recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sven Axel Herman Delblanc** (26. mai 1931–16. februar 1992) var ein svensk forfattar og doktor i litteraturhistorie. Delblanc vart fødd i Swan River, Canada, og døydde i Uppsala.

Forfattardebuten kom med romanen *Eremitkräftan* i 1962. Han underviste ved Uppsala Universitet til tidleg på 1970-talet, då gjekk han over til å vere forfattar på heiltid.

Bibliografi
-----------

ikkje uttømande

* 1962 *Eremitkräftan*
* 1963 *Robotas*, skodespel
* 1963 *Prästkappan*
* 1964 *Ariadne och påfågeln*, skodespel
* 1965 *Homunculus*,
* 1965 *Ära och minne*, doktorgradsavhandling
* 1965 *Göm dig i livets trä*, skodespel
* 1967 *Nattresa*
* 1969 *Åsnebrygga*
* 1970 *Åminne*

På norsk:
1971 *Åminne : en fortelling fra Sörmland*, omsett av Gunnel Malmström (Aschehoug, Oslo)
* 1971 *Zahák - persiska brev*

På norsk:
1972 *Zahak*, omsett av Gunnel Malmström (Aschehoug, Oslo)
* 1972 *Trampa vatten*
* 1973 *Primavera*
* 1973 *Stenfågel*

På norsk:
1974 *Steinfugl : en fortelling fra Sörmland*, omsett av Gunnel Malmström (Aschehoug, Oslo)
* 1974 *Vintride*

På norsk:
1975 *Vinterhi : en fortelling fra Sörmland*, omsett av Gunnel Malmstrøm (Aschehoug, Oslo)
* 1975 *Kastrater*
* 1976 *Stadsporten*

På norsk:
1977 *Byporten : en fortelling fra Sörmland*, omsett av Gunnel Malmström (Aschehoug, Oslo)
* 1977 *Grottmannen*
* 1977 *Morgonstjärnan*, fjernsynsteater
* 1978 *Gunnar Emmanuel*
* 1978 *Den arme Richard*, skodespel
* 1979 *Kära farmor*
* 1980 *Speranza*
* 1981 *Samuels bok*

På norsk:
1982 *Samuels bok*, omsett av Per Qvale (Gyldendal Norsk Forlag, Oslo)
* 1982 *Samuels döttrar*

På norsk:
1983 *Samuels døtre*, omsett av Per Qvale (Gyldendal Norsk Forlag, Oslo)
* 1983 *Jerusalems natt : en berättelse*(Bonniers forlag, Stockholm)

På norsk:
1984 *Jerusalems natt : en fortelling*, omsett av Per Qvale (Gyldendal Norsk Forlag, Oslo)
* 1984 *Minnen från Kanada*
* 1984 *Kanaans land*

på norsk:
1985 *Kanaans land*, omsetttt av Per Qvale (Gyldendal Norsk Forlag, Oslo)
* 1985 *Maria ensam*

På norsk:
1986 *Maria alene*, omsett av Per Qvale (Gyldendal Norsk Forlag, Oslo)
* 1986 *Fogelfrö*
* 1987 *Moria land*
* 1988 *Änkan*
* 1988 *Damiens*
* 1990 *Ifigenia*
* 1991 *Ragnar Johansson*
* 1991 *Livets ax*

På norsk:
1991 *Livets aks : barndomsminner*, omsett av Per Qvale (Gyldendal Norsk Forlag, Oslo)
* 1992 *Slutord*

På norsk:
1993 *Sluttord*, omsett av Per Qvale (Gyldendal Norsk Forlag, Oslo)
* 1993 *Agnar*

På norsk:
1997 *Agner*, omsett av Per Qvale (Gyldendal Norsk Forlag, Oslo)
* 1993 *Homerisk hemkomst*

Prisar og utmerkingar
---------------------

* 1970 Svenska Dagbladets litteraturpris
* 1982 Nordisk Råds litteraturpris for *Samuels bok*
* 1986 Pilotprisen
* 1989 Kellgrenpriset
* 1991 Augustprisen
* 1992 Gerard Bonniers pris

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Kristian Thorstvedt** (fødd 13. mars 1999) er ein norsk fotballspelar, fødd i Stavanger. Han vart norsk meister med Viking FK i 2019 og belgisk cupmeister 2021 med KRC Genk. Erik Thorstvedt er far hans.

Karriere
--------

### Klubbspel

Thorstvedt er midtbanespelar og var aktiv for Viking på nivå 2 i 2018 og eliteserien i 2019. 8. desember 2019 var han med om å vinne cupfinalen på Ullevål stadion med 1–0 over FK Haugesund. Sidan nyåret 2020 har han kontrakt med den belgiske klubben KRC Genk. 25. april 2021 spelte han nesten heile kampen då Genk slo Standard Liège 2–1 i den belgiske pokalfinalen. 

### Landslagsspel

Thorstvedt fekk sin landslagsdebut 18. november 2020. I den såkalla naudlandslags-kampen var han innbytar då Austerrike og Noreg spelte uavgjort 1–1 i Wien. Per 1.1.2022 hadde han delteke i 11 kampar og skåra 3 landslagsmål.

### Merittar

* Norsk cupmeister: 2019 med Viking FK
* Belgisk cupmeister: 2021 med KRC Genk

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kristian Thorstvedt» frå Wikipedia på bokmål, den 21. mars 2022.*
* eu-football
Hulda Garborg.
**Hulda** er eit kvinnenamn med fleire moglege opphav. Det kan koma frå norrøne *Hulð*, ‘løynd, skjult’, 
*hollr*, ‘huld, trufast’ eller svensk *huld*, ‘søt, elskeleg’ eller frå hebraisk חֻלְדָּה, ‘røyskatt’.

Hulda har namnedag den 7. juli i Noreg og den 8. september i Sverige.

Namnet finst også i den nederlandske forma Holda med den opphavlege tydinga 'gøymd', og i kjæleforma Ulla. Ein finn det også som del i samansette namn, som mannsnamnet Huldar og kvinnenamna Huldeborg, Huldis og Huldrika.

Namnet er brukt i Bibelen gjennom profeten Hulda. 

I norrøn mytologi var Huld, nemnd i *Ynglingesoga*, ei volve eller seidkvinne som drap den svenske sogekongen Vanlande på magisk vis.

Namneberarar
------------

* Hulda Grønneberg (1844–1924), norsk målar
* Hulda Didrichsen (1878-1961), dansk skodespelar
* Hulda Garborg (1862–1934), norsk forfattar og kulturformidlar, fødd Karen Hulda Bergersen
* Hulda Malmström (1874–1928), svensk skodespelar og songar
* Hulda (1881–1946), islandsk forfattar, fødd Unnur Benediktsdóttir Bjarklind
* Hulda Lütken (1896–1946), dansk forfattar
* Hulda Johansen (1918-1985), norsk songar av romanifolket

Kjelder
-------

* 

* «Hulda – kvinnenavn» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Hulda» frå Wikipedia på bokmål, den 6. juli 2009.*

* For bruk av Hulda i Bibelen: Sjå 2. kongebok, kap. 22, vers 14 og 2. krønikebok, kap. 34, vers 22.
Svele
**Svele** eller **lapp** er ei lita, og etter måten tjukk pannekake av mjøl, egg og surmjølk, karakterisert av at natron og hjortetakksalt vert nytta som hevemiddel, slik det skal kjennast på smaken av rettlege sveler.

Sveler er populære som snøggmat og kaffimat. Dei vart selde til ferdafolket om bord i mange ferjer — særleg i Møre og Romsdal, der sveler høyrde med til ferjereiser, og det gjekk gjetord om på kva ferjerute eller ferje det vart baka dei beste svelene.[*treng kjelde*] Svelene vart vanlegvis steikte på takke, men ein kan også bruka steikepanne. Til serevering blir dei typisk smurde med smør og anten sukker, brunost eller syltetøy og bretta langs midten.

I 1971 byrja MRF å servera sveler om bord i ferjene som knytte saman samfunna i Møre og Romsdal. Seinare har denne skikken breidd seg utover resten av Vestlandet, der sveler er sterkt assosierte med ferjereiser. Sal av sveler er også vanleg på ferjesamband i Nord-Noreg, og ferjer i andre delar av landet, som dei til selskapet Bastø Fosen mellom Moss og Horten.

Galleri
-------

* Steiking av svelerSteiking av sveler
* Ferdige sveler på ristFerdige sveler på rist

Sjå òg
------

* Skeibladkake
* Nordamerikansk pannekake

Kjelder
-------

1. ↑  *Sveleoppskrift på melk.no*, arkivert frå originalen 27. mars 2011, henta 13. august 2020
2. ↑  Fergesveler Arkivert 2012-03-14 ved Wayback Machine. *Byavisen*
3. ↑  «En malerisk rundtur i Nordland» Arkivert 2016-01-05 ved Wayback Machine. vakrenordnorge.no
4. ↑  «Servering ombord» Arkivert 2016-02-01 ved Wayback Machine. fra nettstedet basto-fosen.no

Bakgrunnsstoff
--------------

* Oppskrift på sveler frå tine.no
Prestrud vart tildelt Sydpolsmedaljen.
**Kristian Prestrud** (22. oktober 1881–11. november 1927) var ein norsk polfarar og løytnant i hæren som deltok på Sørpolekspedisjonen til Roald Amundsen frå 1910 til 1912.

Han voks opp i Vang i Hedmark. Prestrud var med i gruppa på åtte som den 8. september 1911 gjorde eit mislukka forsøk på å nå Sørpolen. På grunn av ekstrem kulde valde ein å fortsette til depotet på 80 ºS, får så å snu attende til leiren Framheim. Tilbaketuren vart uorganisert og kaotisk, gruppa vart raskt delt opp i fleire mindre grupper. Prestrud og Hjalmar Johansen vart hengande etter og kom tilbake til Framheim seks timer etter dei andre. Dei var då utmatta og Prestrud hadde fått frostskadar. I mørket og tåka hadde dei funne basen berre fordi dei høyrte bjeffinga frå hundane. Presterud hadde truleg frose i hel om han ikkje hadde fått hjelp av Johansen til å kome seg attende til basen.

Neste morgon vart Amundsen kritisert av Johansen for måten tilbaketuren vart gjort på. Amundsen mislikte sterkt at det vart reist kritikk mot han, og han valde som ein følgje av dette å omorganisere gruppa som skulle reise til polpunktet. Presterud, Johansen og Jørgen Stubberud vart skilt ut frå gruppa og fekk som oppgåve å utføre ein mindre ekspedisjonen til Edward VII Land. Prestrud vart utnemnd til leiar av denne ekspedisjonen, trass i at han hadde ein grad lågare militær rang og at Johansen tidlegare hadde vore leiaren hans.

Prestrud vart i 1926 tilsett som hamneassistent i Kristiansand, men døydde alt året etter.

Prestrud vart tildelt Sydpolsmedaljen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kristian Prestrud» frå Wikipedia på bokmål, den 18. april 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Revolverskudd på havnelageret*, Fædrelandsvennen 8.12.2009

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kristian Prestrud (1881-1927) Arkivert 2014-02-21 ved Wayback Machine. Frammuseet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Nils Yngvar Ustvedt** (29. april 1868–16. oktober 1938) var ein norsk lege og Høgre-politikar frå Vestre Aker (i dagens Oslo). Hans Jacob Ustvedt var sonen hans.

Ustvedt var son av ein teglverksdisponent. Sjølv vart han student i 1886, cand. med. i 1892 og dr. med. i 1900. Han var reservelege 1894-96 ved Ullevål epidemisjukehus, assistent 1896-98 ved universitetets hygieniske institutt. Frå 1898 var han sunnhetsinspektør i Kristiania med ansvar for epidemiske, tuberkuløse og veneriske sjukdomar. Frå 1909 var han også lærar i skulehygiene ved universitetets pedagogiske seminar.

Ustvedt sitt spesialfelt var epidemiologi, og han føretok fleire studiereiser i Europa, Tyskland og Italia, frå 1894 av. I 1901-02 reiste han til India for å lære meir om pest og kolera.

Ustvedt var aktiv Høgre-politikar, og var leiar for Den konservative Forening i Christiania (Oslo Høgre) frå 1908 til -10. Frå 1908-12 var han også medlem av sentralstyret i Høgre. Han sat i Kristiania bystyre i tida 1898-1904. Ustvedt var stortingsrepresentant 1913-15 for Uranienborg krins, medlem av budsjettkomiteen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Yngvar Ustvedt den eldre NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* GND

 |
*Denne sida finst òg på høgnorsk — sjå «Hn/Yme».*
*Sjå òg saturnmånen Ymir*
Drapet på Yme av Lorenz Frølich.
**Yme** (*Ymir*) var urjotunen i den norrøne gudelæra. Frå han stamma alle jotnane, og av kroppen hans laga æsene Odin, Ve og Vilje jorda etter at dei drap han. I den yngre Edda kallar Snorre han **Aurgjelme**. Andre namn på han er **Ymer**, **Ym** og **Blåin**.

Jotunen blei til i Ginnungagap då eld frå Muspelheim og is frå Niflheim møttest. Han levde på mjølk frå Audhumbla. Jotnane blei til frå sveitten frå armholene og skrittet hans.

Odin og brørne hans drap Yme for å stoppa straumen av jotnar; dei fleste av desse drukna då òg i blodet hans. Sjølve kjempekroppen blei til jorda, blodet blei til sjøar og hav, beina til fjell, og tennene og beinbitar til sand og steinar, håret hans til skogar og åmer frå kjøtet hans blei dvergar. Skallen til Yme blei sett over Ginnungagap og blei til himmelen, halden oppe av dei fire dvergane Austre, Vestre, Søndre og Nordre. Hjernen hans kasta Odin til vinden der han blei til skyer.

Saturnmånen Ymir, Ymefeltet i Nordsjøen og Ymerbukta i Isfjorden på Svalbard er namngjevne etter urjotunen.

Sjå òg
------

* Cipactli
* Porosja
Koordinatar: 53°8′31″N 4°24′29″W﻿

**Ynys Llanddwyn** eller **Llanddwyn Island** er ei lita tidvassøy vest for Anglesey nord i Wales. Den næraste byen er Newborough.

Geografi og geologi
-------------------

Ynys Llanddwyn har ein særs interessant geologi med putelava, jaspisformasjonar og eoliske sandavleiringar. Øya er ein del av det nasjonale naturreservatet Newborough Warren, som omfattar eit stort og planterikt sanddynesystem.

Llanddwyn er ikkje alltid ei øy og er landfast med fastlandet bortsett frå ved høgvatn. Frå øya har ein flott utsyn til Snowdonia og Llŷnhalvøya.

Dwynwen-kyrkja på Llanddwyn.
Strand på Llanddwyn.
Loshytter på Llanddwyn.

St. Dwynwen
-----------

Øya er rik på segner og særleg dei tilknytte helgenen Dwynwen. Namnet «Llanddwyn» tyder «Dwynwen-kyrkja». Dwynwen er ein walisisk vernehelgen for kjærleik og svarar til heilage Valentin. Helgendagen hennar er 25. januar og denne vert ofte feira i Wales med kort og blomar.

Fyr
---

Fyret på øya markerer det vestlege innløpet til Menaisundet.

Tårnet er tilspissa på ein måte som er karakteristisk for vindmøller på Anglesey. Det er 10,7 meter høgt og 5,5 meter i diameter. Det kan ha vorte bygt av ein murar frå Anglesey og det er mogeleg at tårnet ein gong har vore ein vindmølle. 

Eit mindre, kjegleforma tårn med ein kuppel på toppen, står nordaust for det andre fyret og kan vere eit eldre bygg. Veggane er 2 meter i radius og 0,91 meter tjukke.

Galleri
-------

* Det store fyret og krossen på Llanddwyn.Det store fyret og krossen på Llanddwyn.
* Strand med utsyn austover mot Snowdon og Snowdonia.Strand med utsyn austover mot Snowdon og Snowdonia.
* Strand på Llanddwyn Island Strand på Llanddwyn Island
* Utsyn mot fastlandet frå Llanddwyn Island Utsyn mot fastlandet frå Llanddwyn Island

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Ynys Llanddwyn» frå Wikipedia på engelsk, den 27. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Hague, D. B. Lighthouses of Wales Their Architecture og Archaeology (Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales, redigert av Hughes, S. 1994) ISBN 1-871184-08-8

Bakgrunnsstoff
--------------

* LLanddwyn - «The most stunning place I have ever seen» (Youtube)
* Livet på Llanddwyn
* Historia til Llanddwyn
* Tur på Llanddwyn og nokre bilete Arkivert 2010-07-19 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Adagio i G-moll** for strykarar og orgel continuo er eit nybarokt musikkverk av Remo Giazotto, først publisert i 1958. Det vert ofte kalla «Albinonis Adagio» eller «Adagio i G-moll av Albinoni, arrangert av Giazotto», men det har vorte stadfesta at heile verket er skrive av Giazotto.

Det var visstnok basert på ein del av den andre satsen frå ein «Sonate i G-moll» av Tomaso Albinoni, visstnok funne blant ruinane av det gamle Sachsen statsbibliotek i Dresden, etter det vart brannbomba av dei allierte under den andre verdskrigen, men etter at Giazotto døydde i 1998 har det kome fram at det ikkje finst noko slike dokument, og det skal heller visstnok aldri ha eksistert i Sachsen statsbibliotek. Ein trur derfor at heile musikkverket er laga av han sjølv. 

Stykket vert vanlegvis instrumentert for strykarar og orgel, eller berre strykarar, men har vorte såpass kjend at det òg er transkribert for andre instrument. 

Den italienske dirigenten Ino Savini transkriberte stykket for eit stort orkester og dirigerte stykket sjølv, som i Ostrava i 1967 med Janacek-filharmonien. (CD *Ino Savini Live* ISC-029)

Stykket har òg vore populært i populærkulturen og har vore nytta som bakgrunnsmusikk i så mange filmar, som *Gallipoli*, fjernsynsprogram og reklamar at han nesten har vorte ein klisje for sjølvmedvitne «triste» augneblikk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Adagio in G minor» frå Wikipedia på engelsk, den 6. april 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Brev frå Sachsen statsbibliotek, 24. september 1990, reprodusert i faksimile av Wulf Dieter Lugert og Volker Schütz, «Adagio à la Albinoni», *Praxis des Musikunterrichts* **53** (Februar 1998), s. 13–22, her s. 15.
2. ↑
3. ↑  *BBC Music Magazine*, mai 2009
Koordinatar: 59°15′56.855″N 17°30′7.4844″E﻿
**Sandviken** er ein svensk tettstad i Södertälje kommun i Stockholms län i landskapet Södermanland. I 2005 hadde tettstaden 338 innbyggjarar. 

Tettstadene Sandviken, Vattubrinken og Ekeby samt bygdene Tuna og Stjärna och Aska med omland plar bli omtala med samlenamnet Enhörna. Området høyrer til kommunedelen Enhörna i Södertälje kommune. Kommunedelen blei danna i 1967, då Enhörna kommune blei slått saman med Södertälje. Kommunen Enhörna hadde tidlegare blitt danna ved at ein slo saman kommunane Ytter- og Överenhörna i 1952. Ein plar sjå Ekeby som Enhörnas administrasjonssenter, sidan det meste av servicetilbodet finst her.

Det er regelmessig bussamband med Södertälje kvar dag. I sommarhalvåret går det båtar til Stockholm og Mariefred frå kaien i Sandviken og Ekensberg dagleg.

De næraste jernbanestasjonane er Södertälje Syd for fjerntog, Nykvarn for regiontog og Södertälje for lokaltog.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sandviken (Södermanland)» frå Wikipedia på bokmål, den 7. juli 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Slaget ved Burkersdorf** var eit slag utkjempa 21. juli 1762 under sjuårskrigen. Ein prøyssisk arme på 40 000 mann kjempa mot ein austerriksk arme på kring 30 000 mann. 

Etter at Elizabeth av Russland døydde, tsarina i Russland, tok nevøen Peter III over trona. Peter var ein stor beundrar av Fredrik den store og alt som var prøyssisk, og Fredrik tok nytta av denne fordelen. Peter trekte armeen sin tilbake frå krigen, forlet det russisk-okkuperte Aust-Preussen og signerte ein fredsavtale med Fredrik. Peter sendte så ein styrke for å støtte den prøyssiske armeen i felttoget mot austerrikarane. 

Regjeringstida til Peter var kort, då kona Katarina den store tok over trona og han døydde kort tid etter. Katarina trekte seg ut av krigen og sendte ordre til grev Zakhar Tsjernysjov, som hjelpte prøyssarane, om å trekke seg attende. 

Fredrik såg at han måtte handle raskt. Han overbeviste den russiske generalen om å verte verande eit par dagar til, utan å ta del i slaget, men å vere ein styrke som påverka avgjerslene til den austerrikske generalen. Fredrik gjekk til åtak og vann, medan dei russiske styrkane reiste heim.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Burkersdorf» frå Wikipedia på engelsk, den 3. juni 2010.*
**Ymefeltet** er eit oljefelt som ligg søraust i Nordsjøen, 110 km sørvest for Egersund og 160 km nordaust for Ekofisk. Feltet er oppkalla etter Yme i norrøn mytologi. Havdjupna er om lag 80-90 meter. Ymefeltet inneheldt opphavleg kring 20 mill. Sm3 olje, medan 10 Sm3 er rekna å vera att pr. 2021. Ein første produksjonsfase føregjekk frå 1996 til 2001. Andre produksjonsfase frå Yme starta opp i oktober 2021 og er planlagt å halde fram i 20 år.

Første produksjonsfase
----------------------

Yme vart påvist i 1987 og feltet vart godkjent for utbygging den 6. januar 1995. Det var utvinning frå feltet i tida frå 27. februar 1996 til 17. april 2001. Operatør for feltet var då Statoil, som hadde 65 prosents eigarandel. Andre eigarar var Saga Petroleum med 25 prosent og RWE-DEA Norge AS med 10 prosent. Produksjonen på feltet vart avslutta på grunn av produksjonsproblem og låge oljeprisar. Det vart i perioden produsert kring 8 millionar Sm3 (50 millionar fat) olje, og det var framleis mykje olje att.

Mislukka utbygging
------------------

Yme vart det første tidlegare nedstengte feltet på norsk sokkel som vart gjenopna. Operatøren Talisman Energy Norge AS og dei andre eigarane i lisensen fekk godkjent plan for utbygging og drift i 2007.

Feltet blei bygd ut med ein oppjekkbar produksjonseining, ein lagertank på havbotnen og med ein undervassinstallasjon på funnet Yme Beta, 12 km unna. Produksjonsplattforma blei levert ca. tre år etter planen og kostnadene for utbygginga blei meir enn dobla til rundt 12,6 milliardar kroner. Kort tid etter at plattforma vart utplassert på feltet synte det seg at ho måtte evakuerast på grunn av ustabilitet. For første gang på norsk sokkel måtte ei produksjonsplatform fjernast og destruerast før første olje kom på dekk.

Andre produksjonsfase
---------------------

I 2015 kjøpte det spanske oljeselskapet Repsol det kanadiske Talisman Energy, og fekk med seg verdiar og rettar til Ymefeltet. I mars 2018 fekk Repsol med partnarskap godkjent ein endra plan for utbygging og drift og feltet blei gjort klar for produksjon frå oktober 2021. Oljeproduksjonen gjennom dei første 12 månadene var totalt ca. 0,4 millionar Sm3. Produsert gass vert dels reinjisert og dels nytta til brensel.

Kjelder
-------

Referansar

1. 1 2  «YME». Oljedirektoratet. Henta 27. november 2022.
2. 1 2  «Yme starter opp igjen». Oljedirektoratet. 11. august 2021. Henta 27. november 2022.
3. ↑  «Skal gi industriskandalen nytt liv: Her er historien om Yme-fadesen». Teknisk ukeblad. Arkivert frå originalen 19. april 2021. Henta 27. november 2022.
4. ↑  «Skandaleplattforma svaia så heftig at tunge skap flytta på seg». NRK. Arkivert frå originalen 22. oktober 2021. Henta 27. november 2022.
5. ↑  «Repsol kjøper Talisman». Stavanger aftenblad. Henta 27. november 2022.
6. ↑  «Faktasider Feltproduksjontabell, månedlig pr felt». Oljedirektoratet. Henta 27. november 2022.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Yme Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine. - Norsk Oljemuseum
* Yme – feltet som gjenoppsto Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine. - Oljedirektoratet
**Yngvesønene** **Jorund/Jørund** og **Eirik** var kongar av Ynglingeætta, søner av Yngve, den eine av Alrekssønene i følgje Snorre Sturlason. Dei var det tredje dømet på samkongar eller kongsbrør i Ynglingesoga.

Brørne var berre små då faren Yngve og bror hans drap kvarandre, og det var søskenbarnet Hugleik som rådde for Svitjod medan dei voks opp. Soga fortel at brørne reiste tidleg på hærferd og vart store sjøkongar, og herja mellom anna i Danmark. Her råka dei på ein Gudlaug, konge over håløygene, og dei tok på han og vann. Sidan vende dei seg til Svitjod, der ein dansk hovding, Hake, hadde teke makta og drepe Hugleik. Jorund og Eirik gjekk til slag mot Hake på Fyrisvollane, og Eirik vart drepen der. Hake fekk og banesår, og vart ført ut på sjøen i langskip, som sidan vart brend.

Jorund var sidan konge i Uppsala, og var på hærferd om somrane, er det gjete. Han miste livet på Jylland, då kong Gylaug av Hålogaland, son av Gudlaug, vann over han, og Jorund vart hengd der. Jorund var far til Aun den gamle, som vart konge etter han.

Tjodolv frå Kvine fortel i Ynglingatal:

Då Jørund var feig
i forne tid
live han let
i Limfjorden,
då stry-hesten
høg-bringa
banen hans Gudlaug
bera skulde
og det harde reipe
som Hagbard kvævde
herse-hovdingen
um halsen gjekk.
Etter soga er Hake bror av Hagbard. I kvada som omtalar kong Jorund, er det mange tilvisingar til forteljinga om Hagbard og Signe (Hagbard vart og hengd).

### Den eldste Noregshistoria

*Historia Norvegiæ* omtalar berre Jorund, ikkje Eirik. Her er dei søner av ein Ingjald (visseleg eit anna namn på Yngve). Denne framstillinga veit berre av at Jorund miste livet i kamp med danene, og vart hengd der. At det var ein håløyg-konge som valda dette, finst berre attgjeve hjå Snorre (som kan ha hatt andre kjelder).

### Historisk fastsetjing

Forteljinga om Hugleik, Eirik og Jorund er knytt både til Hagbard og Signe-forteljinga, og til forteljinga om Starkad den gamle, ein av kjempene hans Hake. Samstundes er det mogleg at Hake er den same som *Hoc Healfdene*, nemnd i kvædet Béowulf. Har dette noko føre seg, kan ein datere hendingane i livet hans Jorund til første halvdel av 400-talet, ei tid då danene var på frammarsj og la under seg landa aust og vest for øyane dei opphavleg budde på, og slik kom i trette med sveane og jydane. Kjeldene er elles uklåre på kongsrekkja før Jorund, og mykje tyder på at Jorund kan reknast som byrjinga på historisk tid, sidan han og er son av ein Yngve (som er opphavsnamnet til heile slekta). Kongane før Jorund (unnateke sonen Aun), er skildra i meir mytisk/magiske vendingar.

Jorund og Eirik er og omtalt hjå Øyvind Skaldespillar. Dei er soleis måteleg namngjetne.
**Sandvikens kommun** er ein kommune i Gävleborgs län i Sverige. Kommunen grensar i Gävleborgs län til Ockelbo kommun i nord, Gävle kommun i aust og Hofors kommun i vest. Han grensar også til Heby kommun i Uppsala län og Sala kommun i Västmanlands län, begge i sør, og Avesta kommun og Falu kommun i Dalarnas län, høvesvis i sørvest og nordvest. Administrasjonssenteret i kommunen er Sandviken.

Sandviken er ein kupert skogskommune der dei sørlege delane er dominerte av Dalälven. Næringslivet er tradisjonelt sterkt knytt til jern- og stålindustrien, og Sandvik AB er det heilt dominerande føretaket i kommunen. Dei seinare åra har det vorte ei noko større breidde i næringslivet, hovudsakleg med tilveksten av IT-føretak.

Administrativ historikk
-----------------------

I 1916 vart *municipalsamhället* Storvik innlemma i Ovansjö kommun. Dette braut ut i 1924, slik at Storviks *köping* vart oppretta. Tre år seinare braut eit område ut av Högbo kommun for å opprette Sandvikens köping. I 1943 vart Sandviken by, då begge delane av Högbo vart sameinte att sidan Högbo landskommun vart innlemma. Ved kommunereforma i 1952 vart det ikkje gjort nokon smanslåingar i området. I 1971 vart Sandvikens kommun oppretta då byen, Storviks köping og *landskommunane* Järbo, Ovansjö, Årsunda og Österfärnebo vart slegne saman. Byen Sandviken fekk då ei ny rolle som administrasjonsstad i den nye kommunen.

Kommunevåpenet
--------------

Blasonering: *På blå bakgrunn, ein damphammar og jernmerke på kvar side av han, alt i sølv*.

Damphammaren i våpenet til Sandvikens kommun har ein verkeleg kopi, som i dag står utanfor hovudkontoret til Sandvik AB. Våpenet vart fastsett for Sandvikens stad i 1943. Ved kommuneopprettinga i 1971 hadde alle dei tidlegare einingane eigne våpen, utanom köpingen Storvik. Kommunen valde å registrere det tidlegare byvåpenet uforandra i Patent- och registreringsverket i 1975.

Tettstader
----------

Det er elleve tettstader i Sandvikens kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

| Nr. | Tettstad | Folketal |
| --- | --- | --- |
| 1. | **Sandviken** | 22 574 |
| 2. | Storvik | 2 251 |
| 3. | Järbo | 1 865 |
| 4. | Årsunda | 1 067 |
| 5. | Kungsgården | 998 |
| 6. | Åshammar | 760 |
| 7. | Hammarby | 550 |
| 7. | Österfärnebo | 550 |
| 9. | Jäderfors | 298 |
| 10. | Backberg | 242 |
| 11. | Västerberg | 238 |

Kjelder
-------

* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Sandvikens kommun» på Wikipedia på svensk.
* «Sandviken – kommune i Sverige» på Store Norske Leksikon.

Fotnote
-------

1. ↑  «*I blått fält en ånghammare, på vardera sidan åtföjd av ett i ginstammen placerat järnmärke, allt i silver*».

| * v
* d
* e
Kommunar i Gävleborgs län i Sverige |
| --- |
|  | Bollnäs • Gävle • Hofors • Hudiksvall • Ljusdal • Nordanstig • Ockelbo • Ovanåker • Sandviken • Söderhamn |  |
| Sjå òg: Liste over Sveriges kommunar |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* ISNI
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Logaritmisk dekrement** er eit mål for kor fort dempa svingingar minkar. Han er lik den naturlege logaritmen til forholdet mellom to suksessive utslag til same side:

{\displaystyle \delta ={\frac {1}{n}}\ln {\frac {x(t)}{x(t+nT)}},}
der x(t) er amplituden ved tida t og x(t+nT) er amplituden ved tida *n* periodar unna, der *n* er eit heiltal som syner til kor mange suksessive utslag ein har hatt til same side. 

Dempingsforholdet finn ein så frå det logaritmiske dekrementet: 

{\displaystyle \zeta ={\frac {1}{\sqrt {1+({\frac {2\pi }{\delta }})^{2}}}}.}
Dempingsforholdet kan så nyttast til å finne den naturlege frekvensen *ω**n* til vibrasjonen til systemet frå den dempa, naturlege frekvensen *ω**d**:*

{\displaystyle \omega \_{d}={\frac {2\pi }{T}},}
{\displaystyle \omega \_{n}={\frac {\omega \_{d}}{\sqrt {1-\zeta ^{2}}}},}
der *T,* er perioden til bølgjeforma, tida det tar mellom to suksessive utslag i eit underdempa system. 

Metoden med logaritmisk dekrement vert mindre og mindre nøyaktig når dempingsforholdet passerer kring 0,5. Han gjeld ikkje i det heile for dempingsforhold større enn 1,0 fordi systemet då er overdempa.

Sjå òg
------

* Demping
* Dempingsfaktor
* Q-faktor

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Logarithmic decrement» frå Wikipedia på engelsk, den 18. mai 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- Inman, Daniel J. (2008). *Engineering Vibrations*. Upper Saddle, NJ: Pearson Education, Inc. s. 53. ISBN 0-13-228173-2.
**Ångströmeksponenten** er namnet på ein eksponent i likninga som skildrar korleis den optiske tjukkleiken til aerosolar er bunden av bølgjelengda til lys (eller anna stråling). 

Storleiksfordelinga til partiklane spelar ei rolle for den optiske tjukkleiken, og er gjeven ved tilnærminga

{\displaystyle {\frac {\tau \_{\lambda }}{\tau \_{\lambda \_{0}}}}=\left({\frac {\lambda }{\lambda \_{0}}}\right)^{-\alpha }}
der {\displaystyle \tau \_{\lambda }} er den optiske tjukkleiken ved bølgjelengd \lambda , og {\displaystyle \tau \_{\lambda \_{0}}} er den optiske tjukkleiken til referansebølgjelengda {\displaystyle \lambda \_{0}}. Visst ein kjenner den optiske tjukkleiken ved ei bølgjelengd og ångströmeksponenten, kan ein i prinsippet rekne ut den optiske tjukkleiken for alle andre bølgjelengder. I praksis blir den optiske tjukkleiken til eit lag med aeroslar målt ved to forskjellige bølgjelengder, og ångströmeksponenten blir estimert ut frå desse målingane ved å bruke denne formelen. 

For målingar av optisk tjukkleik {\displaystyle \tau \_{\lambda \_{1}}\,} og {\displaystyle \tau \_{\lambda \_{2}}\,} 
ved to ulike bølgjelengder {\displaystyle \lambda \_{1}\,} og {\displaystyle \lambda \_{2}\,} er ångströmeksponenten gjeven ved

{\displaystyle \alpha =-{\frac {\ln {\frac {\tau \_{\lambda \_{1}}}{\tau \_{\lambda \_{2}}}}}{\ln {\frac {\lambda \_{1}}{\lambda \_{2}}}}}\,}
Ångströmeksponenten er omvendt proporsjonal med storleiken til aerosolane, altså jo mindre partiklar, jo større eksponent. Denne eksponenten blir no rutinemessig estimert ved å analysere målingar av stråling i jordatmosfæren.
**Slaget ved Carrickfergus** fann stad i februar 1760 i Carrickfergus i Irland under sjuårskrigen. Ein styrke på 600 franske soldatar gjekk i land kommandert av kaperen François Thurot og tok den vesle garnisonen i byen og erobra borga.

Då ord om hendinga nådde Dublin vart ein liten styrke dragonar sende av hertugen av Bedford som feilaktig frykta at det var ei skinnåtak for å trekkje britiske styrkar nordover, slik at den franske hovudstyrken kunne angripe Cork eller Dublin.

Thurot heldt byen i fem dagar, og trua den nærliggande Belfast og kravde forsyningar og løysepengar. Då den lokale militsen under general Strode og ein skvadron frå Royal Navy dukka opp utanfor kysten, sende Thurot styrken sin til sjøs att og forlet byen.

Etterverknad
------------

Thurot mista livet i eit sjøslag, men det at han hadde gått i land på fiendtleg jord vart hylla i Frankrike og han vart ein nasjonalhelt, dels fordi det han gjorde stod i skarp kontrast til inkompetansen som dei franske marineoffierane nyleg hadde vist i slaget ved Quiberonbukta.

Kjelder
-------

1. ↑  McLynn p.385
2. ↑  Longmate s.181
3. ↑  McLynn s.386-87

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Carrickfergus (1760)» frå Wikipedia på engelsk, den 13. november 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Longmate, Norman. *Island Fortress: The Defence of Great Britain, 1603-1945*. Harper Collins, 1993
	+ McLynn, Frank. *1759: The Year Britain Became Master of the World*. Pimlico, 2005.
	+ Rodger NAM. *Command of the Ocean: A Naval History of Britain, 1649-1815*. Penguin Books, 2006.

Koordinatar: 54°42′48″N 5°48′23″W﻿
**Europacupen i fotball 1975** var ei fotballturnering der vinnarane av 30 europeiske toppseriar i fotball var påmelde, attåt tittelforsvarar Bayern München. Turneringa var den 20. i rekka. I finalen 28. mai 1975 i Paris forsvarte vesttyske Bayern München meistertittelen ved å vinne 2-0 over engelske Leeds United. Sigeren var den andre av tre rake triumfar i Europacupen i fotball til det vesttyske meisterlaget. 

Europacupen 1975 var ei rein utslagsturnering. Ved lik målskilnad etter dobbelkamp talde bortemål dobbelt. Turneringa tok til 18. september 1974. Etter to rundar i september-november, vart kvartfinalane og semifinalane avvikla i mars-april 1975.

Vinnarlaget Bayern München fekk walkover i fyrste runde, og sende deretter FC Magdeburg, Ararat Jerevan og AS Saint-Étienne ut av turneringa, medan Leeds sikra seg finaleplass etter møte med høvesvis FC Zürich, Újpesti Dózsa, RSC Anderlecht og FC Barcelona.

Lagoppstillingaen i finalen

### Finalen

48 374 tilskodarar såg finalen på Parc des Princes i Paris 28. mai 1975. Bayern München vann 2-0 etter mål av Franz Roth i det 71. og Gerd Müller i det 81. minutt. 

Vinnarlaget **Bayern München** bestod av Sepp Maier, Björn Andersson, Franz Beckenbauer (kaptein), Georg Schwarzenbeck, Bernd Dürnberger, Franz Roth, Rainer Zobel, Jupp Kapellmann, Conny Torstensson, Gerd Müller og Uli Hoeneß. Sepp Weiß
tok plassen til skadde Andersson allereie i det 4. minutt, medan Klaus Wunder erstatta Hoeneß i det 42. minutt. 

**Leeds United** mønstra David Stewart, Paul Reaney, Norman Hunter, Paul Madeley, Frank Gray, Billy Bremner (kaptein), Johnny Giles, Terry Yorath, Peter Lorimer og Joe Jordan, Allan Clarke. Eddie Gray kom inn for Yorath i det 80.minutt.

Franske Michel Kitabdjian var dommar i kampen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Europapokal der Landesmeister 1974/75» frå Wikipedia på tysk, den 2. juni 2017.*
**Slaget ved Almenar** fann stad den 27. juli 1710 under den spanske arvefølgjekrigen, mellom soldatane til Filip V og erkehertug Karl av Austerrike. Armeen til Filip V vart slått og tvungen til å trekkje seg ut av Catalonia og samlast saman på ny på andre sida av Ebro.

Opptakt
-------

Våren 1710 hadde den spanske armeen gått inn i Catalonia frå Aragón og kryssa elva Segre den 15. mars. Den 3. mai slo Filip V, den bourbonske kandidaten til trona, seg saman med armeen.

Den motståande armeen, som bestod av austerrikske, britiske og nederlandske soldatar, fekk med seg erkehertug Karl av Austerrike, den habsburgske kandidaten, i juni.

I juli fekk general Guido Starhemberg forsterkingar og valde å gå til åtak. Han kryssa elva Noguera og sett opp stillingar i høgdene i Almenar.

Stanhope kryssa så Segre ved Balaguer (nord for Lerida) og marsjerte mot brua ved Alfarras, og kryssa denne den 27. juli.

Slaget
------

Villadarias opna slaget med eit kavaleriåtak som først var ein suksess, men initiativet var bortkasta då dei forfølgde flyktande fiendar. Det britiske infanteriet gjekk så til åtak på venstreflanken, som flykta, og tok den andre linja i tillegg. Austerrikarane gjekk så til åtak og øydela høgreflanken, der Filip V risikerte livet sitt og nesten vart teken til fange av dei allierte.

Etterverknad
------------

Dei spanske soldatane måtte forlate Catalonia og trekkje seg attende til Aragón, der slaget ved Saragossa fann stad den 20. august.

Villadarias vart fjerna som kommandant og erstatta av marki de Bay.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Almenar» frå Wikipedia på engelsk, den 23. desember 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Lynn, John A. *The Wars of Louis XIV, 1667–1714.* Longman, (1999). ISBN 0-582-05629-2

1. 1 2  Lynn, s. 339
Slaget ved Alvøen på eit samtidig prospekt
**Slaget ved Alvøen** var eit sjøslag som vart utkjempa i Vatlestraumen ved Alvøen mellom ein britisk fregatt og ein norsk styrke beståande av fire kanonjoller og ein kanonsjalupp den 16. mai 1808. Slaget var del av den såkalla Kanonbåtkrigen 1807-14 under Napoleonskrigane.

Den britiske fregatten HMS «Tartar» var på veg inn til Bergen for å ta i prise, eller senke, det nederlandske kaperfartøyet «Gelderland«» som hadde søkt inn til Bergen for reparasjon. Kvelden 15. mai kom det melding til Bergenhus om at ein britisk fregatt var i leia. Morgenen den 16. mai vart fem norske kanonfartøy sende ut for å møte fienden.

Slaget varte i vel ein time og enda med at fregatten flykta nordover Hjeltefjorden og til havs. Britane hadde totalt tolv falne, mellom dei skipssjefen, og skipet fekk store materielle skadar. På norsk side fall fem mann, i tillegg vart fleire såra. Slaget viste at sjølv små kanonbåtar kunne bekjempe større fartøy innanskjers langs norskekysten.

Norske sjøfolk som under tvang hadde bistått fienden vart i etterkant straffa for dette.

Bakgrunnsstoff
--------------

Slaget ved Alvøen i Arkivverket Arkivert 2008-08-09 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Slaget ved Alvøen» frå Wikipedia på bokmål, den 3. april 2014.*
**Europacupen i fotball 1974** var ei fotballturnering der vinnarane av 30 europeiske toppseriar i fotball var påmelde, attåt tittelforsvararen Ajax frå Amsterdam. Turneringa var den 19. i rekka. Etter ein finalekamp 15. mai 1974 på Heysel-stadion i Brussel, som enda uavgjort 1-1, møttest finalistane Bayern München og Atlético Madrid på ny på same bana to dagar seinare, ein kamp vesttyske Bayern München vann med 4-0 over seriemeistrane frå Spania. Sigeren var den fyrste av tre rake triumfar i Europacupen i fotball til det vesttyske meisterlaget. 

Europacupen 1974 var ei rein utslagsturnering. Ved lik målskilnad etter dobbelkamp talde bortemål dobbelt. Turneringa tok til 18. september 1973. Etter to rundar i september-november, vart kvartfinalane og semifinalane avvikla i tida februar-april 1974.

Vinnarlaget Bayern München trong ekstraomgangar for å slå ut svenske Åtvidabergs FF i fyrste runde, og sende deretter Dynamo Dresden, CSKA Sofia og ungarske Újpesti Dózsa ut av turneringa, medan Atlético Madrid sikra seg finaleplass ved å slå ut tyrkiske Galatasaray, Dinamo Bucuresti, Raude Stjerne frå Beograd og Celtic FC frå Glasgow.

Finalane
--------

48 722 tilskodarar såg finalekampen 15. mai 1974 som enda 1-1, medan 23 283 var til stades den 17. mai, då finalen vart avgjort med siger 4-0 til Bayern München. Begge kampane fann stad på Heysel-stadion i Brussel.

I den fyrste finalekampen tok det 114 minuttar før Atlético-kapteinen Luis Aragonés skåra det fyrste målet. Seks minuttar seinare, i det siste minuttet av andre ekstraomgang, utlikna Georg Schwarzenbeck for Bayern. Dermed vart det ny kamp same stad, den 17. mai. Midtbanespelaren Uli Hoeneß gav då Bayern leiinga i 28. minutt, før Gerd Müller i andre omgang sende det vesttyske laget i leiing 2-0 og 3-0 etter 57 og 70 minuttar. Også Hoeneß vart tomålsskårar med ei nettkjenning i 83. minutt.

Lagoppstillingane 17. mai 1974
Vinnarlaget Bayern München stilte med dei same elleve i begge kampane. Sepp Maier stod i mål, vidare var det Johnny Hansen, Georg Schwarzenbeck, Franz Beckenbauer, Paul Breitner, Franz Roth, Rainer Zobel, Uli Hoeneß, Conny Torstensson, Gerd Müller, Jupp Kapellmann. I den fyrste kampen tok Bernd Dürnberger plassen til Torstensson i 76. minutt.

I det fyrste oppgjeret mønstra Atletico: Miguel Reina, Francisco Melo, Adelardo Rodríguez, Ramón Heredia, Luis Aragonés, José Luis Capón, Eusebio Bejarano, Javier Irureta, Armando Ufarte, José Gárate, Ignacio Salcedo. Heraldo Becerra fekk plassen til Ufarte i det 69. minutt og Alberto Fernández spelte ekstraomgangane, i staden for Salecedo. I finalekamp nummer to var Irureta og Ufarte vraka frå startoppstillinga, i staden spelte Becerra og Fernández frå start. På stillinga 0-2 kom fyrst Domingo Benegas inn for Adelardo, og så Ufarte for Fernández.

Vital Loraux og Alfred Delcourt, begge frå Belgia, dømde høvesvis den fyrste og den siste kampen.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Europapokal der Landesmeister 1973/74» frå Wikipedia på engelsk, den 28. mai 2017.*
Dronning Elizabeth I, om lag 1588.
**< 1500-talet >** viser til hundreåret frå 1500 til 1599 i den julianske og den gregorianske kalenderen.

Hendingar
---------

Den vesle istida, ein periode med kjøligare klima, førte til dårlegare haustar og hungersnaud i nord.

Ekspedisjonen til Ferdinand Magellan var den første som segla rundt heile jorda. Berre eitt skip overlevde turen, det kom tilbake til Spania under leiing av Juan Sebastián Elcano i 1522.

### Europa

Det osmanske riket nådde høgdepunktet sitt under Suleiman den Store (regjerte 1520–1566). Osmanarane svelgde nesten heile det ungarske kongedømet og truga habsburgarane, men måtte gje opp å ta Wien i 1529.

1500-talet såg byrjinga på protestantismen med Reformasjonen, og byrjinga på konflikten mellom dei to formene for vestleg kristendom i mellom anna Hugenottkrigen i Frankrike.

### Den nye verda

Europeisk kart over Sør-Amerika, laga i 1575.
Spania styrta aztekarriket i Mexico i 1521 og inkariket i Sør-Amerika i 1533. Dei utforska Amerika og plyndra det for gull, men introduserte òg hesten til den nyfunne verdsdelen. Tilbake til Europa kom nye matsortar: Mais, potet, tomat og sjokolade.

Portugal byrja den europeiske koloniseringa av Søraustasia då dei overvann Malaccasultanatet.

Kjende personar
---------------

* Michelangelo Buonarroti, italiensk målar og bilethoggar (1475-1564)
* Martin Luther, tysk religionsreformør (1483-1546)
* Hernán Cortés, spansk conquistador (1485-1547)
* Suleiman den Store, lovmakar og erobrar (1494-1566)
* Dronning Elizabeth I av England
* Miguel de Cervantes, spansk forfattar (1547-1616).
* William Shakespeare, engelsk forfattar (1564-1616).

Oppfinningar og oppdagingar
---------------------------

* Rokk til å spinna garn med revolusjonerte tekstilindustrien

**<<   1500-talet   >>**
<< 1500 | 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 | 1510 | 1511 | 1512 | 1513 | 1514 | 1515 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 | 1520 | 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525 | 1526 | 1527 | 1528 | 1529 | 1530 | 1531 | 1532 | 1533 | 1534 | 1535 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 | 1540 | 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545 | 1546 | 1547 | 1548 | 1549 | 1550 | 1551 | 1552 | 1553 | 1554 | 1555 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 | 1560 | 1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 | 1570 | 1571 | 1572 | 1573 | 1574 | 1575 | 1576 | 1577 | 1578 | 1579 | 1580 | 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 | 1590 | 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 >>

  



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* NKC

 |
**Europacupen i fotball 1985** var ei fotballturnering der vinnarane av 31 europeiske toppseriar i fotball var påmelde, attåt tittelforsvarar Liverpool FC. Turneringa var den 30. i rekka. Finalen fann stad 29. mai 1985 på Heysel-stadion i Brussel og utvikla seg til ein katastrofe då 39 menneske omkom på tribunane, etter at Liverpool-fans gjekk til angrep på tilskodarar som heia på Juventus. Sjølve kampen enda med Juventus-siger 1-0 over tittelforsvararane. 

Europacupen 1985 var ei rein utslagsturnering. Ved lik målskilnad etter dobbelkamp talde bortemål dobbelt. Turneringa tok til 19. september 1984. Etter to ordinære cuprundar i september-november vart kvartfinalane og semifinalane avvikla i mars-april 1985.

Juventus vann over Tampereen Ilves, Grashoppers frå Zürich, Sparta Praha og Girondins Bordeaux. Liverpool FC slo etter tur ut Lech Poznań, Benfica frå Lisboa, Austria Wien og Panathinaikos frå Athen.

### Finalen

Om lag 58 000 menneske var til stades på Heysel-stadion i Brussel 29. mai 1985. Allereie ein time før avspark i kampen braut ut uro på ein seksjon av tribunane, då det vart kasta gjenstandar mellom supporterar av dei to finalelaga. Om lag då dommaren bles kampen i gang braut Liverpool-supporterar ned eit skiljegjerde. Tilskodarane i det som var meint å vere ei nøytral sone, rømde unna mot ein betongvegg, ein vegg som til sist gav etter og fall ned. 39 tilskodarar vart drepne, anten klemt i hel eller av fallskadar, og om lag 600 vart skadde i tumultane.

Michel Platini skåra det einaste målet i kampen på eit straffespark i det 58. minutt.

Lagoppstillingane, Juventus i stripete trøyer
**Juventus** stilte med: Stefano Tacconi, Luciano Favero, Gaetano Scirea (kaptein), Sergio Brio, Antonio Cabrini, Massimo Bonini, Michel Platini, Marco Tardelli, Zbigniew Boniek, Paolo Rossi og Massimo Briaschi. Seks minuttar før slutt kom Cesare Prandelli inn og Brisachi gjekk ut, medan Rossi bytta med Beniamino Vignola to minuttar før dommaren bles av for full tid. 

For **Liverpool FC** deltok: Bruce Grobbelaar, Phil Neal (kaptein), Alan Hansen, Mark Lawrenson, Jim Beglin, Steve Nicol, Ronnie Whelan, Kenny Dalglish, John Wark, Ian Rush og Paul Walsh. Lawrenson vart skadd og gjekk ut i det 4. minutt, inn kom Gary Gillespie. I pausen vart Walsh bytta ut med Craig Johnston.

Dommar var André Daina frå Sveits.

Etterspel
---------

Få dagar etter finalekampen vedtok UEFA å stengje ute engelske fotballag frå alle dei europeiske fotballturneringane. Utestenginga varde i fem år, men Liverpool FC måtte også vente i endå eit år .

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Europapokal der Landesmeister 1984/85» frå Wikipedia på tysk, den 14. juni 2017.*
Ifølgje katolsk lære blir brødet og vinen faktisk til Jesus Kristi kropp og blod under transsubstansiasjonen.
**Transsubstansiasjon** er eit omgrep som har vore nytta i katolsk kyrkjeleg samanheng sidan mellomalderen om ei tru som går ut på at Kristi lekam og blod verkeleg er til stades i brødet og vinen under nattverden. Ein skilde då mellom «substans» (i tydinga «vesen») i brødet og vinen og det som vart rekna som «tilfeldige eigenskapar» ved brødet og vinen. Substansen i brødet og vinen vart omgjord til Kristi lekam og blod under presten si bøn når han innvigde brødet og vinen under messa, medan det som vart rekna som dei tilfeldige eigenskapane, utsjånaden, lukta og smaken, vart uendra.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| «Ved konsekrasjonen skjer transsubstansiasjonen av brødet og vinen til Kristi legeme og blod. Under brødets og vinens vigslede skikkelser er Kristus selv, levende og herliggjort, til stede på en sann og virkelig måte med hele sitt vesen, Hans legeme og blod, med sjel og med guddom.»

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *Den katolske kirkes katekisme*, nr 1413 |  |

 |

Læra om transsubstansiasjonen vart vedteke på Laterankonsilet i 1215 etter sterke meiningsbrytingar, men dei same ideane har vore praktisert som grunnlag for nattverden av mange prestar før denne tida òg.

I seinmellomalderen vart det òg tale om *konkomitans* i samband med transsubstansiasjonen, det vil seie at heile Kristus, både lekamen hans og blodet hans, er til stades i det innvigde og omgjorde brødet. Dette skulle gjere greie for kvifor det ikkje var naudsynt at kyrkjelyden fekk anna enn brødet under nattverden, medan prestane fekk både brødet og den innvigde vinen, slik det vart praktisert etter gamal skikk, og framleis vert gjort i mange katolske kyrkjesamfunn. Ifylgje læra om konkomitans skulle og lekfolket soleis vere viss på at dei hadde fått del i heile Kristus, sjølv om dei ikkje fekk drikke den innvigde vinen.

Martin Luther og dei reformerte kyrkjene som nytta læra hans som grunnlag, meinte at det rette omgrepet måtte vere *konsubstansiasjon*, som gjekk ut på at substansane til brødet og Kristi lekam eksisterer saman, altså at Kristi lekam og blod er til stades i den heilage nattverden samstundes med at brødet og vinen held fram med å vere brød og vin.
Den nordkinesiske sletta dekkjer det nedre løpet til Huangelva (Guleelva) og sideelvane hennar, i tillegg til steppene i nord.
Frå den nordkinesiske sletta.
**Den nordkinesiske sletta** (kin. 华北平原, *Huáběi Píngyuán*) er eit slettelandskap nordaust i Kina. Landskapet er bygd opp av mangeårige avsetjingar frå Huangelva og er den største alluviale sletta i Aust-Asia. Sletta dekkjer rundt 409 500 kvadratkilometer, det meste under 50 moh.

Sletta er avgrensa av Yanshanfjella i nord og Taihangfjella i vest. I sør går ho over i Yangtzesletta. Frå nordaust til søraust ligg ho ved Bo Hai-bukta, høgdedraga på Shandonghalvøya og mot Gulehavet. Huangelva renn gjennom sletta og ut i Bo Hai. 

Den sørlege delen av sletta blir tradisjonelt omtalt som sentralsletta (中原, *Zhōngyuán*), og er rekna som årestaden for kinesisk sivilisasjon.

Sletta er i dag eit av dei tettast folkesette områda i verda.

Den kinesiske hovudstaden Beijing ligg på den nordaustlegaste fliken av sletta saman med hamne- og industribyen Tianjin. 

Sletta er det viktigaste produksjonsområdet i Kina for sorghum, hirse, mais og bomull. Ein dyrkar også mykje kveite, sesam, peanøtter og tobakk her. 

Dagangfeltet i Tianjin og Shenglifeltet i nordvestlege Shandong er store og viktige oljefelt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Den nordkinesiske slette» frå Wikipedia på bokmål, den 23. mars 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |