recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Salamisnabb og salamiskiver.
**Salami** eller **salamipølse** er ein type røykjepølse som er krydra og lett speka. Ho er gjerne kjenneteikna av raudt kjøt med kvite feittbitar i. 

Salami er særleg rekna som ein italiensk mattype, men slike pølser er vanlege over store delar av Europa. Ordet *salami* er den italienske fleirtalsforma av *salame*, av vulgærlatin *salamen*, 'salta'.

Salami er typisk laga av grovhakka svinekjøt eller storfekjøt med kvitt spekk, salt og kvitlauk. 
Ein kan også bruka andre typar kjøt, som sau, geit, gås, kalkun, hest og esel.
Andre vanlege ingrediensar er ulike krydder, særleg kvit pepar, urter, eddik og vin.

Salamipølse blir typisk eten etter å ha blitt skoren i tynne skiver. Ho er vanleg å bruka som pålegg eller som spekemat. Salami kan også vera ingrediens i mange ulike matretter, som i panini og på pizza. 

Nokre kjende salamitypar er kryddersalamiane pepperoni (Italia/USA) og chorizo (Spania/Portugal). Ein regional salami i Italia er finocchiona frå Toscana, som er smakssett med fennikel.

Sjå òg
------

* Spekepølse

Kjelder
-------

* «Salami» (15. februar 2009) i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Salami» frå Wikipedia på engelsk, og «Salami» frå Wikipedia på bokmål den 11. juni 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Office for National Statistics** (ONS) er ein britisk offentleg etat med ansvar for innsamling og publisering av statistisk materiale som er relevant for landets økonomi, befolkning og samfunn. Den eldre etaten General Register Office har blitt innlemma i ONS, som dermed òg er ansvarleg for å registrera fødslar, dødsfall og inngåtte ekteskap i England og Wales. 

ONS blei oppretta 1. april 1996 ved at Central Statistical Office (CSO), Office of Population Censuses and Surveys (OPCS) og statistikkavdelinga i Department of Employment (som seinare er avskaffa) blei slått saman. 

Hovudkontoret ligg i Pimlico i London. Det er òg kontor i Newport, Titchfield og Southport. Eldre register blir oppbevart i eit arkiv i Islington, der publikum kan lesa og kjøpa kopiar av dokument.

Kategori
--------

* *Denne artikkelen bygger på «Office for National Statistics» frå Wikipedia på bokmål, den 9. mai 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA
* NKC

 |
**Saksumdal kyrkje** er ei langkyrkje frå 1875 i Lillehammer kommune, Oppland fylke, om lag ei mil vest for Lillehammer by.

Historie
--------

Arbeidet med kyrkja tok til i 1874 etter at Anders Hovland hadde gjeve tomt til kapell. Murmeister Pedersen og snikkarmeister Kristian Svendsrud var leigde inn, medan resten av arbeidet vart gjort på dugnad. Saksumdølane stilte tømmer og arbeidskraft til disposisjon. Dei første åra hadde ikkje kyrkja omn, da det ikkje var murt pipe. Kapellet var vigsla 26. august 1875 av Halvor Olsen Folkestad. Bygget er i dag titulert som kyrkje.

Bygningen
---------

Bygningen har vorte ein del endra. Det vart lagt inn straum i 1928 og bygd sakristi i 1934. I 1951 vart bygningen restaurert, og det vart sett inn blyglasvindauge. Ein har sidan fått gravkjellar, uthus og flaumljos. Rullestolrampe kom på plass på 1980-talet.

Interiør
--------

Altertavla vart laga av snikkarmeister Svendsrud og gjeve til kyrkja som gåve av tomtegjevaren Anders Hovland. Det første orgelet kom i 1895 og er no erstatta med eit nytt.

På 1980-talet vart alteret utsmykka med tekstiler av tekstilkunstnaren Inger Holbø, som òg har laga messehakel. 

I 2000 fikk kyrkjerommet bilete laga av biletkunstnar Borgny Farstad Svalastog.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kyrkjesøk – Saksumdal kirke
* Rasmussen, Alf Henry (1993). *Våre kirker. Norsk kirkeleksikon*. Kirkenær: Vanebo forlag. s. 602. ISBN 82-75-27022-7.
* 

* Saksumdal kyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

* *Denne artikkelen bygger på «Saksumdal kyrkje» frå Wikipedia på bokmål, den 1. august 2013.*


| * v
* d
* e
Kyrkjer i Sør-Gudbrandsdal prosti |
| --- |
| Aulstad • Follebu • Fåberg • Fåvang • Lillehammer • Nordre Ål • Ringebu • Saksumdal • Svatsum • Søre Ål • Sør-Fron • Tretten • Venabygd • Vestre Gausdal • Vingrom • Østre Gausdal • Øyer |
Fotball er ein idrett som blei utvikla i England og har spreidd seg over heile verda.
Capoeira er ein atletisk dans som oppstod som ein motstandskultur blant brasilianske slavar.
**Idrett** eller *idrott* er fysisk aktivitet berre for aktiviteten si skuld, sjølv om mange driv med idrett for å halda seg i form, pleia samvær med andre eller vinna noko. Ei idrettsform kan vera så enkel at eit menneske kan gjera han åleine, utan hjelpemiddel, som symjing eller springing. Andre former kan vera innvikla og krevja fleire folk og mykje ekstrautstyr, som hestepolo eller ishockey.

Ein skil ofte mellom lagidrettar og individuelle idrettsgreiner. Det finst òg fleire idrettar ein utfører saman med dyr, eller som dyra stort sett står for åleine. Desse kan kallast dyreidrettar.

Det er vanleg å samlast til idrettstemne og store eller små konkurransar. Dei største konkurransane samlar dei beste deltakarane frå heile verda. På grunn av dette får dei òg store sponsormiddel. Dei største konkurransane er verdsmeisterskap og dei olympiske leikane, OL.

I Noreg har ein tradisjonelt drive mykje med vinteridrettar, og landet har teke fleire medaljar i tevlingar rundt desse, som dei olympiske vinterleikane. Tradisjonelle norske idrettar er hurtigløp på skøyter, langrenn, skihopping og kombinert. Viss ein har utmerkt seg i fleire idrettsgreiner, kan ein få Egebergs Ærespris.

Bakgrunnsstoff
--------------

Wikifrasar Wikifrasar har ei sitatsamling som gjeld: **Idrett**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* NDL

 |
Ei cumulonimbussky med ein tydleg ambolt som vert dratt til høgre i bilete. Toppen av denne skya viser tropopausen, toppen av troposfæren.
Cumulonimbus over Danmark med tydleg amboltform
Ei **amboltsky** er høge cirrusskyer i toppen av ei cumulonimbussky.

I ei cumulonimbussky er det særs kraftige oppoverretta luftstraumar. Etter kvart som lufta stig vert ho avkjølt og kondenserer slik at det vert danna skyer. Cumulonimbusskya veks til ho når toppen av tropopausen, som markerer eit skilje i atmosfæren der lufta i stratosfæren over dette nivået brått vert langt meir stabil. Den stigande lufta trenger derfor ikkje i særleg grad gjennom tropopausen og vert i staden pressa ut horisontalt som stigande røyk som treffer eit tak. Denne horisontale vinden i toppen av ei cumulonimbussky dreg med seg cirrusskyene i toppen utover, og sett frå avstand får heila skya form som ein ambolt.

Amboltskyer er teikn på ei fullt utvikla cumulonimbussky som ofte fører med seg torevêr eller kraftige regn- og haglbyger. Om det fell nedbør frå sjølve amboltskya kan ein stundom få danna mammatus- aller mammaskyer.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Amboltsky**
Idrettshallen Gigantium i Aalborg.
**Idrettshall** er ein hall som kan brukast til innandørs idrett. Han kan vera ein frittståande bygning eller del av eit større kompleks, og omfatta eit eller fleire rom.

Historie
--------

Idrettshallar og idrettsområde kan sporast over 3000 år tilbake til det antikke Persia. Der var dei kjende som *zurkhaneh*, som arenaer som oppmuntra til fysisk utøving. Gymnasium, det vil seia stader for gymnastikkutøving, var ein del av det tyske fenomenet *Turnplatz*, eit utandørsområde til gymnastikk. Det blei sett i fokus av læraren Friedrich Jahn og den politiske og gymnastiske rørsla *Turner*. Den første innandørs idrettshallen i Tyskland var truleg den i Hesse som blei bygga i 1852 av Adolph Spiess. Han var ein entusiast for kroppsøving for gutar og jente på skulane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Idrætshal» frå Wikipedia på dansk, den 6. august 2020.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NDL

 |
**Idrettslaget Bjarg** er eit idrettslag som held til i Fana i Bergen. Idrettslaget vart stifta i 1947, og driv med masseidrett innan fleire greiner og har eigne avdelingar for fotball, handball, friidrett og turn. I 1987 gjekk friidrettsgruppa til klubben inn i overbygningsklubben BFG Fana.

Fotball
-------

Fotballaget spelar i 3. divisjon i Hordaland fotballkrets. Idrettsanlegget til Bjarg heiter Stavollen og består av fleire krøllgrasbanar og idrettshallen Bjarghallen. Anlegget vert nytta blant anna til turneringar innan fleire idrettsgreiner.

### 2010

Laget sitt 2010-sesong enda med berre to tap på bortebane. Eit ønske om å spela attraktiv fotball på heimebane førte til knipne tap mot tre av botnlaget til avdelinga. Sesongen vert òg kjenneteikna av at trenarteamet hadde eit fokus på defensiv trygd og risikovurderingar, i likskap med at dei offensive lagdelene hadde manglande effektivitet til trass for stort teknisk repertoar. Morten Damhagen gav seg som hovudtrenar etter å ha leidd laga til ein sterk 5.-plass.

### 2011

Før 2011-sesongen tok Øyvind Pedersen over som hovudtrenar. I tillegg vart det henta inn fleire forsterkninger til laget, mellom dei dei tidlegare Brann-talenta Sandrino Arena sin og Didrik Milde Thorbjørnsen. Allereie tysdag 9. august 2011 valde likevel hovudtrenar Øyvind Pedersen og IL Bjarg å avslutta arbeidsforholdet. IL Bjarg opplyste om at det var Pedersens eigen beslutning å forlata stillinga. Lars Fredriksen gjekk inn i stillinga som hovudtrenar ut sesongen, som resulterte i ein sterk 2.-plass bak Fana. I NM gjorde Bjarg òg ein solid innsats. Etter å ha slått blant andre Nest-Sotra, kom FK Haugesund på besøk på Stavollen. Hemmelaget tapte 0-3.

### 2012

Lars Fredriksen heldt fram som hovudtrenar i 2012-sesongen. Etter ein svak haustsesong enda Bjarg på 8.-plass i 3. divisjon. Høgdepunktet denne sesongen var 1. mai, SK Brann kom på besøk i NM. Even Skåthun sende Bjarg i leiinga, men to mål av Erik Mjelde gjorde at rødtrøyene slapp med skrekken. Etter 2012-sesongen valde Eirik Wollen Steen å forlata Bjarg, til fordel for 2. divisjonsspel i Åsane IL.

### 2013

Vårsesongen var skuffande, men etter ein sterk haustsesong enda laget på 3.-plass. Florø rykte opp. På plassen føre Bjarg enda nyopprykka Lyngbø. Etter sesongen vart det kjent at Lars Fredriksen ikkje skulle held fram som hovudtrenar. Etter mange år i Bjarg, heldt fram Fredriksen sin trenarkarriere i Adeccoliga-laga Nest-Sotra. Petter Fossmark, tidlegare Stord- og Voss-trenar, tok over som hovudtrenar.

### Tabellen 2014

Kjende utøvarar
---------------

* Erik Huseklepp, fotball
* Madeleine Giske, fotball

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Bergen byleksikon på nett, om Bjarg
**Knut Kaasen** (fødd 9. november 1951) er ein norsk jurist som er professor i jus ved Universitetet i Oslo. 

Kaasen er fødd i Harstad. Han vart cand.jur. ved Universitetet i Oslo i 1977. Frå 1979 til 1981 arbeidde han som dommarfullmektig i Arendal. Han arbeidde ved Universitetet i Oslo frå 1981 til 1984 og vart dr.juris i 1984 på ei avhandling om dei standardiserte petroleumskontraktene. Han var deretter advokat i Norsk Hydro i fire år fram til 1988. I 1989 vende han tilbake til Universitetet, og har sidan då vore professor ved Nordisk institutt for sjørett, avdeling for petroleums- og energirett.

Mellom 2001 og 2003 var han dekan ved det juridiske fakultetet. 

Knut Kaasen har vore konstituert dommar i Høgsterett i to periodar mellom 2005 og 2008.

Han er no styreleiar i Lovdata.

Kjelder
-------

1. ↑  «Lovdata». Henta 21 september 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Knut Kaasen i forskingsdokumentasjonssystemet Cristin

* Hjemmeside ved UiO[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* CRIStin

 |
**Slaget ved Crécy** (moderne fransk: *la Bataille de Crécy*; moderne engelsk: *Battle of Crécy*, på engelsk òg stava *Cressy*) var eit av dei viktigaste slaga i løpet av hundreårskrigen og vart utkjempa av ein hovudsakleg engelsk-walisisk hær kommandert av kong Edvard III av England og ein større fransk hær støtta av genovesiske armbrøstskyttarar kommandert av kong Filip VI av Frankrike 26. august 1346 nær Crécy-en-Ponthieu nord i Frankrike. Kombinasjonen av nye våpen, det vart nytta kanonar kanskje for første gong i eit europeisk slag, og taktikkar har fått mange historikarar til å rekna dette slaget som byrjinga på slutten av det klassiske riddarskapen. Den engelske hæren nytta hovudsakleg langbogeskyttarar mot dei franske tunge kavaleristane og armbrøstskyttarane, og deira bruk av taktikk og overlegne våpen sikra dei ein knusande siger i slaget. Dette var den første av dei tre store engelske sigrane under hundreårskrigen; dei to andre var slaga ved Poitiers i 1356 og Azincourt i 1415.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Slaget ved Crécy**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE

 |
| **Dei maltesiske øyane** |
| --- |
| Den blå lagunen og CominottoDen blå lagunen og Cominotto |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Sør for Sicilia i Middelhavet |
| **Koordinatar** | 35°55′N 14°26′E﻿Koordinatar: 35°55′N 14°26′E﻿ |
| **Tal på øyar** | 8 |
| **Store øyar** | Malta, Gozo, Comino, Cominotto |
| **Areal** | 316 km² km²

 |
| **Høgaste punkt** | Ta'Dmejrek (253 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Malta |
|
| **Største busetnad** | Birkirkara (21 550 innb.)

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 402 000 |
| **Folketettleik** | 1 282 /km² |

**Dei maltesiske øyane** er ei øygruppe i Middelhavet som dannar staten Malta. Den største øya er sjølve øya Malta og Gozo. Andre øyar i øygruppa er Comino (*Kemmuna*), Cominotto (*Kemmunett*, ikkje busett), Filfla (ikkje busett), Fungus Rock (*Il-Ġebla tal-Ġeneral*, ikkje busett), Manoel (som har brusamband til byen Gżira på Malta) og St. Paulus-øya (ikkje busett). Dei maltesiske øyane har vore ein sjølvstendig republikk sidan 1974. Administrasjonssenteret og senter for handel og kultur er hovudstaden Valletta på austkysten av Malta.

Dei maltesiske øyane er hovudsakleg romersk-katolsk og Paulus og Jomfru Maria vert rekna som vernehelgenar.

Liste over øyane
----------------

Dette er ei liste over Dei maltesiske øyane:

* Comino
* Cominotto
* Delimara
* Filfla
* Fungus Rock
* Għallis
* Gozo
* St. Paulus-øya
* Malta
* Manoel
* Qawra
* Xrob l-Għaġin Island

Sjå òg
------

* Malta

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maltese Islands» frå Wikipedia på engelsk, den 3. februar 2008.*
**Knut Kristiansen** (fødd 16. mai 1928, død i byrjinga av juli 1999 i Oslo) var ein norsk lingvist og indolog.

Kristiansen voks opp på Raufoss, og studerte latin og gresk ved Universitetet i Oslo. Han interesserte seg også for samanliknande språkforsking og kom gjennom dette inn på studiet av sanskrit (under Georg Morgenstierne) og moderne hindi. Frå 1971 var han universitetslektor i nyindiske språk, og blei seinare amanuensis.

Kristiansen videreførte studia til læraren sin, Morgenstierne, av dei dardiske språka og drog på to forskingsreiser til Nord-Pakistan. Etter den siste turen måtte han amputere deler av beinet. Det var også Kristiansen som ordna samlingane til Morgenstierne. Som ein del av interessa for indiske språk granska han òg romani og romanes, og gav i lag med Lars Gjerde (1944–2015) ut ei bok med tekstar på romanes, *The orange of love and other stories* (1994).

Kristiansen blei funnen myrda i sin eigen heim på Sandaker i Oslo 20. juli 1999. Han blei sist sedd i live 4. eller 5. juli. I 2015 var drapet framleis ikkje oppklart.

Referansar
----------

1. ↑  Dagbladet 3. august 1999. VG 31. juli 1999

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nekrolog[*daud lenkje*] i *Apollon* ved Rolf Theil Endresen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
*Denne artikkelen handlar om den heilage hertugen Knut. For kongen, sjå Knut den heilage.* 

**Knud** eller **Knut Lavard** (1096–7. januar 1131) kjend som **Heilage Knut**, var ein dansk kongsson og opphav til kongeslekta valdemarane. Han blei drepen av mennene til danskekongen, onkelen sin, og seinare utropt til helgen etter oppfordring frå sonen sin, Valdemar I av Danmark. Tilnamnet «Lavard» tyder 'herre' på saksisk og andre germanske språk (jf. engelsk *lord*), med den opphavlege tydinga «brødgjevar».

Liv
---

Knut var son av Erik Eigegod og Bodil Thrugotsdotter. Han blei utnemnd av kong Niels til jarl av Sønderjylland i 1115, ei stilling han nytta til å føra erobringskrigar mot det vendiske folket i Holstein, obodritane. Desse tok han så til konge. Dette fjerna ei kjelde til uro i Det tysk-romerske riket, og Knut blei utnemnd til hertug av Holstein. Han tok same tittel for sitt danske len, som heretter blei kjend som Hertugdømet Slesvig. Knud Lavard har meir eller mindre indirekte vore årsaka til stridane om Slesvigområdet i 1848 og 1864, ved å vera underlagt den danske kongen og den tyske keisaren samstundes.

Knud Lavard var gift med Ingeborg av Kiev (Ingeborg Haraldsdotter), og med henne fekk han fire barn: Margret, gift med Stig Hvitelær (=Hvide) i Skåne, Kristin, gift med Magnus Blinde av Noreg, Katarina (Karin), og den seinare kong Valdemar den store, som blei fødd få dagar etter at faren døydde.

Under eit familiebesøk i Haraldsted blei Knut Lavard drepen av fetteren sin, kong Niels sin son Magnus den sterke, som såg han som ein farleg konkurrent til trona. Etter drapet braut det ut ein blodig borgarkrig som varte i 28 år, fram til Valdemar den store kom på trona.

Helgen
------

Der Knut blei drepen skal det etter sogene ha sprunge fram ei kjelde der graset heldt seg grønt sjølv om vinteren. Kroppen hans blei teken med til Ringsted kyrkje, og der kista hans stod skal det òg ha sprunge fram ei kjelde. Etter dette blei Ringsted kongsstad og gravstad for Valdemar-slekta.

I 1169 fekk Valdemar den store paven til å oppta Knud Lavard som helgen. Festdagen hans er dødsdatoen, den 7. januar. Denne dagen er i Noreg mellom anna kjend som Sankt Knut, Avfaredagen og Eldbjørgdag. Han er markert på primstaven, nokre gonger med ein kross, andre goner med ei klokke, etter rimet «Sankte Knut ringar jula ut.» Over heile Norden vart denne dagen rekna som den siste i juletida. Dagen er seinare blitt flytt til 13. januar, kjend som tjuandedagen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Knut Lavard» frå Wikipedia på bokmål, den 16. mars 2011.*

* «Sankt Knut» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* Wittmann, P. (1908), «Denmark», *The Catholic Encyclopedia*
* *St. Canute Lavard*, catholic.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Koordinatar: 31°00′N 47°00′E﻿

**Dei mesopotamiske sumpane** eller Dei irakiske sumpane er eit våtmarksområde sør i Irak og delvis inn i det sørvestlege Iran og Kuwait. Historisk bestod myrlandet hovudsakleg av dei fråskilde, men tilstøytande Qurna-, Hawizeh- og Hammarmyrene, og brukte å vere det største våtmarksområdet i det vestlege Eurasia. Det er eit sjeldan akvatisk landskap i ein ørken, og er levestad for sumparabarane og viktige fuglebestandar. I 1950-åra byrja ein å drenere delar av myrområda og dette fortsette inn i 1970-åra for å bruke landområdet til jordbruk og oljeutvinning. Seint i 1980- og tidleg i 1990-åra, under styret til Saddam Hussein, vart dette arbeidet utvida for å drive bort sjiamuslimar frå myrområda. Før 2003 var myrområda redusert til 10 % av den originale storleiken.

Satellittbilete av Dei mesopotamiske sumpane, 2000–09
Etter regimet til Hussein fall i 2003, har myrområda dels blitt fylt opp att, men tørke i samband med byggjinga av demninga lenger opp i elvene i Tyrkia, Syria og Iran har hindra myrområda å kome attende slik dei opphavleg var. Sidan 2016 har Dei mesopotamiske sumpane vore på verdsarvlista til UNESCO.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mesopotamian Marshes» frå Wikipedia på engelsk, den 22. april 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Hooded Crow: *Corvus cornix* at iGoTerra
* U.S. National Aeronautics and Space Administration. 2008. NASA Visible Earth from 2004 satellite photography Arkivert 2006-10-13 ved Wayback Machine.

1. ↑  «Mesopotamian Delta and Marshes». World Wide Fund for Nature. Arkivert frå originalen 14. august 2013. Henta 22. april 2018. «Geographic Location: Middle East: Iran, Iraq, and Kuwait»
2. ↑  CURTIS J. RICHARDSON AND NAJAH A. HUSSAIN (June 2006). «Restoring the Garden of Eden: An Ecological Assessment of the Marshes of Iraq» (PDF). www.biosciencemag.org.
3. ↑  Muir, Jim (24. februar 2009). «Iraq marshes face grave new threat». BBC News. Henta 22. april 2018.
4. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

* Dei mesopotamiske sumpane i Basra-området (VIDEO)
**Idrettslag** er organisasjonar som tilrettelegg for idrettsaktivitetar. Dei kan òg kallast *idrettsklubb*, *idrettsforeining*, *sportsklubb* og liknande. Idrettslag kan spesialisera seg på éin idrett, såkalla *særidrettslag*. Denne typen idrettslag vil ofte ha namn etter idretten dei organiserer. Dei fleste idrettslag administrerer fleire idrettar og kan kallast *fleiridrettslag*.

Idrettslag er som oftast knytt til eit mindre geografisk område, gjerne rundt ein skule med idrettshall eller idrettsanlegg. Idrettslag kan organisera lag til konkurransar, ha felles drakter og ein felles identitet. Idrettslag kan òg stå for drift eller bidra til bygging av idrettsanlegg gjennom til dømes lotteri eller dugnad.

Vanlege forkortingar
--------------------

* BBK = Basketballklubb
* BK = Ballklubb, basketballklubb
* CK = Cykleklubb
* FIK = Friidrettsklubb
* FIL = Friidrettslag
* FSK = Fallskjermklubb
* FK = Fotballklubb
* FK = Flyklubb
* HK = Håndballklubb
* HPK = Hang- og Paragliderklubb
* IBK = Innebandyklubb
* IF = Idrettsforening
* IHK = Ishockeyklubb
* IK = Idrettsklubb
* IL = Idrettslag
* LSK = Luftsportsklubb
* OK = Orienteringsklubb
* OL = Orienteringslag
* SF = Sportsforening, ski- og fotballklubb
* SFK = Ski- og fotballklubb
* SK = Sportsklubb, skiklubb, skøyteklubb, sykkelklubb eller svømmeklubb
* TF = Turnforening
* TIF = Turn- og idrettsforening
* TIL = Turn- og idrettslag
* UIL = Ungdoms- og idrettslag
* VBK = Volleyballklubb

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Idrettslag**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
Dei nordungarske mellomfjella i Ungarn
Dalen Lillafüred i Bükkfjella. Dette er eit typisk landskap frå dei ungarske fjella.
**Dei nordungarske mellomfjella** eller **Dei nordlege åsane** (ungarsk *Északi-középhegység*) er dei nordlege, fjellkledde områda av Ungarn. Fjella glir over i Mátra-Slanec-området på andre sida av grensa i Slovakia. Dei dannar eit separat geomorfologisk område i Dei indre Vest-Karpatane. Fjellkjeda går over Nordaust-Ungarn og langs den austlege delen av grensa mellom Ungarn og Slovakia i eit breitt belte frå Donausvingen til byen Prešov.

Underinndeling
--------------

Området er igjen vidare delt inn:

* Börzsöny
* Gödöllőåsane (ungarsk *Gödöllői-dombság*)
* Cserhát
* Mátra
* Bükk
* Tokaj-Hegyalja
* Zemplén

Skildring
---------

Dei nordungarske fjella byrjar med fjellkjeda Börzsöny, ved Donausvingen, der ho møter Dei transdanubiske mellomfjella. Börzsöny dekkjer eit område på om lag 600 km² og har hovudsakleg vulkansk opphav. Den høgaste toppen her er Csóványos på 938 moh. 

Den neste fjellkjeda mot aust er Cserhát med same bergartar som Börzsöny. Dette er den lågaste delen av Dei nordungarske mellomfjella og er meir eit åslendt område. Det høgaste punktet her er Teke på 566 moh. 

Kékes, det høgaste fjellet i landet med 1 014 meter over havet, ligg i den neste kjeda, Mátra. Middelhøgda til fjellkjeda er derimot berre 600 m. Mátra har òg vulkansk opphav. 

Kart over Karpatane. Dei nordungarske mellomfjella er den sørlegaste delen av område 2.
Bükk er ei kalksteinskjede og er den høgaste fjellkjeda ut frå middelhøgd i Ungarn. Han har mange grotter, og nokre av dei var busett av menneske i førhistorisk tid.

Aggtelek Karst er ei låg (300-500) kjede forholdsvis nær grensa til Slovakia. Her ligg mellom anna grotta Baradla, den mest populære grotta i Ungarn. 

Zemplén har vulkansk opphav og jordsmonnet her er svært gunstig for vindyrking.

### Naturressursar

* brunkol
* kalkstein
* lignitt
* skog
* vin

### Nasjonalparkar

* Aggtelek nasjonalpark (oppretta i 1985)
* Bükk nasjonalpark (oppretta i 1976)
* Duna-Ipoly nasjonalpark (oppretta i 1997)

### Verna område

* Hollókő (sidan 1977)
* Aust-Cserhát (sidan 1989)
* Karancs-Medves (sidan 1989)
* Mátra (sidan 1985)
* Tarnavidék (sidan 1993)
* Lázbérc (sidan 1975)
* Tokaj-Bodrogzug (sidan 1986)
* Zemplén (sidan 1984)

Sjå òg
------

* Mátra
* Bükk
* Karpatane

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Northern Medium Mountains (Hungary) frå Engelsk Wikipedia .*

Panorama av Börzsöny
Kart over øyane i Egearhavet.
**Dei nordegeiske øyane** er fleire øyar nord i Egearhavet, som høyrer til Hellas og Tyrkia. Øyane dannar ikkje ei samanhengande rekkje av øyar, men er samla saman av turistmessige og administrative årsaker. Sør for øygruppa ligg Dodekanesane og i vest ligg Kykladane og Dei nordlege Sporadane.

Satellittbilde av Dei nordegeiske øyane.
Innanfor gruppa som ligg langs kysten av Tyrkia er den greske øya Límnos og dei tyrkiske øyane Gökçeada (gresk Ímvros) og Bozcaada (gresk Ténedos). Dei største øyane i Det thrakiske havet lengst nord, er dei greske øyane Samothráki og Thásos.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «North Aegean islands» frå Wikipedia på engelsk, den 5. august 2007.*

  


| * v
* d
* e
Dei nordegeiske øyane |
| --- |
| Øyar i det sentrale Egearhavet | Sámos • Foúrni • Thýmena • Ikaría • Khíos • Inoússes • Psará • Andípsara • Lésvos • Ájos Evstrátios • Límnos |
| Øyar i Det thrakiske havet | Samothráki • Thásos • Bozcaada (Ténedos) • Gökçeada (Ímvros) |
Koordinatar: 77°30′S 168°0′E﻿

**Ross Island** er ei øy danna av fire vulkanar i Rosshavet nær det antarktiske kontinentet, utanfor kysten av Victoria Land i McMurdo Sound.

Geografi
--------

Ortografisk projeksjon sentrert over Ross Island
Landfast havis i framgrunnen. Ross Island i bakgrunnen.
På grunn av vedvarande isdekke, vert øya stundom rekna som ein del av Antarktika. Ho har eit areal på 2460 km²; og berre ein liten del av øya er is- og snøfri. Den sørlegaste aktive vulkanen på jorda, Erebus (3794 moh.), og den sørlegaste sovande vulkanen Terror (3230 moh.), ligg på øya. Dei vart namngjevne av James Clark Ross etter skip hans HMS «Erebus» og HMS «Terror». Det tredje høgaste fjellet på øya er Mount Bird, med Shell Glacier og Endeavour Piedmont Glacier i fjellsidene. Abbott Peak står mellom Mount Erebus og Mount Bird. Gamble Cone står aust på øya. 

Trass i at øya er relativt lita, er ho den sjette høgaste øya i verda.

Oppdaging
---------

Sir James Clark Ross oppdaga øya i 1841, og ho vart seinare kalla opp etter han av Robert F. Scott.

Ross Island vart basen for mange tidlege ekspedisjonar i Antarktis. Ho var og er framleis den sørlegaste øya som er mogeleg å nå til sjøs. Hytter bygde av ekspedisjonane til Scott og Shackleton står framleis på øya og er i dag bevarte som historiske stader. 

I dag står den newzealandske Scott Base på øya og her står òg den største busetnaden i Antarktis, U.S. Antarctic Program sin McMurdo Station. Greenpeace oppretta World Park Base på øya og dreiv denne i fem år frå 1987 til 1992.

Krav
----

Ross Island ligg innanfor grensene til Ross Dependency, som er kravområdet til New Zealand i Antarktis.

Dyreliv
-------

Ross Island har ein koloni på kring ein halv million adeliepingvinar.

Sjå òg
------


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 
* Composite Antarctic Gazetteer
* Erebus hotspot
* Erebus Ice Tongue
* Antarktiske og subantarktiske øyar

 | 
* Antarktiske øyar sør for 60 °S
* Øyar i New Zealand
* McMurdo Sound

 | 
* Rosshavet
* SCAR
* kravområde i Antarktis
* Air New Zealand Flight 901

 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ross Island» frå Wikipedia på engelsk, den 28. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* LeMasurier, W. E.; Thomson, J. W. red. (1990). *Volcanos of the Antarctic Plate and Southern Oceans*. American Geophysical Union. s. 512 pp. ISBN 0-87590-172-7.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Map of Ross Island and Dry Valleys[*daud lenkje*], NIWA New Zealand

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
| Roskovec |
| --- |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Roskovec** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region | Albania  Fier |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  83 km² |
| Innbyggjarar  - By (2011) | 21 242 |
| Koordinatar | 40°44′0″N 19°42′0″E﻿Koordinatar: 40°44′0″N 19°42′0″E﻿ |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Plassering |
| Roskovec kommune innafor regionen FierRoskovec kommune innafor regionen Fier |

**Roskovec** er ein by og ein kommune i regionen Fier i Albania. Kommunen ligg i den sørlege delen av landet, aust for Fier, og grensar i aust mot regionen Berat.

Kommunen vart oppretta gjennom ei admininistrasjonsreform i 2014, ved at den tidlegare bykommunen Roskovec vart slått saman med landkommunane Kuman, Kurjan og Strum. Dei tidlegare kommunane inngår no som kommunaleiningar i den nye storkommunen. Kommunen har hovudsete i Roskovec.

Ved folketeljinga i 2011 hadde den dåverande bykommunen 4 975 innbyggjarar, medan dei fire kommunane som i dag utgjer storkommunen Roskovec, til saman hadde 21 242 innbyggjarar.

Tidlegare administrativ inndeling
---------------------------------

Fram til år 2000 var dei tidlegare by- og landkommunane ein del av distriktet Fier. Den dåverande bykommunen omfatta sjølve byen Roskovec og busetnaden:

* Jagodinë

Referansar
----------

1. 1 2  Folketeljing 2011
2. 1 2  Kommunereforma i 2014
3. ↑  Regionreforma i 2000
**Dei moravisk-schlesiske Beskidane** (tsjekkisk Moravskoslezské Beskydy) er ei fjellkjede i Tsjekkia med ein mindre del i Slovakia. Ein mindre austleg del av fjella er ein del av det historiske området Cieszyn Silesia. Dei moravisk-schlesiske Beskidane utgjer den største delen av det verna landskapet Beskydy (tsjekkisk: Chráněná krajinná oblast Beskydy eller CHKO Beskydy).

80 % av fjella er dekte av skog, hovudsakleg gran, som i delar av området er kraftig øydelagd av utslepp frå industriområdet Ostrava. Området er ein populær feriestad både om vinteren (Bílá, Pustevny) og sommaren, med senter i landsbyar ved foten av fjella (Frýdlant nad Ostravicí, Frenštát pod Radhoštěm, Rožnov pod Radhoštěm).

Dei moravisk-schlesiske Beskidane er ein del av Vest-Karpatane, og består hovudsakleg av flysj med bratte skråningar (særleg i nord). Det høgaste punktet er Lysá hora med ei høgd på 1 323 meter, og vert rekna som den mest regnfulle staden i Tsjekkia med ein midla årsnedbør på rundt 1 500 mm. Radhošť på 1 129 meter er eit anna velkjend fjell. 

Fjellkjeda er skild frå Dei schlesiske Beskidane i nord av Jablunkovpasset og frå Vsetínské vrchy i sør av elva Rožnovská Bečva.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Moravian-Silesian Beskids» frå Wikipedia på engelsk, den 20. mars 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
**Olav Toreson Beito** (30. mars 1901–28. september 1989) var ein norsk professor og språkforskar. 

Olav T. Beito vart fødd i Øystre Slidre med foreldra Marit Engebretsdotter og Tore Andersson Beito. I 1923 tok han eksamen artium ved Voss offentlege landsgymnas. Han vart cand.philol. i 1932 og dr.philos. i 1942 på avhandlinga *R-bøygning. Etterrøknader i norsk formlære.*

Beito arbeidde i Norsk Ordbok i 1943–45 og 1953–57. Han vart dosent i nordisk ved Universitetet i Oslo i 1957 og professor i nordisk målvitskap 1959–71. Samtidig var han styrar for Norsk målførearkiv. Avhandlinga *Genusskifte i nynorsk* var eit pionerverk innanfor arbeidet med genus i norsk, også i seinare grammatikalske verk kjem Beito attende til dette temaet. Beitos *Nynorsk grammatikk : Lyd og ordlære* som kom i 1970, var den mest omfattande grammatikken etter Ivar Aasens *Norsk Grammatik*. 

Beito var medlem av Norsk språknemnd 1957–72 og av Det Norske Videnskaps-Akademi frå 1951. 

Olav T. Beito døydde i Oslo.

Bibliografi:
------------

(Utdrag)

* *R-bøygning. Etterrøknader i norsk formlære* (1942)
* *Norske sæternamn* (1949)
* *Genusskifte i nynorsk* DNVA Skr. II 1954 nr. 1 (1954)
* *Nynorsk målgransking* (1960)
* *Norske målføretekster* (1963)
* *Nynorsk grammatikk. Lyd og ordlære.* (1970); ny utgåve 1986
* *Gammal årgang* (1972) Diktsamling utgjeven under psevdonymet Ola Øyang
* *Frå norsk målføregransking : Utvalde utgreiingar 1908–1969* (saman med I. Hoff, 1973)
* *Artiklar og taler i utval* (1979)
* «Utsyn frå det siste leitet», i *Årbok for Valdres 1986*

Kjelder:
--------

* Olav Beito på Norsk Biografisk Leksikon

### Fotnotar

1. ↑  Hegge i Øystre Slidre, Ministerialbok nr. 4

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Dei nordlege Sporadane** (øvst til venstre med nemninga *Sporades* på kartet).
**Dei nordlege Sporadane** (gresk Βορειές Σποράδες, *Voriés Sporádes*), ofte omtalt berre som **Sporadane** (gresk Σποράδες, *Sporádes*), er ei øygruppe i Egearhavet langs austkysten av Hellas, nordaust for øya Évvia. Dei fire hovudøyane er Skiáthos, Skópelos, Alónnisos og Skýros.

Administrativt er Skiáthos, Skópelos og Alónnisos kvar sin kommune i periferieininga Sporadane i periferien Thessalía, medan Skýros er ein kommune i periferieininga Évvia i periferien Sentral-Hellas.

Sjå òg
------

* Sporadane
* Dei sørlege Sporadane
* Periferieininga Sporadane

Kjelder
-------

* EB-Skyros Skyros - Britannica Concise.

* *Denne artikkelen bygger på «Sporades» frå Wikipedia på engelsk, den 26. juli 2007.*


| * v
* d
* e
Sporadane |
| --- |
| Ulike inndelingar | *Dei nordlege Sporadane* • *Dei sørlege Sporadane* • *Periferieininga Sporadane* |
| Hovudøyar | **Skiáthos** • **Skópelos** • **Alónnisos** • **Skýros** |
| Mindre øyar | Adelfíøyane • Eriniá • Joúra • Kyrá Panajá • Peristéra • Pipéri • Psathoúra • Répi • Sarakinó • Skándzoura • Skyropoúla • Tsougriá • Válaxa |
Kart over Gulehavet
**Gulehavet** (kinesisk 黄海) er den nordlege delen av Austkinahavet, som er eit randhav til Stillehavet. Det ligg mellom det kinesiske fastlandet og den koreanske halvøya. Namnet viser til sandstøv frå sandstormar i Gobiørkenen som fargar havoverflata gyllengul ved solnedgang og som kan sjåast om ein siglar eller flyg vestover.

Den inste bukta av Gulehavet heiter Bo Hai. Elvane Huang He og Hai He renn ut i denne bukta.

Gulehavet er eit av fire hav som i norsk har namn etter reine fargar. Dei andre er Kvitsjøen, Raudehavet og Svartehavet.

### Fysiografi

Gulehavet, med Bo Hai, har ei utstrekning på 380 000 km². Gjennomsnittleg djupne er 44 meter, største djupne er 152 meter. Havet er ein overfløymd del av kontinentalsokkelen, som vart danna etter siste istida (omkring 10 000 år sidan) då havnivået steig 120 m til dagens nivå.

Miljø
-----

Dei tidvasspåverka mudderflatene i Gulehavet er svært viktige for vadefuglar på trekk og for strandfuglar. Undersøkingar har vist at området er det aller viktigaste for trekkfuglar på veg mot nord, langs heile den austasiatiske-australasiatiske trekkruta. Minst to millionar fuglar passerer Gulehavet på veg nordover, omtrent halvparten så mange nyttar trekkruta sørover.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Yellow Sea» frå Wikipedia på engelsk, den 11. april 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sand storm over Yellow Sea, nasa.gov

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* NDL

 |
Havstraumane rundt den nordatlantiske virvelen.
**Den nordatlantiske virvelen** i Atlanterhavet er eit sirkulært system av havstraumar som strekkjer seg frå nær ekvator i sør og nordover nesten til Island, og frå austkysten av Nord-Amerika til vestkysten av Europa og Afrika.

Virvelen omfattar mellom anna Golfstraumen i vest, 
Den nordatlantiske straumen i nord, Kanaristraumen i aust og Nordekvatorialstraumen i Atlanterhavet i sør. 
Han er ein av fem stor havvirvlar i verda. Dei andre er 
Den søratlantiske virvelen, Virvelen i Nord-Stillehavet, Virvelen i Sør-Stillehavet og 
Indiahavvirvelen. 

Virvelen er viktig for termohalin sirkulasjon i verdshava, ved at han fører med seg salt vatn vest frå Middelhavet og deretter nordover til det nordatlantiske djupvatnet.
Den nordatlantiske virvelen dannar Sargassohavet, som er kjend for sitt stille vatn og tjukke tangsamlingar.
Virvelen fangar også opp marint avfall i det nordatlantiske søppelflaket, om lag på same måte som i det betre kjende søppelflaket i Stillehavet.

Kjelder
-------

1. ↑  Lavender Law, Kara; S. Moret-Fergusen; N. Maximenko; et al. (2010). «Plastic accumulation in the north atlantic subtropical gyre». *Science* **329** (5996): 1185–8. Bibcode:2010Sci...329.1185L. PMID 20724586. doi:10.1126/science.1192321.

* *Denne artikkelen bygger på «North Atlantic Gyre» frå Wikipedia på engelsk, den 30. august 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Havstraumar ved miami.edu
**Olav Jørgen Sæter** (26. november 1884–24. november 1951) var ein norsk lærar, pressemann og politikar frå Elverum. Han var stortingsrepresentant frå Hedmark for Arbeidarpartiet i tida 1921-45, og ordførar i Elverum kommune 1932-40.

Sæter var son til ein småbrukar. Etter middelskuleeksamen i 1901 tok det noko tid før han fekk råd til å fullføre utdanninga i 1906 med eksamen frå lærarskule. Frå 1906 til -11 underviste han i folkeskulen i Dovre herad, der han frå 1910 var medlem i heradsstyret. Deretter var han lærar i Elverum til 1915. Frå 1916 var han redaktør av Østerdalens Sosialdemokrat inntil avisa i 1932 var slått saman med Hamar Arbeiderblad.

Valperioden 1919-22 var Sæter varaordførar i Elverum heradsstyre. Hausten 1921 vart han vald inn på Stortinget for Arbeidarpartiet i Hedmark. Ved dei neste fem stortingsvala vart han attvald og vart såleis verande stortingsrepresentant til 1945. Dei to tingperiodane 1922-24 og 1925-27 var han medlem i Protokollkomiteen, medan han bolken 1928-30 var formann i Jarnbanekomiteen. Seinare var han 1931-33 og 1937-45 medlem i Militærkomiteen, i den mellomliggjande valperioden 1934-36 hadde han plass i Veg- og jarnbanekomiteen.

I tida frå 1931 til 1940 var Sæter også ordførar i Elverum. Frå 1932 arbeidde han atter som lærar, då ved Leiret skole til han i mars 1942 vart ein av dei lærarane som NS-styret sende til Kirkenes med dampskipet «Skjerstad». Etter å ha vore fri sidan september 1942, vart han arrestert på ny og sat i fangeleiren Grini frå 5. februar 1943 til 5. februar 1944. I september 1944 flykta han til Sverige.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2018-01-30 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gravminne

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Utsyn frå Starý Jičín gjennom Den moraviske porten, mot Odry i Tsjekkia.
**Den moraviske porten** eller **Den mähriske porten** (tsjekkisk *Moravská brána*, polsk *Brama Morawska*, tysk *Mährische Pforte*) er eit geomorfologisk området i Mähren i Tsjekkia. Det har oppstått i eit søkk mellom Vest-Karpatane og Aust-Sudetane. Vasskiljet mellom elvane Oder og Bečva kryssar området. 

Det strekkjer seg frå Mähren og om lag 65 km nordaustover mot Schlesien. Det grensar til området der elva Olza renn i saman med Oder i nord. 

Den moraviske porten har vore ein naturleg fjellovergang mellom Sudetane og Karpatane sidan antikken. Her gjekk dei fleste viktige handelsruter frå Sør-Europa til Austersjøen (t.d. Ravvegen), i tillegg til ruter frå Veslepolen til Tsjekkia. Den viktigaste byen ved Den moraviske porten er i dag Ostrava. Nær nordenden av området, i Polen, ligg dei to byane Racibórz og Wodzisław Śląski.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Moravian Gate» frå Wikipedia på engelsk, den 3. juli 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Brama Morawska på PrzyrodaPolska.pl

Koordinatar: 49°40′N 18°00′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
**Olav Randen** (fødd 25. april 1948 i Ål i Hallingdal) er ein norsk skribent, forfattar, forleggjar, geitebonde og samfunnsdebattant. 

Randen er utdanna sosiolog med etnologi og folkeminnevitskap i fagkrinsen. Han vart mag.art. ved Universitetet i Oslo (1972). Sidan har han mellom anna arbeidd som forskingsstipendiat, vikarlærar og journalist. Frå 1982 har han vore småbrukar, og drive med geit og sau på Ellingsgard i Ål. 

I 1997 oppretta han Boksmia forlag, med kontor og boklager i låven på eigen gard – og ifølgje eigenomtalen «Nord-Europas høgastliggjande forlag (850 moh)». Fram til 2007 hadde forlaget gjeve ut 23 bøker, og av dei var 16 på nynorsk. Sjølv har Randen skrive bøker om språk, golf, bureising og landbruk. Med *Farvel til språkmangfaldet* (1997) var han den første som på norsk gav eit breitt oversyn over språksituasjonen i heile Europa.

Randen var leiar i Noregs Mållag i perioden 1994–1997.

Bibliografi
-----------

* 1994 – *Norsk i EU. Ei gransking av kva følgjer ei norsk tilslutning til EØS og EU kan få for norsk skriftspråk og talemål* (Oslo: Noregs Mållag).
* 1997 – *Farvel til språkmangfaldet* (Ål: Boksmia).
* 1999 – *Golfballar kan ikkje etast* (Ål: Boksmia).
* 2002 – *Brøyte seg rydning. Bureisingstid og bureisarliv* (Ål: Boksmia).
* 2004 – *Kampen om maten* (Ål: Boksmia. Redaktør, saman med Aksel Nærstad).
* 2006 – *I steinbu og snaufjell i øvre Hallingdal* (Ål: Boksmia. Med foto av Bård Svardal).

Kjelder
-------

* «Olav Randen» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 19. juli 2010.
* Ottar Grepstad: *Viljen til språk. Ei nynorsk kulturhistorie* (Oslo: Samlaget, 2006).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Boksmia forlag

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
Sletta der elvane Soča og Vipava renn saman.
**Goriška** eller **Gorizia** er ein tradisjonell region vest i Slovenia ved grensa til Italia. Han er ein del av den større slovenske regionen Primorska. Den største byen her er Nova Gorica. Før den den første verdskrigen vart regionen ein del av Austerrike-Ungarn og grevskapet Gorizia og Gradisca med Gorizia som hovudstad. Etter den første verdskrigen vart området annektert av Kongedømet Italia, der det var ein del av Julisk Venezia. Under det italienske fascistregimet vart området utsett for italienisering. Etter den andre verdskrigen vart dei noverande landegrensene fastsett og dei fleste slovensk-busette områda vart avstått til Jugoslavia, medan byen Gorizia og nokre av dei omliggande områda vart verande i Italia. 

Regionen utgjer i dag kommunane Bovec, Kobarid, Tolmin, Cerkno, Idrija, Kanal ob Soči, Brda, Nova Gorica, Šempeter-Vrtojba, Renče-Vogrsko, Miren-Kostanjevica, Ajdovščina og Vipava. Kommunaen Komen og Sežana var òg tidlegare ein del av Goriška, men vert i dag rekna som ein del av Obalno-kraška statistiske region.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Goriška» frå Wikipedia på engelsk, den 22. april 2009.*
**Olav Ringdal jr.** (24. mars 1921–4. april 1945) var ein norsk motstandsmann under andre verdskrigen. 

Olav vart fødd i Sandefjord, medan foreldra hans kom frå Larvik. Far hans, *Olav Ingvald Ringdal* var skipsreiar. Av di han og faren bar same namn, vart Olav Ringdal som oftast omtalt som *Olav Ringdal d.y.* eller *Olav Ringdal jr.*. Mora, *Ragna Margrethe Støverud* var grunnleggjaren av *Ragna Ringdals dagsenter* i Oslo.

Då krigen kom til Noreg i 1940, vart Ringdal jr. jusstudent ved Universitetet i Oslo. Sidan gjekk han inn i Milorg, der han arbeidde med propaganda og illegale aviser. Her samarbeidde han med fleire kjende motstandsfolk, til dømes Gregers Gram, Max Manus og Gunnar Sønsteby.

I boka ''Det blir alvor'', som vart skriven av Max Manus i 1946 er Ringdal mykje omtala, mellom anna med dekknamnet *Kjell*.
Den 30. november 1943 vart det sett i gang ein aksjon mot Universitetet i Oslo av tyskarane. Aksjonen enda med at universitetet vart stengt og 1300 studentar vart arresterte. Olav Ringdal jr. var ein av desse, men han klarte å rømma.
Den 4. april 1945 sette tyskarane i verk ein rassia mot Operasjon Derby. Ringdal jr. gjekk då i dekning i *Bygdø allé 117* som han meinte var trygt. Her vart han overraska av tyskarar, som allereie var i huset. Olav Ringdal jr. vart deretter skoten og drepen - berre 24 år gamal. Det same hadde skjedd med Roy Nielsen tidlegare same dagen.
Olav vart gravlagd i Vestre-Aker.

I 1952 vart ei redningsskøyte kalla opp etter Olav Ringdal jr. hovudsakleg etter ynskje frå faren. I filmen Max Manus vart han spelt av skodespelaren Rolf Kristian Larsen.
Anqings plassering i Anhui
Zhenfengpagoden i Anqing
**Anqing** (kinesisk: 安庆; pinyin: *Ānqìng*), er eit byprefektur sørvest i provinsen Anhui i det sentrale Kina. Prefekturet har eit areal på 15 398 km² og eit folketal på 5,311 millionar (2010). Prefekturet Anqing består av tre bydistrikt, eitt byfylke og sju fylke. Byen har eit oljeraffineri, og Anqing kolkraftverk og petrokjemisk industri.

### Samferdsle

Anqing har ei stor elvehamn.

Kinas riksveg 206 går frå kystbyen Yantai i nord, til kystbyen Shantou i sør. Han går gjennom provinsane Shandong, Jiangsu, Anhui, Jiangxi og til slutt Guangdong. Også Kinas riksveg 318, ein av Kinas lengste hovudveger, går gjennom området. Han byrjar i Shanghai og fører mellom anna innom Wuhan og Chengdu på sin veg inn i Tibet og Lhasa og heilt fram til ein kinesisk grenseovergong mot Nepal i Zhangmu.

### Historie

Byen vart grunnlagt før år 100 f.Kr. under Han-dynastiet. På 1100-talet vart han hovudstaden i eit militærprefektur og fekk sitt noverande namn.

Den 72 meter høge Zhenfengpagoden vart bygt i 1570, og er i dag eit viktig kulturminne i byen.

Under Taipingopprøret mot Qing-dynastiet på 1800-talet var Anqing eit av dei viktigaste støttepunkta for opprørarane, etter at opprørsleiaren Hong Xiuquan hadde teke byen i 1853. I 1861 vart byen gjenerobra av Qing-styrkane. 

Mot slutten av 1800-talet var Anqing eit sentrum for kinesisk rustningsindustri.

Inntil 1949 var Anqing provinshovudstad i Anhui.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anqing» frå Wikipedia på bokmål, den 3. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Eidsborg stavkyrkje frå siste halvdel av 1200-talet. Foto: Rubén Laguna

Kviteseid gamle kyrkje frå kring 1150.
Seljord kyrkje frå kring 1150. Foto: Dag Bertelsen

**Vest-Telemark prosti** (tidlegare Øvre Telemarken vestfjeldske prosti) var eit tenestedistrikt i Agder og Telemark bispedømme i Den norske kyrkja. Prosten hadde sete på Dalen. Prostiet oppstod ved delinga av Øvre Telemarken prosti i Øvre Telemarken vestfjeldske og østfjeldske prosti i 1838. Frå 1. januar 2015 inngår tidlegare Vest-Telemark prosti i det gjenoppretta Øvre Telemark prosti.

I geografisk utstrekking svarte prostiet til kommunane Fyresdal, Kviteseid, Nissedal, Seljord, Tokke og Vinje.

Prostiet var inndelt i sokn. Soknet er grunneininga i Den norske kyrkja. Dei som arbeider i kyrkja er anten tilsette av soknet gjennom kyrkjeleg fellesråd, eller dei er tilsette i prostiet. Dei fleste prestane er tilsette i prostiet, og har tenesta si knytt til eitt eller fleire sokn. Fram til 2004 var prestetenesta lokalt organisert i prestegjeld.

Sokn i Vest-Telemark prosti
---------------------------

### Tokke kommune

* Tidlegare Tokke prestegjeld
	+ Høydalsmo og Lårdal sokn
	+ Eidsborg, Mo og Skafså sokn

### Nissedal kommune

* Tidlegare Nissedal prestegjeld
	+ Nissedal sokn
	+ Treungen sokn

### Fyresdal kommune

* Tidlegare Fyresdal prestegjeld
	+ Fyresdal sokn

### Kviteseid kommune

* Tidlegare Kviteseid prestegjeld
	+ Kviteseid sokn
	+ Vrådal sokn
	+ Brunkeberg sokn
	+ Fjågesund og Kilen sokn

### Vinje kommune

* Tidlegare Rauland prestegjeld
	+ Rauland sokn
	+ Øyfjell sokn
	+ Møsstrond sokn

* Tidlegare Vinje prestegjeld
	+ Vinje og Nesland sokn
	+ Grungedal sokn

### Seljord kommune

* Tidlegare Seljord prestegjeld
	+ Seljord sokn
	+ Flatdal sokn
	+ Åmotsdal sokn

Sjå òg
------

* Kyrkjer i Noreg etter prosti
* Kyrkjer i Noreg etter kommune

Kjelder
-------

1. 1 2  «Vest-Telemark prosti». *Arkivverket / Statsarkivet i Kongsberg*. Henta 4. oktober 2017.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Vest-Telemark prosti på nettstaden til Den norske kyrkja

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki
* VIAF

 |