***Gnistan*** eller *M–L-Gnistan* var ei svensk venstreside-avis som kom ut frå 1967 til 1989, i dei fleste åra som vekeavis. Ho vart utgjeven av Kommunistiska förbundet marxist-leninisterna (KFML), ein organisasjon som sidan bytte namn til Sveriges Kommunistiska Parti (SKP) – og endå seinare til Solidaritetspartiet.

Gnistan tente som eit svensk forbilete då den norske avisa *Klassekampen* vart etablert i 1969.

Historie
--------

Gnistan vart starta i 1967 blant folk i opposisjon i det *gamle* SKP, seinare kalla Vänsterpartiet Kommunisterna (VPK). Initiativet vart teke av ei gruppe rundt Nils Holmberg. I 1965 hadde Holmberg starta det meir teoretiske tidsskriftet *Marxistisk Forum*. No ville dei lage noko avisprega, eit nytt «regelbundet - helst en gång i veckan - utkommande informations- och propagandaorgan, som kompletterar MF».

Første nummer av *Gnistan* kom i april 1967, og var ein enkel stensilert trykksak i folioformat. Opplaget var 500 eksemplar. Då KFML vart danna midtsommars same år vart *Gnistan* det nye forbundet sitt sentrale organ. Ho vart snart ei offsettrykt avis, og opplaget auka raskt.

I 1970 vart KFML splitta, då ei gruppe med tyngdepunkt i Gøteborg forlét organisasjonen, danna KFML(r) og starta si eiga avis *Proletären*. Dette ramma Gnistan hardt, sidan trykkeriet og heile apparatet rundt avisa låg i Gøteborg. Splittinga førte òg til eit kort opphald i utgjevinga av Gnistan.

På første delen av 1970-talet voks likevel avisa. Ved årsskiftet 1971-72 flytta ho frå Gøteborg til Stockholm. *Gnistan* vart etter kvart vekeavis i tabloidformat. Avisa la vekt på å mobilisere lesarar og medlemmar i utgjevarorganisasjonen til å skrive, og midt på 70-talet hadde Gnistan lokale korrespondentar på 34 ulike plassar i Sverige, einskilde stader organisert som små lokale redaksjonar. I 1976 nådde *Gnistan* eit opplag på 17 000. Avisa hadde meir enn 6000 faste abonnentar, vart selt på gater og torg og distribuert i svenske Pressbyrån (a la norske Narvesen). Då vart ho òg gjeven ut i finskspråkleg versjon, *Kipinä*, tolv gonger i året. På denne tida hadde SKP ambisjonar om å gjere Gnistan til dagsavis.

Fire år seinare måtte SKP oppsummere splid og motgang for organisasjonen og avisa: I 1980 hadde mengda abonnentar falle til om lag 4000, og laussalet til om lag 3000. Kampanjen for å gjere *Gnistan* til dagsavis vart no karakterisert som ønskjetenking; basert på «ett stort mått av subjektivism». I 1984 var mengda abonnentar falle til 2000. Fallet i laussalet var endå meir dramatisk.

I 1986 skifta SKP namn til Solidaritetspartiet, og vedtok eit partiprogram utan bindingar til nokon kommunistisk tradisjon: «M-L» vart kutta frå namnet til avisa, som vart omdøypt til *Solidaritets-Gnistan*. Dei siste åra ho kom ut vart ho publisert berre kvar tredje veke, og då avisa til slutt vart lagt ned ved utgangen av 1989 vart abonnentane tilbode å få tilbake uteståande pengane sine.

Redaktørar
----------

* 1967–1971: Nils Holmberg
* 1971–1975: Per Axelson
* 1975–1976: Gunnar Ohrlander
* 1976–1980: Stefan Lindgren
* 1980–1986: Peppe Engberg
* 1986–1989: Sanna Vestin

Kjelder
-------

1. ↑  "Avisa Klassekampen blei planlagt [..] Inspirasjonen til hva slags avis vi skulle ha, var henta fra Gnistan i Sverige". Sitat frå Pål Steigan, gjengitt frå boka *Rødt. På barrikadene for AKP og RV*. Erling Folkvord. Forlaget Millennium (1998) ISBN 82-517-8931-1
2. ↑  "De svenske m-l-erne hadde mye av det vi bare drømte om [..] de hade *Gnistan* [..]". Fra boka *På den himmelske freds plass*. Pål Steigan Aschehoug (1985) ISBN 82-03-15179-5
3. ↑  Frå opprop i Gnistan nr 1 1967
4. ↑  Intervju med Nils Holmberg i boka *Avspark! - tio år med Gnistan*, Oktoberförlaget 1977 ISBN 91-7242-117-7
5. ↑  *Gnistan - ditt vapen mot stat och kapital*. Hefte frå Gnistan. Oktoberförlaget (1977) ISBN 91-7242-100-2
6. ↑  Frank Baude: *Mot strömmen - om 30 år i svensk vänsterpolitikk*, KPML(r) (2000) ISBN 91-7384-052-1
7. ↑  *ABC i röd journalistik. Handbok för Gnistans lokalkorrespondenter*. Udatert, hefte utgitt av Gnistans redaksjon, Stockholm.
8. 1 2  Lars Åke Augustsson & Stig Hansén: *Maoisterna*. Ordfront förlag, Sverige (1997) ISBN 91-7324-544-5
9. ↑  SKP: *Dokument från Sveriges Kommunistiska Partis andra kongress*. Side 60. Ordfront förlag, Stockholm, Sverige (1976) ISBN 91-7242-076-6
10. 1 2  *Partiets arbete 1980-84*, frå utkast till Politisk rapport 1980-84 i SKPs blad *PartiArbete*, mai 1984
11. ↑  SKP: *Partistyrelsens politiska rapport til SKPs 3:e kongress 1980*. Oktober stensilservice ab, Stockholm, Sverige (1981)