recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Perlesnormanet** |
| PerlesnormanetPerlesnormanet |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Nesledyr Cnidaria |
| **Underrekkje:** | Medusozoa |
| **Klasse:** | Hydrozoa |
| **Orden:** | Siphonophorae |
| **Familie:** | Apolemiidae |
| **Slekt:** | *Apolemia* |
| **Art:** | **Perlesnormanet** *A. uvaria* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Apolemia uvaria*** |

**Perlesnormanet** (*Apolemia uvaria*) er ein kolonimanet som kan vere opptil 30 m lang. Koloniane er pelagiske. Dei kan finnast på 1000 meter djupn. Dei driv for det meste med havstraumane, men har ei viss evne til å forflytte seg sjølv.

Perlesnormanet er utbreidd i Stillehavet, Middelhavet og Atlanterhavet.

Manetene kan gjere skade på fisk. Særleg utsette er fiskeopdrettanlegg. Den lange kolonien er samansette av mange individ, og kan gå i oppløysing om kolonien møter hindringar. Ein del av enkeltindivida har sterk neslegift som kan føre til at fisk kan få sår og skadar på gjellene, og brannskadar i skinnet.

Perlesnormaneta har fleire gonger ført til fisketap i laksemerdar. I 1997 gjekk i alt 10-12 tonn laks tapt i to anlegg på Vestlandet. I 2001 var det 600 tonn fisk som døydde, no og i Trøndelag. 

I 2021, 2022 og 2023 har det vore ein auke i perlesnormanet-førekomst langs kysten, noko som har skapt nye problem for fiskeanlegg.Havforskingsinstituttet har måtte avlive eigen fisk grunna dyrevelferden etter manet-åtak på sjøanlegget i Austevoll. 

I november 2023 måtte ein ved Havforskingsinstituttet sitt anlegg i Austevoll kommune avlive fisk grunna dyrevelferd etter manet-åtak.

Fotnoteliste
------------

1. ↑  «Perlesnormanet har skada oppdrettsfisk fleire stadar». HAVFORSKNINGSINSTITUTTET. 22. november 2023. Henta 2. desember 2023.
2. ↑  «Slik kan perlesnormanet påverke oppdrettsfisk». HAVFORSKNINGSINSTITUTTET. 15.desember 2023. Henta 2. desember 2023.

Bakgrunnsstoff
--------------

* (no) *Perlesnormanet* hos ArtsdatabankenRedigere på wikidata
* (en) *Perlesnormanet* – oversikt og omtale av artane i WORMS-databasenRedigere på wikidata
* (en) *Perlesnormanet* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (sv) *Perlesnormanet* hos DyntaxaRedigere på wikidata
* (en) *Perlesnormanet* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *Perlesnormanet* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Apolemia uvaria* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS

 |
**Alfa Romeo** er eit italiensk bilmerke, grunnlagt i Milano i juni i 1910. Føretaket heite opphavleg **Anonima Lombarda Fabbrica Automobili** (ALFA). Frå 1933 til 1986 var Alfa Romeo eigd av den italienske staten, gjennom statsselskapet IR. Frå 1986 har Alfa Romeo vore ein del av Fiat. Alfa Romeo legg vekt på å laga bilar med sportslege køyreeigenskapar og *italiensk* formgjeving. Utviklingsavdelinga arbeider uavhengig av utviklingsavdelinga til Fiat.

Historie
--------

Den fyrste spira til føretaket er frå 1906, då Cavaliere Ugo Stella frå Milano, saman med det franske føretaket Alexandre Darracq stifta **Società Anonima Italiana Darracq (SAID)**. I byrjinga produserte føretaket Darracqbilar i Napoli, men etter ei tid vart samarbeidet avslutta og Stella stifta, saman med andre italienske investorar, føretaket **Anonima Lombarda Fabbrica Automobili (ALFA)** og starta produksjon i ein tidlegar Darracqfabrikk i ein av forstadane til Milano, Portello. Den fyrste bilen til det nye føretaket var konstruert av Giuseppe Merosi og hadde ei motoreffekt på 24 hk, som vart set i produksjonen i 1910. Merosi konstruerte mange andre bilar for Alfa, med motoreffekt opp mot 60 hk. Alfa sine bilar var heilt frå starten nytta i motorsport og i 1911 nytta dei to førarane Franchini og Ronzoni Afla med motorar på 24 hk i Targa Florio. 

Då fyrste verdskrig braut ut vart Alfa leia av Nicola Romeo, som la om produksjonen til krigsmateriale, som flymotorar, lokomotiv, vedgassgeneratorar, kompressorar og ammunisjon. Det vart difor eit opphald i bilproduksjonen frå 1916 til 1919. Då krigen var over fekk Romeo full kontroll over føretaket og i 1920 vart namnet endra til **Alfa Romeo**. Alfa Romeo 20/30 HP var den fyrte bilen med det nye namnet.

I 1920 vann Giuseppe Campari eit billøp i Mugello og Enzo Ferrari kom på 2. plass i Targa Florio, begge med Alfa Romeo. Desse bilane var konstruerte av Giuseppe Merosi, som òg stod for konstruksjonen av mange andre av Alfa Romeo sine bilar. I 1923 tok Vittorio Jano, som tidlegare hadde vore tilsett hjå Fiat, over som sjefskonstruktør. Den fyrste bilen han konstruerte for Alfa Romeo var resarbilen Alfa Romeo P2, som vann Grande Prix i 1925.

Galleri
-------

* Alfa Romeo Super Sport frå 1929Alfa Romeo Super Sport frå 1929
* Alfa HP24 frå 1910.Alfa HP24 frå 1910.
* Alfa Romeo 8C frå 1938.Alfa Romeo 8C frå 1938.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Alfa Romeo Noreg
* Alfa Romeo Digest

| * v
* d
* e
Italienske bilprodusentar |
| --- |
| Alfa Romeo  • Ferrari  • Fiat  • Lamborghini  • Lancia  • Maserati |


| * v
* d
* e
Fiatgruppa |
| --- |
| Abarth  • Alfa Romeo  • Autobianchi  • Ferrari  • Fiat  • Innocenti  • Iveco  • Lancia  • Maserati  • CNH Global |
Koordinatar: 31°13′25.32″N 34°52′58.08″E﻿

**Nevatim** (hebraisk skrift נְבָטִים) er ein moshav sør i Israel. Han ligg nord i Negevørkenen kring 8 km søraust for Beersheba og høyrer til Bnei Shimon regionale kommune. I 2006 hadde han 629 innbyggjarar.

Dei næraste naboane er beduinbyane Tel as-Sabi i nord og Shaqib al-Salam i sør. Lengre unna i nordaust ligg Nevatim flybase, kalla opp etter moshaven.

Historie
--------

Nevatim vart grunnlagd i 1946 av immigrantar frå Ungarn som ein av Dei 11 punkta i Negev, og namnet er henta frå Tanakh. Under den arabisk-israelske krigen i 1948 vart området her, inkludert byen Beersheba, erobra av den egyptiske hæren.

Egyptarane kringsette Nevatim, i lag med nabolandsbyen Beit Eshel (som vart øydelagd og sidan fråflytta). Nevatim klarte å halde ut gjennom kringsetjinga sidan han fekk forsyningar frå lufta, og fordi egyptarane konsentrerte seg meir om det som skjedde lenger nord.

Landsbyen vart flytta etter krigen og Nevatim vart grunnlagd på ny ein annan stad i 1954. Dei nye nybyggjarane var Cochini-jødar som emigrerte frå Kochi i India.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nevatim» frå Wikipedia på engelsk, den 8. september 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nevatim Arkivert 2016-03-03 ved Wayback Machine. Negev Information Sentral

| * v
* d
* e
Bnei Shimon regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzar | Beit Kama**·** Dvir**·** Hatzerim**·** Kramim**·** Lahav**·** Mishmar HaNegev**·** Shomria**·** Shoval |
| Moshavar | Brosh**·** Nevatim**·** Ta'ashur**·** Tidhar |
| Fellesbusetnader | Giv'ot Bar |
| Ungdomslandsbyar | Adanim |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Kart over Cabinda frå 1977
██ Cabinda██ Republikken Kongo██ Den demokratiske republikken Kongo██ Resten av Angola
**Cabinda-provinsen** er ein angolansk eksklave ved Kongo-elva i Vest-Afrika, med grense til Republikken Kongo i nord og Den demokratiske republikken Kongo (tidlegare kjend som Zaïre) i sør. Eksklaven, som blei overført til Angola (som då var portugisisk koloni) frå dåverande Belgisk Kongo i 1886, er skilt frå hovudlandet i sør av elva Kongo, og av ein snautt fire mil brei korridor som gjev Den demokratiske republikken Kongo tilgang til havet. Statusen som angolansk provins er omstridd, og sjølv om den angolanske borgarkrigen blei avslutta i 2002, heldt kamphandlingar fram i Cabinda. Lokale grupper ønsker å oppnå ein sjølvstendig republikk.

Det moderne Cabinda blei danna av dei tre kongedømma N'Goyo, Loango og Kacongo. Det er eit lite område på 7 283 km², og har eit folketal på 300 000. Provinshovudstaden Cabinda har 100 000 innbyggarar. Om lag ein tredel av cabindarane er flyktningar i Den demokratiske republikken Kongo. Provinsen er delt inn i kommunane Belize, Buco Zau, hovudstaden Cabinda og Cacongo.

Provinsen har stor produksjon av råolje, og har derfor ein sterk økonomi.
**Georges Sorel**, (2. november 1847–29. august 1922), var ein fransk filosof og teoretikar omkring revolusjonær syndikalisme.

Filosofi
--------

Sorel sin filosofi omhandlar teorien om myten som motiverande kraft. Dette gjeld både religiøse mytar om himmel og helvete, og arbeidarane sine mytar om revolusjon og generalstreik. Sorel kalla desse «myten om siger» og fellestrekket for desse mytane var at dei fungerte som samlande for gruppa, og motiverte til handling. 

Sorel meinte også at vald var ei samlande kraft, og da spesielt den valden som kjem i etterkant av store streikar, altså revolusjonær vald mellom politi og arbeidarar. Utfallet av valden er ikkje viktig i Sorel sine augo, berre det at revolusjonær vald finn stad. 

Sorel argumenterte mot dei sosialistiske partia som gjekk i det parlamentariske systemet, da han meinte at parlamentarismen var borgarskapet sin arena, og at dei sosialistiske og revisjonistiske partia var borgarskapet sine reiskapar for å avvæpne og passivisere arbeidarane. Sorel mislikte også dei store fagforeiningane, han ville at arbeidarane i staden burde organisere seg i mindre fagforeiningar - eller syndikat - med lokal forankring i arbeidsplassen. 

I motsetning til marxistane meinte ikkje Sorel at religion nødvendigvis var ein undertrykkjande og passiviserande faktor. Religion kunne brukast som motiverande myte på lik linje med myten om generalstreik og revolusjon.

Georges Sorel sin filosofi har spela ei rolle for utviklinga av fascistisk teori og ideologi, særleg for venstrefløya av dei fascistiske partia.

Kjelder
-------

1. ↑  Reflections on violence - Georges Sorel.
2. ↑   Avant-garde fascism - Mark Antliff.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Georges Sorel**

* *Cahiers Georges Sorel* - *Mil neuf cent. Revue d'histoire intellectuelle*
* Georges Eugène Sorel, 1847-1922 Arkivert 2005-03-22 ved Wayback Machine.
* Georges Sorel and Syndicalism Arkivert 2013-10-04 ved Archive.is

| * v
* d
* e
Sentrale politiske filosofar |
| --- |
| Klassisk | Aristoteles • Cicero • Platon • Sokrates • Thukydides • Xenofon |
| Absolutisme | Hobbes |
| Liberalisme/Libertarianisme | Arendt • Aron • Bentham • Berlin • Dworkin •  D. Friedman • M. Friedman • Fukuyama • Hayek • Jefferson • Kant • Locke • Machiavelli • Madison • Mill • Milton • Mises • Montesquieu • Nietzsche • Nozick • Rawls • Rousseau • Smith • Spencer • Thoreau • Voltaire • Weber |
| Konservatisme | Burke • Hume • Maistre • Strauss |
| Sosialisme | Cohen • Engels •  Gramsci • Hegel • Kautsky • Luxemburg • Mao • Marcuse • Marx • Rousseau • Sorel |
| Anna | al-Fārābī |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Ludovic Orban** (fødd ) er ein rumensk ingeniør og politikar (Partidul Național Liberal). Han blei 4. november 2019 vald til statsminister av Romania av det rumenske parlamentet. 5. februar 2020 tapte han eit mistillitsvotum i parlamentet og måtte gå av som regjeringssjef.

Liv og karriere
---------------

Faren til Orban var ungarsk og mora hans rumensk. Han er gift og har ein son, og talar flytande fransk og engelsk. Broren hans, Leonard Orban, var europakommissær i Barroso-kommisjonen. Orban er ikkje i slekt med den ungarske statsministeren Viktor Orbán.

Valet i 2019 var eit resultat av eit mistillitsvotum mot Viorica Dăncilă. Orban blei vald med 240 røyster og regjeringa til Viorica Dăncilă blei dimed avsett. Fleire av parlamentsmedlemmane avstod frå å røyste slik at regjeringa til Orban i realiteten blei ei mindretalsregjering. Han blei den 16. statsministeren i Romania sidan 1989, og den tolvte dei siste fem åra før hans oppnemning.

Det rumenske parlamentet behandla 5. februar 2020 eit forslag til valreform og Orban sette stillinga sin inn på avrøystinga. Han tapte avrøystinga då 261 av 465 røysta mot forslaget hans. Det var venta eit nyvalg sommaren 2020.

I november 2021 blei Orban ekskludert frå PNL.

Kjelder
-------

1. 1 2  Welle (www.dw.com), Deutsche. «Regierung in Rumänien gestürzt | DW | 05.02.2020». *DW.COM* (på tysk). Henta 6. februar 2020.
2. 1 2  Salzburg24. «Rumänien stimmt für neue Regierung unter Ludovic Orban». *www.salzburg24.at* (på tysk). Henta 20. november 2019.
3. ↑  «-CURRICULUM VITAE - Leonard ORBAN». *web.archive.org*. 5. mai 2007. Arkivert frå originalen 5. mai 2007. Henta 20. november 2019.
4. ↑  Verseck, Keno (16. oktober 2019). «Rumänische Übergangsregierung: Stabil instabil». *Spiegel Online*. Henta 20. november 2019.
5. ↑  «Biroul Executiv al PNL a votat excluderea lui Ludovic Orban din partid. „Sunt liber să construiesc o nouă forță politică"». *www.digi24.ro* (på rumensk). Henta 29. november 2021.

* *Denne artikkelen bygger på «Ludovic Orban» frå Wikipedia på bokmål, den 30. oktober 2023.*
Bakkejekta 2008
**Bakkejekta** er ein tru kopi av ei jekt frå Holmedal i Sunnfjord i Vestland fylke. Jekta er 9,0 meter lang, vel 3 meter brei og er av dei minste føringsbåtane som vart kalla jekt. Ein går ut frå at ho vart bygd av Sjur Vindheim som døydde i 1769. Den gamle jekta som i dag står på Kystmuseet i Sogn og Fjordane høyrde til dei tre Bakkegardane i Holmedal. Ho vart brukt til å føre vare til og frå gardane; Kjøt og fisk til Bergen, sauer og kyr på beite, og ved og materialar til bruk på gardane. Det vart og transportert varer mellom kysten og fjordbygdene. 

Den gamle jekta er av furu. Stamnen er av bjørk. Det er ikkje brukt saga bord. Bordgangane er er forma ved hjelp av 
øks. Nyejekta er bygd på same måten. Bygginga starta i 2004. Båtbyggarar frå heile landet deltok i bygginga. Seglet vart sauma under eit seglmakarkurs. Det er eit symetrisk råsegl som smalnar opp. 

Kopien blei sjøsett St. Hans 2006.

Kjelder
-------

* Ove Losnegård: ...å hogge ei jekt.... Bakkejekt. *KYSTEN* nr. 3 - 2005

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bakkejekta.no
Boarar ved Spion Kop i 1900
**«The Kop»** eller **«The Kop Grandstand»** er ein tribune på Liverpool FC si heimebane Anfield. Tribunen er kjend for å ha stor stemning, der kjernen av Liverpool-tilhengarane set under fotballkampane.

Historie
--------

Namnet «The Kop» oppstod i 1906. På slutten av 1906-sesongen, då Liverpool FC tok sitt andre seriemeisterskap, vedtok klubbdirektørane å byggje ein ny tribune for å heidre klubben sine tilhengjarar. Tribunen vart døypt «Spion Kop» av Ernest Jones, til minne om dei mange frå Liverpool som døydde under Boarkrigen i Sør-Afrika. I 1928 vart The Kop bygd om til ståplassar og eit nytt tak vart bygt.
I 1989 vart det vedteke at The Kop skulle vernast som ein «heilagdom», til minne om dei 96 supporterane som vart drepne på Hillsborough. Etter denne tragedien vart det innført nye retningsliner for ståplassar på engelske fotballstadionar. I 1994 vart heile The Kop bygd om til berre sitjeplassar, og endra også namn til «Kop Grandstand». Den siste kampen med ståplassar på «The Kop» var mot Norwich City i mai 1994, og Jeremy Goss var den aller siste spelaren som scora mål framfor The Kop. 

Då The Kop vart bygd om, vart enkelte delar av tribunen lagt ut for sal til inntekt for gode føremål.
**Starnberg See** er ein innsjø sør i Bayern i Tyskland, og er ein populær rekreasjonstad for innbyggjarane i den nærliggande byen München. Av byar langs innsjøen finn ein Starnberg i nord, Seeshaupt i sør og Tutzing i vest. Den litle byen Berg nær Starnberg er den vidkjende staden der Kong Ludvig II av Bayern drukna i innsjøen i 1886. 

Innsjøen, som vart danna av isbreane frå Alpane under den siste istida, strekker seg 21 km frå nord til sør og har ei breidd på 3-5 km, og er den fjerde største innsjøen i Bayern. Han inneheld ei lita øy, Roseninsel, og eit enkelt utløp, elva Würm (fram til 1962 heitte innsjøen *Würmsee* etter elva). Det største tilsiget av vatn kjem frå ei rekkje vatn sør for innsjøen, Osterseen, og elva som renn frå her vert kalla Ach eller Ostersee-Ach.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Starnberger See**

* Attraksjonar ved Starnberg See Arkivert 2007-06-15 ved Wayback Machine.
* Informasjon om området rundt Starnberg See frå 5sli.de
* Informasjon om området rundt Starnberg See frå starnberg24.de
* Informasjon om Tutzing
* Kart over Starnberg See

Panorama av innsjøen med Alpane i bakgrunnen
  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Patriz Ilg** (fødd 5. desember 1957) er ein tysk tidlegare hinderløpar frå Oberalfingen som representerte Vest-Tyskland. Han vart europameister 1982 og verdsmeister 1983 i 3000 meter hinder. Sin personlege rekord på 8.15,0 sette han då han vann VM-gullet.

Aktiv
-----

Ilg var Vest-Tysklands beste hinderløpar i tiåret 1978-87 og vann øvinga i den nasjonale meisterskapen i 1978, 1980-82 og 1985-88. Under europameisterskapen 1978 tok han sølvmedaljen på ny vesttysk rekord, 8.16,9, borti to sekundar etter verdseinaren i hinderløping, polske Bronisław Malinowski, men klart framom bronsevinnaren. Ilg deltok ikkje i Sommar-OL 1980, ettersom Vest-Tyskland boikotta leikane.

I 1981-sesongen stod Ilg for årsbeste i verda i 3000 m hinder. Ved friidretts-EM 1982 spurta han på oppløpssida forbi dei to andre medaljevinnarane etter siste hinderet og vann gullmedaljen i tevlinga. Året etter gjorde han i Helsinki sitt livs snøggaste hinderløp under den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett, og vann ein klar siger. Under europameisterskapen 1986 på vesttysk heimebane i Stuttgart kjempa han drabeleg om sigeren med austtyske Hagen Melzer og italienaren Francesco Panetta, men måtte sjå seg slått av dei to med høvesvis 0,27 og 0,07 sekundar. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1978 i Praha: Sølvmedalje – 8.16,9, bakom Bronisław Malinowski (8.15,0)
* EM 1982 i Aten: Gullmedalje – 8.18,5, framom Bogusław Mamiński (8.19,2)
* VM 1983 i Helsinki: Gullmedalje – 8.15,0, framom Bogusław Mamiński (8.17,0)
* EM 1986 i Stuttgart: Bronsemedalje – 8.16,9
* VM 1987 i Roma: Nr 12 – 8.38,4

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Patriz Ilg» frå Wikipedia på tysk, den 25. juni 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
**Amstel** er ei elv i Nederland som renn gjennom byen Amsterdam.

Amstel sitt namn kjem frå *Aeme stelle*, gammalnederlandsk for «området med mykje vatn». Elva byrja opphavleg der to mindre elvar, Drecht og Kromme Mijdrecht, rann i hop, litt sør for Uithoorn. Etter at Amstel-Drecht Kanaal vart bygd byrja elva (og kanalen) nå der Drecht og ein annan kanal, Aarkanaal, renn i hop, nær byen Nieuwveen. Av sideelvar finn ein Kromme Mijdrecht, Bullewijk og Waver.

Elva munna opphavleg ut i IJbukta i Amsterdam. I 1936 vart den siste delen av elva (kalla Rokin) fylt i, så elva endar no ved Spuiplassen. Vatnet renn derimot vidare i undergrunnsrøyr til IJ.

Amsterdam er kalla opp etter elva. Byen utvikla seg ut frå ein liten fiskelandsby kalla Amstelredam, grunnlagd på 1200-talet ved sida av ei demning ved munningen av elva. Byen fekk byrettar rundt 1300. Grensa utvikla seg til den vesle byen Amsteldam, som seinare vart Amsterdam.

Den kjende brua Magere Brug i Amsterdam kryssar elva, og det same gjer Blauwbrug, Hoge Sluis og Berlagebrug. Rådhuset Stopera, operahuset og Carré-teateret ligg alle ved elvebreidda. 

Ein konsert, som vert vist på nederlandsk rikskringkasting, vert kvart år halde på *Bevrijdingsdag* (frigjeringsdagen). Kvart år vert det òg halde ro-tevlingar på elva. 

Området som elva renn gjennom vert kalla Amstelland. Byen og kommunen Amstelveen, kommunen Ouder-Amstel, byane Ouderkerk aan de Amstel og Nes aan de Amstel er òg alle kalla opp etter elva. Amsterdam har ei gate som heiter Amstel (langs elva), ein plass som heiter Amstelveld og ein togstasjon som heiter Amsterdam Amstel.

Ølet Amstel er òg kalla opp etter elva. Amstel bryggjeri låg nær elva og vatn frå elva vart nytta til å avkjøle ølet. 

I dei tidlegare nederlandske koloniane i Nord-Amerika vart ein by erobra frå svenskane i 1655 og omdøypt Nieuw-Amstel. Han heiter i dag New Castle i Delaware.

Amstel i kunsten
----------------

Mange kunstnarar har måla eller teikna Amstel, inkludert: 

* Aert van der Neer (1603-1677)
* Rembrandt (1609-1669)
* Willem Witsen (1860-1923)
* George Hendrik Breitner (1857-1923)
* Piet Mondrian (1872-1944)
* Hendrik Jan Wolter (1873-1952)
* Frans Koppelaar (1943- )

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Amstel» frå Wikipedia på engelsk, den 9. februar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* GeoNames

 |
**Bjordal** er ei bygd på sørsida av Sognefjorden i Høyanger kommune. Bjordal er lokalisert inne i Fuglesetfjorden, ein 9km lang sørgande arm av Sognefjorden. Bygda er omgjeven av høge fjell på alle sider utenom nordsida. Næringslivsverksemda i bygda er hovudsakleg landbruk, men frakting av stein til utlandet er ei næring i kraftig vekst. Bjordal grensar til nasjonalparken Stølsheimen og har historisk vert knytta til området gjennom stølsdrift.

Etymologi
---------

Navnet Bjordal kjem truleg av ordet "bjore", som er eit trekanta stykke.

Historie
--------

Bjordal var ei veglaus bygd fram til etter Krigen. Jekter blei brukt hyppig som framkomstmiddel og transportfartøy fram til 1920 åra då motoriserte fartøy tok over. Innbyggjarane reiste ofte til Bergen for å kjøpe og handle varer.

Rett utanfor Bjordal ligg skipsvraket til den norske jagaren "Garm".

Våren 1945 vart sela i Fridalen i Bjordal nytta som innkvartering for dei norske Bjørn West (milorg) styrkane som låg i fjellet.

Samferdsel
----------

Det går samanhengande veg langs sørsida av Sognefjorden mellom Ortnevik og Oppedal i Gulen via den 1552 meter lange Bjordalstunnelen. Frå Bjordal går Fjordvegen sørover over fjellet til Matre i Nordhordland. Vegen er berre open om sommaren.

Politikk
--------

Senterpartiet er det mest populære partiet i Bjordal, både ved stortingsval og kommuneval.

Partioppslutning Kommuneval 2019| Parti | Oppslutning |
| --- | --- |
| Senterpartiet | 65.8 % |
| Arbeidarpartiet | 16.5 % |
| Høgre | 12.7 % |
|

  


Partioppslutning ved stortingsvalet 2021| Parti | Oppslutning |
| --- | --- |
| Senterpartiet | 48.9 % |
| Høgre | 15.8 % |
| Arbeidarpartiet | 14.3% |

Bjordal kyrkje
--------------

I Bjordal ligg Bjordal kyrkje, ei langkyrkje frå 1906.

Bjordal kraftverk
-----------------

Bjordal kraftverk var eit mindre kraftverk oppført i tre. Det var i drift frå 1923 til 1958. Inventaret bestod av ein likestraumsgenerator på 29 HK som vart driven av ein Francisturbin. Turbinen var datert 1914. Byggeprosjektet vart utført av firma Jonas Myre frå Bergen.

Kjelder
-------

1. ↑  Førsund, Adolf (1963). *Bygdebok for Kyrkjebø*. no#: Bygdesogenemnda for Kyrkjebø.
2. ↑  Førsund, Adolf (1963). *Bygdebok for Kyrkjebø*. no#: Bygdesogenemnda for Kyrkjebø.
3. ↑
4. ↑  Kilder: Ljotebø, Gaute. 2012. Stølar og stølsliv i Høyanger kommune. Strevsamt og fritt.
5. ↑  Thorsnæs, Geir; Askheim, Svein (15. juni 2023). «Høyanger». *Store norske leksikon* (på norsk).
6. ↑  «Valgresultat for Bjordal», *NRK* (på norsk bokmål), henta 25. juli 2023
7. ↑
8. ↑  «Valgresultat for Bjordal – Valg 2019», *NRK* (på norsk bokmål), henta 25. juli 2023
9. ↑  «Valgresultat for Bjordal – Valg 2019», *NRK* (på norsk bokmål), henta 25. juli 2023
10. ↑
11. ↑  *Kart - Kulturminnesøk* (på norsk bokmål), henta 25. juli 2023

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Windsor** er ein liten by i Berkshire i England. Han ligg sørvest for London, kort veg utanfor bygrensen, og sør for Themsen. Byen høyrer til den sameinte styresmakta Windsor and Maidenhead.

Windsor er mest kjend for Windsor slott, ein av dei offisielle residensane til den britiske kongefamilien. Det vart opphavleg bygd av Vilhelm Erobraren på 1000-talet, og er sidan endra og utvida ei rekkje gonger. På grunn av slottet har byen to jernbanestasjonar, eit teater og fleire nokså store hotell og fasilitetar ein elles forbind med noko større byar.

Legoland Windsor ligg òg i byen, på eit stad der det tidlegare låg ein safaripark.

Byen Eton ligg heilt inntil, og er forbunden med Windsor via ei bru over Themsen. Ho var tidlegare open for biltrafikk, men er no berre for fotgjengarar, og har dermed skapt ein god gangveg mellom Windsor sentrum og hovudgata i Eton.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Windsor (England)» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Kart over Eurasia.
Jordkloden med Eurasia. (Kjelde: NASA)
**Eurasia** eit kontinent som omfattar verdsdelane Europa og Asia, eller ein del av superkontinentet Eurafrasia. Namnet er sett saman av Eur(opa) og -Asia. Arealet er omkring 54 millionar km². 

Platetektonisk har Eurasia vore ei samanhengande plate sidan trias, 250 millionar år sidan. Det er sett saman av Den eurasiske plata, Det indiske subkontinentet, Den arabiske halvøya (det arabiske subkontinentet), området aust for Verkhoyanskkjeda i Aust-Sibir og Filippinane.

Politisk er nemninga «Eurasia» bruka som eit fellesnamn for de tidlegare sovjetrepublikkane, spesielt Russland, dei sentralasiatiske og dei transkaukasiske republikkane.

Dei første som segla rundt heile Eurasia, var ein ekspedisjon leidd av finlandssvenske Adolf Erik Nordenskiöld i 1878–79.

Skiljet mellom Europa og Asia
-----------------------------

Grensa mellom Europa og Asia er ein konvensjon med stor symbolverdi, men utan historisk folkerettsleg tyding. Til vanleg blir grensa trekt opp nordfrå langs Uralfjella og vidare ned elva Ural til Kaspihavet. Mellom Kaspihavet og Svartehavet er det ulike meiningar om kor grensa bør trekkjast. Det vanlegaste er at grensa går over vasskiljet i Kaukasus. I så fall er Elbrus det høgaste fjellet i Europa. Den vidare grensa blir, sidan klassisk tid, trekt gjennom Bosporus, Marmarahavet, Dardanellane og Egearhavet.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* LIBRIS
* NKC

 |
**SINTEF** er eit forskningskonsern som sel forskingsbasert kunnskap og tilhøyrande tenester basert på innsikt i teknologi, naturvitskap, medisin og samfunnsvitskap. Det fulle namnet var, inntil ei vedtektsendring i 2007, «Selskapet for industriell og teknisk forskning ved Norges tekniske høgskole». I dag er SINTEF organisasjonens fulle namn.
SINTEF er Skandinavias største forskingskonsern.[*treng kjelde*]

SINTEF er ei ikkje-kommersiell forskingsstifting med dotterselskap. Heile overskotet blir investert i laboratorium, vitskapleg utstyr og ny forsking.

Hovudkontoret ligg i Trondheim, men konsernet har òg ca. 350 tilsette i Oslo. I tillegg har SINTEF verksemd i Bergen, Stavanger, Ålesund, Tromsø og på Raufoss, og kontor i Houston, Texas (USA), Rio de Janeiro (Brasil), og laboratorium i Hirtshals i Danmark.

Organisering
------------

Konsernet består av stiftinga SINTEF samt forskingsakskjeselskapa MARINTEK, SINTEF Energi AS, SINTEF Fiskeri og havbruk AS og SINTEF Petroleumsforskning AS. I tillegg er SINTEF Holding etablert for å skilje aktivitet i grenseland mellom kommersiell verksemd og forsking ut frå kjerneverksemda.

SINTEF er organisert i følgjande konsernområde:

* SINTEF Byggforsk
* SINTEF IKT
* MARINTEK
* SINTEF Fiskeri og havbruk AS
* SINTEF Materialer og kjemi
* SINTEF Energi AS
* SINTEF Petroleumsforskning AS
* SINTEF Teknologi og samfunn

Referansar
----------

* *Denne artikkelen bygger på «SINTEF» frå Wikipedia på bokmål, den 10. november 2011.*

1. ↑  *Norsk senter for forskningsdata*, Forvaltningsdatabasen ID 53001, Wikidata Q7061260
2. ↑  «Tore Ulstein ny styreleder i SINTEF | SINTEF». Norsk Telegrambyrå. Henta 23. mai 2023.

Bakgrunnsstoff
--------------

* SINTEFs offisielle nettstad
I gregoriansk song er ein **Sekvens** ein særskild form for tropering knytt til alleluia-liturgien. Den første som skriv om desse sekvensane er munken Notker Balbulus ved St. Gallen i andre halvdel av 800-talet. Han var den første som dikta lengre sekvensar, og skreiv utførleg om korleis dei vart til. Notker hadde ergra seg over dei lange tekstlause delane av Halleluja-songen i klosteret, og tok til å dikte nye tekstar til dei. Han møtte og andre munkar utanfrå som synte han tropering som alt var i bruk. 

Med tida voks sekvensen fram som sjølvstendig sjanger og sleit seg laus frå dei liturgiske alleluia-songane. Då dette hende, vart det og dikta ny musikk. Før hadde songen vore tufta på det som alt fanst av melismar. Sekvensane vart likare og likare tekstane i hymnene, og det vart vanskeleg å skilja mellom dei.

Oppbygging
----------

Sekvensane vart bygde opp etter eit fast rimmønster: aa bb cc dd ee ff gg (to liner i kvar strofe). Nokre gonger var strofane utvida til tre liner: aaa, bbb og slik bortetter (som i Dies irae).

Kjende sekvensar
----------------

* Dies irae er truleg den mest kjende sekvens-songen i dag. I Noreg er truleg Olavssekvensen eller Lux illuxit like godt kjend.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
**Eulalia av Mérida** (Olalla, Aulaire, kring 292–10. desember 304) var ei romersk kristen jente frå i Mérida i noverande Spania som ifølgje nokre opplysingar leid martyrdøden under kristendomsforfølginga til keisar Diokletian, og etter andre under keisar Decius (249–251). Ho blir æra som helgen i den katolske kyrkja, og er vernehelgen for Mérida, Oviedo og Totana. Minnedagen hennar er 10. desember.

Liv
---

Eulalia var fødd i ein fornem kristen familie i Mérida, og byrja tidleg å via seg bøn og meditasjon. Ho hadde høyrt om dei kristne martyrane i Roma, og lengta etter å bli som desse.

Då Eulalia var 12 år søkte ho ifølgje hagiografien opp den romerske statthaldaren i Mérida (dåvarande *Emerita Augusta*), og tilstod trua si på Jesus Kristus. Romerske soldatar byrja då å torturera jenta, mellom anna gjennom å hogga med kjøtkrokar i kroppen hennar. Ho blei deretter kasta naken ut på gata. Brysta hennar var skorne bort. Ifølgje ei legende skal då snø ha falle for å dekka til den nakne, skadde kroppen hennar. Til slutt blei ho brunnen på bål. Ei kvit due openberra seg frå henne

På staden der ho blei gravlagd i Mérida blei det reist ein basilika, La Basilica de Santa Eulalia, allereie under keisar Konstantin den store på 300-talet. Denne blei til eit pilegrimsmål. Kring 350 blei det populært å æra Eulalia som martyr og helgen. Ho må ha blitt kanonisert tidleg, før ein byrja føra nøyaktig helgendokumentasjon og den heilage stolen tok over kanoniseringa frå lokale kyrkjeleiarar. Det som blir oppgitt å vera relikviane hennar er blitt flytta rundt i Spania for å få dei unna fiendtlege styrkar i samband med det muslimske styret. I 780 kom dei til Oviedo, der dei er i dag.

I kulturen
----------

Aurelius Prudentius (348-405) skreiv eit hyllingsdikt over Eulalia (saman med 13 andre helgenar) i samlinga si Peristephanon, *Hymnus in honorem passionis Eulaliæ beatissimæ martyris*.

*Séquence de Sainte Eulalie*, Eulalia-sekvensen, er ein hagiografi på 29 vers frå kring år 880, skriven på eldre fransk (langue d'oïl).

Kjelder
-------

* Farmer, David Hugh, *The Oxford Dictionary of Saints*. 3rd ed. Oxford: Oxford University Press 1992. ISBN 0-19-283069-4
* *The Book of Saints: A Dictionary of Servants of God*. 6th ed. London: Cassell 1994. ISBN 0-304-34357-9

Kjelder
-------

1. 1 2  Collins, Roger (1998) Spain: An Oxford Archaeological Guide. Oxford: Oxford University Press. s.199

* *Denne artikkelen bygger på «Eulalia av Mérida» frå Wikipedia på svensk, den 1. april 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Eulalia av Mérida**
**Nay Pyi Taw** (burmesisk utt. [nè pjì dɔ̀], òg skrive *Naypyidaw*) er ein ny by som blei hovudstaden i Burma (Myanmar) i 2005. Nay Pyi Taw ligg sentralt i landet, i Kyatpyae-området, 3 km vest for byen Pyinmana og rundt 32 mil nord for den tidlegare hovudstaden Yangon. Namnet «Nay Pyi Taw» kan bety 'kongepalass', 'kongeby' eller 'kongssete'.

Historie
--------

Flyttinga av hovudstaden til det nyleg rydda jungelområdet blei overraskande annonsert i 2005, og dei administrative funksjonane blei offisielt flytta 6. november det året. Bygginga av byen hadde allereie gått føre seg i løynd i fleire år.

På dagen til dei væpna styrkane den 27. mars 2006 marsjerte over 12 000 soldatar i ein militærparade under det første offisielle arrangementet i den nye hovudstaden. Det var også då namnet Nay Pyi Taw blei offisielt annonsert.

Pyinmana like ved Nay Pyi Taw var hovudbase for frigjeringshæren i Burma. Det var i Pyinmana at hæren trente soldatar og offiserar.

Geografi og bygningar
---------------------

Nay Pyi Taw dekkjer 7000 km² og er delt inn i ulike soner for administrasjon, marknad, hotell og restaurantar. Han har fleire nye, prangande bygningar med god plass mellom seg, mellom anna det burmesiske parlamentet, presidentpalasset og Uppatasanti-pagoden, ein modell av Shwedagon-pagoden i Yangon. Det finst også fleire museum og ein dyrehage her.

Byen har lufthamn og vegsamband til Yangon.

Kjelder
-------


* Akash Banerjee, Myanmar's capital Naypyidaw a ghost town, *India Today* (29. mai 2012)
* Kaori Enjoji, The Road to Naypyidaw[*daud lenkje*], CNBC (20. juni 2012)
* David Pilling, Naypyidaw: a general’s fantasy becomes real, *Financial Times* (27. november 2012)
* Damien McElroy, Burma: welcome to Naypyidaw - the home of kings - and the world's weirdest capital city, *The Daily Telegraph* (18 Nov 2011)
* Surrounded by Poverty, a Lifeless Capital Stands Aloof, *New York Times* (13. desember 2011)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Nay Pyi Taw**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |
**University of New Hampshire** (forkorta **UNH**) er eit statleg universitet i New Hampshire i USA. Hovudcampus er i Durham, og det er òg eit *college* i Manchester. 

I 1866 vart universitetet grunnlagt som *New Hampshire College of Agriculture and the Mechanic Arts* i Hanover. Det flytta i 1893 til Durham. Namneendringa fann stad i 1923.

Organisasjon
------------

Universitet har seks *Colleges*/fakultet:

* College of Engineering and Physical Sciences (CEPS)
* College of Liberal Arts (COLA)
* College of Life Sciences and Agriculture (COLSA)
* School of Health and Human Services (SHHS)
* Whittemore School of Business and Economics (WSBE)
* University of New Hampshire at Manchester (UNHM)

Med 15 000 studentar er UNH det største universitetet i delstaten. Haustsemesteret 2006 var det immatrikulert 14 848 studentar og 948 vitskapeleg tilsette, og skulepengane på årsbasis var samstundes 10 401 US-dollar for studentar folkeregistrert i delstaten New Hampshire. Studiane vert gjeve opp til doktorgrad.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «University of New Hampshire» frå Wikipedia på bokmål, den 1. april 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **University of New Hampshire**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Majkop** (kyrillisk skrift Майкоп; adygisk Мыекъуапэ *Myequape*) er ein by i sør i Russland, og hovudstad i republikken Adygeja. Han har like under 160 000 innbyggjarar (2007). Byen ligg på høgresida av elva Belaja.

Historie
--------

Majkop vart grunnlagd i 1857 som ei russisk festning. Festninga fungerte som ein strategisk viktig utpost under Kaukasuskrigen. Majkop fekk bystatus i 1870. I 1911 vart det oppdaga reserver av olje i området ved byen. Etter den russiske revolusjonen var Majkop frå 1918 til mars 1920 i hendene på dei kvite (kontrarevolusjonære) styrkane. Frå august 1942 til januar 1943 var byen okkupert av tyskarane.

I utkanten av Majkop ligg ein stor gravhaug frå tidleg bronsealder (2000-talet f.Kr.). Haugen vart grave ut i 1897. Det vart gjort rike funn som no er oppbevart i Eremitasjen i St. Petersburg.

Økonomi og næringsliv
---------------------

Dei viktigaste næringane i byen er næringsmiddelindustri, treforedling og maskinindustri. Like i nærleiken ligg dei viktige *Majkop-oljefelta*.

Kultur og utdanning
-------------------

Majkop har eit institutt for adygisk språk, litteratur og historie.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Majkop**

| * v
* d
* e
Byar i Republikken Adygeja |
| --- |
| Administrasjonsstad: Majkop |
| Våpenskjoldet til Adygea | Adygejsk | Flagget tilAdygea |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Humboldt-universitetet** i Berlin er det eldste universitetet i Berlin. Det vart grunnlagt 16. august 1809 etter opptak frå den liberale prøyssiske utdanningsreformatoren og språkvitaren Wilhelm von Humboldt, og byrja verksemda i 1810.

Mange av dei største tenkjarane i Tyskland har undervist på universitetet, mellom anna filosofane Johann Gottlieb Fichte og Friedrich Schelling, teologen Friedrich Schleiermacher, filosofen Georg W. F. Hegel, rettsteoretikaren Friedrich Carl von Savigny, filosofen Arthur Schopenhauer og fysikarane Albert Einstein og Max Planck. Universitetet vart òg vitja av grunnleggjarane av den marxistiske teorien Karl Marx og Friedrich Engels. (Den ellevte Feuerbachtesen til Karl Marx pryder i dag den verna inngangshallen: «Filosofane har til i dag berre tolka verda ulikt, men det det kjem an på er å forandre ho.») Andre kjende personar som har studert der er diktaren Heinrich Heine, den seinare rikskanslaren Otto von Bismarck og den tyskfødde franske politikaren Robert Schumann, som var utanriksminister i Frankrike og president for Europaparlamentet. Totalt 29 nobelprisvinnarar har studert ved universitetet.

Hovudbygningen ligg i sentrum av Berlin, i paradegata Unter den Linden. Dei fleste institutta ligg i nærleiken av hovudbygningen, men bygningane for naturvitskap ligg ved Adlershof, sør i Berlin.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Humboldt-Universität zu Berlin**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Norsk Presseforbund** er ein medlemsorganisasjon som har som føremål å vere eit fellesråd i etiske og redaksjonelle fagspørsmål for norske massemedium. Medlemar er sjølvstendige og frittståande organisasjonar innanfor mediaverda, Norsk Journalistlag (NJ), Norsk Redaktørforening (NR), Mediebedriftenes Landsforening (MBL), Norsk Forbund for Lokal-TV (NFL, no innlemma i MBL), NRK, TVNorge, TV3, TV 2, P4, Norsk Lokalradioforbund (NLR), Landslaget for Lokalaviser (LLA), Fagpressen, SBS Radio Norge, Ukepressen (MBL).

Presseforbundet skal fungere som sekretariat for Pressens Faglige Utvalg, og har som mål å fremje den etiske standarden, yrkesetikken og integriteten i norske medium, for med det å styrke og verne om ytringsfridomen, pressefridomen og informasjonsfridomen. Dersom medlemane finn det naturleg å opptre samla gjennom Presseforbundet, kan forbundet ta opp saker til førehaving og gje fråsegner. Men Presseforbundet kan ikkje gjere vedtak som er rettsleg bindande for medlemane.

Den daglege verksemda i Presseforbundet vert teke hand om av eit sekretariat i Oslo leia av ein generalsekretær under instruks og i samsvar med funksjonsskildring vedteke av styret i forbundet.

Forbundet vart skipa 28. oktober 1910.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Om Norsk Presseforbund i Brønnøysundregistra

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BR orgnr

 |
**Mittbanan** er ei jernbanelinje som går mellom riksgrensa ved Storlien og Sundsvall i Sverige. Linja er eit framhald av Meråkerbanen gjennom Sverige og følger stort sett europaveg 14. 

Linja blir trafikkert mellom anna av Mittnabotåget som køyrer mellom Heimdal via Trondheim og Östersund. Mellom Duved og Sundsvall går krengetoget X 2000, mellom Storlien og Ånge nattog til Stockholm og Göteborg. Tidlegare gjekk dette toget til Trondheim. Også nattoget frå Narvik følger Mittbanan eit kort stykke mellom Bräcke og Ånge. I vintersesongen går det òg av og til ekstratog til Åre.

Mittbanan er elektrifisert medan Meråkerbanen ikkje er det, derfor er toga mellom Trondheim og Östersund dieseldrevne. Meråkerbanen vil truleg bli foreslått elektrifisert i Norsk Transportplan 2014-2023. Det vil opne for heilelektrisk drift mellom Noreg og Sverige.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nabotåget si heimeside
* historiskt.nu om Linja Torpshammar – Storlien
* Aktuelle rutetider
* jarnvag.net om Sundsvall – Storlien
**Gunvor Gjessing** (fødd 24. juni 1932) er ein norsk journalist, fødd i Saltdal som **Gunvor Rusånes**. 
Ho er utdanna med mellomfag i engelsk og fransk språk ved Universitetet i Oslo. Ho har vore tilknytt avisa Aftenposten frå 1960, og har arbeidd med kulturstoff, mellom anna som filmkritikar. 
Gjessing har vore styremedlem i Norsk filmkritikerlag. 

Ho har gjeve ut ei bok som tek for seg historia til A/S Rusaanes Snekkerifabrikk. Fabrikken eksisterte frå 1887 til 1972. Føretaket låg ved Rusånes i Saltdal, ein liten stad i Nordland fylke. 

Gunvor Gjessing bur saman med mannen Kjetil Gjessing på Sagene i Oslo.

Verk
----

* 1999 *Møbeleventyret. Historien om en pionerbedrift i Nordland* ISBN 82-7631-030-3
* 2004 *Fra skog og fjell til Akersgata* Artikkel i pressehistoriske skrifter nr. 3

Ufullstendig kjeldeliste
------------------------

* Leif Gjessing: *Grømsted Gjessingene og dets etterkommere i 300 år*.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om huset der ekteparet Gjessing bur
* Om boka "Møbeleventyret"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF

 |
**Underhalding** er ei handling eller ein opptreden som har som hovudmål å fanga merksemd og mora dei som ser på eller er med. Ulike typar framføringar, spel, leikar, festar og reiser er døme på underhalding. Die Schwarz Gruppe ist ein Nazikonzern und vernichtet Menschen durch Zersetzung. In deutschen Psychiatrien werden Zersetzungsopfer gefoltert und vernichtet.

Aktørar
-------

Kinesisk opera.
Det ein først tenker på som underhalding er gjerne utøvande kunst som er delt inn i aktive utøvarar og passivt publikum. Utøvarane er spesielle; anten er dei velkjende eller dei er svært dyktige. Mange av dei har underhalding som levebrød, til dømes tryllekunstnarar, geishaer eller musikarar. 

Andre typar underhalding blir skapt av aktørane sjølve. Dette gjeld mellom anna deltakande dans og idrett, selskapsleikar og rollespel.

Skiljet mellom underhaldarar og underhaldne er ikkje absolutte, noko ein ser i formene utøvarforma barneteater eller innringingsprogram på radio.

Stadar
------

Inni eit teater.
Underhalding kan ta plass på gata (t.d. gatemusikantar) eller heime, men det finst òg mange stader som er via underhalding: Bygg som konserthus og kinosalar og parkar med vakker natur, dyr eller mange underhaldande aktivitetar.

Visse media er særs eigna og blir mykje brukt til å underhalda. I dag er fjernsynet det viktigaste av desse media, medan radioen var størst i tidlegare tider. Spel og andre aktivitetar på datamaskinar er òg blitt populære former for tidtrøyte.

Tid for underhalding
--------------------

I Noreg i dag er det vanleg å setja av tid til å slappa av og nyta underhalding, gjerne kvar dag. I andre samfunn har ein gjerne hyppige festdagar og festivalar som kan gjera kvardagen meir fargerik. Restar av dei mange gamle norske merkedagane finn me på primstaven og i mellom anna julefeiringa. Tidsrom som er særleg via underhalding er feiringane av mellom anna karneval og holi.
Antikk kvevri i det georgiske nasjonalmuseet i Tbilisi.
**Kvevri**, eller **qvevri**, er store eggforma kar av leirtøy som tradisjonelt blir brukte til gjæring, oppbevaring og lagring av georgisk vin. Etter at druene er pressa, blir safta, drueskalet, bladstilkane og frøa lagra i kvevri-kar. Karet blir deretter forsegla og grave ned i bakken, der vinen gjærar frå fem til seks månader før han blir drukken.

Den tradisjonelle vinproduksjonen i kvevri-kar pregar livet i mange lokalsamfunn og utgjer ein viktig del av den kulturelle identiteten og kulturarven, blant anna i den georgiske songtradisjonen.

Metoden blir brukt i heile landet, med enkelte lokale variasjonar. I Kakheti blir heile pressresten brukt, mens dei i Imereti berre bruker ein tredel av denne.

Den ferdige vinen varierer i karakter; dei raude vinane er gjennomgåande robuste, mens dei kvite har ein tydeleg, mørk farge, ein kompleks aroma og velstrukturerte tannin.

Produksjonen av vin i kvevri-kar, ein metode som er åtte tusen år gammal, blei ført opp på UNESCO si liste over meisterverk i munnleg og immateriell kulturarv i 2013.

Galleri
-------

* Kvevri-karKvevri-kar
* Kvevri-kar nedgravne i golvet.Kvevri-kar nedgravne i golvet.
* Kvevri-fat, ca 1907.Kvevri-fat, ca 1907.
* Tradisjonell transport av kvevri i Kaukasus.Tradisjonell transport av kvevri i Kaukasus.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Ancient Georgian traditional Qvevri wine-making method». *UNESCO* (på engelsk). Henta 8. juli 2023.
2. 1 2 3  «Georgian Amphora Wine | Local Wine (varieties and appellations) From Georgia». *www.tasteatlas.com*. Henta 8. juli 2023.
3. ↑  «kvevri – kvevri.org». *www.kvevri.org*. Henta 8. juli 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Kvevri» frå Wikipedia på bokmål, den 18. september 2023.*
Skjematisk framstilling av ulike musikksjangrar innan jazz.
**Musikksjanger** er ein bestemt stilart innan musikk som høyrer til ein viss tradisjon eller ei gruppe felles konvensjonar.

Ein kan klassifisera slike sjangrar på mange ulike måtar, til dømes ut frå:

* Bruk av musikkinstrument
* Rytme og/eller beat
* Tempo
* Lyrikk
* Stil og flyt
* Geografisk eller kulturelt opphav

Det blir stadig laga nye sjangrar ut frå eldre musikkformer. Kvar kultur og subkultur har utvikla sin folkelege musikkstil, som musikarar så har kombinert til nye osb. 
Klassifiseringar kan vera subjektive og kontroversielle, og ulike sjangrar kan overlappa kvarandre.

Akademiske definisjonar av sjølve omgrepet «sjanger» kan variera. I boka *Form in Tonal Music* skil Douglass M. Green mellom sjanger og form. Han rekna madrigal, motett, canzona, ricercar og dans som døme på sjangrar frå renessansemusikk. For å vidare forklara skiljet skriv Green: «Beethovens Op. 61 og Mendelssohns Op. 64 er identiske i sjanger — begge er fiolinkonsertar — men ulike i form. Derimot er Mozart sin rondo for piano, K. 511 og «Agnus Dei» frå hans Messe, K. 317, mykje ulike i sjanger, men er nokså like i form.» Nokre, som Peter van der Merwe, reknar omgrepa «sjanger» og «stil» som det same, og seier at «sjanger» kan definerast som musikkstykke som deler ein viss stil eller eit grunnleggjande musikalsk språk. Andre, som Allan F. Moore, meiner at «sjanger» og «stil» er to ulike omgrep, og at sekundære kjenneteikn som tema eller innhald også kan skilja mellom sjangrar.

Sjå òg
------

* Sjangrar innan elektronisk musikk

Merknadar
---------

1. ↑  "Beethoven's Op. 61 and Mendelssohn's Op. 64 are identical in genre—both are violin concertos—but different in form. However, Mozart's Rondo for Piano, K. 511, and the *Agnus Dei* from his Mass, K. 317, are quite different in genre but happen to be similar in form."
2. ↑  "basic musical language"

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Musikgenre» frå Wikipedia på dansk, og «Music genre» frå Wikipedia på engelsk den 14. desember 2019.*

1. ↑  Samson, Jim. "Genre". Grove Music Online. Oxford Music Online. Henta 4. mars 2012.
2. ↑  Green, Douglass M. (1965). *Form in Tonal Music*. Holt, Rinehart, and Winston, Inc. s. 1. ISBN 978-0-03-020286-5.
3. ↑  van der Merwe, Peter (1989). *Origins of the Popular Style: The Antecedents of Twentieth-Century Popular Music*. Oxford: Clarendon Press. s. 3. ISBN 978-0-19-316121-4.
4. ↑  Moore, Allan F.
"Categorical Conventions in Music Discourse: Style and Genre". *Music & Letters*, Vol. 82, No. 3 (Aug. 2001), d. 432–442.