recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Portstewart** er ein liten kystby i grevskapet Derry i Nord-Irland. Han ligg like nord for Portrush i Republikken Irland. 

Turisme er ei viktig næring for byen, som er kjend for si fine strand. Denne er rundt 3 km, og tilhøyrer National Trust. Ho er populær blant surfarar. 
Byen har tre golfbanar, som alle tilhøyrer Portstewart Golf Club. Å spele golf her er ei spesiell utfordring på grunn av den sterke vinden som nesten alltid bles inn frå Atlanterhavet.

Historie
--------

Sjøsida av Portstewart.
Portstewart blei grunnlagd i 1792 av John Cromie, som kalla han opp etter forfedrane sine på morssida, familien Stewart frå Ballylesse. Ein løytnat Stewart skal ha fått leige landet av jarlen av Antrim i 1734. Tidlegare var området kjend som *Port na Binne Uaine*, eit namn som viser til øya Benoney (*Binne Uaine*) i nærleiken. Namnet *Port na Binne Uaine* er framleis i bruk i dag, saman med den gæliskifiserte versjonen av det engelske namnet, *Port Stíobhaird*.

Området har vore folkesett sidan yngre steinalder, men fram til midten av 1700-talet var ikkje Portstewart stort meir enn ein fiskarlandsby. På midten av 1800-talet blei byen utvikla til ein liten feriestad av den lokale landeigaren John Cromie. Utviklinga og karacteren til byen blei sterkt påverka av sabbatarianismen til Cromie-familien, og motstanden mot jernbanesamband som følge av dette. I hundreåret som følgde hadde nabobyen Portrush ei kraftigare utvikling med masseturisme enn Portstewart. Trass i trikkesamband mellom Portstewart og Cromore blei byen verande ein meir eksklusiv stad. Då biltransport blei viktigare på 1900-talet fekk Portstewart fleire vitjande, og blei også meir av ein soveby på grunn av nærleiken til Coleraine.

Frå 1950- til 1980-åra var hovudutviklinga i byen basert på utvikling av bustadsområde. Rundt 2000 førte ein auke i studentar og bruk av hus i byen som ferieheimar til at mange meinte han hadde endra karakter.

Kjelder
-------

1. ↑  *Logainm – Portstewart (see scanned images)*, arkivert frå originalen 23. september 2012, henta 11. august 2017
2. ↑  BBC – Portstewart
3. ↑  *Logainm – Portstewart*, arkivert frå originalen 23. september 2012, henta 11. august 2017
4. ↑   Web page of the Port na Binne Uaine branch of Conradh na Gaeilge

* *Denne artikkelen bygger på «Portstewart» frå Wikipedia på engelsk, den 11. august 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Portstewart**

* Nettstaden Red Sails Arkivert 2011-09-26 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
Portugisisk familie rundt 1950.
**Portugisarar** (portugisisk *os portugueses*) er ei folkegruppe som hovudsakleg er busett i Portugal heilt vest på Den iberiske halvøya og snakkar portugisisk. Dei portugisiske styresmaktene reknar med at det finst rundt 17 millionar portugisarar i verda, 11 millionar i Portugal.

Grunna den historiske utstrekninga til Det portugisiske imperiet og koloniseringa av område i Afrika, Asia og Amerika, så vel som emigrasjon både i historisk og nyare tid, kan ein finne portugisiske samfunn mange stader i verda, og den portugisiske diasporaen er stor.

Flesteparten av portugisarane er katolske.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* «Portuguese people» på Wikipedia på engelsk, innhenta 18. april 2010.

Fotnotar

1. ↑  Engelsk Wikipedia oppgav *Direcção Geral dos Assuntos Consulares e Comunidades Portuguesas do Ministério dos Negócios Estrangeiros* (1999), *Dados Estatísticos sobre as Comunidades Portuguesas*, IC/CP - DGACCP/DAX/DID - Maio 1999.
**Fouta Djallon**, òg kjent som **Futa Jallon**, er eit høgland i sentrale Guinea. Høglandet har senter i prefektura Labé og Dalaba, men omfattar òg Télimélé, Mali og Tougué.

Mange store vestafrikanske elver har utspring i Fouta Djallon, og området er derfor blitt kalla «vasstårnet til Vest-Afrika». Dei største av elvane som har opphavet sitt her er Senegalelva, Gambiaelva, Nigerelva, Rio Corubal, Great Scarcies og Little Scarcies. Elvane er i sin tur viktige vasskjelder for fleire land i Vest-Afrika: Gambia, Guinea, Guinea-Bissau, Mali, Mauritania, Niger, Sierra Leone og Senegal. Nigerelva renn òg gjennom Nigeria, der ho har deltaet sitt.

Kjelder
-------

1. 1 2  Wilson, Ibrahim Babatundé, Dédéou Touré, Mahamane, Bazoun, Janvier, Fraval, Pierrick, Bea, Sylvestre, Davy, Thierry, Moutouama, Fidele Tchossi: *Fouta Djallon Highland Water Atlas : The Water Tower of West Africa*, 2017-06-01.
2. ↑  «Niger - Uppslagsverk - NE.se». *www.ne.se*. Henta 12. september 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Fouta Djallon» frå Wikipedia på svensk, den 23. januar 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
|  |
| --- |
| ***Maybe***  Singel av The Chantelsfrå albumet *We Are the Chantels* |
|  |
| B-side | «Come My Little Baby» |
| **Utgjeve** | Desember 1957 |
| **Innspelt** | 16. oktober 1957 |
| **Sjanger** | Doo wop |
| **Lengd** | 2:54 |
| **Selskap** | End |
| Låtskrivar(ar) | George Goldner, Casey (kreditert)Richard Barrett (seinare kreditert) |
|

«**Maybe**» er ein song med tekst og musikk opphavleg tillagt End Records-eigaren George Goldner og «Casey». Opphavsretten vart seinare overført til Richard Barrett. Ein trur at Arlene Smith, førstevokalist i The Chantels, var med på å skrive songen. Han vart først spelt inn av The Chantels den 16. oktober 1957 i doo-wop-stil med Barrett på piano. Singelen kom ut i desember 1957 og klatra inn på singellistene i januar 1958. Songen nådde 15. plassen poplista og andreplassen på R&B-lista. Han er sidan blitt skildra som «utan tvil det første verkelege glimtet av jentegruppestilen». *Rolling Stone* rangert songen på 199. plassen på lista si over dei 500 beste songane gjennom tidene..

Songen er blitt spelt inn av mange andre artistar, som Janis Joplin, The Three Degrees (som i 1970 tok songen inn på Topp 30 i USA) og The Shangri-Las. John Frusciante frå Red Hot Chili Peppers har framført songen på konsertar, som ein kan sjå på DVD-en *Live At Slane Castle*. 

Songen vart nytta i videospelet *Mafia II*, trass i at handlinga finn stad i 1951 og songen ikkje vart innspelt før i 1957. 

*Billboard* kåra songen til den 60. beste songen på lista si over dei 100 beste songane gjennom tidene av ei jentegruppe.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maybe (The Chantels song)» frå Wikipedia på engelsk, den 21. februar 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  AllMusic
2. ↑  «Rolling Stone's 500 Greatest Songs of All Time». *Rolling Stone*. April 2010. Arkivert frå originalen 29. desember 2014. Henta 21. februar 2018.
3. ↑  «100 Greatest Girl Group Songs of All Time: Critics' Picks». Billboard. Henta 21. februar 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Chantels – History of Rock
* Heile songteksten på MetroLyrics


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 200: «Don't Be Cruel» Elvis Presley | Plassering på lista til Rolling Stone frå 2010 over dei 500 beste songane gjennom tidene199 «Maybe» The Chantels | 198: «Sweet Child O' Mine» Guns N' Roses |
«Buffalo Soldiers» frå 25. Infanteriregiment. 
«Dreadlock rasta».
**«Buffalo Soldier»** er ein reggaesong skriven av Bob Marley og Noel G. Williams. Han vart spelt inn av Bob Marley & The Wailers i 1980 og var den siste innspelinga til Marley. Songen vart ikkje kjend før etter at Marley døydde i 1981 og med albumet *Confrontation* i 1983. Han vart ein stor hit og ein av dei mest kjende songane til Marley og mykje spela i radio. Bob Marley var frå Jamaica.

Om songen
---------

Buffalo Soldier går i A-dur. Tittelen og teksten viser til dei USA-amerikanske kavaleri- og infanteriregimenta som i 1866 vart samansett av svarte soldatar. Dei vart kjent som «Buffalo Soldiers» og kjempa mot indianarane. Bob Marley samanligna deira kamp med kampen for å overleve og brukte det som eit symbol for svart motstand. Songen samanstillar kampen til afroamerikanarane frå dei blei «stolen from Africa» som slavar til Amerika, og korleis dei alltid hadde måtta kjempa: «Fighting on arrival, fighting for survival». Buffalo soldiers blir også samanstild med ein «dreadlock rasta», eller rastafarianar med dreadlocks.

Linjene med «Woy yoy yoy yoy» er lik «Tra La La» songen til koret i «Banana Split» si TV-framsyning i 1968. Det var ulike meiningar om dette var ei etterligning (plagiat). Men det vart aldri nokon konflikt i samband med dette.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Songtekst frå bobmarley.com

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Buffalo Soldier (song)» frå Wikipedia på engelsk, den 30. november 2011.*

1. ↑  *Black Heretics, Black Prophets: Radical Political Intellectuals*
 - Bogues, Anthony, Page 198, via Google Books. Accessed 2008-06-28.
2. ↑  Adam Conner-Simons (July 24, 2007), *Picking Up What They're Laying Down*, Gelf Magazine  `|access-date=` requires `|url=` (hjelp)
Odd Fellow-bygget i Oslo.Foto: Mahlum

**Herman Munthe-Kaas** (25. mai 1890–5. mars 1977) var ein norsk arkitekt og møbeldesignar. Saman med Gudolf Blakstad dreiv han arkitektfirmaet Blakstad og Munthe-Kaas Arkitekter i rundt 50 år. Dei samarbeida om fleire byggverk, mellom anna Haugesund rådhus, Odd Fellow-bygget i Oslo, Oslo Handelsgymnasium, Kunstnernes Hus og Elgseter bru i Trondheim. Dei teikna òg kyrkjer, mellom anna Bodø domkyrkje.

Munthe-Kaas fekk Houens fonds diplom to gonger saman med Blakstad; for Kunstnernes Hus i 1931 og for Haugesund rådhus i 1934. I 2004 blei Elgeseter bru frå 1950 tildelt Betongtavlen.

Kjelder
-------

* Herman Munthe-Kaas frå Norsk biografisk leksikon
* Houens fonds diplom frå Norske Arkitekters Landsforbund
* Betongtavlen 2004 Arkivert 2016-07-03 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* ISNI

 |
**Buenaventura Durruti Dumange** (14. juli 1896–20. november 1936) var ein sentral person i spansk anarkisme i tida før den spanske borgarkrigen, og fall som milits-kommandant i krigen.

Han var fødd i Leon i Spania, og begynte i arbeid som 14-åring. I 1917 var det ein storstreik i landet, der regjeringa bruka hæren for å slå ned streiken. 70 arbeidarar blei drepne, 500 skadde og 2000 fengsla utan lov og dom. Durruti, som hadde vore aktivt med i streiken, måtte rømme til Frankrike.

I 1920 vende han tilbake til Spania, og han for til Barcelona for å organisere arbeidarane der. Han var også med og danna gruppa *Los Solidarios*, *Dei solidariske*, som prøvde å ta livet av kongen, og klarte å drepe den sterkt mislika erkebisp Soldevila. Etter det var Durruti ei tid i Argentina.

Tilbake i Spania blei Durruti ein av leiarane i to av dei største anarkistorganisasjonane i Spania på den tida, *Federacion Anarquista Iberica FAI* og fagrørsla Confederación Nacional del Trabajo CNT.

Da militærkuppet tok til i 1936, var Durruti blant dei som fekk hindra at fascistane tok Barcelona. Durruti leidde så ein milits på over 3000 væpna anarkistar, sidan kjend som *Durruti-kolonnen*, i kampane ved Zaragoza. Han døydde av skotsår han fekk ved fronten.

Den døydde Durruti blei frakta gjennom landet tilbake til Barcelona for gravferd. Hundretusenvis av menneske fylte gatene i Barcelona for å vise han den siste æra.



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
**Herman Anker** (fødd 1839 i Halden, død 1896) var ein norsk skulemann som saman med Olaus Arvesen grunnla Sagatun, den første norske folkehøgskolen, på Hamar i 1864. Han var cand.theol. frå 1863 og frå 1885 postmeister i Hamar.

Anker voks opp på Rød herregård som son av stortingsrepresentant Peter Martin Anker (1801–63) og bror av forretningsmannen Christian August Anker. Han var gift med danskfødde Marie Elisabeth «Mix» Bojsen (1843-1892) og vart far til kvinnesaksforkjemparen Katti Anker Møller (1868–1945), forfattaren og journalisten Ella Anker (1870–1958), lege Peter Martin Anker (1872–1903) og overingeniør Nils Botvid Anker (1878–1943); og farfar til lege Herman Anker (1901–1970), ambassadør Peter Martin Anker (1903–1977) og tekstilkunstnar Synnøve Anker Aurdal (1908–2000).

Den 15. september 1901 vart det avduka ein bauta til minne om Mix og Herman Anker på framsida av Sagatun folkehøyskole.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Herman Anker» frå Wikipedia på bokmål, den 19. august 2015.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Bilder fra avdukingen av bautaen over Mix og Herman Anker er lagt ut på www.digitaltmuseum.no av Hedmarksmuseet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Artikkel i Norsk biografisk leksikon om Herman Anker

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND

 |
Gravminne på Lie kyrkjegard i Skien.Foto: Orf3us

**Herman Bagger** (20. juli 1800–24. november 1880) var en dansk-norsk gardbrukar, journalist og stortingsmann som var ein iherdig talsmann for bonde-interessene i Noreg.

Bagger var frå Lemvig i Jylland, son til ein distriktskirurg. Etter å ha arbeidd som handelsbetjent frå 1815 til -20, tok han dansk juridisk embetseksamen og vart i 1821 fullmektig hos ein prokurator i København. I 1824 tok han artium ved universitetet i København, to år seinare flytta han til Noreg og var huslærar. 1828-29 var han lærar ved Drammen skule. I 1829 kjøpte han garden Follaug i Gjerpen. Han flytta i 1842 vidare til Skien og tok handelsborgarskap i byen. I 1843 starta han opp avisa Correspondenten i Skien, der han fram til 1874 jamt og samt tala for bøndenes syn og interesser. Etter over tretti år som journalist i Skien budde han så i Langesund til 1880. Siste tida levde han i Porsgrunn.

Bagger vart den fyrste ordføraren i Gjerpen. Han representerte Bratsbergs amt på Stortinget i 1839, og Skien by i 1848, 1851, 1854, 1862-63 og 1868-69, samt på omframtstortinget i 1864. I 1839 var han medlem av traktatkomiteen og veglovskomiteen, i 1848 sekretær i desisjonskomiteen og i justiskomite nr 3, samt medlem av adressekomiteen. Han var så formann i desisjonskomiteen i 1851 og medlem av trykkekomiteen, i 1854 av tollkomiteen og vegskattkomiteen. Bagger var i 1862-63 tilbake i trykkekomiteen, attåt konstitusjonskomiteen. På omframttinget 1864 sat han i komiteen om Schelde-tollen, medan han i 1869 var medlem av konstitusjonskomiteen og Lagtinget.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Herman Bagger NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* GND

 |
Folkedansarar frå Panjab opptrer ved folkedansfestivalen ‘Lok Tarang i New Delhi i 2007.
**Giddha** eller **gidda** (panjabi گدها, ਗਿੱਧਾ, giddhā) er ein panjabisk folkedans for kvinner som er utbreidd blant panjabiarar i India og Pakistan. 

Giddha blir tradisjonelt dansa i ein ring av kvinner som syng og klappar. To kvinner går inn i miten av ringen og bruker mimande arm- og handrørsler til å uttrykka det songen handlar om. Dei dansar vanlegvis til eit vers før dei går ut i ringen igjen og eit anna par tek over.

Dansen blir hovudsakleg framført ved festlege eller sosiale høve, særleg i samband med såtid og innhausting.

Galleri
-------

* Framføring av boliyan-vers til giddha.Framføring av boliyan-vers til giddha.
* Giddha dansa ved monsunfeiringa teeyan eller teej.Giddha dansa ved monsunfeiringa teeyan eller teej.
* Giddha-fakterGiddha-fakter
* Dans ved UFV Giddha ClubDans ved UFV Giddha Club

Sjå òg
------

* Bhangra
* Jhumar
* Kikli

Kjelder
-------

1. ↑  «South Asian arts - Pakistan», *Encyclopedia Britannica* (på engelsk), henta 1. desember 2019
2. ↑  Bhargava, Gopal. *Land and people of Indian states and union territories*. s. 215.
3. ↑  «Giddha | dance», *Encyclopedia Britannica* (på engelsk), henta 1. desember 2019


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN

 |
**Fritz Yngvar Moen** (17. desember 1941–28. mars 2005), fødd i Sarpsborg og avliden i Oslo, er kjend for å ha vorte dømd av norsk domstol for to drap som han skulle ha gjort i 1970-åra, men som han seinare vart frikjend for etter at saka vart teke opp på nytt. Etter at ein annan hadde vedgått å ha gjort drapa, er det ikkje tvil om at Moen vart uskuldig dømd. Til saman vart Moen dømd til 21 år i fengsel og inntil 10 år med sikring (dåtidas regler for det som no heiter forvaring) for dei to drapa. Han sat 18 år og 6 månader i fengsel, og måtte dessutan stette sikringsvilkåra resten av levetida. Saka har gått inn i rettssoga under nemninga Moensaka, og vert halde fram som eit særs alvorleg døme på såkalla justismord.

Moen var fødd døv, og var særs dårleg til å uttrykkje seg forståeleg, men vart rekna for å ha normal intelligens og evne til å hugse godt. Han var lam i høgre armen og sterkt skada i ansiktet etter ei ulukke med moped i 1966. Våren 1978 vart han dømd for å ha teke livet av Torunn Finstad, og hausten 1981 for å ha drepe Sigrid Heggheim. Då den siste domen vart sagt, uttalte forsvarsadvokaten hans, Olav Hestenes, i rettssalen: «*For første gang i skranken tillater jeg meg å si at det er begått justismord*.»

Etter at privatetterforskar Tore Sandberg hadde engasjert seg sterkt i saka på slutten av 1990-talet, vart saka teke opp att, og Moen vart frikjend for det eine drapet i 2004, og for det andre i 2006. I desember 2005 hadde ein 67 år gamal mann vedgått på dødsleiet å ha gjort båe drapa.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Fritz Moen**

* NOU 2007: 7 Fritz Moen og norsk strafferettspleie
* Tore Sandberg. 2007. *Overgrepet* : *justismordene på Fritz Moen*. Oslo: Damm ISBN9788202285302

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Frithjov Meier Vik** (15. mars 1902–2. januar 1986) var ein gardbrukar, næringsdrivar og politikar frå Kvæfjord som representerte Troms og Høgre på Stortinget i tida 1954-65.

### Liv og gjerning

Vik var son til gardbrukarar i Vik i Kvæfjord. Han gjekk Vågan folkehøgskole skulevinteren 1918-19, Troms landbruksskule i 1920 og eit motorkurs ved Jønsberg landbruksskule i Hedmark i 1922. Han tok over farsgarden i 1928 og dreiv han til 1957. Frå 1926 til 1948 dreiv han også fiske og vart notbas. Han var i tida 1932-57 disponent i AS Kveøy fiske- og fraktrederi, og frå 1957 til 1965 i Kvedfjord Sildolje- og Kraftforfabrikk AS. 1939-40 var han disponent ved kontoret til Troms sildfiskarlag. Han hadde elles talrike verv i fiskeria, mellom anna var han styreformann i Notfiskarsamskipnadens sildesalgslag 1943-48 og Feitsildfiskernes Salgslag frå 1948 til 1957. Og 1946-51 var han medlem i representantskapet i Norges Bondelag.

Vik var medlem i kommunestyret i Kvæfjord frå 1947 til -55, varaordførar 1950-53. Gjennom tre etterfylgjande periodar, 1954-57, 1958-61 og 1961-65 representerte han Troms og partiet Høgre på Stortinget. Han var medlem i Sjøfarts- og fiskerikomiteen den fyrste perioden og i Skog-, vassdrags- og industrikomiteen dei to neste. Frå 1950 til -55 var han sentralstyremedlem i Høgre.

For innsatsen under andre verdskrigen vart Vik tildelt Deltakarmedaljen.

Kjelder
-------

Stortingsbiografi
**Falklandskrigen** gjekk føre seg på Falklandsøyane i 1982, og varte i 72 dagar.

Ein argentinsk styrke på 8 000 mann med general Leopoldo Galtieri som øvstkommanderende invaderte Falklandsøyane 2. april utan forvarsel, og hadde ei lett oppgåva mot 1 800 sivilistar, 68 mann frå Royal Marines og 11 sjømenn. Bakgrunnen for åtaket var offisielt at den argentinske militærjuntaen, med general Galtieri i spissen, meinte at Spania hadde overlate Falklandsøyane til Argentina, og at øyane var ein del av riket som lausreiv seg i 1816.

Den 3. april vedtok SN eit krav om at alle argentinske troppar skulle trekkja seg ut og stoppa krigshandlingane. Argentina nekta, og Storbritannia valde så å gå til krig. To hangarskip, over hundre mindre skip og 27 000 mann sette kurs mot Falklandsøyane 5. april. Den første delen av krigen vart kjempa på og over sjøen. Då britane kom til land, rykte dei raskt framover mot Stanley. Etter at dei hadde omringa Stanley, overgav argentinarane seg til slutt 14. juni.

255 britar og 649 argentinarar fall under Falklandskrigen.



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
**Buffalo** er den nest største byen i den amerikanske delstaten New York. Han ligg i den vestlege delen av delstaten. Byen ligg ved kysten av Eriesjøen sør for Niagaraelva som forbinder Eriesjøen med Ontariosjøen. Staden er kjend for å vera heimstaden til NFL-laget Buffalo Bills og NHL-laget Buffalo Sabres. 

25 % av eksport og import som foregår mellom USA og Canada kjem gjennom denne byen. Universitetet i Buffalo blei etablert i 1846 som eit privat universitet med medisinsk fakultet, blei fusjonert med State University of New York. I dag er Universitetet i Buffalo State University of New York at Buffalo, eller «UB» på folkemunne, med sine 28.192 studentar (2008) og forsningsmidlar på 323.000.000 US-dollar (2007), flaggskipet i det statlege universitetssystemet i New York.

Historie
--------

Buffalo har vore folkesett både av franskmenn og engelskmenn. Franskmennene kom til Buffalo i 1758 og slo seg ned. Byen blei grunnlagd i 1790, men i 1812 blei han brend ned av engelskmenn.

Folk frå Buffalo
----------------

* F. Scott Fitzgerald (1896–1940), forfattar, voks opp i Buffalo
* Millard Fillmore, den 13. presidenten i USA, blei fødd i Buffalo i 1800.

Bakgrunnsstoff
--------------

* City of Buffalo

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 32°35′N 35°8′E﻿

**Manassesletta** (hebraisk רָמַת מְנַשֶּׁה, *Ramat Menashe*) er eit geografisk område nord i Israe mellom Karmelberget og Amirfjellet/Umm al-Fahm. Sjølv om sletta ligg i fjellområdet, ligg ho berre kring 200 meter over havet, og er 400 moh på det høgaste. Sletta grensar til Jezreeldalen i nordaust, Yokne'amelva i nordvest, Wadi Ara i søraust og Nadivdalen i sørvest. Ramat Menashe er kalla *Balad ar-Ruha* på arabisk, som tyder «landet med vindane».

Menassehsletta, òg kalla Ramot Menashe, fekk offisiell status som biosfærereservat av UNESCO i 2011. Dette kom av at sletta var «ein mosaikk av økologiske system som representeret Middelhavet sin versjon av dei globale eviggrøne lêrbladskogane.»

Stader
------

Dei følgjande stadane finst på Manassesletta:

* Dalya
* Ein HaEmek
* Ein HaShofet
* Gal'ed
* Ramat HaShofet
* Ramot Menashe

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Plain of Manasseh» frå Wikipedia på engelsk, den 5. oktober 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Vilnai, Ze'ev (1980). «Ramat Menashe». *Ariel Encyclopedia*. Volume 8. Israel: Am Oved. s. 7585.  (he)
2. ↑  Rinat, Zafrir (4. juli 2011). «UNESCO recognizes Ramot Menashe area as 'biosfærereservat'». *Haaretz*. Henta 5. oktober 2014.
Ei fritt frambyggbru under bygging
Sørsundbrua i Kristiansund er ei av dei mange fritt frambyggbruene i Noreg
**Fritt frambyggbru**, òg kalla FFB-bru, er ei nemning som vert nytta i Noreg om betongbruer som vert bygde utan at det er naudsynt å stø forskalinga for sjølve bruspennet opp med stillas frå terrenget eller på annan måte. Det vert bygd bruspenn samstundes ut frå kvar si side av ein eller fleire pilarar, slik at bruspenna på kvar side balanserer kvarandre med pilaren som støttepunktet. Forskalinga vert då laga som såkalla støypevogner som vert skyve utetter bruspennet på kvar side av pilaren etter kvart som kvar seksjon vert ferdig. Ei fritt frambyggbru vert difor ofte litt «humpete» av di det ikkje er lett å få overgangen mellom kvar ferdigstøypte seksjon heilt plan.

Fritt frambygg er ei vanleg brubyggingsmetode i Noreg, nytta i fleire vegsamband over fjordar og sund.

Bruer av anna materiale enn betong
----------------------------------

Bruer bygde av stål i form av fagverksbruer, bogebruer, bjelkebruer og anna, kan likeeins vere sjølvberande under byggjearbeidet, men vert i Noreg vanlegvis ikkje kalla Fritt frambyggbru.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
| Managua |
| --- |
| Horisonten til ManaguaHorisonten til Managua |
| Styresmakter |
| Land | Nicaragua |
| Geografi |
| Koordinatar | 12°8′11″N 86°15′5″W﻿Koordinatar: 12°8′11″N 86°15′5″W﻿ |
| Plassering |
| 

Managua is located in

 |

**Managua** er hovudstaden i Nicaragua og ligg ved sørbreidda av Managuasjøen. Byen hadde i 2001 eit innbyggjartal på 930 000 og er eit handelssentrum for ein region med mykje jordbruk. Her finst òg bomulls- tobakks-, sement- og kjemisk industri. I tillegg har byen fleire universitet, der det eldste er frå 1812, og ei internasjonal lufthamn.

Managua var opphavleg ein indiansk by, og vart hovudstad i 1857. Byen har vorte øydelagd fleire gonger av bybrannar og jordskjelv; sist i 1972 då eit jordskjelv øydelagde heile bykjernen og tok livet av fleire tusen menneske. I borgarkrigen frå 1978-79 var det harde kampar i byen.

Kjelder
-------

* 

* «Managua» av redaksjonen i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Managua**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Erich Arthur Fritz Schwab** (31. desember 1919–24. november 2006) var ein sveitsisk friidrettsutøver som i 1950 vart europameister i 10 kilometer kappgang. Elles vann han sølv i same øvinga under EM 1946 og Sommar-OL 1952, samt OL-bronse i 1948. Far hans, Arthur Schwab, tok sølvmedaljen i 50 km kappgang under Sommar-OL 1936 i Berlin, byen der Fritz Schwab vart fødd.

### Aktiv

Fritz Schwab vart andremann på 10 km då europameisterskapen 1946 fann stad på Bislett Stadion i Oslo, langt bak vinnaren frå Sverige, John Mikaelsson. To år etter fekk Schwab den olympiske bronsemedaljen i same øvinga under Sommar-OL 1948 i London, svenskane John Mikaelsson og Ingemar Johansson kom i mål framom han. Ved EM i friidrett 1950 i Brussel gjekk Schwab inn til gullmedalje på 10-kilometeren, 15 sekundar føre Emile Maggi frå Frankrike og med Mikaelsson på tredjeplass. I sitt siste Sommar-OL i Helsinki sommaren 1952 kneip Schwab sølvmedaljen på 10 km, han og bronsevinnar Bruno Junk frå Sovjetunionen fekk same tid, atter ein gong gjekk gullmedaljen til John Mikaelsson.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1946 i Oslo: Sølvmedalje – 47.03,6, bakom John Mikaelsson (46.05,2)
* OL 1948 i London: Bronsemedalje - 46.00,2
* EM 1950 i Brussel: Gullmedalje – 46.01,8, framom Emile Maggi (46.16,8)
* OL 1952 i Helsinki: Sølvmedalje – 45.41,0, bakom John Mikaelsson (45.02,8)
* EM 1954 i Bern: Nr 8 - 47.21,6

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fritz Schwab» frå Wikipedia på tysk, den 3. august 2018.*
**Friedrich Wilhelm von Schadow** (6. september 1788–19. mars 1862) var ein tysk målar frå Berlin, som for det meste måla religiøse monumental-bilete i akademisk-klassisistisk stil. Han var gjennom tre tiår den leiande representanten for den såkalla Düsseldorfskulen, då han var direktør for Kunstakademie Düsseldorf frå 1826 til 1859. Bilethoggaren Johann Gottfried Schadow var far hans.

Liv og gjerning
---------------

Schadow, teikning frå 1821
*Josef i fangenskap*, 1816-17
Detalj frå *Dei kloke og dei tåpelege jomfruene*, 1838-42
Schadow deltok i 1806-07 som soldat i napoleonskrigane. Frå 1808 til -11 studerte han ved Berliner Kunstakademie. Saman med storebroren Rudolph reiste han i 1811 til Roma. Der slutta han seg til krinsen av nazarenarar, og vart snart ein av dei leiande i miljøet.

Til liks med Friedrich Overbeck, og andre, konverterte han frå den lutheranske protestantismen til katolisismen. Han hevda mellom anna at ein kunstnar må tru og på same tid leve seg inn i sanninga i dei motiva han skal måle. Saman med kollegaene Peter von Cornelius, Overbeck og Philipp Veit fekk han av den prøyssiske handelsmagnaten Jakob Salomon Bartholdy i oppdrag å smykke ut eit rom i huset hans på Pincio-åsen. Oppdraget gjekk ut på å måle ein freske over temaet *Josef og brørne hans*. To av scenene fekk Schadow ansvar for, høvesvis *Den blodige katten* og *Josef i fangenskap*.

I 1819 fekk Schadow stilling som professor ved kunstakademiet i heimbyen Berlin. Hans grundige undervisning og evner som lærar gjorde at han fekk mange flinke elevar. Særleg i dei komande åra utvikla han sine måleri retta mot utsmykking av kyrkjerommet.

Schadow vart så i 1826 tilsett som direktør for Düsseldorf kunstakademi, ein læreinstitusjon som frå då av orienterte seg mot å forbetre den kristne kunsten. Det heile starta elles med langvarig strid mellom Schadow og ein av professorane, Heinrich Christoph Kolbe, ein strid som enda med at sistnemnde forlet akademiet i 1832. Schadow måla i 1835 *Kristus på veg mot Emmaus*, medan han heldt på i fire år med det storfelte, allegoriske *Dei kloke og dei tåpelege jomfruene*. 

Schadows ry kviler meir på den kunstskulen han danna, enn hans eigne kunstverk. Hans lange virke i Düsseldorf slutta med ein reaksjon mot den åndelege og prestelege stilen han hadde etablert. I 1859 tvinga ei gruppe av naturalistisk-orienterte målar han bort frå lærestolen. 

Wilhelm Schadow døydde i Düsseldorf i 1862. Seinare vart reist eit monument i byen, til minne om den rolla han spela som leiar for kunstakademiet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Friedrich Wilhelm von Schadow» frå Wikipedia på engelsk, den 12. oktober 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Wilhelm von Schadow**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* ULAN
* NKC

 |
**Rosyth Castle** er ruinane av ei borg frå 1400-talet ved Rosyth Naval Dockyard i Fife i Skottland.

Borga stod opphavleg på ei lita øy i Firth of Forth, som berre var tilgjengeleg ved lågvatn. Ho vart bygd som bustad for sir David Stewart, som hadde fått baroniet Rosyth i 1428. Det opphavlege tårnhuset vart utvida på 1500-talet og tidleg på 1600-talet. 

I 1572 vart borga angripen frå Blackness Castle på sørsida av Firth of Forth og vart så okkupert i 1651 av Oliver Cromwell etter slaget ved Inverkeithing.

Borga vart verande busetnad for Stewart fram til ho vart seld seint på 1600-talet til David Drummond frå Invermay. Ho kom til slutt til jarlen av Hopetoun og frå 1700-talet kom h ut av bruk. Frå den tida vart store delar av murverket nytta andre stader og dei fleste bygningane vart øydelagde. Berre tårnet og den nordlege muren står i dag att. 

Marinen tok over eigedomen i 1903, og øya vart ein del av skipsverftet like ved.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rosyth Castle» frå Wikipedia på engelsk, den 10. februar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ RCAHMS *Inventory of Fife, Kinross and Clackmannan*, HMSO 1933
	+ Rosyth Castle på Undiscovered Scotland


| * v
* d
* e
Øyar i Firth of Forth |
| --- |
| Bass Rock • Craigleith • Cramond Island • Eyebroughy • Fidra • Inchcolm • Inchgarvie • Inchkeith • Inchmickery • The Lamb • Isle of May |
| Alloa Inch (elveøy), Rosyth Castle (tidlegare øy) |

Koordinatar: 56°1′38″N 3°26′12″W﻿
Koordinatar: 15°30′N 43°54′E﻿

**Kawkaban** (arabisk **كوكبان**) er ein by i nordvest i Jemen. Han har eit festningsverk og ligg kring 2800 meter over havet. Byen er bygd på toppen av ein bratt fjelltopp, med ein mur i nord og elles befesta i alle andre retningar av naturen. Han var hovudstaden til Bani Sharaf Al-Deen på 1400-talet. Det var eit jødisk samfunn i byen fram til det forsvann midt på 1900-talet. Frå byen er det flott utsyn utover landsbygda. 

Det ligg fleire gamle moskear i byen: *Almadrasa*, *Almansoor*, *Alsharefa* og *Harabat*. Den gamle marknaden ligg midt i byen. Ein kan òg sjå gamle cisterner i festningsbyen, kalla *Meseda*, *Alasdad* og *Sedalhamam*.

Tidleg på 1900-talet vart fjellandsbyen vitja av den tyske eventyraren Hermann Burchardt, som i mai 1902 skreiv: «Kawkaban er i dag ein heilt fråflytta by, som for berre 40 år sidan hadde 30 000 innbyggjarar, men no berre nokre få hundre. Han har òg eit jødisk kvarter, der det framleis bur nokre familiar.» Av dei meir kjende innbyggjarane i byen, finn ein den jødiske diktaren Zechariah Dhahiri.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kawkaban» frå Wikipedia på engelsk, den 1. juni 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Hermann Burchardt, *Die Juden in Jemen*, in: "Ost und West", Berlin 1902, s. 340.
| **Cuxhaven** |
| --- |
|  |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Cuxhaven | 

Cuxhaven is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Niedersachsen  Ingen  Cuxhaven |
| Grunnlagd | 1907 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  161,90 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005)   - folketettleik | 52 095   322/km² |
| Koordinatar | 53°51′0″N 8°42′0″E﻿Koordinatar: 53°51′0″N 8°42′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 0-38 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 27472-27478 |
| Telefon-retningsnummer | 04721-04724, 04727 |
| Bilnummer | CUX |
| **Heimeside:** www.cuxhaven.de |

**Cuxhaven** er ein by i Tyskland i delstaten Niedersachsen med om lag 50 000 innbyggjarar. Byen ligg ved kysten av Nordsjøen og munningen av Elbe. Cuxhaven strekkjer seg 14 km frå aust til vest og 7 km frå nord til sør. Han er administrasjonsstad i *landkreisen* Cuxhaven og er ein populær feriestad ved Nordsjøen.

Historie
--------

Cuxhaven er ein relativt ung by og vart først ein by 15. mars 1907. I over 600 år fram til 1937 høyrte Cuxhaven til Hamburg.

Mellom 1945 og 1964 vart det utført forskjellige raketteksperiment nær Cuxhaven. I oktober 1945 vart V-2-raketten skote opp som ein demonstrasjon for dei allierte. Seinare vart det avfyrt mange rakettar her, alt frå naudrakettar til store forskingsrakettar. I 1963 vart den første raketten som nådde ei høgd 120 km skote opp frå Cuxhaven. Etter ei ulukke med dødleg utfall i 1964 vart testoppskytinga lagt ned.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cuxhaven» frå Wikipedia på engelsk, den 6. februar 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Cuxhaven**

* Operasjon Backfire og raketteksperiment ved Cuxhaven
* Panoramabilete av Cuxhaven

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
I maorisk mytologi er **Arawa** ein av dei store, havgåande kanoane som vart brukt under folkeflyttingane som førte til busetnad på New Zealand. Kanoen var laga av eit stort tre i Rarotonga, ein stad «som ligg på den andre sida av Hawaiki» (Grey 1956:107). Kanoen høyrde til Tama-te-kapua, sonen til Houmai-tawhiti. Etter at far og bror hans hadde vortne drepne i ei rekkje kampar mellom familien hans og overhøvdingen Uenuku, samla Tama familien sin, alle eignelutene sine, kidnappa Ngatoro-i-rangi, navigatøren på Tainuikanoen (kanoen til ein annan maoristamme) og segla av stad i Arawakanoen. Arawa landa på New Zealand, nær Cape Runaway. Då Tama døydde, vart han gravlagd på toppen av Mount Moehau i den nordlege spisen av Coromandel Range. Dei moderne etterkomarane til Arawanybyggjarane bur i Bay of Plentyregionen på Nordøya.

Referansar
----------

* R.D. Craig, *Dictionary of Polynesian Mythology* (Greenwood Press: New York, 1989), 24.
* G. Grey, *Polynesian Mythology*, illustrert utgåve, ny utgåve 1976. (Whitcombe and Tombs: Christchurch) 1956.

### Fotnotar

1. ↑  Då «Rarotonga» er ein type ord som førekjem heller vanleg i polynesiske språk, og at det elles òg er eit stadnamn i New Zealand, skal ein ikkje utan vidare gå ut frå at dette er det same som Rarotonga på Cookøyene.
Romersk rostrum som no er på Sicilia.
**Rostrum** er latin for 'nebb, spiss' eller 'skipssnabel', og viste i antikken til bronsebelagte spissar i forstamnen på krigsskip. Desse kunne brukast som rambukkar, til å laga hol i fiendtlege skip.

Ved sjøslag var det vanleg å ta rostrumen til den overvunne fienden som krigsbytte. Etter slaget ved Antium i 338 f.Kr. der romarane sigra over volskarane, sette dei stamnane frå fiendeskipa opp rundt talarstolen i Forum Romanum. Denne blei seinare kjend som *rostra*, fleirtalsforma av rostrum. I moderne engelsk er «rostrum» framleis eit ord for talarstol. 

* Modell av romersk trirem med rostrum.Modell av romersk trirem med rostrum.
* Restane av rostraen på Forum Romanum i Roma.Restane av rostraen på Forum Romanum i Roma.

Kjelder
-------


* Farstad, Olav (1929). *Latinsk-norsk ordbok*. Brun. s. 297.
* Fuchs, J.W. (1968). *Illustrert klassisk realleksikon*. Aschehoug. s. 227.
* Steen, Tone. «rostra» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Araucanía** (spansk: *Región de La Araucanía*) er ein av Chiles 16 førsteordens administrative inndelingar, og omfattar to provinsar: Malleco i nord og Cautín i sør. Temuco er hovudstad og største byen i regionen. Andre vektige byar inkluderer Angol og Villarrica.

Dette geografiske området vart ikkje innlemma i Chile før på 1880-talet, då Chile okkuperte området med både militære og politiske middel for å få slutt på motstanden frå urfolksgruppa mapuche. Dette opna området for chilensk og europeisk immigrasjon og busetjing.

I perioden 1900–1930 voks folkesetnaden i Araucanía monaleg, det same gjorde økonomien trass i lågkonjunkturar som ramma resten av Chile. Araucanía vart eit av dei viktigaste landbruksdistrikta i Chile. Den administrative Araucanía-regionen vart etablert i 1974, i det som var kjernen i den større historiske regionen Araucanía.

I det 21. hundreåret er Araucanía den fattigaste regionen i landet målt i BNP per innbyggjar. Omtrent ein tredel av befolkninga til regionen er etnisk mapuche, den høgaste andelen av ein chilensk region. Araucanía-regionen har vore sentrum for konfrontasjonane til den pågåande Mapuche-konflikten, ettersom mapuche har pressa landskrava sine mot sentralregjeringa.

Natur
-----

Opphavleg skog, med bøketreartane *coigüe* og *raulí*, og laurbærtrearten *tepa*, og dessutan sypresstre, kryssar regionen i alle retningar. Det majestetiske skjelgran, også kjent lokalt som pehuén, ruvar over dei andre trea. Frukta - piñónen, ein type pinjekjernar - er framleis ein hovudrett for urfolket pehuenches.

Ein stor del av denne naturrikdommen er verna i ulike nasjonalparkar (Nahuelbuta, Tolhuaca, Conguillío, Villarrica og Huerquehue nasjonalparkar), eller nasjonale reservat (Malalcahuello, Las Nalcas og Alto Biobío).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «Araucanía Region» frå Wikipedia på engelsk, den 1. januar 2023*

Referansar

1. ↑  Central Bank of Chile ("Chile's 2008 Regional GDP and 2008 National GDP in 2008 prices" Arkivert 2012-06-20 ved Wayback Machine.), accessed on 1. januar 2023. National Statistics Office of Chile (Chile's 2008 national and regional population Arkivert March 7, 2012, ved Wayback Machine.), accessed on 1. januar 2023. World Bank's World Development Indicators (Chile's 2008 PPP conversion factor for GDP (365.2709), 2008 GDP (PPP) per capita for world countries), accessed on 1. januar 2023.
2. ↑  Casen Survey 2011 Arkivert 2013-09-28 ved Wayback Machine. Ministry of Social Development of Chile.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Araucanía-regionen**

| * v
* d
* e
Regionar i Chile |
| --- |
| Antofagasta**·** Araucanía**·** Arica og Parinacota**·** Atacama**·** Aysén**·** Biobío**·** Coquimbo**·** Los Lagos**·**
Los Ríos**·** Magallanes**·** Maule**·** Ñuble**·** O'Higgins**·** Santiago metropol**·** Tarapacá**·** Valparaíso |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Dunnet Head** (skotsk-gælisk *Ceann Dùnaid*) er ei halvøy med det nordlegaste punktet på fastlandet i Skottland. Punktet ligg i Caithness på nordkysten. Neset vert òg kalla *Easter Head* og ligg om lag 18 km vest-nordvest for John o' Groats og om lag 20 km frå Duncansby Head. Dunnet Head er òg den vestlege grensa for Pentland Firth på sørsida av fjorden. 

Neset går frå Little Clett til munningen av Dunnet Burn i Dunnet Bay og nordover. Ein liten veg går langs denne lina og er den nordlegaste vegen på det britiske fastlandet. 

Neset ligg aust for burgh Thurso og på ein klår dag kan ein sjå øyane Stroma i aust og Hoy og Orknøyane, 15 km mot nord, på andre sida av Pentland Firth.

Dunnet Head fyr
---------------

Fyret
Det står eit fyr på bergknausen på Dunnet Head. Dunnet Head er 105 meter over havet og vart bygd i 1831 av Robert Stevenson, bestefar til Robert Louis Stevenson. 

Nær fyret står mindre festningsverk frå den andre verdskrigen som skulle verna marinebasen i Scapa Flow.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dunnet Head» frå Wikipedia på engelsk, den 21. januar 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Heggspinnmøll** |
| HeggspinnmøllHeggspinnmøll |
|
| **Status** |
| **Status i Noreg:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | Seksfotingar Hexapoda |
| **Klasse:** | Insekt Insecta |
| **Orden:** | Sommarfuglar Lepidoptera |
| **Familie:** | Yponomeutidae |
| **Slekt:** | *Yponomeuta* |
| **Art:** | **Heggspinnmøll** *Y. evonymella* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Yponomeuta evonymella***Linnaeus, 1758 |

**Heggspinnmøll** (*Yponomeuta evonymella*) er eit insekt, ein av 77 artar spinnmøll (Yponomeutidae) i Noreg. Heggspinnmøllen er ein sommarfugl som lever i hegg i larvestadiet. Egga blir lagt i trea om hausten, om våren dekker larvane trea med eit kvitt spinn, under dette spinnet et dei treet snautt for knoppar og blad. Ut på sommaren forpuppar dei seg under spinnet, og er ferdige sommarfuglar på seinsommaren. Heggspinnmøllen har altså fire livsformer: egg, larve, puppe og imago (sommarfugl). Larven er gul med svarte prikkar, sommarfuglen kvit med svarte prikkar.

Tre dekt av spinn frå heggspinnmøll. Foto: Kjetil Lenes

Imago av heggspinnmøll
Stammene på desse trea. Foto: Kjetil Lenes

Larvar og spinn på ei grein. Foto: Kjetil Lenes

Avhengig av veret og talet på rovdyr kjem åtak av heggspinnmøll som utbrot med nokre års mellomrom. Dette har ingen økonomiske konsekvensar for skogbruket, og trea overlever som oftast, dei kjem med nye blad seinare på sommaren. Trea kan sjå dramatiske ut under angrepet, og blir av og til kalla spøkjelsestre.

Angrep av heggspinnmøll er vanlegast på austlandet og nokså sjeldan på Vestlandet, sjølv om angrep i Bergensområdet fekk ein del merksemd sommaren 2007.

Botemiddel
----------

Når møllen er i larveform kan ein nytte bakterien *Bacillus thuringiensis*, før larvane spinn nettet. Ein kan òg spyle larvane av trea med vatn.

Kjelder
-------

* Heggspinnmøll Arkivert 2005-02-22 ved Wayback Machine. på Skogforsk
* Denne artikkelen er til dels omsett frå **Häggspinnmal** på Svensk Wikipedia, slik han såg ut 12. juni 2007. Den artikkelen hadde desse kjeldene:
	+ Alla dessa småkryp
	+ Naturhistoriska riksmuseet
	+ Naturhistoriska riksmuseet (igen)
	+ Knutpunkt Örebro Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.
	+ SLU's Skogsskada Arkivert 2007-07-29 ved Wayback Machine.
	+ Häggspinnmal.se Arkivert 2018-03-28 ved Wayback Machine.

Referansar

1. ↑  Elven H, Aarvik L og Berggren K (24. november 2021). «Sommerfugler: Vurdering av heggspinnmøll Yponomeuta evonymella for Norge. Norsk rødliste for arter 2021.». Artsdatabanken. Henta 15. mars 2022.
2. ↑  «Artsdatabankens artsopplysningar». Artsdatabanken. 15. mars 2022. Henta 15. mars 2022.
3. ↑  «Spøkelsestrær i Bergen», bt.no

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Heggspinnmøll**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* FaunEur
* EOL

 |
**Keynesianisme** er ein samfunnsøkonomisk skule opphavleg lansert i 1936 av den britiske økonomen John Maynard Keynes. Teorien inneheld blant anna idéar om korleis ei regjering kan dempe konjunktursvingingar gjennom å styre den samla etterspørselen i samfunnet. 

Ein kan sjå visse element av keynesianisme i politikken til Nygaardsvold-regjeringa frå 1935 - kor mykje, er omdiskutert. Etter andre verdskrigen vart teorien akseptert i fleire europeiske land, og kom til å påverke den økonomiske politikken deira. Noreg og Sverige var blant desse landa. Keynesianisme er eit av elementa i det som har vorte kalla den skandinaviske modellen, den demokratiske blandingsøkonomien. 

Stabiliseringsinstrumentet i ein keynesiansk modell er i første rekkje finanspolitikk. Den er mest effektiv i ein økonomi med faste valutakursar. Ved flytande valutakursar er det dominerande stabiliseringspolitiske instrumentet pengepolitikken, det vil seie sentralbanken si regulering av rente og pengemengd i samfunnet.

**Kjelde:** I hovudsak svensk wikipedia, art. *Keynesianism*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* NDL

 |
Plasseringa av Andøy i Nordland
Kart med ni samiske språkområde, 1. Sørsamisk, 2. Umesamisk, 3. Pitesamisk, 4. Lulesamisk, 5. Nordsamisk, 6. Skoltesamisk, 7. Enaresamisk, 8. Kildinsamisk, 9. Tersamisk. Språkområda er i Russland, Finland, Sverige og/eller Noreg.
**Samiske stadnamn i Andøy** er stadnamn i Andøy kommune som har ei samisk form som skil seg frå den norske. Nokre av stadnamna kan visa til geografiske område som dekker fleire kommunar enn Andøy.

Stadar
------

| Norsk | Nordsamisk | Lulesamisk, pitesamisk, umesamisk, sørsamisk |
| --- | --- | --- |
| Andøya | Ánddasuolu (sme) |  |
| Beisfjord | Ušmá (sme) |  |
| Bjerkvik | Ráhka (sme) |  |
| Bodø | Budejju (sme) | Bådåddjo, Buvdda, ... |
| Fagernes i Narvik | Čoalbmi (sme) |  |
| Fauske | Fuoiskku márkan (sme) | Fuossko, ... ... |
| Hinnøya | Iinnasuolu (sme) |  |
| Mosjøen | (Mosjøen) | ... ... ... Mussere |
| Vågan | Vuogát/Voagat (sme) |  |

Kjelder
-------

1. ↑  Vedtak Vefsn kommunestyre 12.9.2018[*daud lenkje*].
Ein **samkommune** er eit forpliktande samarbeid om tunge kommunale oppgåver mellom to eller fleire norske kommunar. Samkommunen er eit eige sjølvstendig organ og har ein eigen administrasjon med personar som er tilsette i samkommunen. Eininga er er leia av eit samkommunestyre som er vald mellom kommunestyremedlemmene i dei deltakande kommunane. 

Samkommunar er tillate etter Forsøkslova (maks 6 år). Det vert arbeidd med å lovfeste samkommunemodellen.

Frå 2010 er det to samkommunar i Noreg, begge i Nord-Trøndelag. Dette er Innherred samkommuneog Midtre Namdal samkommune. 

Innherred samkommune er eit samarbeid mellom kommunane Levanger og Verdal. Midtre Namdal samkommune består på same måte av kommunane Namsos, Namdalseid, Fosnes og Overhalla.

Sjå òg
------

* Interkommunale regionråd

Fotnotar
--------

1. ↑  Pressemelding frå Kommunal- og regionaldepartementet: «Innherred samkommune godkjent i to nye år» 17. desember 2009
2. ↑  [ Pressemelding frå Kommunal- og regionaldepartementet 7. september 2009: «Midtre Namdal godkjent som samkommune»

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Dette er en samkommune» i Dagsavisen på nett.[*daud lenkje*]