recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hartvig Sætra** (25. oktober 1933–29. februar 2004) var ein nordnorsk skribent som skreiv mykje i avisene Dag og Tid og Friheten. Sætra var ein ihuga venstreradikalar og målmann. Han var opphavleg med i SV, men gjekk seinare over til NKP. Sætra nytta mykje tid på det han kalla "å avsløra medielygnene" om krigane i det tidlegare Jugoslavia. Ei anna sak han engasjerte seg for var rettane åt det samiske folket.

På 1970-talet og 1980-talet nytta Sætra mykje tid på å dokumentera overgrepa åt Pol Pot i Kambodsja. Dette førte til sterk uvenskap med andre folk på venstresida som sokna til RV og AKP.

Sætra har skrive fleire bøker og vore ein viktig premissleverandør for diskusjonen om økologi og sosialisme i Noreg.

Bøker
-----

* 1971 - *Populismen i norsk sosialisme*, Pax forlag, ISBN 82-530-0010-3
* 1986 - *Reisavassdraget : floraen i Reisavassdraget, Troms*, Universitetet i Tromsø, Institutt for museumsvirksomhet
* 1990 - *Jamvektssamfunnet er ikkje noko urtete-selskap*, Det Norske Samlaget, ISBN 82-521-3577-3

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hartvig Sætra 1933-2004 Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine. på
* Hartvig Saetra, (1933-2004). Ei minneside frå NKP i Midt-Norge

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
Koordinatar: 61°03′34″N 7°30′56″E﻿

Foto: Ina Backer / Riksantikvaren

**Lærdal prestegard** eller **Tønjum gard** ligg nordvest for Tønjum kyrkje. Tidlegare skal det ha vore prestegard på nordsida av Lærdalselva, men ein trur Tønjum har vore prestegard sidan 1600-talet.

På prestegardstunet står sju freda bygningar: hovudbygningen (våningshuset), ei borgstove, eit stabbur, eit kornbur, ein driftsbygning, eit vedskjul og eit vognskjul. Det siste vert av Riksantikvaren omtala som «etterreformatorisk», medan dei øvrige bygningane vert daterte til 1800-talet.

Hovudbygningen vart oppført rundt 1826 og ombygd i 1902. Då vart stilpreget endra frå rokokko til sveitser, men fleire opphavelege bygningsdetaljar skal vere tekne vare på. Bygningen har liggjande panel og bratt saltak.

Prestegardstunet seiast hos Opplysningsvesenets fond å utgjere eit bygningsmiljø av stor antikvarisk verdi. Prestegardsjorda er fortsatt eigd av OVF, men drifta er forpakta ut.

Kjelder
-------

* Gunnar Birkeland og Sigrunn Nerdal, red. (2015). «295 Lærdal prestegard». *Prestegårder i Norge – et utvalg*. Opplysningsvesenets fond. s. 233–234.
* Opplysningsvesenets fond
* Lærdal prestegard i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Kringkastingsselskapet A/S** var eit privat norsk radioselskap som vart etablert med faste radiosendingar 29. april 1925 i Oslo. Selskapet starta likevel testsendingar allereie 15. desember 1924, og sidan faste prøvesendingar i februar 1925, då Handelsdepartementet gav selskapet konsesjon til å kringkasta. Konsesjonen gjaldt først i ein radius på 150 kilometer rundt Oslo. Dei neste åra fekk Kringkastingsselskapet løyve til å senda i ei rekkje norske byar, men i 1933 vart kringkasting i Noreg nasjonalisert, og selskapet vart innlemma i den statlege kringskastaren NRK. Eit av #den kjende programma til radiokanalen var *Laurdagsbarnetimen*, som starta opp 20. desember 1924.

Om selskapet
------------

Kringkastingsselskapet heldt til i Brørne Hals Pianofabrik i Stortinggata 24–26 i Oslo. Per Mathias Jespersen var tilsett som disponent, medan Gunnar Nygård var fullmektig i kontrollen.

Utover i 1920-åra etablerte Kringkastingsselskapet kontor i andre norske byar. Selskapet fekk konsesjonar for sending i Hamar, Fredrikstad, Rjukan, Porsgrunn og Notodden allereie i 1926, utvida til Ålesund 1927, vidare til Stavanger, Trondheim og Kristiansand (under Julius Hougen og Olaf Benneche) i 1930, og dessutan Bodø i 1931.

I 1933 nasjonaliserte og monopoliserte den norske staten all radiokringkasting i landet, og Kringkastingsselskapet vart innlemma i den nye, statlege allmennkringkasteren Norsk rikskringkasting. Lokalane i Stortinggata 24–26 var i bruk fram til etter andre verdskrig, då NRK flytta til nye lokale på Marienlyst i Oslo.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kringkastingsselskapet» frå Wikipedia på bokmål, den 22. september 2018.*

1. ↑  Hougen, J. (1932). *Oslo kringkastingselskaps historie*. Oslo: I kommisjon hos Norli.
2. ↑  Solheim, John (28. august 2014). «Massemedier i Norge». *Store norske leksikon* (på norsk). Henta 19. juli 2018.
3. ↑  «Kringkastingsselskapet A/S – Aktørdetaljer». *www.arkivportalen.no* (på norsk).
4. ↑  NRK. «Tre timer med Lørdagsbarnetimen». *NRK* (på norsk bokmål). Henta 19. juli 2018.
5. ↑  Fordal, Jon Annar. «Veien til Norsk rikskringkasting». *NRK* (på norsk bokmål). Henta 19. juli 2018.
6. ↑  «Kringkasting i tida før 1933 - Medie- og informasjonskunnskap 1 og 2 - NDLA». *ndla.no* (på norsk bokmål).
**Jean Bernard Léon Foucault** (18. september 1819–11. februar 1868) var ein fransk fysikar som særleg er kjent for dei målingane han i samarbeid med Fizeau gjorde av lysfarten og om skilnaden mellom lysfarten i vatn og i luft. Lysfarten i vatn er 3/4 av lysfarten i luft og i vakuum. Foucault utførte det kjende pendelforsøket, som direkte viser at jorda dreier seg om sin polakse. I 1852 konstruerte han eit gyroskop.

Foucaults pendelforsøk
----------------------

Vincenzo Viviani (1622–1703) gjorde i 1661 nokre laboratorieforsøk med pendel, som lét seg forklare ved å tenkje seg at jorda roterer. I 1851 gjorde Foucault det same forsøket med ei stor kule i ein 67 m lang metalltråd hengt opp i toppen av kuppelen i Pantheon i Paris, ein såkalla foucaultpendel.

Svingeplanet til pendelen sin dreiar seg langsamt i same retning som rørsla til sola og stjernene. Om ein tenkjer seg pendelen hengt opp over ein av polane til jorda, ville pendelsvingningene gå i eit plan som ligg fast i tilhøve til stjernene, medan Jorda roterer under, ei hel omdreiing på 24 timar. Pendelen ville i tilhøve til jorda dreie seg 15° i timen. Stadig lenger vekk frå polane vil dreiinga minke og bli null ved ekvator.

