recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Grense** eller **grenseverdi** vert i matematikk nytta til å vise til ein verdi som ei rekkje eller funksjon nærmar seg, når argumentet til denne nærmar seg eit bestemt punkt, eller uendeleg.

Ei uendeleg talfølgje a1, a2, ... vert sagt å konvergere mot eit tal *g* viss talfølgja nærmar seg g som si grense. Viss ei slik grense *g* finst, vert talfølgja sagt å vere *konvergent*. I motsett fall er ho divergent. 

*Limes* er eit anna namn på grenseverdi som i matematiske formlar vert forkorta til symbolet *lim*. Til dømes: 
{\displaystyle \lim \_{n\to \infty }x\_{n}}

Grenseverdien til ein reell funksjon
------------------------------------

Symbolet {\displaystyle \lim \_{x\to a}f(x)} syner til grenseverdien til funksjonen *f* når variabelen *x* nærmar seg *a*. Her kan *a* anten ver eit reelt tal eller {\displaystyle +\infty } eller {\displaystyle -\infty }. Grenseverdien sjølv kan òg vere eit reelt tal, eller {\displaystyle +\infty } eller {\displaystyle -\infty }.

Den matematiske definisjonen er som følgjer: For ein funksjon *f*, og reelle tal *a* og *b*, så er

{\displaystyle \lim \_{x\to a}f(x)=b}
viss det for kvart reelt tal ε > 0 finst eit reelt tal δ > 0, slik at viss *x* er eit tal i definisjonsmengda til *f*, gjeld det at

{\displaystyle 0<|x-a|<\delta \Rightarrow |f(x)-b|<\epsilon .}
Denne definisjonen kan uttrykkast slik: Skilnaden mellom *f*(*x*) og *b* kan gjerast så liten ein vil, ved å velje *x* tilstrekkeleg nær *a*.

Grenseverdiar kan til dømes nyttast for å studere oppførselen til ein funksjon i nærleiken av punkt der han ikkje er definert. Funksjonen

{\displaystyle f(x)={\frac {x^{2}-1}{x-1}}}
er ikkje definert i punktet *x* = 1, sidan nemnaren her er lik 0. Men viss ein lèt *x* vere eit tal i nærleiken av 1, ser ein at *f*(*x*) vil vere nær 2, og dess nærare ein lèt *x* vere 1, jo nærare vil funksjonsverdien vere 2. Derfor er 

{\displaystyle \lim \_{x\to 1}f(x)=2.}

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Grenseverdi» frå Wikipedia på bokmål, den 15. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NDL

 |
Husa på Myklebust ligg langs fylkesvegen
**Myklebust i Vartdal** er ein matrikkelgard i Ørsta kommune. Han ligg i Årsetdalen, om lag 5 kilometer frå Vartdalsfjorden.

Garden låg lenge folketom etter Svartedauen, truleg vart han ikkje busett før enn i fyrste halvpart av 1500-talet. I 1603 var det seks brukarar på Myklebust, seinare voks det og var stundom opp i åtte og ni. Myklebust var delt i to klyngjetun, kalla Ytregarden og Nergarden. Ytregarden låg nærare fjorden, medan Nergarden vart kalla så av di han låg meir ned mot Storelva. På kvar av garddelane var det minst tre bruk. Ei fyrste utskifting for innmarka på Myklebust vart halde i 1850-åra. Meir omfattande utskiftingar, som også gjaldt tuna, kom i stand i 1872-73 (for Ytregarden) og 1882-84 (for Nergarden).

Myklebust ligg under ei høg dalside, der det under gjevne tilhøve stekker ut mange snøskred. Særleg gjeld dette dei delane av garden som ligg fram mot grannegarden Kvia, lenger framme i Årsetdalen. Sommaren 1873 gjekk elles store jordskred på den nemnde strekninga. Ein heim vart skadd, og bygde opp att husa på den motsette, heimre delen av matrikkelgarden. Mot nordvest grensar Myklebust mot Årset.

Fv 5906 er tilkomst for Myklebust.

### Folketal

* 1801: 39 - 6
* 1865: 46 - 6
* 1900: 70 - 9

Kjelder
-------

* Buset, Johannes: *Vartdalssoga. Første bandet*. 1964
* Grøvik, Ivar: *Vartdalssoga. II*. 1983
* Folketeljingar for 1801, 1865 og 1900
**Steinar Breidsvoll Hoen** (fødd 8. februar 1971) er ein norsk forretningsdrivande og tidlegare friidrettsutøvar. Han representerte IK Tjalve i Oslo. Han vart europameister i høgdehopp 9. august 1994 med resultatet 2,35 m, som inntil 9. august 2006 (altså på dagen 12 år) var meisterskapsrekord for EM. Hoen er 1,92 m høg.

Hoen sette sin første norske rekord den 22. juni 1991 med eit hopp på 2,27 m. Ein månad seinare sletta Håkon Särnblom denne rekorden. Denne rekorden hadde Särnblom i berre fjorten dagar, til dess Hoen 4. august 1991 gjekk over 2,29 m i eit stemne i Bergen. Sidan forbetra han den norske rekorden centimeter for centimeter til han stoppa på 2,36 m.

Hoens personlege rekord, 2,36 m, oppnådde han i tre tevlingar. Første gongen innandørs 12. februar 1994 i Balingen, Tyskland. Også året etter hoppa han 2,36 m innandørs. Utandørs gjekk han også over denne høgda; 1. juli 1997 på Rådhusplassen i Oslo, noko som er gjeldande norsk rekord. Ved 32 tevlingar hoppa 2,30 m eller høgare. Han la opp i 1999.

Hoen vart i 2007 leiar for Bislett Games.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1991 Tokyo – 14. plass, 2,20 m
* OL 1992 Barcelona – utslått i kvalifiseringa (15. plass, 2,23 m)
* VM 1993 Stuttgart – 7. plass 2,25 m
* EM 1994 Helsingfors – gull, 2,35 m
* VM 1995 Göteborg – 4. plass, 2,35 m
* OL 1996 Atlanta – 5. plass, 2,32 m
* VM 1997 Aten – 4. plass, 2,32 m
* EM 1998 Budapest – 6. plass, 2,30 m

### Medaljar norske meisterskap

* Gull: 1991, 1993-98
* Bronse: 1992

### Personlege rekordar og årsbeste

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **År** | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 |  |
| **Høgde** | 2,29 | 2,30 | 2,32 | 2,35 | 2,35 | 2,32 | 2,36 | 2,30 |  |

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Steinar Hoen» (på engelsk). Olympedia. Henta 3. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
**Çingiz Mustafayev** (fødd 11. mars 1991) er ein aserbajdsjansk songar og låtskrivar, best kjend under artistnamnet **Chingiz**. Han representerte Aserbajdsjan i Eurovision Song Contest 2019 i Tel Aviv i Israel med «Truth».

Bakgrunn
--------

Mustafayev vart fødd i Moskva og flytta til Qazax i Aserbajdsjan då han var seks år gammal. Allereie som barn lærte han seg å spele gitar og byrja etter kvart å skrive sine eigne songar.

Som 13-åring flytta Mustafayev til hovudstaden Baku saman med mor og broren. I 2007 prøvesong han i den aserbajdsjanske versjonen av *Pop Idol*. Han vann seinare tevlinga og vart ein kjend artist i den aserbajdsjanske musikkbransjen. I 2013 representerte han Aserbajdsjan i den internasjonale musikkfestivalen *New Wave* i Jūrmala i Latvia. Under festivalen song han duett saman med Polina Gagarina. Mustafayev enda til slutt på 11. plass i tevlinga.. Tre år etter deltok Mustafayev i den ukrainske versjonen av *The Voice*, men vart slått ut i dei innleiande rundane. Sidan då har Chingiz opptredd med bandet sitt, Palmas, som sameinar tradisjonell aserbajdsjansk og tyrkisk folkemusikk med flamenco, rock og pop. Han har òg satsa på ein solokarriere og gav ut popsongen «Tenha gezen» i 2019.

8. mars 2019 vart det offentleggjort at Chingiz skulle representere Aserbajdsjan i Eurovision Song Contest 2019 med songen «Truth». I januar 2019 vart Aserbajdsjan trekt til å delta i den andre semifinalen av Eurovision Song Contest. Semifinalen vart arrangert i Expo Tel Aviv i Israel torsdag 16. mai, og Chingiz hadde startnummer 18 – det siste bidraget ut på scena. I avrøystinga vart han blant dei ti beste i semifinalen, og Aserbajdsjan kvalifiserte seg dimed til finalen laurdag 18. mai. I finalen enda Chingiz og «Truth» på åttandeplass.

Referansar
----------

1. ↑  «Chingiz to represent Azerbaijan at Eurovision 2019». EBU. 8. mars 2019. Henta 9. mars 2019.
2. ↑  «Chingiz – Eurovision Song Contest Tel Aviv 2019». EBU. Henta 9. mars 2019.
3. ↑  «Известны участники «Новой волны-2013»» (på russisk). 1. mai 2013. Henta 8. mars 2019.
4. ↑  «Will Azerbaijan select Chingiz Mustafayev for Eurovision 2019?». *wiwibloggs*. 5. februar 2019.
5. ↑  «Second Semi-Final of Tel Aviv 2019». EBU. Henta 5. mai 2019.
6. ↑  «Second Semi-Final: Last 10 acts qualify for Eurovision 2019 Grand Final». EBU. 16. mai 2019. Henta 17. mai 2019.
7. ↑  «Grand Final of Tel Aviv 2019». EBU. mai 2019. Henta 26. mai 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Çingiz Mustafayev» frå Wikipedia på bokmål, den 26. desember 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)

 |
**Steinar (Johannes Stenersen) Schjøtt** (fødd 13. november 1844 i Porsgrunn, død 11. januar 1920 i Kristiania) var ein norsk ordbokredaktør, omsetjar, målmann og statsstipendiat. Han er mest kjend for omsetjinga av *Heimskringla* til nynorsk, utgjeven 1874-79. 

Han var presteson, tok latinartium i Skien 1862 og vart cand.philol. i 1870. Han var lærar ved Heltbergs studentfabrikk, så i Levanger og Kristiansand. Frå 1874-1893 var han lærar i Fredrikshald, så i Skien. Schjøtt vart statsstipendiat i 1909, men alt frå 1899 var han frikjøpt frå lærarstillinga for å kunne bruke tid på ordboksarbeidet, busett i Oslo. 

Han var tidleg aktiv som skribent i og redaktør av ulike måltidsskrift, og skreiv ei Noregshistorie til skulebruk. Omsetjinga av Heimskringla var i førstninga omstridd fordi Schjøtt valde ein annan landsmålsnormal enn Aasen. I ettertid har til dømes Kjell Venås vurdert det som at

*Det mest gjennomtenkte, folkemålsnære og stilreine tidlege alternativet til Aasen-norma kom frå Schjøtt.*
Frå 1899 arbeidde han med *Dansk-norsk ordbog*. Boka kom ut i 1909, med danske/riksmålske oppslagsord og nynorske definisjonar. Boka vart følgd av *Norsk ordbok, med ordtyding paa norsk-dansk* i 1914. Schjøtt busette seg frå 1915 i Asker, som nabo av Hulda og Arne Garborg. Garborgs *Knudaheibrev* er stila til Schjøtt. Han hjelpte Garborg med å omsetje Odysseen til landsmål.

Verk
----

* *Heimskringla*. 1874-79
* *Norigs soga, til heimbruk og bruk for lærarar*. 1879
* *Lærebok i heimssoga : til bruk fyr seminar*. 1899
* *Dansk-norsk ordbog*. 1909
* *Norsk ordbok, med ordtyding paa norsk-dansk*. 1914

Litteratur
----------

* Kjell Venås. «Steinar Schjøtt» I: *Norsk biografisk leksikon*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Steinar Schjøtt» frå Wikipedia på bokmål, den 24. desember 2008.*

.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Simon Mwansa Kapwepwe International Airport
**Ndola internasjonale lufthamn** (*Simon Mwansa Kapwepwe International Airport*) (IATA: **NLA**, ICAO: **FLSK**) er ein flyplass i Koparbeltet i det nordlege Zambia, i Ndola, nær grensa til Kongo. Den vart offisielt kalla *Ndola Airport* før den i 2011 fekk nytt namn etter Simon Kapwepwe, den tidlegare visepresidenten i landet.

Flyplassen ligg om lag 272 km nord for Lusaka internasjonale lufthamn, Zambias største lufthamn, og 1 270 moh. Den har to parallelle betong-rullebaner, ein på 1 219 m. og den andre på 2 514 m. Plassen betener òg andre byar i Koparbeltet, både innanlandske og internasjonale med både passasjerar og frakt.

Ulukker og hendingar
--------------------

Ulukker
-------

Midnatt 17. -18. september 1961 havarerte Transair Swedens DC-6B i eit skogholt få mil nord for flyplassen Alle ombord, ei besetning på fem, alle frå Malmö, og elleve passasjerar omkom. Ulukkeårsaka vart aldri fastlslått, og det er bltt spekulert i om flyet var vorte beskutt av opprørssoldatar i Kongo, eller om det vart plassert sprengstoff om bord medan flyet stod på bakken i Léopoldville.

* Aviation Safety Networks database

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Simon Kapwepwe internasjonale lufthavn» frå Wikipedia på bokmål, den 24. oktober 2018.*

Referansar
----------

1. ↑  Nautical Distance Between Lusaka Airport And Ndola Airport With Map
2. ↑  Elevation of Ndola Airport
3. ↑  «Special Report on the Fatal Flight of the Secretary-General's Aircraft» (PDF). FN. 19. september 1961. Henta 11. desember 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Accident history for NLA hos Aviation Safety Network
* Airport information for FLND hos Great Circle Mapper.
* Current weather for FLSK hos National Oceanic and Atmospheric Administration
|  |
| --- |
| **Tasmansk djevel** |
| Tasmansk djevel-hannTasmansk djevel-hann |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** EN Sterkt trugaUtbreiinga av Tasmansk djevel Utbreiinga av Tasmansk djevel |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Dasyuromorphia |
| **Familie:** | Dasyuridae |
| **Slekt:** | *Sarcophilus* |
| **Art:** | **Tasmansk djevel** *S. harrisii* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Sarcophilus harrisii***Boitard, 1841 |

**Tasmansk djevel** eller **pungdjevel** (*Sarcophilus harrisii* eller *Sarcophilus laniarius*), er eit lite dyr på storleik med ein stor katt. Han har fått namnet sitt fordi han i forhold til storleiken sin har ein av verdas sterkaste kjevar. Dersom han føler seg trua lagar han eit brøl som kan høyrast ut som eit uhyre som skrik. Han har vore utbreidd i heile Australia, men no finst han berre på øya Tasmania. 

Ung tasmansk djevel
No herjar ein kreftsjukdom som truar med å utrydde den tamanske djevelen. Forskarar i Australia jobbar for å finne ein kur mot den drastiske nedgangen i talet på arten.

København Zoo fekk fire tasmanske djevlar av den tasmanske regjeringa då prins Christian av Danmark vart døypt, fordi mor hans, kronprinsesse Mary av Danmark, er frå Tasmania.

Kjelder
-------


* *Delar av denne artikkelen bygger på «København Zoo#Tasmansk pungdjævel» frå Wikipedia på dansk, den 12. juli 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NKC
* ITIS
* EOL

 |
Koordinatar: 47°5′59″N 12°44′41″E﻿

**Fuscherkarkopf** er ein av to toppar på Glocknergruppa i Midtre Tauernhauptkamm i Hohe Tauern, eit fjellområde i Dei sentrale Alpane. Hovudtoppen når 3 331 meter over havet, medan nordvesttoppen er 3 252 moh. Dei to ligg om lag 500 meter frå einannan, mellom dei går ei bredekt, nedsvinga egg. Fjellet ligg på grensa mellom Kärnten og Salzburg i Austerrike.

Markante eggar går mot nordvest og vest, dei dannar høgste fjellkammen i massivet. Mot søraust går ein mektig fjellrygg, der søraustegga på Fuscherkarkopf tek til. Nordvesttoppen har ein veldig, i kring 650 meter høg vestvegg, som tidlegare var dekt av is. I dag er isen vekke og der er mest berre lause bergblokker.

Frå fjellhytta Hofmannshütte er toppen av Fuscherkarkopf lett å nå over sørvestegga. Frå toppen har ein vid og flott utsikt, særleg mot Großglockner og Pasterze.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fuscherkarkopf» frå Wikipedia på tysk, den 18. mars 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Keisar Wu av Han** (kinesisk: 漢武帝 / 汉武帝; 156 f.Kr, død 87 f.Kr) var den sjuande keisaren i Han-dynastiet. Han herska frå 141 f.Kr til 87 f.Kr. Han etablerte ein autokratisk og sentralisert stat, med prinsipp han adopterte frå konfucianismen som statsfilosofi, etikk og normer for riket sitt og starta ein skule for lære opp framtidige leiarar i klassiske konfucianisme. Han klarte å slå ned på den systematiske plyndringa som Xiongnu-nomadane utførte i det nordlege Kina og i 139 f.Kr sende han sendebodet sitt Zhang Qian ut for å danne ein allianse med yuezhiane i det moderne Usbekistan. Men han vart òg kritisert av einskilde historikarar for tyranni.

Gravmælet hans, Maolingmausoleet (*Maoling*, 茂陵) i byfylket Xingping i provinsen Shaanxi, er oppført på lista over kulturminne i Folkerepublikken Kina.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wu av Han» frå Wikipedia på bokmål, den 11. november 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
**ROBEK** - *Register om betinga godkjenning og kontroll* - er eit register over kommunar og fylkeskommunar som må ha godkjenning frå Kommunal- og regionaldepartementet for å kunne ta opp lån eller inngå langsiktige leigeavtalar. Registeret er oppretta i medhald av kommunelova. 

Registeret omfattar kommunar og fylkeskommunar med økonomisk ubalanse. Før dei nye reglane i kommunelova tredde i kraft i 2001, måtte alle kommunar og fylkeskommunar ha slik godkjenning frå departementet. 

Ei meldepliktig avtale som omfattar ein kommune på ROBEK-lista, men som ikkje er meldt inn til departementet og dermed ikkje blitt ført inn i registeret, kan ikkje gjerast gjeldande overfor godtruande kontraktsmotpart.

Lister over kommunar med ROBEK i 2018

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Fylke** | **Knr.** | **Kommune** | **Lovheimelbokstav** |
| Østfold | 1 kommune |  |  |
|  | 0101 | Halden | c og d |
|  |  |  |  |
| Akershus | 0 kommunar |  |  |
|  |  |  |  |
| Hedmark | 0 kommunar |  |  |
|  |  |  |  |
| Oppland | 0 kommunar |  |  |
|  |  |  |  |
| Buskerud | 1 kommune |  |  |
|  | 0625 | Nedre Eiker | c og d |
|  |  |  |  |
| Vestfold | 1 kommune |  |  |
|  | 0711 | Svelvik | c og d |
|  |  |  |  |
| Telemark | 0 kommunar |  |  |
|  |  |  |  |
| Aust-Agder | 0 kommunar |  |  |
|  |  |  |  |
| Vest-Agder | 0 kommunar |  |  |
|  |  |  |  |
| Rogaland | 0 kommunar |  |  |
|  |  |  |  |
| Hordaland | 1 kommune |  |  |
|  | 1264 | Austrheim | d |
|  |  |  |  |
| Sogn og Fjordane | 1 kommune |  |  |
|  | 1438 | Bremanger | c |
|  |  |  |  |
| Møre og Romsdal | 5 kommunar |  |  |
|  | 1504 | Ålesund | c og d |
|  | 1514 | Sande | c |
|  | 1525 | Stranda | c og d |
|  | 1532 | Giske | c og d |
|  | 1545 | Midsund | d |
|  |  |  |  |
| Trøndelag | 0 kommunar |  |  |
|  |  |  |  |
| Nordland | 6 kommunar |  |  |
|  | 1840 | Saltdal | d |
|  | 1848 | Steigen | c |
|  | 1849 | Hamarøy | d |
|  | 1850 | Tysfjord | c |
|  | 1854 | Ballangen | d |
|  | 1874 | Moskenes | c |
|  |  |  |  |
| Troms | 1 kommune |  |  |
|  | 1928 | Torsken | c og d |
|  |  |  |  |
| Finnmark | 0 kommunar |  |  |
|  |  |  |  |

Referansar
----------

1. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

* Regjeringa si nettside om ROBEK
* Kommunar i registeret
«**The Bonnie Lass o' Fyvie**» er ein skotsk folkesong om eit vanskeleg kjærleiksforhold mellom ein soldat og ei jente. Som mange folkesongar er opphavet ukjent. Det finst inga endeleg utgåve av teksten og han vert ofte kalla opp etter opningslinja, *There once was a troop o' Irish dragoons*. Songen er òg kjend under mange andre namn, den mest vanlege av desse er «Peggy-O».

Variantar
---------

Den eldste kjende utgåva av denne skotske balladen heiter «The Bonnie Lass O' Fyvie». Ei anna tidleg utgåve vert kalla «Bonnie Barbara-O». Ei tidleg engelsk utgåve heiter «Handsome Polly-O», men er sett til ein annan stad. Ein annan engelsk versjon heiter «Pretty Peggy of Derby». Songen kom truleg med skotske immigrantar til Amerika. Han vart spelt inn på *English Folk Songs From the Southern Appalachians* av Cecil Sharp. Variantar av songen referer til den britisk-amerikanske krigen og til den amerikanske borgarkrigen.

Utgåver
-------

Den tidlegare utgåva som vart innspelt var av John Strachan i 1951. Denne sørstatsutgåva av songen vart arrangert for munnspel Bob Dylan på debutalbumet hans i 1962 med tittelen «Pretty Peggy-O». Joan Baez spelte ei utgåve av songen kalla «Fennario» på *Joan Baez in Concert, Part 2* i 1963.

The Corries hadde ein versjon av songen på debutalbumet sitt i 1965. Simon and Garfunkel spelte songen med harmoniarrangement kalla «Peggy-O» på albumet *Wednesday Morning, 3 A.M.* i 1964.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «The Bonnie Lass o' Fyvie» frå Wikipedia på engelsk, den 17. oktober 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. Ford, Robert (edited og annotated) (1904), written at London, *Vagabond Songs og Ballads of Scotland, pp. 122*, Paisley, ISBN B0000CVV48
2. Campbell, Olive Dame & Cecil J. Sharp (1917), written at New York, *English Folk Songs From the Southern Appalachians*, GP, ISBN 0-19-313113-7
3. Scott, John Anthony (1983), *The Ballad of America, pp. 20*, Carbondale og Edwardsville: University of Illinois Press, ISBN 0-8093-1061-9
4. Greig, Gavin (1907 - 1911), "Folk-Songs of the North-East", *Buchan Observer, Scotland*
5. Cheyne, Sandy (2002), "Lucky escape for Fyvie's bonnie lass", *Leopard Magazine, Scotland* (no. September 2002), <>. Retrieved on February 19, 2006

1. ↑  (Greig 1907 - 1911)
2. ↑  (Ford 1904)
3. ↑  (Scott 1983)
4. ↑  (Campbell & Sharp 1917)
**Reduced Instruction Set Computing** (RISC) er ein prossesortype som i motsetnad til eldre CISC-prosessorar er baserte på nokre få, einfelde instruksjonar.

Historie
--------

I dei fyrste tiåra med datateknologi vart dei fleste dataprogram skrivne i Assembler, dvs. at programmeraren nytta seg av prosessoren sitt instruksjonssett direkte. På maskinvaresida førte dette til at dei som konstruerte prosessorar freista å implementera flest mogleg ulike instruksjonar som programmeraren kunne nytta seg av. Men etter kvart som det vart vanleg å utvikla programvare i høgnivåspråk som til dømes Pascal eller C, vart det klårt at det gjekk mot eit paradigmeskifte innanfor prosessorutviklinga. Det vart altfor vanskeleg å konstruera kompilatorar som kunne utnytta instruksjonssettet åt CISC-prosessorane optimalt. I realiteten var det berre eit subsett av instruksjonssettet som vart nytta av den kompilerte koden.

På 1980-talet vart det difor utvikla ei rad ulike prosessorar som nytta eit redusert instruksjonssett der berre dei mest vanlege instruksjonane vart tekne med. Når ein kvitta seg med dei lite bruka instruksjonane, kunne ein heller nytta meir plass til å implementera dei vanlege instruksjonane snøggare, til dømes ved hjelp av pipelining. Døme på RISC-prosessorar som såg dagsens ljos på 1980-talet er til dømes MIPS, Sparc og ARM. På 1990-talet gjorde Macintosh stor suksess med den RISC-baserte PowerPC-prosessoren som avløyste tidlegare Motorola 68000.

Dei aller fleste moderne RISC-prosessorar er 32-bits eller 64-bits, men det finst òg RISC-baserte mikrokontrollarar som er 8-bits, til dømes norskutvikla AVR frå Atmel.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
Koordinatar: 61°34′36.59″N 9°54′29.24″E﻿

Nedre Rudi
**Rudi Gard** er ein gard i Sør-Fron som er særskilt kjend for kulturverksemd i form av konsertar, teater, revy, utstillingar og servering. 

Garden er omtalt i 1319, og historia frå 1600-talet av skal vere godt dokumentert. Garden har i periodar vore delt, ein har drive skogsdrift og bureisingsbruk har vorte rydda. Ei seter ved Gålå vert i dag leigd ut til overnatting, og verksemda er prega av bygdeturisme med servering og kulturarrangement.

Prisar og utmerkingar
---------------------

Garden er tildelt Olavsrosa av Norsk Kulturarv og har elles motteke ei rekkje prisar for verksemda.
Vertskapet Nina og Øystein Rudi vann Storegutprisen i 2009.

Kjelder
-------

1. ↑  *Garden sin nettstad*, arkivert frå originalen 24. oktober 2013, henta 5. september 2013
2. ↑  «Storegutprisen til Rudi gard». Noregs Mållag.

* *Denne artikkelen bygger på «Rudi Gard» frå Wikipedia på bokmål, den 5. september 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Rudi Gard på Facebook
* Olavsrosa hjå Norsk Kulturarv
* Rudi Gard Arkivert 2013-05-27 ved Wayback Machine. på Gardmillom
* Rudi Gard på Hanen.no
**«Qélé, Qélé»** (armensk for *Kom att, kom att*, armensk **«Քելե Քելե»**) var det armenske bidraget i Eurovision Song Contest 2008, framført på engelsk og armensk av Sirusho.

Eurovision Song Contest 2008
----------------------------

Songen starta som nummer 14 i den fyrste semifinalen, etter Bosnia-Hercegovina med «Pokušaj» av Laka og før Nederland med «Your Heart Belongs to Me» av Hind.

Bidraget fekk tolv poeng frå Belgia, Polen, Nederland, Russland og Hellas, ti poeng frå Israel, Tyskland og Spania, åtte poeng frå San Marino, seks poeng frå Montenegro og Bosnia-Hercegovina, fem poeng frå Moldova, Slovenia og Romania, fire poeng frå Finland, tre poeng frå Noreg og Andorra og to poeng frå Estland og Irland. Armenia fekk til saman 139 poeng og enda på andreplass av totalt 19 bidrag. Dei gjekk dimed vidare til finalen. 

Songen starta som nummer fem i finalen, etter Tyskland med «Disappear» av No Angels og før Bosnia-Hercegovina med «Pokušaj» av Laka.

Bidraget fekk tolv poeng frå Polen, Georgia, Frankrike, Hellas, Russland, Belgia, Nederland og Tsjekkia, ti poeng frå Tyrkia, Spania og Kypros, åtte poeng frå Israel, San Marino og Bulgaria, sju poeng frå Ukraina og Kviterussland, seks poeng frå Tyskland og Bosnia-Hercegovina, fem poeng frå Serbia og Slovenia, fire poeng frå Romania, to poeng frå Albania, Sverige og Moldova og eitt poeng frå Island, Montenegro og Makedonia. Armenia fekk til saman 199 poeng og enda på fjerdeplass av totalt 25 bidrag.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Qélé, Qélé» frå Wikipedia på engelsk, den 9. april 2012.*

* *Denne artikkelen bygger på «Eurovision Song Contest 2008» frå Wikipedia på engelsk, den 9. april 2012.*

* eurovision.tv - Qélé, Qélé

| * v
* d
* e
Armenske songar i Eurovision Song Contest |
| --- |
| *Without Your Love* (2006)**·** *Anytime You Need* (2007)**·** *Qélé, Qélé* (2008)**·** *Jan Jan* (2009)**·** *Apricot Stone* (2010)**·** *Boom Boom* (2011)**·** *Lonely Planet* (2013)**·** *Not Alone* (2014)**·** *Face the Shadow* (2015)**·** *LoveWave* (2016)**·** *Fly with Me* (2017)**·** *Qami* (2018)**·** *Walking Out* (2019)**·** *Chains on You* (2020) |
**Sabotasje** er ei handling som har til føremål å svekkje eller øydeleggje ei verksemd eller struktur - til dømes militær infrastruktur. Dei som driv med slikt, er sabotørar. Somme tider vil sabotøren dølja handlinga på grunn av konsekvensane dersom handlinga vert oppdaga.

Etymologi
---------

Tresko av denne typen symboliserar sabotasje.
Det finst fleire hypotesar som freista forklåra kvar ordet kjem frå: 
At arbeidarar nytta treskorne for å sinke arbeidet (det franske ordet *sabot*  tyder 'tresko'). Ein version av historia fortel at misnøgde vevarar i Frankrike protesterte gjennom å kaste treskorne sine inn i mekanikken på automatiske vevstolar under den industrielle revolusjonen. (ein annan variant av historia fortel at det var vevarar i Nederland på 1500-talet).
Dei fleste treskorne var laga av selje eller poppel, dei same treslaga som vart brukte i vindmøllar, automatiske vevstolar og slikt. I slike høve var det vanskeleg å påvisa sabotasjen, for det vart ofte uråd å skilja treskorestane frå resten av mekanikken når ein skulle finna årsaka til at systemet vart øydelagd.

Når ein gjer sabotasje på arbeidsplassen, er dette oftast ein medviten freistnad på å oppnå forandring i arbeidsforholda. Døme på dette kan vera å utføre arbeidet heilt etter arbeidsinstruksen sin bokstav, slik at arbeidet tek lang tid, eller lage «uhell».

Som stridshandling
------------------

I krig er sabotasje eit vanleg kampmiddel. Tungtvassaksjonen, Operasjon Company i Eydehavn, sabotasjen mot DS «Donau» og sabotasjeaksjonane mot Thamshavnbanen er kjende sabotasjeaksjonar i Noreg under andre verdskrigen.

Kjelder
-------

1. ↑  «sabotere» i Nynorskordboka.
2. ↑  Weir, Robert E.: *Workers in America: A Historical Encyclopedia*, ABC-CLIO, 8. jan 2013, s. 687.
3. ↑  Hodson, Randy och Teresa A. Sullivan: *The Social Organization of Work*, s. 69.

* *Denne artikkelen bygger på «Sabotage» frå Wikipedia på svensk, den 17. november 2017.*
**Hobbitar** er ein rase i J.R.R. Tolkien sitt fantasisamfunn Middle Earth. I motsetnad til mange av dei andre rasane Tolkien skriv om, er hobbitar lite brukte i andre fantasy-verk, dataspel og liknande. Tolkien har sagt at namnet tyder «hole-byggjar»[1]. Hobbitane var opphavleg ein underrase av menn.

Hobbitar er mindre enn dvergar, om lag 0,6-1,2 meter høge. Dei har hårete føter og brukar ikkje sko. Hobbitar et svært mykje og ofte, minst sju mål til dagen, noko som fører til at dei er ganske runde. Dei byggjer seg ikkje hus, men bur i holer. Ein hobbit vert rekna som vaksen når han er 33 år, og gjennomsnittleg levealder er 100 år.

I tidsperioden som Tolkien skriv om i *The Hobbit* og *The Lord of the Rings* held hobbitane seg stort sett for seg sjølv i lokalsamfunnet *«the Shire»*, og dei fleste folk av andre rasar har ikkje eingong høyrt om dei, anna enn i soger frå gamle tider. Menn kallar hobbitane *halflings* (halvingar). Dei desidert mest kjende hobbitane i dag, er Bilbo og Frodo Baggins. Også vesenet Gollum var truleg ein hobbit, men etter lang tid i ei mørk grotta var kroppen hans så deformert at det var vanskeleg å sjå kva slags rase han eigentleg høyrte til.

Kjelder
-------

* J.R.R. Tolkien. *The Hobbit*, England, 1937
* J.R.R. Tolkien. *The Lord of the Rings*, England, 1955
* Artikkelen «Hobbit» på engelsk Wikipedia

##### Fotnotar

1. ↑  Oppslagsordet «hobbit» i *The Concise Oxford Dictionary of Current English*
*Sidor som ligg under «Hn» er skrivne på høgnorsk. Denne finst òg i gjeldande rettskriving — sjå «Skruvtvinge».*

Ymse klombrer. På fyrste radi (frå v.): klomber, G-skruvtvinga og limtvinga. På andre radi (frå v.): laustvinga, éi-hand-skjenetvinga og skruvklomber (parallellklomber).
Ei **skruv(e)tvinga** eller **skruv(e)klomber** er ei klomber som vert strama ved å skruva på ei stong med skruvfar. Ho er nytta til å klemba saman eller halda fast emne til å saga, lima eller anna som krev eit stødugt grìp. 

Skruvtvingor hev jamnast berre tvo lùter, bygelen og stongi, med og utan handtak. Bygelen er oftast av metall, men kann òg vera av tre.

G-tvinga
--------

G-tvinga (òg kalla *C-tvinga*) er ei vanleg skruvtvinga der bygelen både hev skruvfaret og enden som held på emnet. G-tvinga hev ein G- eller klaveforma bygel (òg kalla råma) der ei stong gjeng gjenom eine enden. Eit handtak sit gjerne fast på stongi for å hjelpa med stramingi, men mange hev i staden T-handtak, som er ei onnor og laus stong tvers igjenom. Nokre hev òg vengjeskruv.

G-skruvtvinga med ymse lùter.
Flestalle G-tvingor hev lìdugt hovud på skruvlùten.

Laustvinga
----------

Liggjande laustvinga. Til høgre er nedre lùten med handtak og skruv. Denne laustvinga hev lìdugt hovud og både sidor i «kjeften» er tekte med plast for å verna emnet. 
Laustvinga likjest G-tvinga, men i staden for bygel hev ho ei loddrett skjena gjenom nedre lùten, der skruvfaret sit. Detta er so ein kann hova tvinga til tjukkare eller tunnare emne. Skruven er òg stuttare på laustvinga, etter di sjølve råma er tilmåteleg. På eine sida av skjena hev ho fòrer, og det er so den nedre lùten fær godt grìp og ikkje sklid ned når tvinga vert strama.

Båtbyggjing
-----------

I båtbyggjing hev skruvtvingor lenge vore i bruk og då oftast kalla *skruvklomber* eller *båtskruv*. Desse hev tvo bogne skidor som sit i hop med ei stong på midten. Frå gamalt vart desse strama ved å banka inn ein kile millom skidone i eine enden, men det vart med kvart vanlegare å strama med skruv.

Sjå òg
------

Skruvstikka

Kjeldor
-------

1. 1 2  «Vestlandsbåtar : frå oselvar til sunnmørsåttring - Nasjonalbiblioteket», *www.nb.no*, henta 12. desember 2020
2. ↑  «G Cramps», *technologystudent.com*, henta 12. desember 2020
3. ↑  «Teknologisk forlags store snekkerbok : verktøy, arbeidsmetoder, materialer, design - Nasjonalbiblioteket», *www.nb.no*, henta 13. desember 2020
Portalplankar fra Austad stavkyrjke i OldsaksamlingaFoto: Ove Holst

**Austad stavkyrkje** stod ved garden Austad søndre (gnr. 14), der Austad gamle kyrkjegard framleis ligg. Ein trur at stavkyrkja vart oppført rundt 1200. Ei «ecclesia de Audestar» er omtala i dei pavelege nuntienes rekneskapsbøker (1327), men prest for kyrkja er ikkje omtala i mellomalderen. Likevel vil ein lokal tradisjon ha det til at det var prestegard på Breiland, 3–400 meter søraust for kyrkjegarden. I ein synfaringsrapport frå 1628 er kyrkja skildra som sterkt forfallen, og i 1666 er det snakk om at ho bør byggjast om. Stavkyrkja skal ha blitt avløyst av ei lita langkyrkje i tømmer i 1668. Denne kyrkja vart riven, og dagens kyrkje vart oppført lengre nordvest og på den andre sida av Otra og innvigd i 1880. På den gamle kyrkjegarden der stavkyrkja stod, vart det oppført eit klokketårn i 1933.

Stavkyrkjeportal
----------------

To portalplankar fra stavkyrkja vart overførte til tømmerkyrkja på 1600-tallet og seinare til Oldsaksamlinga. Då skal dei ha vore «i afkappet og forhugget tilstand sammenslaaede til en dør». Motiva i utskjeringane er, som t.d. på portalane frå Hylestad og Vegusdal, frå Volsungesaga, men Austadportalen konsentrerer seg om siste delen av segnkrinsen og skildrar lagnaden til Hogne og Gunnar. Elles har portalen ornament av telemarkstypen med vertikalt oppstigande dyrehovud.

Fotnotar
--------

1. ↑  Setesdalswiki[*daud lenkje*]
2. 1 2 3  Brendalsmo, s. 50.
3. ↑  P.A. Munch, red. (1864). *Pavelige Nuntiers Regnskabs- og Dagbøger, førte under Tiende-Opkrævingen i Norden 1282 –1334*. Brögger & Christies Bogtrykkeri. s. 24.
4. 1 2  Dietrichson s. 373.
5. ↑  I 1877, ifølgje Lorentz Dietrichson, medan Brendalsmo daterer rivinga til 1880, same året som vigslinga av dagens kyrkje.

Kjelder
-------

* Lorentz Dietrichson (1892). «Austad kirke». *De norske stavkirker: Studier over deres system, oprindelse og historiske udvikling. Et bidrag til Norges middelalderske bygningskunsts historie*. Kristiania: Cammermeyer. s. 373–375.
* Jan Brendalsmo: Kildegjennomgang: Middelalderske kirkesteder i Aust-Agder fylke (Riksantikvaren, 2016), s. 50

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Austad stavkyrkje i Bygland i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
*Sidor som ligg under «Hn» er skrivne på høgnorsk. Denne finst òg i gjeldande rettskriving — sjå «O Canada».*

*O Canada* er namnet på den kanadiske fedralandssongen. Den fyrste teksten var skriven på fransk, og songen var frumt eit dikt av Sir Adolphe-Basile Routhier som Calixa Lavallée skreiv musikk til. I 1906 fekk ein fyrste engelske umsetjingi av songen, men Robert Stanley Weir skreiv ei eigi engelsk utgåva fyrst tvo år seinare. Gå at den engelske og franske utgåva ikkje er den same teksten på tvo mål, men tvo ulike tekster.

Tekst:
------

**Engelsk**

O Canada!
  
Our home and native land!
  
True patriot love in all thy sons command.
  
With glowing hearts we see thee rise,
  
The True North strong and free!
  
From far and wide, O Canada,
  
We stand on guard for thee.
  
God keep our land glorious and free!
  
O Canada, we stand on guard for thee.
  
O Canada, we stand on guard for thee.

**Norsk umsetjing av den engelske teksti**

Å Kanada!
  
Heim- og fødelandet vårt!
  
Sann fedrelandskjærleik hjå alle sønene dine.
  
Med glødande hjarto sér me deg risa,
  
Den sanne Norden, sterk og fri!
  
Frå fjernt og nært, å Kanada,
  
Stend me på vakt for deg.
  
Gud halde landet vårt ærerikt og fritt!
  
Å Kanada, me stend på vakt for deg.
  
Å Kanada, me stend på vakt for deg.

**Fransk**

Ô Canada!
  
Terre de nos aïeux,
  
Ton front est ceint de fleurons glorieux!
  
Car ton bras sait porter l'épée,
  
Il sait porter la croix!
  
Ton histoire est une épopée
  
Des plus brillants exploits.
  
Et ta valeur, de foi trempée,
  
Protégera nos foyers et nos droits;
  
Protégera nos foyers et nos droits.

**Norsk umsetjing av den franske teksti**

Å Kanada!
  
Landet åt forfedrane våre,
  
Andsynet ditt er pynta med herlege blomekransar!
  
Medan armen din veit å bera sverdet,
  
Veit han å bera krossen méd!
  
Soga di er eit stortslege dikt
  
Um dei mest strålande bragdene.
  
Og motet ditt, fast i trui,
  
Skal verna heimane og rettane våre;
  
Skal verna heimane og rettane våre.
*Sjå òg fylkesveg 241 (fleirtyding)*.
Vegen på slutten av 1800-talet. Foto: Axel Lindahl

Vegen var svært rasfarleg og i 2001 vart det bygd ein tunnel på ein del av strekkja.
Vegen frå Bakka til Tufto er kommunal. Utom Tufto er fjorden veglaus. Foto: Arno van den Tillaart

**Fylkesveg 241 i Sogn og Fjordane** går mellom Gudvangen og Bakka i Aurland kommune. 
Vegen går langs vestsida av Nærøyfjorden og er 4,7 kilometer lang. 

Han tek av frå Europaveg 16 i på vestsida av Nærøydalselvi i Gudvangen og går på oppsida av biloppstillingsplassen, ferjekaia og turistbåthamna og eit par hundre meter langs fjorden før han held fram inn i den 1754 meter lange Bakkatunnelen. På hi sida av tunnelen held vegen fram langs fjorden til Bakka, der fylkesvegen endar. Vidare gjennom Bakka, forbi Bakka kyrkje, og til garden Tufto går det 1,2 kilometer kommunal veg.

Vegen mellom Gudvangen og Bakka vart fyrst bygd som kjerreveg i perioden 1854–1856. I 1928 fekk kjerrevegen til Bakka og ein rideveg mellom Bleiklindi og Styvi på austsida av Nærøyfjorden status som fylkesveg, og dette var då den fyrste fylkesvegen i fylket. Fyrst i 1978 vart det bygd bilveg til Bakka, men vegen var svært rasutsett og han var ofte stengd. Det vart difor bygd 1754 meter lang tunnel på strekka nærast Gudvangen. Bakkatunnelen vart opna 28. september 2001, etter å ha vore bygd på 16 månader, og gjorde vegen tryggare. Tunnelen har eitt køyrefelt og møteplass for kvar 250. meter.

Kommunar og knutepunkt
----------------------

 **Aurland**

* Fylkesveg 241 i Sogn og Fjordane Gudvangen
* ferje Ferje frå Gudvangen til Styvi, Dyrdal, Frønningen, Kaupanger og Lærdalsøyri (mai-september)
* tunnel Bakkatunnelen (1754 m)
* Kommunal veg frå Bakka til Tufto (1,2 km)

Kjelde
------

* Kristin Ese: *På god veg - Veghistorie i Sogn og Fjordane*. Selja Forlag, Førde 2007. ISBN 978-82-91722-70-2, s. 47, 52, 57 og 59

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens vegvesen – trafikkmeldingar Fv241
* Statens vegvesen – trafikkmeldingar

* Om ferjeruta Gudvangen-Styvi-Dyrdal-Frønningen-Kaupanger-Lærdasøyri på nettstaden til Fjord1
* «Vegliste Sogn og Fjordane 2008 Fylkes- og kommunale veger» på nettstaden til Statens vegvesen[*daud lenkje*]
* Karttenesta visveg.no Arkivert 2010-11-11 ved Wayback Machine.
**Kent Music Report** var ei vekentleg hitliste over musikksingel og musikkalbum i Australia. Lista vart sett saman av musikkentusiasten David Kent frå mai 1974 til 1988. I 1983 lisensierte musikksamskipnaden Australian Recording Industry Association Kent Music Report, og i juni 1988 etablerte samskipnaden si eiga hitliste, kalla ARIA Charts. Kent Report heldt likevel fram, og frå 1987 vart lista omdøypt til *Australian Music Report* (AMR). AMR heldt fram å publisera vekentlege hitlister, men i april 1998 opphøyrde lista, og ARIA Charts vart dermed den einaste nasjonale hitlista i Australia.

Før Kent Report oppstod i 1974, hadde magasinet *Go-Set* utgjeve ei topp 40-singelliste frå 1966 og ei albumliste frå 1970. Begge listene opphøyrde likevel då *Go-Set* gjekk inn i august 1974.

David Kent produserte seinare hitlister for Australia for åra 1940–1973. Detta gjorde han ved å henta inn spelelister, mindre hitlister og informasjon frå radiokanalar over heile landet. Desse sette han så saman til ei nasjonal hitliste.

Sjå òg
------

* Billboard Hot 100
* ARIA Charts
* VG-lista

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kent Music Report» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juni 2020.*

1. ↑  Daniel Lowe. «Australian Chart History». Arkivert frå originalen 4. april 2008.
2. ↑  «GO-SET Magazine - Australian singles and album charts, 1966-1974». *Poparchives.com.au*. Arkivert frå originalen 12. februar 2013. Henta 24. mai 2016.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstad for David Kents Australian Chart Book
**Austerdalsbreen** er ein brearm av Jostedalsbreen ved Veitastrond i Luster kommune i Vestland. 

Austerdalsbreen er ein dalbre med tre store og bratte brefall, Odinsbreen, Torsbreen og Lokebreen. Austerdalsbreen har eit særprega *krepsehale*-mønster, av mørke og lyse parti, som ein lettast kan sjå på avstand. Breen er òg kjend for brebord - store steinblokker som vert liggande på ei søyle av is. Austerdalsbreen har ein midtmorene skapt av Odinsbreen og Torsbreen.

Kryssinga av Jostedalsbreen frå Tungestølen opp Austerdalsbreen og Kvitesteinsvarden over breen ned til Kattenakken og Briksdal, er av dei mest klassiske breturane i Noreg. Turen vart først gått av William Cecil Slingsby og følgje hans i 1894, og på same dag og utan å vite om kvarandre, av Kristian Bing og Daniel Sygnesand.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Austerdalsbreen» frå Wikipedia på bokmål, den 2. april 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Skildring av Austerdalsbreen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Kenny Lorenzo Harrison** (fødd 13. februar 1965) er ein USA-amerikansk friidrettsutøvar frå Milwaukee, som internasjonalt tevla i tresteghopp. Han vart verdsmeister 1991 og olympisk meister 1996 i øvinga.

### Aktiv

I OL-sesongen 1988 sette Harrison personleg rekord med 8,23 m i lengdehopp. Han satsa likevel meir på tresteghopp, men vart nummer fem i OL-uttaket i den øvinga. To år seinare tok han steget opp i verdstoppen i tresteg med eit hopp på 17,93 meter, det lengste i verda i 1990-sesongen. Året etter vann han alle dei åtte tresteg-tevlingane han deltok i, lengst hoppa han i verdsmeisterskapen 1991 i Tokyo, der han nådde 17,78 meter og vann, tre centimeter føre Leonid Volosjin frå Sovjetunionen. Dei neste sesongane sleit Harrison med skadar. Han lukkast ikkje å kome til Sommar-OL 1992 i Barcelona, og enda på tiandeplassen i Stuttgart-VM 1993.

Etter ei 15 månadar lang skadepause vann Harrison tresteghopp-tevlinga i dei US-amerikanske OL-uttaka 1996 då han i for sterk medvind landa på 18,01 meter. Under sommarleikane i Atlanta same sommaren gjorde Harrison sitt livs lengste tresteghopp, med 18,09 meter sikra han seg gullmedaljen framom verdsrekordhaldaren Jonathan Edwards, som stoppa på 17,88 meter. Harrison var den tredje som hoppa 18 meter i tresteg. Ved VM 1997 i Aten vart han niandemann. 

Han la opp i 1998.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1991 i Tokyo: Gullmedalje – 17,78 m, framom Leonid Volosjin (17,75 m)
* VM 1993 i Stuttgart: Nr 10 – 17,06 m
* OL 1996 i Atlanta: Gullmedalje – 18,09 m, framom Jonathan Edwards (17,88 m)
* VM 1997 i Aten: Nr 9 – 17,05 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kenny Harrison» frå Wikipedia på engelsk, den 27. juli 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Anders Lund Lorange** (12. mai 1847–26. september 1888) var ein norsk jurist og arkeolog frå Halden.

Lorange vart student i 1865 og cand.jur. i 1872. Frå 1874 til han døydde i 1888 var han tilsett som den fyrste arkeologen ved Bergens Museum.

Allereie i 1866 hadde Lorange gjort utgravingar i Østfold og 1869-70 granska Raknehaugen i Ullensaker. Han undersøkte Åkerfunnet på Vang i Hedmark i 1873 og Myklebustskipet på Nordfjordeid i 1874. Gravhaugen til Kong Bele ved Balestrand fekk han restaurert i 1884 og i 1886 gjorde han omfattande utgravingar av Storhaug ved Karmsundet. I 1887 var han innom Rønstadhelleren på Lepsøya.

Lorange var formann i Bergens-avdelinga av Fortidsminneforeningen i den tida ein nærma seg ei ferdig restaurering av Håkonshallen, og han var sentral i atterreisinga av Fantoft stavkyrkje i 1883.

Lorange fekk med åra bygt opp ei stor og viktig privat samling av oldsaker, ei samling Universitetets Oldsaksamling i Oslo overtok.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anders Lorange» frå Wikipedia på bokmål, den 8. juli 2017.*

* Norsk Allkunnebok. VIII. Bandet. 1957

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Det allrussiske utstillingssenteret** er ein messehall i Moskva. Han ligg nordaust i byen i Prospekt Mira, like ved metrostasjonen VDNKh. 
Det offisielle namnet på komplekset har enra seg fleire gomger. I 2014 gjekk det attende til *Vystavka dostizjenij narodnogo khoziajstva* (VDNKh), 'Utstilling av oppnåingane til nasjonaløkonomien'. Senteret blir brukt til konferansar, utstillingar, festivalar og konsertar.

Vitjande ved Det allrussiske utstillingssenteret i 2019.

Historie
--------

Dagens utstillingssenter opna i 1939, etter fleire år med usikkerheit. Senteret skulle eigentleg ha vore klart i 1937, men Stalin fekk personleg utsett opninga. I 1938 blei opninga utsett igjen då det blei avgjort at paviljongane ikkje passa med landet sin «ideologiske retning».

Under andre verdskrigen var senteret stengt, og det opna ikkje igjen før i 1954. I etterkrigstida var senteret vert for over 300 nasjonale og internasjonale utstillingar kvart år, i tillegg til mange konferansar og seminar. Dei årlege besøkstala var på rundt 11 millionar, der 600 000 var utlendingar. I 1989 hadde utstillingssenteret 82 paviljongar på tilsaman 700 000 kvadratmeter.

Det allrussiske utstillingssenteret omfattar no 2 375 000 kvadratmeter med utstillingsplass. Av desse er 266 000 kvadratmeter innandørs, fordelt på omtrent 400 bygningar. Dette gjer at arealet til senteret er større enn fyrstedømet Monaco.

Senteret er kjend for den 24 meter høge stålstatuen *Arbeidar og kolkhozkvinne*, laga av Vera Mukhina til verdsutstillinga i 1937.

Galleri
-------

* HovudinngangenHovudinngangen
* SentralpaviljongenSentralpaviljongen
* ВДНХ, forkortinga for senteret med kyrilliske bokstavar.ВДНХ, forkortinga for senteret med kyrilliske bokstavar.

Kjelder
-------

1. ↑  «About VDNH», *vdnh.ru*, arkivert frå originalen 12. november 2015, henta 29. september 2019

* *Denne artikkelen bygger på «Det allrussiske utstillingssenteret» frå Wikipedia på bokmål, den 29. september 2019.*
**Talent** er ei gammal måleining for massen av gull og sølv. Etter tradisjonen var ein talent lik 60 mine. 

Etter tradisjonen vart eininga innført av Solon i Aten kring år 600 fvt. og vart tidleg utbreidd i heile Midtausten. I antikkens Hellas var ein talent lik 60 pund eller 6000 drakmar.

Eininga talent er bruka i Det gamle testamentet som mål for gull og sølv og tilsvarar om lag 34,2 kilogram. Det finst likevel ulike utrekningar for dei bibelske måla, og verdiane kan ikkje fastsetjast heilt nøyaktig.

Talent vart òg rekna som ei mynteining med verdi svarande til massen i gull eller sølv. Ein talent reint gull eller elektrum, som består av 80 % gull, ville i vår tids pengar ha vore verdt fleire millionar kroner og ein talent sølv ovre eit hundre tusen kroner, noko som vil seie at mynteininga truleg aldri vart nytta.

Kjelder
-------

* «talent». *Store norske leksikon*. 21. februar 2012.

### Referansar

1. ↑  Talent i Nynorskordboka
2. ↑  2. Krøn. 9,13
3. ↑  Esra 7,22
4. ↑  Ordforklaring i *Bibelen*, Det Norske Bibelselskap 1978
Kongens fortenestmedalje i sølv. Til venstre er synt framsida (advers) av medaljen med portrett av kong Haakon 7, og til høgre er synt baksida (revers), der namnet på mottakaren er innprenta i midtpartiet.
**Medalje** (frå fransk: *médaille*, som kjem av latinsk *metallum*, som tyder metall), er runde metallstykke som er støypte eller prega med eit motiv i relieff på den eine eller båe sidene, ofte supplert med ein innskrift. Medaljar vert laga eller gjeve ut for å heidre eller minnast ein institusjon, ein person eller ei hending, for å verte nytta som synleg heider for særleg innsats eller for edel dåd, som til dømes medaljen som vert utdelt til den som får Nobels fredspris, eller medaljane kan vere premier i konkurransar eller liknande, til dømes for sigrar i dei ulike øvingane i Dei olympiske leikane.

Metallet som er nytta i medaljen kan seie sitt om kor verdfull ein reknar den innsatsen som vert heidra, slik det markerast i Dei olympiske leikane ved at vinnarane får medalje i gull, toarane i sølv og trearane i bronse, og ved at den norske kongelege fortenestmedalja vert gjeve ut som Kongens fortenestmedalje i sølv eller som Kongens fortenestmedalje i gull. 

Medaljar skal kunne synast fram ved høgtidlege høve av vedkomande som har motteke dei, og er difor ofte utstyrt med oppheng for at dei skal berast i band kring halsen eller kunne festast til klesdrakta. Banda fylgjer med medaljen, og kan vere utstyrt med ulike symbol i metall, til dømes kross, sverd, stjerner, lauv, spenner. Desse symbola kan òg seie sitt om kva slags innsats og status medaljen gjeld. 

Dei historiske forløparane for medaljane er klassiske greske og romerske myntar.

Myntkabinettet ved Kulturhistorisk museum, Universitetet i Oslo, har den største offentlege samlinga av medaljar i Noreg.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettsida til Myntkabinettet ved Kulturhistorisk museum, Universitetet i Oslo.
* Internettsida «Myntkabinettets elektroniske utstilling»

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* NDL

 |