recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Buskhund** |
| BuskhundBuskhund |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** NT Nær trugaUtbreiinga av Buskhund Utbreiinga av Buskhund |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Rovpattedyr Carnivora |
| **Familie:** | Hundefamilien Canidae |
| **Slekt:** | ***Speothos*** |
| **Art:** | **Buskhund** *S. venaticus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Speothos venaticus***Lund, 1842 |

**Buskhund** (*Speothos venaticus*) er eit dyr i hundefamilien, det einaste i slekta *Speothos*. Hunden veg 5-7 kg. Han har ei lengd på 57-75 cm med ein hale på 12,5-15 cm. Pelsen er tjukk og mjuk, lyst brunfarga med ein raud let, og ein lysare del på undersida av halsen.

Dyret lever i eit stort område i austre Sør-Amerika som omfattar Panama, Colombia, Venezuela, Bolivia, Peru vest for Andes, Ecuador, Guiana, Paraguay, nordaustre Argentina (Misiones-provinsen) og Brasil (frå regnskogen Amazonas til staten Amazonas). Likevel er buskhunden sjeldan, og arten er klassifisert som sårbar. Lenge trudde ein at det var ein utdøydd art, ettersom det berre var funne fossil av han i brasilianske grotter.

Buskhunden er eit rovdyr som helst jakter i flokk. Hovudbyttet er den store gnagaren paka (*Agouti paca*), men ein flokk på 10-12 hundar kan òg leggja ned større byttedyr. Dei er dyktige til å symja, og har utvikla symjehud mellom tærne.

Ein buskhund kan bli om lag ti år. Han blir kjønnsmoden i eittårsalderen. Eit svangerskap tek 63 dagar, og ei mor kan få opptil seks kvalpar.

Namn
----

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Buskhund |
| Svensk | Skogshund, buskhund |
| Dansk | Skovhund |
| Engelsk | Bush Dog |
| Tysk | Waldhund |
| Fransk | Chien des buissons |
| Spansk | Perro venadero, zorro vinagre, zorro pitoco, yagua, ivigui, cinogalo, perro de agua, perro de monte, perro selvático |
| Russisk | Kustarnikovaja sobaka (Кустарниковая собака) |

Dyret går under mange namn. Han blir kalla eddikhund (portugisisk: *cachorro-vinagre*, spansk: *perro vinagre*) og eddikrev (sp. *zorro vinagre*), villhund (port. *cachorro-do-mato*), vasshund (sp. *perro de agua*) og fjellhund (sp. *perro de monte*)
| **Busto Arsizio** |
| --- |
| Plassering |
| 

Busto Arsizio is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Lombardia  Varese |
| Borgarmeister | Emanuele Antonelli |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  30,27 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2006)   - folketettleik | 80 135   2647/km² |
| Koordinatar | 45°36′″N 8°50′″E﻿Koordinatar: 45°36′″N 8°50′″E﻿ |
| Høgd over havet | 226 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 21052 |
| Telefon-retningsnummer | 0331 |
| **Nettstad:** www.comune.bustoarsizio.va.it |

**Busto Arsizio** er ein by i provinsen Varese i regionen Lombardia i Italia. Han har om lag 80 000 innbyggjarar og ligg om lag 25 km nord for Milano. Hovudnæringa i byen er industri og handel.

Historie
--------

Området rundt Busto Arsizio var busett av ligurarar i førhistorisk tid. Dei vart etterfølgt av insubrarar på 500-talet fvt. men dei vart truleg slått og erobra av etruskarane. Ein veit ikkje stort om Busto Arsizio fram til 900-talet då staden først vart nemnd i skriftlege kjelder. På 1200-talet vart byen kjend for produksjon av tekstilar. Byen voks gradvis, sjølv under dei mange herrane som styrte byen som vasallar under Milano. På 1800-talet tok industrialiseringa over og i løpet av nokre tiår vart Busto Arsizio kalla «Italia sitt svar på Manchester». I 1864 fekk han bystatus av kong Victor Emmanuel II av Italia. 

Byen vart visstnok berre råka av ei enkel bombe under den andre verdskrigen, men som industrisenter vart det produsert mykje krigsmateriell her. I 1960- og 1970-åra vart nedgangstider for industrien og hovudnæringane flytta seg meir over på småbedrifter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Busto Arsizio» frå Wikipedia på engelsk, den 29. desember 2007.*
Kyrkja på eit postkort frå tidleg 1900-talFoto: Frå Riksantikvaren si samling

**Bodø kyrkje** var ei kyrkje i Bodø by i Nordland fylke. Dette var ei nygotisk langkyrkje i tre som vart teikna av Jacob Wilhelm Nordan og innvigd den 6. januar 1888. Kyrkja brann ned den 27. mai 1940 då Bodø vart bomba.

Kyrkja hadde vesttårn med trappehus på kvar side, og koret var polygonalt avslutta. Kyrkja fekk altartavle i 1899 i form av ein kopi av Carl Bloch sitt bilete *Christus Consolator* måla av Christen Brun.

Etter krigen tok det nokre år før Bodø fekk ny bykyrkje. Sør-Hålogaland bispedøme vart oppretta i 1952, og i 1956 vart Bodø domkyrkje innvigd.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bodø kirke» frå Wikipedia på bokmål, den 1. september 2020.*

Fotnotar
--------

1. ↑  Utstilling om Bodø domkirke 2016
2. ↑  Axel Coldevin: Bodø bys historie (Bodø kommune, 1937), s. 257.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Bodø kyrkje (1888–1940) i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
Bodediagram: den øvste figuren syner den normaliserte amplituderesponsen og den nedste syner faseresponsen til eit LP-filter. Dei rette blå strekene er asymptoar.
**Bodediagram** er ei grafisk framstilling av frekvensresponsen til eit lineært system, som ein forsterkar, filter, reguleringssystem, osb.. Det har fått namn etter Hendrik Wade Bode, som utvikla det på 1930-talet.

I eit bodediagram er frekvensaksen (abscissen) logaritmisk og det er 10-er-logaritmen som blir nytta: {\displaystyle \log \_{10}f}, der f er frekvensen i Hertz. Alternativt kan ein nytta vinkelfrekvensen, i rad/s. 

Ordinaten til amplituderesponsen blir framstilt i dB, så i den øvste grafen er begge aksane logaritmiske. Ordinaten i faseresponsen blir framstilt lineært, i grader, så den nedste grafen er ein halvlogaritmisk (log-lin) graf. Når ein studerer til dømes filterrespoonsar er det vanleg å normalisera aksane, slik at knekkpunktet hamnar på 1 Hz, eller 1 rad/s, og det flate partiet av amplituderesponsen ligg på 0 dB.

Asymptotane gjer at det er lett å skissera eit bodediagram når ein kjenner orden til systemet. Amplituderesponsen til eit 1. ordens LP-filter fell asymptotisk med 20 db/dek, tilsvarande 6 dB/okt, og amplituderesponsen til eit 1. ordewns HP-filter stig med same veri. For 2. ordens filtere er fall/stignig 40 dB/dek (12 dB/okt), osv. Faseresponsen er som oftast ulineær, men asymptonane er likevel til hjelp ved plotting. Tidlegare var det vanleg å plotta bodediagrammet manuelt på log-lin-papir, men i dag nyttar ein programvare og får soleis meir nøyaktige grafar. 

Eit bodediagram er framstilt med to grafar av di frekvensresponsen er kompleks. Alternativt kan ein plotta dei reelle og dei imaginære verdiane som funksjon av frekvens, men som oftast vel ein å plotta eit bodediagram.

Refransar
---------

1. ↑  F.F. Kuo, *Network analysis ans syntesis*, John Wiley & Sons. 2. utg. 1966.
**Bodil Finsveen** (fødd 23. september 1934 i Fåberg, død 14. oktober 2008) var ein norsk politikar for Senterpartiet. Ho representerte Oppland på Stortinget i perioden frå 1973 til 1977. Ho var då innvalgt på ei fellesliste med Venstre. I perioden etter var ho vararepresentant. I hovedperioden var ho medlem av administrasjonskomiteen.

Finsveen hadde utdanning frå  Statens lærerskole i husstellog arbeidde i fleire periodar som husstellærer. Frå 1959 til 1962 var ho konsulent i Landsamskipnaden for kosthald og helse, og frå 1978 var ho tilsett i familie- og likestillingsavdelinga i Forbrukar- og administrasjonsdepartementet.

Finsveen var medlem av Gran kommunestyre frå 1968 til 1975 og varamedlem av Oppland fylkesting frå 1972 til 1975. Ho melde seg ut av Senterpartiet i 1983.

Kjelder
-------

* Terje Nordby (red.): *Storting og regjering 1945–1985.* *Biografier*, Kunnskapsforlaget 1985.

* *Denne artikkelen bygger på «Bodil Finsveen» frå Wikipedia på bokmål, den 19. desember 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Hertug Ferdinand av Brunswick
**Ferdinand av Braunschweig** (fødd 12. januar 1721 i Wolfenbüttel, død 3. juli 1792 i Braunschweig), hertug av Braunschweig-Lüneburg, var ein preussisk feltmarskalk (1758–1766) som er kjend for deltakinga i sjuårskrigen.

Som den fjerde sonen av Ferdinand Albert II av Brunswick-Lüneburg, slutta han seg til dei væpna prøyssiske styrkane som oberst i 1740. Han deltok i slaget ved Mollwitz og slaget ved Chotusitz. Etter at markgreven Wilhelm av Brandenburg vart drepen i Praha i 1744, fekk Ferdinand kommandoen over *Leibgarde*-bataljonen til Fredrik II av Preussen og utmerkte seg stort i slaget ved Soor (1745), spesielt i åtaket på ei bratt klippe, som vart forsvart av den eldre broren hans Ludwig Ernst von Braunschweig-Wolfenbüttel. Ferdinand deltok i den andre schlesiske krigen, der han hadde ei leiande rolle i invasjonen av Sachsen og Böhmen i 1756 under sjuårskrigen. Han deltok i slaget ved Rossbach og vart så kommandør over den allierte hæren til kurfyrstedømet Braunschweig-Lüneburg. Under ti år med fred, var han nært knytt til det militære arbeidet til Fredrik II av Preussen, som leia vakt-bataljonen og prøvde å gjere han til ein modell for heile den prøyssiske hæren. Ferdinand var òg ein av kongen sine næraste vener og vart forfremma til generalmajor og så generalløytnant.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ferdinand av Braunschweig» frå Wikipedia på bokmål, den 27. desember 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Fermentering av jordbærvin.
**Fermentering** er biologiske prosessar der mikroorganismar konsumerer næringsemne dei lever og veks i. Prosessen vart bruka alt i bronsealderen for å konservere mat. Vitskapen som studerer fermentering vert kalla zymologi.

Fermentering inneber ein anaerobisk metabolisk nedbryting av eit næringsemne utan nokon netto-oksidasjon.

Fermentering av mat
-------------------

Fermentering er eit breitt omgrep som er knytt til ulike måtar å konservere mat på. Eit vanleg døme er produksjon av vin som skjer ved at gjærsopp får vekse i ei løysing av sukkerhaldig fruktsaft. Gjæren forbruker sukkeret og gjev frå seg etanol og karbondioksid og ei mengd andre smaksemne.

Når ufarlege mikroorganismar får vekse i eit næringsemne, konsumerer dei stoff som andre organismar treng for å vekse. Dette gjer at fermentert mat held seg mykje betre enn fersk. Ei vanleg form for fermentering er mjølkesyregjæring som inneber at bakteriar produserer mjølkesyre. Ved mjølkesyregjæring vert pH-verdien senka, slik at bakteriar som kan øydeleggje maten ikkje trivst. Eit døme på dette kan vere syrning av mjølk. 

Sauerkraut er ein type fermentert kål. Nokre døme på fermentert fisk er rakfisk, gamalsalta sei, surstrømming og gjæra fiskepasta, som vert brukt i ulike typar asiatisk mat.

Ei anna form for fermenterting er bruk av muggsopp ved produksjon av muggost. Norsk gamalost og pultost er fermenterte ostar.

Ved produksjon av snus fermenterer ein tobakken saman med salt og vatn.

Kjelder
-------

1. ↑  Riddervold, Astri (1993). *Konservering av mat: tørking, røyking, salting, gjæring, sukkersylting*. Teknologisk forl. s. 38. ISBN 8251204216.

* *Denne artikkelen bygger på «Jäsning» frå Wikipedia på svensk, den 2. juni 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Fermentering**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* BBC Things
* NDL

 |
Ei grafisk framstilling av Arecibo-meldinga – mennesket sitt første forsøk på å bruke radiobølgjer til å aktivt kommunisere med utanomjordiske sivilisasjonar.
**Fermi-paradokset** er eit paradoks som går ut på at ein ikkje har sett spor av vesen frå andre klotar i Mjølkevegen, trass i at galaksen inneheld over 200 milliardar stjerner, og at kanskje 20 milliardar av dei har planetsystem. I tillegg er sola ei relativt ung stjerne, og det finst milliardar av stjerner i galaksen som er milliardar av år eldre. 

Fysikaren Enrico Fermi meinte i følgje denne tankegangen at jorda burde alt ha blitt vitja, men Fermi fann ikkje overtydande bevis på dette, eller teikn på intelligens andre stader i galaksen. Fermi spurte derfor, «Kvar er dei?»

Kjelder
-------

1. ↑  Jones, E. M. (March 1, 1985). «"Where is everybody?" An account of Fermi's question"». Los Alamos National Laboratory (LANL), USA Department of Energy. Henta 7. juni 2016.

* «Fermis Paradoks», *Store norske leksikon*, 14. februar 2009, henta 26. mai 2016
**Ferdinand, comte de Marsin** (eller *Marchin*) (10. februar 1656–9. september 1706) var ein fransk general og diplomat, som var marskalk av Frankrike.

Liv og virke
------------

Han var fødd i Liège som son av John Gaspar Ferdinand de Marchin, Comte de Granville og Marie de Balzac d'Entragues.

Marsin tente i Flandern og vart skadd i slaget ved Fleurus i 1690. Han tok del i slaget ved Neerwinden og omleiringa av Charleroi. 

I 1701–1702 var han fransk ambassadør i Spania. 

I den spanske arvefølgjekrigen var han til stades ved slaget ved Luzzara. Han vart marskalk i 1703, etter slaget ved Speyerbach. I 1704 vart han slått i slaget ved Blenheim, i lag med Tallard, og vart dødeleg skadd under slaget ved Torino. Han vart sett i fengsel i same by og døydde nokre få dagar seinare.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ferdinand de Marsin» frå Wikipedia på engelsk, den 22. mai 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Biography of Ferdinand comte de Marchin

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Ferdinand de Marsin**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Erotisk eventyr** er ei form for eventyr med erotisk eller pornografisk innhald. Innan eventyrklassifiseringa høyrer desse eventyra til i sjangeren skjemteeventyr. 

Erotiske folkeeventyr er truleg like gamle som dei ikkje-erotiske eventyra, men har ofte ikkje vore tekne med i eventyrsamlingar. Asbjørnsen og Moe samla inn ein del erotiske eventyr på ferdene sine, men meinte ikkje dei eigna segfor publisering. Desse såkalla *narrationes lubricae* («slibrige forteljingar») blei likevel arkivert. Nokre av dei blei trykt på tysk i 1883, og kom ut på norsk på i 1977 som del av samlinga *Erotiske folkeeventyr*. 

Mange erotiske eventyr lever framleis i munnleg tradisjon som vitsar eller grove forteljingar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Erotiske eventyr» frå Wikipedia på bokmål, den 17. januar 2019.*

Litteratur
----------

* *Brudenuggen*, 1943. Samling av Reidar Th. Christiansens oppskrifter, illustrert av Thorbjørn Egner.
* *Erotiske folkeeventyr*, 1977. Kommentarutgave ved Oddbjørg Høgset av Peter Chr. Asbjørnsens, Moltke Moes og Knut Nauthellas oppskrifter.
Koordinatar: 53°4′S 73°22′E﻿

**Erratic Point** er eit lita, mosedekt nes ved South West Bay, 1,3 nautiske mil nordaust for Cape Gazert, på vestsida av Heardøya i det sørlege Indiahavet. Den første tyske antarktisekspedisjonen i 1902 kartla eit nes i nærleiken, frå toppen av Mount Drygalski og gav det namnet «Kap Lerche.» I november 1929 kartla British Australian and New Zealand Antarctic Research Expedition under Douglas Mawson eit lite nes på denne staden og gav det namnet «Erratic Point» på grunn av mange massive flyttblokker (*erratic blocks* på engelsk) her. Australian National Antarctic Research Expedition klarte ikkje å finne eit utprega nes i dette området under kartlegginga deira i 1948 og gav derfor dette vesle neset namnet.

Kjelder
-------

1. ↑  «Erratic Point». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 28. november 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Map of Erratic Point og nordvestkysten av Heardøya
* Map of Heard- og McDonaldøyane, med alle store terrengdetaljar Arkivert 2014-02-11 ved Wayback Machine.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Erratic Point» (innhald frå Geographic Names Information System).
Zenokartet frå 1558 viser Frisland – ei fantomøy i Nord-Atlanteren
Ei **fantomøy** er ei øy som ein trudde eksisterte og som var teikna inn på tidlege kart (stundom i fleire hundreår), men som seinare vart fjerna då det vart påvist at dei ikkje eksisterte likevel. I motsetnad er tapte land øyar eller kontinent som mange meiner har eksistert i førhistoria, ofte knytte til gamle myter og segner. 

Fantomøyane vart vanlegvis rapporterte av tidlege sjømenn som utforska nye område. Enkelte av desse øyane var faktiske øyar, men som vart rapportert som nye øyar fordi ein ikkje visste nøyaktig kvar ein var. Pepysøya var til dømes eigenleg ei forveksling av Falklandsøyane. Thule vart kanskje oppdaga på 300-talet, men vart ikkje funne att. Seinare vart ho identifisert av gamle oppdagarar og geografar som Shetland, Island, Skandinavia eller som ikkje-eksisterande. 

Andre fantomøyar har truleg vorte «observert» på grunn av navigasjonsfeil, mistolking av isfjell og tåkebankar eller optiske illusjonar. 

Enkelte «feilaktige» observasjonar kan ha vore gjort med hensikt. Phelipeaux- og Pontchartrainøyane som i mange år var teikna inn på tidleg kart over Lake Superior vart kalla opp etter Louis Phélypeaux, marquis de La Vrilliere, comte de Pontchartrain. Phélypeaux var ein minister som prøvde å skaffe midlar til oppdagingsferder. 

Mange fantomøyar har aldri eksistert, men eit par, som til dømes Thompsonøya, kan ha eksistert før dei vart øydelagde av vulkanske eksplosjonar, jordskjelv eller undersjøiske ras, eller dei kan ha vore lågtliggande øyar, som sandbankar som ikkje lenger stikk opp av havoverflata.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Phantom island» frå Wikipedia på engelsk, den 11. august 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- Smithsonian Institution Global Volcanism Program: Fantomøy
		- Stommel, Henry *Lost Islands: The Story of Islands That Have Vanished from Nautical Charts*, University of British Columbia Press, 1984. ISBN 0-7748-0210-3
		- Gaddis, Vincent. *Invisible Horizons*, Chilton Books. New York. 1965.
		- Clark Barnaby Firestone, *The Coasts of Illusion: A Study of Travel Tales*, Harper Books, 1924.
		- William Shepard Walsh, *A Handy Book of Curious Information*, J. B. Lippincott, 1913.
		- Ramsay, Raymond (1972). *No Longer on the Map*. New York: Viking Press. ISBN 0670514330.

Sjå òg
------

* Tapte byar
* Mytiske stader
**Faradaykonstanten** er mengda elektrisk ladning per mol elektron. Den noverande aksepterte verdien av konstanten er 

*F* = 96,485.3365(21) C/mol
Konstanten *F* har eit enkelt tilhøve til to andre fysiske konstantar: 

{\displaystyle F\,=\,eN\_{A}}
der:

e = 1,6021766×10−19 C
NA = 6,022141×1023 mol−1
*N*A er Avogadrokonstanten (forholdet mellom talet på partiklar 'N' til mengda av stoffet 'n' i mol), og *e* som er elementærladninga eller storleiken på ladninga til eit elektron. Dette forholdet gjeld fordi mengda av ladning av 1 mol elektron er lik mengda av ladninga til *eitt* elektron multiplisert med talet på elektron i éin mol. 

Verdien av *F* vart først avgjort ved å vege forholdet av sølv avsett i ein elektrokjemisk reaksjon som vart utsett for ein målt straum ove ei målt tid, og ved hjelp av Faradays elektrolyselov. Vitskapsfolk held framleis på leite etter meir nøyaktige måtar å avgjere forholda mellom *F*, *N*A og *e*.

Konstanten var tidlegare nytta som måleininga *faraday* som eininga for elektrisk ladning.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Faraday constant» frå Wikipedia på engelsk, den 3. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  NIST Introduction to physical constants
Koordinatar: 69°56′S 19°12′E﻿

**Erskinebukta** er ei ishamn kring 5,5 km brei og 11 km lang og som markerer ei meir eller mindre permanent bukt som strekkjer seg søraust til sjøen føre den omfattande isbremmen som ligg ved Dronning Maud Land.

Oppdaging og namngjeving
------------------------

Personell frå US Navy Operasjon Deep Freeze I på USS «Glacier» kartla denne kysten i forbifarten i mars 1956. Dei gav bukta namnet «General Erskine Bay» etter general Graves B. Erskine i US Marine Corps, som var direktør i U.S. Navy Office of Special Operations og som assisterte i å utforme ekspedisjonen. Omgrepet «ishamn» vart foreslått av Advisory Committee on Antarctic Names i 1956 for å syne til at det var ei bukt isen, og derfor utsett for endringar.

Sjå òg
------

* Ishamn
* Atkabukta
* Godelbukta
* Norselbukta
* Hvalbukta

Kjelder
-------

1. 1 2  «Erskinebukta». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 6. januar 2013.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Erskinebukta» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Grønligrotta** er ei 4200 meter lang kalksteinsgrotte i Røvassdalen i Rana kommune, rundt 30 km frå Mo i Rana. Grotta har ei helling nedover på 20°. Lågaste punktet ligg 107 meter under inngangen. Turistar blir tekne med ca 400 meter innanfor inngangen, med opptil 80 meter fjell over seg.

Kalksteinen er einskilde stader omdanna til eit tynt marmorband, innhylla i glimmerskifer. Taket i grotta består av glimmerskifer

Grotta vart oppdaga i 1730. Den første utforskinga av grotta vart gjort i 1914 av den norske geologen J. Oxaal. I 1988 vart det gjort vidare undersøkingar av sedimenta i grotta av geologane StPierre og Løvlie. Grotta er den einaste opplyste turistgrotta i Norden, og har årleg 10 000 vitjande.

Grotta vart danna som ei hòle under vatn, og veggene viser klåre spor av erosjon.

Gjennom Grønligrotta renn ei underjordisk elv med fossar og stryk. Ho inneheld òg fleire jettegryter. Ei granittblokk inne i det såkalla «kapellet» i grotta, er vorte frakta fleire km med isbreen for 10 000 år sidan under sluttfasen av den siste istida.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Grønligrotta» frå Wikipedia på bokmål, den 18. november 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Squash
Squash på planten.
**Squash** eller **skvåsj** (*Cucurbita pepo*) er ei grønsak i graskarslekta (*Cucurbita*). Ho kan bli gul, grøn eller lysgrøn og har om lag same form som ein agurk. Skalet kan vera mørkegrønt, grønstripa eller gult.

Squash blir hausta i umogen tilstand. Han kan etast rå eller varmebehandla, til dømes kokt eller steikt.

Ordsoge
-------

Ordet «squash» er ei kortform av narragansettordet *asquutasquash*, der  *asq* tyder 'rå' og *ash* er ei fleirtalsending. På engelsk kan *squash* visa til fleire ulike graskar (frukt og plantar frå sleka *Cucurbita*). Andre namn på grønsaka squash er *zucchini* (italiensk, tysk og engelsk, tyder 'lite graskar'), *courgette* (fransk, tysk og engelsk) og *summer squash* (engelsk).

Kjelder
-------

1. ↑  «squash, n.2». *Oxford English Dictionary* (3. utg.). Oxford University Press. September 2005.  (Krev abonnement eller medlemskap i britisk offentleg bibliotek.)

* Squash Arkivert 2014-10-29 ved Wayback Machine. frukt.no

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Grønsaka squash**
Koordinatar: 59°54′35.950″N 10°46′4.2456″E﻿

Parti av Grønlandsleiret.
Parti frå Grønlandsleiret med Grønland brannstasjon og Grønland kyrkje; ei av høgblokkene på Enerhaugen til venstre i biletet.
**Grønlandsleiret** er ei gate på Grønland i bydel Gamle Oslo. Hovudgata i dette stroket, som òg heiter Grønland og går frå området ved Vaterlands bru over Akerselva, held beinveges fram som gata Grønlandsleiret ved krysset med gata Tøyenbekken. Gata Grønland og Grønlandsleiret var i si tid hovudsambandet mellom sjølve Christiania og det stroket som no heiter Gamlebyen, men vart kalla Oslo den gongen byen heitte Christiania og deretter Kristiania, ettersom Oslo låg her i mellomalderen. Den fyrste Vaterlands bru over Akerselva vart bygd i 1654.

Grønlandleiret går fram til krysset med Schweigaards gate i Gamlebyen, og held fram på andre sida under namnet Oslo gate.

I tidlegare tider var Leiret namnet på Grønlandsleiret og det området gata går gjennom i dag. Dette var då ei strand i Bjørvika der båtar vart drege på land. I mellomalderen gjekk sjøen heilt opp til området der Grønland kyrkje ligg no.

På nordsida av Grønlandsleiret, mellom Borggata og Schweigaards gate, ligg Grønlands park – Botsparken.
Ei **grønsak** er ein plantedel som blir brukt til mat, hovudsakleg for å metta og ofte etter å ha blitt varma. Når ei plante avlar grønsaker, omtalar vi gjerne også heile planta som «grønsak». Ordet *grønsak* viser til ulike matvarer som vi bruker på same måte. Dermed kan det variere litt kva slag planter ein reknar som grønsaker. Oversikta nedanfor viser kva for planter og plantedelar som oftast blir omtala som grønsaker, og korleis desse kan grupperast innan botanikken.

Grønsaktypar
------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Blomar*** Artisjokk
* Brokkoli
* Blomkål

Paprika.
**Frukter*** Agurk
* Aubergine
* Avokado
* Banan
* Graskar
* Mais
* Paprika
* Squash
* Tomat

**Knollar*** Jordskokk
* Potet
* Søtpotet
* Yams
 | **Belgfrukter*** Bønner
* Erter
* Linser

Soyabønner
**Røter*** Bambus
* Gulrot
* Kålrabi
* Pastinakk
* Persillerot
* Reddik
* Raudbete
* Sellerirot

 | **Stenglar*** Asparges
* Bambusskot
* Purre
* Rabarbra
* Selleri

Purre.
**Blad*** Kvitkål
* Isbergsalat
* Raudkål
* Spinat

**Laukar*** Kepalauk
* Kvitlauk
* Raudlauk
* Sjalottlauk
 |

Biologiske eigenskapar
----------------------

Dei plantane som vi refererer til som *grønsaker* er meir eller mindre saftige plantedelar frå hovudsakleg eitt- til toårige vekster.

Bruk av ordet
-------------

I praktisk språkbruk blir poteter ofte ikkje rekna som ei grønsak, ettersom poteta i Noreg er ein vanleg attåtrett som høyrer med til mange slag måltid. På liknande vis er silda ofte ikkje teke med i den generelle nemninga «fisk».

I slekt med grønsaker
---------------------

Ting som liknar på grønsaker er søte frukter, bær og sopp. Dei fleste kornslaga blir ikkje rekna som grønsaker, men mais kan vera eit unntak.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Opplysningskontoret for frukt og grønsaker

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC

 |
**Albert I av Monaco** (13. november 1848–26. juni 1922) var fyrste av Monaco frå 10. september 1889 til han døydde. Han var son av fyrste Karl III av Monaco. Albert I var gift to gonger. Den første kona hans var Mary Douglas-Hamilton, dotterdotter til storhertug Karl av Baden, som var bror med dronning Fredrika av Sverige. Den andre kona hans var Antoinette de Mérode-Westerloo. 

Albert utdanna seg til havforskar og deltok i fleire forskingsekspedisjonar på 1870-talet. Albert finansierte og organiserte fire oseanografiske ekspedisjonar til farvatna rundt Svalbard, mellom anna i lag med Gunnar Isachsen til det nordvestlege Spitsbergen 1906–07, som Albert 1 finansierte. Han oppretta det oseanografiske institutt i Paris og eit oseanografisk og eit prehistorisk museum i Monaco.

Albert I hadde berre eitt barn, Ludvig II av Monaco.

Den 30. mars 1875 vart han tildelt St. Olavs Orden.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Albert I av Monaco» frå Wikipedia på bokmål, den 5. september 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* biografiside i Norsk polarhistorie

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Mir slott** (belarusisk Мірскі замак) er ein verdsarvstad i Belarus, nær Mir i distriktet Karelitski i Hrodna voblast.

Historie
--------

Konstruksjonen av slottet byrja på slutten av 1400-talet. Slottet, som opphavleg var i gotisk stil, vart ferdigstilt under hertug Ilinitsj på byrjinga av 1500-talet. Hertug Radziwiłł overtok slottet i 1568 og bygde det om til eit renessanseslott. Eit tre etasjar høgt palass vart også bygd langs den nordlege og austre delen av slottsmuren. Murfasadane vart dekorerte med kalksteinsportaler, plater, balkongar og ein portal.

I 1817, etter at slottet var vorte forlate i nær eit hundreår og var vorte sterkt skadd i slaget ved Mir i 1812, gjekk det i arv frå Dominik Hieronim Radziwiłł til dottera Stefania, som vart gift med prins Ludwig zu Sayn-Wittgenstein-Berleburg. Det gjekk så til dotte deira Maria, som gifta seg med prins Chlodwig Hohenlohe-Schillingsfürst. 
Sonen deira, Maurice Hohenloche-Schillingsfürst, selde slottet til Mikolaj Swiatopelk-Mirski av Bialynia i 1895. Sonen til Mikolaj, Michal Swiatopelk-Mirski, byrja å byggje om slottet etter teikningar frå arkitekten Teodor Burszes. Familien Swiatopelk-Mirski eigde slottet fram til 1939. Under [[andre verdskrig]en]] vart slottet brukt som base for den tyske okkupasjonsmakta, og vart brukt til internering av jødar.

I desember 2000 var Mir slott teke opp som del av UNESCO si verdsarvliste.

Galleri
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Kjelder
-------

1. ↑  «Landmarks, historic and cultural, and natural sites of the Republic of Belarus on the UNESCO World Heritage List». *Land of Ancestors*. National Statistical Committee of the Republic of Belarus. 2011. Arkivert frå originalen 10. juni 2016. Henta 12 October 2013.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Mir Castle Complex» frå Wikipedia på engelsk, den 10. juni 2022.*

* *Denne artikkelen bygger på «Mir slott» frå Wikipedia på bokmål, den 9. juni 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Mir slott**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* NKC

 |
**Minusinskgropa** eller **Khakas-Minusinsk-gropa** (russisk Минусинская (Хакасско-Минусинская) котловина eller *Minusinskaja (Khakassko-Minusinskaja) kotlovina*) er den sørlege delen av den store Minusinsksenkinga i Khakasia i Krasnojarsk kraj i Russland. Det ligg langs fjella i det sørlege Sibir. Området grensar til Kuznetsk Alatau i sør, til Aust-Sajan i aust, til Abakhanfjella i vest og til Vest-Sajan i nord. Høgda varierer mellom 200 og 700 meter over havet og består av ei slette med spreidde småhaugar og enkelte dalar. 

Elva Jenisej og dei store sideelvane hennar, Abakan, Oja og Tuba renn gjennom dalane. Dei største byane i området er Minusinsk og Abakan. Gropa inneheld mange innsjøar, inkludert fleire saltsjøar. Senkinga er eit viktig jordbruksområde og har òg kolførekomstar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Minusinsk Hollow» frå Wikipedia på engelsk, den 14. juli 2008.*

Fotnotar

1. 1 2  Минусинская котловина, ein artikkel frå Store Sovjetiske Leiksikon (russisk)
2. ↑  Minusinskgropa[*daud lenkje*] (russisk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* SUDOC
* NKC

 |
| **Minussinsk Минусинск** |
| --- |
| Horisonten til MinussinskHorisonten til Minussinsk |
|  |
| Byvåpenet til Minussinsk |
| **Byvåpenet til Minussinsk** | 
 |
| Plassering |
| 

Minusinsk is located in Russland

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Krasnojarsk kraj |
| GrunnlagdBystatus | 17391822 |
| Borgarmeister | Anatoli Kekin |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  62 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008)   - folketettleik | 66 770   1 076,9 /km² |
| Koordinatar | 53°42′00″N 91°41′00″E﻿Koordinatar: 53°42′00″N 91°41′00″E﻿ |
| Høgd over havet | 250 moh |
| Tidssone- Ved sommartid | KRAT (UTC+7)KRAST (UTC+8) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 66260x |
| Retningsnummer (tlf) | (+7)39132 |
| **Nettstad:** minusinsk.info |

**Minusinsk** (russisk Минуси́нск) er ein historisk by i Krasnojarsk kraj i Russland med om lag 65 000 innbyggjarar. Han ligg rundt 275 km sørvest for Krasnojarsk. 

Minusinsk ligg midt i Minusinsksenkinga, som truleg er det viktigaste arkeologiske området nord for Pazyryk. Det er assosiert med Afanasjevokulturen, Tasjtykkulturen og Tagarkulturen - alle kalla opp etter busetnader nær Minusinsk.

Den russiske busetnaden *Minjusinskoje* (russisk: Минюсинское) vart grunnlagt i 1739, på staden der elva Minusa renn saman med Jenisej. Stavinga vart endra til *Minusinskoje* (russisk: Минусинское) i 1810. 

*Minusinsk Steppe*, av Vasilij Surikov
Innan 1822 hadde busetnaden vorte eit regionalt senter for jordbruk og transitthandel og fekk byrettar og det nye namnet Minusinsk. På 1800-talet var han eit senter for kulturelle aktivitetar i eit særs stort område. Martjanov Naturhistoriske Museum vart opna i byen i 1877. 

Byen var òg ein stad for politisk eksil. Vladimir Lenin vitja Minusinsk ved fleire høve då han var i eksil i den nærliggande landsbyen Sjusjenskoje mellom 1897 og 1900. Under den russiske borgarkrigen var Minusinsk åstad for Minusinskopprøret i 1918.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Minusinsk» frå Wikipedia på bokmål, den 11. januar 2009.*


| * v
* d
* e
Byar i Krasnojarsk kraj |
| --- |
| Administrativt senter: Krasnojarsk |
| Våpenet til Krasnojarsk kraj | Atsjinsk • Artjomovsk • Bogotol • Borodino • Divnogorsk • Dudinka • Igarka • Ilanskij • Jenisejsk • Kansk • Kodinsk • Lesosibirsk • Minusinsk • Nazarovo • Norilsk • Sjarypovo • Sosnovoborsk • Ujar • Uzjur • Zaoziornyj • Zelenogorsk • Zjeleznogorsk | Flagget til Krasnojarsk kraj |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
***Mio, min Mio*** er Astrid Lindgrens roman om ein foreldrelaus gut som ikkje føler seg heime i Stockholm, og som i staden finn ein far, ein venn og ein heim i Landet i det fjerne. 

Bo Vilhelm Olsson, eller berre Bosse, er eit adoptivbarn som ikkje trivst med foreldra sine, namnet sitt, eller livet sitt. Ein dag mens han sit på ein benk i Tegnérlunden finn han ei flaske. Han opnar henne og ut kjem ein ande. Ein ande som kjem frå Landet i det fjerne. Bosse får følgje med anden til Landet i det fjerne, og der treffer han den eigentlege faren sin, *Far Kongen*. Men far hans kallar han for Mio, for det er det verkelege namnet hans.

I Rosengården treffer han ein gut som heiter Jum-Jum, som likaer heilt på vennen Benka heime i Stockholm. Alt er vedunderleg i Landet i det fjerne, men sorgfuglen fortel at alt ikkje er som det skal. Den vonde Kato har teke born til fange og gjort dei om til fuglar som i all æve skal sirkle rundt den store svarte borga hans. Saman rir Mio og Jum-Jum i veg på hesten Miramis for å slåst mot Kato.

Boka ***Mio, min Mio*** av Astrid Lindgren (1954) vart illustrert av Ilon Wikland. Boka kom på norsk med same tittel i 1955.
Filmen med same namn kom 1987 i regi av Vladimir Grammatikov.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
|  |
| --- |
| **Barsmett** |
| Foto: Nigel WinnuFoto: Nigel Winnu |
| Læte |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Gjerdesmettfamilien Troglodytidae |
| **Slekt:** | *Troglodytes* |
| **Art:** | **Barsmett** *T. pacificus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Troglodytes pacificus***Baird, 1864 |

**Barsmett** (*Troglodytes pacificus*), er ein fugl i gjerdesmettfamilien som lever i nordvestlege delar av Nord-Amerika.

Fram til ca. år 2011 var dette taksonet rekna som same arten som gjerdesmett (*Troglodytes troglodytes*) i Eurasia og Nord-Amerika. Utsjånaden til *Troglodytes pacificus* skil seg lite frå gjerdesmett i Noreg, dei har same storleik og kroppsform, men *Troglodytes pacificus* er skildra med svakt mørkare fjørdrakt, særleg på undersida. Fuglen er 9 til 10,5 cm i kroppslengd og veg ca. 6-10 gram. Utbreiingsområdet for hekking er langs stillehavskysten frå vestlege Aleutane og langs sørkysten av Alaska i nord og søraustover til California. Ein underart lever i innlandet i British Columbia og sørvestre Alberta sørover til nordvestre Oregon og vestlege Montana. Barsmett er dels ein flyttfugl, og vintertid kan dei treffast søraustover til Arizona.

Kjelder
-------

Referansar

1. ↑  *The Clements Checklist of Birds of the World Updates & Corrections - February 2011* (Om side 393)
2. ↑  «Troglodytes - Species figures». Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta 23. april 2017.
3. ↑  del Hoyo, J. & Collar, N. (2017) *Pacific Wren (Troglodytes pacificus)* I: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (red.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 23. april 2017

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Barsmett**

* «Pacific Wren». All about birds, Cornell University. Henta 23. april 2017.
**Bălțisteppa** (rumensk *Stepa Bălțiului*) er ei vid trelaus slette nord i Moldova, Ho har namn etter byen Bălţi.

Ho dekkjer eit område på 1 920 km², der 2,7 % (51,1 km²) av ho er dekt av skog. Sletta er dominert av gras og kratt med svart jordsmonn innimellom kalla svartjord. Det einaste skogområde ligg langs elvane Dnestr og Răut.

Steppa ligg mellom 150 og 200 meter over havet og har ustabile årstider med generelt særs varme somrar og kalde vintrar. 

På 400-talet fvt. vitja Herodotos området mellom dei to elvane Dnster og Prut og skildra det som «ei slette med djup svartjord, rik på gras og godt vatna». Naturressursane frå Bălțisteppa har alltid trekt til seg nomadar, som ofte har drive bort dei innfødde.

Arkeologiske funn på Bălțisteppa
--------------------------------

Arkeologiske utgravingar har gjeve spor etter tidlege busetjingar på Bălțisteppa så tidleg som frå steinalderen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Concept of National Ecological Network of the Republic of Moldova». Biotica Ecological Society. 2004. Henta 30. desember 2007.
2. ↑  «Balti steppe (steppe, Moldova)». Encyclopedia Britannica Online. 2007. Henta 31. desember 2007.

* *Denne artikkelen bygger på «Bălţi steppe» frå Wikipedia på engelsk, den 4. februar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den pontiske sletta (World Wildlife Fund)
**Åge Ramberg** (28. september 1921–24. august 1991) var ein norsk skulemann og politikar frå Larvik i Vestfold. Han representerte Vestfold og Kristeleg Folkeparti på Stortinget i til saman tolv år.

Far til Ramberg var tilsett i Norges Statsbaner. Sjølv vart han student i 1941 og tok cand.real.-eksamen ved Universitetet i Oslo i 1948 med matematikk som hovudfag. Skuleåret 1948/49 var han lektor i Sarpsborg. Sidan hadde tilsvarande stillingar ved Porsgrunn gymnas i ti år til 1959, og der etter ved Sandefjord gymnas til 1985.

Ramberg var medlem i Porsgrunn bystyre 1952-1959. Valperioden 1964-67 var han med i formannskapet i Sandar kommune. Etter kommunesamanslåing var han medlem i Sandefjord formannskap frå 1968 til -1973. Hausten 1973 vart han vald til stortingsrepresentant frå Vestfold og for Kristeleg Folkeparti. Han vart attvald i 1977, men rauk ut or Stortinget i 1981 då Kristeleg Folkeparti mista sitt mandat i fylket. Derimot lukkast Ramberg å kome inn att for ein ny fireårsperiode gjennom stortingsvalet 1985. På stortinget var Ramberg 1973-77 medlem i Sosialkomiteen, 1977-81 formann i Administrasjonskomiteen og 1985-89 medlem i Forsvarskomiteen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
|  |
| --- |
| **Åkerbær** |
| ÅkerbærÅkerbær |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Roseordenen Rosales |
| **Familie:** | Rosefamilien Rosaceae |
| **Underfamilie:** | Rosoideae |
| **Slekt:** | Bjørnebærslekta *Rubus* |
| **Art:** | **Åkerbær** *R. arcticus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Rubus arcticus***L. 1753 |

**Åkerbær** (Rubus arcticus) er ein plante i rosefamilien. I Norden har planten ei austleg utbreiing. I Sør-Noreg finn vi han i randområda mot Sverige. Han er vanlegare i Troms og Finnmark. I Nord-Sverige og særleg i Finland er han utbreidd. Han veks vidare gjennom Russland og i nordlege Nord-Amerika. Åkerbær veks på fuktig skogbotn, langs bekkar, på veg- og myrkantar. Han er sjeldan over skoggrensa, men veks enkelte stader frå Telemark til Sør-Trøndelag. Åkerbær har i Telemark vorte funne heilt opp til 1300 moh.

Åkerbær i bløming.
Åkerbærplante med frukt.

Utsjånad
--------

Planten har ein krypande jordstengel med ein opprett stengel på 10-25 cm. Stengelen har få trekopla blad. Dei er sagtanna, glatte og tynne. I toppen av stengelen sit 1-3 smale blomar. Dei har 5-10 kronblad som oftast er rosa. Den brunraude eller djupraude frukta minner om bringebær.

Bruk
----

Dei aromatiske bæra vert brukte til syltetøy og dessertar. I Finland der åkerbær er vanleg, blir det laga ein likør, Mesimarja. Ved Nobelmiddagen blir det ofte servert åkerbærdessert.

Hybridar
--------

Åkerbær kan danne hybrid med teiebær og med alaskaåkerbær. Den siste går under namnet allåkerbær.

Sortar
------

I Finland har ein odla fram ulike sortar til kommersiell dyrking. Dei mest kjende sortane er:

* Mespi
* Mesma
* Pima
* Marika
* Muuruska
* Elpee
* Susanna - store, ljose bær

Kjelder
-------

* Ørjan Nilsson: *Nordisk Fjellflora*. Oslo 1995
* Pål Hermansen: *Våre vakreste fjellplanter*. Universitetsforlaget 1985
* C. A .M. Lindman: *Nordens Flora*. Oslo 1977
* Martin Ragnar: *Åkerbär*. Black island books, 2017

| * v
* d
* e
Frukt og bær |
| --- |
| Hagebær | Hagerips · Solbær · Stikkelsbær · Jordbær · Bringebær |
| Ville bær | Blåbær · Tyttebær · Villbringebær· Markjordbær · Molte · Åkerbær · Krekling · Rognebær · Heggebær · Bjørnebær · Tranebær |
| Frukt dyrka i Noreg | Eple · Pære · Surkirsebær · Morell · Plomme |
| Sitrusfrukt | Appelsin · Klementin · Kumquat · Mandarin · Lime · Sitron · Grapefrukt |
| Anna frukt og bær | Kiwi · Nektarin · Banan · Aprikos · Druer · Ananas · Fersken · Amerikansk blåbær · Amerikansk tranebær |
|  |
| --- |
| ***«Åh - du gjør meg så glad»***  av Brit Elisabeth Haagensli og Gro Anita Schønn |
|  |
| **Land** | Noreg |
| **Språk** | Norsk |
| **Utgjeve** | 1975 |
| Låtskrivar(ar) | Ivar Børsum og Paul Cappelen |
|

**«Åh, du gjør meg så glad»** er ein song framført av Brit Elisabeth Haagensli og Gro Anita Schønn i 1975. Songen var skriven av Ivar Børsum og Paul Cappelen.

Eurovision
----------

### Melodi Grand Prix 1975

«Åh, du gjør meg så glad» deltok i Melodi Grand Prix 1975, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1975 i Stockholm i Sverige. Songen vart framført på norsk av Brit Elisabeth Haagensli med eit lite orkester, og så på nytt av Gro Anita Schønn med eit stort orkester. Bidraget enda på femte- og sisteplass med 16 poeng.

Fotnotar
--------

1. ↑  «MGP 1975» (på norsk). OGAE Norge. Henta 27. juli 2014.
2. ↑  «Norway 1975» (på engelsk). esc-history.com. Henta 27. juli 2014.
3. ↑  «NORWEGIAN FINAL 1975» (på engelsk). natfinals.50webs.com. Henta 27. juli 2014.

| * v
* d
* e
Songar i Melodi Grand Prix 1975 |
| --- |
| *En enkel sang***·** *Det skulle ha vært sommer nå***·** *1+1=2***·** *Kjærlighetens under***·** *Åh - du gjør meg så glad* |
Wakeøya sett frå lufta.
**Wakeøya** er ein atoll i det nordlege Stillehavet på om lag 7,4 km² som er underlagt USA.

Historie
--------

Wakeøya vart oppdaga allereie den 20. oktober 1658 av spanjolen Álvaro de Mendaña de Neyra. Sjølv gav han øya namnet *San Fransisco*, men øya fekk namn etter den britiske kapteinen William Wake, som vitja øya i 1796. Øya blei underlagt USA i 1899.

Flagget til Wakeøya.
I januar 1941 bygde amerikanarane ein militærbase på øya. Øya er i dag kjend for slaget ved Wakeøya mellom USA og Japan rett etter åtaket på Pearl Harbor i 1941. USA overgav seg til Japan i desember 1941, og Japan okkuperte øya fram til september 1945.
Etter andre verdskrigen var øya strategisk viktig for USA i Koreakrigen og den kalde krigen. Øya tente også som flyktningleir for 8,000 vietnamesarar på flukt frå Vietnamkrigen. Det finst fleire krigsminnesmerke på øya i dag.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Wake Island» frå Wikipedia på engelsk, den 10. juni 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LIBRIS
* GeoNames

 |
**Parentalia** eller ***dies parentales*** (’forfedredagane’) var ei ni dagar lang romersk høgtid halden for å æra forfedrane til familien. Høgtida byrja 13. februar.

Sjølv om parentalia var ei høgtid etter den romerske kalenderen, blei ho hovudsakleg markert innan familien. Sidan familien var så viktig for den romerske staten blei det likevel halde offentlege seremoniar på opningsdagen, ides av februar, då ei vestalinne utførte ein rite for det kollective *di parentes* av Roma ved grava til Tarpeia.

Høgtida enda med feralia den 21. februar. Denne dagen utførte kvar familie ofringar ved gravene til forfedrane sine.

Sjå òg
------

* Lemuralia

Kjelder
-------

1. ↑  Mary Beard, J.A. North og S.R.F. Price, *Religions of Rome: A History* (Cambridge University Press, 1998), s. 50; Stefan Weinstock, *Divus Julius* (Oxford, 1971), s. 291-6.
2. ↑  Beard *et al.*, *Religions of Rome*, s. 50.
3. ↑  William Warde Fowler, *The Roman Festivals of the Period of the Republic* (London, 1908), s. 306 (1899 Internet Archive har ei tilgjengeleg utgåve.
4. ↑  Phillips, C. Robert (2012). «Feralia». *The Oxford Classical Dictionary*. Oxford University Press.

* *Denne artikkelen bygger på «Parentalia» frå Wikipedia på engelsk, den 20. oktober 2019.*
**Paripolitikk** er ein økonomisk politikk som går ut på å halde verdien av valutaen til eit eller fleire land stabil i høve til ein viss historisk pengeverdi, eller i høve til prisen på gull. Denne typen valutapolitikk, støtta av finanspolitiske verkemiddel, har vore vanlegast i når det har vore større valutasvingingar i samband med med krig eller krise.

Den norske paripolitikken i 1920-åra er eit kroneksempel på kor gale ein slik politikk kan føre av stad. 

I starten av den første verdskrigen vart Noregs Bank si plikt til å løyse inn setlar mot gull mellombels oppheva 5.8.1914, og kursen på krona flaut. Det vart også innført forbod mot å føre gull og sølv ut av landet. Setelmengda vart firedobla i løpet av krigsåra 1914-1918, likevel steig kroneverdien på grunn av den sterke veksten i fraktinntektene til handelsflåten. Gullinnløysing vart gjeninnført i mars 1916, men fordi setlane var meir verde enn den offisielle kursen mot gull, blei banken friteken for plikta til å kjøpe gull mot å levere ut setlar i april same året.

Så blei gullinnløysinga oppheva igjen, den 19. mars 1920. Inflasjon og stor vareimport etter krigen førte til at krona mista tillit og fall kraftig i verdi. 

For den norske sentralbanksjefen Nicolai Rygg var det svært viktig å få «krona tilbake til pari», det vil seie til verdien før verdskrigen. Omsynet til småspararane og viljen til sparing låg tungt bak denne politikken - inflasjonen hadde medført at verdien av oppsparte pengar var blitt lågare. Han førte såleis ein stram penge-, rente- og kredittpolitikk for å oppnå dette. Denne politikken forsterka den økonomiske krisa i 1920-åra. Pari kurs mot pund blei oppnådd i 1926. 

Den auka kroneverdien gav mellom anna følgjande problem i den norske økonomien, som naturlegvis varte ved også etter at pari kurs var oppnådd: Lån som vart tekne opp då krona hadde ein låg verdi rundt 1920 måtte etter kvart betalast tilbake med kroner som var mykje meir verdt. Til dømes ein bonde måtte såleis produsere meir varer for å betale det same kronebeløpet i rente og avdrag. Resultatet vart dermed mellom anna at mange bønder fekk store gjeldsproblem, med tilhøyrande tvangsauksjonar over gardar for dei som ikkje klarte å betale dei reelt dyrare låna. 

Eit anna problem var, at denne politikken gjekk ut over investeringane: Med ein aukande kroneverdi vart det dyrare og meir risikabelt å låne for å investere i nye tiltak. Manglande investeringar førte deretter til fallande etterspørsel og forbruk, og auka arbeidsløyse.

Kjelder
-------

* Historia til Noregs Bank, hos Noregs Bank, vitja 15. april 2010 Arkivert 2010-03-29 ved Wayback Machine.
* Sejersted, Francis: *Ideal, teori og virkelighet: Nicolai Rygg og pengepolitikken i 1920-årene*, 1973. ISBN 82-02-02671-7