recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Drueplukkarar nær Maury.
**Roussillon** (katalansk *Rosselló*) er ein av dei historiske grevskapa i det tidlegare fyrstedømet Catalonia som i dag omtrentleg utgjer dagens franske *département* Pyrénées-Orientales. 

Området var spansk før Frankrike erobra det i trettiårskrigen, men som eit område på grensa mellom Frankrike og Spania vart det ofte utsett for militære konfliktar. Under den franske revolusjonen vart provinsen Roussillon nedlagd og departementet Pyrénées-Orientales vart oppretta i staden. Departementet samsvarar om lag med det gamle Roussillon, i tillegg til Fenouillèdes.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Roussillon» frå Wikipedia på engelsk, den 25. januar 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Tekst frå *Encyclopædia Britannica* si 11. utgåve, eit leksikon som i dag er offentleg eigedom.

Koordinatar: 43°54′9″ N 5°17′37″ E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**Ole Toresson Rød** (11. februar 1762–24. mai 1840) var ein norsk gardbrukar, lensmann, postopnar og stortingsmann frå Søndeled i Aust-Agder. Han var far til Halvor Olsson Stamsøy.

Rød tok over farsgarden i Søndeled i 1789, og dreiv han til han skøytte garden vidare til sonen. Han var lensmann i Søndeled og Gjerstad frå 1803 til -13, og postopnar frå 1805 til 1835.

I 1814 var han valmann og aktuell til riksforsamlinga på Eidsvoll. Han var 3. representant frå Nedenes og Robygdelagets amt på Stortinget i 1818. Der var han medlem av åtte komitear, mellom dei var komiteen om bank- og pengestellet, og komitear om skogane i Drammen sitt omland, og om Røros koparverk. Frå 31. mars var han medlem av Lagtinget.

Rød døydde på slektsgarden i Søndeled i 1840.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Ole Toresson Rød NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Nokre vanlege lipid. På toppen er oljesyre og kolestrol. I midten er ein triglycerid av oleoyl-, stearoyl- og palmitoyl-kjeder knytt til ei glyserolsøyle. I botn er eit vanleg fosfolipid fosfatdikolin. 
**Lipid** er definert som alle feittoppløyselege (lipofilt), naturlege molekyl, som feitt, oljer, voks, kolesterol, sterolar, feittoppløyselege vitamin (som vitamin A, D, E og K), monoglyserid, diglyserid, fosfolipid og andre. Den viktigaste biologiske funksjonen til lipid er mellom anna å lagre energi, fungere som strukturelle komponentar i cellemembranar og medverke som viktige signalmolekyl. 

Sjølv om uttrykket *lipid* stundom vert nytta som synonym for feittstoff, er feittstoff ei undergruppe av lipid kalla triglyserid og bør ikkje forvekslast med uttrykket feittsyre. Lipid omfattar òg molekyl som feittsyrer og derivata deira (inkludert tri-, di- og monoglyderid og fosfolipid), i tillegg til andre stoffskifteprodukt som inneheld sterolar, som kolesterol.  Emulsjontesten er ein grov metode for å avgjere om ein har lipidar i ein prøve eller ikkje. 

Lipid er ei mangfaldig gruppe av stoff som har mange viktige biologiske funksjonar, som å fungere som ein del av cellemembranar, lagre energi og sende vidare signal. Lipid kan i store trekk definerast som hydrofobiske eller amfifiliske små molekyl som har heilt eller delvis opphav frå to forskjellige typar biokjemiske delar eller «byggesteinar»: ketoasyle og isoprene grupper. Ved å sjå på dei på denne måten kan lipid delast inn i åtte kategoriar: Feittsyrer, glyserolipid, glyserofosfolipid, sfingolipid, sukkerlipid og polyketid, sterole lipid og prenole lipid.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lipid» frå Wikipedia på engelsk, den 30. juni 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Anthea Maton, Jean Hopkins, Charles William McLaughlin, Susan Johnson, Maryanna Quon Warner, David LaHart, Jill D. Wright (1993). *Human Biology og Health*. Englewood Cliffs, New Jersey, USA: Prentice Hall. ISBN 0-13-981176-1.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
2. ↑  Fahy E, Subramaniam S, Brown HA; et al. (2005). «A comprehensive classification system for lipids». *J. Lipid Res.* **46** (5): 839–61. PMID 15722563. doi:10.1194/jlr.E400004-JLR200.  CS1 maint: Explicit use of et al. (link) CS1 maint: Multiple names: authors list (link)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* NDL

 |
**Oleksandr Mykolajovytsj Bahatsj** (fødd 21. november 1966) er ein ukrainsk tidlegare kulestøytar frå landsbyen Matusiv i Tsjerkasy oblast i Ukraina. Han vart europameister i Budapest i 1998. Gjennom sine aktive år vann han elles to VM-bronsar, 1993 og 1999, ei OL-bronsemedalje under OL i Atlanta i 1996, samt ein EM-bronse i 1994. Han vart i 2000 utestengd frå friidretten på livstid.

Aktiv
-----

Bahatsj vann sovjet-meisterskapen i kulestøyt i 1989. Han deltok så for Sovjetunionen under Europacupen for landslag, der han vart tatt for bruk av doping. Etter å ha vore utestengd frå friidrett i to år, vann han EM innandørs vinteren 1992 med 20,75 m.

Ved friidretts-VM 1993 vart Bahatsj opphavleg nummer fire, men då det seinare vart avslørt at bronsemannen Mike Stulce frå USA var dopa, rykka Bahatsj opp på bronseplassen. Vinteren 1994 forsvarte Bahatsj EM-tittelen inanndørs. Under EM i friidrett 1994 i Helsinki stakk så dei ukrainske utøvarane av med alle medaljane i kuletevlinga for menn; Oleksandr Klymenko vann framom Bahatsj, Roman Virastsjuk tok bronsen.

Under sommarleikane 1996 i Atlanta kompletterte Bahatsj bronse-samlinga etter å ha støytt kula 20,75 m. Dermed hadde han vunne ein bronsemedalje i kvar av dei tre store interansjonale meisterskapane. 

Etter ein tett og hard duell med USA-amerikanske John Godina om gullmedaljen i kulestøyt under VM 1997 i Aten, 21,47 m for Bahatsj og 21,44 m for Godina, vart Bahatsj fyrst tildelt kulegullet, men fem dagar seinare frådømt sigeren etter påvist bruk av efedrin.

Gullmedaljen Bahatsj fekk under EM 1998 fekk han derimot behalde. Vinnarstøytet målte 21,17 m. Året etter nådde han endå litt lengre med kula ved VM i Sevilla, 21,26 heldt til hans andre VM-bronse, seks år etter den fyrste.

### Doping

I 1989 varte Bahatsj utestengd i to år for bruk av testosteron. Etter opphavleg å ha vunne gullmedaljen under VM i 1997, avla Bahatsj ein positiv dopingtest på efedrin. Då han under EM innandørs 2000 i *Gent* testa positivt for tredje gong i karrieren, vart han stengd ute frå konkurrere på livstid.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1993 i Stuttgart: Bronsemedalje – 20,40 m
* EM 1994 i Helsinki: Bronsemedalje – 20,34 m
* VM 1995 i Göteborg: Nr 4 – 20,38 m
* OL 1996 i Atlanta: Bronsemedalje – 20,75 m
* VM 1997 i Aten: Diskvalifisert frå gullmedaljen
* EM 1998 i Budapest: Gullmedalje – 21,17 m, framom Oliver-Sven Buder (20,98 m)
* VM 1999 i Sevilla: Bronsemedalje – 21,26 m

Merknadar
---------

1. ↑  Ukrainsk skrift Олександр Миколайович Багач

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Oleksandr Bahatsch» frå Wikipedia på tysk, den 12. juni 2015.*
**Olav Lien** (1896–1957
) er mest kjend for å ha vore presseleiar i Telemark under andre verdskrigen, og som formann i arbeidsutvalet i Bygdefolkets Krisehjelp. Han var utdanna lærar og sakførar og har vore omtala som både dyktig og talefør. I 1957, etter mange år i retten for landssvik, døydde han av tuberkulose.

Liv
---

Lien var fødd i Seljord i Telemark i 1896. Han tok fatt på skulebenken og gjekk ut frå Tromsø Offentlige Lærerskole i 1924. Året etter flytte han og kona Signe Opsund, som han hadde gifta seg med i 1920, til Kviteseid i Telemark. Det var her han vart buande ut livet. I 1928 hadde han lese seg opp på eiga hand og tok juridisk embetseksamen. Som nyutdanna jurist starta han sakførarkontor i Kviteseid. Som sakførar stod han gjerne på sida til dei svake eller fattige bøndene og småfolk. Ofte tok han heller ikkje særleg betalt for arbeidet. Det var tale om "mirakeladvokaten" i telemarksdalane, når folk snakka om Olav Lien. Den fyrste politiske tilknytinga han fekk var med Venstre, dengongen eit sterkt bygde- og bondeparti. Venstre fekk han derimot nok av i 1928 på grunn av partipolitikken. To år seinare melde han seg inn i Arbeidarpartiet. Krisa i landbruket og på bygdene hadde då nådd nye høgder.

Kjelder
-------

* Tangen, Morten (2018) Bønder mellom arbeid og kapital ()
**Lillian** og **Lilian** er kvinnenamn av engelsk opphav, danna som utvida former av Lilly. Dette er igjen eit kjælenamn for Elizabeth. Lillian har namnedag den 16. september i Noreg og den 6. september i Sverige. 

Det finst fleire variantar av namnet, som Liliane, Liliana og Liljana. Lilias er ei skotsk from. Kortformer av Lillian er Lill, Liana og den tilbakedanna forma Lilly.

Bruk
----

Lilly er eit vanleg namn i Sverige, der det blei innført frå Storbritannia på 1800-talet. Det var også mykje brukt på norske jentebarn først på 1900-talet.

Namneberarar
------------

* Lillian Gish (1896-1993), amerikansk filmskodespelar.
* Lillian Smith (1897-1966), amerikansk forfattar
* Lillian Hellman (1905-1984), amerikansk forfattar
* Prinsesse Lilian av Sverige (f. 1915), walisisk-fødd svensk prinsesse, opphavleg Lillian May Davies
* Lillian Dahle (f. 1956), norsk kunsthandverkar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lilly» frå Wikipedia på bokmål, den 15. september 2009.*

* «Lillian» ved behindthename.com

* 

* «Lillian» i *Store norske leksikon*, snl.no.
Steinstøytar av andesitt frå Kypros frå ca. 1600–1100 f.Kr.
**Støytar** er ein reiskap som kan brukast til å knusa ting, til dømes i samband med matlaging eller til tradisjonell tilverking av produkt som medisinar og kosmetikk. Ein støytar blir ofte brukt i samband med ein mortar. Støytarar kan vera av mange ulike harde materiale, som stein, tre, metall og i nokre høve glas. Dei er ofte avlange med eit handtak i eine enden, medan den andre enden kan vera tilpassa støyting, til dømes ved å vera avrunda eller svulma ut. Støytarar kan også ha meir avrunda former, og nokre kan ha form som ein rund stein.

Menneske har brukt støytarar sidan steinalderen i sein pleistocen. I natufisk kultur blei det laga støytarar og mortarar under siste glasiale maksimum, for mellom 18 000 og 25 000 år sidan. Dette fann stad samtidig med at ein byrja bruka ville kornslag og etterkvart byrja å dyrka dei.

Mat
---

Støytarar kan brukast til å gjera planteprodukt høvelege til å eta, som ved tresking av korn eller knusing rotvekstar som jams, maniok, taro
eller bregnar.
Dei kan også brukast til å knusa heile krydder til pulver, eller laga ein masse av krydder, urter og andre smakssetjarar. Slike massar er til dømes eit utbreidd utgangspunkt for matretter frå Søraust-Asia.

* Metallstøytar til kosmetikk frå mellom 150 og 100 f.Kr. funne i Suffolk i England. Til bruk saman med ein halvmåneforma mortar.Metallstøytar til kosmetikk frå mellom 150 og 100 f.Kr. funne i Suffolk i England. Til bruk saman med ein halvmåneforma mortar.
* Taro-støytar frå  Papua Ny-Guinea med form som ein fugl, truleg til seremoniell bruk.Taro-støytar frå Papua Ny-Guinea med form som ein fugl, truleg til seremoniell bruk.
* Japansk støytar brukt til å laga riskaka mochi.Japansk støytar brukt til å laga riskaka mochi.
* Trestøytar frå Ghana.Trestøytar frå Ghana.

Drikke
------

Muddler av tre
Ein kan støyta produkt for å gjera dei lettare å blanda med væske, til døms kan kaffibønner støytast til pulver før ein lager kaffi av dei.

Spesialstøytarar kan brukast til å knusa og blanda ingrediensar i drinkar. Denne typen støytar kan ein også kalla ein «muddler», av engelsk *muddler*, 'samanblandar'.

Kjelder
-------

1. ↑  K. Wright (1991). «The Origins and development of ground stone assemblages in Late Pleistocene Southwest Asia». *Paleorient*.
2. 1 2  «Bird-shaped pestle». *A History of the World*. BBC. Henta 9. desember 2017.
3. ↑  «Patu aruhe, fern root pounders, used in pounding the rhizomes of bracken (Pteris) that formed an important food supply. — H. Hamilton photo». *THE MAORI - VOLUME I*. Victoria University of Wellington. Henta 9. desember 2017.
4. ↑  «Kitchen Essentials for Southeast Asian Cooking Basic tools and equipment for cooking Southeast Asian food». *about food*. Section 2. Mortar and Pestle to Make the Best Spice Pastes. Henta 9 desember 2017.
5. ↑  «Muddler - eksklusiv». Festutstyr.no. Arkivert frå originalen 10. desember 2017. Henta 9. desember 2017.
**Ole Knutsson Ødegaard** (27. november 1847–10. oktober 1932) var ein norsk lærar, gardbrukar, lensmann, ordførar, lokalhistorikar og stortingsrepresentant for Venstre.
Nils Ødegaard var bror hans.

Ødegaard var son av ein gardbrukar i Lomen sokn i Vestre Slidre i Oppland. Åra 1866-69 var han lærar i heimbygda, og i 1869 var han ferdig utdanna seminarist frå Hamar. Deretter var han styrar av ein folkehøgskule i Vestre Slidre frå 1870 til -74. År 1870 kjøpte han garden Løken av svigerfaren og dreiv sidan denne. Frå 1875 var han lærar og kyrkjesongar i Vestre Slidre, eit arbeid han hadde til 1889. Perioden 1889-191? var han lensmann.

Ødegaard var ordførar i heimbygda 1883-93. Han var også sparebankkasserar 1880-88 og forlikskommissær frå 1899. Ei tid var han formann for anleggsstyret for Valdresbanen. Han var òg medlem av den statlege sivilprosesskommisjonen 1891-1907.

Ødegaard var vald stortingsrepresentant 1889-97 og 1904-06. Han møtte elles fyrste gongen på Stortinget 30. april 1883 som varamann for Thomas Jørstad, også i 1885 kom han inn på Stortinget eit stykke ut i sesjonen, for same Jørstad, han var i 1883 medlem av konstitusjonskomiteen. Perioden 1889-91 var han medlem av og 1892-97 sekretær i vegkomiteen, 1904-06 atter medlem av same. Elles var han i 1893 medlem av kontraktørkomiteen og 1895-97 sekretær i Odelstinget.

Han skreiv sju bind lokalhistorie under samletittelen *Gamalt fraa Valdres*, utgjeve mellom 1911 og 1932. Han var statsstipendiat frå 1917.
Frå 1917 var han statsstipendiat.

Ødegaard vart tildelt 7. juni-medaljen.

Kjelder
-------

1. ↑  Ødegaard, N. (1853-1921) (1918). *Kristians amt 1814-1914: en kort oversigt*. Kristiania: Grøndahl. s. 553 og 564.
2. ↑  *Valdres: jubileumsnummer 1903-1953*. Fagernes. 1953.
3. ↑  Ødegaard, O.K. (1847-1932) (1904). *Valdresbanen: (begyndelse til en redegjørelse)*. Kristiania.
4. ↑  Ødegaard, O.K. (1847-1932) (1937). *Vestre Slidre 1837-1937: minneskrift*. Gjøvik.
5. ↑  Ødegaard, O.K. (1847-1932) (1997). *Gamalt fraa Valdres*. [Fagernes]: [Valdres historielag].

---

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Ole Ødegaard NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF

 |
**Olav Kristenson Bratås** (20. juni 1901–1964) var ein kjend norsk spelemann og rosemålar frå Flesberg i Numedal.

Liv
---

### Unge år

Olav var son av Kristen Kristenson Ribberud og Berit Gulliksdotter Suggerud. Båe foreldra døydde før Olav var tre år gamal, og Olav vart bortsett til besteforeldra på Ribberud. Etter ei stutt tid i Holmestrand flytte familien attende til garden Bratås i Numedal, og namnet Bratås vart hengande ved slekta. Olav budde her til han vart konfirmert. 

Ein nær slektning, Nils Ribberud, spela fele, og det same gjorde søskenbarnet Kristen. Det var mykje spel i Stuvstadgrenda der Bratås ligg, og Olav synte givnad både for teikning og spel. Med tida kom han med i Målrørsla, og tok til å skrive namnet sitt som «Olav». Frå byrjinga hadde han heitt «Ole». Mellom vanlege folk i Numedal vart han tiltala som «Ola». 

### Levekår og arbeid

Olav Bratås fekk ikkje høve til å leva av spel og rosemåling. Han arbeidde ei tid ved Numedalsbanen, og dreiv noko med snikkararbeid. Han dreiv og med restaurering for Norsk folkemuseum på Bygdøy i Oslo. 

Med tida vart Olav kjend som ein dugande kappleiksspelemann og fekk heiderleg omtale der. Han kjende det slåttetilfanget som var vanleg i Numedal på denne tida, attåt eit lang rekkje runddansar. Olav var mykje i lag med spelemenn frå Telemark og, mellom dei Eivind Mo, Dale-karane og Kristiane Lund. Elles var han i lag med Torleiv Bolstad frå Valdres. 

Olav Bratås vart ein viktig mellomlekk i vidareføringa av det gamle spelet frå Flesberg. Han var og ein ivrig samlar, og gjorde mange amatøropptak av spelemenn i dalen, mellom dei fløytespelemannen Knut Juveli. Desse opptaka er i dag høgt skatta av yngre fløytespelarar, mellom dei Steinar Ofsdal og Per Midtstigen. 

### Rosemålaren

Olav Bratås fekk ikkje måla så mykje som han gjerne ville, men det finst ei handfull møblar han har måla, som syner eit fint og stilreint handverk. Han utvikla sin eigen stil, tufta på den gamle rosemålinga frå Numedal.

«Ein skulle ynskje at samtida kunne gjeva folk som Olav K. Bratås den sjansen som dei fortente, men slik er det ikkje. Han hadde gjevi oss alle ein mykje større kulturarv dersom han fritt hadde kunna utfalda sine kunstnariske evner» (Jan H. Lislien).

Det vart utgjeve ein minne-CD i 2001 i høve hundreårsminnet hans Olav Bratås.
Jimi Hendrix revolusjonerte rock og jazz med å bruke støy gjennom teknikkar som feedback, forvrenging, wah, fuzz, dissonans og høgt volum.
Ein Dolby 361 A-type støyreduksjonsmodul.
I musikk vert **støy** skildra på forskjellige måtar som sur, ubestemt, ukontrollert, høglydt, umusikalsk eller uønskt lyd. Støy er ein viktig komponent i lyden til menneskerøysta og alle musikkinsrument, særleg for ikkje-tonehøgdsendra perkusjonsinstrument og elektriske gitarar (ved hjelp av forvrenging). Elektroniske instrument skapar forskjellige støyfargar. Tradisjonell bruk av støy er uavgrensa og brukar alle frekvensar som er assosiert med tonehøgd og klang, som kvitstøydelen av ein trommevirvel og ei skarptromme, eller transientar som finst i prefiksen i lyden til somme orgelpiper.

Påverknaden av modernisme tidleg på 1900-talet fekk komponistar som Edgar Varese til å utforske bruken av støybaserte klangar i ein orkestersetting. I same perioden skapte den italienske futuristen Luigi Russolo eit «støyorkester» ved hjelp av instrument han kalla intonarumori. Seinare på 1900-talet vart omgrepet støymusikk nytta om verk som hovudsakleg bestod av støybasert lyd. 

I meir generell bruk vert støy nytta om uønskt lyd eller signal. I denne samanhengen kan sjølv lydar som elles ville verte rekna som musikalske bli rekna som støy, om dei forstyrrar mottakinga av eit signal som mottakaren ønskjer. Motverking og reduksjon av uønskt lyd, frå suselydar til knirkande basstrommepedalar, er viktige i mange musikalske samanhengar, men støy vert òg nytta kreativt på mange måtar, og på somme måtar innan nesten alle sjangrar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Noise in music» frå Wikipedia på engelsk, den 24. september 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Attali 1985, 27.

Bibliografi
* Attali, Jacques. 1985. *Noise: The Political Economy of Music*, translated by Brian Massumi, foreword by Frederic Jameson, afterword by Susan McClary. Theory and History of Literature 16. Manchester: The Manchester University Press. ISBN 0-7190-1470-0 (cloth) ISBN 0-7190-1471-9 (pbk).
**Oleg Georgijevitsj Gontsjarenko** (18. august 1931–16. desember 1986) var ein skeiseløpar frå Kharkov i Ukraina som representerte Sovjetunionen. Han vann i tida 1953-58 tre verdsmeisterskap og to europameisterskap på skeiser. 

Gontsjarenko vart verdsmeister 1953 i finske Helsinki, der han etter sigrar på dei to lengste distansane erobra laurbærkransen med stor margin til landsmannen Boris Sjilkov på andreplass. Sesongen etter bytta dei to plass på sigerspallen då VM 1954 i Sapporo var avgjort. Vinteren 1955 vart Gontsjarenko andremann både ved EM i Falun og VM i Moskva, svenske Sigge Ericsson vann begge meistertitlane. 

Under Vinter-OL 1956 i Cortina d'Ampezzo kom Gontsjarenko inn til bronsemedalje på begge dei lengste distansane. På 5 000 meter vann Boris Sjilkov ein suveren siger framfor Sigge Ericsson, medan same Ericsson og norske Knut Johannesen vart nummer ein og to på 10 000 m. To veker etter vinterleikane vann Gontsjarenko i Oslo skeise-VM for andre gong, fattige 0,042 poeng framom lagkameraten Robert Merkulov.

Både i 1957 og 1958 vann Gontsjarenko europameisterskapen på skeiser. I 1958 vann han også VM i Helsinki. Sidan hausta han ingen medaljar, men representerte Sovjetunionen til 1961.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Oleg Gontsjarenko» frå Wikipedia på nederlandsk, den 13. november 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
**Andres Gregarsson Sundbø** (16. desember 1880–14. januar 1962
) var ein lærar og gardbrukar frå Flåbygda i Lunde herad i Telemark. Han representerte Bondepartiet på Stortinget perioden 1937-45, etter å ha vore vararepresentant den forrige treårsbolken.

Sundbø tok lærareksamen på Notodden i 1900 og var derette lærar heime i Lunde fram til 1921. Samstundes var han 1903-13 også heradskasserar. I 1912 tok han over farsgarden Sundbø og dreiv denne i fleire tiår.

Gjennom dei 28 åra 1910-37 hadde Sundbø plass i heradsstyret i Lunde. Han var ordførar 1926-34, alle desse ni åra hadde han sete i fylkesutvalet i Telemark. Sundbø var med å stifta Flaabygd Sparebank og han var styremedlem i Skien-Telemarkens Dampskibsaktieselskap og frå 1934 i Bandak-Nordsjøkanalen. Elles var han ei tid med i landsstyret i Bondepartiet og i Norges Bondelag. Han var òg ein flittig avisskribent.

Valperioden 1934-36 var Sundbø varamann til Stortinget, møtte då nokre veker våren og sommaren 1936. Perioden 1937-45 hadde han fast sete i Stortinget frå Telemark og for Bondepartiet. På Tinget var han medlem i Administrasjonskomiteen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi
Reagensrøyrhaldar.
**Klemme** eller **klype** er ulike reiskapar som kan brukast til å klemma noko fast eller saman med, eller til å halda noko med utan å ta på det. Klyper har typisk to armar som kan vera festa i ein ende, eller i midten som ei tong. Ulike klyper kan lett opnast og lukkast eller kunna skifta mellom ulike faste posisjonar som er opne eller lukka. Andre typar kan ha ei fast klemmande stilling som ein stikk noko fast i, eller ein kan skru dei fast som ei tvinge.

Bruk
----

Bruk av smedtong ca. 1900.
Klyper kan brukast til å ta eller halda ting som er vanskelege eller farlege å ta i, som gloklype (eldtong), vaskeklype, smedtong og andre klyper brukt til laboratorieverksemd og industri. 

Klemmer med ein fast lukka posisjon kan brukast til å festa noko med over kortare eller lengre tid innan ei rekkje felt, som hårklemmer til hårfrisyrar, klesklyper til klesvask, papirklyper til å halda saman papir med, poseklemme til å halda posar og liknande forsegla og ledningsklemmer og røyrklemmer som kan sitja fast på eller halda fast røyr, slangar og ledningar (som jordingsklemme eller slangeklemme).

### Mat

Matklype brukt til å halda grilla kylling.
Ved hjelp av ei klype kan ein trygt halda syltetøyglas oppi kokande vatn.
Grillklype, pølseklype og liknande blir brukt ved laging og servering av varm mat. Andre matklyper kan brukast til å servera ulike typar mat på hygienisk vis, utan å ta på han. Døme på mat som kan serverast med klype, og som kan finnast særskild utforma klyper for, er sukkerbitar, godteri, bakverk, salat, og spagetti. Slike klyper må utformast slik at maten ein tek blir halden fast, men ikkje blir øydelagd. Dei kan til dømes ha takkar eller rifler som gjer dette enklare.

### Medisin

Innan medisin bruker ein klemmer til mange ulike føremål, som arterieklemme, bulldoggklemme og forceps. Klemmene kan brukast til å stoppa blødningar, halda fast vev eller styra objekt gjennom kroppen.

Sjå òg
------

* Forceps
* Pinsett
* Tong
* Tvinge

Kjelder
-------


* Søk etter «%klype» i Nynorskordboka. «%klemme» i Nynorskordboka.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Klype. Søk i Digitalt Museum
* Klemme. Søk i Digitalt Museum
**Ludvig Ludvigsen Munk** (1537–8. april 1602) var greve, dansk-norsk embetsmann og statthaldar i Noreg frå 1577 til 1583.

