recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Jemenittisk familie i Israel samla rundt bordet på sabbaten 1. februar 1947.
**Sabbat** (frå latin *sabbatum* og gresk σαββάτων) frå hebraisk שַׁבָּת *šabbāt*, 'kvile'), er ei nemning for den sjuande dagen i veka, og heilagdagen i jødisk tradisjon, i Unitarforbundet, adventistkyrkja og i enkelte andre kristne kyrkjesamfunn. 


«Og den sjuande dagen fullferda Gud det verket han gjorde, og kvilde, den sjuande dagen, etter alt verket han hadde gjort.   
Og Gud velsigna den sjuande dagen, og gjorde honom heilag: for den dagen kvilde han etter alt sitt verk, det som Gud gjorde daa han skapte.»

 
Fyrste mosebok, 2, 2-3 (Studentmaalaget si bibelumsetjing, 1921)

Ordet «sabbat» vert òg bruka i overført tyding om regelmessig kvile, som i «sabbatsår» (kvileår med skifte av gjeremål).

Om jødisk sabbatsfeiring, sjå sjabbát.

Kristen sabbatsfeiring
----------------------

*The Sabbath Eve* av Alexander Johnston (1815–1891)
I den eldste kristne kyrkja tok etterkvart feiringa av Jesu oppstode på søndagen over for den gamle jødiske skikken med å halde den sjuande dagen heilag.

Etter reformasjonen fanst det fleire små grupper kristne som ut frå eit ønske om å finne attende til den sanne, opphavlege kristendommen, òg byrja å halde den sjuande vekedagen heilag, ut frå det bodordet Gud hadde gjeve i Bibelen. På 1600-talet utvandra grupper av sjuandedagsbaptistar til Amerika og grunnla kyrkjelydar der. Då adventistkyrkja vart grunnlagt på midten av 1800-talet, forkynte dei at den sjuande dagen (laurdagen) var heilagdag, på grunnlag av bodet dei fann i Bibelen, eit bod som gjekk heilt attende til skapinga.

Kjelder
-------

* Rolf H. Kvinge/Per W. Nærheim «Syvende-dagsadventistsamfunnet» i *Kristne kirker og samfunn* Tapir forlag 1993 ISBN 82-519-1137-0
* Nils Bloch-Hoell *Konfesjonskunnskap* Gyldendal Norsk Forlag 1975 ISBN 82-05-06214-5

### Referansar

1. ↑  2. Mos. 20,10
2. ↑  1. Mos. 2,3
**Sabarmati** er ei av dei store elvane som renn vest i India. Ho har opphav i Aravallifjella i Udaipur distrikt i Rajasthan, og renn ut i Khambhatgolfen i Det arabiske havet. Elva har eit løp på 371 km som går sørvestover gjennom Rajasthan og Gujarat. 48 km av elva går gjennom Rajasthan, medan 323 km høyrer til Gujarat.

Byane Ahmedabad og Gandhinagar, høvesvis den kommersielle og den politiske hovudstaden i Gujarat, ligg ved elva. Mahatma Gandhi grunnla ein ashram, Sabarmati Ashram, ved bustaden sin ved breidda av elva.

Sabaramti og bielvane hennar er demde opp fleire stader. Dharoi-demningen på Sabarmati ligg nær Dharoi i Mehsana distrikt nordi Gujarat. Demningen blei bygd i 1978 for å kontrollera vassføring - danna hydroelektrisitet, hindra flaum og bidra til kunstig vatning.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  *Water Year Book 2011-12: Mahi, Sabarmati & Other West Flowing Rivers* (PDF). Gandhinagar: Central Water Commission. 2012. s. 14. Arkivert frå originalen (PDF) 3. mars 2017. Henta 14. mars 2019.
2. ↑  «Sabarmati Ashram History».
3. ↑  «Dharoi dam brimming over». *The Times of India*. September 2, 2011. Arkivert frå originalen 29. juni 2013. Henta 10. april 2013.

* *Denne artikkelen bygger på «Sabarmati River» frå Wikipedia på engelsk, den 14. mars 2019.*

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Dharoi dam» frå Wikipedia på engelsk, den 14. mars 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Saalach** er ei elv som renn gjennom Austerrike og Tyskland, og er ei av sideelvene til Salzach. Ho har sitt utspring i den søraustlege fjellsida av Staffkogel i Kitzbühleralpane. Ho renn først som ei lite elv austover gjennom skisenteret i Saalbach-Hinterglemm før ho snur nordover ved Maishofen. Ho følgjer så ein brei dal til Saalfelden, og buktar seg gjennom den smale dalen mellom Leonganger og Loferer Steinberge, og frå Steinernes Meer til Lofer. Her går elva inn i eit smalt gjel, som er kjend for elverafting, før ho kryssar grensa til Bayern i Tyskland ved Melleck. Like før ho når Bad Reichenhall, renn ho ut i Saalachsee, ei demning som er laga for vasskraftproduksjon. Saalach renn ut frå fjellområda etter ho har passert Staufeneck og inn i eit flatt skogområde kalla Saalachau. Frå Piding og nordaustover renn elva 10 km langs grensa til Austerrike før ho renn ut i elva Salzach.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Saalach frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Eit **trykksystem** er eit område i jordatmosfæren der lufttrykket er lågare eller høgare enn normalt. Termodynamiske effektar i atmosfæren og havet fører til at høg- og lågtrykk kontinuerleg oppstår og døyr ut.

Trykkssytem på vêrkart
----------------------

På vêrkart kan ein sjå ei grafisk framvising av trykksystem, ofte i lag med vêrfrontar. Lågtrykksystem vert merkte med ein stor **L**, med mindre dei er tropiske stormar eller tropiske syklonar då spesielle vêrsymbol vert brukt. Høgtrykkssystem vert merkte med ein stor **H**. Kor kraftige trykkssystema er kan ein sjå etter kor tett isobarane ligg.

Lågtrykksystem
--------------

Lågtrykkssystem har som regel syklonske eigenskapar. På nordlege halvkule bles vinden mot klokka rundt lågtrykket på grunn av corioliseffekten, medan den bles med klokka rundt lågtrykket på sørlege halvkule. Lågtrykksystem fører som regel til skya vêr og nedbør, og innimellom kraftig vind om lågtrykket er kraftig nok. 

Dei kraftigaste uvêra i historia har oppstått i samband med syklonske lågtrykkssystem. Tornadoar har til dømes svært lågt trykk i senteret. 

Det lågaste lufttrykket i havnivå som er observert er på 869,96 hPa. Det skjedde i det vestlege Stillehavet under tyfonen Tip den 12. oktober 1979.

Høgtrykksystem
--------------

Høgtrykksystem er ofte karakterisiert med klart og kjølig vêr. Vinden bles antisyklonsk rundt høgtrykk, det vil sei med klokka på nordlege halvkule og mot klokka på sørlege halvkule. 

Om vinteren på den nordlege halvkula finn ein ofte vedvarande høgtrykk over Nord-Amerika og Sibir, i tillegg til at dei ofte oppstår over Nord-Europa. Dette kan føre til kuldebølgjer, som innimellom kan oppstå svært brått. I indre område av Nord-Amerika har ein observert at temperaturen har fall med så mykje som 25ºC på berre nokre timar i slike tilfelle. 

Høgtrykkssystem fører sjeldan med seg nedbør sidan dei produserer lite skyer. I kombinasjon med andre vêrsystem kan kaldlufta dei fører med seg innimellom likevel føre til kraftig snøfall.
**Trygve Henrik Lindeman**
(3. november 1896–24. oktober 1979)
var ein norsk cellist frå Kristiania og i to mannsaldrar var han rektor for Musikkonservatoriet i Oslo.

Etter examen artium (1915) studerte han til sivilingeniør ved NTH i 1916 før han skifta til
musikkstudiar ved Musikkonservatoriet i Oslo under Gustav Fr. Lange og i
den danske hovudstad ved Det kongelige danske Musikkonservatorium under Carl Nielsen. Som cellist debuterte han i 1925 og
vart direktør (etter sin far Peter Brynie Lindeman) ved Musikkkonservatoriet 
i 1928. Direktør var han fram til 1969. Ekteparet Lindeman hadde ikkje barn og etablerte
derfor Lindemans Legat og overlét konservatoriets leiing til Anfinn Øien som var rektor fram til Norges Musikkhøgskole vart starta i 1973.
*Lindeman-tradisjonen* i norsk musikk vart dyrka fram av Trygve som meinte at alle
kunne spelle, komponere og begripe musikkteori og bedrive pedagogikk..
Trygve Lindeman var frimurar og skjøtta embetet som ordførande meister i sin loge i ei årrekke.

Premiar
-------

* Kongens fortjenstmedalje i gull 1953
* St. Olavs Orden, riddar i 1. klasse av gull 1967.

Utgivingar
----------

* *Lærebok i taktering for kordirigenter*, 1939
* *Lærebok i elementær musikkteori*, 1943
* *Tonetreffing og musikkdiktat*, 1951
* *Orkesterinstrumenter og partitur*, 1973
* *Musik-konservatoriet i Oslo 1883–1973*, 1976, med E. Solbu

Referansar
----------

1. ↑  artikkel i Store Norske Leksikon
2. ↑  Lindeman-tradisjonen
**Trygve Utheim** (16. september 1884–15. juni 1952) var ein norsk byråkrat, fylkesmann og stortingsmann frå Grytten i Romsdal. Han var sosialminister i Johan Ludwig Mowinckel si tredje regjering 1933-35. 

Far til Utheim var handelsmann på Veblungsnes. Sjølv vart han student i 1903 og cand.jur. i 1907. Han var deretter amtsfullmektig i Nordre Bergenhus amt 1908-10, fullmektig ved Ringerike sorenskriveri og Aker kriminaldommarembete, før han 1912-14 var konstituert byfut og borgarmeister i Drammen. Fram til 1920 var han så sekretær i Justisdepartementet. Sidan var han i åtte år byråsjef i Justisdepartementet til han i 1928 vart fylkesmann i Møre og Romsdal, eit embete han hadde til han døydde.

Halvtanna år frå hausten 1933 var Utheim var sosialminister i Venstre-regjeringa til Johan Ludwig Mowinckel. Utheim vart i 1937 vald til landsstyremedlem i Venstre, eit verv han hadde livet ut. I 1940 var han mellom dei som flykta til Storbritannia og budde der til våren 1945. Same hausten var han Venstre sin fyrstekandidat til Stortinget frå landkrinsane i Møre og Romsdal og var dermed sikra tingplass, ein plass han vart attvald til i 1949. Han var 1945-49 medlem i Finans- og tollkomiteen og frå 1950 nestformann i Utanriks- og konstitusjonskomiteen. Utheim døydde sommaren 1952 og Anders E. Skrondal møtte som fast representant resten av fireårsperioden.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Trygve Sverdrup** (22. juli 1886–1964) var ein norsk marineoffiser og Høgre-politikar som var ordførar i Tønsberg og stortingsmann for kjøpstadene i Vestfold.

Sverdrup var son til ein ingeniør busett i Kristiania. Sjølv utdanna han seg til sjøoffiser i 1908, premierløytnant frå 1911. I 1911-12 fekk han stipend for å kunne studere motorteknikk og elektroteknikk ved Charlottenburg techn. Hochschule i Tyskland. Frå 1913 til -20 var han i undervassbåtteneste i Marinen. Etter ein treårsperiode som havarisjef i Jac. O. Lyngaas & Co. var han tilbake i Marinen frå 1923 som kaptein. Perioden 1923-34 var han ubåtsjef. Forfremja til kommandørkaptein 1. desember 1937.

Sverdrup var medlem av bystyret i Tønsberg frå 1923, varaordførar 1934-36 og ordførar 1936-37. Han var i si tid 
formann i kommunikasjonskomiteen i byen, og styreformann 1928-37 i De kommunale kinematografers styre i Tønsberg. Hausten 1933 vart han vald til stortingsrepresentant frå valkrinsen med dei fire kjøpstadene i Vestfold, vald for partiet Høgre. Etter attval i 1936 var han tingmann 1937-45. Alle sesjonane på Stortinget var han medlem i Militærkomiteen.

Under andre verdskrigen vart Sverdrup arrestert av okkupasjonsmakta. Frå 12. januar 1942 sat han fengsla på Grini til 6. februar 1942. Sidan var han krigsfange i Tyskland, kom heim 28. mai 1945.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2017-12-22 ved Wayback Machine.
**Trygve Waage** (22. april 1918–21. april 1978) var ein norsk sjakkorganisator. Han var i åra 1967-1970 president i Norges Sjakkforbund, og vart i juli 1977 den første formannen i det som då heitte Norges Sjakkforbunds Ungdom, no Ungdommens Sjakkforbund.

Trygve Waage gjorde ein stor innsats med å organisere skule-, barne- og ungdomssjakk gjennom mange år. Frå sesongen 1964/65 vart han formann i Norges Sjakkforbund sitt skulesjakkutval, frå juli 1966 visepresident og frå juli 1967 til juli 1970 president i Norges Sjakkforbund. I alle desse posisisjone la han stor vekt på rekruttering, skule- og ungdomssjakk. 

Då han gjekk av som president i 1970 tok han på seg vervet som formann for Norges Sjakkforbunds Ungdomsutvalg. Som formann gjekk han i gang med å bygge opp ein organisasjonsstruktur, mellom anna med kontaktpersonar for barne- og ungdomsarbeidet i alle fylke, «ungdomskonsulentar».

For å få støtte som ungdomsorganisasjon frå dåverande STUI, viste det seg nødvendig å opprette ein eigen organisasjon, med eige styre, eige årsmøte, eigne krinsar og lokallag. Dette vart etter gode førebuingar fremma som forslag til Norges Sjakkforbund sin kongress i Bergen i 1977, der forslaget vart vedteke, og som ovanfor nemnt: Arkitekten og organisasjonsbyggaren vart den første formannen.

Trygve Waage døydde uventa dagen før han skulle feira 60-årsdagen sin.

Æresmedlem i Norges Sjakkforbund og Norges Sjakkforbunds Ungdom
---------------------------------------------------------------

Trygve Waage blei på årsmøtet i Norges Sjakkforbunds Ungdom i juli 1978 utnemnd til organisasjonen sin første æresmedlem, post mortem. 
Han var allereie på kongressen i Norges Sjakkforbund 20. juli 1974 utnemnd til æresmedlem i Norges Sjakkforbund.

Kjelder
-------

* Øystein Brekke: *Norges sjakkforbund 75 år 1914-1989*, Norges Sjakkforbund 1989, ISBN 82-991916-0-2

**Fotnotar**

1. ↑  Brekke s. 94
2. ↑  Brekke s. 78
3. ↑  Brekke s. 72
4. ↑  Brekke s. 96
5. ↑  Brekke s. 78
6. ↑  Brekke s. 78
7. ↑  Brekke s. 78
8. ↑  Brekke s. 5
**Kritisk massetettleik** er den gjennomsnittlege tettleiken av materie i universet som gjer at ekspansjonen til universet stoppar opp ein gong i uendeleg fjern framtid. Dess meir masse det finst i universet, dess kraftigare bremsar gravitasjonen ekspansjonen. Om massetettleiken er større enn den kritiske massetettleiken, så vil ekspansjonen etter kvart gå over til ein kollaps, men om tettleiken er mindre enn den kritiske, vil ekspansjonen aldri stoppe. Ein har berre observert massetettleik frå den lysande materien, og denne er berre kring ein hundredel av den kritiske massetettleiken. I følgje teorien skal derimot universet ha tilnærma lik tettleik som den kritiske massetettleiken. På grunn av måten galaksar roterer på, tyder det på at det finst store mengder mørk materie i universet. Tettleiken til denne mørke materien, og kva han består av, er framleis ukjend.

Kjelder
-------


* Grøn, Øyvind (14. februar 2009), «Kritisk massetetthet», *Store norske leksikon*, henta 13. august 2014
**Dečanska Bistrica** (serbisk Дечанска Бистрица; albansk *Bistrica e Deçanit*) er ei elv i Kosovo. Elva er 53 km lang og ei sideelv til Kvite Drin frå høgre. 

Namnet på elva, *Bistrica*, tyder 'klårt vatn' på serbisk. 

Dečanska Bistrica spring ut frå sørsida av fjellet Bogićevica, ein del av fjellkjeda Prokletije. Elva renn nord for fjellet Đaravica, det høgaste i Kosovo (2656 moh). Elva snur søraust nord for fjella Koprivnik og Strečoka, der ho har grave ut ei djup kløft (*Dečanska klisura*). Etter kløfta renn elva forbi mellomalderklosteret Visoki Dečani, som står på verdsarvlista til UNESCO. Elva held fram austover, i eit særs tett folkesett område nær den vesle byen Dečani og landsbyane Istinić, Beleg, Brdlić, Vranovac og Jablanica, før ho munnar ut i Kvite Drin. 

Den øvre delen av elva vert nytta til vasskraftproduksjon (6,5 MW), medan den nedre delen til ein viss grad vert nytta til vatning.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dečanska Bistrica» frå Wikipedia på engelsk, den 26. februar 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* *Mala Prosvetina Enciklopedija*, Third edition (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
* Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
| Malmesbury  |
| --- |
| Malmesbury AbbeyMalmesbury Abbey Malmesbury Abbey |
| Plassering |
| 

Malmesbury is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Wiltshire |
| Distrikt | Wiltshire |
| Grunnlagd | 1. hundreåret fvt. |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 4 631 |
| Koordinatar |  51°35′″N 2°6′″W﻿Koordinatar: 51°35′″N 2°6′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | SN16 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1666 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Malmesbury**
 |

**Malmesbury** er ein by i det nordvestlege Wiltshire i England. Han ligg i nærleiken av Cirencester i Chippenham og Swindon, og grensar mot elver på tre sider. Han vart truleg grunnlagt i 1. hundreåret fvt.

Malmesbury er den eldste valkretsen (*borough*) i England. Han vart før den industrielle revolusjonen eit sentrum for blondeproduksjon, og industrialiseringa fekk, underleg nok, ingen store effektar.

Den viktigaste attraksjonen er Malmesbury Abbey, eit kloster som hadde si stordomstid på 1100-talet. Mykje av det vart øydelagt då Henrik VIII oppløyste det i 1536, og av ein brann, men omfattande ruinar står igjen.

Malmesbury er venskapsby med Niebüll i Tyskland og Gien i Frankrike.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Malmesbury» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 46°28′37″N 7°45′27″E﻿

**Fründenhorn** er eit 3 369 m høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Det ligg sør for fjellvatnet Oeschinensee ved Kandersteg. Mot vest er det over Fründenjoch (2983 m) knytt til Doldenhorn. Austover er fjellet langs Oeschinenjoch (3 172m) knytt til Oeschinenhorn, vidare mot aust langs fjellryggen ligg Blüemlisalp. På sørsida stig alle desse fjella opp frå isbreen Kanderfirn med bratte fjellveggar. Fründenhorn hevar seg over ein isbre som tek til mellom Fründenjoch og Oeschinenjoch og sidan flyt mot nord i retning Oeschinensee.

Toppturar
---------

8. juli 1871 stod F.R. Corradi, Emil Ober, Peter Rubi og Fritz Ogi på toppen av Fründenhorn, som dei aller fyrste.

Normalvegen til Fründenhorn går langs nordvestegga. Frå Fründenhütte går ein over Fründengletscher opp på nordvestegga, dit opp leier ei breside. Over denne sida, til endes for nok ein bergrygg, når ein fjelltoppne.

Ei spektakulær rute går langs sørvestegga. Egga starta frå Fründenjoch, som ein når ved å gå over Fründengletscher. Ruta er delvis utrusta med faste sikringar for fjellklatring.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fründenhorn» frå Wikipedia på tysk, den 2. november 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Steppe i Kasakhstan
**Den eurasiatiske steppa** er eit enromt steppeområde i Eurasia i biomet tempererte grassletter, savannar og krattskogar. Ho strekkjer seg frå Romania gjennom Ukraina til Sibir med ein stor enklave hovudsakleg i Ungarn kalla Puszta. Steppa har knytt saman Europa, Sentral-Asia, Kina, Sør-Asia og Midtausten økonomisk, politisk og kulturelt, mest av alt med Silkevegen i antikken og mellomalderen og Den eurasiatiske landbrua i moderne tid.

Geografi
--------

### Fauna

**Dyr:** Det ser ut til å vere lite informasjon om dei økologiske tilhøva på steppa før nomadane byrja å temme dyr. Dei viktigaste dyra dei fødde var sauer og geiter, samt noko kveg. Kamelar vart nytta i dei tørrare områda for transport så langt vest som Astrakhan. Det var noko jakoksar langs kanten av Tibet. Hesten vart nytta til transport og krigføring. 

**Hesten** vart først temma på dei russiske og kasakhstanske steppene ei stund før 3000 fvt. men det tok lang tid for hestebogeskyttaren vart utvikla og ein kjenner ikkje heilt til korleis det gjekk føre seg. 

### Økoregionar

World Wildlife Fund deler Den eurasiatiske steppa opp i fleire økoregionar som er fråskild av høgd, klima, nedbørsgmengder og andre eigenskapar, samt kva dyr og planter som held til i økosystema. 

* Alai-Vest-Tian Shan-steppa (Kaskhastan, Tadsjikistan, Usbekistan)
* Altai-steppa og halvørkenen (Kaskhastan)
* Den dauriske skogsteppa (Kina, Mongolia, Russland)
* Emindalen-steppa (Kina, Kaskhastan)
* Den kaskhstanske skogsteppa (Kaskhastan, Russland)
* Den kaskhstanske steppa (Kaskhastan, Russland)
* Det kaskhastanske høglandet (Kaskhastan)
* Den mongolsk-mandsjuriske grassletta (Kina, Mongolia, Russland)
* Den pontiske steppa (Moldova, Romania, Russland, Ukraina)
* Den sajanske mellomfjellssteppa (Russland)
* Selenge-Orkhon-skogsteppa (Mongolia, Russland)
* Den sørsibirske skogsteppa (Russland)
* Tian Shan-lågberga (Kina, Kaskhastan, Kirgisistan)
* Den pannoniske steppa (Ungarn, Austerrike, Slovakia)

Sjå òg
------

* Puszta
* Store Alföld
* Vesle Alföld
* Den pontiske steppa

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eurasian Steppe» frå Wikipedia på engelsk, den 7. september 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Canada's vegetation: a world perspective - Geoffrey A. J. Scott - Google Knihy». Books.google.sk. Henta 7. september 2012.
2. ↑  Természettudományj Múzeum (Ungarn) (1969). «Annales historico-naturales Musei Nationalis Hungarici».
Koordinatar: 58°24.017′N 8°44.338′E﻿
**Jerkholmen** eller **Jerken** er ei øy i Arendal kommune i Aust-Agder, heilt sør i kommunen nær grensa til Grimstad kommune. Øya er ein del av Raet landskapsvernområde og består for ein stor del av morenemasse. Jerkholmen er kvartærgeologisk ein del av det store raet; ein israndavsetting som kan følgjast frå Finland, over Sverige og langs heile Noreg og inn i Russland. Strukturen held fram frå Jerken austover til Merdø og Hove på Tromøy, og vestover gjennom Hasseltangen landskapsvernområde og Søm-Ruakerkilen naturreservat til Fevik i Grimstad kommune.

Jerkholmen er eit offentleg sikra friområde ved avtale med private grunneigarar. 

Det er fleire gravhaugar på Jerkholmen. 

Jerken er lenge vore nytta som utmarksbeite for sauer. Fylkesmannen i Aust-Agder har sett i gang tiltak for vedlikehald av kulturlandskapet på Jerken. I 2007 vart mellom anna store mengder einerkratt fjerna.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jerkholmen» frå Wikipedia på bokmål, den 9. april 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
**Sigurd Magnusson Slembe** eller «Slembedjakn» var ein norsk tronkrevjar i borgarkrigstida. Han døydde i 1139. 
Tilnamnet tyder noko nær «den usle». 
Sigurd kravde at halvbroren, Harald IV Gille, skulle dela riket med han. Begge var søner av kong Magnus III Berrføtt. Sigurd var son utanom ekteskap, altså ein «uekte» son. Med tvang ville Sigurd tileigna seg kongsmakt, og utropte seg til konge i 1135. I 1136 tok Sigurd livet av Harald Gille medan han sov. Etter at Harald var drepen henta Sigurd fram kong Magnus IV den blinde. Magnus den blinde hadde vorte fanga og blinda av Harald Gille. I namnet åt kong Magnus kravde Sigurd kongsmakt. 
I slaget ved Holmengrå i 1139 tapte Magnus og Sigurd mot mennene til kong Inge Krokrygg. Magnus den blinde fall. Sigurd Slembe var førar for hæren, men vart fanga og pint til daude. Inge Krokrygg var son av Harald Gille. 

Om Sigurd Slembe og andre tronkrevjarar og kongar kan ein lesa om i Heimskringla, norske kongesoger.

«Sigurd Slembe» er namnet på eit historisk drama av den norske forfattaren Bjørnstjerne Bjørnson. Bjørnson gav ut dramaet i 1863.
|  |
| --- |
| **Fasan** |
| Fasan, hann, Phasianus colchicus Foto:  Lukasz LukasikFasan, hann, *Phasianus colchicus* Foto: Lukasz Lukasik |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Fasan Utbreiinga av Fasan |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Hønsefuglar Galliformes |
| **Familie:** | Fasanfamilien Phasianidae |
| **Slekt:** | *Phasianus* |
| **Art:** | **Fasan** *P. colchicus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Phasianus colchicus***Linnaeus, 1758 |

**Fasan** (*Phasianus colchicus*) er ein fugl i fasanfamilien, *Phasianidae*. Dette er ein asiatisk art som er innført til andre verdsdelar som jaktfugl. 

Hannfasanar har mange fargetypar, og varierer i farge frå nesten kvit til nesten svart i somme melaninske eksempel. Variasjonane skyldast oppdrett og kryssing av underartar og kryssing med grønfasan, forsterka av stadige tilførslar frå ville bestandar. 

Fasanegg

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Fasan |
| Svensk | Fasan |
| Dansk | Fasan |
| Engelsk | Pheasant, Common Pheasant |
| Tysk | Fasan |
| Fransk | Faisan de Colchide, faisan à collier, faisan de chasse |
| Spansk | Faisan, faisán común |
| Russisk | Fazan (Фазан), obyknovennyj fazan (обыкновенный фазан) |

Fasanar kan ha kroppsvekt frå 0,5 til 3 kg, med hannar i snitt 1,2 kg og hoer i snitt 0,9 kg.

Vaksne hannar av underarten *Phasianus colchicus colchicus* er 60-89 cm i lengd inkludert ein lang brunspragla hale. Fjørdrakta på kroppen er gyllen brun med markeringar i grønt, lilla og kvitt. Hovudet er flaskegrønt med en liten topp og karakteristiske raude hudlappen. P. c. colchicus og nokre andre underartar manglar den kvite halsringen som er typisk for dei fleste fasanar. 

Hofuglen er langt mindre prangande, med en avdempa brunspragla fjørdrakt over og måler 50-63 cm inkludert ein hale på rundt 20 cm. Ungfuglar liknar hofuglar, men har kortare hale. Hos unge hannar veks det ut karakteristiske lyse fjør på brystet, hovudet og bakkroppen om lag 10 veker etter klekking.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Common Pheasant» frå Wikipedia på engelsk, den 24. juni 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BBC Things
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur

 |
**Slaget ved Villinghausen** (eller Vellinghausen) var utkjempa 15. og 16. juli 1761 mellom ein stor fransk arme og ein samla prøyssisk-hannoveriansk-britisk arme leia av hertug Ferdinand av Braunschweig.

To franske armear, under to marskalkar, Duc de Broglie og Prince de Soubise møtte opp i juli 1761 for å tvinge hertug Ferdinand av Braunschweig-Lüneburg ut av Lippstadt, ein viktig by. Den allierte prøyssisk-hannoveriansk-britiske styrken sette linjene sine opp langs ei rekkje åsar, med venstre sida fast ved elva Lippe (i nord) og Ahse sentralt. Den franske armeen rykte fram den 15. juli og troppane til Broglie i nord klarte å presse dei tyske troppane under Wutginau. Dei britiske styrkane under Granby like sør for Wutginau heldt stillinga si og det franske åtaket stoppa opp. Begge sidene fekk forsterkingar i løpet av natta og Ferdinand forsterka venstreflanken i større grad enn den høgre. 

Morgonen etter heldt Broglie fram åtaket mot den allierte venstreflanken, og venta at Soubise skulle angripe den svekka høgreflanken. Soubise klarte berre å gjere nokre få mindre åtak til høgre, mellom anna fordi begge dei franske kommandantane hadde same rang og derfor var motvillig til å ta ordre frå kvarandre. Allierte forsterkingar under Wolff kom kort tid etter langs Lippe og gjekk til åtak på den franske flanken. Dette stoppa åtaket til Brogliew og tvinga mennene hans i retrett. Rundt middagstider var franskmennene i full tilbaketrekking og slaget var over.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Villinghausen» frå Wikipedia på engelsk, den 30. desember 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Military History Encyclopedia
	+ BritishBattles.com

1. ↑  George Ripley, Charles Anderson Dana, *The American Cyclopaedia*, New York, 1874, s. 250

Koordinatar: 51°39′44″N 7°59′43″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
|  |
| --- |
| **Krithovudbrillefugl** |
| KrithovudbrillefuglKrithovudbrillefugl |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Brillefuglar Zosteropidae |
| **Slekt:** | *Zosterops* |
| **Art:** | **Krithovudbrillefugl** *Z. leucophaeus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Zosterops leucophaeus***Hartlaub, 1857 |

**Krithovudbrillefugl** (*Zosterops leucophoeus*) er ein fugl i brillefuglfamilien av ordenen sporvefuglar.

Skildring
---------

### Utsjånad og læte

Krithovudbrillefuglen er ein ganske stor og kraftig brillefugl. Han er for det meste lys med kvitaktig hovud og gråbrunt på vengene og halen. Han sest ofte saman med principebrillefugl, men denne er litt mindre og mykje mørkare. Blant lydane er lys skravling, framført i flokkar, og ein gjenteken "tsit-tit-cher-it-it" som song.

### Utbreiing og systematikk

Fuglen finst berre på øya Príncipe i Guineabukta. Han blir handsama som monotypisk, det vil seie at han ikkje er delt inn i nokon underartar.

Tidlegare vart han plassert i slekta *Speirops* saman med artane kvitpannebrillefugl, brunbrillefugl og svartkronebrillefugl. Genetiske studiar viser likevel at dei dels er innebygde i den store slekta *Zosterops*, og dels at dei ikkje er kvarandres næraste slektningar. I dag er dei vanlegvis inkludert i *Zosterops*.

### Levesett

Krithovudbrillefuglen sest i skog og plantasjar i små til store grupper. Han følgjer ofte med i flokkar av blanda artar.

Status
------

Krithovudbrillefuglen har eit svært lite utbreiingsområde og bestandsutviklinga er uklår. Han blir likevel ikkje rekna som trua. IUCN kategoriserer arten som livskraftig. Bestanden er berekna til mellom 4300 og 8200 vaksne individ.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er ei omsetting av «Silverglasögonfågel» frå Wikipedia på svensk, den 11. februar 2023*

### Referansar

1. 1 2 3  Clements, J. F. T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, D. Roberson, T. A. Fredericks, B. L. Sullivan, and C. L. Wood (2015) The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 2015 , henta 2015-08-11
2. ↑  Moyle, R.G. C.E. Filardi, C.E. Smith, and J. Diamond (2009a), Explosive Pleistocene diversification and hemispheric expansion of a "great speciator", Proc. Natl. Acad. Sci. 106, 1863-1868.
3. ↑  Rasmussein P & D Donsker (Eds). 2020. IOC World Bird List (v10.1). doi :  10.14344/IOC.ML.10.1.
4. ↑  Birdlife International 2019 Zosterops leucophoeus Frå: IUCN 2019. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2019.3. Henta 11. februar 2023

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Krithovudbrillefugl**
| Mallaig  |
| --- |
| skotsk-gælisk | Malaig |
|  |
| Plassering |
| 

Mallaig is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | Highland |
| Tradisjonelt grevskap | Inverness  |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 797 |
| Koordinatar |  57°0′″N 5°50′″W﻿Koordinatar: 57°0′″N 5°50′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | PH41 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1687 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Mallaig**
 |

 **Mallaig**  (skotsk-gælisk **Malaig**) er ein by i regionen Highland  i Skottland. Han har kring 800 innbyggjarar.

Mallaig ligg på vestkysten av Skottland, like nord for Arisaig og sør for Loch Nevis. Byen er eit viktig trafikk-knutepunkt. Han er endestasjon for greina av jernbanelinja West Highland Line som går vestover frå Fort William, og ei viktig ferjehamn. Det går ferjer frå Mallaig til Armadale på Isle of Sky, Inverie i Knoydart og til Small Isles-øyane Rùm, Eigg, Muck og Canna. Mallaig er òg ei viktig fiskerihamn. 

Mallaig var òg ein av opptaksstadene for Lars von Triar-filmen *Breaking the Waves* frå 1996, og filmen *Local Hero* frå 1983.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mallaig» frå Wikipedia på bokmål, den 2. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things

 |
**Sigurd Rushfeldt** (fødd 11. desember 1972) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Vadsø. Med 172 nettkjenningar i norsk eliteserie er han den spelaren som skåra flest mål i toppdivisjonen i Noreg. Han har vorte noregsmeister med Tromsø IL, seriemeister med Rosenborg Ballklub og vunne både serie- og cuptriumfar med Austria Wien. Rusheldt spelte 38 landskampar i tida 1994-2007.

### Klubbspel

Rushfeldt var Tromsø-spelar i åra 1992-96. I 1996 vart han cupmeister med Tromsø IL, han skåra sigersmålet i sluttsekundane. Frå 1997 til hausten 1999 spelte han for Rosenborg Ballklub og vart toppskårar i eliteserien både 1997 og 1998. Eit par sesongar, 1999-2001, spelte Rushfeldt i spanske Racing Santander. Vårsesongen 2001 hadde han eit mellomspel i Rosenborg, før han om sommaren vart overført til Austria Wien. Dei neste fem seongane hadde han stor suksess med den austerrikske klubben, Austria Wien vart nasjonal seriemeister i 2003 og 2006 og cupvinnar i 2003, 2005 og 2006. Sesongen 2004/05 vart han vald til året spelar i den austerrikske toppserien. Sommaren 2006 vart Rushfeldt Tromsø-spelar på ny, no for ein periode på fem-og-eit-halvt år. Midtvegs i sin siste eltesesong, 2011-sesongen, tok han rekorden som den mestskårande i norsk seriefotball på toppnivå. I alt skåra Rushfeldt 99 seriemål for Tromsø og 73 for Rosenborg.

### Landslagsspel

Rushfeldt spelte 38 landskampar frå debuten i 1994, til han avslutta landslagstida i 2007. Ettersom han tevla om spissplass med karar som Ole Gunnar Solskjær og Tore Andre Flo, måtte han slite landslagsbenken i dei fleste av dei 13 åra han var landslagsaktuell. Rushfeldt skåra 7 landslagsmål.

### Merittar

* Cupmeister: 1996 med Tromsø IL
* Seriemeister: 1997, 1998, 1999 og 2001 med Rosenborg
* Austerriksk cupmeister: 2003, 2005 og 2006 med Austria Wien
* Austerriksk seriemeister: 2003 og 2006 med Austria Wien

### Ymse

Sigurd Rushfeldt og Morten Gamst Pedersen vart tildelt Finnmark fylkeskommune sin kulturpris for 2006. Rushfeldt er fetter til Lars Bohinen og svoger til fotballtrenaren Ronny Deila.

Kjelder
-------

fotball.no

| * v
* d
* e
Noreg sitt landslag – VM i fotball 1994 |
| --- |
| 
* 1 Thorstvedt
* 2 Halle
* 3 Johnsen
* 4 Bratseth (kaptein)
* 5 Bjørnebye
* 6 J. Flo
* 7 Mykland
* 8 Leonhardsen
* 9 Fjørtoft
* 10 Rekdal
* 11 Jakobsen
* 12 Grodås
* 13 By Rise
* 14 Nilsen
* 15 Løken
* 16 Sørloth
* 17 Eggen
* 18 Håland
* 19 Strand
* 20 Berg
* 21 Rushfeldt
* 22 Bohinen
* Landslagstrenar: Olsen

 | Flagget til Noreg |
|  |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Slaget ved Westerplatte**, 1. - 7. september 1939 stod mellom den polske garnisonen på Westerplatte og invaderande tyske styrkar. Dette var det første slaget under andre verdskrigen og markerte innleiinga til felttoget i Polen i 1939.

Den 1. september kl. 04.45 lokal tid starta det tyske slagskipet «Schleswig-Holstein» å bombardere den polske garnisonen samstundes som tyskarane byrja invasjonen av Polen. Dette vart etterfylgd av eit åtak frå tyske marinesoldatar, som vart slått tilbake. To forsøk til frå dei tyske soldatane vart slått tilbake seinare på dagen. I løpet av dei neste dagane bombarderte tyskarane stadig Westerplatte med sjøartilleri og tungt feltartilleri, samt stupbombing av Junkers Ju 87 Stuka-fly. 3500 tyske soldatar vart slått tilbake av dei 180 polske soldatane i sju dagar. 7. september valde major Henryk Sucharski å overgje seg på grunn av lite ammunisjon og av di han innsåg at han ikkje kom til å få hjelp frå den polske hæren. Som eit teikn på ære lét den tyske kommandanten, general Eberhardt, major Sucharski å få behalde offiserssverdet sitt medan han var fange.
**Sigurd Daniel Isachsen Willoch** (fødd 16. mai 1903 i Kristiania, død 20. mars 1991 i Oslo) var ein norsk kunsthistorikar, best kjent som direktør ved Nasjonalgalleriet 1946-1973.

Han tok magistergrad i kunsthistorie i 1925, med ei avhandling om bestefaren Olaf Isaachsen. Avhandlinga vart utgjeven året etter. Han tok i 1932 doktorgrad på ei avhandling om Thomas Fearnley. Han var kritikar i Aftenposten 1935-1942, i Morgenbladet 1945-1946, skreiv for *Kunst og Kultur* 1926-1927 og 1937-1938, og var konservator ved Akershus slott 1937-1946.

I tillegg til bøker om Isaachen, August Cappelen, Fearnley, Hugo Lous Mohr og Edvard Munch skreiv han bøker til 100-års jubileet til Oslo Kunstforening i 1936 og jubileet til Nasjonalgalleriet i 1937 og var medarbeidar i Norsk biografisk leksikon 1929-1949. Som leiar av nasjonalgalleriet hadde han ansvar for fleire norske og internasjonale utstillingar, i tillegg til utstillingar av norsk kunst i utlandet.

Han var medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi frå 1939. Ei byste av han, utført av Erling Saatvedt i 1973, er eigd av Nasjonalgalleriet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sigurd Willoch» frå Wikipedia på bokmål, den 2. august 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sigurd Willoch i Norsk biografisk leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Slaget ved Solskjel** er nemninga på den nest største trefninga under samlingsverket til Harald Hårfagre. Kjelda for slaget (eller slaga) er å finne i Soga om Harald Hårfagre, skriven av Snorre Sturlason. Solskjel er ei lita øy ved Stabblandet Tustna. Aure kommune Nordmøre.

### Første slaget

Snorre skildrar to slag ved Solskjel. Det første var mellom kong Harald og kongen over Mørafylke, Huntjov, og sonen hans, Solve Klove. Dei gjekk mot Harald saman med kongen av Romsdalen, Nokkve. Snorre skriv berre stutt at kong Harald vann dette slaget, og småkongane fall. Etter slaget vart Ragnvald Mørejarl sett til å rå for mørefylka og Romsdalen.

### Andre slaget

Året etter sette Harald ut frå Trondheim med ein stor flåte, og motmannen hans var framleis Solve Klove, som hadde «lege ute på herskip om vetteren», fortel Snorre. Solve hadde nytta tida til å herja på Nordmøre og drepe mange av mennene til kong Harald. Solve slog lag med frenden Arnvid og kongen i Fjordane, Audbjørn. Dei stemnde ut frå sør, og møtte flåten til Harald som kom frå nord, nett ved Solskjel. 

Snorre skriv:

*Kong Harald lagde skipe sitt mot skipe til kong Arnvid; dette slaget vart styggeleg kvast, og de fall mykje folk på båe sidur. Sistpå vart kong Harald so vill og galin, at han gjekk fram i rausni på skipe sitt, og stridde då so kvast, at alle frambyggine på skipe hans Arnvid drog seg atter-ut til masti, og sume fall. Kong Harald gjekk upp på skipe; då gav mennane til kong Arnvid seg på flugti, men han sjølv fall på skipe sitt. Der fall kong Audbjørn med, men Solve flydde...*

*Av heren til kong Harald fall Åsgaut og Åsbjørn, jarlane hans, og Grjotgard og Herlaug, sønine hans Håkon Ladejarl. Solve var sidan ein stor viking i lang tid og gjorde tidt stor skade på rike til kong Harald.*

Slaget er viktig nok til at det er kvede om det av skalden Torbjørn Hornklove. Etter slaget hadde kong Harald styringa med dei nordvestre fylka i Noreg.
Grenda Utskor på austsida av den ytre delen av Malnesfjorden
**Malnesfjorden** er ein fjord på nordsida av Langøya i Bø i Vesterålen kommune i Nordland. Fjorden strekkjer seg 12 km sørover til Rise i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom fiskeværet Hovden i vest og Lyngøya i aust. Utskor er ei grend som ligg på austsida av fjorden og litt lenger inn stikk vågen Gjendskarbotn inn mot aust. Frå her vert fjorden smalare og går igjennom sundet Survikstraumen. Sør for sundet ligg grenda Grimstad på vestsida av fjorden. Litt lenger sør ligg eit nytt sund kalla Sundsstraumen. Her ligg bygda Sund på vestsida av fjorden, medan tettstaden Eide ligg på austsida. I Eide ligg Malnes kyrkje. Frå Eide stikk Risnesan ut i fjorden og området mellom dette neset og Sund lenger nord vert kalla Ramnesbugen. Sør for neset ligg botn av fjorden, som vert kalla Riskjosen. Inst i Riskjosen ligg bygda Rise. 

Riksveg 820 går langs austsida av den inste delen av fjorden. I tillegg går fleire fylkesvegar langs fjorden. På vestsida er desse Fv915 og Fv917, medan Fv918 går langs nordsida ved Sund og Fv919 går austsida lenger ute.
Krmadalen
**Krma** er ein fjelldal i Dei juliske Alpane i Gorenjska i Slovenia.

Krma er den lengste og austlegaste av bredalane nær Mojstrana. Fleire ruter gjennom Triglav nasjonalpark starta her. Dalen endar opp i Radovnadalen. 

Omtrent to tredjedelar opp i dalen ligg fjellhytta Kovina (892 moh), som er ein populær stoppestad for fjellklatrarar. Hytta var opphavleg ei gjetarhytte, men vart opna for ålmenta i 1948. I 1959 vart det bygd ei ny og større hytte. Ho vart renovert i 1983 og er open frå byrjinga av juni til slutten av september. 

Av fjell rundt Krma finn ein mot søraust Debela peč (2014 m), Lipanski vrh (1965 m), Debeli vrh (1962 m), Mali Draški vrh (2132 m), Veliki Draški vrh (2243 m) og Tosc (2275 m); mot vest Macesnovec (1926 m), Luknja peč (2245 m) og Rjavina (2532 m).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kovinarhytta i Krma

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Krma» frå Wikipedia på engelsk, den 15. april 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Slaget ved Wilhelmsthal** (stundom skrive **Slaget ved Wilhelmstadt**) vart utkjempa den 24. juni 1762 under sjuårskrigen mellom dei allierte styrkane til Storbritannia, Preussen, Braunschweig og Hessen, kommandert av hertugen av Braunschweig mot Frankrike. Frankrike truga Hannover, så dei allierte forflytta seg rundt franskmennene, omringa invasjonsstyrken og tvinga dei attande. Det var den siste store kamphandlinga med styrkane til Braunschweig før freden i Paris som avslutta krigen.

Bakgrunn
--------

Frankrike hadde prøvd fleire gonger å invadere og overta Hannover sidan 1757, og håpte å okkupere kurfyrstedømet og nytte det som forhandlingsobjekt i byte mot franske koloniar som britane hadde erobra. Dei allierte under hertugen av Braunschweig hadde hindra dei å ta Hannover og i 1762 då franskmennene rekna med at krigen snart var over, prøvde dei eit siste forsøk på å slå Braunschweig og okkupere Hannover.

Slaget
------

Ferdinand hadde rykt fram og omgått franskmennene på begge flankane, og nesten omringa dei. Eit åtak på det franske senteret kommandert av Stainville var særleg effektivt, og ein kolonne gjekk til åtak mot fronten, medan ei anna gjekk til åtak bakfrå, og påførte franskmennene eit tap på 1500 mann, og tvinga fleire regiment til å overgje seg.

Etterverknad
------------

Resultatet vert sett på som ein siger for dei alliere styrkane. Det enda det siste franske håpet om okkupere Hannover før våpenkvilen og Paris-traktaten enda krigen. Dei engelsk-tyske styrkane rykte fram og erobra Kassel i november, men då hadde dei første fredsavtalane alt vorte underteikna.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Wilhelmsthal» frå Wikipedia på engelsk, den 3. juni 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Savory, Reginald, *His Britannic Majesty's Army in Germany During the Seven Years War*, Oxford University Press, 1966, p.375.
2. ↑  Savory, Reginald, *His Britannic Majesty's Army in Germany During the Seven Years War*, Oxford University Press, 1966, s.373.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Slaget ved Wilhelmsthal på www.britishbattles.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
|  |
| --- |
| **RS 112 «Emmy Dyvi»** |
| *«Emmy Dyvi» i Ålesund 2010* |
|  |  |
|  |  |
| **Klasse:**  | Emmy Dyvi-klassen |
| **Leverandør:**  | Båtutrustning AS , Bømlo |
|  |  |
| **Konstruktør:**  | Tor Stokke |
| **Byggjeår:**  | 1997 |
| **Byggjepris:**  | ca. 17 millionar kroner |
| **Oppkalla etter:**  | Emmy Dyvi, mor til gjevaren |
| **Finansiering:**  | Jan Erik Dyvi, Oslo og NSSR |
|  |  |
| **Eigenskapar** |
| **Materiale:** | FRP sandwich hull and superstructure |
|  |  |
| **Lengde:**  | 20,4 meter |
| **Breidde:**  | 6,8 meter |
| **Djupgåande:**  | 1,45 meter |
|  |  |
| **Bunkerkapasitet:**  | 12m² |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Fart:**  | 24,9 knop |
|  |  |
| **Mannskap:**  | 3 - 4 |
| **Navigasjon og kommunikasjon** |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Statistikk** |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |

**RS 112 «Emmy Dyvi»** er ei redningsskøyte som vart bygd fot Redningsselskapet i 1997. 

Ho var den første av tre skøyter som vart bygd i sandwichmateriale. Bakgrunnen for desse skøytene, som har vorte kalla Emmy dyvi-klassen, var at Redninsselskapet såg behov for mindre og rimelegare fartøy enn dei i von Koss-klassen. 

Konstruktør av Emmy Dyvi-klassen var Tor Stokke, i samarbeid med Redningsselskapet. Dekkshuset vart flytt framom styrhuset og gavplass til ti personar. Bak i hekken vart det plassert ein lettbåt under dekk. Han kunne settast ut frå ein rampe under fart. «Emmy Dyvi» vart til liks med RS «Erik Bye» (RS 113) og RS «Bergen Kreds» (RS 114) levert av Båtutrustning AS på Bømlo. Skroget vart bygd ved Norwegian Marine i Eikefjord. Redningsskøyta er 20,4 meter lang. Dei to hovumotorane, kvar på 1300 hk gir ein fart på 25 knop.

«Emmy Dyvi» vart delvis finansiert gjennom gåve frå Jan Erik Dyvi, Oslo. Ho fekk namn etter mor hans, Emmy Dyvi.

Kjelder
-------

* Bjørn Foss: *Fra seil til vannjet. Historien om redningsskøytene* Norsk Maritimt Forlag 2002
**Den blodige sundagen i Derry** (irsk **Domhnach na Fola**), òg kalla **Bogsidemassakren**, var ein massakre den 30. januar 1972, då britiske soldatar skaut og drap 14 demonstrantar i Derry i Nord-Irland. Dei britiske soldatane opna eld og skaut 27 demonstrantar; 13 døydde med ein gong og ein døydde seinare av skadane. Mellom dei som vart drepne var det 7 halvvokstringar. Ingen av dei som vart skotne var væpna. Fem vart skotne attanfrå. 

Storbritannia freista i mange å framstilla soldatane som uskuldige ved å setta ned «undersøkingskomitear» som konkluderte med at soldatane ikkje kunne lastast. Men misnøya med «kvitvaskinga» gav seg ikkje og den 15. juni 2010 presenterte den britiske statsministeren David Cameron ein ny granskingsrapport i parlamentet i London, som konkluderte med at massakren var dei britiske soldatane sin feil. Cameron bad samstundes om orsaking for drapa.

Referansar
----------

1. ↑  *Examples of Bloody Sunday Posters*, CAIM (vitja 15/6-2010)
2. ↑  Transtad, B. *Bad om orsaking for "Bloody Sunday"*, Nrk.no, 15/6-2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
Skodespelarar i *The Big Voice: God or Merman.* Foto: Bev Sykes

Filmskodespelarar tar ei pause under innspelinga av *Sherlock Holmes and the Case of the Silk Stocking*
Ein **skodespelar** er ein person som framfører ei rolle i drama, på scene, film, radio og innspelingar av til dømes lydbøker eller røyster i teiknefilm, reklame eller dataspel.

Oppgåver
--------

Skodesepelaren er den sentrale kunstnaren innan drama. Han har den eine oppgåva som ei teaterframsyning ikkje kan klare seg utan: å stå fram på scena og syne fram ei handling for ei gruppe tilskodarar. Alle dei andre, instruktøren, scenografen, lysmannen og suffløren kan ein i naudsfall klare seg utan. Sjølv tilskodarane kan ein klare seg utan, for det finst teaterstykke, såkalla lærestykke, som berre er tenkt å verke opplærande og oppbyggjande for aktørane, utan at nokon treng sjå dei. 

Ein skodespelar nyttar kroppen og røysta til å spele ei rolle i ei dramatisk handling. Slik sett er grensene til dansaren og songaren uklår, men ulik desse kan skodespelaren klare seg utan musikk eller annan fastlagd rytme. Der dansaren rettar seg etter orkestret og songaren etter dirigenten, kan skodespelaren lyde til sine eigne impulsar, eller vente på stikkord frå dei andre aktørane.

Arbeidet til skodespelaren går ut på å gje liv til ei rolle. Fyrst må han analysere råmaterialet: manuskriptet om det er eit gamaldags teaterstykke, eller det scenariet eller den fabelen eller det emnet handlinga skal dreie seg rundt. Dette kan gå ut på å finna motivasjonen og tankegangen til rollefiguren, og førestilla seg kva han verkeleg tenkjer når han seier det eine og det andre. Langsamt byggjer skodespelaren opp eit reportoar, eit forråd av rørsler, gestar og talesett som høver til rolla.

Ein skodespelar må læra seg replikkar og scenar utanboks, og samarbeida med instruktøren og andre skodespelarar om korleis ei rolle skal spelast.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Skuespiller», *Utdanning.no* (på norsk bokmål), henta 16. desember 2022

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Skodespelar**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* NDL

 |