gjengi kva stil det måtte vere. Gjennom den uvanleg kjappe arbeidsmåten sin, utvikla han seg til ein snøggmålar som sløste med form, praktfull koloritt og grenselaus fantasi. Eitt døme på denne heilt sjeldne snøggleiken er det store måleriet *Francisco Xavier døyper japanar*, som han laga for jesuittane i Napoli. Denne rike komposisjonen utførte han på to dagar utan føregåande utkast.

Mellom dei beste arbeida hans høyrer takmåleri i San Martino i Napoli, og ein grasiøs Galatea i 'Palazzo Pitti'. Dessutan fylte han veldige veggflater med komposisjonar, der han inn i mellom lukkast med det meir flyktige dekorasjonsmåleriet. Men ofte, under strevet etter det formfulle og ideale uttrykket, råka han brått inn i krass naturalisme.

Hans bilete og veggmåleri er nærast tallause både i og utanfor i Italia. Truleg laga han om kring 5 000 oljemåleri. Særleg i Spania finst mange av arbeida hans. Dit vart han kalla i 1692 av Karl II og vart handsama som ein fyrste, med livsmidlar og heidersteikn. Han dekorerte både tak og veggar i Escorial med fargane sine.

Etter kongen var død i 1702 vende Giordano tilbake til Italia, der han med same iver måla til han døydde i 1705.

Måleri
------

* Erkeengelen Mikael*Erkeengelen Mikael*
* Skapinga av mennesket, 1684-86*Skapinga av mennesket*, 1684-86
* Mars, Venus og  Hefaistos*Mars, Venus og  Hefaistos*
* San Gennaro*San Gennaro*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Luca Giordano» frå Wikipedia på svensk, den 25. april 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Kystverket** er ein norsk statleg etat under Fiskeri- og kystdepartementet. Kystverket har eit operativt ansvar for kystforvalting, sjøtryggleik og samferdsle på sjøen langs kysten av Noreg. Kystverket er organisert med eit hovudkontor i Ålesund (**Kystdirektoratet**), fem kystdistrikt med distriktskontor i Arendal, Haugesund, Ålesund, Kabelvåg og Honningsvåg og ei beredskapsavdeling i Horten. 

Kystverket har 12 større fartøy som vert nytta til nybygging, vedlikehald og drift av fyrstasjonar, lykter, lanterner og merke langs kysten. Kystverket har ansvaret for lostenesta og Trafikksentralar.

Kystdirektoratet vart til i 1974 då Fyr- og merkevesenet, Losvesenet, og Hamnedirektoratet blei slått saman. I 1981 blei verksemda omforma til Kystverket, med Kystdirektoratet som hovudkontor. Frå 2007 har heile verksemda hatt namnet Kystverket.

I 2008 vart Kystverkmusea, etatsmuseet til Kystverket, formelt danna.

Kjelder
-------

1. ↑  *Korleis Kystverket vart Kystverket*, arkivert frå originalen 30. januar 2018, henta 25. januar 2018
2. ↑  *Kystverket si leiargruppe*, arkivert frå originalen 5. april 2012, henta 25. januar 2018
3. ↑  Talet på tilsette i følge Norsk samfunnsvitenskapelig datatjenestes forvaltningsdatabase
4. ↑  *Kystverket Rederi*, arkivert frå originalen 10. juni 2015, henta 25. januar 2018
5. ↑  *Organisering*, arkivert frå originalen 21. desember 2011, henta 25. januar 2018
6. ↑  *www.kystverket.no*, arkivert frå originalen 27. september 2007, henta 25. februar 2007

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Nettstaden til Kystverkmusea
* Kystverkmusea
**Lucienne Schmith-Couttet** (27. november 1926–4. oktober 2022) var ein fransk skirennar, fødd i Chamonix. Ho vart verdsmeister i storslalåm i 1954.

Karriere
--------

Schmith vart i 1946 og 1948 fransk meister i slalåm. I 1948 deltok ho i dei olympiske vinterleikane i St. Moritz og vart som best nummer ti i utfor. Året etter vann ho både utfor, slalåm og dermed også kombinasjonen ved Harriman Cups i USA-amerikanske Sun Valley. Same sesongen vart ho kanadisk meister i slalåm og i kombinasjon. Ved dei såkalla SDS-renna i Grindelwald fekk ho i åra 1949-54 fem pallplasseringar, mellom dei kombinasjonssigeren i 1954.

Ved verdsmeisterskapen 1950 i Aspen i USA vann Schmith-Couttet bronsemedaljen i storslalåm. Fire år seinare vart ho den fyrste franske kvinna som vann gullmedaljen i eit alpint verdsmeisterskap. Under VM i alpine greiner 1954 i svenske Åre vart ho verdsmeister i storslalåm og ho tok bronsemedaljen både i utfor og i kombinasjonen.

Ho var gift med den franske skirennenaren James Couttet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lucienne Schmith» frå Wikipedia på tysk, den 6. desember 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lucienne Schmith-Couttet i fis-ski.com
* Lucienne Schmith-Couttet i olympedia.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
Ein Carnot-syklus skildra på eit trykk-volum-diagram for å skildra arbeidet som er gjort.
**Carnot-syklus** er ein idealisert prosess innan termodynamikken der ein varmekraftmaskin, ein Carnot-maskin, utfører arbeid ved å ta opp varme i eit reservoar ved ein temperatur T1 og avgje varme til eit reservoar med ein lågare temperatur T2. Maskinen er tenkt å bestå av ein lukka sylinder med eit bevegeleg stempel og ei gassmengd innstengd i sylinderen. 

Krinsprosessen vart skildra av og kalla opp etter Nicolas Léonard Sadi Carnot i 1824 og utvida av Benoit Paul Émile Clapeyron i 1830- og 1840-åra. Det kan visast at dette er den mest effektive krinsprosessen for å omforme ei mengd varmeenergi til arbeid, og motsett. 

Alle termodynamiske system har ein særskild termodynamisk tilstand. Når eit system går gjennom ei rekkje tilstandar og til slutt endar opp i utgangstilstanden, seier ein at det har skjedd ein termodynamisk syklus. I prosessen med å gjennom denne syklusen kan systemet utføre arbeid på omgjevnadane, og slik fungere som ein varmekraftmaskin. Eit system som går gjennom ein Carnot-syklus vert kalla ein Carno-maskin. Ein perfekt maskin av dette slaget er derimot berre teoretisk og kan ikkje lagast i praksis.

Kjelder
-------

* Carnots kretsprosess. (15.03.2012) I *Store norske leksikon*. Henta frå:

* *Denne artikkelen bygger på «Carnot cycle» frå Wikipedia på engelsk, den 15. juli 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hyperphysics om Carnot-syklus.
* Interaktivt Japva-program som syner korleis ein Carnot-maskin fungerer.
**Káren Elle Johansdatter Gaup** (fødd 19. desember 1958 i Mierojávri i Kautokeino i Finnmark) er ein norsk samisk etnolog og kulturhistorikar med samisk språk og kultur som spesialområde.

Liv og virke
------------

Gaup vaks opp i ein reindriftfamilie og utdanna seg ved Universitetet i Oslo med ein eksamen 2003 i økonomi, administrasjon/offentleg forvalting, samiske språk og etnologi.

Frå 2014 har Gaup vore tilsett ved Norsk Folkemuseum i Oslo som prosjektleiar for Bååstede - tilbakeføring av samisk kulturarv. Før det var ho i perioden september 2007 til februar 2014 direktør for RiddoDuottarMuseat i Karasjok. Frå 2003 til 2007 var ho forskar ved Nordisk samisk institutt i Kautokeino med ansvar for feltet «tradisjonell kunnskap og landskap».

Kjelder
-------

1. ↑  «Káren Elle Gaup - Norsk Folkemuseum», *norskfolkemuseum.no* (på norsk), henta 1. mars 2023
2. ↑  «KONSERVATOR Leif Pareli for urfolks- og minoritetssaker hos Norsk Folkemuseum og prosjektleder Káren Elle Gaup har ledet prosessen fra Oslo og Finnmark. Foto: Alf Ove Hansen.», *Museumsnytt* (på norsk bokmål), henta 1. mars 2023

* *Denne artikkelen bygger på «Káren Elle Gaup» frå Wikipedia på bokmål, den 1. mars 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* GND

 |
Koordinatar: 33°49′31″N 35°44′0″E﻿

**Hammana** er ein by i Libanon, kring 26 km aust for Beirut og ein del av Stor-Beirut. Hammana ligg 1200 meter over havet. Han ligg i Libanonfjella guvernement i distriktet Baabda. Hammana grensar til byane Falougha, Shbaniye, Khraybe, Bmariam, Khalwet og Mdeirej.

Hammana har fleire vasskjelder. Sohat kjeldevatn (no eigd av Nestlé) ligg i nærleiken. Eviggrøne tre som furu, gran og somme sedertre finst overalt i byen. 

Hammana har eit mangfaldig religiøse samfunn med maronittar, gresk-ortodokse, gresk-katolikkar og drusarar. Det er ein populær feriestad for mange libanesisk og ikkje-libanesisk turistar.

Ordet «Hammana» kan ha kome frå namnet på den fønikiske solguden Hammon eller Hamman. Desse to namna kjem frå ordet «Hama» som tyder varme frå sola. 

Den franske diktaren Alphonse De Lamartine vitja Libanon og Hammana på 1800-talet. Han skildra byen og den omliggande frodige dalen i hans *Voyages en Orient* (1835) som «ein av dei vakraste prospekta som nokon gong er presentert for menneskeauga for å skode på Guds verk».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hammana» frå Wikipedia på engelsk, den 20. august 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

| * v
* d
* e
Flag of Lebanon Baabda distrikt, Libanonfjella guvernement |
| --- |
| Administrasjonsstad | **Baabda** |  |
| Byar og landsbyar | Chiyah**·** Falougha**·** Hammana**·** Hazmiyeh **·** Kfarshima**·** Qarnayel**·** Ras el Matn**·** Yarze |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Jonas Lie** (29. april 1880–18. januar 1940) var ein norsk-amerikansk målar. Han er særleg kjend for fargerike måleri av New England-kysten og byprospekt i New York City.

*Path of Gold* (*Gullsti*), 1914
*The Old Ships Draw to Home Again* (*Dei gamle skutene dreg heimatt*), ca 1920
Jonas Lie vart fødd i Moss i Østfold. Far hans døydde i 1892. Etter eit eit mellombels opphald i Paris hos tanta Thomasine Lie og ektemaken, forfattaren Jonas Lie, flytta han året etter til den amerikanske mor si i New York City.

Mellom 1901 og minneutstillinga i 1940 vart Lie sine verk utstilt i det ganske USA. I 1905 viste Lie fram 34 bilete i Brooklyn Museum of Art og i åra fram til 1938 Lie hadde han 57 separatutstillingar, med vekslande frå 12 til 45 måleri. Han deltok i viktige årlege og to-årlege utstillingar på National Academy of Design, Pennsylvania Academy of the Fine Arts, Art Institute of Chicago og Corcoran Gallery of Art i Washington DC, så vel som i dei fleste verdsutstillingane.

Jonas Lie skildra ofte hav, kanalar og båtar i dramatiske omgjevnader og i kraftige fargetonar. Han vart kjend for sine fargerike impresjonistiske scener av hamner og fyr, måla gjennom dei mange somrane han heldt til på kysten av New England eller Canada.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jonas Lie (painter)» frå Wikipedia på engelsk, den 1. mai 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Luca Marenzio** (fødd 1553 i Coccaglio, nær Brescia i Italia, død 22. august 1599 i Roma) var ein italiensk komponist som levde seint i renessansen. Han var ein av dei mest kjende madrigalkomponistane.

Liv
---

Marenzio kan ha vore fødd i 1553. Ein trur dette fordi faren ein gong skreiv ned alderen på sonen. 

Han vekk den første utdanninga si i Brescia, truleg i Mantua. Han flytte så til Roma, derh an arbeidde som songar for kardinal Cristoforo Madruzzo. Etter at kardinalen døydde, arbeidde han i hoffet til kardinal Luigi d'Este. Her byrja han å verte kjend som komponist, og ved 1581 hadde musikken hans vorte særs populær. Bøkene hans med madrigalar vart ofte trykte opp att, og madrigalane hans var ofte å finne i publiserte samlingar. 

I 1587 flytta han til Firenze, der han arbeidde for Ferdinando I de' Medici i to år, før han vendte attende til Roma. Bortsett frå ei reise til Polen i 1596-1597, vart han verande her resten av livet. I Polen arbeidde han for Sigismund III Vasa i Warszawa. Det ser ut til at reisa hans til Polen gjekk hardt ut over helsa hans og han døydde i Roma i 1599, kort tid etter han kom attende.

Musikk
------

Marenzio skreiv noko religiøs musikk, motettar og madrigalar baserte på religiøse tekstar. Dei mest kjende musikken hans bestod av verdslege madrigalar. Dei vart skriven over ein periode på tjue år og finst i mange stilar. 

Marenzio publiserte minst femten musikksamlingar, hovudsakleg madrigalar, men òg *canzonettaer* og *villanellaer*. Desse liknar madrigalar, men er veldig lette i stilen. Somme av dei seinare verka hans er særs kromatiske: dei nyttar harmoni på ein måte som var uvanleg på denne tida. Han lagde ofte musikk som passa meininga til teksten. Dette vert kalla ordmåling.

Påverknad
---------

Musikken til Marenzio påverka mange komponistar i Italia, samt resten av Europa. Fleire av madrigalane hans fanst i *Musica transalpina*, ei madrigalsamling frå 1588 av Nicholas Yonge i England.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Luca Marenzio» frå Wikipedia på engelsk, den 5. april 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ «Luca Marenzio», i *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, ed. Stanley Sadie. 20 vol. London, Macmillan Publishers Ltd. 1980. ISBN 1-56159-174-2


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Målebånd
**Målebånd** er ein vanleg reiskap for måling av lengder utover lengda på ein tommestokk eller linjal. Måleband finst vanlegvis i kapsel med ei strekkfjør, slik at det automatisk blir inn att trekt etter bruk. Litt avanserte utgåver har ein låseknast slik at ein kan stille inn ei lengd og forflytte målet til eit nytt arbeidsstykke utan å måtte gjere målinga om att. Lengd frå 1 til 5 meter er vanlegast. Dei minste går lett inn i ei bukselomme, medan dei større har klype til belte eller liknande. Bandet er påtrykt mål i centimeter, og ofte òg tommer. Kapselen vernar bandet mot unødig slitasje, til dømes i ei verktøykasse og gjer transport enkelt.

Eit måleband for sydamer og skreddarar var vanlegvis ein uelastisk strimmel av belagd tekstil, ca 1 cm breitt og påtrykket delelinjer for millimeter og større strekar med tal for centimeter. Standard lengd er 150 cm. Desse vart oppbevart samanrulla. Fordelen med måleband framfor stive målestokkar, låg i at bandet kunne følgje kurver på ein betre måte. Dermed kunne mål som skulderbredde og blusehøgde blir teke frå målepunkt til målepunkt, sjølv om stoffet skulle trekkjast inn og leggjast ut undervegs.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Måleband» frå Wikipedia på bokmål, den 9. april 2012.*
**Einar Bruno Larsen** (17. november 1939–27. juli 2021) var ein norsk fotball- og ishockeyspelar frå Oslo. Både i fotball og ishockey spelte han i løparrekka.

Karriere
--------

### Ishockey

Larsen spelte på Vålerengen sitt ishockeylag i periodane 1959-67 og 1972-75. Han vart noregsmeister sju gongar og seriemeister seks år i rad. I 1963 vart Larsen tildelt gullpucken som årets spelar. Han deltok i 60 VM- og OL-kampar i ishockey, mellom anna under Vinter-OL 1964 i Innsbruck.

### Fotball

Larsen debuterte i 1957. Våren 1961 kneip Vålerengen andreplassen i avdeling A av Hovudserien. I bronsefinalen slo laget byrival Lyn 6–4. Høgdepunktet på fotballbana kom då Vålerengen i 1965 gjekk til topps i 1. divisjon, klubbens fyrste store triumf på fotballbana. Med 10 nettkjenningar vart Larsen toppskårar for meisterlaget, som mellom andre bestod av Leif Eriksen, Nils Arne Eggen og Arild Mathisen. Han slutta med fotball då Vålerengen i 1968 enda på sisteplassen i 1. divisjon.

Larsen spelte 3 landskampar for Noreg. Etter 2–1 over Island på Ullevål stadion i ein kvalifiseringskamp til Sommar-OL 1960 den 21. august 1959, vart det i mai 1960 tap mot Danmark i København. Den 1. juli 1964 vart han, på Brann stadion i Bergen, matchvinnar då Noreg vann med 3 mål mot Sveits sine 2.

### Merittar

#### Ishockey

* Noregsmeister: 1960, 1962, 1963, 1965, 1966, 1967 og 1971 med Vålerengen IF
* Seriemeister: 1962, 1963, 1964, 1965, 1966, 1967 med Vålerengen IF

#### Fotball

* Seriemeister: 1965 med Vålerengen IF

Kjelder
-------

* eu-football

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
Skøyter og båtar var viktige for kommunikasjonen i kyst-Noreg. (Kystsogevekene 2008)
**Kystkultur** er eit samleomgrep for det som særpregar livet langs kysten. I Noreg vert omgrepet brukt og oppfatta på fleire ulike måtar: Ofte er det tenkt mest på livet og aktivitetane i tida før utjamninga av livsvilkåra skaut fart for alvor etter krigen. I ein del samanhengar kjem det fram meiningar om at kystkultur er det som skjer på kysten *no*, medan kystkulturen i fortida er historie og folkeminne.

### Kystkultur i Noreg

Fyrst i relativt ny tid er det semje om at livet langs kysten ikkje var likt livet innover i fjordane og innlandet elles. Allereie her er det uklårt kva som eigentleg er oppfatta som «kystkultur», då mange meiner at mykje av det som tidlegare føregjekk inne i fjordane, var kystkultur.

Det er no i gang innsamling av gjenstandar, arbeidsmetodebeskildringar, forteljingar og anna, hovudsakleg av historisk art, som skal syne kva kystkulturen i fortida besto i. Kulturarrangement som Kystsogevekene og opprettinga av lokale museum i skjergardskommunar er ein del av dette.

Mykje arbeid blir også lagt ned i å ta vare på og restaurere båtar, bygningar, kulturlandskap, husdyrrasar og bruksgjenstandar samt føre kunnskap vidare ved å gje opplæring i gamalt handverk til nye generasjonar.

Fiskeri- og kystdepartementet har ei ordning med finansielle midlar til kystkultur sidan 2003. I 2011 vart det løyvd 9,25 millionar kroner.

Organisasjonen Forbundet KYSTEN, med over 10 000 medlemmar, gjer mykje for å taka vare på gammal og ny kystkultur.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Kystverket
* Forbundet KYSTEN si heimeside
*For det å måla eigenskapane til noko, sjå målevitskap.* 
Grønmåling runne ut i grusen frå eit målingspann. Foto: Nee

**Måling** er ei generell nemning på fleire typar flytande produkt som vert nytta til å legge pigment på overflater. Måling består av *bindemiddel, tynningsmiddel, fargestoff* (pigment) og ymse tilsetningar.

Den viktigaste komponenten er bindemiddelet, som både skal binda målinga til underlaget, og binda saman pigmenta i målinga. Bindemiddelet er tørt eller tjuktflytande, og er difor tynna ut med ei væske som fordampar når målinga er smurd utover. Eigenskapane til bindemiddelet og tynningsvæska avgjer kva slags måling det er.

### Oljemåling

I gamle dagar vart oljemåling laga med linolje, men i dag nyttar ein alkyd. Tynningsmiddelet er white spirit, som i til dømes husmåling utgjer frå 20 til 60 (men vanlegvis mellom 30 og 40) prosent av målinga. Tynningsmiddelet fordampar raskt, og deretter reagerer alkydet kjemisk med oksygen frå lufta og blir tørt. For at denne prosessen skal gå raskare, tilset ein alltid ein katalysator som er ei metallsambinding av kobolt og zirkonium.

Bindemiddelet i moderne husmåling kan i tillegg ha innreagert ei silikonsambinding for å gjera målinga meir haldbar.

### Vassbasert måling

Den vanlegaste *vasstynna* målinga er akrylmåling. I motsetnad til oljemåling, som herdar gjennom oksidering, er vassbasert måling tørr så snart vatnet har fordampa. Under fordaminga smeltar akrylmolekyla saman gjennom sintring og dannar ein film som er svært sterk. Difor er vassbasert akrylmåling meir brukt til utandørs måling enn oljebasert måling.

Akryl har lita evne til å trengja inn i underlag som tre, og difor trengst det gjerne grunning før sjølve målinga blir påført.

Bruksområde
-----------

Måling er særs utbreidd, og ei eller anna form for måling vert nytta på dei fleste objekta vi har rundt oss i kvardagen: 

* Tremåling
* Kunstmåling
* Vegmerking

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NDL

 |
**Einar Gram Borch** (14. september 1870–1952) var ein norsk godseigar og politikar, fødd i Stavanger og busett på Jevnaker. I mellomkrigstida representerte han Bondepartiet på Stortinget i tre valperiodar.

Far hans var overlærar i Stavanger. Sjølv tok Einar Borch examen artium ved Kongsgård skole i Stavanger i 1887 og examen philosophicum i 1888. Deretter var han elev ved Jønsberg landbruksskule i Oppland. I 1890-åra tok Borch over styringa med slektsgarden Mo i Jevnaker, ein storgard med tilhøyrande skogeigedomar.

Han var ordførar i Jevnaker herad 1902-07, og seinare medlem i sentralstyret til partiet Høgre. Kort tid etter danninga av Bondepartiet i 1920 melde Borch overgang frå Høgre, og sat i hovudstyret 1925–27 og 1938–47. Han var stortingsrepresentant frå Oppland og for Bondepartiet 1922-27 og 1937-45. Åra 1922-27 var han medlem i Jarnbanekomitéen, frå 1937 i Finans- og tollkomitéen. Valbolken 1925-27 var han visepresident i Stortinget.

Borch var 1925-27 med i hovudstyret til Bondepartiet, og på ny frå 1938 til 1947. Då statsministeren i Bondeparti-regjeringa, Peder Kolstad, døydde våren 1932, ynskte sterke krefter i partileiinga at den konservative Borch skulle ta over. Men den parlamentariske leiaren i Bondepartiet, Jens Hundseid, utmanøvrerte resten av partileiinga og tok sjølv over som leiar av regjeringa.

I åra 1922-34 var Borch preses i Selskabet for Norges Vel.

Kjelder
-------

* Biografisk informasjon om Einar Borch NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
|  |
| --- |
| Linjer i London Underground |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|   | Bakerloo |
|   | Central |
|   | Circle |
|   | District |
|   | Hammersmith & City |
|   | Jubilee |
|   | Metropolitan |
|   | Northern |
|   | Piccadilly |
|   | Victoria |
|   | Waterloo & City |
|   |
|   | Docklands Light Railway |
|   | London Overground |

 |

**Hammersmith & City-linja** er ei linje i London Underground. Ho var ein del av Metropolitan-linja inntil 1988, då ho vart skilt ut som ei sjølvstendig linje. Hammersmith & City er markert med rosa farge på undergrunnskartet. 

I dei siste åra før 1988 blei ho i aukande grad administrert som ei eiga linje. Seksjonar som ikkje vart brukt av resten av Metropolitan-linja var ikkje markert på kartet, noko som skapte vanskar for passasjerane. Dette gjaldt strekninga frå Hammersmith til Baker Street, og frå Liverpool Street til Barking. Det vart avgjort å skilje linja ut for å gjere det meir oversiktleg for passasjerane. 

Ettersom opprettinga av linja skjedde såpass nyleg er det fleire stasjonar på linja som per 2005 framleis var markerte som om det var Metropolitan-linja som gjekk der; årsaka til dette er at mange av markeringane består av fliser i fargen til linja på veggane og permanente skilt. Desse blir gradvis skifta ut i samband med vedlikehaldsarbeid. 

Strekninga mellom Paddington og Farringdon, som vart opna i 186], er den eldste underjordiske jernbanestrekninga som framleis er i bruk.

Kart
----

Kart over Hammersmith & City-linjaKart over Hammersmith & City-linja

Stasjonar
---------

*Frå vest mot aust.*

* Hammersmith
* Goldhawk Road
* Shepherd's Bush
* Latimer Road
* Ladbroke Grove
* Westbourne Park
* Royal Oak
* Paddington
* Edgware Road
* Baker Street
* Great Portland Street
* Euston Square
* King's Cross St. Pancras
* Farringdon
* Barbican
* Moorgate
* Liverpool Street
* Aldgate East
* Whitechapel
* Stepney Green
* Mile End
* Bow Road
* Bromley-by-Bow
* West Ham
* Plaistow
* Upton Park
* East Ham
* Barking

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hammersmith & City-linja» frå Wikipedia på bokmål, den 7. juni 2008.*
Hammondorgel
**Hammondorgelet** er eit elektromekanisk orgel som vart designa og bygd av Laurens Hammond rundt 1934.

Sentralt i oppbygginga av instrumentet står den såkalla tonegeneratoren som blir drive av ein elektrisk motor som er synkronisert med elektrisitetsforsyninga sin nettfrekvens (50 (EU) eller 60 Hz (USA)). Tonegeneratoren består av ei rekkje såkalla roterande tonehjul som er metallskiver med nær sinusforma mønster i perifien. Ein stavmagnet, med ein omvikla spole som vidare er kopla til ein LC-parallellresonanskrets (filter), er plassert heilt inn mot ytre periferi av kvart tonehjul, og det elektriske signalet frå kvart enkelt tonehjul vil då vere å samanlikne med ei orgelpipe. Signala blir saman blanda i tilhøve til registrering og tangentkombinasjon og blir vidare forsterka i ein relativt avansert røyrbasert forsterkar. Orgelet produserer ein temperert, varm og levande lyd.

Dei mest kjende modellane, Hammond B3 og C3 kom i 1954, og var då vorte utvida med eit såkalla «touch response»-perkusjonssystem og ein scanner vibrato. Det meste av det originale designen frå tidlegare var likevel heldt.

Hammondorgelet vart opphavleg selt til kyrkjer som eit billegare alternativ til pipeorgelet, men kom til å bli brukt i jazz, blues og i større grad i rockemusikk (på 60- og 70-talet) og gospelmusikk. Hammondorgelet vart gjerne nytta i kombinasjon med såkalla Leslie-høgttalarkabinett (med roterande horn og basshøgttalarbaffel). Dette introduserer både ein amplitude- og frekvensmodulasjon av signalet og dessutan ein konstant dopplareffekt, noko som spreier lydspekteret mykje.

Det originale hammondorgelet har festa posisjonen sin i historia og er framleis mykje nytta i orkester på grunn av den unike lyden og solide konstruksjonen. Dette til trass for at siste tonehjulsmodell rulla ut av fabrikken i 1974 og at fleire digitale etterlikningar har kome til dei seinare åra.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hammondorgel» frå Wikipedia på bokmål, den 23. januar 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
Koordinatar: 70°57′S 68°30′W﻿

**Jupiterbreen** er ein isbre på austkysten av Aleksanderøya i Antarktis, 19 km lang og 9 km brei ved munningen, som flyt aust og ut i George VI Sound til sør for Ablation Valley. Isbreen ligg nord for Planet Heights, og sjølv om Jupiterbreen ikkje ligg i fjellkjeda vart han i lag med andre nærliggande brear kalla opp etter planetar i solsystemet. Det første fotografiet frå lufta vart teken den 23. november 1935 av Lincoln Ellsworth og han vart kartlagt frå desse bileta av W.L.G. Joerg. Han vart grovt kartlagt i 1936 av British Graham Land Expedition (BGLE). Han er kalla opp etter planeten Jupiter av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) etter kartlegginga deira i 1948 og 1949.

Sjå òg
------

* Isbrear i Antarktis
* Marsbreen
* Mercurybreen
* Saturnbreen

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Jupiter Glacier» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
***Ein deutsches Requiem*** ('Eit tysk rekviem') er eit rekviem komponert av den tyske komponisten Johannes Brahms i 1866 (1868). 

Medan tradisjonelle rekviemesser har ein fast litugisk tekst, er teksten i Brahms tyske rekviem henta frå Bibelen. Tekstene er sitat frå Jesaias bok, Salmane, Evangeliet etter Matteus og Johannes,dei nytestamentlege breva, Openberringa og dei apokryfe skriftene Visdomsboka og Sirak. Teksten skil seg vesentleg frå den katolske dødsmessa; hos Brahms handlar teksten om der forgjengelege jordelivet og døden som vert overvunnen av frelsa. Dei trøystande bibelorda pregar òg grunnkarakteren i musikkverket.

Musikken er skriven for kor, orkester, orgel ad. lib. og sopran- og barytonsolist. Verket har sju korsatsar, tre av dei med solistiske innslag, og varar om lag 80 minutt. Ein deutsches Requiem var det fyrste av verka til Brahms som nådde eit breitt publikum. Verket var ferdigstilt i 1866, året etter at mor til komponisten døydde. Sopransoloen vart skriven til i 1868. Den fyrste framføringa av verket i si fullstendige form fann stad i Leipzig i 1869.

Satsar
------

Dei 7 satsane fell naturleg i to bolkar. Dei tre fyrste satsane er prega av sorg og klage, medan dei fire siste leier tankane mot oppstoda og sæla. I femtesatsen gjer Brahms bruk av ein gammal tysk gravferdskikk, som vert kalla *Wiederruf*: Ei lys røyst ved grava song ein salme som ei helsing frå den døde til dei som stod att.

Satsane, med tysk tittel, tittelomsetjing etter Studentmållagsbibelen frå 1921 og tilvising til heile songteksten frå Bibelen:

1. Kor: «Selig sind, die da Leid tragen» - *Sæle dei som syrgjer!* Matt. 5,4-Sal. 126,5-6
2. Kor: «Denn alles Fleisch, es ist wie Gras» - *For alt kjøt er som gras* 1. Pet. 1,24, Jak. 5,7-Jes. 35,10
3. Bariton (solo) og kor: «Herr, lehre doch mich» - *Herre, lat meg få vita* Sal. 39, 5-8 - Visd. 3,1
4. Kor: «Wie lieblich sind deine Wohnungen» - *Kor elskelege dine bustader er* Sal. 84,2-3-5
5. Sopran (solo) og kor: «Ihr habt nun Traurigkeit» - *Soleis er de og sutfulle no* Joh. 16,22, Sirak 51,27, Jes.66,13a
6. Bariton (solo) og kor: «Denn wir haben hie keine bleibende Statt» - *For me hev ikkje her ein varande by* Hebr. 13,14, 1. Kor, 15,51, 52, 54b, 55, Op. 4,11# Kor: «Selig sind die Toten» - *Sæle er dei daude* Op. 14,13b

Kjelder
-------

* Johannes Brahms *Ein deutsches Requiem* op. 45 Breitkopf & Härtel ISMN M 004 16590 4
* *Cappelens musikkleksikon* 1978 Red. Kari Michelsen b. 1 ISBN 82-02-03684-4
* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962

### Fotnotar

1. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Ein deutsches Requiem**

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | Teksten til **Ein deutsches Requiem** ved Wikisource (de). |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
***Kuru Kuru Kururin*** er eit hjernetrimspel utvikla av Eighting og utgjeve av Nintendo til Game Boy Advance. Det kom ut 21. mars 2001 i Japan og 22. juni same året i Europa, som ein lanseringstittel. Spelet var offisielt tilgjengeleg i Nord-Amerika først den 11. februar 2016 gjennom Virtual Console til Wii U. *Kuru Kuru Kururin* er den første tittelen i ein serie av tre dataspel, der dei to oppfølgjarane, *Kururin Paradise* og *Kururin Squash!*, berre har vorte gjevne ut i Japan.

Skildring av grensesnittet i *Kuru Kuru Kururin*.
I *Kuru Kuru Kururin* styrer spelaren ein sakte roterande pinneforma fargreie kalla Helirin og må manøvrere henne gjennom labyrintar utan å røre veggene. Spelaren kontrollerer retning og fart på fargreia, der utfordringa kjem av at ho roterer kontinuerleg. Ein kan samle inn bonusar, slå eigne rekordar og prøve å kome gjennom nivåa utan å støyte borti noko. Spelet stør også fleirspelar.

Kjelder
-------

1. ↑  «KuruKuru Kururin». Eurogamer. 7. juli 2001. Henta 2. juli 2019.
Kart som viser Bjørnøya naturreservat i høve til andre naturreservat (lilla) og nasjonalpark (grøn) på Svalbard
**Bjørnøya naturreservat** er eit naturreservat som blei oppretta i 2002. Naturreservatet omfattar heile Bjørnøya medrekna dei marine områda ut til tolv nautiske mil. Reservatet dekkjer ca. 177 km² landareal (medrekna ferskvatn) og ca. 2805 km² av havområda rundt øya. Unntatt er ca. 1200 dekar rundt den meteorologiske stasjonen nord på Bjørnøya.

Reservatet er meint som eit vern for det særeigne og tilnærma urørte økosystemet på Bjørnøya. I 2011 blei reservatet også utpeikt som ramsarområde.

Kjelder
-------

1. ↑  *Opprettelse av Bjørnøya naturreservat på Svalbard*, Miljøverndepartementet, 16.08.2002
2. ↑  *Norge har fått 14 nye Ramsar-områder*, DN, henta 30 sept 2011

Bakgrunnsstoff
--------------

* Oppretting av Bjørnøya naturreservat på Svalbard (Kongeleg resolusjon)
* Bjørnøya verna som naturresrevat (pressemelding)
* Forskrift om freding av Bjørnøya naturreservat på Svalbard

Kart over Bjørnøya Arkivert 2007-09-20 ved Wayback Machine.
Detaljkart sør Arkivert 2007-09-20 ved Wayback Machine.
Detaljkart nordaust Arkivert 2007-09-20 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Naturbase

 |
**Verdsmeisterskapen i ishockey 1995** vart arrangert i Gävle og Stockholm i Sverige i tida frå 23. april til 7. mai 1995. Finland vart verdsmeister for aller fyrste gong, etter finalesiger over arrangørlandet Sverige. Bronsemedaljane tok Canada.

Meisterskapen vart avvikla gjennom gruppespel og påfylgjande utslagsspel. Dei 12 deltakarlanda var delt i to grupper à 6 lag. Dei fire beste laga i kvar av gruppene gjekk vidare til utslagskampar basert på plasseringa i gruppespelet; kvartfinalar, semifinalar, bronsefinale og finale.

Finalen
-------

Finalen mellom Sverige og Finland fann stad i Globen i Stockholm. Ville Peltonen gav Finland leiinga etter vel 8 minutts spel. Litt før halvvegs i den andre perioden la same mann på til både 2-0 og 3-0. Tidleg i tredje periode auka lagkapteinen Timo Jutila til 4-0, før Jonas Bergqvist var frampå for Sverige og fastsette sluttresultatet til 1-4, fordel Finland.

### Finland sitt meistermannskap

Målvakter: Jarmo Myllys, Ari Sulander, Jukka Tammi   

Forsvararar: Marko Kiprusoff, Petteri Nummelin, Erik Hämäläinen, Timo Jutila, Janne Niinimaa, Hannu Virta, Mika Strömberg   

Løparar: Janne Ojanen, Esa Keskinen, Saku Koivu, Marko Palo, Raimo Helminen, Antti Törmänen, Ville Peltonen, Jere Lehtinen, Juha Ylönen, Sami Kapanen, Tero Lehterä, Mika Nieminen, Raimo Summanen

Canada sikra seg bronsemedaljane ved å vinne 4-1 over Tsjekkia.

Semifinalane
------------

* Sverige – Canada 3-2 et
* Finland – Tsjekkia 3-0

Kvartfinalane
-------------

* Sverige – Italia 7-0
* Finland – Frankrike 5-0
* Tsjekkia – Russland 2-0
* Canada – USA 4-1

Nedrykk
-------

Dei to laga som enda sist i gruppene møttest til nedrykkskampar. Austerrike sigra med 4-0 og 4-4 mot Sveits.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Världsmästerskapet i ishockey för herrar 1995» frå Wikipedia på svensk, den 12. desember 2019.*
| **Bjørøya** |
| --- |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Namdalen |
| **Koordinatar** | 64°34′13″N 10°48′51″E﻿Koordinatar: 64°34′13″N 10°48′51″E﻿

 |
| **Areal** | 3,9 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Sørfjellet (130 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Trøndelag

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Bjørøya** er ei øy i Flatanger kommune i Trøndelag. Øya måler 3,9 kvadratkilometer. 

Bjørøya har spelt ei dominerande rolle i Flatanger si historie. Arkeologiske funn fortel om busetnad her tilbake til yngre steinalder. Ho er òg nemnd i Sverre sine kongesagaer. I periodar frå slutten av mellomalderen var ho godssete med store eigedomar i Flatanger og andre stader i og utanfor Namdalen. 

Ved folketeljinga i 1801 budde 63 personar fordelt på 16 familiar på matrikkelgarden Bjørøya, der halvparten var husmannsfamilar på småøyane rundt (som høyrte til eigedomen). 

Bjørøya høyrte med til dei gamle borgarleiene (med rett til å drive handel) og vart ein sentral handelsstad i Flatanger på 1800-talet. I tillegg til butikkverksemda vart det mellom anna drive fiskehandel, bakeri, dampskipsekspedisjon og gardsbruk her. Øya sin framtredande posisjon på denne tida kom til uttrykk på fleire måtar. Då Namdalen skulle få sin by, var Bjørøya ein av dei mest aktuelle stadane, men i 1842 fall valet på Namsos. I 1852 opna Bjørøya postopneri som det første i kommunen. I ein del år omkring og etter førre hundreårsskifte var det òg hurtigruteanløp på øya. Utover på 1900-talet overtok Lauvsnes gradvis rolla som viktigaste handelsstad i bygda. 

Bjørøya var busett og hadde skipsekspedisjon og butikk fram til tidleg på 1970-talet. Dei seinare åra er det drive fiskeoppdrett delvis med base på øya, men det er ingen fastbuande her. Etter forsøk med utsetting har øya i dag ein levedyktig bestand av hjort. 

Heilt vest på øya ligg Ellingråsa fyr, oppført i 1888.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bjørøya» frå Wikipedia på bokmål, den 13. april 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Ishockey under Vinter-OL 1964** vart arvikla i tida frå 27. januar til 9. februar 1964 i Innsbruck. Kampane vart avvikla på to arenaer i OL-byen, Olympiahalle og Messehalle. Nybygde Olympiahalle hadde i 1964 plass til 10 836 tilskodarar. Sovjetunionen vann alle sine kampar og tok gull, Sverige kneip sølvplassen framom Tsjekkoslovakia, som fekk bronse, og Canada som vart nummer fire.

Turneringa
----------

16 land deltok i ishockeyturneringa, som tok til med ei utslagsrunde. Vinnarane av utslagskampane gjekk vidare til eit seriespel som avgjorde medaljefordelinga. Taparane i utslagsrunda møttest til seriespel om plasseringane 9-16. Noreg tapte sin utslagskamp mot Sveits, men var nest best i si serie og enda dermed på 10. plass.

Meisterspelet
-------------

| Plass | Lag | Kampar | Sigrar | Uavgj. | Tap | Målskår | Poeng |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Sovjetunionen | 7 | 7 | 0 | 0 | 54 - 10 | 14 |
| 2 |  Sverige | 7 | 5 | 0 | 2 | 47 - 16 | 10 |
| 3 |  Tsjekkoslovakia | 7 | 5 | 0 | 2 | 38 - 19 | 10 |
| 4 |  Canada | 7 | 5 | 0 | 2 | 32 - 17 | 10 |
| 5 |  USA | 7 | 2 | 0 | 5 | 29 - 33 | 4 |
| 6 |  Finland | 7 | 2 | 0 | 5 | 22 - 31 | 4 |
| 7 |  Tyskland | 7 | 2 | 0 | 5 | 13 - 49 | 4 |
| 8 |  Sveits | 7 | 0 | 0 | 7 | 9 - 57 | 0 |

### Sovjetunionen sitt meistermannskap

Målvakter: Viktor Konovalenko, Boris Zajtsev   

Forsvarar: Eduard Ivanov, Aleksandr Ragulin, Viktor Kuzkin, Vitalij Davidov, Oleg Zajtsev   

Løparar: Vjatsjeslav Starsjinov, Anatolij Firsov, Venjamin Aleksandrov, Aleksandr Almetov, Viktor Jakusjev, Konstantin Loktev, Leonid Volkov, Boris Majorov, Jevgenij Majorov, Stanislav Petukhov.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Olympische Winterspiele 1964/Eishockey» frå Wikipedia på tysk, den 26. april 2020.*
**Carolin Schäfer** (fødd 5. desember 1991) er ein tysk friidrettsutøvar som internasjonalt tevla i mangekamp. Ho vann i 2017 VM-sølv i sjukamp og i 2018 EM-bronse i same.

Aktiv
-----

Schäfer sette i 2014 personbeste i sjukampen ved europameisterskapen i Zürich, med 6 395 poeng enda ho fjerdeplassen, 37 poeng bak bronsevinnar Nafissatou Thiam. I mai 2015 forbetra Schäfer den personlege sjukamp-rekorden til 6 547 poeng ved meistermøtet i Götzis i Austerrike. Året etter vart ho nummer 5 under dei olympiske leikane i Rio de Janeiro i Brasil.

Under Götzis-stemnet 2017 presterte Schäfer personbeste i fem av dei sju øvingane og sanka heile 6 836 poeng, nest best i verda det året. Ved verdsmeisterskapen i London seinare i sesongen sikra ho seg sølvmedaljen med 6 696 poeng. I europameisterskapen 2018 la Schäfer beslag på på bronseplassen, gullvinnar Nafissatou Thiam og sølvmedaljør Katarina Johnson-Thompson makta ho ikkje hamle opp med.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 2012 i Helsinki: Nr 11 – 6 003 poeng
* EM 2014 i Zürich: N 4 – 6 395 poeng
* VM 2015 i Beijing: Braut sjukampen etter seks øvingar
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Nr 5 – 6 540 poeng
* VM 2017 i London: Sølvmedalje – 6 696 poeng, bakom Nafissatou Thiam (6 784 poeng)
* EM 2018 i Berlin: Bronsemedalje – 6 602 poeng

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carolin Schäfer» frå Wikipedia på tysk, den 1. august 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Isbrytar nyttar ishamna i Hvalbukta.
Ei **ishamn** er ei meir eller mindre permanent bukt i fronten av ein isbrem som kan nyttast som ei naturleg hamn. Sjølv om dei er nyttige er dei ikkje alltid pålitelege sidan kalving frå isbremmen kan gjere ishamna ustabil eller ubrukeleg. 

Ishamner har spelt ei viktig rolle i utforskinga av Antarktis. Hvalbukta, som vart oppdaga og namngjeven (Bay of Whales) av Ernest Shackleton på «Nimrod» i 1908, var base for fleire viktige Antarktiskekspedisjonar, som:

* 1910-1912: Sørpolekspedisjonen til Amundsen, leia av Roald Amundsen
* 1928-1930: Richard Evelyn Byrd - Den første ekspedisjonen
* 1933-1935: Richard Evelyn Byrd - Den andre ekspedisjonen
* 1939-1941: US Antarctic Service Expedition, leia av Richard Evelyn Byrd

Norselbukta vart nytta av Maudheimekspedisjonen (NBSAE) til å losse utstyr og forsyningar frå ekspedisjonsskipet «Norsel» i 1949. NBSAE oppretta Maudheim kring 1,5 km sør for hamna. 

Omgrepet *ishamn* (iceport) vart først nytta av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) i 1956.

Ingeniørar frå U.S. Navy bygde den første flytande iskaien ved McMurdo-basen, som er den sørlegaste hamna i Antarktis, i 1973.

Ishamner i Antarktis
--------------------

* Atkabukta (70°35′S 7°51′W﻿)
* Erskinebukta (69°56′S 19°12′E﻿)
* Godelbukta (70°09′S 21°45′E﻿)
* Norselbukta (71°01′S 1°10′W﻿)
* Hvalbukta (78°30′S 164°20′W﻿)

Sjå òg
------

* Iskai

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Iceport» frå Wikipedia på engelsk, den 19. mars 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  U.S. Geological Survey Geographic Names Information System: Ishamn
2. ↑  U.S. Polar Programs[*daud lenkje*] National Science Foundation FY2000.
3. ↑  «Unique ice pier harbor for ships," Antarctic Sun. 8. januar 2006; McMurdo-basen i Antarktis.