Han var lensherre i Trøndelag frå 1571 og kom med ein gong i konflikt med bøndene. Han let futane fare hardt fram for å krevje inn skattar og det vart opprør. Opprøret blei slått hardt ned på og fem av leiarane vart avretta.

Etter at Povel Huitfeldt trekte seg som statthaldar i 1577 vart Munk utnemnd i embetet og han sat i det til 1583.

Etter 1583 var han lensherre over Hedmark, deretter Lister og frå 1589 Trøndelag igjen. Han vart avsett som lensherre i 1596. Han slog seg ned på godset Nørlund på Jylland.

Munk gifta seg med den 17 år gamle Ellen Marsvin i 1589, han var da 52 år. Dei fekk dottera Kirsten Munk. Ho gifta seg med Kristian IV til venstre hand i 1615.

Referansar
----------

1. 1 2 3 4  Ludvig Munk Artikkel av Magne Njåstad i Norsk biografisk leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon

 |
**Ludvig Larsen Kragtorp** (fødd 14. november 1862 i Rødenes i Østfold, død 25. februar 1928) var ein lege og Venstre-politikar.

Faren Hans Larsen var lærar og kyrkjesongar i Rødenes. Kragtorp sjølv gjekk Asker seminar 1880-81 og vart student i 1884. Han var lærar ved Smaalenenes amtsskole 1885-86. Deretter studerte han medisin og vart cand. med. i 1892. Sidan var han privatlege i Høland i 1893, kommunelege i Spydeberg 1893-1912, samt direktør i Abnormskolevæsenet 1913-28.

Kragtorp var ordførar i Spydeberg 1904-07, og formann i skulestyret 1899-1903. Han var innvald på Stortinget frå Eidsberg krins i Østfold frå 1906 til 1915. Åra 1906-12 var han medlem av og 1913-15 sekretær i militærkomiteen. Han var medlem av departementskomitear om høvesvis medisinaltakstane og i 1913 om sinnssjukeasyla.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

1. ↑  Haffner, Vilhelm (1949). *Stortinget og statsrådet: 1915-1945*. Oslo: [Aschehoug]. s. 31.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografisk informasjon om Ludvig Larsen Kragtorp NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Ludvig Filip** (6. oktober 1773–26. august 1850) var fransk konge frå 1830 til 1848. Regjeringstida hans vert kalla julimonarkiet eller «borgarkongedømmet», han sjølv nemnd for «borgarkongen». Han vart vald til konge etter julirevolusjonen og styrta under februarrevolusjonen.

Liv
---

Ludvig Filip teikna av Eugène Lami
### Revolusjonær og emigrant

Ludvig Filip var son til hertugen av Orleans og delte faren sine sympatiar for den franske revolusjonen. I 1792 gjekk Ludvig Filip inn i hæren til revolusjonsgeneralen Dumouriez og deltok i slaga ved Valmy og Jemappes. Året etter flykta han til Austerrike. Dei neste 14 åra budde Ludvig Filip utanlands og besøkte ei rekke land. Mellom anna reiste han i 1795 heilt til Nordkapp og seinare tok han ein tur til Amerika. Åra 1800–08 budde han i Storbritannia.

### Konge av Frankrike

I 1809 gifta Ludvig Filip seg med dottera til kong Ferdinand I av Dei to Sicilia. Under restaurasjonen av det franske monarkiet etter napoleonstida spelte han inga viktig rolle. Under julirevolusjonen i 1830 vart han derimot fyrst utropt til riksforstandar, få månader seinare vart han vald til konge.

Ludvig Filips styre gagna særleg den rike delen av middelstanden. Derimot vart han møtt med motstand frå dei liberale og demokratiske partia. Etter 1840 greip kongen meir personleg inn i statsstyret, støtta av førsteminister Francois Guizot. Korrupsjon i politikken og vaklande utanrikspolitikk svekka julikongedømmet si stilling.

Ludvig Filip vart styrta under februarrevolusjonen i 1848. Han stakk omgåande av til Storbritannia, der han døydde to år etter.

Kjelder
-------

* Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
**Ludvig Johannesson Field** (27. januar 1862–16. januar 1944) var ein norsk forretningsmann frå Rakkestad i Østfold. 

Field var son til ein sjølveigarbonde. Sjølv gjekk han underoffiserskulen til kavaleriet. I 1886 reiste han til Nord-Amerika og vart der verande i ti år. Etter ei tid i Noreg att, reiste han til Sør-Afrika. Der arbeidde han i gullgruvene i Transvaal inntil boarkrigen braut ut og stansa verksemda. I byen Nejlstrom byrja han då med treskeverk drive av ein lokomobil som han hadde importert frå USA. Med det farta han rundt og treskja korn på gardane. Etter boarkrigen bygde han opp mylne, smie og vognfabrikk. Han kjøpte også jord og dreiv oppdrett og handel med husdyr og landbruksprodukt. I mange år stod Field som entreprenør av veganlegg. Også på Madagaskar hadde han verksemd.

Gravsteinen over Ludvig Field
Field var medlem av byrådet i Nejlstrom 20 år og var borgarmeister i fire år. Han kosta både rådhuset og kyrkja i byen. Gjennom åra la han seg opp ein formue, og oppretta fleire legat i Noreg. Det fyrste legatet i 1926 var på 100 000 kroner, og i 1932 endå eit i same storleik.

Field reiste ofte i både Afrika, Asia og Europa, og var heim til Noreg fleire gongar. I 1937 slo han seg ned i Rakkestad, og same året oppretta han eit legat på kroner 300 000. I alt gav han heimbygda kroner 780 000. Heradsstyret i Rakkestad vedtok i 1937 samrøystes å utnemne han til æresborgar av Rakkestad.

I 1934 vart Field utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden. Gravferda hans i 1944 vart kosta av kommunen, som reiste ein bauta på grava.

Kjelder
-------

Norsk Allkunnebok. IV. bandet. 1953
Stavli i kveldsljoset
Koordinatar: 60°19′6″N 6°53′40″E﻿

Stavali is located in Hordaland
Stavali avmerkt på kart over Hordaland

**Stavali** er ein gamal støl i Ullensvang herad i Hordaland. Han ligg på vestdelen av Hardangervidda, 1024 m.o.h.

Det har vore stølsdrift i området allereie på 1600 - 1700-talet. I 1939 bygde Bergen Turistforening ei hytte på Stavali. Hytta er i dag restaurert, er eigd av Bergen Turlag og fungerer som ei av turisthyttene til Den Norske Turistforening. Ho ber namnet Stavali Turisthytte. 

Turistforeininga driv støl her om somrane, men då mest for turistane sin del. Her held dei gamle kurasar og sel stølsmat til dei besøkjande.

Det er berre om somrane at hytta er bemanna. Ho er tilgjengeleg heile året, men utanom sommarsesongen står ho tom, utstyrt med proviant.

Hytta er lettast tilgjengeleg ved å gå frå Kinsarvik gjennom Husedalen, eller frå Lofthus. Frå Stavali er det mogleg å gå vidare til Vivelid, Hadlaskard, Hedlo og Torehytta.

Kjelder
-------

* Bergen Turlag om Stavali Arkivert 2007-10-05 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vêrvarsel for Stavali på yr.no Arkivert 2016-03-26 ved Wayback Machine.
* Eldre fotografi frå Stavali på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
**Fredrikshamn** (finsk *Hamina*) er ein by i landskapet Kymmenedalen sør i Finland.

Historie
--------

Prestegjeldet som Fredrikshamnvart grunnlagt i, Veckelax, er nemnd i kjeldene for første gong i 1336. Staden fekk *stapelstadsrätter* i 1653. Byen vart kalla *Veckelax Nystad*.

I 1723 vart *Fredrikshamn* grunnlagt, og bygd som ein sirkel. Samtidig byrja dei å byggje eit festningsverk rundt byen. I 1743 vart Fredrikshamn overført til Russland som ein del av avtalen i Åbofreden. Som resultat av dette fekk byen nytt namn, *Friedrichshafen*. I staden for Fredrikshamn vart Lovisa grunnlagt som ny grenseby mot Russland.

I 1809 vart fredsavtalen mellom Finland og Russland underteikna her, den såkalla Freden i Fredrikshamn. I 1812 vart Fredrikshamn, i lag med resten av Viborgs län ført tilbake til Finland, som då i alle fall hadde vorte ein del av Russland. 

I 1821 vart byen råka av ein brann som øydela sentrum av byen. I 1840 brann det på ny, og i 1841 vedtok byen ein ny byplan med breiare gater.

Under vinterkrigen vart Fredrikshamn råka av russisk bombing, og etter krigen i 1940 bygde dei opp bydelen Ruotsinkylä (‘Sveriges by’) med trehus som vart gjevne som gåve frå Sverige. Byen vart også bomba under fortsetjingskrigen, og til saman vart over 60 bygningar øydelagde under bombingane i 1939–1944.

Den 1. januar 2003 vart Veckelax, landkommunen rundt Fredrikshamn, slått saman med bykommunen.

Stader å sjå
------------

* Rådhuset (frå 1798)
* Bymuseet i Katarina II-palasset
* Forsvarshøgskolemuseet
* Fredrikshamns bastion (frå 1700-talet)
* Johanneskyrka (frå 1843)
* Mariakyrka (orig. frå 1400-talet)
* Peter-Pauli ortodokse kyrka (frå 1837)
* Samovar-museum - privatsamling av russiske te-kjeler

Venskapskommunar
----------------

* Falun i Sverige
* Paide i Estland
* Røros i Noreg
* Vordingborg i Danmark

Sjå også
--------

* Freden i Fredrikshamn 1809.
* Frederikshavn i Danmark.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Svenska ortnamn i Finland Arkivert 2011-07-17 ved Wayback Machine.
* Forskningscentralens för de inhemska språken rekommendation Arkivert 2012-03-31 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Fredrik Stabel**, eller **Henrik Fredrik Stabel** (4. januar 1914–2. juli 2001), var ein norsk teiknar, grafikar og forfattar. Han vart fødd i Kristiania (Oslo) og døydde i Drøbak, der han hadde hatt sin bustad frå 1970.

Fredrik Stabel er særleg kjend for sine satiriske avisteikningar og kommentarar til det menneskelege tilværet og den menneskelege dårskapen, framstilt i burleske teikningar og utsegner i spalta om Norsk Dusteforbund (Dusteforbundet) i dagsavisa *Dagbladet* i heile førti år (frå 1950 til 1990), og utgjeve i bokform. 

Fredrik Stabel hospiterte ved Statens håndverks- og kunstindustriskole nokre år under andre verdskrigen og teikna i satiriske og humoristiske blad som *Tyrihans*, *Humoristen* og *Karikaturen*. Seinare arbeida han med grafikk og utgav nokre bøker, men er altså framfor alt kjent som avisteiknar i Dagbladet, der han tok til i 1940 og skapte Norsk Dusteforbund ti år seinare. 

Verk av Fredrik Stabel er kjøpt inn av Nasjonalgalleriet i Oslo. Han er dessutan vorte heidra for den kunstnariske verksemda si ved utstillingar i Avistegnernes Hus i heimbyen Drøbak, som er eit kunstgalleri som vart skipa både for å gjere ære på hans kunst, og for å skape eit kompetansesenter for avisteikninga som kunstform.

Bøker
-----

* *Keiser Nimbus og lille Karolius Kattetegner* (1946)
* *Snarere tvert imot* (1960) [utval frå *Dusteforbundet*]
* *Nok av det* (1962) [utval frå *Dusteforbundet*]
* *Tiltredes* (1965) [utval frå *Dusteforbundet*]
* *Bevare meg vel* (1968) [utval frå *Dusteforbundet*]
* *Jeg sier ikke mere* (1978) [utval frå *Dusteforbundet*]
* *Muntre streker* (1977), saman med Kjell Aukrust, Audun Hetland og Pedro
* *Malebok for voksne* (1985)

Kjelder
-------

* Fredrik Stabel i Store norske leksikon

Bakgrunnsstoff
--------------

* "Stabels Verden". Internettside om Fredrik Stabel og Norsk Dusteforbund
* Om Fredrik Stabel i Avistegnernes Hus i Drøbak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Olav Ingvaldsson Hagen** (28. november 1921–21. august 2013) var ein norsk langrennsløpar som vann ein bronsemedalje for Noreg på 4 x 10 km stafett under vinter-OL i St. Moritz.

Karriere
--------

Hagen deltok vinteren 1948 i dei olympiske leikane i St. Moritz. Han vart nummer ni og beste nordmann på 18-kilometeren og var dermed klar for det norske stafettlaget over 4 x 10 km. Etter at Erling Evensen, Olav N. Økern og Reidar Nyborg hadde gått sine etappar, gjekk Hagen ut på sin etappe over tre og eit halvt minutt etter Finlands ankermann. Han var såleis utan reell moglegheit på sølvmedaljen, olympiameistrane frå Sverige var i ein klasse for seg og gjekk i mål nesten ni miuttar føre Finland, medan bronselaget frå Noreg var over elleve miuttar bak svenskane. Seinare i sesongen tok Hagen sølvmedaljen på tremila i noregsmeisterskapen, Leif Haugen vart ein suveren meister på distansen. Etter OL-sesongen la Hagen ned satsinga på idretten.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1947: Nr 5 på 18 km i Tistedalen
* Ski-NM 1948: Sølvmedalje på 30 km på Lillehammer

Kjelder
-------

* P.Chr. Andersen: *Den nye olympiaboken*. 1957
* Olav I. Hagen i olympedia.org
*Denne artikkelen handlar om rekkverket på eit fartøy. For rekkje i matematikk, sjå følgje. For rekkje i biologi, sjå biologisk rekkje.*

*For trelast, sjå lekte.* 
Ein brigg under bygging. På båe sider er det rekkje med rekkestøtter, skansekledning og topprekke
Ei **rekk**(**j**)**e** eller **reling** er eit rekkverk langs kanten av dekket på eit fartøy. Rekka skal hindre at folk og last går over bord. Ho kan ha varierande utforming. På passasjerfartøy er rekke ofte laga av røyr eller septer med vaier. Skipskontrollen krev ei rekkehøgd på minst 75 cm for passasjerfartøy. Er fartøyet lenger enn 100 fot, skal ho vere 105 cm. Rekka er oftast laga av same materiale som skroget.

Rekka står oftast loddrett. På seglfartøy har ho same helling som skroget under. Det gjer at ho framme kan skråer ein god del ut. På motorfart er rekka i baugen ofte utlagd for å kaste unna sjø.

Trerekke
--------

Tidlegare var ofte spanta så lange at dei rakk heile rekkehøgda. Seinare er rekkja oppbygd på rekkestøtter. Dei kan vere festa til skandekk med ein støypt metallsko. Det var ein måte å gjere det på som Colin Archer brukte mykje. Elles kan støttene gå gjennom skandekk og verte festa til huda eller spanta. På utsida av rekkestøttene er det spikra ein kledning av tre, skansekledningen. 

Mellom skansekledningen og skandekk er det til vanleg ei smal spalte for å lense ut skvalkesjø som kjem på dekk. Eit mål for denne spalta har vore at ho måtte vere så smal at ein tollekniv eller ei vårsild ikkje for ut. Det kan og vere hengsla skvalkeportar i skansekledningen for å sleppe ut større mengder vatn.

Oppå rekkestøttene ligg topprekka. Det er ein kraftig planke som gjer at rekka kan tole påkjenninga ho kan verte utsett for under lasting, lossing, fiske og anna arbeid.

Kjelder
-------

* Torstein Arisholm med fleire: *Kravellbygging i Norge*. Hardanger Fartøyvernsenter og Norsk Sjøfartsmuseum 2008
**Olav Kavli** (fødd **Ole Knutsen** (fødd 7. januar 1872 i Bolsøy, død 22. desember 1958) var ein norsk forretningsmann, kjend for sin suksess med smelteost.

Kavli voks opp i små kår utanfor Molde, men reiste til Bergen i 1890 der han tok handelsbrev og etablerte eigen ostehandel i 1894. Han utvida i perioden fram til 1910 sine utanlandske handelskontakter i England, Sverige, Danmark og til USA etter ei handelsreise dit i 1910. Han starta meieri på Sandnes i 1914 og fekk gjennombrot med lanseringa av osten Primula i 1924, verdas første smelteost,Mal:Fact basert på idear frå ei studiereise til Sveits, Serbia og Bulgaria. Ved å smelte saman det beste fra yoghurten og osten oppnådde han ein blaut ost med god haldbarheit.

Olav Kavli sin son Knut (1896-1965) vart medeigar i 1924 i Kavli og fekk ansvaret for drifta i Noreg. Olav reiste mykje og utvikla agenturar i USA, Hellas, India og Afrika. Verdas førsteMal:Fact tube-ost vart lansert i 1929 og tilpassa dei enkelte land og deira marknader. Før den andre verdskrig vart det eksportert til over femti land. Produksjonen i Danmark starta i 1935. Etter hans død i 1958 vart aksjane overført til «O. Kavli og Knut Kavlis Almennyttige Fond» i 1962, det såkalla «Kavlifondet». Kavlifondet er framleis eigar av Kavli og etter kvart òg av Q-meieriene.

Utmerkingar
-----------

* Kongens fortenestmedalje i gull (1933)
* St. Olavs Orden (1952)

Utgjevingar
-----------

* *Med ost i kofferten* (John Griegs forlag, 1946). Om tre handelsreiser til USA (1910, 1922 og 1927).

Referansar
----------

1. ↑  Bondegutt skapte internasjonal suksess Arkivert 2011-07-24 ved Wayback Machine. frå kavli.no
**Reloncavíbukta** (spansk: *Seno de Reloncaví* som tyder 'Reloncaví-sundet') er ei havbukt sentralt i Los Lagos-regionen i Chile. I sør er ho forbunden med nordenden av Ancudfjorden gjennom eit sund mellom Puluqui på fastlandet i vest og Trentelhué i aust. Bukta har ei elliptisk form, og måler 24 nm i N-S-retning med 17 nm frå E til V. På austsida av bukta finst utlaupet på Reloncavífjorden, ca. 30 nm (55 km) lang. I nordenden av bukta ligg regionhovudstaden Puerto Montt.

Reloncavíbukta markerer sørenden av Valle Central i Chile og blir rekna som den geografiske byrjinga av chilensk Patagonia. 

Både Reloncavíbukta, Ancudfjorden og Corcovadofjorden var basseng av store innsjøar som i ein periode utgjorde ein del av Valle Central, men som seinare sokk på grunn av geologiske uro, kanskje så seint som for ca. 2 millionar år sidan, og vart overfløymt av havvatn. Senkinga skapte eit landskap med mange øyer, fjordar og sund.

* Vulkanen Osorno bak ReloncavíbuktaVulkanen Osorno bak Reloncavíbukta
* Bilete av Puluqui-øya i sørlegaste Reloncavíbukta, Ancudfjorden i bakgrunnenBilete av Puluqui-øya i sørlegaste Reloncavíbukta, Ancudfjorden i bakgrunnen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på «Seno de Reloncaví» den 5. februar 2023*

Referansar

1. ↑  Encinas, Alfonso, et al. *Tectonosedimentary evolution of the Coastal Cordillera and Central Depression of south-Central Chile (36° 30′-42° S).* Earth-Science Reviews 213 (2021): 103465.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Reloncavíbukta**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Innan matematikk er Lax-Milgram-teoremet er eit teorem innan teorien for Hilbertrom. Teoremet seier når ein bilineær form kan "inverterast". Teoremet er særleg nyttig innan teorien for partielle differensiallikningar, og ligg til grunn for mykje av den matematiske teorien for elementmetoden.

Bakgrunn og definisjonar
------------------------

Ei bilineær form på eit Hilbertrom, H. Er ein funksjon {\displaystyle B:H\times H\to \mathbb {R} } slik at den er lineær i både første og andre argument. Altså at

{\displaystyle B(\alpha x+\beta y,z)=\alpha B(x,z)+\beta B(y,z)}

{\displaystyle B(x,\alpha y+\beta z)=\alpha B(x,y)+\beta B(x,z)}

for alle {\displaystyle x,y,z\in H,\quad \alpha ,\beta \in \mathbb {R} }.

Vi seier at ei slik form er tvungen nedanfrå dersom det finnes ein konstant M>0 slik at

{\displaystyle \left\vert B(u,u)\right\vert \geq M\lVert u\rVert ^{2}}

for alle {\displaystyle u\in H}. 

Vi seier til slutt at formen er kontinuerlig dersom det finnes en konstant C>0 slik at

{\displaystyle \left\vert B(u,v)\right\vert \leq C\lVert u\rVert \lVert v\rVert }

for alle {\displaystyle u,v\in H}.

Teoremet
--------

La B være ei bilineær, kontinuerlig form over eit reelt Hilbertrom H, der B er tvungen nedanfrå. Gitt {\displaystyle l\in H'}, finnes det ein unik {\displaystyle h\in H} slik at {\displaystyle B(h,u)=l(u)} for alle {\displaystyle u\in H}.
**Stavangerflint AS** var ein fabrikk for tilverking av flintgods som låg i Hillevåg i Stavanger. Produksjonen starta i 1949 og vart nedlagt i 1979. 

Selskapet vart stifta allereie i 1946 og dei bygde ein heilt ny stor fabrikk i Hillevåg. I byrjinga heitte verksemda Stavanger Fajansefabrikk AS, men allereie tidleg på 50-talet endra dei namn til Stavangerflint AS.

Utover 50- og 60-talet var det ein livleg produksjon av servise og pynteartiklar som vasar, skåler, veggfat og mykje anna. Rett etter krigen var det ein voldsom trong her i landet for billige kvardagsservise, og den marknaden kasta både Stavangerflint og den hardaste konkurrenten, Figgjo Fajanse, seg over. Då den verste innanlandske trongen var stetta byrja dei etterkvart å sjå ut over landets grenser etter nye marknadar. På midten av 60-talet eksporterte Stavangerflint varene sine til ikkje mindre enn 24 land, mellom anna Storbritannia, USA, Canada, Danmark og Sverige, men den viktigaste marknaden var nok framleis i Noreg.

Stavangerflint AS fusjonerte med Figgjo Fajanse AS i 1968. Det vart dreve produksjon vidare i begge fabrikkane utover 1970-talet, men frå 1978 vart maskiner og tilsette gradvis flytta til Figgjo. Mange av dei tilsette takka nei til å byrja ved Figgjo, og fekk seg i staden nytt arbeid i Stavanger. I 1979 vart det heilt slutt på verksemda ved Stavangerflint.

Mellom dei kunstnarlege medarbeidarane var:

* Kåre Berven Fjeldsaa
* Vigdis Gløersen
* Gro Karlsen
* Anne Lofthus
* Kari Nyquist
* Carl Olaf Olsen
* Eystein Sandnes
* Inger Waage
* Kai Fjell

| * v
* d
* e
Porselen- og fajansefabrikkar i Norden |
| --- |
| Noreg | Herrebøe  • Drammen  • Porsgrund  • Figgjo  • Stavangerflint  • Egersund |
| Sverige | Rörstrand  • Gustavsberg  • Marieberg  • Göteborgs porslinsfabrik  • Lidköpings porslinsfabrik  • Karlskrona Porslinsfabrik  • Stralsunds porslinsfabrik  • Vänge-Gustafsbergs porslinsfabrik  • Bobergs Fajansfabrik  • Gefle Porslinsfabrik  • Pålsjö fajansfabrik  • Syco Keramik  • Sölvesborgs fajansfabrik  • Tillinge Fayence & Terracotta Fabrique  • Ulfsunda stengodsfabrik  • Upsala-Ekeby AB  • S:t Eriks Lervarufabriker  • Löfnäs stenkärlsfabrik  • Gefle Kakelfabrik  • Jie-Keramik  • Höganäs Keramik |
| Danmark | Store Kongensgade Fajancefabrik  • Kastrup Fajancefabrik  • Den Kongelige Porcelænsfabrik  • Bing & Grøndahl  • Aluminia  • Kähler Keramik  • Kjøbenhavns Porcellains Maleri  • Porcelænsfabriken Danmark  • P. Ipsens Enke  • Söholms keramikfabrik  • Johgus  • Spietz Fabrik  • L. Hjorts Terracottafabrik  • Michael Andersen & Son  •  Porcelænsfabrikken Désirée |
| Finland | Arabia  • Kupittaan Savi  • Pentik  • Irisfabriken |
**Examen artium** er namnet på den endelege prøva eller vitnemålet i det gamle linjedelte gymnaset (vidaregåande skole før ca. 1980). 
Namnet er avleidd frå latin *examen* og *artes*, eigentleg *artes liberales*, ‘dei frie kunstene’.

Historie i Noreg
----------------

Fram til 1883 avla ein examen artium ved universitetet, seinare ved gymnas.
Ved innføringa av lov om videregående opplæring av 1974 fall nemninga bort. Nokre av vitnemåla frå allmennfagleg studieretning dei første åra i tradisjonell struktur vart òg skrivne ut som «examen artium». Vitnemål for examen artium blei siste gong skrive uti 1982.

På folkemunne blir det ofte framleis sagt at ein person «har tatt examen artium» når han eller ho har gått ut av treårig vidaregåande skole med allmenne, økonomiske og administrative fag, og har oppnådd generell studiekompetanse (GSK) på denne måten. GSK er ofte eit krav for å få bli tatt opp til høgare utdanning.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «examen artium». *Store norske leksikon* (på norsk). 20. februar 2018.
**Fredrik Stillman** (fødd 22. august 1966) er ein svensk tidlegare ishockeyspelar frå Jönköping. Han vann VM-gull med Sverige i 1991 og 1992 og OL-gull i 1994.

Stillman var forsvarsspelar på HV 71 frå 1985 til ein akselskade i 2000 gjorde det umogleg for honom å halde fram som aktiv spelar. Bortsett frå sesongane 1995/96 og 1999/2000, då han spelte på Berlin Capitals i den tyske ishockeyserien, har han gjort teneste i HV 71. I 1995 var han med då HV 71 vart svensk meister for aller fyrste gong. Stillman stod gjennom åra bak 197 assist-pasningar og sanka totalt 287 poeng for klubben. Etter han slutta spele for HV 71, har han vore trenar og seinare sportssjef.

Med det svenske landslaget vart Stillman verdsmeister i Finland i 1991 og i Tsjekkoslovakia året etter. Høgdepunktet med Tre Kronor kom då Sverige vann den olympiske ishockeyfinalen på Lillehammer i 1994. Elles sanka Stillman VM-sølv i 1993 og på heimebane i 1995, samt VM-bronse i 1994. Gjennom åra deltok han i 156 landskampar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fredrik Stillman» frå Wikipedia på svensk, den 6. april 2020.*