recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mickie Most** (fødd 20. juni 1938 som **Michael Peter Hayes**, daud 30. mai 2003) var ein engelsk plateprodusent med ei rekkje hitsinglar for artistar som The Animals, Herman's Hermits, The Nashville Teens, Donovan, Lulu, Suzi Quatro, Hot Chocolate, Arrows, Racey, og The Jeff Beck Group, ofte gjeven ut på hans eige RAK Records.

Biografi
--------

Most flytta med familien sin til Nord-London og som tenåring vart han ein del av det blømande rock and roll-miljøet i Storbritannia. Han vart vener med Terry Dene og Wee Willie Harris og skipa eit band, The Most Brothers, i lag med Alex Murray (som seinare produserte The Moody Blues). Men bandet gjekk dårleg og i 1959 gifta han seg med ei kvinne frå Sør-Afrika og flytta dit. Medan han var i Sør-Afrika fekk Most suksess med ei rockegruppe som spelte amerikanske hitsongar. Sjølv om dette aldri ville gjort Most til ei internasjonal stjerne, gav det han erfaring med innspelingsprosessane, og han fekk 11 førsteplassar i Sør-Afrika på rad.

Most kom attende i midten av R&B-revolusjonen i Storbritannia i 1962, og såg seg om etter ei gruppe han kunne produsere. Han oppdaga The Animals på ein klubb i Newcastle. Han fekk dei til å spele inn «Baby, Let Me Take You Home» og «House of the Rising Sun», som seinare vart ein stor hit verda over og gjorde gruppa til superstjerner. Han produserte «I'm Into Something Good» for Herman's Hermits og «Tobacco Road» for The Nashville Teens og i 1966 produserte Most Donovan sitt kritikarroste album *Sunshine Superman*. Etter å ha produsert Jeff Beck seint i 1960-åra, skipa Most sitt eige selskap, RAK, i 1969. Sjølv om han aldri hadde kritikarroste artistar i stallen, fekk RAK ei rekkje hittar. Låtskrivarar for RAK, Nicky Chinn og Mike Chapman, gav artistar som Suzi Quatro og Mud suksess for ein kort periode. I 1970-åra arbeidde Most hovudsakleg med den engelske funkgruppa Hot Chocolate, men dei fekk berre to hittar inn på Topp 10. I 1980-åra heldt Most ein mykje lågare profil og han selde RAK og konsentrerte seg om å styre songkataologen han hadde samla gjennom dei mange produksjonane han hadde gjort gjennom åra. 

Minneplakett
Den 30. juni 2003 døydde Most av kreft i heimen sin, 64 år gammal.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mickie Most» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mars 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Mickie Most, Record Producer And Pop Impresario, Dies at 64». *The New York Times*. 5. juni 2003. Henta 30. mars 2018.
2. ↑  Cartwright, Garth (2 June 2003). «Obituary: Mickie Most». *The Guardian*. Henta 30. mars 2018.
3. ↑  Biografi på Allmusic

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* ICCU
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Hans Thoma** (2. oktober 1839–7. november 1924) var ein tysk målar og grafikar frå Bernau i Baden. Han er særleg kjend for sine landskapsmåleri.

### Liv og gjerning

Thoma studerte fyrst under Johann Wilhelm Schirmer på kunstakademiet i Karlsruhe. Sidan heldt han fram studiane i 1867 i Düsseldorf og 1868 i Paris, for så å fare tilbake til Karlsruhe, deretter 1870 til München og så i 1874 til Italia. Til hans beste verk frå denne tida høyrer *Syande jente* frå 1868, *Portrett av mor* og eit motiv med Thoma og kona hans, begge dei siste frå 1871, samt *Sommar* frå 1872.

'Sommar', 1872
'Søndagsfred', 1876
*Die Gralsburg*, 1899
Frå 1877 budde Thoma i Frankfurt am Main, til dess han i 1899 vart direktør og professor ved kunstskulen i Karlsruhe. Det var fyrst med ei større utstilling i München i 1890 at han opplevde sitt gjennombrot som målar. Frå då av var han ein av dei mest populære målarane i Tyskland; særleg omtykte var landskapa i naturalistiske og praktfulle fargar. Han stod då brått som ein av førarane for den nye naturalistisk-romantiske retninga, saman med Arnold Böcklin og Max Klinger.

Mellom Thomas mest kjende måleri er *Dalens vaktmann* og *Taunus-landskap*, det storslåtte landskapsmåleriet *Utsyn mot Kronberg ved Taunus* frå 1879, *Søndagsfred*, *Gralsburg* (1899) og *Oberrhein ved Säckingen*. Hans idylliske *Kinderreigen* viser påverknad frå Victor Müller sin biletkunst.

I dei seinare åra sine laga han ei rad interessante originallitografi. Thoma laga også ein del veggbilete i Peterskyrkja i Heidelberg i 1902 og i Bernau-kyrkja i 1912.

Han døydde i Karlsruhe.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hans Thoma» frå Wikipedia på tysk, den 22. februar 2014.*

* *Denne artikkelen bygger på «Hans Thoma» frå dk, den 22. februar 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hans Thoma**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Birger Fredrik Motzfeldt** (22. februar 1898–3. september 1987) var ein norsk flygar og offiser, fødd i Nesna. Han var 1955-60 sjef for det norske Luftforsvaret.

Infanterisoldaten Motzfeldt vart uteksaminert frå Krigsskulen i 1920. Deretter gjekk han over til flyging og tok eksamen ved flyskulen i 1924.

Vinteren 1939-40 var kaptein Motzfeldt i USA for å kjøpe nye fly til det norske forsvaret. Her teikna han og kollegaen, kaptein Kristian Østby, fleire kontraktar på fly.

Motzfeldt var i London då han i mai 1940 vart beordra til Washington D.C. som assisterande militærattaché. På overfarten med båt laga han eit planutkast, der han skisserte dei behova som måtte oppfyllast for å kome i gang med flygartrening i Canada. Planutkastet danna grunnlaget for det som skulle verte den militære treningsleiren Little Norway.

Frå 1942 til 1948 var Motzfeldt stabssjef i Flyvåpnenes Felleskommando, som etter at flyvåpna vart slått saman i ei eining i 1944, vart Luftforsvarets Overkommando. Frå 1948 var han sjef for Luftkommando Trøndelag til han åra 1952-55 var flyattaché i London. 

Motzfeldt vart utnemnd til generalmajor og flykommandør i 1953. To år seinare kom eit nytt opprykk då han som generalløytnant vart øvste sjef for Luftforsvaret. Han vart dimittert i 1960.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958

* *Denne artikkelen bygger på «Birger Fredrik Motzfeldt» frå Wikipedia på bokmål, den 22. mars 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister

 |
Norsk Oversetterforening held til i Garmanngården, Rådhusgata 7 i Oslo, eit av dei eldste husa i byen. Andre foreiningar med kontor i huset er Den norske forfatterforening, Norsk kritikerlag, Norske Barne- og Ungdomsbokforfattere og Norske Dramatikeres Forbund.
**Norsk Oversetterforening** (NO) er ein interesseorganisasjon for omsetjarar av skjønnlitteratur til norsk språk, skipa i 1948. Føremålet for foreininga er å fremje dei økonomiske og faglege interessene til omsetjarane, og styrke kvaliteten på skjønnlitterære omsetjingar. Kvart år honorerer foreininga den beste skjønnlitterære omsetjinga til norsk med *Bastianprisen*.

«Skjønnlitterær omsetjar» er ingen verna tittel. Relevant bakgrunn for yrket er språkstudium frå universitet eller høgskule og/eller lengre opphald i utlandet, kombinert med særs gode norsk- og ålmennkunnskapar.

Foreininga har i 2010 om lag 290 medlemar som kan omsetje frå om lag 48 språk.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimesida til Norsk Oversetterforening

Sjå òg
------

* Norsk faglitterær forfatter- og oversetterforening
* Norsk audiovisuell oversetterforening
* Statsautoriserte translatørers forening
* Den norske Forfatterforening
Sporvogn av PCC-modellen i San Francisco.
Ei av verdas fyrste sporvognsliner blei oppretta i 1882, frå New York City til Harlem på Manhattan i USA. New Orleans fekk si line i 1834. På eit tidspunkt hadde dei fleste større byar sporvognstrafikk. Det same var tilfelle i Canada.

På 1950-talet var dei fleste linene lagt ned. Attende stod etter kvart berre Toronto i Canada (framleis nord-amerikas største linenett) og Boston, Newark, New Orleans, Philadelphia, Pittsburgh og den særprega kabelbanen i San Francisco.

I seinare tid har sporvognsdrifta blitt teke opp att i fleire byar. I Canada gjeld det Edmonton, Ottawa og Calgary. Systemet i Edmonton var det fyrste moderne anlegget i nordamerika. I USA har det kome ny system i San Diego, Baltimore, Buffalo, Denver, Hoboken, Los Angeles, Minneapolis, Portland, Sacramento, Saint Louis, Salt Lake City, San Jose og Vancouver. Fleire av dei gamle systema er og kraftig modernisert og utvida. Som i Europa er det bybanar det blir bygd mest av.

### Nostalgi

Det går liner med gamalt materiell i Boston og San Francisco. I Vancouver, San Pedro, Little Rock, Memphis, Tampa, Seattle, Charlotte, New Orleans (Canal Street-lina) og Philadelphia (Girard Street-lina) går det kopiar av gamle vognar.
**Hans Wiers-Jenssen** (fødd 25. november 1866 i Bergen, død 25. august 1925 i Bergen) var ein norsk forfattar, skodespelar, teaterregissør og teaterhistorikar. Hans Wiers-Jenssen var son av fargar Johan Jenssen og hustrua hans Elisa Magdalena Wiers. I 1894 gifta han seg med Rigmor Nicolowna Danielsen. Teatermannen Johan Henrik Wiers-Jenssen var sonen deira.

Som forfattar er Hans Wiers-Jenssen særleg kjent for teaterstykka *Anne Pedersdotter* (urpremiere på Nationaltheatret i 1908), som tek utgangspunkt i den sanne historia om prestekona som vart brunnen på bålet som heks i Bergen i 1590, og *Jan Herwitz* (urpremiere på Nationaltheatret i 1913, som kan reknast som ein bergensk folkekomedie. Danske Carl Th. Dreyer laga ein film basert på skodespelet *Anne Pedersdotter*; filmen hadde premiere i 1943 under tittelen *Vredens dag*. Det har òg vorte komponert to operaer over Wiers-Jenssens *Anne Pedersdotter*. Den første av dei to var den italienske *La fiamma* (1934), med libretto av Claudio Guastalla og musikk av Ottorino Respighi, det andre var den norske *Anne Pedersdotter*, med libretto av Hans Kristiansen og musikk av Edvard Fliflet Bræin. Denne operaen vart uroppført på Den norske operaen i 1971.

Bibliografi
-----------

* Publikasjonar av Hans Wiers-Jenssen i BIBSYS

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hans Wiers-Jenssen» frå Wikipedia på bokmål, den 7. august 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Hans Wiers-Jenssen i *Norsk biografisk leksikon*
* Om Hans Wiers-Jenssen i *Svensk filmdatabas*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
Koordinatar: 32°3′30.6″N 34°54′49.31″E﻿

**Nehalim** (hebraisk skrift נְחָלִים, tyder Bekkar) er ein religiøs moshav sentralt i Israel. Han ligg kring 4 km aust for Petah Tikva og høyrer til Hevel Modi'in regionale kommune. I 2007 var folketalet 2 100.

Moshaven vart grunnlagd av medlemmar av *Jerusalem Organisation*. Dei hadde byrja jordbruksopplæring i 1938 i Menahemia. I 1944 flytta dei til Galileastripa og slo seg ned i området som i dag er HaGoshrim. Han vart kalla opp etter nærliggande bekkar som renn til Jordanelva. Som følgje av den arabisk-israelske krigen i 1948, gjekk dei religiøse innbyggjarane med på å flytte (busetnaden var no på grensa til Syria), og flytta husa til den fråflytta landsbyen Wilhelma. Den nye moshaven vart grunnlagd i 1952 på 25 dekar land.