Den store tilstrøyminga til Pantheon og den publisiteten eksperiment til Foucault fekk, gjorde at namnet hans vart knytt til det.

Kjelder
-------

* Jean Bernard Léon Foucault. (28.02.2013) I Store norske leksikon.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Koordinatar: 59°57′51.602″N 10°43′53.080″E﻿

Ein av bustadblokkene i Kringsjå studenby, med Kringsjå stasjon på T-banelina Songsvannsbanen i framgrunnen.
**Kringsjå studentby** er eit samlenamn på dei to studentbyane **Kringsjå** og **Fjellbirkeland** på Kringsjå i Nordre Aker bydel i Oslo. Kringsjå studentby vart teken i bruk i perioden 1967 - 70 og Fjellbirkeland studentby i 1991. Dei to studenbyane ligg side om side, og har til saman 31 store og mindre bustadblokkar med meir enn 2000 husvære. Eigar er Studentsamskipnaden i Oslo og Akershus.

Studentbyen ligg ved Kringsjå stasjon på T-banelina Sognsvannsbanen, som gjev lett og snøgg tilkomst til Universitetet i Oslo på både Blindern i Oslo, om lag tre kilometer unna, og på Karl Johans gate i sentrum av byen. Kringsjå ligg dessutan i nærleiken av Sognsvann, Norges idrettshøgskole og det vidstreket turterrenget i Nordmarka.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettsidene til Studentsamskipnaden om studentbustadene Arkivert 2015-10-23 ved Wayback Machine.
Nakhikvinne i Lijiang i nasjonal drakt
**Nakhi** eller (pinyin etter det kinesiske namnet) **naxi** (forenkla kinesisk 纳西族; tradisjonell kinesisk 納西族; pinyin *nàxī zú*) er eit av 55 minoritetsfolk som lever i Kina. I Kina er det 260 000-300 000 nakhi.

Dei fleste nakhifolk bor i Yunnan-provinsen i det sørvestlege Kina, ein av dei 25 minoritetane i provinsen. Det blåkledde folket er mellom anna kjend for kvinners leiande rolle i samfunnet, borna høyrde til mora. Senteret for nakhi-kulturen er byen Lijiang, som står på UNESCOs liste over verdas kulturarv. Det har vorte sagt at nakhiane stammar frå tibetanske nomadar.

Nakhifolket sine sjamanar brukar tradisjonelt eit eige biletskriftspråk kalla *donga* (hieroglyfar). Trass i at det er eit relativt enkelt skriftspråk, finst det i dag berre få nakhifolk som kan skrive med det.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nakhi» frå Wikipedia på bokmål, den 17. mars 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Nakhi**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* NDL

 |
**Vierwaldstättersjøen** (tysk *Vierwaldstättersee*) eller **Luzernsjøen** er ein innsjø i Sveits. Innsjøen har fått namnet sitt fordi fire ulike kantonar, dei såkalla skogskantonane, ligg ved breiddene av han. Dei fire kantonane er Uri, Unterwalden, Schwyz og Luzern. Innsjøen er den fjerde største i landet. 

Innsjøen vart danna av Reussgletcher mot slutten av siste istida, for kring 12 000 år sidan. Frå Gotthard-massivet flyt elva Reuss mot innsjøen og fører med seg store mengder grus og silt. Elvedeltaet har sidan istida flytta seg 10 km mot nord ut i fjordarma Urnersee. Han har eit areal på 114 km² og ligg 434 moh. Den største djupna er 214 meter og volumet er 11,8 km³. Mykje av breidda stig bratt opp til fjell opp til 1500 meter over havet kring innsjøen. 

Innsjøen er ein populær turistdestinasjon og det går ein kronglete veg kring innsjøen. Mange dampbåtar går mellom dei forskjellige byane ved innsjøen. I tillegg ligg enga Rütli, som er den tradisjonelle staden der ein reknar at Sveits vart grunnlagd, på søraustsida av innsjøen.

Geografi
--------

Mange av dei eldste busetnadane i Sveits ligg langs innsjøen, som Küssnacht, Weggis, Vitznau, Gersau, Brunnen, Altdorf, Buochs og Treib. 

Frå Rigi mot Luzern

Busetnader
----------

Dampskip på innsjøen

| Vestsida¹ | Austsida |
| --- | --- |
| * Seedorf i Uri
* Bauen
* Seelisberg
* Rütli
* Treib i Uri
* Beckenried i Nidwalden
* Buochs
* Ennetbürgen
* Bürgenstock
* Stansstad
* Hergiswil i Nidwalden
* Kastanienbaum i Luzern
* St. Niklausen
 | * Flüelen i Uri
* Sisikon i Uri
* Brunnen i Schwyz
* Gersau i Schwyz
* Vitznau i Luzern
* Weggis
* Hertenstein
* Greppen i Luzern
* Küssnacht i Schwyz
* Merlischachen i Schwyz
* Meggen i Luzern
 |
| Luzern |

  
¹ Ved utløpet til Reuss: den vestlege, seinare sørlege breidda.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lake Lucerne» frå Wikipedia på engelsk, den 3. februar 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lake Lucerne Region Arkivert 2012-11-22 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* HDS
* GeoNames

 |
**Niccolò Fontana Tartaglia** (fødd 1499 i Brescia, død 13. desember 1557 i Venezia) var ein italiensk matematikar, ingeniør, landmåler og bokhaldar. Han publiserte mange bøker, inkludert dei første italienske omsetjingane av Arkimedes og Euklid. Tartaglia var den første som brukte matematikk til å studere banane til kanonkuler, og arbeida hans vart seinare stadfesta av studiet til Galileo av lekamar i fritt fall. 

*General trattato de' numeri et misure*, 1556
Tartaglia fann løysinga av den generelle tredjegradslikninga og meddelte han etter oppmoding frå Girolamo Cardano. Då Cardano offentleggjorde løysinga, oppstod ein kraftig strid med offentlege disputasar og smedeskriftar. 

Tartaglia var ein dugande matematikar og ingeniør og skreiv om ballistikk, festningsanlegg og bruken av dykkarklokker. Av verka hans finst *Nova Scientia* (1537), *General trattato di numeri et misure* (1556) og omsetjingane hans av Euklid og Arkimedes.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Niccolò Fontana Tartaglia» frå Wikipedia på bokmål, den 13. september 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Niccolo Fontana Tartaglia - MacTutor History of Mathematics archive

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Baronesse **Pannonica de Koenigswarter** (10. desember 1913–30. november 1988) var ein britisk-amerikansk jazz-mesén og forfattar. Ho var særleg ein støttespelar for bebopmusikk, og er best kjend for nære venskap med fleire store jazzmusikarar.

Pannonica de Koenigswarter var fødd inn i den engelske greina av Rotschild-familien. Ho fekk kallenamnet Nica.

Under den andre verdskrigen arbeidde ho for Charles de Gaulle. Ho gifta seg med Jules de Koenigswarter i 1951 og flytta etter dette til New York by i USA. Her kasta ho seg inn det amerikanske jazzmiljøet der ho var ei aktiv vertinne for musikarar som sakna tak over hovudet eller ein stad å slappe av.

Hotellsuiten hennar på Stanhope Hotel på Fifth Avenue i New York er kanskje best kjend for å vere rommet der Charlie Parker døydde i 1955. 

Ho var ein særleg god ven med familien til Thelonious Monk. Då Monk blei alvorleg sjuk var det Nica som tok seg av han, heilt fram til han døydde i 1982. Nica døydde seks år seinare.

Fleire jazzmusikarar dedikerte musikk til henne: Gigi Gryces *Nica’s Tempo*, Sonny Clarks *Nica*, Horace Silvers *Nica’s Dream*, Kenny Dorhams *Tonica*, Kenny Drews *Blues for Nica*, Freddie Redds *Nica Steps Out*, Barry Harriss *Inca*, Tommy Flanagans *Thelonica* og Thelonious Monks *Pannonica*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* NDL

 |
**Læreboknormalen av 1959** var ein revisjon av Rettskrivinga av 1938 for bokmål og nynorsk med sikte på å lage ei strammare norm for lærebøkene i skolen. 

Mange fann det problematisk at 1938-rettskrivinga hadde for mange hovudformer. Derfor vart mange hovudformer tekne ut av ordlistene eller gjort til sideformer. Eit anna formål var å roe ned språkstriden som tilnærmingslina mellom bokmål og nynorsk hadde ført til, spesielt frå riksmålshald.

Endringar
---------

### Bokmål

For bokmålet var dei viktigaste endringane at nokre jamstilte former vart reduserte til sideform, som i ordpara *dogg [dugg], dokke [dukke], golv [gulv], trøtt [trett], bein [ben], reim [rem], skeiv [skjev], rød [raud].*  Verb som *lakkere, plassere, trafikkere* fekk dobbel konsonant, og verbformer som *greidde, greidd* og inkjekjønsformer som *greitt, snautt* vart sideformer. 

Framfor –v var h stroken i *valp, verken, virvel*. 

Den største endirnga i bøyingsverket var at hokjønsord med konkret tyding skulle ha obligatorisk –a i bunden form. 

### Nynorsk

I nynorsk vart det mange endringar i vokalbruken for å få betre samanfall med bokmål. Former som *gjæta, skræma, serleg, bylgja, vyrdnad, sumar* vart sideformer, mens *skole, skyld, dråpe, bakket* vart jamstilte med *skule, skuld, drope, bakkut*. 

I ord som *dommar, rommet, tamme* vart forma med enkelkonsonant sideform, mens *brot-brott, skot-skott, kjøt-kjøtt* vart jamstilte. 

I infinitiv vart ending med –a og –e jamstilte, medan kløyvd infinitiv vart sideform.

Kjelder
-------

* Einar Lundby og Ingvald Torvik: *Språket vårt gjennom tidene* Gyldendal norsk forlag 1969

| * v
* d
* e
Norske rettskrivingsreformer |
| --- |
| 19011**·** 19072**·** 19101**·** 1917**·** 1938**·** 1941**·** 1959 (Læreboknormalen)**·** 19812**·** 1986**·** 20052**·** 20121 |
| 1 Landsmål/nynorsk  2 Riksmål/bokmål. |
Koordinatar: 42°49′N 133°00′E﻿

Satellittbilete av Nakhodkabukta
**Nakhodkabukta** (russisk зали́в Нахо́дка) er ei bukt i Peter den store-bukta i Japanhavet i Russland. Her ligg hamnebyen Nakhodka, som bukta er kalla opp etter. Han er ein del av Primorskij kraj. Øya Lisy vernar opninga av bukta frå havbølgjer.

Bukta er ein av dei største transportknutepunkta i Russiske Fjernausten og skipstrafikken her er intens. Det er fire hamner i bukta og fire skipsverft som reparerer skip. Her ligg basen til reiarlag som Prisco og fiskeriselskap.

Nakhodkabukta vart oppdaga i 1859 av den russiske korvetten «Amerika», som søkte ly mot ein storm. *Nakhodka*  er russisk for «eit lykketreff». Den første russiske busetnaden ved bukta var landsbyen Amerikanka som vart grunnlagd i 1907 og kalla opp etter korvetten.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nakhodka Bay» frå Wikipedia på engelsk, den 12. juli 2008.*

Panorama av Nakhodkabukta sett frå Dzerzjinskijåsen. Mai 2006

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 13°03′N 44°53′E﻿

**Al Houta** eller **Al-Hawtah** (arabisk الحوطة) er ein by og eit område mellom Ta'izz og Aden i Jemen. På 1800- og 1900-talet var herskarane frå familien Al-Sallami som i lag med Al-Abdali, Al-Ramada, Al-Sindi og al-Aqrabi, hevda å vere i slekt med Ahl al-Bayt, familien til Muhammed. Houta var hovudstaden til sultanatet Lahej, eit proktektorat under Det britiske imperiet fram til 1967, då sultanen vart driven ut av byen og han vart ein del av Folkerepulikken Sør-Jemen.

Historie
--------

Houta har historisk vore kjend som basebyen til Aden. Sidan Aden var ein hamneby, budde det ikkje så mange jemenittar der. Houta har alltid vore i ein av dei mest frodige delane av Jemen og fekk kallenamnet *Lahej Al Khathra*, som tyder «Lahej den grøne». Dette skilde staden frå resten av Sør-Jemen som i stor grad er ørkenområde. I 1728 grunnla Abdulraheem Al-Sallami, eit medlem av al-Sallami-familien som flytta frå Sana'a, sultanatet Lahij. Sultanatet Lahej vart verande under Al-Sallami sin kontroll fram til den kalde krigen. Sultantatet kollapsa i 1967 etter at britane trekte seg ut av Aden. Frå seint i 1960-åra til Jemen vart samla i 1990, var Sør-Jemen under eit kommuniststyre, og massive landområde vart teken frå stammene og fordelt blant heile folkesetnaden. Då Ali Abdulla Saleh vart president i det samla Jemen i 1990, gav han landområda attende til dei rettmessige eigarane.

Økonomi
-------

I tidlegare tider produserte Lahij kokosnøtter. I 1920 vart han nytta av karavaner på veg til Aden.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al Houta» frå Wikipedia på engelsk, den 31. mai 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Prothero, G.W. (1920). *Arabia*. London: H.M. Stationery Office. s. 85.
2. ↑  Prothero, G.W. (1920). *Arabia*. London: H.M. Stationery Office. s. 103.

| * v
* d
* e
Flag of Yemen Lahij guvernement |
| --- |
| **Hovudstad: Al Houta** |
| Distrikt | Al Had-distriktet**·** Al Houta-distriktet**·** Al Madaribah Wa Al Arah-distriktet**·** Al Maflahy-distriktet**·** Al Maqatirah-distriktet**·** Al Milah-distriktet**·** Al Musaymir-distriktet**·** Al Qabbaytah-distriktet**·** Habil Jabr-distriktet**·** Halimayn-distriktet**·** Radfan-distriktet**·** Tuban-distriktet**·** Tur Al Bahah-distriktet**·** Yafa'a-distriktet**·** Yahr-distriktet |
Vidjespenning. Foto: Truls Erik Dahl

**Vidje** er mjukt og seigt plantemateriale, som ein kvist eller ei rotrenning, som er brukt til fletting og binding. I førindustriell tid var vidje eit utbreidd materiale som kunne brukast til reip, tønneband, gjerde, korger, fiskereiskapar som teiner og ruser, båtbygging og båtutstyr, skibindingar og truger.

Ordet «vidje» kan også tyda vier, og vierplantar som selje og piletre har vore mykje brukt til vidjer. Ei anna utbreidd kjelde er rotskot frå bjørk.

* Kløvmeis med vidjebinding.Kløvmeis med vidjebinding.
* Trebøtte med band og hank av vidje.Trebøtte med band og hank av vidje.
* Skigard med vidjeband.Skigard med vidjeband.
* Tregjerde med vidjeband.Tregjerde med vidjeband.
* Hamleband av vidje.Hamleband av vidje.

Sjå òg
------

* Tåg
* Tågarbeid

Kjelder
-------

Fotnotar

1. 1 2  «vidje» i Nynorskordboka.
2. ↑  «vidja». *ne.se* (på svensk). Henta 9. mars 2018.

* *Denne artikkelen bygger på «Vidje» frå Wikipedia på bokmål, og «Vidja» frå Wikipedia på svensk den 27. juni 2018.*
Russiske og polske seglskip i Portsmouth i 1974.
Skipet *«Amerigo Vespucci»* i New York hamn i 1976.
**Tall Ships′ Races** er årlege seglasar som til vanleg går i fire ulike farvantn: Biscaya/Middelhavet, Sørlege Nordsjøen, Nordlege Nordsjøen og Austersjøen. Bak seglasane står The Internationl sail Training Association, ISTA. (Det internasjonale skolskipsforbundet) Det er ein organisasjon som står bak seglskipsopplering av ungdom over heile vera. For at skip skal kunne delta må minst halvparten av mannskapet vere mellom 15 og 25 år. 

Tall Ships' Races er ein regatta med lange tradisjoner, og gjekk fyrste gong av stabelen i 1956. Det starta då frå Torbay i England , og enda opp i Lisboa i Portugal. Ideen til regattaen kom frå Londonadvokaten Bernhard Morgan, som fekk med seg fleire kjente engelske personlegdomar. Dei ville arrangere ein regatta for å markere den endelege slutten for seglskute tida, men ville også at dette løpet skulle fostre godt vennskap og forståing mellom unge menneske frå ulike land.

20 seglskuter deltok i det første løpet, i to klasser: dei under og dei over 100 tonn. Norske SS «Christian Radich» var blant dei norske deltakarane, og kom på 2. plass. Meininga var at det berre skulle arrangerast ein regatta, men arrangementet i 1956 blei ein så stor suksess, at det sidan har blitt arrangert, fyrst annankavart år, deretter kvart einaste år. Arrangøren har hatt ulike namn, som STA (Sail Training Association), ISTA (International Sail Training Association), men heiter i dag Sail Training International (STI). 

Fra 1972 vart løpet sponsa av Cutty Sark Scotch Whisky, og seglasen fekk namnet *Cutty Sark Tall Ships' Races*. Dette var namnet fram til 2002, då den gjekk over til The Tall Ships' Races. Hovudsponsor i dag er byen Antwerpen. 

Fra å vera 20 deltakande skip i 1956, varierer talet no frå 70-100 deltakande skip kvart år, med 4 000 ungdommar frå over 30 ulike land.
Under arrangementet er det lagt opp til 4 dagars aktivitet i kvar hovudhamn, med anten ein seglas eller *cruise-in-company* mellom hamnene. I 2008 var cruise-in-company lagt mellom Måløy og Bergen, mens seglasane gjekk mellom Liverpool-Måløy og Bergen-Den Helder.

Bakgrunnsstoff
--------------
MP40 utstilt på Bunkermuseet i Skanderborg i Danmark
**MP40**, er ein av dei mest kjende tyske maskinpistolane frå andre verdskrigen. 
Han vart feilaktig kalla **Schmeisser** etter våpen-konstruktøren Hugo Schmeisser, sjølv om denne mannen faktisk ikkje direkte konstruerte MP40, men berre hjelpte til med varianten MP41. Ein annan grunn til at Schmeisser-namnet vart sitjande på dette våpenet, er at det tyske ordet *schmeissen* tyder å kaste noko upresist men med stor kraft, nokså høveleg for ein maskinpistol. Dessutan produserte Hugo Schmeisser magasina til MP40, og namnet vart stempla på desse, så det kan òg vere ein grunn. Hovudkonstruktøren til MP40 og forgjengaren MP38 heitte elles Heinrich Vollmer.

Over ein million slike maskinpistolar vart produserte i åra 1940-1945. Etter krigen vart Schmeisserar dei tyske okkupasjonsstyrkane hadde etterlate seg bruka av det norske forsvaret, og dei var i bruk av befal i det norske Heimevernet til dei vart avløyste av den moderne MP5 i 1990-åra.

Kjelder
-------

* I hovudsak dansk wikipedia, art. *MP40*.
Koordinatar: 29°21′N 47°41′E﻿

**Al Jahra** (arabisk جهراء) er ein by 32 km vest for Kuwait by i Kuwait. Al Jahra er det administrative senteret i Al Jahra guvernement og Al Jahra-distriktet, som er jordbruksbasert. Byen har kring 400 000 innbyggjarar.

Historie
--------

Al Jahra var ein gong dominert av jordbruksland og byrja som ein liten oaselandsby. Historisk sett vart han kjend som ein handelsstasjon for kamelar og ein stoppestad på veg til Kuwait by. Han voks gradvis til ein by i lag med den historiske Raude festningen. Al Jahra var åstad for slaget ved Jahra i 1920, ein konflikt mellom kuwaitarar og saudiarabarar. I dag står det eit nasjonalmonument til minne om slaget.

### Golfkrigen

Under Golfkrigen var det trefningar i utkanten av Al Jahra der dei allierte øydela ein irakisk konvoi som trekte seg attende opp Mutlaryggen mellom 25. og 26. februar 1991. Den amerikanske hæren fekk ordre frå general Norman Schwarzkopf jr. om å ikkje la nokon dra inn eller ut av Kuwait med å effektivt blokkere den tilbaketrekkjande konvoien i ein 150 km stor radius. Han gav ordre om å sende Apache-helikopter armert med antitanksmissilar for å blokkere irakarane.

Samferdsle
----------

Al Jahra ligg 32 km nordvest for Kuwait by og er knytt til byen med ei rekkje ringvegar. Hovudveg 80 knyter byen til Abdaly ved den irakiske grensa. Hovudvegen vart kalla «The Highway of Death» på grunn av involveringa i Golfkrigen då dei allierte soldatane øydela ein irakisk konvoi her. Vegen vart reparert seint i 1990-åra, og vart nytta i byrjinga av den amerikanske og britiske invasjonen av Irak i 2003. Den mest nærliggande flyplassen er Kuwait internasjonale lufthamn.

Sport
-----

Al Jahra kamelmarknad i 1961.
Det største fotballaget er Al Jahra fotballklubb. Dei spelar på Al Shabab Mubarak Alaiar stadion med ein kapasitet på 25 000 tilskodarar. Dei har vunne Den kuwaitiske eliteserien ein gong, i 1990.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al Jahra» frå Wikipedia på engelsk, den 6. september 2017.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Beaumont, Peter; Mclachlan, Keith Stanley (1985). *Agricultural development in the Middle East*. Wiley. s. 285. ISBN 978-0-471-90762-6.
2. ↑  Richard, Harold; Dickson, Patrick (1956). *Kuwait and her neighbours*. Allen & Unwin, University of Michigan. s. 253.
3. ↑  Hiro, Dilip (2003). *Desert Shield to Desert Storm: The Second Golfkrigen*. PublisheriUniverse. s. 387–389. ISBN 978-0-595-26904-4.
4. ↑  «Kuwait Emir Cup 1995/1996». Goalzz.com. Henta 4. september 2017.
5. ↑  «Kuwait Emir Cup 2001/2002». Goalzz.com. Henta 4. september 2017.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Al Jahra**
*Denne artikkelen handlar om øyane på Sunnmøre. For øyane i Antarktis, sjå Nordøyane i Antarktis.* 

| **Nordøyane** |
| --- |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Sunnmøre |
| **Koordinatar** | 62°40′N 06°16′E﻿Koordinatar: 62°40′N 06°16′E﻿ |
| **Tal på øyar** | 8

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg |
| **Fylke** | Møre og Romsdal

 |

**Nordøyane** er ei øygruppe i Ålesund kommune i Møre og Romsdal. Ho omfattar øyene Ona, Sandøya, Finnøya, Harøya, Fjørtofta, Flemsøya, Haramsøya og Lepsøya og ligg på nordre Sunnmøre. 

Lepsøya er den sørvestlegaste av dei åtte øyane og grensar til Vigrafjorden og Vigra i Giske kommune i sørvest. I nordaust ligg Ona som den nordlegaste øya, og grensar til Aukra kommune. 

Den største av dei åtte øyane er Harøya, med 13,6 km². Ona er den minste folkesette med 0,8 km².

I august 2022 fekk Nordøyane vegsamband med fastland, og fleire av dei med kvarandre, då Nordøyvegen opna.

Kjelder
-------

1. ↑  «Stedsnamn faktaark - for søk på stedsnavn og tilhørende fakta», *stadnamn.kartverket.no*, henta 20. april 2023
2. ↑  Thorsnæs, Geir (7. desember 2022). «Nordøyane». *Store norske leksikon* (på norsk).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
«Heland» ved kai ved Sunnmøre Museum (2010)
**MK «Heland»** er ein fiskekuttar som i tillegg til fiske vart brukt i Shetlandsfarten under den andre verdskrigen. Han er no freda og høyrer til Sunnmøre Museum.

«Heland» vart bygd i 1937 hjå Einar Hellands båtbyggeri på Vestnes i Romsdal. Eigarar av båten vart Sevrin A. Roald, Arne A. Roald og Olaf Røssvik. på Vigra. Prisen på nybygget var 30 000 kroner. Lengda var 63 fot. Stamn, spant og kjøl vart dimensjonerte for mogleg forlenging seinare. Han vart utrusta med 85 hk motor og rigga med fokk, storsegl og mesan.

Fiskebåten
----------

Slik det var vanleg med fiskekuttarar på Mørekysten vart «Heland» brukt til heilårsfiske. Om vinteren var det drivgarnfiske etter sild. Så var det torskefiske til han i mai vart utrusta til fangst av brugde og småkval. Det var helst springarar og vågekval han fanga. Kvalfangsten gjekk føre seg i Barentshavet, farvatna kring Island og i Nordsjøen. Om hausten var det kveitefiske på Storegga. «Heland» hadde køyplass til ti mann, men det var berre på sildefiske det var så mange.

Shetlandsfarten
---------------

Hausten 1941 vart skipper Sevrin A. Roald spurd om å gå til Shetland med Lingekarar som hadde vore på oppdrag i Noreg. 4. november gjekk «Heland» vestover med passasjerane. Etter ein strabasiøs, men vellukka, tur returnerte dei til norskkysten og tok til med fiske. Dei gjekk ein ny tur til Shetland i januar 1942. På slutten av februar tok ei så den tredje og siste turen som starta i Noreg. Dei hadde då med fleire som hadde kome seg unna arrestasjonane som følgde etter Henry Rinnan sin infiltrasjon av motstandsarbeidet i Ålesund. 
Etter dette vart «Heland» ein del av marineavdelinga Shetlandsbussen. I alt gjekk han 6 turar til norskekysten, men berre ein av desse var vellukka. Den siste turen var i februar 1943. «Heland» vart på desse turane ført av andre enn Sevrin A. Roald. Han hadde for god kjennskap til motstandsarbeidet i Ålesund til at det kunne risikerast at han vart arrestert.

Museumsbåt
----------

MK «Heland» vart kondemnert i 1972. I staden for å verte senka, slik det var vanleg å gjere med kondemnerte båtar, gav eigarane han til Sunnmøre Museum. Der inngår han som ein viktig del av museet si formidling av utviklinga av fiskeria, og er eit flytande krigsminne. «Heland» fekk status som verneverdig fartøy av riksantikvaren i 1977. Midt på 1990-talet gjennomgjekk båten ei storstilt restaurering ved Hardanger Fartøyvernsenter til over millionar kroner. Dette prosjektet vart støtta fagleg og økonomisk av riksantikvaren.

Kjelder
-------

* Per Sæther: M/K «Heland» - bevaringsverdig båt fra ny tid. *KYSTEN* Nr. 4 1983
* Per Sæther: «Heland» En fiskekutter og krigsveteran blir berga. *GAVLEN* Nr. 2 - 3 1997
* Kristian Janson: Frå soga om M/B «Heland» i fredstid. *Årbok 1976 Sunnmøre Museum*
* Ragnar Ulstein: M/B «Heland» og det store spelet. *Årbok 1976 Sunnmøre Museum*
**Hauld** var namnet på den norske odelsbonden i mellomaldaren.

På eine sida er namnet so gammalvore, at det verkar forelda sjølv i historiebøkene, på andre sida er det eit sentralt omgrep i norsk tradisjonsarv, lange liner, som og kan liggja under dagsens ordskifte. Det er mellom anna dette omgrepet som tuftar den marxistiske klassikaren Friedrich Engels sin påstand om det frie og sjølvrådne norske småborgarskap. Historikarane er samde om at haulden var noko meir enn ein vanleg fribonde, nærmast ein slags godseigar. Det går greitt fram både av Gulatingslova og av Frostatingslova. I Magnus Lagabøte si Landslov, er einast kvalretten att av haulden sine gamle rettslege føremoner, og i seinare omsettingar av landslova til dansk vart haulden oppfatta som havdyret sjølv. På Island vart hauld omsett med riddar, noko som òg tyder på at tittelen er særs gammal. I nyare tid er det einast historikaren Kåre Lunden som har nytta den gamle tanken til Ernst Sars om ei opphavleg lagdeling i bondesamfunnet.

I England var hauld ein adelstittel, etter jarl men over baron. Namnet kom frå Noreg.
Det kan vera at den høge rangen i England skuldast at vikingane var erobrarar. Sir Francis Merry Stenton teiknar i sitt standardverk *Anglo-Saxon England* eit levande bilete av dei norske høvdingane i nordlege England. Dei var «adelsmenn av opphøgd rang» («noblemen of exalted rank»), og ein slik kar er det som må ha gjeve namn til halvøya Holderness (hauldeneset) utanfor vikingbyen York, skriv Stenton.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Dagsens ordskifte  (Aftenposten 2005)

* Konrad Maurer: *Die norwegischen Höldar*, 1899.
* Oxford Dictionary of English Surnames*, 1997.*
* Kåre Lunden: *Norge under Sverreætten 1177-1319*, i Cappelens norgeshistorie, 1976.
* Sir Francis Merry Stenton: *Anglo-Saxon England*, fleire utgåver.
**Lotetunnelen** er ein 2857 meter lang tunnel på Europaveg 39 i Stad kommune i Vestland. Tunnelen går mellom Nordfjordeid og Svoradalen vest for Lote. Arbeidet med tunnelen begynte i 1959, gjennomslaget kom i 1965, og tunnelen blei opna for trafikk i 1966. Lotetunnelen blei offisielt opna i 1968.

Det er krappe svingar i begge endane av tunnelen, og særleg inngangen til tunnelen på Lote-sida blir rekna som eit farleg punkt. Dessutan er tunnelen låg, fire meter, og området ved opninga på Lote-sida er rasfarleg. 

Som i mange andre tunnelar i Noreg vert bilistane i Lotetunnelen noko plaga med kondens. Kondensen kan føre til farlege situasjonar fordi bilrutene plutseleg doggar når ein køyrer inn i tunnelen.

Fotnotar
--------

1. 1 2  *Nasjonal vegdatabank* , Wikidata Q55698494
2. ↑   Arkivert 2006-02-16 ved Wayback Machine. Arkivert 2007-09-29 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sogn og Fjordane Fylkesarkiv: Lotetunnelen - bygd med heimelaga borerigg
* NRK Sogn og Fjordanes fylkesleksikon: Samferdsle i Eid
* Fjordabladet: Unikt om Lotetunnelen[*daud lenkje*] (8. desember 2006)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
**Tianna Bartoletta**, fødd **Tianna Madison** (fødd 10. august 1985), er ein USA-amerikansk friidrettsutøvar frå Elyria i delstaten Ohio som tevlar i lengdehopp og sprintløp. Ho vart verdsmeister i lengdehopp i 2005 i Helsinki, ei bragd ho gjentok ti år seinare i Beijing. Ved dei olympiske leikane i London i 2012 sprang ho startetappen på USA sitt lag i 4 x 100 m stafett som vann OL-gull og sette ny verdsrekord med 40,82 sekundar.

Aktiv
-----

Tianna Bartoletta i 2014
Madison slo gjennom ved VM i friidrett 2005 i Helsinki der ho vann gullmedaljen med ny personleg rekord på 6,89 meter. Også i kvalifiseringa forbetra ho den personlege rekorden, då til 6,83 meter. Ved VM i friidrett 2007 i Osaka greide ho einast 6,47 n i finalen og enda på tiandeplassen. Året etter vart ho nummer fem i lengdehopp i uttaksstemnet til Sommar-OL 2008 og fekk ikkje OL-plass.

I 2012 forbetra Madison dei personlege rekordane på både 100 meter og 200 meter. I mai sprang ho 200 meter på 22,37 i Ponce, deretter sprang ho 100 meter på 10,97 i New York, hennar fyrste løp under 11 sekundar. I slutten av juni forbetra ho 100-meterrekorden sin til 10,96 då ho kom på andreplass ved USA sitt uttak til Sommar-OL 2012, einast Carmelita Jeter på 10,92 var betre. Under leikane i London vart ho nummer fire på 100-metere på tida 10,85 sekundar, fire hundredels sekund bakom bronsevinnaren. Seks dagar seinare vart ho olympisk meister på 4 x 100 m stafett saman med Allyson Felix, Bianca Knight og Carmelita Jeter. Tida 40,82 sekundar var ei forbetring av den 27 år gamle verdsrekorden til Aust-Tyskland med heile 0,55 sekundar.

Under VM i friidrett 2015 i Beijing låg Tianna Bartoletta på tredjeplass i lengdetevlinga framfor den siste omgangen med eit bestehopp på 6,95 m. I siste omgangen smelte ho til med ny personleg rekord på 7,14 meter og sikra seg VM-tittelen framom britiske Shara Proctor som i tredje omgang hadde sett nasjonal rekord med 7,07 m. Dermed vann Bartoletta sitt andre VM-gull, ti år etter det fyrste, og to dagar før ho fylte 30 år.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Tianna Bartoletta» frå Wikipedia på engelsk, den 30. august 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
Flagget til *Lord High Admiral*.
**Admiralitetet** (engelsk *Admiralty*) i Storbritannia var tidlegare ansvarleg for den britiske marinen og vart oppretta kring 1400. Admiralitetet vart i 1964 innlemma i Forsvarsdepartementet saman med War Office og Air Ministry.

I 1546 oppretta Henrik VIII eit *Council of the Marine*, seinare *Navy Board*, for å føre tilsyn med flåten, men Lord High Admiral hadde framleis operativ kommando. Han var ein av dei ni *Great Officers of State*.

I 1628 gjorde Karl I om embetet, slik at kontrollen gjekk over til ein komité, *Board of the Admiralty*. Embetet Lord High Admiral bestod, men var oftast ikkje i bruk. Fram til 1709 vart det fleire gonger utnemnd ein Lord High Admiral for kortare periodar, men etter det året har det berre vore ytst få tilfelle, og den siste var den framtidige Vilhelm IV på byrjinga av 1800-talet. 

Medlemmar av komitéen vart kjent som *Lords Commissioners of Admiralty*, og var ei blanding av militære, kalla *Naval Lords* eller *Sea Lords* og sivile, gjerne politikarar. Leiaren fekk tittelen *First Lord of the Admiralty*, og var medlem av regjeringa.

Sidan 1806 har First Lord of the Admiralty alltid vore sivil, medan øvstkommanderande for marinen fekk den nye tittelen *First Sea Lord*. I 1831 vart Navy Board avskaffa, og oppgåvene deira vart underlagt Admiralitetet.

Admiralitetet vart i 1964 innlema i Forsvarsdepartementet saman med War Office og Air Ministry. Innanfor departementet er desse delt i tre komitear, Admiralty Board, Army Board og Air Force Board, som alle vert leia av forsvarsministeren.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Admiralitetet (Storbritannia)» frå Wikipedia på bokmål, den 3. desember 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Admiralitetet**
**Hauraki Gulf** (**Haurakigolfen**) er ei stor havbukt på Nordøya på New Zealand. Ho ligg mellom regionen Auckland, halvøya Coromandelhalvøya og slettelandskapet Hauraki Plains. *Hauraki* er ei maorinemning for 'nordavind'.

Geografi
--------

### Golfen

Havbukta er ein del av Stillehavet, som ho spring ut frå i nord og aust. Ho ligg for ein stor del i ly for Stillehavet bak øyene Great Barrier Island og Hauturu/Little Barrier Island mot nord, og av den 80 km lange Coromandelhalvøya mot aust. Golfen ligg såleis godt i ly for alle vindar fråsett dei nordlege.

Tre større kanalar bind saman golfen med Stillehavet. Colville Channel ligg mellom Coromandel Peninsula og Great Barrier Island, Cradock Channel mellom dei to øyene, og Jellicoe Channel mellom Little Barrier Island og halvøya North Auckland Peninsula. Nord for Auckland stikk fleire halvøyer ut i golfen, ei av dei større er Whangaparaoa Peninsula. Tiritiri Matangi Island ligg nær enden av denne halvøya. Lenger mot nord ligg øya Kawau Island inntil Tawharanuihalvøya.

Ei rekkje strender omkransar golfen, mange av dei er har gode tilhøve for symjing og surfing.

Undr den siste istida var heile golfen tørt land, og havflata låg om lag 100 m lågare enn no.

### Øyer

Vest i golfen ligg ei øykjede som skjermer munningen til Waitematahamna, ei av dei to hamnene i Auckland. Mellom desse er Ponui Island, Waiheke Island, Tiritiri Matangi og den karakteristiske vulkankjegla til Rangitoto Island, ein utsløkt vulkan som er bunden saman med den mykje eldre øya Motutapu Island med ei landbru. Øyene er skilde frå hovudlandet gjennom sunda Tamaki Strait og Rangitoto Channel.

Andre øyer i golfen er Browns Island, Motuihe Island, Pakihi Island, Pakatoa Island, Rakino Island og Rotoroa Island innerst i golfen, ved Waiheke og Rangitoto, Motukawao Islands og Whanganui Island i le av Coromandelhalvøya, og Channel Island lenger ute.

### Firth of Thames

I den sørlege enden av Haurakigolfen ligg den vide og relativt grunne armen Firth of Thames. I enden av han ligg låglandet i Hauraki Plains, forma av Waihouelva og Piako-elva. Hunua Ranges og åsane på Coromandel Peninsula reiser seg på kvar si side av armen.

Nasjonale interesser
--------------------

Solnedgang over Haurakigolfen.
Området er av stor nasjonal interesse for New Zealand når det gjeld vern av natur, dyre-, fiske- og planteliv, kulturarv og andelege og historiske interesser for maorifolket. Målsetningar for å ivareta og betra desse interessene er felte ned i forskrifter i *The Hauraki Gulf Marine Park Act* (2000).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hauraki Gulf» frå Wikipedia på engelsk, den 8. oktober 2007.*

**Referansar**

1. ↑  Hauraki Gulf (frå *Te Ara, the Encyclopedia of New Zealand*)
2. ↑

Koordinatar: 36°21′S 175°02′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames

 |
Lough Derg i Munster
Ein **lough** er ein innsjø på Irland eller i England, medan ein **sea lough** kan vere ein fjord, elvemunning, bukt eller vik.

Det vert òg nytta som eit etternamn, men med forskjellige uttalingar: law, loch, low, lowe, loth.

Lough er ei irsk-engelsk form av det gamalirske ordet loch, som tyder innsjø eller bukt. Forma Loch vert òg nytta på irskengelsk eller skotskengelsk. Lough vert òg nytta om innsjøar lengst nord i England.

Lough i Irland
--------------

Glendalough tyder «Skaret mellom dei to innsjøane»
Nesten alle innsjøar og vatn på Irland vert kalla «lough» på den angeliserte forma. Lough Neagh i Ulster er den største innsjøen på Dei britiske øyane. Dei tre innsjøane langs elva Shannon er Lough Allen, Lough Ree og Lough Derg. Den øvre og nedre Lough Erne er to etterfølgjande innsjøar i Fermanagh, eit område som ofte vert kalla «innsjødistriktet på Irland». For andre *loughs* på Irland, sjå Innsjøar på Irland.

Av *sea loughs* finn ein Lough Swilly og Lough Foyle.

Lough i England
---------------

Nord i England vert lough nytta om enkelte innsjøar og andre stadnamn. Mange av desse ligg i nærleiken av Hadrians mur og i Lake District.

I etternamn
-----------

Lough er i seg sjølv eit irsk etternamn, og inngår i fleire forskjellige former, som Loughan, Lougheed, Loughlin, Loughman, Loughnan, Loughnane, Loughney, Loughran og Loughrey.

Sjå òg
------

* Bukt
* Elvemunning
* Fjord
* Innsjø
* Loch

Bakgrunnsstoff
--------------

* uklakes.net
**Thälmannbataljonen** var ein del av dei Internasjonale Brigadane i Den spanske borgarkrigen. Avdelinga var kalla opp etter den fengsla tyske kommunistleiaren Ernst Thälmann, som til slutt vart myrda i ein nazistisk konsentrasjonsleir i august 1944. Bataljonen omfatta tyskarar, austerrikarar, sveitsarar og skandinavar. Dei kjempa mellom anna i forsvaret av Madrid. Blant kommandantane i bataljonen var den tyske skribenten og historikaren Ludwig Renn og den tidlegare offiseren Hans Kahle. 

Dei tyskspråklege bataljonane var blant dei første gruppene og vart blant dei største av dei som vart forma i dei Internasjonale Brigadane, slik dei voks ut frå *Thälmann-centuriaen* tidleg i krigen. I Tyskland og Austerrike hadde fascismen alt vunne fram, og dette gav striden deira eit særleg alvor. Robert G. Colodny skriv:

«*The history of the Germans in Spain... ...is the history of strong men who proved and overproved their courage and endurance, their resistance to pessimism and despair. It is the story of men who died or were broken physically in doing this. They brought to the International Brigades an offensive spirit, a bitter desperate courage at rare intervals in war priceless, essential, but always costly. They set an early example of what shock troops could be like. They tried to do the impossible, and paid for it. And during the early days in Aragon, in the futile fighting around Huesca, at Tardienta, the Germans, in countless bayonet charges against fortified positions, took their objectives, buried their dead, and waited with a caged restlessness for the next day's orders.*»

Kjelde
------

Den engelskspråklege wikipediaen, art. *Thälmann Batallion*, som lesen 31. januar 2009.
**Ringen til Gyges** er ein mytologisk artefakt nemnd av filosofen Platon, i den andre boka av *Staten* (2.359a–2.360d). Ringen lot eigaren gjera seg sjølv usynleg ved å vri ringen slik at innfatninga kom på innsida av handa. Gyges finn ringen og ved hjelp av han forfører han først dronninga og drep deretter kongen (i samråd med dronninga) og tar til seg kongemakta. Det er bror til Platon, Glaukon, som fortel historia, og gjennom denne diskuterer Sokrates og og Glaukon i *Staten* om det er mogleg for eit rettvist menneske som finn ein slik ring å ikkje gjera urett.

Seinare forteljingar som har vorte inspirert av tankeeksperimentet inkluderer *Den usynlige mannen* av H.G. Wells, og *Ringdrotten* av J.R.R. Tolkien..

Kjelder
-------

1. ↑  Holt, Philip (1992). «H.G. Wells and the Ring of Gyges». *Science Fiction Studies* **19** (2): 236-247.
2. ↑  Beal, Jane (2015). «Why is Bilbo Baggins Invisible?: The Hidden War in The Hobbit». *Journal of Tolkien Research* **2** (1).

* *Denne artikkelen bygger på «Gyges ring» frå Wikipedia på svensk, den 1. mars 2023.*

* Kapittelet om ringen i *Staten* av Platon (på svensk)
**Philip Boardman** (fødd 27. mars 1982), kjend under artistnamnet **Admiral P**, er ein norsk-zambisk reggae-artist.

Biografi
--------

Boardman voks opp i Zambia med norsk far og zambisk mor, og har nyanja som morsmål. 13 år gamal flytte han til Noreg.

I 2008 debuterte han med albumet *Muzikal Bullit - The Admiral Story*. Her samarbeider han med Nico D, Mira Craig, El Axel, Ka Simba og Onkl P. Året etter gav han og den norske reggaemusikaren Nico D ut albumet *To the World* som duo.

I 2011 vart Admiral P kjend for alvor då han gav ut EP-en *Jobber overtid*, der han for fyrste gong song berre norskspråklege tekstar. Singlane «Spinnvill», «Gjør så godt du kan» og «Snakke litt» vart spelt mykje på radio. Særleg «Snakke litt» fekk mykje speletid, og vart nominert til *Årets hit* i Spellemannprisen 2011.

Diskografi
----------

* *Muzikal Bullit - The Admiral Story* (2008)
* *To The World* med Nico D, (2009)
* *Jobbe overtid EP* (2011)
* *Summer Drop EP* (2013)
* *Selvtillit & Tro* (2014)

Kjelder
-------

* *Bokmålswikipedia om Admiral P og Muzikal Bullit - The Admiral Story, henta inn 29. februar 2012.*

### Fotnotar

1. ↑  «Admiral P vil snakke litt med deg», *VG*, 24.02.11
**Haus** eller **Hausvik** er ein tettstad i Osterøy kommune i Vestland. Tettstaden har 611 innbyggjarar per 1. januar 2017. Staden ligg på sørvestsida av Osterøya. Om lag 1,5 km sør for Hausvik, på Kvistineset, går Osterøybrua over til Bergenshalvøya. Før var dette kommunesenteret i Haus kommune. Haus var også ferjestad for ferja mellom Haus og Garnes. 

Haus var tidlegare ein eigen kommune. Ved kommuneendringane i 1964 vart det av fastlandsdelen skipa ein ny kommune som fekk namnet Arna. I dag er dette området ein del av Bergen kommune, medan delen av den gamle kommunen som låg på Osterøya, er del av Osterøy kommune.

Haus kommune 1837-1964
----------------------

Haus formannskapsdistrikt vart oppretta i 1837. 1. januar 1870 vart området delt i Haus og Bruvik kommunar. Ved delinga hadde Haus 4229 innbyggarar. 1. januar 1964 vart den delen av Haus som låg på Osterøy overført til den nyoppretta Osterøy kommune. Samstundes vart fastlandsdelen av Haus kommune eigen kommune med namnet Arna kommune.

### Folketalsutvikling

**Folketalsutvikling for tidlegare Haus kommune frå 1870 til 1964:**

| 1.1.1870 | 1.12.1920 | 1.12.1930 | 3.12.1946 | 1.1.1951 | 1.1.1961 | 1.1.1964 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 4229 | 5396 | 5619 | 7812 | 8902 | 10 400 | 11 185 |
|

Kyrkjesokn
----------

Haus er også namnet på eit kyrkjesokn i Bjørgvin bispedøme. Haus sokn omfattar den sørvestre delen av Osterøya.

Kjende personar frå Haus
------------------------

* Henrik Gjellesvik, felespelar.
* Lars Leiro, politikar.
* Statsråd Ole Monsen Mjelde
* Skeiselaupar Mons Mjelde
* Statsråd Kornelius Olai Person Bergsvik
* Stortingsmann Torstein Selvik
* Fotballspelar og trenar Mons Ivar Mjelde

Kjelder
-------

1. ↑  Statistisk årbok for kongeriket Norge 40de årgang, 1920 (Det statistiske centralbyrå, 1921)
2. 1 2  Statistisk årbok for Norge 69. årgang, 1950 (Statistisk sentralbyrå, 1950)
3. 1 2 3  Folkemengd i Haus 1. januar kvart år frå 1951, frå Statistisk sentralbyrå

* Haus henta frå Bokmålswikipedia 29. mai 2005.
* Nettstaden til Den norske kyrkja

Bakgrunnsstoff
--------------

* kyrkja.no Arkivert 2005-02-10 ved Wayback Machine. - Haus kyrkje

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
Koordinatar: 69°20′S 157°39′E﻿

**Ringgold Knoll** er eit fjell i Antarktis som ligg 9 nautiske mil (17 km) sør for Archer Point på austsida av Matusevichbreen. Den 16. januar 1840 såg kapteinløytnant Cadwalader Ringgold på «Porpoise», eit av skipa under US Exploring Expedition (1838–42) under Wilkes, eit stort, mørkt fjell i denne retninga. Det vart namngjeve Ringgold's Knoll på eit kart av Wilkes. I 1959 undersøkte Phillip Law frå ANARE (Australian National Antarctic Research Expeditions) stader i området. Det var ikkje mogeleg å identifisere fjellet som vart sett av Ringgold, men dette fjellet låg høvande til nær Reynolds Peak og Eld Peak som var teikna ned på kartet til Wilkes. Det vart valt ut av Law til å få namnet til Wilkes.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Ringgold Knoll» (innhald frå Geographic Names Information System).



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |