recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ole Hartvig Nissen** (9. august 1874–23. oktober 1945) var ein norsk jurist og fengselsleiar. Han var ein markant embetsmann/aktør som sette spor etter seg på fleire felt i norsk kriminalpolitikk. Nissen arbeidde i Fengselsstyret 1899–1925 og var direktør for Botsfengselet 1925–44. Han var son til Per Nissen, medan Kristian Nissen var ein bror og Hartvig Nissen bestefar hans.

Liv og gjerning
---------------

Nissen tok eksamen artium ved Kristiania katedralskole 1892 og juridisk embetseksamen 1897. Etter eitt år som sorenskrivarfullmektig i Numedal og Sandsvær, arbeidde han som sekretær i Justisdepartementet (Fengselsstyret) 1899 og 1911–25 var han byråsjef ved same avdelinga, eit embete han hadde til han frå 1925 var direktør ved Botsfengselet.

Åra rundt 1900 var prega av reformer i strafferetten og i fengselsstellet. Nissen deltok i reformarbeidet med stor interesse og arbeidskapasitet. Ved sida av embetsgjerninga var han medlem av, og til dels sekretær for, ei rad offentlege komitear og kommisjonar. Dessutan skreiv han både artiklar og bøker om kriminalpolitiske og fengselsfaglege emne, mellom dei *Forsorg for løslatte fanger* frå 1917. 

Nissen var medlem av Fengselsreformkomiteen av 1927, ein komite som la grunnlaget for lov av 6. juli 1933, ei lov som moderniserte fengselsloven av 1903. Dei liberale tankane som låg til grunn for 1933-lova har vorte vidareført i seinare fengselslover.

Han var sentral då Norges Forsorgs- og Verneforbund vart danna, og var formann i forbundet 1925–40. Frå 1937 var han den fyrste sjefen for Fengselsskolen (Kriminalomsorgens Utdanningssenter).

Nissen la mykje vekt på statistikk og gav ut fleire større kriminalstatistikkar. Mellom anna stod han for ei gransking om tilbakefalls-forbrytarar og ei anna om *Forsømte og forbryderske barn i Norge*.

Kjelder
-------

* Ole A. Wister (13. februar 2009). «Hartvig Nissen - 2». *Norsk biografisk leksikon*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon

 |
Pyramideforma trapp med aukande storleik på trinna.
**Trapp** (av mellomnedertysk *trappe*) er ein bygningsdel danna av fleire vassrette trinn i gradvis ulike høgder som ein kan gå mellom ulike plan på. Trapper kan brukast inni bygningar og fartøy til å forbinda ein etasje med ein annan, eller utomhus, både utanpå bygningar, i gater og i landskapet.

Vindeltrapp i Corigliano Calabro-slottet i Calabria i Italia.
Trapper finst i ulike storleiker og utformingar. Dei kan ha rett, bøygd, svingande eller korketrekkarforma løp - sistnemnde type blir kalla vindeltrapp. Konstruksjonen kan vera ei massiv oppbygning av murverk eller ein open, frittberande konstruksjon.

Utforming
---------

Trapp med rette svingar i Kiev.
Ei enkel trapp kan følgja ei rett line frå eit plan til eit anna. Ho kan også svinga ein eller fleire gonger i rette eller bogande svingar. Trapper kan også følgja landskapet, som ein skråning eller fjellside. Trappene kan stå fritt, følgja ein vegg eller ha veggar på begge sider. Breidda på trapper kan variera frå å vera så smale at berre ein person kan passera, til så breie at fleire folk kan gå eller sitja i dei.

Trappetrinna i ei trapp har gjerne jamn storleik, med eventuelle svingande trinn breiare på bortsida. Ein kan også ha oppbrot i avsatsar eller reposar. I nokre trapper er det nedste trinnet større enn dei andre, mellom anna slik at nedre delen av rekkverket kan festast her. Enkelte trapper kan ha ei pyramideaktig form slik at dei nedre trinna er mykje breiare enn dei øvre.

Gatetrapper i Cefalù i Italia.
Bratte eller lange trapper kan ha gelender som hindrar fall i eller frå trappa. Gelenderet kan vera festa til ein vegg eller bygd opp som eit gjerde eller rekkverk med loddrette balustrar. Kortare eller slakare trapper treng ikkje ha gelender.

Inntrinnet og trinnhøgda (opptrinnet) på ei trapp bestemmer stigingsvinkelen hennar. Ei vanleg trapp kan ha inntrinn på 240–270 mm og trinnhøgd på 150–180 mm, noko som gjev ein behageleg gangrytme.

Ifølge norske bygningsforskrifter må stiginga ikkje overstiga 45° målt langs midtlinja av trappa. Ein regel for gunstig stigingsforhold seier at summen av trinnbreidda og to gongar trinnhøgda skal utgjera 63–64 cm. Er den totale nivåforskjellen stor, kan trinna i trappa avbrytast av ein eller fleire kvileplassar (reposar) som overgang til nytt retningsforløp.

Sjå òg
------

* Ghat
* Laksetrapp
* Rulletrapp

Kjelder
-------


* «Trapp: bygningsdel» (15. februar 2009). *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 17. juli 2015.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
**Art Tatum** (13. oktober 1909–5. november 1956) var ein amerikansk jazzpianist. Han fekk musikkundervisninng gjennom skulen i heimbyen Toledo, og var ein gjengangar på byen sine musikkscener før han fylte 20 år. 

Tatum hadde svært dårleg syn frå ung alder. Det betra seg noko etter kirurgiske inngrep, men vart seinare forverra då han fekk juling i tenåra.

30- og 40-talet
---------------

I 1932 reiste han til New York by der han spelte inn si første soloplate året etter. Resten av dette tiåret heldt han til i Cleveland i Chicago og i Hollywood. Han vitja England i 1938, grunnla ein trio saman med Tiny Grimes og Slam Stewart i 1943. Etter dette gjorde han stort sett klubbjobbar, i New York og Los Angeles.

Innspelingane på 50-talet
-------------------------

I 1953 signerte han ein platekontrakt med Norman Granz, og dei gav ut ei rekkje soloplater i serien *The Genius of Art Tatum* i tillegg til plater saman med andre, musikarar som Lionel Hampton, Buddy DeFranco, Ben Webster, Benny Carter og Roy Eldridge.

No var Tatum etablert som ein jazzpianist i toppklassen.

Spelestil
---------

Art Tatum sa sjølv at Fats Waller var førebiletet hans. Han var ingen aktiv komponist, men heldt seg til eit sett med jazzstandardar. Desse vart spelt inn på plate, og utvikla vidare på konsert, ofte berre med små nyansar endra. Han valde sjeldan raske tempo i framføringane sine, men la inn så mykje ornamentering at det gav eit inntrykk av at han alltid spelte raskt. Kvar konsert var ulik den førre, Tatum la inn små harmoniske endringar, akkorderstatningar og uvanlege intervall. 

Han fekk etterkvart ein stor tilhengarskare i det etablerte musikkmiljøet, med artistar som Coleman Hawkins, Charlie Parker og nærast alle jazzpianistane.

Slutten
-------

Innspelingane med Granz vart Art Tatum sine siste. Han heldt fram med å turnere, men helsa svikta — truleg på grunn av diabetes kombinert med eit stort dagleg inntak av alkohol. Han døydde av nyresvikt få veker før han skulle fylle 47 år.

Art Tatum døydde før han fekk dokumentert musikken sin skikkeleg for ettertida. Det finst ei rekkje innspelingar, men både lyden og pianoet er av dårleg kvalitet.

Kjelder
-------

* Richard Cook (2006). *Richard Cook's Jazz Encyclopedia*. Penguin Books. s. 608. ISBN 0-14-102646-4.

### Fotnotar

1. ↑  *Richard Cook's Jazz Encyclopedia* s. 608

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Dei masuriske sjøane** (polsk *Pojezierze Mazurskie*, tysk *Masurische Seenplatte*) er eit innsjødistrikt nordaust i Polen som inneheld meir enn 2 000 innsjøar og vatn. Dei ligg i den historiske regionen Masuria som var folkesett av masurarar som talte masurisk.

Segling på Mikołajki.
Det strekkjer seg om lag 290 km austover frå den nedre delen av Wisla til grensa mellom Polen og Litauen, og dekkjer eit areal på om lag 52 000 km². Administrativt er innsjøane ein del av Ermelandskmasuriske voivodskap. Frå 1200-talet til 1945 vart dei ein del av Aust-Preussen. Små delar av distriktet ligg i Masoviske voivodskap og Podlasie-voivodskapet.

Innsjøane oppstod under pleistocen-istida. Mange av åsane rundt innsjøane er morener og mange av innsjøane er fjordsjøar.

Kjelder
-------

1. ↑  «Pojezierze Mazurskie». *Najpiękniejsze miejsca w Polsce*. VC. Travelling Polska. 2009. Arkivert frå originalen (Internet Archive) 20. august 2013. Henta 6. september 2014.

Koordinatar: 54°00′N 22°00′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC

 |
Fuktig subtropisk klima-soner i verda.
██ Cfa
██ Cwa
**Fuktig subtropisk klima** er ei klimasone som er varm og fuktig om sommaren og kjølig eller mild om vinteren. Nedbørsmengdene er meir eller mindre jamnt fordelt gjennom året. Det er mange område som fell inn under denne klimasona, og uttrykket «subtropisk» kan vere misvisande for vinterklimaet i dei kjøligare områda innanfor sona. Vinternedbør, av og til som snø, får ein i samband med store lågtrykkssystem som vestavinden fører frå vest mot aust. Nedbøren om sommaren kjem stort sett i samband med torevêr og av og til i samband med tropiske stormar eller tropiske syklonar. Fuktig subtropisk klima finn ein på søraustsida av alle kontinenta utanom Antarktis, hovudsakleg mellom 24º og 37º. Dei årlege normale ekstremtemperaturane er hovudsakleg mellom -12 °C og 43 °C, men dette kan variere stort frå stad til stad.

Fuktig subtropisk klima i Europa
--------------------------------

Det er hovudsakleg i sørlege delar av Europa, der ein ikkje har Middelhavsklima, at ein finn denne typen klima. Det er område frå Podalen i Nord-Italia og søraustover gjennom Slovenia og Kroatia. Nedbør om sommaren kjem i mykje større mengder enn i Middelhavsklimaet, og vintertemperaturane er berre like over frysepunktet.

Fuktig subtropisk klima i Asia
------------------------------

Denne klimatypen finn ein på den austlege og sentrale kysten av Kina, hovudsakleg mellom elvene Huang He og Chang Jiang, i tillegg til sørlege delar av Sør-Korea og låglandet i Japan. Det er derimot vanskeleg å skilje mellom fuktig subtropisk klima og fuktig kontinentalklima i Japan, særleg i sørleg område og i forskjellige høgder.

Fuktig subtropisk klima i Sør-Amerika
-------------------------------------

I Sør-Amerika finn ein vanlegvis denne klimatypen i pampas i Argentina og Paraguay, Uruguay og sørlege område av Brasil.

Fuktig subtropisk klima i Afrika
--------------------------------

I Afrika finn ein denne klimatypen berre lengst søraust på kysten av Sør-Afrika, inkludert Durban og nordover til dei aller sørlegaste områda av Mosambikk.

Fuktig subtropisk klima i Australia
-----------------------------------

I Australia har ein ei smal sone nord i New South Wales og kysten av Queensland med denne typen klima. Nord for Brisbane vert derimot klimaet rekna som tropisk.

Fuktig subtropisk klima i Nord-Amerika
--------------------------------------

Denne typen klima i Nord-Amerika har ein nesten berre i Sørstatane i USA, med unntak av dei nordlege områda av desse statane. 


| Klimasoner i Köppen si klimaklassifisering |
| --- |
| **Gruppe A: Tropisk** — Regnskog (Af) - Monsun (Am) - Savanne (Aw, As) |
| **Gruppe B: Tørt** — Ørkenklima (BW) - Steppe (BSh, BSk) |
| **Gruppe C: Temperert** — Fuktig subtropisk (Cfa, Cwa) - Maritimt (Cfb, Cwb, Cfc) - Middelhavsklima (Csa, Csb) |
| **Gruppe D: Kontinentalt** — Fuktig kontinentalt (Dfa, Dwa, Dfb, Dwb) - Subarktisk (Dfc, Dwc, Dfd) |
| **Gruppe E: Arktisk** — Tundra (ET) - Permafrost (EF) - Alpint (ETH) |
Eit **arrondissement** er ein administrativ inndeling av departementa i Frankrike. Dei 100 departementa i Frankrike er delt inn i 342 arrondissement. 

Hovudstaden eller det administrative senteret i eit arrondissement vert kalla underprefektur. Når eit arrondissement inneheld prefekturet (hovudstaden) til departementet, så er prefekturet òg hovudstaden i arrondissementet, og fungerer som både prefektur og underprefektur. 

Arrondissementa er vidare delt inn i kantonar og kommunar.

Rolle
-----

Administrasjonen av eit arrondissement vert halde av ein underprefekt (fransk *sous-préfet*), som assisterer prefekten i departementet. 

I motsetnad til franske regionar, departement og kommunar, har ikkje arrondissementa status som ein juridisk eining i offentleg rett. I tillegg vert heller ikkje leiarane av arrondissementa vald av innbyggjarane, men utpeikt av den franske presidenten.

Statistikk
----------

Dei fleste departementa har berre tre eller fire arrondissement. Departementet Paris og Territoire de Belfort har berre ein, medan Moselle har ni.
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Lake Rotoroa.* 

**Rotoroasjøen** (Lake Rotoroa) er ein innsjø som ligg innanfor grensene til nasjonalparken Nelson Lakes National Park på Sørøya på New Zealand. Innsjøen får tilførsle frå elvene D'Urville og Sabine. 

Den største djupna er 145 meter, og sjøen er fullstendig omvaksen av sørbøkeskog. Rotoroa er ein liten busetnad ved sjøen. Gowanelva renn ut or sjøen her, slik at sjøen er ei av kjeldene til Buller-vassdraget.

Ein gangsti følgjer den nordaustlege breidda til sjøen, og ei taxiferje går langsetter sjøen og fraktar fotturistar til og frå turstiane ved sjøen.

Det er sett ut aure i sjøen, dette gjer han populær for sportsfiskarar. Det ligg ei hytte for flugefiskarar, Lake Rotoroa Lodge, ved sjøen

Namnet *rotoroa* er maori for 'lang sjø'.

Referansar
----------

1. ↑  Lake Rotoroa walking tracks, Department of Conservation, New Zealand
2. ↑  Lake Rotoroa Lodge.

* *Denne artikkelen bygger på «Lake Rotoroa (Tasman)» frå Wikipedia på engelsk, den 16. februar 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Knut Knudsen** (fødd 12. oktober 1950 i Levanger) er ein norsk tidlegare proffsyklist og olympisk meister som representerte IL Sverre.

Knudsen vann 4 000 meter forfølgingsritt på bane i Sommar-OL 1972 og i VM 1973. Han vann NM elleve gonger, og har to kongepokalar. Han sykla profesjonelt i Italia frå 1974 til 1981 og vann seks etappesigrar i Giro d'Italia. I tillegg til etappesigrar i Giro d'Italia sykla han ved to høve, i 1975 og i 1981, med den rosa leiartrøya i det prestisjefylte rittet. Han vart kåra til verdas beste temporytter av to av dei største sportsmagasina i verda. Til saman vann han 49 proffsigrar.

Etter OL-gullet i 1972 vart Knudsen tildelt Morgenbladets gullmedalje, Fearnleys olympiske ærespris og Sportsjournalistenes statuett som årets idrettsnamn i Noreg. Statuetten som årets idrettsnamn fekk han òg det påfølgjande året for VM-sigeren.

I 1975, etter ein positiv dopingtest, fekk Knudsen ti minutts tilleggstid i eit ritt i Belgia.

I 1977 gav han ut boka *På hjul med K.K.* saman med Torbjørn Børte.

Viktige sigrar
--------------

1978
Trofeo Laigueglia
Trofeo Baracchi
1979
Giro del Trentino
Tirreno-Adriatico
1980
GP Eddy Merckx
1981
GP Eddy Merckx

Referansar
----------

1. ↑  Bryhn, Rolf; Solheim, Tor Håkon (30. august 2020). «Knut Knudsen». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).
2. ↑  Ralf Meutgens: *Doping im Radsport*, Bielefeld 2007, S. 257. ISBN 978-3-7688-5245-6

* *Denne artikkelen bygger på «Knut Knudsen» frå Wikipedia på bokmål, den 4. desember 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Knut Knudsen i Norsk biografisk leksikon
* - Hva gjør du nå, Knut Knudsen? i nettavisen.no
**Arthur (Art) Blakey** (11. oktober 1919–16. oktober 1990) var ein amerikansk jazztrommeslagar og bandleiar. Han var ein av pionerane innan bebop-stilen, og han fekk stor påverknad på utviklinga av jazzen.

Blakey vart fødd i Pittsburgh, der han byrja musikkarrieren som pianist og storbandleiar i sekstenårsalderen. Han skifta etterkvart til trommer, og fekk i 1942 jobb i bandet til Mary Lou Williams. Året etterpå reiste han på turne med Fletcher Henderson sitt storband, før han i 1944 vart med i ei bebop-gruppe som Billy Eckstein sette saman. Etter bandet til Eckstein vart oppløyst, spelte Blakey med mellom andre Miles Davis, Bud Powell og Thelonious Monk, i tillegg til å leie eigne band. I denne tida skal han også ha reist til Vest-Afrika, der han konverterte til Islam.

I 1954 starta han «The Jazz Messengers», som han leia saman med pianisten Horace Silver. Dette bandet skulle bli eit av dei mest populære jazzbanda dei neste tretti åra. Dei spela ein meir blues-inspirert versjon av bebop, som etterkvart fekk namnet hard bop. I den første besetninga var Kenny Dorham, Hank Mobley og Doug Watkins. Silver og Dorham slutta snart i bandet og Blakey sat då att som leiar. 

Bandet heldt fram under namnet «Art Blakey & The Jazz Messengers» til Blakey døydde i 1990. Ei heil rekkje musikarar som seinare utmerka seg fekk ein start hjå Blakey. Dette omfattar mellom andre Donnald Byrd, Lee Morgan, Freddie Hubbard, Wynton og Branford Marsalis, Mulgrew Miller og Terrence Blanchard.

Kjelder
-------

* Shadwick, Keith (1998): **Jazz: legends of style**. London: The Apple Press.
* en:Art Blakey

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell heimeside for Art Blakey
* Diskografi Art Blakey

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Knut Ludvigson Sandal** (20. januar 1913–27. januar 1964) var ein hardingfelespelemann frå Støfring i Jølster kommune i Sogn og Fjordane.

Bakgrunn
--------

Knut Ludvigson Sandal vart fødd på Støfring i Jølster i Sunnfjord, og voks opp i ein søskenflokk på tre. Far var Ludvig Sandal (1885-1962) frå Sandal, og mor var Marthea Andreasdotter (f. Støfring, 1893-1963), begge frå Jølster.

Dei første leveåra budde Knut på morsgarden på Støfring medan faren var i Amerika. Seinare flytta familien til Strand, Jølster.

Etter andre verdskrigen flytta Knut L. Sandal til Bergen der han tok arbeid som stein- og vegarbeidar. Han budde i Bergen resten av livet. Somrane og feriane elles var han stort sett heime på Jølster, der han hjelpte til med arbeidet heime på garden og besøkte vener. På Jølster vart det mykje speling, og ofte kom han saman med lokale spelemenn og søskenbarnet Erling Sandal (1922-2004), som også var spelemann.

Knut L. Sandal var ugift.

Opplæring/tradisjon
-------------------

Knut L. Sandal synte tidleg god gjevnad for musikk, og felespel fekk han lære av faren Ludvig og farbroren Nikolai Sandal (1883-1971). Også farbrørne Anders (1878-1958) og Kristian (1890-1982) spelte fele. Knut L. Sandal voks altså opp i ei stor spelemannsslekt der både bestefar, far, onklar og søskenbarn spelte fele. Om Knut blir det sagt at han hadde ei uvanleg evne til å harmonisere og lage stemmer til slåttar, gjerne også til slike han ikkje hadde høyrt før.

Knut L. Sandal har spelt i ei mengd med bryllaup og andre tilstellingar. Men han likte ikkje å delta på kappleikar, fordi han meinte nervepress vart for stort.

Musikalsk ettermæle
-------------------

Så langt ein kjenner til finst det berre opptak av sju slåttar spelt av Knut L. Sandal. Opptaka vart gjort 27. juni 1954 av spelemannen, kulturhistorikaren og folkemusikksamlaren Arne Bjørndal i Bergen. Desse sju slåttane finn ein mellom anna hjå Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane, og det er dei same opptaka som ein finn på utgjevinga *Hardingfelespel frå Sunnfjord*. Knut L. Sandal sitt repertoar var eldre tradisjonelle slåttar frå Jølster; springar og brureslåttar på ulike felestille. Men enno finst det folk som hugsar at han spelte både runddans og kjende slåttar frå andre landsluter.

Gro Marie Svidal og Erlend Apneseth, som båe er spelemenn frå Jølster har gjort innspelingar av slåtten *Brureslått etter Knut L. Sandal* (Apneseth på utgjevinga *Jølster 2012*, og Svidal på *Hardingfele*).

Diskografi
----------

* *Hardingfelespel frå Sunnfjord* (Nils Furnes, Johannes Holsen og Knut Sandal) (ta:lik, 2005)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Info om ta:lik si plateutgjeving *Hardingfelespel frå Sunnfjord*
* Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane sin utøvardatabase
* Lydopptak av Knut L. Sandal kan du høyre her. Opptaka er gjort av Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane, musikkavdelinga.
**Another Year** er ein britisk dramafilm frå 2010, regissert og skriven av Mike Leigh.

Plott
-----

Hovudpersonane i filmen er det eldre ekteparet Tom og Gerri, som lever i eit stabilt og lukkeleg ekteskap. Filmen fylgjer paret gjennom fire årstider og skildrar omsorga dei har for vener og familie. Den vaksne sonen deira, advokaten Joe, har enno ikkje funne seg nokon, til Gerris store misnøye. Venninna og kollegaen til Gerri, Mary, gøymer seg bak ei lukkeleg maske trass i at ho eigentleg har vore svært einsam og drikkfeldig sidan mannen gjekk frå henne. Tom har kameraten Ken, ein noko slurvete, men godhjarta kar. Gerri har forsøkt å spleisa Mary med Ken, men utan hell, og ho blir sjokkert når Mary tek til å flørta med den 20 år yngre Joe, sonen til Gerri. Betre blir det ikkje for Mary når ho stikk innom hos Tom og Gerri og der blir introdusert for Katie, den nye kjærasten til Joe.

Kritikk
-------

Another Year hadde premiere på filmfestivalen i Cannes i 2010 der han tevla om Gullpalmen. Han vart også vist på Filmfestivalen i London før den eigentlege premieredagen, og vart nominert til Oscar-prisen for beste originalmanus. I Noreg vann Another Year Amandaprisen i 2011 for beste utanlandske film.

Skodespelarar
-------------

* Jim Broadbent - Tom
* Ruth Sheen - Gerri
* Lesley Manville - Mary
* Oliver Maltman - Joe
* Peter Wight - Ken
* Karina Fernandez - Katie

Kjelder
-------

* Plottet er omsett frå filminformasjonen om Another Year, skrive av Mark Deaming på Rottentomatoes.com (engelsk)

* *Avsnittet om kritikk er henta frå «Another Year» frå Wikipedia på engelsk, den 23. september 2013.*

* Skodespelarliste på Imdb.com

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den offisielle nettstaden for filmen
**Knut Kvalheim** (fødd 14. juni 1950 i Oslo) er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar som dreiv med mellomdistanse- og langdistanseløp. Kvalheim er i dag trenar for sin gamle klubb, IK Tjalve, der han mellom anna har trent Susanne Wigene. Bror hans er Arne Kvalheim som også dreiv med friidrett på toppnivå.

Karriere
--------

Frå og med 1973 deltok Knut Kvalheim på 16 individuelle senior-NM på distansane 1500 meter, 3000 m, 5000 m, 10 000 m og terrengløp. I 1978 tok han kongepokalen i friidrett og vann Bislett-medaljen for langdistanseløp. I løpet av karrieren sin sette han sju norske rekordar på distansane 3000 meter, 5000 meter, 10 000 meter, 3000 meter hinder og éi engelsk mil. I åra 1978-1987 heldt han rekorden på alle fem distansane samtidig, og rekorden på engelsk mil på 3,56.2 vart ståande heilt til Henrik Ingebrigtsen slo han i London den 14. juli 2012. Knut Kvalheim deltok på 5000 meter under sommar-OL 1976 i Montreal, og enda her på ein niandeplass.

Knut Kvalheim var ein allsidig løpar og tevla også innan halvmaraton og maraton. Som trenar har han kritisert teoriar om at ein kan bli betre ved å trena mindre, men springa raskare. Ifølgje Kvalheim er det god treningsmengd som er løysinga. På Norges Idrettshøyskole har han tilrådd langdistanseløparar å springa over 160 km i veka gjennom heile vinteren, for: «*Skal du løpe fort, må du løpe mye!*»

Kjelder
-------

* «Knut\_Kvalheim» i *Store norske leksikon*, snl.no. henta inn 30. september 2013.

### Fotnotar

1. ↑   Profil på Tjalve.no
2. ↑   Dagbladet, 14.07.12: Ingebrigtsen slettet 38 år gammel rekord
3. ↑   Nrk.no, 29.05.11: Vi var raskere for førti år siden
4. ↑   Kondis.no, 13.11.05: -Skal du løpe fort, må du løpe mye

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
*For fleire tydingar av namnet, sjå Vienne (fleirtyding)*

**Vienne** (frankoprovensalsk *Vièna*) er ein by og kommune søraust i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Isère i regionen Auvergne-Rhône-Alpes, og har om lag 30 000 innbyggjarar. 

Vienne var viktig for det tidlege bispesete i det kristne Gallia. Det mest vidkjende biskopen i byen var Avitus av Vienne. Ved kyrkjemøtet i Vienne, som vart halde her i oktober 1311, forbydde pave Klemens V den militære Tempelriddarordenen det påfølgjande året.

Ei bru går frå byen til høgresida av elva Rhône der det industrialiserte området Ste Colombe no okkuperer delar av oldtidsbyen. Her er eit tårn, bygd i 1349 av Philip av Valois for å forsvare den franske sida av Rhône, som må skiljast frå den venstre sida av elva som høyrte til kongedømmet Provence, som var avhengig av det heilage romerske imperiet. Dette sambandet har òg eit ekko i namnet på landsbyen St. Romain en Gal som ligg nordvest for Ste Colombe.

Vienne er mest kjend for sin årlege jazzfestival som vart halde i det gamle romerske teateret i juli.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Vienne i Isère**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* HDS
* GeoNames

 |
**Ansgar Teologiske Høgskole** er ein privat høgskule som vert driven av Det Norske Misjonsforbund. Skulen ligg i Kristiansand.

Skulen er ein del av Ansgarskolen, som også omfattar Ansgar Bibelskole. Han har sine historiske røter i *Det Norske Misjonsforbunds Missionsskole*, ein predikant- og misjonærskule som vart oppretta i Oslo i 1913. Skulen blei nedlagt i 1951, men gjenoppstod i 1959 under namnet Ansgar Bibel- og Ungdomsskole på Slemdal i Oslo. Skulen blei i 1966 flytta til Vettakollen i Oslo og i 1988 flytta vidare til Kristiansand, då det blei bygd heilt ny skule i bydelen Hånes. 

Skulen tilbyr fem bachelorstudiar og tre mastergradstudiar. Skulen er økumenisk og studentane kjem frå heile breidda av det norske kyrkjelivet. Skulekoret Ansgar Gospel Choir er tilknytt både høgskulen og bibelskulen.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Ansgar Teologiske Høgskole» frå Wikipedia på bokmål, den 5. november 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ansgar Teologiske Høgskole
**Daniela Jordanova** (fødd 8. mars 1976) er ein bulgarsk tidlegare friidrettsutøvar som tok bronsemedaljen på 1500 meter i så vel europameisterskapen 2006 som verdsmeisterskapen 2007.

### Aktiv

Etter ein tiandeplass og bulgarsk rekord på 5000 meter under Sommar-OL 2000, tevla Jordanova mest på 1500 meter. På den distansen vart ho nummer fem ved EM 2002 og sju ved VM 2003. Under dei olympiske sommarleikane 2004 i Aten sprang ho i mål til femteplass på tid 3.59,10, livsbeste på 1500 m og landsrekord. I Friidretts-EM 2006 i Göteborg sikra ho seg bronsemedaljen gjennom eit toppløp. Året etter kom ho i mål som nummer fire på 1500 m ved VM i Osaka. Eit par månader etter meisterskapen vart prestasjonen omgjort til bronse, ettersom toaren Jelena Soboleva vart diskvalifisert for bruk av bloddoping i eit tidlegare løp.

### Doping

I juni 2008 testa Jordanova positivt på testosteron og deretter utstengt i to år frå alle tevlingar. Ho kom ikkje tilbake på bana.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 2000 i Sydney: Nr 10 på 5000 m – 14.56,9
* VM 2001 i Edmonton: Utslått på 1500 m (=nr 22)
* EM 2002 i München: Nr 5 på 1500 m – 4.03,0
* VM 2003 i Paris: Nr 7 på 1500 m – 4.02,34
* OL 2004 i Aten: Nr 5 på 1500 m – 3.59,1
* VM 2005 i Helsinki: Utslått på 1500 m (4.11,6=nr 14)
* EM 2006 i Göteborg: Bronsemedalje på 1500 m – 3.59,3
* VM 2007 i Osaka: Bronsemedalje på 1500 m – 4.00,8

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Daniela Jordanowa» frå Wikipedia på tysk, den 18. juni 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Daniela Yordanova» (på engelsk). olympedia.org. Henta 14. februar 2023.
**Bjarne Andreas Mørk-Eidem** (4. oktober 1936–2. oktober 2022) var ein norsk politikar frå Vega i Nordland, som representerte Nordland og Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1969 til 1993. Han var fiskeriminister frå 1986 til 1989 i Brundtland II-regjeringa. Frå 1990 til 2005 var han riksrevisor og dermed leiar av Riksrevisjonen.

Bakgrunn
--------

Mørk-Eidem gjekk skulevinteren 1952/53 Vefsn folkehøgskule, dei neste to åra var han elev ved Leknes stats-realskule. Han var lærar i Rana 1955-56 og 1958, før han åra 1958-62 gjekk Nesna lærarskule. Deretter underviste han ved den todelte Vika skule i Vega i tre år. Skuleåret 1965/66 studerte han samfunnsfag ved Volda lærarskule og 1966/67 norsk grunnfag ved Noregs lærarhøgskole i Trondheim. Han var så lærar ved Gladstad barne- og ungdomsskule i Vega til han hausten 1969 vart vald inn på Stortinget. 

Frå 1963 til 1971 var Mørk-Eidem kommunestyremedlem i Vega. Ved stortingsvalet 1969 fekk Arbeidarpartiet i Nordland seks representantar inn på Stortinget, Mørk-Eidem var femtemann på vallista. Han hamna i Finanskomiteen og vart der verande til 1985, som sekretær i komiteen frå 1973. Etter stortingsvalet hausten 1985 vart han nestleiar i Sjøfarts-og fiskerikomiteen. Då Willoch-regjeringa gjekk av 9. mai 1986 tok Mørk-Eidem over leiinga av Fiskeridepartementet. I heile verketida til den andre Brundtland-regjeringa styrte han departementet. Den 10. oktober 1989 måtte Arbeidarparti-regjeringa vike plass for Syse-regjeringa, og Mørk-Eidem var den komande 1989/90-sesjonen medlem i Landbrukskomiteen. Dei siste tre sesjonane som tingmann hadde han plass i justiskomiteen.

I 1990 vart Mørk-Eidem utpeika til riksrevisor. Han styrte Riksrevisjonen i 15 år, til dess partikollegaen Jørgen Kosmo tok over i 2005.

Han var busett i Oslo.

Kjelder
-------

* Stortinget.no - Stortingsbiografi

| * v
* d
* e
Norske fiskeriministrar |
| --- |
| Reidar Carlsen (1946–51) • Peder Holt (1951–55) • Nils Lysø (1955–63) • Onar Onarheim (1963) • Magnus Andersen (1963–65) • Oddmund Myklebust (1965–68) • Einar Moxnes (1968–71) • Knut Hoem (1971–72) • Magnus Andersen (1972) • Trygve Olsen (1972–73) • Eivind Bolle (1973–81) • Thor Listau (1981–85) • Eivind Reiten (1985–86) • Bjarne Mørk-Eidem (1986–89) • Svein Munkejord (1989–90) • Oddrunn Pettersen (1990–92) • Jan Henry T. Olsen (1992–96) • Karl Eirik Schjøtt-Pedersen (1996–97) • Peter Angelsen (1997–2000) • Lars Peder Brekk (2000) • Otto Gregussen (2000–01) • Svein Ludvigsen (2001–05) • Helga Pedersen (2005–2009) • Lisbeth Berg-Hansen (2009–2013) • Elisabeth Aspaker (2013–2015) • Per Sandberg (2015–2018) • Harald T. Nesvik (2018–2020) • Geir Inge Sivertsen (2020) • Odd Emil Ingebrigtsen (2020–2021) • Bjørnar Skjæran (2021–) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF

 |
**Hartvig Caspar Christie** (fødd 25. november 1893 i Hornnes i Aust-Agder, død 21. mars 1959) var ein norsk prest og politikar for Høgre. Han var far til riksantikvar Håkon Christie.

Christie var son til ein prest og vart sjølv cand.theol. i 1917. Deretter gjorde han presteteneste i fleire kyrkjelydar i Akershus, frå 1946 sokneprest i Østre Bærum. Han var redaktør av «Norsk Kirkeblad» 1938-53 og gav ut fleire bøker om kristendom og norsk kyrkjeliv.
Mellom bøkene finn ein *Før 1739. Et bidrag til folkeundervisningens historie» frå 1927, og* Den norske kirke i kamp» frå 1945. 

Etter å ha vore vararepresentant til Stortinget i perioden 1945-49, fekk Christie fast plass på Tinget etter stortingsvalet hausten 1949. Frå nyår 1950 til han døydde vel ni år seinare representerte han Akershus fylke og Høgre på Tinget. I den fyrste fireårsperioden var han sekretær i Kyrkje- og undervisningskomiteen, sidan medlem i same komiteen.

Utgjevingar
-----------

* *Før 1739. Et bidrag til folkeundervisningens historie*, Oslo 1927
* "Kirke og kristenliv på Romerike." I: *Norske Bygder* III, Bergen 1932
* *Kirke og kristenliv*. Norsk Kulturhistorie 1935
* "Das Gemeindeleben innerhalb der norwegischen Kirche." I: *Ekklesia* II 1936
* *Den norske kirke i kamp*, Oslo 1945
* *Guds ord er ikke bundet. En samling prekener og taler holdt i den norske kirke i krigens tid 1940-45*, Oslo 1945
* *Den norske kirke 1946*
* *Høvik kirke 50 år. 1898-31. mars 1948*, Sandvika 1948

Kjelde
------

* Biografi på nettstaden til Stortinget
Lou Barlow
**Louis Knox Barlow** (fødd 17. juli 1966) er ein amerikansk musikar som blir sett på som ein av dei mest innverknadsrike songskrivarane på 90-talet. Han var ein av pionerane i lo-fi-stilen som nett hadde vakse fram, der ein tok opp musikken på ein 4-spors opptakar.

Lou Barlow blei fødd i Daytoni Ohio, men voks opp i Jackson i Michigan og Westfield i Massachusetts. Han starta musikkarriera i hardcore-punk-bandet Deep Wound med J Mascis. I 1983 starta dei to Dinosaur Jr. etter å ha gått lei av hardcore. Men forholdet mellom dei to førte til at Barlow forlet bandet etter utgjevinga av Bug i 1989.

Etter 1989 konsentrerte Barlow seg om sideprosjektet sitt, Sebadoh, og seinare starta han Folk Implosion med John Davies. Gjennom arbeidet med desse banda blei han ein helt i indie rock-miljøet, og fekk også ein topp 40-hit (i USA) - songen «Natural One», med Folk Implosion. Han spelte også inn eit album med den belgiske musikaren Rudy Trouvé.

Han vart med Dinosaur Jr. igjen i 2005, for ein verdsturne, og for å fronte dei tre albuma han gav ut med bandet som har blitt gjevne ut på nytt.

Diskografi
----------

* *Lou Barlow and his Sentridoh* (1995)
* *Subsonic 6* (2000)
* *Emoh* (2005)

### Kompilasjonar

* *Winning Losers: A Collection of Home Recordings* (1994)
* *Lou Barlow and Friends: Another Collection of Home Recordings* (1995)



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE

 |
**Ringerikserter** er ei grønert som sidan 1800-talet har vore dyrka på Røyse på Ringerike. 

Dyrking av ringerikserter er kjend frå starten av 1800-talet, dyrkinga på garden Røyse er skriftleg dokumentert sidan 1823. På den tida vart ho helst kalla «gråert». På byrjinga av 1900-talet fekk erta namnet «ringeriksert». ( evt. gjekk dei frå 1900 over til å odle grønert i staden gråert - jfr.  )

Sidan ringerikserter ikkje har gjennomgått moderne foredling, og er ho lita og varierande i størleik. Ho er òg utsett for sjukdom under dyrkinga. Av den grunn vart det etter 1920 gradvis slutt på dyrkinga av ringerikserter. På 1950-talet vart det funne ein pose gamle ringerikserter på loftet på garden Nedre Fjeldstad på Røyse. Sidan då har det vore kontinuerleg dyrking av ringerikserter på Røyse.

«Ringerikserter» er beskytta produktnamn for slike erter dyrka på Røysehalvøya ved Tyrifjorden i Hole kommune.

Kjelder
-------

* Forskrift om beskyttelse av produktbetegnelsen Ringerikserter som Beskyttet opprinnelsesbetegnelse
**Stephen Patrick David Gately** (fødd 17. mars 1976 i Dublin, død 10. oktober 2009 på Mallorca) var ein irsk skodespelar og songar. Han var saman med Ronan Keating hovudsongar i gutegruppa Boyzone. 

Gately deltok på fem studioalbum med Boyzone. Han gav ut sitt einaste soloalbum *New Beginning* i 2000, etter at gruppa vart oppløyst. Albumet kom på topp 10 på den britiske albumlista, og gav ut tre hit-singlar. I 2008 vart Boyzone gjenforeint, og Gately var med på fleire innspelingar og konsertar. 

I 1999 stod han fram som homofil. Han gifta seg med Andrew Cowles i Las Vegas i USA i 2003 og seinare formelt i ein seremoni i London i Storbritannia i 2006.

10. oktober 2009 vart han funnen død i bustaden til paret på øya Mallorca i Spania. Han døydde av væske i lungene og vart bisatt 17. oktober 2009 i Dublin i Irland.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Stephen Gately» frå Wikipedia på bokmål, den 27. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* MusicBrainz (artist)

 |
|  |
| --- |
| **Vierfink** |
| VierfinkIllustrasjon av John GoldVierfinkIllustrasjon av John Gold |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Urocynchramidae |
| **Slekt:** | *Urocynchramus* |
| **Art:** | **Vierfink** *U. pylzowi* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Urocynchramus pylzowi*** |

**Vierfink**, *Urocynchramus pylzowi*, er ein uvanleg fugleart i høgtliggande område i det sentrale til vestlege Kina. Dette er ein art utan nærskylde og er si eiga slekt *Urocynchramus* plassert i eigen distinkte familie **Urocynchramidae** av sporvefuglar.

Han er ein liten fugl som liknar langhalefink i utsjånad. Vierfink viser kjønnsdimorfisme, hannane skil seg frå hofuglar med lys rosa farge på halsen, brystet og buken. Begge kjønna har lang stjert, brune striper på rygg og venger. Nebbet er tynnare enn hos rosenfinkar. Det sterkaste morfologiske trekket som skil denne arten frå rosenfinkar finn ein i dei ytre primærfjørene. Hos finkar og busksporvar er desse fjørene degenererte, men hos vierfink har dei to tredelar av lengda til neste primære. 

Vierfink lever i ei høgd på mellom 3050 og 5000 moh. vanlegvis parvis i hekkesesongen, og i små flokkar om vinteren. Den russiske oppdagaren Nikolaj Przjevalskij var den første som skildra denne arten og han skildra songen som liknande songen av busksporvar. Arten har ikkje vorte studert mykje i naturen, og det er lite kunnskap om åtferda hans. Han er ikkje tenkt å vere trua av menneskeleg aktivitet og er oppført med status livskraftig av IUCN.

Den taksonomiske slektskapen var uklår i lang tid. Groth (2000) foreslo at arten korkje er fink eller busksporv, men einaste medlemmen i Urocynchramidae, og denne endringa vart tatt med i den sjette utgåva av Clementslista..

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Przevalski's Finch» frå Wikipedia på engelsk, den 1. desember 2010*

### Referansar

1. ↑  Groth, J (2000). "Molecular evidence for the systematic position of *Urocynchramus pylzowi*." *The Auk* **117**(3): 787-792.
2. ↑  Clements, J. F. (2007) *The Clements Checklist of Birds of the World* ISBN 978-0-8014-4501-9

### Bakgrunnsstoff

* Artsskildring Arkivert 2008-11-04 ved Wayback Machine. hos Don Roberson; Bird Families of the World
| Stenhousemuir  |
| --- |
| skotsk-gælisk | Am Featha Taigh nan Clach |
| Titlandhill  i StenhousemuirTitlandhill i Stenhousemuir Titlandhill i Stenhousemuir |
| Plassering |
| 

Stenhousemuir is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | Falkirk region |
| Tradisjonelt grevskap | Stirling and Falkirk  |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 10 190 |
| Koordinatar |  56°2′″N 3°48′″W﻿Koordinatar: 56°2′″N 3°48′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | FK5 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1324 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Stenhousemuir**
 |

**Stenhousemuir** er ein by i regionen Falkirk i Skottland. Han har kring 10 000 innbyggjarar og ligg rett nord for byen Falkirk. 

Byen har namn etter eit steinhus, som var romersk bygning liggjande nord for elva Carron. Bygningen fekk seinare namnet Arthur's O'on, eigenleg kong Arthurs omn. Denne bygningen passar med den skildringa Wace gav av den såkalla «rotunda tabulata» i boka *Roman de Brut* frå 1155, noko som kan ha gjeve grunnlaget for feiltolkinga «runde bord» 

Bygningen vart riven i samband med bygginga av ein dam i 1743, men han vart grundig dokumentert i teikningar. Ein replika vart oppført i 1763 i Midlothian, og denne står enno. 

Byen er heimbyen til fotballklubben Stenhousemuir FC.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stenhousemuir» frå Wikipedia på bokmål, den 27. oktober 2011.*
|  |
| --- |
| ***Fulmarus*** |
| Havhest (Fulmarus glacialis) Foto: M. BuschmannHavhest (*Fulmarus glacialis*) Foto: M. Buschmann |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Overorden:** | Aequornithes |
| **Orden:** | Stormfuglar Procellariiformes |
| **Familie:** | Stormfuglfamilien Procellariidae |
| **Slekt:** | ***Fulmarus***Stephens, 1826 |

***Fulmarus*** er ei slekt av to nolevande sjøfuglartar i stormfuglfamilien *Procellariidae* og ein del av gruppa havhestar. Dei to nolevande artane er havhest, *Fulmarus glacialis* og sørhavhest, *Fulmarus glacialoides* med leveområde på den nordlege og den sørlege halvkula høvesvis. Ein kjenner dessutan to utdøydde artar i slekta. 

Som medlemmer av *Procellaridae* og ordenen Procellariiformes deler dei visse trekk. Mest framtredande er dei ytre, samanvaksne røyrforma naseborene på oversida av nebbet. Nasekjertlane øvst på nebbet skil ut salt som fuglane får i seg med føda. Nebba er òg unike ved at dei er oppdelte i 7 til 9 hornplater. Endeleg produserer dei ei mageolje laga av voksester. Dette tener som vern mot predatorar, og er ei energirik kjelde til føde for ungane og for energitilskot under lange flygingar. Stoffet skader fjørdrakta til reirinntrengjarar, og kan føre til død. 

Namnet *Fulmarus* kan kome av norrønt 'fugl' og 'már'= måse. Det refererer til mageolja.

Dei to havhestartane er nært i slekt og okkuperer same nisje, men på ulike hav. Arten havhest lever i Nord-Atlanteren og nordlege Stillehavet, medan arten sørhavhest lever på sørlege hav. Desse fuglane kan tilsynelatande sjå ut som måsar. Den nordlege arten er grå og kvit med eit gult nebb, kroppslengd på 43-52 cm og 102-112 cm i vengespenn. Den sørlege forma er ein litt større og bleikare fugl med mørke vengspissar, 45-50 cm lang og 115-120 cm i vengespenn.

Dei to utdøydde artane er skildra frå fossile beinfunn i California. *Fulmarus miocaenus* er frå mellom-miocen og *Fulmarus hammeri* frå sein miocen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger dels på «Fulmarus» frå Wikipedia på engelsk, den 18. september 2009*, artikkelen gav føljande kjelder:
	+ Aberdeen (2005), *Fowlsheugh Ecology*, Lumina Press
	+ Bull, John; Farrand Jr. John (June 1993) [1977]. "Open Ocean". in Opper, Jane. *The Audubon Society Field Guide to North American Birds.* The Audubon Society Field Guide Series. Birds (Eastern Region) (First ed.). New York, NY: Alfred A. Knopf. p. 314. ISBN 0-394-41405-5.
	+ Ehrlich, Paul R.; Dobkin, David, S.; Wheye, Darryl (1988). *The Birders Handbook (First ed.).* New York, NY: Simon & Schuster. p. 14. ISBN 0-671-65989-8.
	+ Gotch, A. F. (1995) [1979]. "Albatrosses, Fulmars, Shearwaters, and Petrels". *Latin Names Explained A Guide to the Scientific Classifications of Reptiles, Birds & Mammals.* New York, NY: Facts on File. pp. 191—192. ISBN 0-8160-3377-3.
	+ Harrison, P. (1983). *Seabirds: an identification guide.* Beckenham, U.K.: Croom Helm. ISBN 0-7470-1410-8.
**Stepan** (Stenka) **Timofejevitsj Razin**, i Noreg mest kjend som **Stenka Rasin** (1630–16. juni 1671) var ein russisk kosakkleiar som leidde eit opprør mot adelen og tsaren i det sørlege Russland.

Kosakkopprøret 1670-71
----------------------

Stenka Rasin på Kaspihavet. Måleri av Vasilij Surikov.
Russland sin lange krig mot Sverige og Polen på 1500- og 1600-talet førte til tunge skattebyrdar og tvangsrekrutteringar til den russiske hæren. Difor rømde mange bønder sørover for å slutta seg til kosakkane.

Det var lett å rekruttera bønder som var heilt utan rettar under liveigenskapet med lovnader om likestilling. I Astrakhan vart det utropt ein kosakkrepublikk etter blodige stridar. Opprøra heldt fram i over eit år og den russiske hæren vart nøydd til å overvinna kosakkane åtte gonger på slagmarka før uroa slutta. Til slutt var det kosakkane sine interne stridar som førte til nederlaget deira. Stenka Razin og broren hans Frol vart tekne til fange i 1671. Dei vart grusamt torturerte og vart til slutt hakka i bitar på Den raude plassen i Moskva.

Stenka Rasin i kulturen
-----------------------

Stenka Rasin er helten i ein populær russisk folkesong med tekst av Dmitrij Sadovnikov frå 1883. Melodien er tradisjonell), betre kjent i Russland som «Volga, Volga mat' rodnaya» ('Volga, Volga, mora til fødelandet'). Songen vart dramatisert i 1908 i den aller første russiske langfilmen, *Ponisovaja Volnitsa*, regissert av Vasilij Gonsjarov. Melodien har òg vorte brukt til drikkeviser, m.a. studentvisa «Upp på väggen går ein gädda», frå Åbo Akademi.

Tom Springfield skreiv engelsk tekst til songen og gav han tittelen «The Carnival is Over». Dette vart ein slager for den australske gruppa The Seekers i 1965, som avslutta konsertane sine med han.

C.C. Bøyesen har skrive ei norsk tekst. På norsk har han tittelen «Heimlaus». Songen vart spelt inn av Jan Høiland med Carsten Kloumans orkester 4. desember 1961. Han vart utgjeven på singlen Columbia 45GN 1698.

Visa er òg spelt inn på norsk på albumet *Frem fra Glemselen kap. 8* med Helge Borglund.

Rasin blei også hylla av futuristen Velimir Khlebnikov med eit palindrom på 408 linjer i det førrevolusjonære tsarriket.

Folkevise om Stenka Rasin av Feodor Ivanovich Chaliapin
Razin er også tema for Aleksandr Glazunov sitt symfoniske dikt *Stenka Rasin*, Symfoni nr. 8 av Nikolaj Mjaskovskij (op. 26, 1925), ein kantate av Sjostakovitsj, op. 119, eit dikt frå 1964 av Jevgenij Jevtusjenko, og romanen *Я пришёл дать вам волю* ('Eg har kome for å gje dykk fridom') av Vasilij Sjukjhin.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stenka Rasin» frå Wikipedia på bokmål, den 26. januar 2018.*

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Stenka Razin» frå Wikipedia på engelsk, den 2. september 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Videosnutt Stenka Rasin sungen av Koret til sovjetarmeen
Tysk sloboda i Moskva på 1600-talet.
**Sloboda** (russisk слобода́code: rus promoted to code: ru ) var ein slag busetnad i Russland, Kviterussland og Ukraina. Namnet kjem av det tidlege slaviske ordet for 'fridom' og kan omtrent omsetjast til 'fri busetnad'.

Statusen til ein sloboda har variert frå tid til tid og frå stad til stad. Opphavleg var ein sloboda ein bustnad som fekk skatteletter av forskjellige årsaker. Slik skattelette kunne til dømes vera ei oppmuntring til kolonisering.

Mange slobodaer var busetnader i nykoloniserte land, særleg av kosakkar. Enkelte slobodaer var delar av byar. 
På byrjinga av 1700-talet vart desse privilegia avskaffa og slobodaer vart vanlege landsbyar, sjtetlar, småbyar og forstader. 
Uttrykket er bevart i namna til forskjellige busetnader og bydelar. Liknande busetjingar fanst i Valakia og Moldavia med namnet *slobozie/slobozia*.

Sjå òg
------

* Det kosakkiske hetmanatet
* Sloboda Ukraina
* Sloboda-tatarar

Kjelder
-------

1. ↑  «Sloboda», Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary (1890-1906). Russisk, oppgjeve av Engelsk Wikipedia.
2. ↑  «Selitba», Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary (1890-1906). Russisk, oppgjeve av Engelsk Wikipedia.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Sloboda» frå Wikipedia på engelsk, den 4. november 2008.*
Lillesand kyrkje
Herefoss kyrkje Foto: Karl Ragnar Gjertsen

Fjære kyrkje
Landvik kyrkje
**Vest-Nedenes prosti** er eit tenestedistrikt i Agder og Telemark bispedømme i Den norske kyrkja.
Prosten har sete i Lillesand. Prostiet svarer til kommunane Birkenes, Grimstad og Lillesand i geografisk utstrekking. 

Prostiet er inndelt i sokn. 
Soknet er grunneininga i Den norske kyrkja.
Dei som arbeider i kyrkja er anten tilsette av soknet gjennom kyrkjeleg fellesråd, eller dei er tilsette i prostiet. 
Dei fleste prestane er tilsette i prostiet, og har tenesta si knytt til eit eller fleire sokn.
Fram til 2004 var prestetenesta lokalt organisert i prestegjeld.

Sokn i Vest-Nedenes prosti
--------------------------

### Lillesand kommune

* Tidlegare Vestre Moland prestegjeld
	+ Lillesand sokn
	+ Høvåg sokn

### Grimstad kommune

* Tidlegare Fjære prestegjeld
	+ Fjære sokn
	+ Grimstad sokn

* Tidlegare Hommedal prestegjeld
	+ Landvik sokn
	+ Eide sokn

### Birkenes kommune

* Tidlegare Birkenes prestegjeld
	+ Birkenes sokn
	+ Herefoss sokn
	+ Vegusdal sokn

Sjå òg:
-------

* Kyrkjer i Noreg etter kommune

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Vest-Nedenes prosti på nettstaden til Den norske kyrkja

| * v
* d
* e
Prosti i Agder og Telemark bispedømme |
| --- |
| Arendal • Aust-Nedenes • Bamble • Kristiansand • Lister og Mandal • Otredal • Skien • Vest-Nedenes • Øvre Telemark |

| * v
* d
* e
Kyrkjer i Vest-Nedenes prosti |
| --- |
| Birkenes • Eide • Fevik • Fjære • Grimstad • Herefoss • Høvåg • Justøy • Landvik • Lillesand • Vegusdal kapell • Vegusdal kyrkje • Vestre Moland • Østerhus |