Nehalim har ei hovudsynagoge, grunnlagd av jødar frå Europa. I 2012 utvikla det seg ein kontrovers då den aukande Mizrahi-populasjonen i moshaven ønskte å byggje ei ny synagoge for å gjenspegle den religiøse arva si, men vart hindra av sjefsrabbien i moshaven, David Greenwald.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nehalim» frå Wikipedia på engelsk, den 1. september 2015.*

1. ↑  Merilos, Itamar (3. mai 2012). «בית כנסת בנוסח עדות המזרח? לא בנחלים» [A Mizrahi synagoge? Not in Nehalim]. *Ynet* (på hebraisk). Henta 22. februar 2015.

| * v
* d
* e
Hevel Modi'in regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzim | Be'erot Yitzhak |
| Moshavim | Ahisamakh**·** Bareket**·** Beit Arif**·** Beit Nehemia**·** Ben Shemen**·** Bnei Atarot**·** Ginaton**·** Gimzo**·** Giv'at Ko'ah**·** Hadid**·** Kerem Ben Shemen**·** Kfar Daniel**·** Kfar Ruth**·** Kfar Truman**·** Mazor**·** Nehalim**·** Rinatia**·** Shilat**·** Tirat Yehuda |
| Fellesbusetnader | Lapid**·** Mevo Modi'im**·** Nofekh |
| Ungdomslandsbyar | Ben Shemen ungdomslandsby |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Tredimensjonal film** eller **3D-film** er film der bileta skal skape ein tredimensjonal djupneillusjon ved hjelp av visuelle presentasjonssystem som gjev ulike synsinntrykk til høgre og venstre auge hos observatøren og dermed etterliknar opplevinga av å sjå eit verkeleg rom.

Teknikken inneber filming av to bilete på same tid, med to kamera plassert ved sida av kvarandre, anten retta mot kvarandre medan dei filmane på i 90 grader via speglar, eller parallelt tett nok til å gjenskape avstanden mellom dei to augo våre. Det kan òg nyttast shiftoptikk for å forskyve begge eller det eine biletet, med perfekt synkronisering mellom kamera, og med identiske tekniske innstillingar på begge. Når ein skal sjå ein 3D-film, må kvart auge sjå kvar sin film, og då vil hjernen tolke dei to bileta til éit enkelt tredimensjonalt bilete, slik vi òg tolkar det ordinære synsfeltet vårt. Ein kan òg skape 3D-animasjonsfilm ved å setje opp to «virtuelle» kamera, som igjen «filmar» kvar sin film. Avspelingsteknologien blir den same.

Moderne datateknologi gjer det òg mogleg å produsere 3D-filmar utan doble kamera. Dette må då gjerast ved å mappe tredimensjonale objekt med bilete. Å skape 3D-film av 2D-film kan ikkje gjerast utan vidare, då ein i utgangspunktet manglar informasjon om den tredje dimensjonen.

Sjå òg
------

* Stereoskop
* Tredimensjonal
* 3D-grafikk
* 3D-fjernsyn

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «3D-film» frå Wikipedia på bokmål, den 20. februar 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
**Hans Tilkowski** (12. juli 1935–5. januar 2020) var ein tysk fotballspelar frå Dortmund som i 1966 vann cupvinnarcupen med Borussia Dortmund og i VM-finalen same året vakta Vest-Tysklands mål mot England, ein kamp som enda med engelsk siger 4-2 etter ekstraomgangar. Målvakta stod 39 landskampar for Vest-Tyskland i tida 1957-67.

### Klubbspel

Frå 1955 til 1962 var Tilkowski målmann på Westfalia Herne, eit lag som spelte i Oberliga-West, ein liga Herne vann i 1958/59-sesongen. Til opninga av bundesligaen i 1963 hadde han meldt overgang til Borussia Dortmund, eitt av dei laga som hadde fått plass i den nasjonale toppserien i Vest-Tyskland. Med Borussia vann han i 1965 DFB-pokalen (cupmeisterskapen) og året etter finalen i cupvinnarcupen med 2-1 over Liverpool FC.

### Landslagsspel

Tilkowski debuterte på det vesttyske landslaget 3. april 1957. Han var med i VM-troppa 1962, utan å kome i spel. Under verdsmeisterskapen i fotball 1966 i England vakta han Vest-Tysklands mål i alle kampane, også VM-finalen på Wembley stadion 29. juli 1966 der han i ekstraomgangane to gongar måtte kapitulere for avslutingar frå England-spissen Geoff Hurst. Etter VM spelte Tilkowski ein einaste landskamp, i april 1967 kledde han på seg landslagsdrakta for 39. og siste gong.

Tilkowski vart i 1965 vald til årets spelar i Vest-Tyskland. Han la opp i 1967.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hans Tilkowski» frå Wikipedia på tysk, den 16. mai 2018.*

* eu-football

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |



| * v
* d
* e
Vest-Tyskland sitt landslag – VM i fotball 1962 |
| --- |
| 
* 1 Tilkowski
* 2 Erhardt
* 3 Schnellinger
* 4 Schulz
* 5 Wilden
* 6 Szymaniak
* 7 Koslowski
* 8 Haller
* 9 Seeler
* 10 Brülls
* 11 Schäfer (kaptein)
* 12 Nowak
* 13 Kurbjuhn
* 14 Werner
* 15 Giesemann
* 16 Sturm
* 17 Kraus
* 18 Herrmann
* 19 Strehl
* 20 Vollmar
* 21 Sawitzki
* 22 Fahrian
* Landslagstrenar: Herberger

 | Flagget til Vest-Tyskland |
|  |


| * v
* d
* e
Vest-Tyskland sitt landslag – VM i fotball 1966 (sølvmedalje) |
| --- |
| 
* 1 Tilkowski
* 2 Höttges
* 3 Schnellinger
* 4 Beckenbauer
* 5 Schulz
* 6 Weber
* 7 Brülls
* 8 Haller
* 9 Seeler (kaptein)
* 10 Held
* 11 Emmerich
* 12 Overath
* 13 Hornig
* 14 Lutz
* 15 Patzke
* 16 Lorenz
* 17 Paul
* 18 Sieloff
* 19 Krämer
* 20 Grabowski
* 21 Bernard
* 22 Maier
* Landslagstrenar: Schön

 | Flagget til Vest-Tyskland |
|  |
**Hansine Hansen** (1879–1944) var ein norsk lærar og gardbrukar på bruket Breivik Søndre i Tromsø. Ho testamenterte eigedomen sin til Troms fylkeskommune med atterhald om at han vart bruka til å bygge «Gårbrukerdøtrenes høiskole». I dag ligg store delar av UiT Noregs arktiske universitet, Botanisk hage i Tromsø, og Ishavsbyen videregående skole på eigedomen.

Biografi
--------

Hansine Hansen tok lærarutdanning ved Seminaret i Tromsø (som var forgjengaren til dagens lærarutdanning ved UiT Noregs arktiske universitet), og arbeidde ved Tromsø folkeskole (som i dag heiter Gyllenborg skole).

Ho var sterkt engasjert i Bondeungdomslaget (BUL). I tillegg var ho med i lokale lag som støtta fattige, einslege kvinner og mødre.

I 1929 tok ho over drifta på familiegarden.

I 1938 overdrog Hansine Hansen delar av eigedomen til Troms fylke for utdanningsføremål, og resten av eigedomen vart testamentert til fylket etter hennar død. På eigedomen stod mellom anna eit fjos som vart nytta som skulefjos ved Borgtun skule fram til det vart rive i 2008.

Ettermæle
---------

Hansine Hansen har ei gate i Tromsø kalla opp etter seg, i tillegg til Hansine Hansens tun og Kafé Hansine Hansen i Botanisk hage i Tromsø.

I 2019 var det premiere på dokumentaren *Ho Hansina i Breivika,* av Sirrka Seljevold.

Referansar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  «(+) Hun ga bort eiendommen sin til Troms fylke – men hadde ett forbehold», *www.nordlys.no* (på norsk), 29. juni 2019, henta 29. juni 2019
2. 1 2 3  Elvebakk, Arve, «20. HANSINE HANSENS TUN | UiT», *uit.no* (på norsk bokmål), henta 29. juni 2019
3. ↑  *NRK TV – Norge Rundt* (på norsk), henta 29. juni 2019
4. ↑  Einem, Nina Birgitte (10. april 2008), «Starter rivinga mandag», *NRK* (på norsk bokmål), henta 29. juni 2019
5. ↑  «Ho Hansina i Breivika», *Verdensteatret Kino* (på norsk bokmål), henta 29. juni 2019
**Birger Andreas Marsteen** (fødd 8. mars 1934) er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar frå Strinda i Sør-Trøndelag. Perioden 1952-61 vann han 6 gullmedaljar og i alt 18 medaljar på sprintdistansane 100 meter, 200 m og 400 m. Marsteen var medlem i Sportsklubben Rapp til 1960, sidan i Freidig.

Aktiv
-----

Marsteen, som var son til ein seglmakar, vart andremann på både 100 m og 200 m under NM i friidrett 1952. Dei neste tre åra vart han dobbeltmeister på same to distansane ved noregsmeisterskapen i høvesvis Trondheim, Sarpsborg og Oslo. Frå 1956 til 1961 vann Marsteen årleg ein eller to NM-medaljar, anten sølv eller bronse. Desse sesongane vart han stilt i skuggen av tidleg avdøde Bjørn Nilsen og deretter Carl Fredrik Bunæs.

Sommaren 1956 sette Marsteen personleg rekord på 200 meter med 21,5 sekund i eit internasjonalt stemne på Bislett stadion den 30. juli. Bjørn Nilsen sette i same løpet norsk rekord på distansen med tida 21,3. Tre veker seinare gjorde Marsteen personbeste på 100 meter under NM i friidrett 1956 i Stavanger. Tida 10,6 sekund heldt til sølvmedalje, for atter sprang Bjørn Nilsen fortast. Marsteens personbeste 400 meter kom i eit internasjonalt stemne på Bislett stadion i september 1958, tida 48,1 sekund heldt til tredjeplass i løpet.

Kjelder
-------

* *De beste i norsk fri-idrett*. 1961
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Tre systrer-metoden.* 

***Tre systrer*** (*Tri sestry*) er eit skodspel i fire akter av Anton Tsjekhov. Det blei uroppført ved Moskva kunstnarteater i 1901.

Stykket handla om dei tre systrene Olga, Masja og Irina, som saman med broren sin Andrej lever i ein provinsby, men lengtar etter hovudstaden, Moskva, som dei kjem frå. Draumen om å koma bort står samtidig for eit knippe andre lengsler, om kjærleik, om det som var, og om å finna meining i livet. I mellomtida går livet sin gang gjennom dei tre åra dei fire aktene i stykket gjev innsyn i, med stadig skiftande alliansar, forelskingar og konfliktar. Stykket har ingen klar hovudperson og utviklinga av dei ulike konstellasjonane mellom personane avspeler seg som parallelle linjer. Denne strukturen pregar òg dialogane, som ofte verkar meir som monologar som går forbi kvarandre.

Som fleire av teaterstykka til Tsjekhov tematiserer *Tre systrer* ei overgangstid. Personane verkar fanga i lengsler og draumar som rettar seg mot både fortid og framtid, men som gjer dei ute av stand til å ta reelle initiativ og leva aktivt i notida. Stykket har slik ei klar samfunnskritisk side, der kritikken fyrst og fremst rettar seg mot den handlingslamma intelligentsiaen.

Regissøren Konstantin Stanislavskij prega forståinga av dramaa til Tsjekhov, mellom anna *Tre systrer*. Tsjekhov sjølv var ofte usamd i tolkinga til Stanislavskij, som la vekt på det melankolske og tidvis òg melodramatiske. Tsjekhov framheva det tragikomiske i stykka, og spenninga mellom det komiske og det tragiske går som ein raud tråd gjennom alle stykka hans.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  Lunde, Ingunn (29. mars 2022). «Tre søstre». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Tre systrer**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA
* NKC
* BNE

 |
**Birger Ljungberg** (7. juni 1884–20. april 1967) var ein norsk offiser og politikar frå Kråkerøy. Han var forsvarsminister i Nygaardsvold-regjeringa 1939-41.

Ljungberg var son til ein bruksstyrar. Han tok eksamenar ved krigsskulen i 1906 og den militære høgskulen i 1909, og var frå 1906 premierløytnant i 1. Akershusiske Brigade. I 1910 var han adjutant ved Smålenenes linjebataljon. Årå 1911 og -12 var han i Sør-Amerika. Frå 1916 til -17 var han kaptein og regimentsadjutant i Telemarken Infanteriregiment nr 3. Han var så sjef for 2. jegerkompani frå 1919 til 1930. Deretter var han kompanisjef og sjef for krigsskulen til 1932, medan han i åra 1931-37 gjorde teneste i generalstaben. Frå 24. desember 1937 var han sjef for Østfold Infanteriregiment nr 1 og kommandant i Fredrikstad, med grad av oberst.

Den 22. desember 1939 vart Ljungberg, medlem av av partiet Høgre, forsvarsminister i Johan Nygaardsvold si regjering. Utnemninga var eit svar på kritikk frå offisershald. Ljungberg var såleis ansvarleg statsråd då Nazi-Tyskland angreip Noreg i april 1940. Hans gjerning i tida rundt angrepet vart kritisert av Undersøkelseskommisjonen av 1945. Særleg vart han kritisert for at mobiliseringsordren 9. april var så uklar. Han fylgde i juni 1940 regjeringa til Storbritannia. Ljungberg var permittert frå statsrådet frå november 1941, og endeleg avsett 20. mars 1942. 

I 1942 Ljungberg utnemnd til generalmajor og representerte det neste året det norske forsvarsdepartementet i USA. Sidan var han militærattache i Canada 1943-44 og i USA 1944-45.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Birger Ljungberg» frå Wikipedia på bokmål, den 9. mai 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Birger Malling** (8. juni 1884–8. desember 1989) var ein norsk augelækjar frå Bergen. Han var professor 1939-54 ved Universitetet i Oslo.

Liv og gjerning
---------------

Malling var son til ein kriminaldommar. Sjølv vart han i 1910 cand.med. med augesjukdomar som spesialfelt. Etter tre år med studiar i Austerrike, Tyskland og Danmark, etablerte han i 1913 praksis i Tromsø. Her gjennomførte han sin fyrste operasjon på eit levande menneske, til dess hadde berre øvd på kadaver.

I Tromsø arbeidde Malling på ei doktoravhandling om fargesansen. Med ein heimelaga «spaltelampe så og beskrev han, som den første, det fine belegg i form av en sentral skive på linseforflaten», noko han sette i samband med grøn stær. Her gjennomførte han også «en serie plastiske operasjoner av øyelokkene, nesen, leppene» på ei kvinne, Anna Lusine, med eit sterkt vansira ansikt. Sjølv sette han denne gjerninga høgst i sitt yrkesliv. Frå 1921 var Malling augelækjar i fødebyen Bergen.

I 1939 vart Malling utnemnd til professor i medisin og samstundes overlege ved Rikshospitalet i Oslo. Denne posisjonen hadde han til 1954. Sidan dreiv han privatpraksis til han over 90 år gammal.

Kjelder
-------

* *Øyelegekunstens historie i Norge*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki

 |
Apekattkostyme til dans frå Guatemala.
**Kostyme** er drakt eller klede som blir brukt i særskilde samanhengar, til dømes ved teaterframsyningar og andre opptredenar innan dans, drama. Kostyme kan òg bli nytta i opptog av religiøs eller annan art, karneval, maskeradeball, kostymeball, rollespel og liknande.

Innan dramatiske oppføringar som teater, opera og danseframsyningar er kostyma ein del av scenografien. Ein kostymedesignar er ein person som teiknar og utformar kostyme ved teater-, film- eller fjernsynsførestillingar.

Nemninga 'kostyme' blir i somme høve nytta om klede som er, eller har vore, vanlege ei viss tid på ein stad, som til dømes om nasjonaldrakter. I denne meininga kan folk nytte kostyme ved nasjonaldagar, festivalar og andre høgtider, som allehelgensaftan eller julekvelden. Men denne bruken av ordet 'kostyme' er meir vanlege i andre språkområde eller land enn Noreg, til dømes i Frankrike, der det tilsvarande ordet stort sett er synonymt med klesdrakt. På svensk vert ordet 'kostym' mellom anna nytta om den mannsdrakta som på norsk går under nemninga 'dress'.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kostyme**

Kjelder
-------

* «kostyme» i Nynorskordboka.
* Kostyme i Store norske leksikon
**Hansing** (jf. *å hanse, å gje hans*) er den trakteringa førstereisgutar gjev resten av båtlaget når dei er tekne opp i laget. Ordet er avleia av det lågtyske ordet *hensen* som tyder *betale avgift for å bli oppteken i eit laug*, og har samanheng med det høgtyske ordet *hanse*, som kan tyda gruppe, fylgje, eller (handels)selskap. 

I eldre dansk språk brukte dei ordet *å hønse* når den nyopptekne gav pengar eller traktering til dei andre medlemmene i eit laug. Ordet *hans* eller *hansing* er bruka om trakteringa ein sjømann gav kameratane fyrste gongen han passerte ekvator. Blant fiskarane, på Lofoten spesielt i tilknyting til feiringa av den store brennevinsdagen, innebar hansinga at skårungen skulle spandere brennevin på dei andre i båtlaget. Tilsvarande skulle første års høvedsmann spandere *høvedsmanns hans*, og ein som hadde ny båt skulle spandere *båthans*. Dei som rodde fiske for siste gongen skulle spandere *stavhans*.

Johan Bojer brukar i *Den siste viking* omgrepet *hamse, hamsing*. Elles er òg ord som *handse, handsing, hønse* eller *hønsing* nytta om det same fenomenet.

Hansing er og forbunden med andre opptaksseremoniar, ofte slik at han som vert oppteken vert audmjuka eller latterleggjort for resten av gruppa.

Kjelder:
--------

* Peder A. Hansteen: *Den store brennevinsdagen 25. mars*, Årbok for Helgeland 1984.
* Falk og Torp 1903: *Etymologisk ordbog over det norske og det danske sprog* Faksimileutg. Bjørn Ringstrøms antikvariat 1992 ISBN 82-90520-16-6
* Hans i nynorskordboka
| **Desertasøyane****Lokalt namn: Ilhas Desertas** |
| --- |
| Deserta GrandeDeserta Grande |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 32°29′N 16°29′W﻿Koordinatar: 32°29′N 16°29′W﻿ |
| **Øygruppe** | Madeira |
| **Tal på øyar** | 3 |
| **Store øyar** | Deserta Grande, Bugio og Chão |
| **Areal** | 14.21 km²

 |
| **Høgaste punkt** | 500 moh. |
| Administrasjon |
| **Land** | Portugal Portugal |
| **Autonom region** | Madeira

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Desertasøyane** (portugisisk *Ilhas Desertas*) er ei lita portugisisk øygruppe like søraust for øya Madeira, som igjen ligg om lag midt mellom Asorane og Kanariøyane.

Sjølv om ho berre ligg om lag 20 nautiske mil (37 km) frå sjølve Madeira, er ho geologisk heilt annleis. Dei høge og lange klippene er heilt berre og det einaste dyrelivet består av om lag 16 fugleartar og nokre få geiter, kaninar og gnagarar som er ført i land her frå Portugal av dei første sjømennene som gjekk i land her. Naturlege artar av tarantellar og krypdyr finst òg i det skjøre og tørre økosystemet. 

Den einaste øya som har drikkevasskjelde er Deserta Granda, men vatnet er gjørmete og lite av, og alle historiske forsøk på å kolonisere øya var mislukka på grunn av mangel på høve for jordbruk. 

Ein liten koloni med sel har busett seg på strendene og sidan 1990 har øyane vore eit naturreservat for å verne om dei. I 1998 var det berre åtte selar att, men i seinare åra har bestanden vokse igjen. Dei einaste menneska som heldt til på øya er oppsynsmenn, geologar og eit par forskingsstasjonar. 

Desterasøyane består av Deserta Grande, Bugio og Chão.

* Luftfotografi av Desertasøyane.Luftfotografi av Desertasøyane.
* Kart over Madeira, Porto Santo og Desertasøyane.Kart over Madeira, Porto Santo og Desertasøyane.
* Kart over Madeira, Porto Santo og Desertasøyane frå 1843.Kart over Madeira, Porto Santo og Desertasøyane frå 1843.
* Oppsynsmannen sitt husOppsynsmannen sitt hus

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Desertas Islands» frå Wikipedia på engelsk, den 23. juni 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Erling Stranden** (fødd 3. februar 1949) er ein norsk tidlegare skihoppar som representerte Strømmen & Lillestrøm Skiklubb. Han vart i 1969 noregsmeister i stor bakke i Odnesbakken. I den tysk-austerrikske hoppveka 1965-66 vart han nummer 12 samanlagt, med 10. plassen i Bischofshofen 6. januar 1966 som beste enkeltresultat. I mars 1967 fall Stranden stygt i Vikersundbakken og slo skuldra or ledd.

Han var norsk landslagstrenar i 1976/77-sesongen.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1966: Nr 10 i Bischofshofen

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1966: Nr 6 i storbakken på Rena
* Ski-NM 1968: Nr 7 i normalbakken i Ørskog
* Ski-NM 1969: Gullmedalje i storbakken på Odnes
* Ski-NM 1970: Nr 7 i storbakken i Meldal
* Ski-NM 1972: Nr 4 i begge bakkane, høvesvis Trondheim og Odnes
* Ski-NM 1973: Nr 4 i storbakken på Lillehammer

Stranden er i dag (2011) professor ved Avdeling for helsefag ved Høgskolen i Buskerud i Drammen.

Kjelder
-------

* FIS-biografi[*daud lenkje*]
* Arne Thoresen: *Lengst gjennom lufta*. Versal Forlag, Oslo 2007. ISBN 978-82-8188-030-6, s. 158-159 og 335
* Aftenposten: I verste fall... (9. februar 2011)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* ISNI

 |
**Den store moskeen i Kano** er hovudmoskeen i byen Kano i Nigeria og den største moskeen i Nigeria. Han ligg ved sida av Gidan Rumfa, bustaden til emiren av Kano, ein viktig muslimsk leiar i Nigeria.

Den opphavlege store moskeen i byen var ein jordmoské forma som eit tårn (soro). Han blei bygd for kong Muhammad Rumfa på 1400-talet, då islam fekk fotfeste i Kano-riket. Moskeen skal ha blitt gjenbygd for Muhammed Zaki i 1582 på ein ny stad. På siste halvdel av 1800-talet skal han ha blitt gjenreist av Sarkin Kano Abdullahi etter å ha forfalle. Denne moskeen hadde eit 20 meter høgt tårn, og blei omtalt som den mest imponerande bygningen i Vest-Afrika. Som andre jordbygningar måtte han stadig reparerast.

Den siste jordmoskeen blei riven på 1950-talet. Deretter støtta Storbritannia bygginga av ein ny moské som takk for Nigeria sitt bidrag i andre verdskrigen. Den noverande moskeen blei bygd i 1963. Han følgjer generell muslimsk arkitektur med kuppel og to minaretar, og har ikkje noko til felles med tradisjonell nigeriansk byggjekunst.

Moskeen blei råka av eit bombeåtak frå Boko Haram den 28. november 2014. Rundt 120 menneske døydde og 260 blei såra. Åtaket blei sett på som retta mot emiren av Kano, Sanusi II, som hadde gått sterkt ut mot Boko Haram og oppfordra folk til å slost mot dei berre ei veke tidlegare. Emiren var ikkje i Kano då åtaket fann stad.

Kjelder
-------

1. ↑  
«Kano» (2014), *Encyclopædia Britannica*.
2. ↑  AFP, *Suicide bombers, gunmen kill 64 at prominent Nigeria mosque*, henta 29 November 2014 ; «BBC News - Nigeria unrest: Kano mosque attack kills dozens», *BBC News*, henta 29 November 2014 ; Al Jazeera and agencies, *Scores killed in Nigeria mosque blasts*, henta 29 November 2014

* «Great Mosque - Kano, Nigeria». Aga Khan Visual Archive, archnet.org

* Omtale og bilde av den gamle og den nye moskeen ved *Submissions*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Omtale og bilde av den gamle og den nye moskeen ved *Submissions*
* Great Mosque - Kano, Nigeria. Historie og bilde ved Aga Khan Visual Archive.
* Great Mosque of Kano Arkivert 2014-12-21 ved Wayback Machine.. Kort omtale og bilde ved openbuildings.com.
**Derwent-reservoaret**  er eit reservoar i River Derwent, på grensa mellom County Durham og Northumberland i England. Det ligg vest for Consett.

Reservoaret er ein del av vassforsyninga i Nordaust-England, eigt og styrt av Northumbrian Water. Det er hovudvasskjelda til storbyområdet Tyne and Wear.

Når det er naudsynt kan ein føre inn meir vatn i reservoaret via ei røyrleidning frå det større Kielder-reservoaret i Northumberland. 

Det er funne spor etter sink, bly og kadmium. Desse er vaska ut i reservoaret frå tidlegare gruveområde rundt Blanchland. På grunn av dette er det relativt få planter som veks i reservoaret.

Det ligg ein segleklubb ved Derwent-reservoaret. Klubbhuset vart bygt i 1968. Klubben driv òg med brettsegling, springing og triatlon. 

Det er eit vasskraftverk ved reservoaret med ein kapasitet på 97 kilowatt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Derwent Reservoir (North East England)» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Harding, JPC, Whitten, BA (1978) Zinc, Cadmium og Lead in Water, Sediment and Submerged Plants of the Derwent Reservoar, Northern England. *Water Research*, Vol. 12, s. p307-316.
2. ↑  «Derwent». *hr-e-a.net/*. Arkivert frå originalen 27. juli 2011. Henta 30. mars 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Durham County Council om reservoaret[*daud lenkje*]
* Derwent Reservoar Sailing Club
Eit symbol for den tomme mengda.
**Den tomme mengda** er innanfor matematikk ei mengd utan element.

Notasjon
--------

Den tomme mengda vert skriven «{}», «{\displaystyle \varnothing }» eller «{\displaystyle \emptyset }». Dei to siste symbola vart innført av Bourbaki-gruppa i 1939, inspirert av bokstaven Ø.

Eigenskapar
-----------

I samsvar med eksistensialitetsaksiomet er to mengder like dersom dei inneheld dei same elementa – det finst med andre ord berre éi mengd som ikkje inneheld nokon element. Denne blir difor kalla *den tomme mengda*, snarare enn *ei tom mengd*.

For ei kvar mengd *A* gjeld følgjande:

* Den tomme mengda er ei delmengd av *A*:
∀*A*: ∅ ⊆ *A*
* Unionen mellom *A* og den tomme mengda er *A*:
∀*A*: *A* ∪ ∅ = *A*
* Snittet mellom *A* og den tomme mengda er den tomme mengda:
∀*A*: *A* ∩ ∅ = ∅
* Det kartesiske produktet av *A* og den tomme mengda er tomt:
∀*A*: *A* × ∅ = ∅

Den tomme mengda har følgjande eigenskapar:

* Den einaste delmengda til den tomme mengda er den tomme mengda sjølv:
∀*A*: *A* ⊆ ∅ ⇒ *A* = ∅
* Potensmengda av den tomme mengda er ei mengd som berre inneheld den tomme mengda:
2∅ = {∅}
* Mengda element (kardinaliteten til mengda) er null:
|∅|= 0

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Den tomme mengden» frå Wikipedia på bokmål, den 1. november 2011.*
Satellittbilde av sjøen frå 1992. (Kjelde: NASA)
**Issyk-Kul** (også **Ysyk Köl** og **Issyk-kol**) er den største innsjøen i Kirgisistan og det nest største fjellvatnet i verda, etter Titicaca. Sjøen ligg 1 602 meter over havet, i Tian Shan-fjella nordvest i landet. Han er 180 km lang, 60 km brei, og den største djupna er på 702 meter.

*Issyk-Kul* tyder 'varm sjø', og han frys sjeldan om vinteren sjølv om lufttemperaturen då kan synka heilt ned till -40 °C. Dette kjem av at vatnet er noko salthaldig. Vatn frå bekkar og smelta snø renn ut i innsjøen, som i dag ikkje har noko utløp.

Menneske og innsjø
------------------

Strand ved Issyk-Kul. Foto: Máté Soós

Ved austsida av Issyk-Kul ligg byen Karakol (tidlegare Przhevalsk), regionshovudstaden i Issyk-Kul oblast. Ein har funne restar av ein gammal, sunken by i Issyk-Kul, men ein har foreløpig ikkje utført omfattande arkeologiske utgravingar.

Under sovjettida var sjøen eit viktig turistmål, og ein hemmeleg utprøvingsstad for torpedoar.

### Økologi

Det blei sett ut sevan-aure i Issyk-Kul på 1970-talet. Fiskeslaget kjem frå Sevansjøen i Armenia, der det er truga. I Issyk-Kul har fiskane derimot klart seg godt, slik at bestanden av opphavlege fiskar der har gått ned.

### Soger knytte til innsjøen

Ei vanleg islamsk soge om ein konge som hadde eseløyre er knytt til innsjøen. Kongen heldt skavanken sin hemmeleg, og for å hindra barberane sine i å røpa han fekk han dei avretta etter utført arbeid. Ein av barberane blei så fylt av denne kunnskapen at han ropte det ned i ein brønn, som han meinte òg ville halda på løyndommen. Men han lukka ikkje brønnen etter seg, og vatnet steig og dekte heile kongeriket. Det ligg der den dag i dag, som innsjøen Issyk-Kul.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Issyk Kul» frå Wikipedia på engelsk, den 9. desember 2005.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Issyk-Kul**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
Jørstadmoen leir 
Foto:
Jan-Tore Egge (2015)
 

**Jørstadmoen leir** er ein norsk militærleir og var standkvarteret til Forsvarets kompetansesenter for kommando og kontrollinformasjonssystemer. Staden ligg i Lillehammer kommune, nordvest for byen.

Historie
--------

Jørstadmoen har vore brukt som ekserserplass sidan 1700-talet, men det var fyrst på slutten av 1800-talet Jørstadmoen vart leir med fast bygningsmasse. Leiren vart brukt til internerings- og flyktningleir fleire gonger under den fyrste verdskrigen og i mellomkrigsåra. Tyskarane bygde ut mesteparten av leiren under krigen, mellom anna den tidlegare fangeleiren K-leir, som ligg utanfor resten av leirområdet i dag. 

Jørstadmoen er også kjend frå Lærarinterneringa under krigen. I 1942 vart 686 lærarar internert på Jørstadmoen av NS-regimet for vidare deportering til Nord-Noreg. Seinare sat sovjetrussarar der som krigsfangar. 

Etter krigen overtok sambandet leiren. Hæren sitt samband prega Jørstadmoen fram til avdelinga i 2005 vart erstatta av eit nytt felles kompetansesenter; FK KKIS. FK KKIS ivaretek samband, kommando og kontrollinformasjonssystem for heile Forsvaret, både hær, sjø og luft. Sjefen i FK KKIS og plasskommandant for basen Jørstadmoen er brigader Jon Ragnar Krogstad.

Sjå òg
------

* Cyberforsvaret
* Fangeleirane til okkupasjonsmakta i Noreg under andre verdskrigen

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Jørstadmoen leir i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki

 |
Grand Trunk Road (på avsnittet Ambala–Delhi) ca. 1900
**Grand Trunk Road** (kortform *GT Road*) er det engelske namnet på ein viktig ferdselsåre i Sør-Asia. Den er blant dei eldste og viktigaste vegane i Asia. Den 2500 km lange vegen følgjer i stor utstrekking det nordindiske slettelandet og har i fleire hundreår vore ferdselsveg mellom det som i dag er statane Pakistan, India og Bangladesh.

Start- og sluttpunkta for Grand Trunk Road er i vest Khaibarpasset og i aust Sonargaon. Frå Peshawar i Pakistan går vegen gjennom Rawalpindi og Lahore til den indiske–pakistanske grenseovergangen Wagah. I India går han gjennom byar som Amritsar, Ambala, New Delhi, Kanpur, Allahabad, Varanasi og Kolkata. I Bangladesh endar han i Sonargaon i distriktet Narayanganj.

I India, med storparten av vegen, har han mellom Kolkata og Delhi nemninga National Highway 2 (NH-2), medan avsnittet mellom Delhi og Wagah heiter NH-1.

Historie
--------

Allereie under Maurya-riket i antikken vart vegen nytta mellom anna av grekarane. På 1500-talet vart vegen utbygd av sultan Sher Shah for å skapa eit samband mellom residensbyen hans Agra og heimbyen Sasaram. Denne vart kalla *Sarak-i-Azam* («Kongsvegen»), og vart grunnstammen i Grand Trunk Road.

Med tida vart vegen særs viktig som regional handelsveg. Kort etter at han vart etablert, vart han utstyrt med mange karavanserai. Det vart vidare planta mange tre langsetter for å gje dei reisande skugge. Vegen betra infrastrukturen til regionane, og vart òg brukt som hærveg, til rask forflytning av militære styrkar. Kort etter at han var ferdig vart han ytterlegare utvida, vestover til Multan og austover til Sonargaon i Bengal.

Etter at Sher Shah døydde i 1545 vart vegen forlenga vestover, slik at han førte gjennom Khyberpasset i Hindukush til Kabul i dagens Afghanistan. Under det britiske styret vart vegen – då òg kalla *Long Walk* – utvida til Kolkata og Peshawar.

Ved delinga av Britisk India i 1947, då Pakistan vart etablert, var Grand Trunk Road åstad for eit av dei største flyktningdramaa i moderne historie, då hinduar flykta mot midten, inn i dagens India, og muslimar utover til austlege og vestlege delar av Pakistan.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Grand Trunk Road» frå Wikipedia på bokmål, den 29. september 2018.*

Litteratur
----------

* Farooque, Abdul Khair Muhammad (1977). *Roads and Communications in Mughal India*
* Weller, Anthony (1997). *Days and Nights on the Grand Trunk Road: Calcutta to Khyber* Marlowe & Company.
* Rudyard Kipling: Kim. Elektronisk kopi ved Prosjekt Gutenberg (*Grand Trunk Road*)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Artikkel www.lonelyplanet.com
| Issoire |
| --- |
|  |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Issoire** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Auvergne-Rhône-Alpes  Puy-de-Dôme |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  19,69 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 13 373   679/km² |
| Koordinatar | 45°33′″N 03°15′″E﻿Koordinatar: 45°33′″N 03°15′″E﻿ |
| Høgd over havet | 386 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 63500 |
| **Heimeside:** www.issoire.fr |

**Issoire** (oksitansk *Soire*) er ein by og kommune sentralt i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Puy-de-Dôme i regionen Auvergne-Rhône-Alpes og har om lag 13 000 innbyggjarar.

Geografi
--------

Issoire ligg ved elva Couze like før ho munnar ut i Allier, 40 km søraust for Clermont-Ferrand. Issoire ligg på den frodige sletta Limagne. 

Kyrkja Saint-Austremoine

History
-------

Issoire (*Iciodurum*) skal ha vorte grunnlagd av stamma Arverni, og i romartida vart byen kjend for skulane som låg her. På 400-talet etablerte Stremonius eit kristent samfunn her. På 200-talet vart byen rasert av vandalar.

Under Hugenottkrigen vart Issoire hardt råka. Merle, leiaren for protestantane, erobra byen i 1574, noko som gjekk hardt utover innbyggjarane. Katolikkane tok byen tilbake i 1577.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Issoire**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Utsyn over Grand Harbour
**Grand Harbour** (maltesisk *Il-Port il-Kbir*) er ei naturleg hamn på øya Malta. Han har vore nytta som hamn sidan minst romartida. Den naturlege hamna har vorte kraftig utbetra med brygger og kaianlegg, og i tillegg er det bygd kraftige festningsverk. 

Hamna munnar ut mot nordaust og er avgrensa i nord av St. Elmo-neset og er vidare verna av ein molo. I sør grensar hamna til Ricasolineset. Nordvestkysten er forma av Scebarrashalvøya, der byen Valletta ligg. På andre sida av denne halvøya ligg ei anna naturleg hamn, Marsamxett hamn. Den største vassvegen som munnar ut i Grand Harbour held fram innover i landet nesten heilt til Marsa.

### Historie

Grand Harbour var basen til Maltesarordenen i 268 år og etter dei forsvann var han ein strategisk base for britane i om lag 170 år. Seint på 1500-talet vart hamna øydelagd av ein kraftig tornado som tok livet av 600 menneske og øydela ein handelsflåte. Området var åstad for harde kampar under omleiringa av Malta i 1565 då Det osmanske riket prøvde å kaste ut Maltesarordenen. Heile området vart kraftig bombardert av aksemaktene under omleiringa av Malta i 1940 under den andre verdskrigen. Målet var kaianlegga og militærinstallasjonane rundt hamna, men samstundes vart store delar av Valetta og områda rundt råka med store sivile tap. 

Hamna er framleis aktiv, men etter at britane forsvann frå området er ho ikkje lenger militært viktig. Ein stor del av den kommersielle skipsfarten vert no handsama av den nye frihamna ved Kalafrana, så Grand Harbour er i dag mykje rolegare enn gjennom første halvdel av 1900-talet.

### Bakgrunnsstoff

* Grand Harbour på guidetomalta.net Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Grand Harbour» frå Wikipedia på engelsk, den 3. februar 2008.*

Koordinatar: 35°53′42″N 14°31′14″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Jørre André Kjemperud** (fødd 31. august 1968) er ein norsk tidlegare sandvolleyballspelar frå Vikersund. Han spelte også innandørs volleyball både i Lier, KFUM-Oslo, Kristiansund og Randaberg.

Karriere
--------

Kjemperud tok til å markera seg i internasjonale tevlingar frå 1994. I 1997 vart han europameister i sandvolleyball saman med makkeren Vegard Høidalen. Dei to vann EM-bronse fire gonger og deltok under sommar-OL 2000 i Sydney. I 2001 vann dei bronse under VM i sandvolleyball. 

Kjemperud og Høidalen representerte Noreg på nytt under sommar-OL 2004 i Aten. Etter desse leikane bytte Kjemperud makker og spelte frå no av med Tarjei Skarlund. Dei to representerte saman Noreg under sommar-OL 2008 i Beijing. Kjemperud si beste plassering under eit OL er ein 9. plass (2000 og 2004). Til saman deltok han i 6 NM i sandvolleyball i karrieren sin. Som innandørs volleyballspelar spelte han i 20 landskampar for Noreg. 

I 2012 slutta Kjemperud med volleyballen og tok over eigarskapen over *Quality Spa & Resort Kragerø* i Kragerø.

Kjelder
-------

* «Jørre\_André\_Kjemperud» i *Store norske leksikon*, snl.no.

### Fotnotar

1. ↑   Profil på olympiatoppen.no
2. ↑  Profil hjå Beach Volleyball Database
3. ↑  *Biografi frå Sports-reference.com*, arkivert frå originalen 12. august 2012, henta 14. august 2012
4. ↑   Drammens Tidende, 01.06.12: Dropper volleyballen for å drive spahotell i Kragerø

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Jørre Kjemperud» (på engelsk). olympedia.org. Henta 21. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |