recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Tareskog ved California-kysten.
**Tareskogar** er marine økosystem som baserer seg rundt vegetasjon av tare. Dei finst i tempererte og polare strok, og veks som regel på hard botn på grunt vatn. I tropane finst dei ikkje, sidan dei er relativt næringskrevjande. Langsmed norskekysten finn ein som regel tareskog ned til ei djupn på 20 m, avhengig av lystilgangen på dei einskilde stadane.

Tareskogen reknast mellom dei mest produktive og dynamiske økosystema på kloten. Fleire av dei viktigaste matfiskane, i tillegg til taskekrabbe og hummar, er direkte eller indirekte avhengige av tareskog for å kunne veksa opp. I tillegg vert det òg nytta ein del tareskog direkte; ein vinn ut alginat frå sjølve algane. Taretråling finn stad i Noreg langsmed store delar av Vestlandet, og eksportverdien av alginatprodukta ligg på 400-500 millionar kroner i året.

Tareskog

Kjelder
-------


* Moen, Frank Emil & Svensen, Erling (2003): *Dyreliv i havet - nordeuropeisk marin fauna*

* *Denne artikkelen bygger på «Kelp forest» frå Wikipedia på engelsk, den 8. september 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* NDL

 |
Tara nasjonalpark
**Tara** er eit fjell vest i Serbia og ein del av dei ytre dinariske Alpane. Fjellet hare i høgd på mellom 1000 og 1500 meter over havet. Fjellsidene er kledd av tett skog med mange enger på toppen, bratte klipper, djupe raviner og mange karst eller kalksteinsgrotter. Fjellet er ein populær turistdestinasjon og Tara nasjonalpark omfattar det meste av fjellet.

Nasjonalpark
------------

Tara nasjonalpark vart grunnlagd i 1981 og omfattar fjella Tara og Zvijezda i ein stor sving i elva Drina. Parken dekkjer om lag 220 kvadratkilometer og har ei høgd som varierer frå 250 til 1500 meter over havet. 

Nasjonalparken består av ei gruppe fjelltoppar med naturskjønne, djupe raviner mellom seg. Det flottaste av desse er Drinagjelet, med loddrette veggar frå 1000 til 250 meter og flott utsyn over det vestlege Serbia og Bosnia. 

Tre fjerdedelar av parken er dekt av skog og nokre av desse er av dei best bevarte i Europa. Her finn ein fleire sjeldne endemiske artar, som serbisk gran. Av dyreliv i parken finn ein brunbjørn, gemse, rådyr, gaupe, oter, ulv og andre. Meir enn 100 fugleartar held til i parken på permanent basis, mellom anna kongeørn, gåsegribb, vandrefalk, hornugle og orrfugl. 

Ein kan kome til Tara nasjonalpark frå Bajina Bašta, frå Perućac via Bajina Bašta og frå Kremna. Gjennom Drinagjelet, som er ein viktig del av parken, kan ein ta båt.

Sjå òg
------

* Zlatibor, nærliggande turistsenter

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tara Mountain» frå Wikipedia på engelsk, den 16. februar 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 33°17′31″N 44°3′56″E﻿

**Abu Ghraib** (arabisk أبو غريب, *Abū Ghurayb*) er ein by i Bagdad guvernement i Irak, like vest for Bagdad, eller nordvest for Bagdad internasjonale flyplass. Byen hadde i 2003 189 000 innbyggjarar. Den gamle vegen til Jordan går gjennom Abu Ghraib. 

Abu Ghraib var kjend for Abu Ghraib babymjølkfabrikk, som vestlege etterretningsagentar meinte kunne vere eit produksjonsanlegg for biologiske våpen, mellom anna i opptakten til Irakkrigen.

Byen var òg kjend for Abu Ghraib-fengselet, som var ein av stadane der politiske dissentar vart fengsla av den tidlegare herskaren Saddam Hussein. Tusenvis av dissentane vart tortuerte og avretta her. Etter Saddam Hussein fall, vart fengselet nytta av dei amerikanske styrkane i Irak. I 2003 vart det kjend at soldatar i den amerikanske hæren torturerte og misbrukte fangar i fengselet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Abu Ghraib» frå Wikipedia på engelsk, den 22. februar 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 11. juni 2016, henta 22. februar 2020
2. ↑
3. ↑  Greenwald, Glenn. «Other government agencies». Salon.com. Arkivert frå originalen 12. februar 2008. Henta 16. februar 2020.
4. ↑  Hersh, Seymour M. (17. mai 2004). «Chain of Command». *The New Yorker*. Henta 16. februar 2020.
Likviditetsfelle visualisert i eit IS-LM diagram. Ekspansiv pengepolitikk (skiftet frå LM til LM') har korkje effekt på likevektsrenta eller samla produksjon. Budsjettpolitisk stimulans (skiftet frå IS til IS") fører til høgare samla produksjon utan noka endring i rentenivået. Sidan rentenivået er uendra fortrenger ein ikkje produksjonen i privat sektor.
Ei **likviditetsfelle** er eit spesialtilfelle som blir skildra i keynesiansk økonomi. I ei likviditetsfelle gjev ikkje tilførsel av pengar frå sentralbanken til det private banksystemet lågare renter. Ei likviditetsfelle er forårsaka av at folk hamstrar pengar av di dei ventar ei negativ hending, som til dømes deflasjon, fallande etterspurnad eller krig. I ei likviditetsfelle er dei korte rentene låge og ei endring i basispengemengda fører ikkje til endringar i det generelle prisnivået.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Likviditetsfelle» frå Wikipedia på bokmål, den 2. januar 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gauti H. Eggertsson, 2008. "liquidity trap" *The New Palgrave Dictionary of Economics Online*, 2nd Edition.
* John Maynard Keynes, 1936. *The General Theory of Employment, Interest and Money*. Macmillan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
| Taraz |
| --- |
| Horisonten til TarazHorisonten til Taraz |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Taraz |
| **Byvåpenet til Taraz** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Oblast |  Kasakhstan  Zjambyl oblast |
| Grunnlagd | 568 |
| Akim | Iljas Tortajev |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (1999) | 330 100 |
| Koordinatar | 42°54′″N 71°22′″E﻿Koordinatar: 42°54′″N 71°22′″E﻿ |
| Tidssone | BTT (UTC+6) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 080001 - 080019 |
| Telefon-retningsnummer | +7 7262 |
| Bilnummer | A |
| **Heimeside:** |
| Plassering |
| Plasseringa i KasakhstanPlasseringa i KasakhstanPlasseringa i Kasakhstan |

**Taraz** (kasakhisk og russisk Тараз, tidlegare *Talas*, *Dzjambul* (russisk Джамбу́л, kasakhisk Жамбы́л) og *Aulije-Ata* (kasakhisk Әулие́-Ата, russisk Аулие́-Ата) er ein by i Kasakhstan og hovudstaden i Zjambyl oblast. Han ligg sør i landet, nær grensa til Kirgisistan ved elva Talas. Byen har om lag 330 000 innbyggjarar (1999), som var 9 % meir enn i 1989, noko som gjer han til ein av dei raskaste veksande byane i landet etter Astana og Turkistan.

Han er ein av dei eldste byane i Kasakhstan og i Transoksania og Taraz feira 2000-årsjubileet sitt (anerkjend av UNESCO) i 2001 etter ei festning som vart bygd av ein hunar kalla Zhizhi og i år 36 fvt. var staden åstad for slaget ved Zhizhi. Byen vart først registrert med namnet Talas i 568 evt. av Menander Protector og i mellomalderen blømde Talas som eit stort handelssenter langs silkevegen. I 751 stod slaget ved Talas her mellom styrkar frå det kinesiske Tang-dynastiet og styrkane til det arabiske Abbasid-kalifatet. Slaget fann stad ein stad langs elva Talas i Talasdalen. Eit av dei direkte utfalla av slaget var at arabarane stal med seg oppskrifta på papirfabrikasjon og det med til vesten.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Taraz» frå Wikipedia på engelsk, den 18. januar 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Что было в Тысячелетиях Тараза[*daud lenkje*]
* Semirech'e
* Тараз 2000 - Исторические очерки
* Qarakhanid Dynasty (Encyclopedia Britannica
* Сайт средней школы №3 г.Тараза

### Fotnotar

1. ↑  *General Conference30th Session, Paris 1999*. unesco.org.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Artisten Lill-Babs.
**Lill** er eit skandinavisk kvinnenamn med opphav i kjælenamn, anten danna av det norrøne ordet *lítill*, 'liten', eller som ei kortform av namn som byrjar på *Lill-*, som Lillian eller Lillebil. Nærskylde former er Lilla, Lillan, Lille og Lilly.

Lill kan òg vera eit slektsnamn.

Lill har namnedag den 27. februar.

Bruk
----

Bruken av namnet i Noreg tok til å veksa rundt i siste halvdel av 1910-åra. Han voks til ein topp rundt 1970, då over 0,30 % av nyfødde jenter fekk namnet. Lill er vanleg i samansetjingar med andre namn, som «Lill-Kristin» eller «Eva-Lill». Medan det i 2009 var 3 126 norske kvinner som hadde Lill som første førenamnet, var det berre 386 som hadde det som einaste førenamn.

Bruk
----

* Lill Egede Nissen (1909-1962), norsk skodespelar
* Lill-Babs (f. 1938), artistnamn for den svenske songaren Barbro Svensson
* Lill Lindfors (f. 1940), finlandssvensk songar og skodespelar
* Lill-Kristin Sæther (f. 1983), norsk golfspelar

Kjelder
-------

* Søk etter norsk namnestatistikk for Lill hjå Statistisk Sentralbyrå
* nordicnames.de

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Lill» frå Wikipedia på bokmål, den 26. februar 2009.*
**Mads Hansen Berg** (16. februar 1865–3. juli 1955) var ein norsk skulemann og songpedagog, fødd i Idd.

Foreldra til Mads var skulelærar og kyrkjesongar Anders Hansen Berg og kona Inger Madsdotter. Dei budde på garden Berg i Enningdalen i Idd i Østfold.

Mads Berg var overlærar i Aker frå 1925-35. Han gav ut skulebøker, mest kjend er *Skulesongbok* eller *Skolens sangbok*, som kom i mange utgåver og opplag frå 1914 og resten av hundreåret; 25. utgåve 12. opplag kom i 1995. Mads Berg har òg komponert songar, mellom anna melodiane til Margrethe Munthe sin song «Jeg snører min sekk» og «Ein småfugl sat» av Elias Blix.

Han var med i sentralstyret til Riksmålsforbundet. Frå 1919 til 1928 redigerte han Riksmålsbladet.

Referansar
----------

1. ↑  Østfold fylke, Idd, Ministerialbok nr. III 5 (1861-1877), Fødde og døypte 1865, side 53.
2. ↑  Folketeljinga 1865
3. ↑  *Cappelens musikkleksikon* 1978 ISBN 82-02-03690-9
4. ↑  Norsk Allkunnebok Band II 1949

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF

 |
Koordinatar: 67°55′N 18°36′E﻿

**Tarfaladalen** eller **Tarfalavagge** (nordsamisk *Darfalvággi*) er ein høgfjellsdal som ligg nærast austom den fjellryggen der utløparar frå Kebnekaise strekkjer seg over. Lengst opp i Tarfaladalen ligg det området som vanlegvis blir kalla Tarfala.

I Tarfala har Svenska Turistföreningen (STF) ei fjellstove. Cirka ein kilometer i søraustleg retning frå Tarfalastova ligg Tarfala forskningsstation, der det vert drive feltstudiar i glasiologi på isbreane i Tarfala. Stasjonen tilhøyrer Stockholms universitet. Forskarane studerer massebalanse, avsmelting og andre eigenskapar hos blant anna Storglaciären ved Tarfalastationen, som har engasjert vitskapsfolk over heile verda.

Tarfaladalens øvre del med Tarfalajaure med STF-stuen som kan skimtast ved utløpet. Isfallsbreen bak innsjøen. Biletet er teke frå Tarfalatjåkka.
Området er køyalpint og steinete. Dalen er forutan Kebnekaisemassivet òg omgjeven av Kaskasapakte (2 043 moh.), Kaskasatjåkka (2 076 moh.), Tarfalatjåkka (1 911 moh.) og Tarfalapakte (1 806 moh.). Fleire isbrear endar i dalen; dei største er Storglaciären, Isfallsglaciären og Kebnepakteglaciären. 

Området er populært for brevandring og fjellklatring. Frå Ladtjovagge går ein sommar- og vinterlei fram til Tarfalajaure. Vidare finst ingen offisielle stigar men vanlege ferdselsvegar er opp over Tarfalatjårrå og den såkalla Jojoleden mot Unna Räitavagge. Begge desse har berre sporadisk stig- og sommarrøysmerking og går for det meste i blokkterreng.

Dalen er òg kjent for at dei særs kraftige katabatiske vindane som oppstår og den vitskaplege stasjonen har den høgaste offisielt registrerte vindstyrken i Sverige på 81 m/s frå den 20. desember 1992. Det har derimot førekomet seinare episodar med ekstremt kraftige vindkast, der vindmålaren ved eit høve blåste ned, slik at ein ikkje veit kor kraftig vinden var.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tarfala» frå Wikipedia på bokmål, den 22. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑   Arkivert 2006-07-20 ved Wayback Machine. SMHI, 2006-07-14

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Bo Henrik Breigan** (fødd 17. desember 1958) er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar frå Fredrikstad. Han vart norsk meister på 800 meter i 1977 og 1983, på 400 meter hekk i 1980, 1989 og 1990 og på 400 meter i 1985. Breigan var medlem i Fredikstad IF til 1985, sidan representerte han etter tur IK Tjalve, Eidsvåg IL, TIF Minerva og Sportsklubben Vidar.

Aktiv
-----

Breigan spurta inn til gullmedalje på 800 meter i NM 1977 etter eit løp i lågt tempo. Nokre veker etter meisterskapen gjorde han personbeste med 1.50,3. Sesongen etter forbetra han den personlege rekorden til 1.49,5 under ein landskamp i Barcelona. I 1979 flytta han rekorden sin på distansen til 1.49,21, same året som han sette personleg rekord på 400 meter med 47,78 sekund. 18. juli 1979 sette Breigan norsk rekord på 400 meter hekk med 51,71 sekund elektronisk måling, Jan Gulbrandsen si manuelle rekordtid frå 1964 var på 51,5 sekund. 30. juli 1980 forbetra Breigan hekkerekorden til 51,21 sekund i København. Få veker etter vann han NM-gull på langhekken og sølv på 400 m.

I juni 1981 flytta Breigan dei personlege rekordane på 400 m og 800 m til 47,56 og 1.47,35, begge tidene årsbeste i Noreg. Sommaren 1983 vart han norsk meister på 800 m i Trondheim. Han deltok VM i friidrett 1983 der han vart slått ut i kvalifiseringa, tida 1.49,53 heldt til 40. plass. Om hausten sette han personbeste på 400 m med 47,43 sekund då han sigra i eit stemne i Stockholm.

I mai 1984 var Breigan nær ved å forbetre noregsrekorden på 400 m hekk då han vart klokka inn til 51,23 på Bislett stadion i Oslo. Seinare i same sesongen kom Petter Hesselberg til å slette noregsrekorden i øvinga. Sjølv forbetra Breigan sin personlege rekord på 400 m til 47,17, årsbeste i Noreg.

Breigan sprang to 800-meterar i juni 1985 og gjorde personbeste i begge løpa. Fyrst til 1.47,12 og veka etter til 1.46,21. Han vart norsk meister på 400 m, før han 28. august 1985 i Koblenz presterte sitt livs beste 800 m på tida 1.46,08, mindre enn to tidels sekund bak Audun Boysen sin då 30 år gamle noregsrekord. Under EM i friidrett 1986 i Stuttgart vart Breigan slått ut i kvalifiseringa på 800 m med 23. beste tid, 1.49,78.

I 1988 enda Breigan opp med to sølvmedaljar i noregsmeisterskapen. Dei neste to åra vart han noregsmeister på langhekken, i 1989 med sterke 51,25 sekund. Under NM i friidrett 1991 tok han sitt sjette NM-sølv, tidlegare hadde han vunne seks NM-gull og ei einsleg bronsemedalje. 

Breigan deltok i 23 av Noregs landskampar i friidrett.

Kjelder
-------

* friidrett,no
Koordinatar: 67°53′S 68°45′W﻿

**Embassy Islands** er to småøyar, vest for Îles Dion, som ligg 7 nautiske mil sør for Adelaide Island. Îles Dion vart først oppdaga og grovt kartlagd i 1909 av Den franske antarktisekspedisjonen under Jean-Baptiste Charcot. Desse øyane vart kartlagde i 1949 av Falkland Islands Dependencies Survey og kalla «Embassy Rock» av UK Antarctic Place-Names Committee på grunn av plasseringa i nærleiken av Emperor Island. I 1963 fann British Royal Navy  Hydrographic Survey Unit ut at det var to øyar, ikkje ei enkel øy slik ein hadde trudd tidlegare.

Sjå òg
------

* Antarktiske og subantarktiske øyar

Kjelder
-------

1. ↑  «Embassy Islands». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Embassy Islands» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Elżbieta Maria Krzesińska** (11. november 1934–29. desember 2015), fødd Elżbieta Duńska i Młociny i dagens Warszawa, var ein polsk friidrettsutøvar som vart olympisk meister i lengdehopping i 1956 og tok OL-sølv i same øvinga i 1960.

Krzesińska deltok i sommar-OL 1952 og vart nummer 12 i lengdehopp. To år seinare vann ho både lengdehopp og femkamp ved universiaden i Budapest, med ho tok bronsemedaljen i lengdehopp under EM i friidrett 1954 i Bern.

Den 20. august 1956 sette Krzesińska i Budapest verdsrekord i lengdehopp med 6,35 meter. Vel tre månader seinare vann ho i Melbourne den olympiske medaljen i øvinga med eit hopp som tangerte hennar eigen verdsrekord. I 1959 vann ho lengdetevlinga i universiaden i Torino, medan ho under sommarleikane 1960 måtte sjå seg slått av Vera Krepkina frå Sovjetunionen i kampen om gullmedaljen. Også i 1962 hadde ho einast ein sovjetisk utøvar framfor seg på resultatlista då lengdehopp vart avvikla under friidretts-EM i Beograd.

Mellom 1952 og 1963 vann Krzesińska sju nasjonale meistertitlar i lengdehopp, to i femkamp og ein på 80 meter hekk. Ho sette polske rekordar i alle desse tre øvingar, dessutan ein gong i høgdehopp.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1952 i Helsinki: Nr 12 i lengdehopp
* EM 1954 i Bern: Bronsemedalje i lengdehopp - 5,83 m
* OL 1956 i Melbourne: Gullmedalje i lengdehopp - 6,35 m, framom Willye White (6,09 m)
* OL 1960 i Roma: Sølvmedalje i lengdehopp - 6,27, bakom Vera Krepkina (6,37 m)
* EM 1962 i Beograd: Sølvmedalje i lengdehopp - 6,22 m, bakom Tatjana Sjtsjelkanova (6,36 m) og framom Mary Rand (6,22 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Elżbieta Krzesińska» frå Wikipedia på tysk, den 31. desember 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI

 |
Lindesnes fyr ligg heilt sør på Lindesnes.
**Lindesnes** er ei halvøy i Lindesnes kommune i Agder. Her ligg Noreg sitt sørlegaste punkt på fastlandet, 57°58'46"N. Avstanden til Kinnarodden, det nordlegaste punktet på det norske fastlandet, er 1752 km.

Då Spangereidkanalen tvers over Lindesnes var ferdig grave ut 21. juni 2007, definerte Statens kartverk neset om frå å vere ei halvøy til å vere ei øy. Det sørlegaste punktet på det norske fastlandet vart då staden Odden på nordsida av Skjernøysund, om lag 4 km søraust for Mandal by i Mandal kommune (58°00'12,599"N; 07°30'47,689"Ø). Men i februar 2008 omgjorde Statens kartverk denne avgjerda, og på nytt vart sørspissen av Lindesnes det sørlegaste punktet på det norske fastlandet.

Sjå òg
------

* Lindesnes kommune
* Lindesnes fyrstasjon
* Avisa Lindesnes

Bakgrunnsstoff
--------------

* Endringane av det sørlegaste punktet på det norske fastlandet Arkivert 2009-03-26 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Emanuel Meyer Mohn** (15. februar 1842–26. april 1891) var ein norsk friluftsentusiast og skribent frå Bergen. Han vart kjend for sine artiklar om fjellvandring og hadde stor innverknad for framveksten av fjellturismen i Noreg. Henrik Mohn og Jacob Mohn var brørne hans.

Liv og gjerning
---------------

Emanuel Mohn var av kjøpmannsætt og dotterson til biskop Jacob Neumann. Sjølv reiste han i 1864 til Kristiania der han studerte filologi. I hovudstaden knytte han kontakt med Ernst Sars og Aasmund Olavsson Vinje og slutta seg til venstrerørsla.

Sommaren 1868 gjekk Mohn og ein studiekamerat tur frå Skjolden opp Fortundalen og Bergsdalen inn i Jotunheimen. Fjellnaturen gjorde sterkt inntrykk på Mohn, som over ein tiårsperiode nesten årvisst vende tilbake dit. Sommaren 1872 gjekk han opp Langskavlen og Skogadalsnåsi, gjennom Svartdalen og Gravdalen. Skildringa av turen kom same året på trykk i Den Norske Turistforening si årbok. I ein engasjert, overstrøymande stil formidla Mohn sine inntrykk, med flittig bruk av samanliknande bilete og allusjonar til gresk og norrøn mytologi.

Jervvasstinden
Mohn sine artiklar i Turistforeninga sine årbøker vekte oppsikt og gjorde at han fekk ry som Noregs fremste fjellsportsmann. Sjølv fekk han i 1874 augo opp for fjellklatring og kleiv Nordre Dyrhaugstind,Glittertinden og Nautgardstinden. På dampbåten tilbake til Bergen trefte han William Cecil Slingsby, ein rik britisk fjellklatrar. Den 8. juli 1876 møttest dei to i Kristiania, for der å reise nord til Jotunheimen. Ved Bygdin møtte dei bonden og fjellføraren Knut Lykken. Dei tre karane la då ut på ei ferd eineståande i norsk fjellsport, over fem dagar kleiv dei som dei aller fyrste til topps på både Torfinnstinden, Galdeberget, Urdanostinden, Nordre Urdanostind (Slingsbytind) og Jervvasstinden. Høgdepunktet kom då Slingsby den 21. juli klatra til topps på Skagstølstinden, ein tur der Mohn valde å snu i det som vart heitande Mohnsskardet. To år seinare la Mohn ut på sin siste lengre tur i Jotunheimen, i området sør for Gjende.

I 1869 var Mohn ferdig utdanna cand.mag. Han var så lærar fleire stader, fyrst i Bergen, deretter i Stavanger og så ved Gjertsens skole i Kristiania. Hausten 1889 søkte han avskjed frå Bergen katedralskole, grunna sjukdom. Stortinget løyvde han då vartpengar, på grunn av hans «fortjenester av turistvesenet».

Mohns siste leveår var prega av depresjon og ei stendig svakare helse. Truleg gjorde han i 1891 sjølvmord ved å drukne seg på ein båttur frå Bergen til Utne i Ullensvang.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Emanuel Mohn» frå Wikipedia på bokmål, den 26. juli 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon

 |
**Linda Stahl** (fødd 2. oktober 1985) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Steinheim som tevla i spydkasting. Ho vart europameister i øvinga i 2010 og har elles vunne ein OL-bronse, to EM-bronsar og eitt EM-sølv i øvinga i tida 2012-16.

Aktiv
-----

Linda Stahl i 2011
Stahl vart nummer 10 med 61,04 m i sin meisterskapsdebut i VM 2007 i Osaka. I 2008-sesongen kasta 66,06 m, men for seint til å få vere med til sommar-OL i Beijing. Året etter kom ho på sjetteplass under VM i friidrett 2009 på tysk heimebane i Berlin, hennar lengste finalekast målte 63,23 m.

I europameisterskapen 2010 i Barcelona smelte Stahl i femte omgang til med personleg rekord på 66,81 meter. Dermed tok ho over leiinga i tevlinga frå landskvinna Christina Obergföll, som ikkje makta svare og såleis enda på sølvplassen med 65,58 m. Stahl kvalifiserte seg til spydfinalen i friidretts-VM 2011, grunna skade deltok ho ikkje i finalen.

Både frå friidretts-EM og sommar-OL i 2012 fekk Stahl bronsemedaljar med heim. I Helsingfors-EM kasta ho spydet 63,69 m, i London-OL måtte ho opp i 64,91 m for å sikre seg medalje. Stahl kasta så som lengst 64,78 m under VM i friidrett 2013 i Moskva. Dermed enda ho opp som nummer fire, 31 cm bak bronsevinnaren Marija Abakumova frå Russland. Året etter tok Stahl si tredje internasjonale bronsemedalje då ho fekk notert 63,91 m i EM i friidrett 2014 i Zürich. 

Under europameisterskapen 2016 i Amsterdam oppnådde Stahl 65,25 m, og fekk med det sølvmedaljen i øvinga, vel meteren bak Tazzjana Khaladovitsj frå Kviterussland. Ho la opp etter Sommar-OL 2016. 

Stahl var tysk meister i spydkasting i 2013 og 2014.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Linda Stahl» frå Wikipedia på tysk, den 29. september 2014.*


| * v
* d
* e
Europameistrar i spydkast, kvinner |
| --- |
| 1938: Lisa Gelius | 1946: Klaudija Majutskaja | 1950:  Natalja Smirnitskaja | 1954: Dana Zátopková | 1958: Dana Zátopková | 1962: Elvīra Ozoliņa | 1966: Marion Lüttge | 1969: Angela Ranky |
1971: Daniela Jaworska | 1974: Ruth Fuchs | 1978: Ruth Fuchs | 1982: Anna Verouli | 1986: Fatima Whitbread | 1990: Päivi Alafrantti | 1994:  Trine Hattestad | 1998: Tanja Damaske | 2002: Mirela Manjani | 2006: Steffi Nerius | 2010: Linda Stahl | 2012: Vira Rebryk | 2014: Barbora Špotáková | 2016: Tatsiana Khaladovich | 2018: Christin Hussong | 2022: Elína Tzéngko |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
**Hertugdømet Livland** (latin *Ducatus Ultradunensis*; latvisk *Pārdaugavas hercogiste*) var eit område i Storfyrstedømet Litauen og seinare Den polsk-litauiske realunionen, som eksisterte frå 1561 til 1621.

Livland hadde vore ein del av storfyrstedømet frå 1561, sidan Klosterstaten til Den tyske-riddarordenen vart sekularisert i Wilno-pakten og Det liviske forbundet vart oppløyst i dei liviske krigane. Delar av Livland vart ein del av Hertugdømet Kurland og Semigalia, medan dei sørvestlege delane av dagens Estland og nordaustlege delar av Latvia, vart avstått til Litauen. Gotthard Kettler var den første herskaren i området.

I 1566 vart *Hertugdømet Livland* oppretta og Unionavtalen mellom landeigarane i Livland og styresmaktene til Litauen. Jan Hieronimowicz Chodkiewicz vart den første guvernæren og hertugen (1566–78). Han vart ein provins i Storfyrstedømet Litauen fram til 1569. Etter Lublinunionen i 1569 vart han ein del av eit kondominat med Kongedømet Polen og Storfyrstedømet Litauen.

Delar av hertugdømet vart erobra av Sverige under den polsk-svenske krigen og erobringane deira vart respektert i Altmarktraktaten i 1629. Realunionen heldt på dei austlege områda av Hertugdømet som fekk namnet *Inflanty*, fram til den første delinga av Polen i 1772, då det vart annekert av Katarina den store sitt russiske keisardøme.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hertugdømet Livland

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Duchy of Livonia» frå Wikipedia på engelsk, den 21. januar 2008.*
**Eléni Vitáli** (fødd 19. september 1954 i Aten) er ein populær gresk songar og komponist som er aktiv innan fleire musikksjangrar, til dømes gresk pop og rebetiko.

Ho blei fødd inn i ein musikalsk *tsigani*-familie. Faren Takis Lavidas var santur-spelar, og mora Lucy Karageorgiou song på festivalar. Som barn reiste Vitáli over heile Hellas, og foreldra påverka ho tidleg til å slå inn på ein musikalsk karriere.

Vitáli har samarbeidd med fleire av dei mest kjende utøvarane og komponistane i Hellas.

I 1975 gifta ho seg med musikaren Vangélis Xídi og fekk i 1976 sonen Níko Xídi – han er låtskrivar og musikkprodusent.

Merknadar
---------

1. ↑  Gresk skrift *Ελένη Βιτάλη*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på artikkelen om Ελένη Βιτάλη på Wikipedia på gresk 07. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Eleni Vitali på myspace.com
* Eleni Vitali Arkivert 2012-04-05 ved Wayback Machine. på mygreek.fm
* Musikkvideo: *Δρόμοι που αγάπησα*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Jørgen Jonsen Reitan** (5. juni 1871–14. juli 1944) var ein norsk skolemann, målmann og dialektgranskar.

Reitan var fødd i Ålen i Sør-Trøndelag fylke som son av lærar, ordførar og stortingsmann Jon Jørgensen Reitan. Han var bror av lokalhistorikaren Anders Reitan og brorson av diktar, skulestyrar og stortingsmann Anders Jørgensen Reitan.

Jørgen Reitan var utdanna filolog og statsstipendiat frå 1917 av. I 1922 tok han doktorgrad på avhandlinga Nytrøndsk ordforkortning, der han djervt sette fram ein teori om at den trøndske ordforkortinga i røynda var same prosessen som hadde forma moderne engelsk. Utgangspunktet hans var at bispestolen i Nidaros hadde store interesser i England, både kyrjelege og verdslege, og at sambandet over Nordsjøen var godt. 

Han skreiv mange mindre avhandlingar om målet i Søraust-Trøndelag og over i Härjedalen, om målet i heimbygda Ålen, på Tynset, og på Røros. Han skreiv dessutan om målet i Bardu og i Målselv som innflyttarane frå rørosregionen hadde tatt med seg på si bureising. Reitan hevda i 1917 i skriftet *Eit nynorsk normalmaal* at nynorsk landsmål måtte slå sterkare rot i trøndsk og austnorsk, og rett før han døydde gav han Universitetet i Oslo eit målførefond til fremje av denne saka.

Litteratur
----------

* *Nytrøndsk ordforkortning og betoning* (1922)
* *Tynnsetmålet* (1926)
* *Vemdalsmålet. Med oplysninger om andre herjedalske mål* (1930)
* *Rørosmålet* (1933)

Kjelder
-------

* Utdjupande artikkel om Reitan på snl.no, skriven av Aud M. Tretvik.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC

 |
Kvernkall.
**Kvernkall** er eit vasshjul på ein vertikal aksling, med skråstilte skovlar som vatnet vert leia inn mot. Rørslemengda til vatnet utøver ei kraft på skovlane, som vert omforma til eit dreiemoment som driv akslingen rundt. Effekta vert så nytta til drift av ein kvernstein.

Kvernkallen er utforma med ein loddrettståande trestokk (akslingen), som er opplagra i begge endar. Øvre enden av stokken, som er grannare oppe enn nede, når opp gjennom golvet i kvernhuset. Nedst på stokken er skovlar felt inn. Gjennom ei vassrenne vert vatn leia mot skovlane, som fangar opp vasstrålen frå vassrenna slik at kvernkallen roterer. I øvre enden av stokken er det felt inn ei snelle av jarn som går gjennom eit hol i den underliggande, fastfesta kvernsteinen og endar i eit tverjarn, ei sigle, som er felt inn i den roterande oversteinen.

Kvernkallen var i bruk i Noreg frå tidleg i norsk mellomalder. Kvernhus med kvernkall vart nytta i Noreg til og med 2. verdskrigen. Folk mol då korn illegalt på gardskvernar.

Kvernkall i Austerrike.

Sjå òg
------

Vasshjul
**Álvaro Uribe Vélez** (fødd 4. juli 1952) er ein colombiansk politikar og presidenten av Colombia frå 2002 til 2010. 28. mai 2006 vart han gjenvald til ein andre periode frå 2006 til 2010 med 62 % av stemmene.

Uribe Vélez er utdanna advokat frå universitetet i Antioquia med ei spesialisering i administrasjon frå Harvard. I 1998 og 1999 var han tilknytt som professor ved Universitetet i Oxford. Han vart ordførar i Medellin i 1982, og guvernør i Antioquia mellom 1995 og 1997. Då han vart vald til president i Colombia for perioden 2002-2006 for det konservative partiet i landet, var det med slagordet «Eit stort hjarte og ei sterk hand», som viste til den militære lina som det konservative partiet ser som løysinga på valden i landet. Valkampen hadde i stor grad dreidd seg om løysingar på den langvarige og blodige borgarkrigen i Colombia, der den strengt konservative Uribe Vélez valde ei hard, militær line.

Uribe Vélez er gift med Lina Moreno, som han har to ungar med.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* Munzinger (iba)

 |
Koordinatar: 40°44′N 29°31′E﻿

**Hersekneset** (tyrkisk *Hersek burnu*) er eit nes i Tyrkia. Det ligg i distriktet Altınova i provinsen Yalova. Det vender nordover mot İzmitbukta som er ein del av Marmarahavet. Breidda til bukta på nordenden av Hersekneset er berre 3 km, medan det elles er kring 9 km breitt. 

Neset var strategisk viktig og den romerske keisaren Konstantin I grunnla derfor her byen Helenopolis. Under det første krosstoget, slo seldsjukkane under sultan Kılıç Arslan I folkekrosstoget i slaget ved Civetot nær Helenopolis. Det var òg ved Hersekneset at Det osmanske riket (då berre eit fyrstedøme) erklærte seg sjølvstendig. Den 27. juli 1302 sigra den osmanske armeen over austromarane, som prøvde å stoppe kringsetjinga av byen Nikea (dagens İznik), i slaget ved Koyunhisar.
Etter dette slaget erklærte Osman I sjølvstendet til fyrstedømet sitt. 

Det er planlagd ei bru mellom Hersekneset og Dilovası på den andre sida av bukta. Brua vil verte 3 km lang og korte ned hovudvegen mellom İstanbul og İzmir med 140 km.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hersek Headland» frå Wikipedia på engelsk, den 5. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 22. april 2012, henta 5. august 2012
2. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 25. april 2012, henta 5. august 2012
**Arne Hoel** (5. april 1927–24. september 2006) var ein norsk skihoppar, fødd i Skoger i Buskerud. Han vert særleg hugsa for sin tre sigrar i Holmenkollen, i høvesvis 1948, 1951 og 1959. Noregsmeister vart han ein gong, i 1956. Fem år tidlegare vann han NM-sølv. Hoel representerte både Ski- og fotballklubben Lyn og Idrettslaget Varg i Oslo. Han døydde i Oslo.

Hoel vart nummer seks under vinter-OL 1952 i Oslo, og nummer 11 i vinter-OL 1956 i Cortina d'Ampezzo. Han kom han på 13. plass under verdsmeisterskapen 1958 i Lahti.

Hoel slo gjennom då han vann hopprennet i Svenska skidspelen i 1947. I 1954 vart hopprennet i Holmenkollen avlyst, Hoel vann ei tevling i Holmenkollbakken seinare i sesongen, eit renn som ikkje vert rekna som eit Holmenkollrenn. To år etter vart han nummer to i Holmenkollrennet, bak den ferske olympiameisteren, Antti Hyvärinen.

Etter jamn, god hopping i den tysk-austerrikske hoppveka 1958/59 enda Hoel samanlagt på tredjeplassen, bak Helmut Recknagel frå DDR og austerrikaren Walter Habersatter.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1947: Siger i Svenska skidspelen
* 1948: Siger i Hollmenkollrennet
* 1951: Siger i Hollmenkollrennet, nr 2 i Svenska skidspelen i Sundsvall
* 1952: Nr 6 under OL i Holmenkollen. Nr 3 i Holmenkollrennet
* 1955: Nr 15 i Holmenkollen
* 1956: Nr 2 i Hollmenkollen. Nr 11 i OL i Cortina d'Ampezzo
* 1957: Nr 9 i Holmenkollen
* 1958: Nr 5 i Holmenkollen. Nr 13 under VM i Lahti
* 1959: Siger i Hollmenkollen

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1950: Nr 6 i NM i Skuibakken i Bærum
* Ski-NM 1951: Sølvmedalje i Narvik
* Ski-NM 1952: Nr 5 i Porsgrunn
* Ski-NM 1956: Gullmedalje i Drammen
* Ski-NM 1958: Nr 5 i Oslo
* Ski-NM 1959: Nr 5 på Gjøvik

I 1956 vart Hoel tildelt Holmenkollmedaljen for sine bragder i Holmenkollen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Arne Hoel – Profil og resultatoversikt hos FIS
* Skiforeningens prisvinnerliste over Holmenkollmedaljen i PDF-format Arkivert 2007-09-26 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Ekte kvelv til venstre, falsk kvelv til høgre
**Kvelv** (ein eller eit kvelv) er i arkitekturen eit bogeforma tak over eit rom, eller ein berande konstruksjon i bogeform, som oftast laga i murverk, stein eller betong, men det finst òg kvelv laga av tre. Den enklaste utgåva av kvelva er tønnekvelva.

Ein steinkvelv står av seg sjølv, er sjølvberande, ved at steinane er slik tilhogde og langt opp i høve til kvarandre at dei bind kvarandre fast av presset som vekta av kvelven fører til. Difor kan ein kvelv murast av stein utan å bruke bindemiddel. Stillaset som ein kvelv av stein vert bygd opp på, må senkast jamt over det heile når det skal fjernast, slik at kvelven «sett seg» jamt over heile bogen.

«Falsk kvelv» er ein kvelv- eller kuppelkonstruksjon av stein som er danna ved at steinen i kvart lag er lagt litt meir inn over opninga enn steinen i laget under, altså i stendig mindre sirklar dersom det er tale om ein kuppel. Slike kvelv er såleis ikkje sjølvberande på same måten som ekte kvelv.

Typar av kvelv
--------------

* Tønnekvelv
* Seksfasa gotisk ribbekvelv
* Stjernekvelv
* Stjernekvelv, teikning frå Brockhaus Enzyklopädie, 1888
* Kappekvelv, òg kalla klosterkvelv
* Krysskvelv
* Kuppelkvelv

* Ein kvelv kan murast av stein utan å bruke bindemiddel.
* Tønnekvelv i klosterkyrkja Sant Pere de Rodez i Nord-Spania.
* Ei steinkvelvbru, her Åros bru, er bygd etter same prinsipp som eit tønnekvelv Foto: Jarle Vines
* Puddefjordsbrua over Puddefjorden i Bergen er ei moderne kvelvbru i betong.
* Kvelv i ruinen av mellomalderkyrkja S:t Nicolai i Visby på Gotland.
* Gotiske kryssribbekvelv i skipet i Cathédrale Notre-Dame de Reims i Reims i Frankrike.
* Taket i skipet i Røros kyrkje er eit tønnekvelv av tre.

Trykket frå kvelvet
-------------------

Prinsippskisse som syner korleis trykket frå kvelvet i ein romansk (til venstre) og ein gotisk kyrkjebygning vert delt på veggar, søyler og pilarar.
Utvendige pilarar og bogar som støtter kvelvet i kyrkja Notre-Dame de Paris.
Trykket frå eit steinkvelv over rommet i ein bygning rettar seg ikkje berre nedover, men òg til sidene, og må anten takast opp av tjukke og tunge veggar, eventuelt i kombinasjon med søyler, eller som i dei gotiske kyrkjebygningane med sine store vindaugsopningar, i kombinasjon med utvendige bogar over til utvendige støttepilarar.

Bakgrunnsstoff
--------------
**Arne Nikolai Dagsvik** (f. 1947 ) er ein norsk dirigent, komponist og arrangør som særleg har arbeidd med kor-musikk. Han kjem opphavleg frå Åfjord i Sør-Trøndelag, men har vore busett i Skånland kommune i Troms i over 39 år.

Arne Dagsvik er utdanna lærar og organist, men har arrangert eller komponert meir enn 1000 songar for kor. Han har dirigert kor i meir enn 48 år, og har lenge jobba som musikklærar for vidaregåande skule. I 1993 vart han tildelt Nordlysprisen, som vert gjeven til utøvande musikarar eller komponistar som har utmerka seg ved høgt kunstnarisk nivå gjennom si verksemd i Nord-Noreg. Då han fekk prisen, fekk han denne omtalen:   
 *«Hadde han drevet med popmusikk hadde alle kjent navnet hans. Men Arne Dagsvik har hele livet brukt sine evner innen korbevegelsen og aldri fått den oppmerksomheten han fortjener.»*

Arne Dagsvik sine arrangement og komposisjonar har vorte utgjevne på cd-ar av m.a. Det norske kammerkor, Chorus - landsdelsmusikerne i Troms, Skruk, Skjervøykoret, Trondheim kammerkor, Nordnorsk kammerorkester, Alta motettkor og Griegakademiets kammerkor. I 2013 var han ein av kandidatane til å vinna Harstad sparebanks kulturpris.

Kjelder
-------

* Harstad Tidende, 15.03.13: Et beskjedent ikon

### Fotnotar

1. ↑  *Skatteliste*, arkivert frå originalen 13. april 2013, henta 14. april 2013
2. ↑  *Nordlysfestivalen.no: Nordlysprisen*, arkivert frå originalen 3. juli 2013, henta 14. april 2013
3. ↑  *Utgjevingar av Arne Dagsvik på Rockipedia.no*, arkivert frå originalen 6. mars 2016, henta 14. april 2013

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
|  |
| --- |
| ***«Running»***  Song av Sandro Nicolas |
|  |
| **Land** | Kypros |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 7. mars 2020 |
| **Sjanger** | Dance-pop |
| **Lengd** | 03:02 |
| **Selskap** | Panik |
| Låtskrivar(ar) | Sandro Nicolas, Alfie Arcuri, Octavian Rasinariu, Sebastian Metzner Rickards, Teo DK |
|

**«Running»** (norsk 'springande') er ein song frå 2020 som vert framført av den tyske songaren Sandro Nicolas. «Running» vart utgjeven i mars 2020 og skulle ha vore det kypriotiske bidraget til Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam i Nederland, men 18. mars 2020 avlyste EBU Eurovision Song Contest på grunn av koronaviruspandemien i Europa vinteren 2020.

Eurovision Song Contest
-----------------------

29. november 2019 kunngjorde den kypriotiske kringkastaren RIK at Sandro Nicolas skulle representere Kypros i Eurovision Song Contest. Det verkelege namnet hans er Alessandro H. Rütten, og han er fødd og oppvaksen i Tyskland. Sandro har amerikansk far og gresk mor.

RIK sette ned eit låtskrivarlag for å lage og utvikle «Running». Den australske musikaren og songaren Alfie Arcuri leia låtskrivarlaget, medan Martin Dietmann var kunstnarisk leiar for songen og framsyninga. Låten vart presentert og utgjeven i mars 2020.

I januar 2020 heldt EBU ei loddtrekking for å avgjere kva for ein av dei to semifinalane songen skulle delta i. Kypros vart trekt ut til å opptre i den fyrste semifinalen tysdag 12. mai 2020. Men på grunn av koronavirusutbrotet i Europa vinteren 2020 såg EBU seg nøydd til å avlyse Eurovision Song Contest for å hindre spreiing av koronaviruset SARS-CoV-2 og den medfølgjande sjukdomen covid-19. Songen fekk dimed aldri delteke i Eurovision Song Contest.

Kjelder
-------

1. ↑  Granger, Anthony (20. mars 2020). «Belgium: Hooverphonic Will Compete At Eurovision 2021» (på engelsk). Henta 20. mars 2020.
2. ↑  «Sandro – Cyprus». eurovision.tv. Henta 12. februar 2020.
3. ↑  «Cyprus: Sandro Nicolas says he writes songs for people "who feel alone and abandoned" as we talk Eurovision 2020» (på engelsk). 22. desember 2019. Henta 12. februar 2020.
4. ↑  «"Running"! Sandro reveals Eurovision 2020 song title and official artwork» (på engelsk). 11. februar 2020. Henta 12. februar 2020.
5. ↑  «Cyprus: Sandro to Sing "Running" at Eurovision 2020» (på engelsk). 11. februar 2020. Henta 12. februar 2020.
6. ↑  Svendsen, Maiken (18. mars 2020). «Eurovision Song Contest avlyst» (på norsk bokmål). Henta 20. mars 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Running (Sandro-sang)» frå Wikipedia på bokmål, den 15. desember 2021.*
**Arne Brustad** (14. april 1912–22. august 1987) var ein fotballspelar frå Oslo som spelte på Bronselaget under Sommar-OL 1936. Han var i alle sine år medlem av Lyn, og vann to NM-gull etter 2. verdskrigen. Mellom 1935 og 1946 fekk han 33 landskampar for Noreg, og skåra 17 landslagsmål.

Brustad debuterte på landslaget 31. mai 1935, i ein kamp Noreg vann 2-0 over Ungarn. Året etter var han ein sentral spelar då Noreg vann bronsemedaljen under Sommar-OL 1936 i Berlin. På dei fire kampane Noreg spelte i olympiaden, skåra han fem mål, mellom anna alle dei norske måla då Noreg vann bronsefinalen 3-2 over Polen.

Noreg deltok i 1938 for fyrste gong i fotball-VM, og vart slått ut i fyrste runde. Motstandar var Italia, den komande verdsmeisteren, som vann 2-1 etter ekstraomgangar. Brustad skåra det norske målet og hadde elles ei nettkjenning like før ordinær tid var ute, denne vart annulert for offside. Hausten 1938 vart Brustad som einaste skandinav teken ut på Europalaget som spelte mot England på Highbury i London. Drakta frå den kampen, samt medaljar og trofe er i dag utstilt på Fotballmuseet på Ullevaal stadion.

Brustad og Lyn nådde ikkje heilt opp i norsk klubbfotball før 2. verdskrigen. Suksessen kom derimot i 1945 og 1946, då laget vart norsk meister begge åra etter sigrar over Fredrikstad FK.

### Merittar

* OL-bronse: 1936 med Noreg
* Noregsmeister: 1945 og 1946 med Lyn

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Arne Brustad» frå Wikipedia på bokmål, den 7. oktober 2015.*


| * v
* d
* e
Noreg sitt landslag – VM i fotball 1938 |
| --- |
| 
* 1 Amundsen
* 2 Andersen
* 3 Andreassen
* 4 Andresen
* 5 Brustad
* 6 Brynildsen
* 7 Eriksen
* 8 Frantzen
* 9 Hansen
* 10 Henriksen
* 11 Holmberg
* 12 Holmsen
* 13 Ileby
* 14 Isaksen
* 15 Johannessen
* 16 Johansen
* 17 Juve
* 18 Kihle
* 19 Kvammen
* 20 Martinsen
* 21 Nordby
* 22 Ulleberg
* Landslagstrenar: Halvorsen

 | Flagget til Noreg |
|  |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister

 |
**Arne Espeland** (fødd 6. juli 1885 på Lista, død 1972) var ein lærer og forfattar. Han skreiv humoristiske og bygdehistoriske fortellingar, romanar og dikt, mellom anna frå kapertida på Lista under Napoleonskrigane 1807-14.

Far hans var lærar. Sjølv tok han eksamen ved Kristiansand lærarskule 1906. Han arbeidde som lærar i Krødsherad og andre stader før han i 1912 slo seg ned i Stavanger. Her var han lærar til han i 1938 vart tilsett som programsekretær i NRK med base i Stavanger. For NRK laga han mellom anna også Barnetimen. Nokre av desse programma kom i sidan i bokform.

I 1909 debuterte Arne Espeland som forfattar med «ei lita og kravlaus bok», *Blide og sure andlit*. Etter kvart skreiv han i fleire sjangrar og på begge målføre. Folkelivsskildringane *Svensken* (1924) og *Martengel* (1925) er på bokmål, dei kom ut i nye utgåver i 2010. Romanane *Klar til batalje* (1961) og *Med livet i nevane* (1964) skildrar kapertida. Diktsamlinga *Vårherres palett, Lista* (1924, ny utgåve 2008) var ei kjærleikserklæring til heimbygda. 

Espeland var redaktør for det biografiske oppslagsverket *Norske skulefolk* (1934) og for *Sanger og viser fra Rogaland* (1935). I 1959 gav han ut ei bok om vennen og kollegaen Jens Tvedt. Han hadde tidlegare arbeidd for å få utgitt Tvedt sine samla skrifter. Bokverket vart det ikkje noko av, men Espeland medverka til å få reist ein byste av Tvedt sentralt i Stavanger i 1932.

Han fekk Kongens fortenestemedalje i gull i 1955.

Bibliografi
-----------

* *Blide og sure andlit* Noveller 1909
* *Paa heimveg*. Spelstykke i tvo vendingar 1910
* *Solveig*. Forteljing 1913
* *Dikt* 1919
* *Kvad* Dikt 1920
* *Et kunstnerakvarium*. Komedie i 3 akter 1922
* *Mold*. Dikt 1923
* *Vårherres palett. Lista* Noveller/tekster 1924
* *Svensken*. Sørlandsbilleder Roman 1924
* *Marténgel*. Unge år Roman 1925
* *Barnetimer* 1943
* *Durra på eventyr* Barnebok 1944
* *Vigsla vegar*. Dikt i utval 1945
* *Barnetimar for dei minste. Saman med far, Sigrun, Durra og Munter* 1956
* *Jens Tvedt. Glimt frå vokstergrunnen og livet hans.* Biografi 1959
* *Klar til batalje* Roman 1961
* *Med livet i nevane* Roman 1964

Nye Espeland-utgaver på Klokkhammer Forlag
* *Vårherres palett* 2008
* *Svensken* 2009
* *Marténgel* 2010

Bibliografien er henta frå Listaminne

Kjelder
-------

* Listaminne om Arne Espeland Arkivert 2016-04-06 ved Wayback Machine.

Referansar
----------

1. ↑  Tildeling av Kongens fortenestemedealje
2. ↑  *Bibliografi Arne Espeland*, arkivert frå originalen 23. april 2017, henta 22. april 2017

* *Denne artikkelen bygger på «Arne Espeland» frå Wikipedia på bokmål, den 22. april 2017.*
**Davíd Oddsson** (fødd 17. januar 1948) er ein islandsk politikar og jurist frå Reykjavik. Han var statsminister på Island frå 1991 til 2004.

Davíð var borgarmeister i Reykjavík 1982–91. I 1991 vart han vald inn i Alltinget, samstundes som han vart vald til formann i den konservative Sjálfstæðisflokkurinn. Frå 30. april 1991 var han statsminister i ei koalisjonsregjering med sosialdemokratane. Etter danna 1995 partiet hans regjeringskoalisjon med Framsóknarflokkurinn. Den 15. september 2004 bytta Davíð posisjon med Halldór Ásgrímsson, leiar i Framsóknarflokkurinn, og var dei neste 12 månadene utanriksminister. Allereie i oktober 2005 fekk Davíð stillinga som styreleiar i den islandske sentralbanken. Etter den islandske finansnæringa og økonomien kollapsa hausten 2008, vart han sterkt kritisert og tvinga til å trekke seg frå stillinga i februar 2009.

Kjelder
-------


* Davíð Oddsson, snl.no


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (iba)

 |
**Arne Johannessen** (fødd 29. april 1958) er ein norsk politimann og fagforeiningsleiar. I september 2000 vart han leiar i Politiets Fellesforbund.

Arne Johannessen er utdanna på Befalsskolen for militærpolitiet og Politiskolen. Han har vore befal i Militærpolitiet, lensmannsbetjent i Luster i Sogn og Fjordane, forbundssekretær og leiar i Lensmannsetatens Landslag, nestleiar i Politiets Fellesforbund og lensmann i Sogndal frå 1998 til 2000. Sidan september 2000 har han vore leiar i Politiets Fellesforbund. Arne Johannessen har også vore leiar i Hafslo Arbeiderlag og kommunestyrerepresentant for Arbeidarpartiet i Luster kommune.

I 2005 fekk han «Målprisen 2005» frå Luster mållag under Lustramarknaden. I 2007 fekk han Målprisen frå Noregs Mållag.

Referansar
----------

1. ↑  NRK Sogn og Fjordane

* *Denne artikkelen bygger på «Arne Johannessen» frå Wikipedia på bokmål, den 6. mars 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Portrettintervju i Dagbladets helgemagasin 4. oktober 2006

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Arne Halse** (20. oktober 1887–3. juli 1975) var ein norsk friidrettsutøvar som tevla i spydkast, både i fristil og det som den gongen var vanleg spydkast. Han vann OL-sølv i spydkast med begge armar under Sommar-OL 1908, samt OL-bronse i spydkast med beste arm (fristil). Halse var medlem av Trondhjems IF, seinare av Sportsklubben Brage.

Aktiv
-----

Halse, som var fødd i Kristiansund og oppvaksen i Trondheim, var son til den framgangsrike forretningsmannen Dyre Halse. Arne Halse vart norsk meister i spydkast i åra 1905, 1906, 1907 og tok sølvmedaljen i 1909. Åra 1906 og 1907 vart han noregsmeister også i kulestøyt, i 1909 fekk han bronsemedaljen i øvinga.

18 år gammal deltok Halse i Sommar-OL 1906 i Aten og vart nummer sju i spydkasting med beste arm. To år seinare vann han sølvmedaljen i vanleg spydkast og tok bronsen i fristil-øvinga under dei olympiske leikane i London. Han deltok også i kulestøyt. Under Sommar-OL 1912 i Stockholm kom han på femteplass i spydkast (venstre + høgre arm) og 7. plass i vanleg spydkast.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Arne Halse» frå Wikipedia på bokmål, den 17. april 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |