recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Black Dyke Band**, tidlegare **Black Dyke Mills Band**, er eit verdskjent brassband som vart stifta i 1855, med røter til eit band frå 1816 (som seinare vart oppløyst). Det var tidlegare bandet til Black Dyke Mills i Queensbury i West Yorkshire i England, eit selskap som tilhøyrde John Foster. Foster, som spelte valthorn, etablerte saman med andre eit lite orkester i Queensbury i 1816. Dette overlevde ikkje, men i 1855 etablerte Foster det nye føretaksorkesteret og utstyrte det med uniformer laget av stoff frå fabrikken. Sidan då har bandet vore aktivt og det øver framleis i dei opphavlege lokala.

Innspelingar
------------

Øvingslokala til Black Dyke
I september 1968 gav orkesteret ut ein singel på The Beatles sit merke Apple Records. A-sida var ein instrumental komponert av Lennon/McCartney kalla «Thingumybob» (temamusikk for ein situasjonskomedie på Yorkshire Television) med same namn med Stanley Holloway). Baksida var ein brassbandinstrumental av ein annan Lennon/McCartney-komposisjon, «Yellow Submarine». Singelen blei gjeven ut under namnet John Foster & Sons Ltd Black Dyke Mills Band, produsert av McCartney. Han var ein av dei første fire singlane gjevne ut på Apple. 

Black Dyke Band har laga mange innspelingar av klassisk musikk og andre sjangrar. Ensemblet har spelt inn med den klassiske trombonisten Douglas Yeo, så vel som med popmusikarane Tori Amos, Peter Gabriel and The Beautiful South. Det har òg samarbeidd med Gabriel på det kritikarroste Millennium Show i Millennium Dome og spelt inn musikk for BBC-programmet *Ground Force*.

Prisar og utmerkingar
---------------------

Bandet har vunne fleire prisar og konkurransar gjennom åra. Black Dyke var det første bandet som tok *Grand Slam*, då det i 1985 vann alle dei fire anerkjende konkurransane «Yorkshire Brass Band Championships», «European Brass Band Championships», «British Open» og «National Brass Band Championships». Det blei òg «BBC Band of the Year 1985».

I 2009 vann bandet «National Brass Band Championships of Great Britain» for 22. gong.

I 2015 vann bandet europameisterskapet for brassband for 13. gong.

RNCM
----

Black Dyke Band er husorkester for Royal Northern College of Music i Manchester.

Kjelder
-------

1. ↑  «A black day at Black Dyke as bandmaster quits», *the Guardian* (på engelsk), 3. juli 2000, henta 21. desember 2021
2. ↑  4barsrest.com The Complete Champions

* *Denne artikkelen bygger på «Black Dyke Band» frå Wikipedia på bokmål, den 21. desember 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Black Dyke Band**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BBC Things
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Søren Andreas Nordeide** (4. februar 1872–11. august 1941) var ein norsk pedagog frå Askvoll, forfattar av ei rad bøker om pedagogikk, filosofi og psykologi på nynorsk. Han var rektor ved Norges Lærarhøgskole i tida 1922-36.

Liv og gjerning
---------------

Nordeide var son til ein gardbrukar på Nordeidet i Askvoll. Han vart utdanna lærar i 1894 og skulte dei neste åtte åra i ymse folkeskular. Frå 1902 underviste han fyrst nokre få år på Volda lærarskule, og seinare på lærarskulen i Levanger. Då Norges Lærarhøgskule vart skipa i Trondheim i 1922, vart han tilsett som professor og rektor ved skulen. Denne posisjonen hadde han til 1936, då han slutta for skuld vanhelse.

I 1914 gav Nordeide ut *Lærebok i sjælelæra*, saman med Erling Kristvik. Dei neste tjue åra skreiv han mange verk og artiklar om pedagogikk og psykologi. Mange av bøkene hans kom i fleire opplag og hadde «mykje å seia for nynorsk målbruk i psykologi og filosofi».

Nordeide var nestformann i Noregs Mållag frå 1917, og elles aktiv Venstre-mann og i fråhaldsrørsla. Han var medlem i Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab.

Bibliografi
-----------

### Bøker

* 1914 – *Lærebok i sjælelæra* (Kristiania: Norli) I fulltekst ved nb.no  [Av: Søren Nordeide og Erling Kristvik]
* 1916 – *Soga um oppseding og skule* (Kristiania: Norli) I fulltekst ved nb.no
* 1919 – *Fraa barn til vaksen* (Kristiania: Norli) I fulltekst ved nb.no
* 1921 – *Læraren og lærararbeidet* (Kristiania: Norli) I fulltekst ved nb.no
* 1928 – *Det sjelelege sanningstilstand : ei psykologisk utgreiing* (Kristiania: Norli) I fulltekst ved nb.no
* 1931 – *I heim og skule* (Oslo: Norli) I fulltekst ved nb.no
* 1932 – *Uppsedingsspursmaal i Bjørnsons diktverk* (Oslo: Norli) I fulltekst ved nb.no
* 1934 – *Den menneskelege personlegdom* (Oslo: Norli) I fulltekst ved nb.no
* 1937 – *Nyare synsmåtar i psykologi* (Oslo: Norli) I fulltekst ved nb.no

### I tidsskrift - eit utval

* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder
-------

1. ↑  Norsk Allkunnebok VIII:1005/6

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI

 |
Emblemet til Søre militærdistrikt.
**Søre militærdistrikt** (russisk Южный военный округ) er eit av fem militærdistrikt som set opp ein av fem operasjonelle-strategiske kommandoar for forsvaret i Russland. Distriktet vart danna ved presidentdekret nummer 1144 underskrive 20. september 2010, med tidlegare Nord-Kaukasus militærdistrikt som base. Distriktet kontrollerer 8. 49. og 58. kombinerte arméer, og dessutan 4. luft- og luftforsvarskommando i det russiske flyvåpenet. Distriktet omfattar òg Svartehavsflåten og Den kaspiske flotiljen i den russiske marinen. I april 2014 vart òg Krimhalvøya med Sevastopol tilført Søre militærdistrikt.

Luftlandestyrker som er forlagt innan Søre militærdistrikt er ikkje underlagt militærdistriktet eller OSK-en, men direkte kontrollert av sjefen for Dei flyborne styrkane (eller *VDV*) - som ein snøgg strategisk infanterireserve (manøverelement)

Samansetjing
------------

### Militær kommando og kontroll

* 175. kommando- og kontrollbrigade i Aksaj i Rostov oblast
* 10. SPETSNAZ-brigade i Molkino i Rjazan oblast
* 22. SPETSNAZ-brigade i Stepnoj i Aksaisk rajon
* 346. SPETSNAZ-brigade i Prokhladnyj
* 25. SPETSNAZ-regiment i Stavropol

OSK Sør vil ha desse **landkomponentane** på operasjonelt nivå:

* 58. kombinerte armé med hovudkvarter i Vladikavkaz
* 49. kombinerte armé med hovudkvarter i Stavropol
* 8. kombinerte armé med hovudkvarter i Novotsjerkassk
* 22. armékorps med hovudkvarter i Sevastopol.

**Luftkomponent**

* 4. fly- og luftforsvarsarmé

**Marinekomponentar**

* Svartehavsflåten
* Den kaspiske flotiljen

Referansar
----------

1. ↑  *Указ Президента Российской Федерации от 20 сентября 2010 года № 1144 «О военно-административном делении Российской Федерации»*, arkivert frå originalen 31. mars 2012, henta 28. januar 2017

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Søndre militærdistrikt» frå Wikipedia på bokmål, den 28. januar 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Южный военный округ (russisk)
* Southern District (engelsk)
|  |
| --- |
| **Nilgau** |
| Nilgau-hannNilgau-hann |
| Ho med kalvHo med kalv |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av nilgau Utbreiinga av nilgau |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Klauvdyr Artiodactyla |
| **Familie:** | Kvegdyr Bovidae |
| **Slekt:** | *Boselaphus* |
| **Art:** | **Nilgau** *B. tragocamelus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Boselaphus tragocamelus***Pallas, 1766 |

**Nilgau** (*Boselaphus tragocamelus*), også kalla nilgauantilope, nilghai eller blåokse, er ein partåa klauvdyrart i oksefamilien. Dyra kan minna om hestar eller storfe, og blir om lag så store som dei. Nilgau høyrer tradisjonelt til i Sør-Asia, og er den største antilopearten i India.

Pelsen er strihåra. Hannar har blågrå til jerngrå pels medan hoer og ungdyr er gulbrune. Dei har kvit teikning på kodar, kinn og øyre. Dei har mørk man på nakken og ein dusk av svarte hår på halsen. Kroppslengda er rundt 200 cm og skulderhøgda 130–140 cm hjå hannar. Halen er 45–50 cm. Vekta til hannar er opptil 270 kg medan den hjå hoer er 120 kg. Berre hannane har horn som er glatte og kjølforma. Dei er 15–20 cm lange og peiker litt bakover.

Nilgauar lever i små grupper på 4–10 dyr i glissent tredekt terreng. 

Dei finst på størsteparten av den indiske halvøya, frå foten av Himalaya til sør i India. Mange stader i leveområdet blir antilopen rekna som heilag. Det finst også ein stor bestand i Texas i USA, der arten blei innført på 1930-talet. Arten blir rekna som livskraftig av IUCN, med eit stabilt tal dyr på over 100 000 i India og utbreidd over store delar av landet. Han er mindre vanleg i Pakistan, og er utrydda i Bangladesh.

Kjelder
-------

1. ↑  IUCN SSC Antelope Specialist Group (2016). «Boselaphus tragocamelus (errata version published in 2017)». *The IUCN Red List of Threatened Species 2016*. doi:10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T2893A50182076.en.

* «Nilgau», *Store norske leksikon*, 14. februar 2009, henta 13. januar 2016


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* ITIS
* EOL

 |
| Nikšić |
| --- |
|  |
| Styresmakter |
| Land  | Montenegro |
| Grunnlagd | 300-talet |
| Borgarmeister | Nebojša Radojičić |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  2 065 km² |
| Innbyggjarar  - By (2003)   - folketettleik | 58 212   36/km² |
| Koordinatar | 42°46′″N 18°56′″E﻿Koordinatar: 42°46′″N 18°56′″E﻿ |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 81400 |
| Telefon-retningsnummer | 82 |
| Bilnummer | NK |
| **Nettstad:** www.niksic.cg.yu |
| Plassering |
| Plassering av  NikšićPlassering av Nikšić |

**Nikšić** (kyrillisk Никшић) er ein by i Montenegro med opp mot 60 000 innbyggjarar. Byen er den nest største i landet etter Podgorica og er eit viktig senter for industri, kultur og utdanning. 

Nikšić ligg på Nikšićsletta ved foten av Trebjesa. Han er senteret i Nikšić kommune (75 282 innbyggjarar i 2003), som er den største kommunen i landet ut frå areal. 

Byen vart grunnlagd på 300-talet under namnet *Onogost* eller *Anagastum* då romarane bygde ei festning på staden. Byen vart øydelagd og gjenoppbygd fleire gonger gjennom tidene. Etter kvart voks byen utanfor festningsmurane, men utviklinga av byen var lenge knytt til festninga. Det osmanske riket erobra heile området på 1400-talet og vart først frigjeve i 1877. Byen vart hardt råka av den andre verdskrigen, men vart raskt bygd opp att.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side Arkivert 2007-02-14 ved Wayback Machine.
* Visit-Montenegro.com Arkivert 2007-02-06 ved Wayback Machine.
* Photo-Montenegro.com[*daud lenkje*]

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nikšić» frå Wikipedia på engelsk, og «Nikšić» frå Wikipedia på dansk den 7. februar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Barbara Ann Cochran** (fødd 4. januar 1951) er ein USA-amerikansk alpin skirennar frå Richmond i Vermont som vart olympisk meister i storslalåm i 1972.

Aktiv
-----

Barbara Cochran debuterte i verdscupen i alpine greiner på seinsesongen 1968. Etter fleire gode plasseringar etablerte ho seg i verdstoppen i storslalåm og slalåm frå sesongstarten i desember 1969. Gjennom 1970-sesongen vann ho eitt renn i verdscupen og stod på pallen åtte gongar. I VM i alpine greiner 1970 i Gherdëina tok ho sølvmedaljen i slalåm, der franske Ingrid Lafforgue vann ein suveren siger.

Under Vinter-OL 1972 i Sapporo sikra Cochran seg gullmedaljen i slalåmrennet, to små hundredels sekund framom franske Danièle Debernard, dei to var i ein klasse for seg. To år seinare enda Cochran på sjetteplassen i storslalåm under VM i alpine greiner 1974 i St. Moritz. I den same meisterskapen vart syskena hennar; Marilyn Cochran, Bob Cochran og Lindy Cochran høvesvis nummer 8, 14 og 14 i sine beste VM-øvingar. Ved sesongslutt la Barbara Cochran bort konkurranseskia.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Barbara Cochran» frå Wikipedia på engelsk, den 20. desember 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Terje Thorslund** (fødd 15. mars 1945) er ein tidlegare norsk friidrettsutøvar. Han vann bronsemedaljen i spydkast ved europameisterskapen 1974 i Roma. I perioden 1966 til -79 vart han fire gongar norsk meister i spydkast.

### Sesongane 1964-73

Allereie som junior presterte Thorslund kast på høgt seniornivå. I 1964 oppnådde han 73,48 m som best. I 1966 forbetra han sin personlege rekord til 79,34 m, og vart same året norsk meister. Han deltok i europameisterskapen 1966 i Budapest, men klarte ikkje å kvalifisere seg til finalen. I alle sesongane frå 1967 til -73 sleit han med prestasjonar godt under nasjonalt toppnivå.

### Sesongane 1974-81

I 1974 kom han tilbake og kasta så langt at han vart utteken til
europameisterskapen i Roma. I kvalifisiseringa fekk han opp eit kast på 80,10 m. Thorslund var ikkje mellom medaljefavorittane, men i finalen slo han til med eit kast på heile 83,68 m. Dette kastet heldt med minst mogleg margin til ein høgst overraskande bronseplass. Ved dei olympiske sommarleikane 1976 kasta han spydet 82,52 m i kvalifiseringa, men stoppa på 78,24 m og ein 11. plass i finalen. 
Europameisterskapen 1978 i Praha gav Thorslund ein 9. plass, etter eit bestekast på 80,42 m. Med eit kast på 85,74 m under noregsmeisterkapen i Larvik i 1979 sette Thorslund sin siste personlege rekord.

### Medaljar i norske meisterskap

* 1966: Gull, 75,28 m
* 1974: Sølv, 75,70 m
* 1975: Sølv, 77,02 m
* 1976: Gull, 81,74 m
* 1977: Gull, 80,62 m
* 1978: Sølv, 79,14 m
* 1979: Gull, 85,74 m
* 1980: Sølv, 82,54 m
* 1981: Bronse, 77,08 m

Han vann i 1977 kongepokalen for vinnarkastet sitt.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgongar. Oslo
* *Friidrott*, aktuelle årgongar. Hälsingborg.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Koordinatar: 50°45′7″ N 2°2′20″ W﻿

**Beacon Hill** er eit av dei høgaste utkikkspunkta i innlandet bak Poole Harbour i Dorset. Tidlegare var det ei av ei rekkje vardar som vart nytta til å åtvare om åtak utanfrå. Det tidlegare namnet på åsen var Lytchett Beacon.

Åsen har spela ei rolle i forsvaret av Dorset sidan 1300-talet eller tidlegare. Han hadde tidlegare namnet *Lechiot Beacon* eller *Lychett Beacon* etter landsbyen Lytchett Minster som ligg sørvest for åsen. «Beacon» tyder 'varde'. Åsen hadde ein slik varde som kunne tennast ved åtak. I 1588 blei varden tent for å varsla om at den spanske armadaen var på veg. Under Napoleonskrigane blei varden bemanna att i tilfelle franske styrkar invaderte.

Kjelder
-------

1. ↑  På eit kart frå 1610 av Dorset
2. ↑  *An Account of the Role of Lytchett Beacon in Dorset’s Defences*, Stanley Judd & Kim Parker. Henta 1. desember 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Beacon Hill, Dorset» frå Wikipedia på engelsk, den 27. november 2016.*
**Bertha O. Garnæs** (fødd 25. januar 1862 på Garnes, død 1938) var ein norsk lærar og rektor. I 1888 skipa ho den private jenteskulen Bertha Garnæs' Handgjerningsskole, der ho var rektor frå starten og fram til 1927 og hald fram som lærar til 1931. Samstundes arbeidde ho som lærar på Garnes Folkehøiskole frå 1987 til 1896.

I 1881 tok Garnæs eit jentekurs på Nordhordland Amtskule i Haus kommune. Året etter kom ho inn på Den Kvindelige Industriskole i Christiania, no Oslo. Der gjekk ho i to år.

Skulebygget frå 1976, òg kjend som avdeling Tunesvegen, med uthuset til høgre. Framfor uthuset (utanfor bilete) ligg skulehuset frå 1905.
Garnæs skipa Bertha Garnæs' Handgjerningsskole i eit leigd lokale i Ytre Arna i 1888. Ho dreiv skulen aleine, og utan tilskot frå det offentlege. Fyrst i 1897 fekk ho hjelp, frå niesa Anna Garnæs. I 1890 flytta ho skulen til Garnes, der ho leigde fyrste etasje i det privatåtte huset «Fredlund». Same år reiste niesa til Christiania, og Garnæs fekk to tidlegare elevar til å hjelpe med undervisninga. Niesa kom attende til skulen i 1991. Ein gong mellom 1900 og 1905 kjøpte Garnæs ein del av garden til sin bror, Rasmus Garnæs. Same dag som unionsoppløysinga, 7. juni 1905, starta ho bygging av ny skule på tomten ho hadde kjøpt. Heller ikkje no fekk ho nokon tilskot til skulen, sett bort i frå 200 kroner frå Haus kommune for året 1901, og 500 kroner frå fylket i perioden 1901 til 1905. Skulehuset fekk namnet «Ljosheim», og stod ferdig same haust. Ho starta opp undervisninga 26. september. I tillegg til skulehuset vart det bygd eit uthus. I 1913 kjøpte ho meir jord, denne gongen av Per Garnes. Ho bygde på både skulehuset og uthuset. Frå 1906 til 1917 fekk ho 1 000 kroner i året frå fylket, noko som auka til 1 500 kroner i 1918, 2 500 i 1921 og 3 000 frå 1922. Tilskota frå kommunen var små, og ho fekk ei tid 50 kroner i året, men i 1929 var det komen opp i 250 kroner. Skulen skulle opphavleg ikkje hatt tilskot frå fylket av di han ikkje var kommunal. I 1927 tok niesa over som rektor, og Garnæs heldt fram som lærar til ho gjekk av i 1931.

Etter at Garnæs døydde kjøpte niesa skulen. Skulen har endra namn ei rekkje gonger sidan starten, og i 1976 vart det bygd eit nytt skulebygg. Frå 1. august 2016 til skuleåret 2016/17 vart avslutta var den skulen Garnæs skipa i 1888 ein av dei tre avdelingane til Arna vidaregåande skule.

Utmerkingar
-----------

1. juli 1935 vart ho tildelt Kongens fortenestmedalje i sølv.

Kjelder
-------

* Johnsen, Aslaug Garnes (1988). *Garnes husflidskule 100 år : 1888-1988 : frå privat handgjerningsskule til fylkeskommunal vidaregåande skule*. Bergen. ISBN 8299182018.

### Fotnotar

1. ↑  «Nye rektorar og nye skulesamanslåingar». Hordaland fylkeskommune. 18. august 2016. Henta 1. desember 2016.
2. ↑  «Tildelinger av ordener og medaljer». kongehuset.no. Henta 1. desember 2016.
**Bertel O. Steen** er eit norsk konsern som vart grunnlagd i 1901 av Bertel Otto Steen, med agentur for jern/metall, Gillette barberblad og Colt handvåpen. 

Føretaket formidla bilar for første gong i 1907. Tre bilar av merket Cadillac som ein amerikansk forretningskontakt hadde sendt. To år etter kom bilsalget inn i organiserte former, da firmaet byrja som agentur for Humber, Fiat, Stöwer og Nagant. 

Bertel O. Steen-konsernet er i dag eit av dei største service- og handelsselskapa i Noreg, og importerer bilmerka Mercedes-Benz, Peugeot, Smart og Kia. Steen er Noregs eldste bilimportør som framleis driv med import av bilar.

Bilhistorie
-----------

* 1907 3 bilar av merket Cadillac seld gjennom eige agentur.
* 1907 Starta import av Mercedes-Benz lastebilar
* 1930 Starta import av Peugeot
* 1934 Starta import av Wanderer
* 1972 Tok over all import av Mercedes-Benz
* 1980 Starta import av Daihatsu
* 1995 Starta import av Kia
* 2003 Kjøpte importverksemda for Chrysler, Jeep og Dodge frå Møller US Import AS
* 2003 Starta import av Smart bilar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
**Berte Rognerud** (fødd 29. mars 1907 på Østre Toten, død 27. januar 1997) var ein norsk politikar for Høgre. Ho sat på Stortinget for Oslo frå 1954 til 1973.

Berte Rognerud var arbeidstakerorganisasjonen Delta sin første kvinnelege leier. Ho leidde Kommunale Funksjonærers Landsforbund (KFL) i perioden 1952-1962. Ho var ein pioner i ei tid då dei fleste kvinner var husmødre.

Rognerud var utdanna med vinterlandbruksskole og frå Statens kvinnelige industriskole (1928). Mesteparten av dei yrkesaktive liva hennar arbeidde ho som Styrar ved Oslo arbeidskontors landbruksavdeling.

Ved sida av stortingplassen hadde Rognerud ei rekkje tillitssvev i Høgre-systemet. Ho var blant annan medlem i arbeidsutvalet 1958–1975 og leiar for Høyrekvinners Landsforbund 1966–1975. 

1936 vart Rognerud tilsett som avdelingsstyrar i landbruksavdelinga ved Oslo arbeidskontor, som einaste kvinnelege søkar blant 110 menn!

Berte Rognerud var ein av dei første kvinnesakskvinnene på Stortinget. Som yrkesaktiv frå ungdomen av var ho ein pioner òg i arbeidslivet. 

**Mase-Berte**

I politikken fekk ho tidleg klengenavnet «Mase-Berte», fordi ho aldri gav opp kampen for det ho trudde på. Opphavleg var nok ikkje tilnamnet berre positivt meint, men det vart ei heidersnemning. Det seier noko om posisjonen hennar at ho berre vart tiltalt som Berte – lengje før det vart vanleg å bruka førenamn på politiske leiarar.

Berte Rognerud var ein av dei fremste forkjempere for lov om barnehagar og skattefrådrag for hjelp i heimen. Dette var viktige bidrag til at kvinner kunne kombinera omsutsrollen med ein yrkesaktiv karriere utanfor heimen.

I alle år viste Berte Rognerud eit sterkt engasjement for organisasjonsarbeid og organisasjonsfridom. Difor vart tillitsverva mange.

Kjelder
-------

* «Rognerud, Berte». stortinget.no. Henta 12. juni 2010.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Berte Rognerud» frå Wikipedia på bokmål, den 19. desember 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Berte Rognerud på lokalhistoriewiki.no
* Delta

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Barbara Petzold** (fødd 8. august 1955) er ein tysk tidlegare langrennar frå Oberwiesenthal i Sachsen som vann OL-gull på 10 km og i 4 x 5 km stafett under Vinter-OL 1980. Ho tevla for Aust-Tyskland.

Petzold fekk sitt gjennombrot då ho tok sølvmedaljen på 10 km ved Ski-VM 1974 i Falun, slått av suverene Galina Kulakova frå Sovjetunionen, og var elles med på det austtyske laget som kom på sølvplassen i 4 x 5 km stafett. Under Vinter-OL 1976 i Innsbruck vart Petzold nummer sju på 10 km og gjekk ein etappe på Aust-Tyskland sitt bronselag i stafett. To år seinare vart det sølv i 4 x 5 km stafett då Ski-VM 1978 vart avvikla i Lahti.

Petzold sitt høgdepunkt kom då ho vann to gullmedaljer under Vinter-OL 1980 i Lake Placid. Etter å ha vore 0,18 sekund for seint ute til å få bronse på 5 km, vann ho 10-kilometeren med ein margin på 3,5 sekundar til finske Hilkka Riihivuori. Til sist i vinterleikane gjekk Petzold på ankeretappen Aust-Tyskland sitt stafettlag inn til ein suveren siger, over minuttet framom Sovjetunionen, og med Noreg på bronseplass. Under Ski-VM 1982 i Oslo avslutta Petzold medaljehausten med å gå Aust-Tyskland i mål til bronse i 4 x 5 km stafett, hennar femte rake stafettmedalje.

Frå 1974 til -81 vann Petzold individuelt ni austtyske meistertitlar i langrenn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Barbara Petzold» frå Wikipedia på tysk, den 17. januar 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
**Jon Larsson Håven** (1. april 1816–3. september 1898) var ein norsk lærar, kyrkjesongar, gardbrukar og stortingsmann frå Sunndal.

Håven var fødd i Sunndal, faren var ein husmann. Han fekk lite skulegang, eit par veker for året. 1837-38 gjekk han i lære hos soknepresten for å verte lærar. I den lange perioden frå 1838 til 1876 var han lærar og kyrkjesongar i heimbygda. Frå 1842 var han kommunekasserar ei tid, kom med i heradstyret i 1843. Han var med i heradstyret i om lag 25 år, fleire år var han ordførar. Mangeårig medlem av forlikskommisjonen og jamnt utsending til valtinga.

I 1859-60 og 1862-63, samt overordentleg storting 1864, representerte Håven Romsdals amt på Stortinget. Han var medlem av protokollkomiteen.

Håven kjøpte i 1847 garden Åker i Sunndal og dreiv denne til etterkomarar tok over. Han døydde i 1898 som kårmann på Åker.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Verdsmeisterskapen i ishockey 1993** vart arrangert i München og Dortmund i Tyskland i tida frå 18. april til 2. mai 1993. Russland vart verdsmeister, Sverige tok sølv og Tsjekkia bronse.

Meisterskapen vart avvikla gjennom gruppespel og påfylgjande utslagsspel. Dei 12 deltakarlanda var delt i to grupper à 6 lag. Dei fire beste laga i kvar av gruppene gjekk vidare til utslagskampar basert på plasseringa i gruppespelet; kvartfinalar, semifinalar, bronsefinale og finale.

Finalen
-------

Finalen mellom Russland og Sverige og fann stad i München med 10 500 tilskodarar til stades. Midtvegs i fyrste omgang leia Russland 2-0 etter skåringar av German Titov og Andrej Nikolisjin. I den andre perioden auka Andrej Khomutov til 3-0. Ti minuttar før full tid reduserte Mikael Renberg til 1-3, noko som vart sluttresultatet.

### Russland sitt meistermannskap

Målvakter: Maksim Mikhajlovskij, Andrej Zujev, Andrej Trefilov   

Forsvarar: Dmitrij Frolov, Ilja Bjakin, Dmitrij Jusjkevitsj, Aleksandr Karpovtsev, Andrej Saposjnikov, Sergej Sjendelev, Aleksandr Smirnov, Sergej Sorokin   

Løparar: Konstantin Astrakhantsev, Vjatsjeslav Butsajev, Aleksej Jasjin, Valerij Karpov, Andrej Nikolisjin, German Titov, Igor Varitskij, Vjatsjeslav Bykov, Andrej Khomutov, Sergej Petrenko, Sergej Pusjkov, Jan Kaminskij

Tsjekkia sikra seg bronsemedaljane etter 5-1 over Canada.

Semifinalane
------------

* Sverige – Tsjekkoslovakia 4-3e
* Russland – Canada 7-4

Kvartfinalane
-------------

* Sverige – USA 5-2
* Tyskland – Russland 1-5
* Finland – Canada 1-5
* Tsjekkia – Italia 8-1

Nedrykk
-------

Dei fire laga som enda sist i gruppespela møttest til nedrykkskampar. I den avgjerande kampen vann Noreg med 5-2 over Sveits.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Världsmästerskapet i ishockey för herrar 1993» frå Wikipedia på svensk, den 9. desember 2019.*
Koordinatar: 59°46′52″N 13°14′1″E﻿

Hovudbygninga på Mårbacka
**Mårbacka** er ein herregard i Sunne kommun i Värmland i Sverige. Forfattaren Selma Lagerlöf vart fødd og voks opp på Mårbacka, og levde også dei siste åra av livet sitt der.

Byggnadshistorik
----------------

Hovudbygninga vart oppført i 1793 og bygd om i 1921-1923 etter teikningar av arkitekt Isak Gustaf Clason.

Garden var eigd frå omkring 1720 av kapellanen Olof Morell og gjekk sidan i arv til to av hans etterfølgarar i embetet. I 1801 kom den gjennom arv i familien Lagerlöfs eige. Etter farens død i 1885 overtok sonen Johan garden, men han klarte ikkje drifta, og gjekk konkurs. Han flytta til USA og i 1889 og garden gjekk ut av slekta ettersom den var tvangsseld. Selma Lagerlöf kjøpte attende hovudbygninga i 1907 og i 1910 kunne ho kjøpe tilbake heile garden ved hjelp av prispengane ho fekk med Nobelprisen i litteratur i 1909. Etter at ho nokre år seinare lét garden bygge om, stod det ikkje mykje att av den opphavlege utsjånaden til barndomsheimen hennar. Den opphavlege raudmåla våningshuset vart utvida austover, nye etasjar vart bygd på og den prangande fasaden fullbyrda transformasjonen til ein standsmessig herregard.

Mårbacka i dag
--------------

Mårbacka er no eit museum, noko som er resultat av at Lagerlöf skreiv i testamentet sitt at Mårbacka skulle takast vare på og visast for ålmenta i den stand som den var ved hennar død.

Besøkande kan få ei guida omvising i våningshuset. I tilslutning til garden finst ein hage, kafé og bokhandel. I løa er det ei minneutstilling over Lagerlöf sitt liv og forfattarskap.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mårbacka» frå Wikipedia på svensk, den 27. mai 2013.*

1. ↑  *Selma Lagerlöf-sällskapet*, arkivert frå originalen 15. januar 2011, henta 6. juni 2012
2. ↑  *Mårbacka, underverk 2 - Sunne kommun*

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Mårbacka, Selma Lagerlöfs hem*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Hammarby sjö sett frå Skansbron. Foto: Tage Olsin
Hammarby sjö sett frå Södra Hammarbyhamnen.
**Hammarby sjö** er ein innsjø i det austlege Stockholm, i bydelane Södermalm og Södra Hammarbyhamnen.

Opphavleg var det ein innsjø mellom Skanstull og Danviken, som hadde utløpet sitt i ein liten bekk til Saltsjön. Gustav Vasa vedtok å lage ei demning ved Skanstull og heva overflata til sjøen til 4,8 meter over Saltsjön. Ved Danviken oppførte ein Danvikens Hospital, og der kunne ein anleggje ei mølle og ei smie som drog nytte av det fossande vatnet.

På 1920-talet vart Hammarbyleden bygd, og vassnivået vart igjen senka til same nivå som Saltsjön, og ein bygde sluser ved Skanstull og Sicklasjön.

På begge sider av innsjøen ligg Hammarby Sjöstad. Bygginga vart påbegynt tidleg på 1990-talet.

Sjå òg
------

* Danvikens Hospital
* Hammarbyleden
* Hammarby Sjöstad
* Hammarby IF

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hammarby sjö» frå Wikipedia på bokmål, den 31. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

Artportalen - Siste fugleobservasjoner Arkivert 2006-05-15 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Slangestjerner** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Underrike:** | Bilaterale dyr Bilateria |
| **Infrarike:** | Deuterostome dyr Deuterostomia |
| **Rekkje:** | Pigghudingar Echinodermata |
| **Underrekkje:** | Asterozoa |
| **Klasse:** | **Slangestjerner** OphiuroideaGray, 1840 |

**Slangestjerner** (Ophiuroidea) er ei gruppe pigghudingar. Ho omfattar omkring 2100 arter som gjerne lever på hard botn i mørkt djupt vann. 

Slangestjerne
Slangestjernene manglar anus, og munnopninga har difor funksjon både som munn og anus. Slangestjerner har skiveforma lêraktig kropp med fem tynne lange fleksible armar med ledd som er skarpt avgrensa frå den sentrale skivekroppen. I motsetnad til sjøstjerner, der kroppen kan seiast å delast inn i fleire delar etter armane, er midtpunktet til slangestjernene meir ein eigen lekamsdel.

Slangestjerner har ikkje sugeskiver på røyrføtene, og røyrføtene vert ikkje brukte til rørsle som hos sjøstjernene, men har sensoriske oppgåver og hjelper med matinnsamling. 
Dei kryp og klatrar rundt på botnen mellom steinar, korallar og algar ved hjelp av dei sterke rørlege armane, som hos nokre kan verte rulla inn mot munnsida.

Dei er stort sett særkjønna. Hos nokre arter ber eit hoindivid eit mindre hannindivid med seg. Nokre slangestjerner er likevel hermafrodittar. I mange tilfelle er det slik at yngelen vert fødd som ei form for larver som flyt rundt omkring.

Det finst kring 36 arter langs norskekysten.

Kjelder
-------

1. 1 2  Sømme, Lauritz S. (24. januar 2023). «slangestjerner». *Store norske leksikon* (på norsk).

* *Denne artikkelen bygger på «Slangestjerner» frå Wikipedia på bokmål, den 3. april 2018.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
Koordinatar: 78°34′S 85°23′W﻿

**Hammer Col** er eit breitt, isdekt fjellpass på 3800 moh mellom den sørlege delen av Vinson Massif og Craddock Massif i Sentinel Range i Ellsworth Mountains i Antarktis. Det 3 km breie skardet er relativt flatt.

Oppdaging og namngjeving
------------------------

Det vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names (2006) etter William R. Hammer frå geologiavdelinga ved Augustana College ved Rock Island i Illinois, som arbeidde for U.S. Antarctic Program med å undersøke fossil i Dei transantarktiske fjella, 1977–2003.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Hammer Col». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 25. november 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR) Arkivert 2010-08-18 ved Wayback Machine.
* Composite Gazetteer of Antarctica

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Hammer Col» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 60°32′38.807″N 16°34′2.5788″E﻿

Hammarby sulfittfabrikk, det meste er no revet.
**Hammarby** er ein tettstad i Sandvikens kommun i Gävleborgs län i landskapet Gästrikland i Sverige. I 2005 hadde tettstaden, som ligg 20 km sørvest for Sandviken, 550 innbyggjarar. 

Hammarby er ein gamal bruksstad som heilt frå 1500-talet har hatt industriell verksemd, først med eit jernbruk som var i drift frå 1500-talet til 1885, deretter med ein sulfittfabrikk for framstilling av papirmasse som var i drift til 1982. Året etter starta ein fabrikk som produserte plastbelagt kartong, men denne blei nedlagt i 2005 og dermed var den viktigaste industrielle verksemda i Hammarby over. 

Av attraksjonar i Hammarby finn ein arbeiderbustader teikna av Ralph Erskine. Det er rekkehus som har fått ei spesiell utforming. Kyrkja i Hammarby er ein gamal oksestall som i 1885 blei bygd om til skule og gudstjenestelokale.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hammarby» frå Wikipedia på bokmål, den 2. juli 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* KulturNav
* GeoNames

 |
Phillips Potato House i Delaware
**Potethus** (engelsk *potato house*) er ein bygning laga for å lagra innhausta poteter eller søtpoteter. 

Søtpotetbygningar var særleg vanlege i Sussex County i Delaware og nærliggande delar av Delaware og i Maryland tidleg på 1900-talet, då produksjonen av denne grønsaken var på sitt største lokalt. 

Liknande bygningar blei også bygde i Maine for å lagra poteter.

Delaware
--------

Potethusa i Delaware var typisk to-etasjes trerammestrukturar, med høge og smale proporsjonar. Dei blei varma opp om vinteren med kol- eller vedomn. Poteter blei lagra frå oktober til februar, og krev ein konstant temperatur på 10 grader Celsius. Potethusa blei bygde for å gje fri sirkulasjon av luft rundt den lagra avlinga, nokre gangar ved bruk av hol mellom kassane og ytterveggene eller på golvnivå. Dei høge, smale proporsjonane til husa oppmuntra til sirkulasjon. Vindauge sat vanlegvis øvst i huset for å tillata ventilasjon om temperaturen steig for høgt. Fleire lag veggdekke, bruk av kolofoniumpapir for tetting mot trekk, og nokre gangar bruk av sagflis som isolasjon var andre tiltak for å sikra avlinga.

Generelt var potethus to etasjar høge med gavltak som låg på linje med langaksen. Inngangane var gjennom gavlendane, med dører i første og andre etasje framme og med eit loftsvindauge for ventilasjon i gavlane. Baksida hadde vanlegvis ei dør i første etasje og vindauge i andre etasje ved gavlen. Sidene var generelt enkle, med skodder ved vindauge eller dører. Medan to-etasjes høgder var typiske, fanst det hus med 1-1 / 2 til tre etasjar.

Dei fleste potethus er rivne eller er blitt omgjort til annan bruk. Fleire potethus som er att er oppførte på National Register of Historic Places.

Maine
-----

Då dyrkinga av poteter breidde om seg rundt den øvre delen av Saint John-elva, lagra ein hausta poteter i tilpassa låvar, vanlegvis låge Acadian-låver, eller i kjellarane i husa. Meir intens dyrking førte til at ein hadde fleire trekkdyr, og gav endringar i fjøs og lagring. Spesialbygde potetfjøs blei bygde inn i åssidene, ideelt nær ein jernbane for enkel transport.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Barns & Potato House». *Acadian Culture in Maine*. University of Maine at Fort Kent. Henta 7. september 2012.
2. 1 2 3  Quinn, Judith (23. desember 1987). «National Register of Historic Places Multiple Property Documentation Form: Sweet Potato Houses f Sussex County, Delaware». National Park Service. Henta 25. oktober 2011.

* *Denne artikkelen bygger på «Potato house» frå Wikipedia på engelsk, den 1. november 2021.*
Potet-babka er ein type austeuropeisk potetpudding.
**Potetpudding** er ein pudding laga med potet som kan lagast som middagsrett eller til dessert. Ein variant er **potetrand**, der puddingen er steikt i randform.

Puddingen kan lagast av rå, rivne poteter eller kokte poteter som er moste eller rivne. Ofte brukar ein også egg i han. Middagspuddingar kan ha lauk, andre grønsaker, ost, brød og ulike krydder oppi. Dessertpuddingar kan ha sukker og fløyte.

Kokeboka til Hanna Winsnes frå 1846 har tre oppskrifter på søt potetpudding.
Potetpudding blei tilrådd som middagsrett i Noreg på kurs og i aviser frå tidleg på 1900-talet og i krigsåra tidleg på 1940-talet.

Nokre variantar av potetpudding er potet-babka (polsk **babka ziemniaczana**) frå polsk og kviterussisk mattradisjon, 
kugel frå askenasisk tradisjon og kugelis eller **bulvių plokštainis** frå Litauen.

Sjå òg
------

* Søtpotetpudding

Kjelder
-------

1. ↑  «potetpudding» i *Det Norske Akademis ordbok*
2. ↑  «potetrand» i *Det Norske Akademis ordbok*
3. ↑  *Vestfold Arbeiderblad 1917.10.06*. Tønsberg. 6. oktober 1917.
4. ↑  Winsnes, Hanna (1921). *Lærebok i de forskjellige grener av husholdningen*. Kristiania. s. 248.
5. ↑  *Lærebog i de forskjellige Grene af Huusholdningen*. Trykt og forlagt af C. A. Wulfsberg. 1846. s. 324-325.
6. ↑  *Vestfold Arbeiderblad 1917.10.06*. Tønsberg. 1917-10-06.
7. ↑  *Nordlands Framtid 1937.07.10*. Bodø. 1937-07-10.
8. ↑  *Fiskaren 1943.11.17*. Bergen. 17. november 1943.
**Potensiell temperatur** er temperaturen ein luftpakke ved trykket P ville hatt om den blei ført adiabatisk ned til lufttrykket {\displaystyle P\_{0}} ved havnivå. Symbolet for potensiell temperatur er \theta  og vert ofte skrive som

{\displaystyle \theta =T\left({\frac {p\_{o}}{p}}\right)^{\frac {R}{c\_{p}}}} ,
der {\displaystyle T} er temperaturen til luftpakken, {\displaystyle R} er gasskonstanten til luft og {\displaystyle c\_{p}} er den spesifikke varmekapasiteten ved konstant trykk. 

Potensiell temperatur er ein meir dynamisk viktig storleik enn den eigentlege temperaturen. Under nesten alle forhold vil den potensielle temperaturen auke med høgda i atmosfæren i motsetnad til lufttemperaturen som kan både auke og minke. 

Den potensielle temperaturen gjeld for alle kompressible væsker, men blir oftast brukt innan meteorologi og oseanografi

Potensielle temperaturperturbasjonar
------------------------------------

Potensielle temperaturperturbasjonar i det atmosfæriske grenselaget vert definert som skilnaden mellom den potensielle temperaturen i grenselaget og den potensielle temperaturen i den frie atmosfæren over grenselaget. Denne verdien vert kalla potensiell temperaturdefisit når ein har ein katabatisk straum, fordi overflata alltid vil vere kaldare enn den fri atmosfæren og den potensielle temperaturperturbasjonen dermed negativ.

Matematisk
----------

Entalpiforma av termodynamikken si første lov kan skrivast som: 

{\displaystyle dh=Tds+vdp},
der h er entalpiendringa, {\displaystyle T} temperaturen, {\displaystyle ds} entropiendringa, v spesifikt volum og p trykket.

For adiabatiske prosessar er entropiendringa lik null og den første lova vert redusert til 

{\displaystyle dh=vdp}.
For tilnærma ideelle gassar som tørr luft i jordatmosfæren, kan tilstandslikninga {\displaystyle pv=RT} settast inn i den første lova, og vi kan då omarrangere og få: 

{\displaystyle {\frac {dp}{p}}={{\frac {c\_{p}}{R}}{\frac {dT}{T}}}},
der {\displaystyle dh=c\_{p}dT} blei brukt, og begge ledda blei delt på produktet {\displaystyle pv}

Ved å integrere får vi: 

{\displaystyle \left({\frac {p}{p\_{0}}}\right)^{R/c\_{p}}={\frac {T}{T\_{0}}}},
og ved å løyse for {\displaystyle T\_{0}}, temperaturen luftpakken ville ha om ein flytta den adiabatisk ned til trykknivå {\displaystyle p\_{0}} får vi:

{\displaystyle T\_{0}=T\left({\frac {p\_{0}}{p}}\right)^{R/c\_{p}}\equiv \theta }.

Referansar
----------

* M K Yau and R.R. Rogers, *Short Course in Cloud Physics, Third Edition*, publisert av Butterworth-Heinemann, 1989, 304 sider. EAN 9780750632157 ISBN 0-7506-3215-1
**Kurt Gödel** (28. april 1906–14. januar 1978) var ein logikar, matematikar og filosof.

Han vert rekna som ein av dei mest påverknadsrike logikarane gjennom tidene. Mest kjend er han for Gödels ufullstendighetsteorem, som grovt og enkelt sagt seier at eit lukka system ikkje kan bevisast ut frå seg sjølv.

Nasjonaliteten til Gödel er ein komplisert affære. Han vart fødd i Brünn i Mähren i Austerrike-Ungarn (no Brno i Tsjekkia) Han vart automatisk tsjekkoslovakisk statsborgar som 12-åring då Austerrike-Ungarn fall frå kvarandre. Ni år seinare bytte han til austerriksk statsborgarskap. Då Hitler annekterte Austerrike, vart han brått tysk. Og etter andre verdskrig, som 42-åring, vart han amerikansk statsborgar.

Han var dosent i Wien frå 1933 til 1938, og frå 1938 knytt til Institute for Advanced Study i Princeton i USA. Frå 1953 var han professor der. 

Verket hans *Über formal unentscheidbare Sätze der «Principia Mathematica» und verwandter Systeme* (1931) opna for nye perspektiv i samband med logisk tenking, sidan han påviste at den deduktive metoden har visse absolutte avgrensingar som ein ikkje kan kome utanom. Gödel viste at det finst satsar som ikkje kan avgjerast innanfor kvart tilstrekkeleg rikt logisk system. Det vil seie at kvart slikt system vil inneheld utsegner som ikkje kan bevisast, sjølv om dei er sanne. Spesielt er det fundamentale spørsmålet om matematikken er fri for motseiingar prinsipielt umogeleg å avgjere med matematiske metodar. Gödel oppnådde desse resultata - kjende som Gödels ufullstendigheitsteorem – ved å nytte ein ytst subtil matematisk metodikk. Resultatet hans er av generell erkjenningsteoretisk interesse og kan såleis reknast som ein av dei store milepålane i filosofihistoria. Det representerer der eit av dei få presise og vidtrekkande resultata ein i det heile har om den menneskelege tenkinga og avgrensingane til denne. 

Gödel gav andre banebrytande bidrag til matematisk logikk, særskild innanfor mengdelære, i samband med den såkalla kontinuumshypotesen. Resultata hans på dette området er gjevne ut i eit anna kjent verk, *The Consistency of the Continuum Hypothesis* (1940).

Gödel døydde av underernæring i 1978 etter kona hans Adele hadde vore innlagd på sjukehus i seks månader: maten hennar var han einaste han åt i frykt for å bli forgifta av andre. Han unngjekk til og med mat han hadde laga sjølv, og engsta seg for kjøleskap og radiatorar. Det er av allmenn oppfatning at han hadde visse paranoide trekk.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Kurt Gödel» frå Wikipedia på bokmål, den 9. januar 2012.*

* Kurt Gödel. (2012-01-09) I *Store norske leksikon*. Henta frå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Kuroshiostraumen er vestsida av havvirvelen i Nord-Stillehavet.
Havstraumane omgjev Japan: **1. Kuroshio** 2.Kuroshioforleninga 3. Kuroshiomotstraumen 4. Tsushimastraumen 5. Tsugarustraumen 6. Sōyastraumen 7. Oyashiostraumen 8. Limanstraumen.
**Kuroshiostraumen** er ein havstraum som renn nordover på vestsida av det nordlege Stillehavet. Han har likskap med Golfstraumen i Nord-Atlanteren. Som Golfstraumen er han ein kraftig vestleg grensestraum.

Fysiske eigenskapar
-------------------

Han byrjar utanfor austkysten av Taiwan og renn nordaustover forbi Japan, der han renn i saman med Nordstillehavsstraumen. Han er på mange måtar lik Golfstraumen i Atlanterhavet og transporterer varmt, tropisk vatn nordover mot Arktis. Han vert stundom kalla Svartstraumen, som er det namnet tyder på japansk. 

Kvar Kuroshiostraumen ligg sør for Japan vert rapportert kvar dag. Motparten hans er Nordstillehavsstraumen i nord Californiastraumen i aust og Nordekvatorialstraumen i sør. Det varme vatnet i Kuroshiostraumen gjev liv til korallrev ved Japan, dei nordlegaste korallreva i verda. Greina som går inn i Japanhavet vert kalla Tsushimastraumen. Straumen er ansvarleg for det milde klimaet ein ser kring sørkysten av Alaska og British Columbia.

Biologiske eigenskapar
----------------------

### Fordeling

Vestlege grensestraumar fører organismar raskt langt av stad og mange kommersielt viktige organismar følgjer desse straumane gjennom livsløpet sitt.

Satellittbilete av Kuroshiostraumen syner korleis han buktar seg av stad og stundom lagar isolerte ringar eller virvlar med ein diameter på 100-300 km. Virvlane kan ha si unike form i fleire månadar og sine eigne biologiske eigenskapar, avhengig av forma på dei. Om virvlane er danna mellom straumen og kysten av Japan, kan dei påverke kontinentalsokkelen og den store kinetiske energien deira trekkjer store vassvolum bort frå sokkelen på den eine sida av ringen, medan han tilfører vatn på den andre sida. Syklonske virvlar har potensialet til å skape oppvelling ved kysten, som kan påverke den globale primærproduksjonen. Oppvelling fører kaldt, næringsrikt vatn til overflata og fører til auka produktivitet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «en:» frå Wikipedia på engelsk, den 9. september 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Japan Coast Guard. «Quick Bulletin of Ocean Conditions».
2. 1 2  Mann, K.H. and J.R.N. Lazier. (2006). *Dynamics of Marine Ecosystems*. Blackwell Scientific Publications, 2nd Edition

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* NDL

 |
Lita potte på pottemakarhjul.
Potter i eit hagesenter.
Kombinert barnestol og potte frå det gamle Hellas.
**Potte** (norrønt *pottr*) er eit runda kar som både er vidt og djupt. Potter er typisk laga av brent leire, men kan også vera av metall, plast og liknande. Ilåta kan brukast til å halda på væsker, mat, plantar eller som pynt utan noko oppi.

Ordet «potte» stammar kanskje opphavleg frå latin *pottus*, 'drikkebeger'. Ordet går igjen i nemninga «pottemakar», ein handverkar som lager potter og andre leireprodukt.

Bruk
----

Ein kan bruka potter til ei rekkje føremål, som å laga, lagra og servera mat og drikke. I eldre tid var til dømes «pottøl» nemninga på ein type billig og svakt øl som blei seld i potter. 

Spesialiserte potter har fått eiga utforming og føremål, som blomsterpotte og nattpotte. 
I nyare tid er «lydpotte» eller «eksospotte» blitt nemningar om potteaktige kammer som dempar lyden laga av motorkjøretøy. 

Potter og potteskår frå tidlegare tider er viktige leivningar i arkeologi som kan gje informasjon om levesett og tidsperiode.

Potte som mål
-------------

Pott har same opphav som potte, og er eit eldre holmål. Ein dansk-norsk pott var fastsett til 9,65 dl på 1800-talet, og blei sett til å tilsvara ein liter ved innføringa av metersystemet.

Sjå òg
------

* Krukke
* Urne
* Vase
* Ølbolle

Kjelder
-------


* «potte» i Nynorskordboka.
* «Pott: mål» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Potte» frå Wikipedia på bokmål, den 25. august 2014.*
**Verdsmeisterskapen i ishockey 1982** vart arrangert i Finland i tida frå 15. til 29. april 1982. Meisterskapen vart avvikla med innleiingsrunde der dei åtte deltakarlanda møttest i til innbyrdes oppgjer. Dei fire beste laga i innleiingsrunda gjekk vidare til eit meisterspel der laga møttest på ny før medaljestriden var avgjort. Desse fire laga tok med seg alle poenga frå innleiingsrunda inn i meisterspelet. Turneringa fann stad i Helsinki og Tampere.

Sovjetunionen vart verdsmeister, Tsjekkoslovakia fekk sølv og Canada bronse.

Innleiingsrunda
---------------

| Plass | Lag | Kampar | Sigrar | Uavgj. | Tap | Målskår | Poeng |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Sovjetunionen | 7 | 7 | 0 | 0 | 48 - 16 | 14 |
| 2 |  Tsjekkoslovakia | 7 | 4 | 1 | 2 | 33 - 14 | 9 |
| 3 |  Sverige | 7 | 3 | 3 | 1 | 34 - 22 | 9 |
| 4 |  Canada | 7 | 3 | 2 | 2 | 32 - 22 | 8 |
| 5 |  Finland | 7 | 3 | 1 | 3 | 21 - 31 | 7 |
| 6 |  Vest-Tyskland | 7 | 2 | 1 | 4 | 19 - 30 | 5 |
| 7 |  Italia | 7 | 1 | 1 | 5 | 20 - 44 | 3 |
| 8 |  USA | 7 | 0 | 1 | 6 | 21 - 39 |  |
|

Meisterspelet
-------------

| Plass | Lag | Kampar | Sigrar | Uavgj. | Tap | Målskår | Poeng |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Sovjetunionen | 10 | 9 | 1 | 0 | 58 - 20 | 19 |
| 2 |  Tsjekkoslovakia | 10 | 5 | 2 | 3 | 38 - 20 | 12 |
| 3 |  Canada | 10 | 5 | 2 | 3 | 46 - 30 | 12 |
| 4 |  Sverige | 10 | 3 | 3 | 4 | 26 - 35 | 9 |
|

### Sovjetunionens meisterlag

Målvakter: Vladislav Tretjak, Vladimir Mysjkin   

Forsvarar: Vjatsjeslav Fetisov, Aleksej Kasatonov, Valerij Vasiljev, Vasilij Pervukhin, Zinetula Biljaletdinov, Sergej Babinov, Irek Gimajev, Vladimir Zubkov   

Løparar: Vladimir Krutov, Igor Larionov, Sergej M. Makarov, Viktor Sjalimov, Sergej Sjepelev, Vladimir Golikov, Viktor Tjumenev, Nikolaj Drozdetskij, Viktor Zjlutkov, Sergej Kapustin, Aleksandr Kozjevnikov, Andrej Khomutov

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Världsmästerskapet i ishockey för herrar 1982» frå Wikipedia på svensk, den 20. november 2019.*