recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 59°55′36.275″N 10°44′27.377″E﻿

Tårnhuset på toppen av sjølve haugen *St. Hanshaugen* er eit landemerke som kan sjåast frå mange stader i Oslo Foto: Gisle Hannemyr

Waldemar Thranes gate er ei sterk trafikkert gate gjennom stroket St. Hanshaugen
**St. Hanshaugen** er eit strok i den administrative bydelen St. Hanshaugen i Oslo. Stroket og bydelen har namn etter haugen og parken St. Hanshaugen. Stroket St. Hanshaugen femnar om parken og områda ikring parken på aust-, sør- og sørvest-sidene, og er i hovudsak tettbygd med bustadblokker, dei fleste frå 1880-1890-åra, i lange og tette rader langsetter gatene.

Restaurant Schrøder, ein «brun kafé» på St. HanshaugenFoto: Helge Høifødt

Til liks med mange strok i Oslo, er grensene mot grannestroka ofte uklare. Det er vanleg at områda langs Geitmyrsveien på strekninga langsetter parken og ned til Bjerregaards gate vert rekna til stroket, og elles vert grensene gjerne trekt etter gatene Bergstien- Ullevålsveien, Stensberggata-Sofies gate-Colletts gate-Ullevålsveien. Men då sjølve haugen St. Hanshaugen med sitt tårn på toppen markerer seg så tydeleg i bybiletet at mange veit kor det er, seier mange at dei bur på St. Hanshaugen jamvel om dei etter gamalt syn på saka bur i eit grannestrok.

I området kring krysset mellom Ullevålsveien og Waldemar Thranes gate ligg det butikkar, kafear og serveringsstader, mellom andre Restaurant Schrøder, som er kjend frå romanar av Jo Nesbø og Bjørg Vik.

Kjelder
-------

* Oslo byleksikon, Oslo 2010, side 491-492. ISBN 978-82-573-1760-7
Koordinatar: 76°0′S 69°0′W﻿

**Sritebreen** er ein isbre som er over 37 km lang, og som flyt aust og søraust frå Janke Nunatak i Hauberg Mountains til Orville Coast i Palmer Land, vest for Spearbreen. Breen vart kartlagt av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfotografi tekne av U.S. Navy i 1961–67, og vart vitja av eit geologisk lag frå USGS, 1977–78, leia av Peter D. Rowley. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter offiser (seinare kaptein) David A. Srite i US Navy, som var sjefsnavigatør på LC-130-flyet som assisterte geologgruppa i området, 1977–78, så befalshavande i Antarctic Development Squadron Six i 1979 og 1980, og befalshavande i Naval Support Force i Antarktis, 1985 til 1987.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Srite Glacier» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Kart over Srem
**Srem** (serbisk Срем; kroatisk *Srijem*; ungarsk *Szerémség*; latinsk *Syrmia*) er eit frodig område på Den pannoniske sletta i Europa, mellom elvane Donau og Sava. Området er delt mellom Serbia i aust og Kroatia i vest. 

Det meste av Srem høyrer til distrikta Srem og Sør-Bačka i Vojvodina i Serbia. Mindre delar rundt Novi Beograd, Zemun og Surčin høyrer til byen Beograd. Den vestlegaste delen av området ligg i det austlege Kroatia, i Vukovar-Srijem fylke.

Byar
----

Byar i Srem:

* **Serbia**
	+ **Beograd**
		- Novi Beograd (217 180)
		- Zemun (146 172)
		- Surčin (14 209)
		- Dobanovci (8114)
	+ **Vojvodina**
		- Sremska Mitrovica (39 041)
		- Ruma (32 125)
		- Inđija (26 244)
		- Stara Pazova (18 628)
		- Šid (16 301)
		- Petrovaradin (13 917)
		- Sremska Kamenica (11 140)
		- Sremski Karlovci (8839)
		- Beočin (8037)
		- Irig (4854)
* **Kroatia**
	+ Vinkovci (33 239)
	+ Vukovar (30 126)
	+ Županja (13 775)
	+ Ilok (5897)

Petrovaradin, Sremska Kamenica, Sremski Karlovci og Beočin ligg geografisk i Srem, men er ein del av Sør-Bačka distrikt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Syrmia» frå Wikipedia på engelsk, den 20. mars 2009.*

Koordinatar: 45°10′12″N 19°17′17″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC

 |
**Angelit**, tidlegare kalla **Angelin tytöt** (*Aŋŋel nieiddat*), er ei finsk samisk folkemusikkgruppe skipa av systrene Ursula og Tuuni Länsman i 1989. Historia til gruppa kan likevel førast tilbake til 1982, då Eino Ukkonen, finsklæraren til Ursula og Tuuni Länsman, tok dei og nokre klassekameratar med for å synga på ein samisk festival i Utsjoki. I 1987 gav gruppa ut sin fyrste ikkje-kommersielle kassett som var spelt inn saman med Mari Boine.

I 1989 omkom eit av medlemmen frå gruppa i ei bilulukke, og gruppa blei oppløyst. Ursula og Tuuni skipa saman med Ulla Pirttijärvi ei gruppe dei kalla Angelin tytöt, 'jenter frå Angeli', etter landsbyen Angeli i Enare nord i Finland der dei voks opp. Ulla syng på det fyrste albumet deira, *Dolla*, og har hatt sin eigen musikkarriere etter å ha gått ut av gruppa.

Gruppa endra namn til Angelit i 1997 på grunn av problem med mange ulike omsetjingar av «Angelin tytöt».

Medlemmer
---------

* Tuuni Länsman (vokal)
* Ursula Länsman (vokal)
* Alfred Häkkinen (byrja i 1994; gitar og trommer)
* Samuli Kosminen (byrja i 1999; perkusjon)
* Mamba Assefa (byrja i 1999; perkusjon)
* Kimmo Kajasto (byrja i 1999; keyboard, programmering, atmosfære)

Tidlegare medlemmer
-------------------

* Ulla Pirttijärvi (vokal)
* Jonne Järvelä (frå Korpiklaani)

Utgjevingar
-----------

### Album

Som *Angelin tytöt*:

* *Dolla* ('Eld', 1992)
* *Giitu* ('*Takk'*, 1993)
* *Skeaikit* (*'Latter*', 1995)
* *The Voice of the North* (1997) - samling av dei tre tidlegare albuma

Som *Angelit*:

* *Mánnu* (*'Månen'*, 1999)
* *Reasons* (2003)

### Samarbeid

Alle bortsett frå Final Fantasy-samarbeidet blei laga saman med gruppa Waltari.

* *Final Fantasy V Dear Friends* (1993)
* *So Fine!* (1994)
* *So Fine 2000* (2000)
* *Channel Nordica* (2000)

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Angelit» frå Wikipedia på bokmål, den 3. mai 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Angelin Tytöt - "Giddat" (1990)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Kirsten Giftekniv** (også kalla **Kirsten Gifte-Kniv** eller **Kirsten Gifteknivs**) er ein rollefigur i einaktar-komedien *Den forvandlede brudgom* som blei skriven av Ludvig Holberg og gjeven ut i 1753. Namnet hennar er gått inn i språket om ein person som prøver å hjelpa til med å sameina menneske til ekteskap eller kjærleikstilhøve.

Ordsoge
-------

På fransk blir ein giftekniv kalla ein *marieur* eller ei *marieuse*. På engelsk er omgrepet *matchmaker*.

### Giftekniv

Sluttleddet *kniv* kan tolkast som «person som er utrusta», slik at ein *giftekniv* er nokon som er utrusta til å få nokon gifte.

I *Den forvandlede brudgom* blir Kirsten Giftekniv omtala som «… den gamle Madame, Kirsten Gifte-Kniv, som pleyer at gaae forliebte Folk til Haande.» Skodespelet har elles berre kvinnerollar, men Holberg skriv at rolla som Kirsten Gifte-Kniv skal spelast av ein mann. Kirsten Giftekniv var ikkje den første personen kjent med tilnamnet «giftekniv». I Holberg-komedien *Ulysses von Ithacia* frå 1723 finn me ein *Maren Gifte-kniv* omtala: «Den Qvinde maa være verre end Maren Gifte-kniv var i gamle Dage. Var jeg Jupiter, hun skulde drolen spliide mig ad faae andet at bestille end løbe om at cople Folck sammen.» 
Andre gifteknivar er Anton Giftekniv frå ein roman av Arne Bjørnstad gjeven ut i 1971, og *Sixten giftekniv*, den norske tittelen på den svenske spelefilmen *Sixten* frå 1994 som var basert på 
barneboka *Sixten* (norsk *Simen*) av Ulf Stark.

### Fotnotar

1. ↑  H. Logeman (1917). «Some notes on Romeo and Juliet». *Neophilologus* **2** (1). ISSN 0028-2677. doi:10.1007/BF01509105.  *Engelsk*
2. ↑  Ludvig Holberg *Den forvandlede Brudgom Arkivert 2016-03-06 ved Wayback Machine.* (1753)
3. ↑  Ludvig Holberg: *Ulysses von Ithacia Arkivert 2006-06-15 ved Wayback Machine.* (1723)

* «giftekniv» i Bokmåls- og Nynorskordboka
* Gifte-kniv i Ordbog over det danske sprog
**Odd Bergh** (28. juni 1937–12. januar 2023) var ein norsk friidrettsutøvar, som spesialiserte seg i tresteghopp og lengdehopp og som representerte SK Freidig i Trondheim. Åra 1960-64 vann han seks norske meisterskap i hoppøvingar, fire i lengdehopp og to i tresteghopp. Han vart i 1964 tildelt kongepokalen for sigeren i lengdehopp på 7,40 meter. I tillegg var han med å vinne tre NM-gull i stafett. Sesongen 1962 sette han norsk rekord i tresteghopp med 15,63 meter og vart nummer sju i øvinga i EM i Beograd. Bergh vart bestemann av dei norske utøvarane i EM då han vart nummer sju i tresteghopp.

Bergh gjorde sitt lengste lengdehopp nokon gong då han i 1964 vann sin siste NM-tittel med 7,40 meter.

Aktiv
-----

Bergh sette personleg rekord med 14,62 m under NM 1958 i Trondheim. For bestehoppet fekk han bronsemedaljen, berre slått av favorittane Eilif Fredriksen og Jakob Rypdal. I 1960 tok han sin fyrste NM-tittel då han overraskande gjekk til topps i lengdehopp. Gjennom sesongen imponerte han likevel meir då han sette personleg rekord med 15,19 meter, årsbeste i øvinga i Noreg. Både i 1962 og 1963 vart han dobbelmeister i NM. I 1962 forbetra han elles den 23 år gamle noregsrekorden i tresteghopp med 14 cm til 15,63 m. Ut i september månad 1962 vart han 7,40 m og vart tildelt kongepokalen for beste prestasjon under meisterskapen. Sesongane 1965-68 heldt Bergh fram med å sanke NM-medaljar i lengdehopp og tresteghopp, endå om det vart nokon gullmedalje. I alt vann 16 NM-medaljar (6-5-5) i hoppøvingane i perioden 1958-68.

### Medaljar i norske meisterskap

* 1958: Bronse i tresteghopp – 14,62 m
* 1959: Bronse i tresteghopp – 14,58 m
* 1960: Gull i lengdehopp – 7,01 m, framom Bernt Johannessen (6,78 m)
* 1961: Sølv i tresteghopp – 14,98 m, bakom Martin Jensen (15,35 m)
* 1962: Gull i lengdehopp – 7,13 m framom Harald Pettersen (7,00 m), og tresteghopp – 15,63 m, framom Kjell Bjøntegård (15,16 m)
* 1963: Gull i lengdehopp – 7,28 m, framom Hans J. Flåthen (7,12 m), og tresteghopp – 15,44 m, framom Karl Johan Løwe (15,08 m)
* 1964: Gull i lengdehopp – 7,40 m, framom Øivind Hopland (7,17 m), og sølv i tresteghopp – 15,19 m, bakom Martin Jensen (15,34 m)
* 1965: Sølv i lengdehopp – 7,01 m, bakom Harald Pettersen (7,10 m), og bronse i tresteghopp – 15,27 m
* 1966: Sølv i tresteghopp – 15,33 m, bakom Martin Jensen (15,78 m), og bronse i lengdehopp – 7,12 m
* 1967: Sølv i tresteghopp – 15,58 m, bakom Kjell Artur Paulsen (15,63 m)
* 1968: Bronse i tresteghopp – 15,29 m

Berghs personlege rekordar er 15,64 meter i tresteghopp og 7,40 meter i lengdehopp.

Kjelder
-------

* Friidrett.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Hanson-formasjonen** er ein av to store steinformasjonar i Antarktis som inneheld fossil av dinosaurar. Den andre er Santa Marta-formasjonen frå seint i krittida. Ein har så langt berre funne ei handfull artar frå mesozoikum og dei fleste er ikkje gravne ut. Formasjonen er ein del av Victoria Group i Dei transantarktiske fjella, og ligg nedanom Prebble-formasjonen og oppom Falla-formasjonen.

Fauna
-----

Dei første dinosaurane som vart oppdaga i Hanson-formasjonen var predatoren *Cryolophosaurus* i 1991. Funnet vart formelt skildra i 1994. I lag med desse dinosaurane fann ein fossilerte tre, noko som synte at det hadde vokse planter på overflata av Antarktis før kontinentet dreiv sørover. I tillegg vart det funne tritylodontar, planteetande pattedyrliknande reptil og pterosaurar store som kråker. Ei overrasking var at ein fann restar av prosauropodar, som ein ofte har funne på andre kontinentet, men då berre fram til den tidlege juratida. Beinfragmenta ein har funne i Hanson-formasjonen vart derimot daterte til midten av juratida, som er millionar av år seinare. I 2004 oppdaga paleontologar restane av ein stor sauropod som ikkje er formelt skildra enno.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hanson Formation» frå Wikipedia på engelsk, den 9. april 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Elliot, D.H. (1996). *The Hanson Formation: a new stratigraphical unit in the Transantarctic Mountains, Antarctica.* Antarctic Science 8(4):389-394.
Koordinatar: 32°57′19″N 35°22′00″E﻿

**Har HaAri** er eit fjell i Øvre Galilea i det nordlege Israel. Det er 1047 meter over havet og er eit av dei høgaste fjella i Israel. Det ligg kring 1 km sør for Beit Jann. Fjellet er kalla opp etter opphavsmannen til kaballa, Isaac Luria eller Arien. Det ligg nær Bhaa Aldin, som er ein heilag stad for drusarar.

Fjellet er ein populær stad for paragliding. På ein klår dag kan ein sjå Gilboafjella og Middelhavet frå toppen.

Klima
-----

Har HaAri har eit middelhavsklima med varme somrar, og kalde, fuktige og stundom snørike vintrar. Høgda gjer at det kan bles kraftig året rundt. Fjellet får ein god del nedbør, opp mot 1000 mm i året. Det meste av nedbøren kjem mellom oktober og mai. 

Panorama frå Har HaAri mot sør. Den store byen i midten er Rameh og åsen bakom er Har Kamon.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Har HaAri» frå Wikipedia på engelsk, den 29. september 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Braver, Moshe (2009). *Encyclopedic atlas*. Yavne.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Dekorerte pavehanskar
**Hanske** (norrønt *hanzki*, lågtysk *hantscho, hantsche*, tyder eigentleg 'handsko') er eit klesplagg til å ha på handa som har eige rom til kvar av fingrane, til skilnad frå vottar. Hanskar som er laga i eit tynnare stoff kan ein kalla vantar.

Hanskar til vern
----------------

Kattugle på ein vernande falkehanske.
Det finst hanskar av ulike slag og til ulike føremål. Det er vanlegast å bruka dei til vern mot kulde. Materialar kan vera ull, bomull, skinn, pels, tekstilar og ulike kunststoff.

Vernehanskar er ofte av lêr. Hanskar til riding og til å bruk på motorsyklar er langskafta og skal òg verna underarmen. Ein finn egne vatterte hansketypar i fleire idrettar, særleg for å stoppa ein hard ball eller puck. Til rustningar i riddartida brukte ein vanlegvis jernhanskar, anten av ringbrynje eller lêrhanskar dekka med ledda jernplater.

Hanskar til formell bruk
------------------------

Menn kan bruka hanskar ved visse høve, gjerne saman med livkjole eller andre særleg formelle antrekk. Slike hanskar skal vera små og kortskafta, gjerne i eit tynt og fint stoff. Vanlegvis skal hanskane vera svarte, men til galla (kjole og kvitt eller gallauniform) skal herrehanskar vera kvite. 

Kvinner kan bruka lange hanskar i sateng, særleg saman med ballkjole eller selskapskjole. Slike hanskar kan vera i mange ulike fargar eller i same farge som kjolen.

Kjelder
-------

1. ↑  «hanske» i Nynorskordboka.

* *Denne artikkelen bygger på «Hansker» frå Wikipedia på bokmål, den 10. januar 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hanske**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
Frå venstre Ker-Xavier Roussel, Édouard Vuillard, Romain Coolus og Felix Vallotton, foto frå 1899
*To skulegutar*, 1894
*Den stripete blusen*, 1895
**Jean-Édouard Vuillard** (11. november 1868–21. juni 1940) var ein fransk målar og grafikar, medlem av nabisgruppa.

### Liv og gjerning

Vuillard var son til ein pensjonert offiser og voks opp i Cuiseaux i Saône-et-Loire. Då han var ni år gammal, 1878, flytta familien til Paris. Etter faren døydde i 1884 fekk Vuillard eit stipend så han kunne halde fram studiane sine. På Lycée Condorcet møtte han målarar som Ker Xavier Roussel, Maurice Denis, musikaren Pierre Hermant, forfattaren Pierre Véber og Lugné-Poë. Etter råd frå Roussels nekta han militærteneste og byrja på École des Beaux-Arts, der han trefte Pierre Bonnard.

År 1885 byrja Vuillard, saman med Roussel, å studere under målaren Diogène Maillart. Hos Maillart tileigna dei to seg dei grunnleggjande kunnskapane for kunstmålarfaget. 

Vuillard gjekk i 1888 inn i kunstnargruppa *Les Nabis*. Han deltok på utstillingane til gruppa på galleriet 'Le Barc de Boutteville'. Seinare delte han atelier med andre medlemmer i nabisgruppa, som Pierre Bonnard og Maurice Denis. Tidleg på 1890-talet arbeidde Vuillard for Théâtre de l'Oeuvre i Lugné-Poë, der han designa scenografi og trykksaker. 

Saman med andre i Les Nabis, framom alt Bonnard, utvikla han ein kunst som kombinerte symbolisme og impresjonisme. Verka hans er ofte kjenneteikna av dekorative flater og påverknad frå japanske tresnitt, særleg kva gjeld perspektivet. 

Vuillard døydde i La Baule-Escoublac i 1940.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Édouard Vuillard» frå Wikipedia på svensk, den 31. mars 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Tannhjul i ein jordbruksmaskin.
Tannhjul er hjul med takkete kantar, tenner, som passar inn i tilsvarande tenner på andre tannhjul. Tennene grip inn i kvarandre i eit glidelåssystem, og det eine kan få det andre hjulet til å røra på seg. Ein bruker tannhjul i utvekslingar eller girsystem. Tannhjula kan stå på same plan, som på bildet, eller vera bøygde.

Når tannhjula roterer saman, overfører det drivande hjulet rotasjon til eit anna hjul. Dersom hjulet som blir rotert er mindre, vil det gå rundt fortare enn det store; dersom tilhøvet er motsett, skjer det omvendte.

Korleis tannhjul verker
-----------------------

Illustrasjonen viser to tannhjul med radius *r*1 og *r*2, utstyrt med like store tenner og mellomrom. Tennene grip inn i kvarandre, og dannar slik ei utveksling mellom dei to parallelle aksane som hjula sit på. «Radius» er her avstanden mellom aksen i hjulet og dei stadene tennene (her markeret med ein kvit strek) møter tennene til det andre hjulet.

Trekk ein det eine tannhjulet rundt med eit dreiemoment på *τ*1 og ein vinkelfart på *ω*1, blir det andre hjulet tvinga til å rotera i motsett retning med eit nytt dreiemoment på*τ*2 og ein vinkelfart på*ω*2. 

### Dreiemomentet er proporsjonalt med radius

Dreiemomentet er proporsjonalt med krafta som tennene verkar på kvarandre med, og med lengda til momentarma, som i dette tilfellet er radiusane til hjula. Etter som krafta er lik for begge tennene (sjå Newtons tredje lov om kraft og motkraft), blir dreiemomentet på kvart av tannhjula proporsjonalt med radiusen til hjulet. Ein har at:  

{\frac {\tau \_{1}}{\tau \_{2}}}=-{\frac {r\_{1}}{r\_{2}}}  

Den siste likninga gjeld berrei ei ideell utveksling utan friksjonstap.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Tannhjul**

Sjå òg
------

* Planetgir
* Drivreim
* Kjede

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
**Émilien Amaury** (5. mars 1909–2. januar 1977) var ein fransk avisutgjevar og redaktør. 

Han var fødd i Étampes eit femtitals kilometer sør-sørvest for Paris, og døydde i *forêt de Chantilly* (Chantilly-skogen) i nærleiken av bustaden sin i Vineuil-Saint-Firmin i kommunen Chantilly i departementet Oise på grunn av eit fall frå hesten han reid på.

Émilien Amaury hadde skipa dagsavisa Le Parisien Libéré (Le Parisien). Etter at han døydde, vart sonen Philippe Amaury leiar av avisa etter ein seks år lang juridisk konflikt med si syster Francine, som fekk hand om dei magasina, *Marie-France* og *Point de Vue - Images du monde*, som medieselskapet gav ut. Francine hadde vore farens favoritt til å føre medieselskapet vidare, og hadde vorte tilgodesett i eit omstridt testamente.

Både Émilien Amaury og sonen stod i sterke konfliktar med fagforeiningane i føretaket, Émilien Amaury i 1975 og 1977, og Philippe Amaury i 1991. Det kom til valdelege hendingar 11. og 12. juni 1975, og 13 juni 1975 vart heimen til fagforeiningsmannen André Bergeron utsett for eit attentat. Sjefredaktøren i pressebyrået Agence France-Presse (AFP), Bernard Cabanes, vart drepen av ei bombe som var meint for sjefsredaktør Bernard Cabanes i avisa Parisien Libéré, som altså hadde same namn. Då Émilien Amaury døydde, vart det slutt på denne konflikten.

Fotnotar
--------

1. ↑  Presseutklipp om Philippe Amaurys død og arvestriden

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
| **Érd** |
| --- |
| Ruinane av borga i ÉrdRuinane av borga i Érd Ruinane av borga i Érd |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Érd | Byvåpenet til Érd |
| **Flagget til Érd** | **Byvåpenet til Érd** |

 |
| Plassering |
| 

Érd is located in Ungarn

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Megye | Ungarn Ungarn  Sentral-Ungarn  Pest fylke |
| Først nemnd i | 1243 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  60,54 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005)   - folketettleik | 60 546   1 000/km² |
| Koordinatar | 47°23′00″N 18°55′00″E﻿Koordinatar: 47°23′00″N 18°55′00″E﻿ |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 2030 |
| Telefon-retningsnummer | 23 |
| **Heimeside:** www.erd.hu |

**Érd** (tysk *Hanselbeck*, kroatisk *Andzabeg*) er ein by med fylkesrettar i Pest fylke i Ungarn. Byen ligg sentralt i landet og er ein del av storbyområdet til Budapest.

Historie
--------

Området har vore busett sidan antikken. Arkeologiske funn viser at det var menneske her for 50 000 år sidan. 

Érd vart først nemnd i dokument i 1243. Namnet kjem anten frå ordet *erdő* («skog») eller frå *ér* («elv»).

Under den osmanske okkupasjonen av Ungarn vart Érd erobra av tyrkarane i 1543, etter at borga i Székesfehérvár fall. Tyrkarane bygde ei motteborg og ein *djami* (moske) her. På denne tida vart staden kalla *Hamzsabég*. I 1684 klarte hæren leia av Karl IV av Lorraine å slå tyrkarane nær Érd.

I 1776 vart Érd ein *oppidum* (småby). Han kan òg ha vore oppidum før den osmanske okkupasjonen. Tidleg på 1900-talet vart Érd Károlyi-familien sin eigedom. Byen voks, men var hovudsakleg ein jordbruksby fram til 1972, då fleire nye bygningar vart ført opp og Érd byrja å trekke fleire turistar. 

Érd var den byen som voks raskast i Ungarn mellom 1991 and 2001 (opp 30.6%). 7. november 2005 gav regjeringa Érd status som by med fylkesrettar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Luftfoto av Érd

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Érd frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Évinos** (gresk Εύηνος), òg kalla *Evenus* eller *Evenos*, er ei elv i Etoloakarnanía i Hellas. Ho er 92 km lang og har sitt utspring i fjella nær grensa mellom prefektura Etoloakarnanía, Fthiótida, Evrytanía og Fokída i Vardoúsiafjella. Elva renn i dag gjennom Évinossjøen, som er eit reservoar på om lag 10 km² og som la ein landsby under vatn. Vidare renn ho gjennom ein skogkledd dal og så inn eit folkesett område, før ho munnar ut i Pátrabukta νær Kryonéri aust for elva Akhelóos og Mesolóngilagunen.

I mytologien
------------

Elva vart nemnd av Homer og var kjend i antikken. Kongen Evenos drukna i elva då han jaga etter Idas, som hadde teke dottera hans, prinsesse Marpessa. Kentauren Nessos bar reisande over Evenos på ryggen sin mot betaling. Då han bar Deianeira, kona til Herakles over elva, forgreip han seg på ho og Herakles skaut han. Dette er byrjinga på soga om Nessos si skjorte.

Stader nær elva
---------------

* Plátanos
* Análypsi
* Evinokhóri
* Galatás

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Evinos» frå Wikipedia på engelsk, den 31. august 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Évinos på gtp.gr

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
| Évry |
| --- |
| Horisonten til ÉvryHorisonten til Évry |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Île-de-France Essonne |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  8,33 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005)   - folketettleik | 51 900   6 230/km² |
| Koordinatar | 48°38′05″N 02°26′42″E﻿Koordinatar: 48°38′05″N 02°26′42″E﻿ |
| Høgd over havet | 32 m |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.ville-pantin.fr |

**Évry** er ein kommune i dei sørlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 25 km frå Paris sentrum i den «nye byen» Évry Ville Nouvelle, oppretta i 1960-åra, og har rundt 50 000 innbyggjarar.

Namn
----

Opphavleg vart kommunen kalla *Évry-sur-Seine* (som tyder «Évry ved Seine»). Namnet Évry kjem av det keltiske namnet *Eburacon* eller *Eburiacos*, som tyder «eigedomen til Eburos», eit gallisk slektsnamn, som kanskje var leiaren av ei gallisk stamme her før romarane erobra Gallia. Etter erobringa vart namnet endra til *Apriacum*, så *Avriacum* og seinare *Evriacum*.

I 1881 vart namnet på kommunen endra til *Évry-Petit-Bourg* etter krav frå entreprenøren Paul Decauville, som eigde *Ateliers de Petit-Bourg*, eit stort smelteverk som låg i Évry. Fabrikken hadde fått namn etter grenda Petit-Bourg der fabrikken vart bygd. I 1965 vart namnet korta ned til Évry.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Arkivert 2011-03-02 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
*Maslenitsa*, ei russisk høgtid skildra av Boris Kustodiev i 1919.
**Høgtid** (norr. *hátíð*, frå lågtysk *hochtit* 'kyrkjeleg fest, bryllaup') viser til ei større feiring. Høgtider er større festdagar som kan ha eit religiøs eller anna kulturelt grunnlag. Høgtider blir ofte markerte med religiøse seremoniar, særskild mat og drikke, festar og underhaldning, og deltakarar opplever ofte ei eiga oppløfta stemning som ein kallar «høgtidsstemning».

Feiring av den jødiske høgtida sukkót.
Dei finn ofte stad årleg, gjerne i samband med korleis året går. Feiringar av nyår, midsommar, midvinter og andre hendingar knytt til årstider eller astronomiske hendingar er vanlege. Det er også minnedagar for ulike viktige hendingar, som dei kristne jul, påske og pinse, jødiske *pesah* og *sjabu‘ót* og dei muslimske *id ul-fitr* og *id ul-adha*.

Sjå òg
------

* Ferie
* Festival
* Heilagdag
* Merkedag
* Offisiell flaggdag

* Ulike høgtider:
	+ Buddhistiske høgtider
	+ Hinduhøgtider
	+ Jødiske høgtider
	+ Kristne høgtider
	+ Muslimske høgtider

Kjelder
-------


* «høgtid» i Nynorskordboka.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Høgtid**
**Hønensteinen** var ein runestein som vart funnen ein gong før 1817 på garden Hønen i Norderhov på Ringerike (garden heiter no Ringvoll), like ved Norderhov kyrkje. Steinen gjekk tapt ein gong etter 1825. Runene er av same type som dei på Dynnasteinen, noko som daterer innskrifta til ca. 1040.

I 1823 vart steinen avteikna og skildra av antikvar Lorentz Diderik Klüwer. Han skildrar funnstaden som ein svær gravhaug som skal ha lege i området mellom Tanberggardane og Hønen. Steinen hadde lege rett under markoverflata, og han var to alen lang, åtte tommar brei og fire tommar tjukk. Runene var rissa inn langs den eine sidekanten, dei var svakt innteikna, men Klüver fekk laga ei god avtegning. Rapporten til Klüwer, som låg oppbevart på ved Bergen Museum, kome bort ein gong på 1830-talet. Heldigvis fekk Wilhelm F.K. Christie høve til å ta ein avskrift av Klüver sitt manus før det forsvann. Ut frå dette har Sophus Bugge tolka innskrifta til:

Ùt ok vitt ok þurfa
þerru ok àts
Vinlandi à isa
i òbugd at kòmu
auð mà illt vega
[at] deyi àr
Bugge si omsetjing var:

*De kom udi (i Havet) og over store Strækninger og trængende til Klæde at tørre sig paa og til Mad bort imod Vinland op paa Ise i Ubygden. Ondt kan tage Lykken bort, saa man dør tidlig.*
Sophus Bugge si tolking vakte oppsikt, og eggja blant anna Fridtjof Nansen til å spekulera på norrøn busetjing i Vinland. Andre var ikkje fullt så entusiastiske, og trekte fram dei viktige kjeldekritiske argumenta mot å stola for mykje på teksta. I 1951 presenterte Magnus Olsen si tolking av innskrifta, òg etter Christies manuskript:

**utuk uit urba þiruu(k) as uin ka(lt) a isa inbuk þa þk(ua)mn auþmilt uika tani ar**
På norrønt skulle dette verta, ifølgje Olsen: 

Ut ok vitt ok þurfa
þerri ok áts
vindkalda á ísa
i óbygd at koma.
Auð má illt vega,
at deyi ár
Omsett til moderne norsk skulle dette verta:

*Ut (mot vest) og fjernt (over havet) og trengande til handklede og mat kom dei inn (til land) opp på vindkalde isar, (fram) i ubygd.* *Vondt at ein skal døy tidleg - kan ta lukka bort.*
Med «ubygd» meiner Olsen at ein heller burde tolka det som austkysten av Grønland.

Biletkunstnaren Harald Vibe (1877–1965) skreiv ein artikkel om denne steinen, på side 30 i det lokalhistoriske tidsskriftet *Heftet Ringerike* i 1954. Innskrifta har mange gonger vorte trekt fram i samband med problematikken kring kontakten med Vinland, men ho vert generelt sett på som sterkt omdiskutert.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hønensteinen» frå Wikipedia på bokmål, den 25. november 2019.*

Litteratur
----------

* *Norges innskrifter med de yngre runer*. Norsk historisk kjeldeskrift-institutt. s. 23ff.
**Kjell Storelid** (fødd 24. oktober 1970) er ein norsk tidlegare skeiseløpar fødd i Naustdal, oppvaksen på Stord. Han vann sølvmedaljen på både 5 000 m og 10 000 m under Vinter-OL 1994 på Hamar, og vart norsk firkampmeister i 1997. Storelid var medlem av Stord Turn og Idrettslag, før han ei tid var med i Skøyteklubben -94 og så atter i Stord Turn og Idrettslag.

Storelid fekk sitt gjennombrot i 1994-sesongen. Han vart femtemann i EM på Hamar og nummer seks ved VM i Göteborg. Seks veker etter EM i det nybygde Vikingskipet tok Storelid på same arenaen sølv på 5000 m etter landsmannen Johann Olav Koss, før dei same to og i same rekkefylgje også syrgde for norsk dobbeltsiger i milløpet.

Langdistansespesialisten Storelid enda på sjuandeplass i EM 1995 og vart femtemann i EM 1997 i Heerenveen. Etter andre- og tredjeplass i firkamp NM 1994 og 1995, lukkast Storelid å verte noregsmeister under NM 1997 i Bergen.

Under Vinter-OL 1998 i Nagano enda Storelid på femteplass på 10 000 m og åttande på 5 000 m. Fire år seinare vart han nummer åtte på 10 000 m då Vinter-OL 2002 fann stad i Salt Lake City.

Storelid vann fem NM i distanseløp; på 10 000 meter i 1993 og 1995, og på 5 000 meter i 1994, 1995 og 2001.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kjell Storelid» frå Wikipedia på bokmål, den 16. november 2016.*
**Charles-Marie Jean Albert Widor** (21. februar 1844–12. mars 1937) var ein fransk organist og komponist. Han er mest kjend for toccataen frå *Symfoni for orgel nr 5*, som ofte vert spelt i bryllaupsseremoniar.

Bakgrunn
--------

Widor vart fødd i Lyon, og studerte musikk under faren sin, som òg var organist. Han fekk den første større jobben sin som organist i kyrkja Saint-Sulpice i Paris i 1870. I 1890 tok han over etter César Franck som orgelprofessor ved Pariskonservatoriet, der han seinare òg vart komposisjonsprofessor.

Fleire av studentane hans vart òg kjende, mellom andre Darius Mailhaud, Louis Vierane og Marcel Dupré. Widor skreiv musikk for ei lang rekkje instrument og ensemble, men verka hans for orgel blir oftast spelte. Komposisjonane hans inneheld mellom andre 10 orgelsymfoniar, ei messe for to orgel og to kor, symfoniar for orgel og orkester, nokre operaer med meir.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Charles-Marie Widor» frå Wikipedia på bokmål, den 8. august 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Charles-Marie Widor**

* Komplett verkliste Arkivert 2006-01-13 ved Wayback Machine. ved Classical Composers

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Charles Fefferman** (fødd 18. april 1949) er ein amerikansk matematikar. 

Fefferman er vorte skildra som eit matematisk «vedunderbarn» og meistra til dømes differensialrekning då han var 12 år gammal. Mastergraden fullførte han med høgaste karakter ved University of Maryland i 1966, 17 år gammal og han tok doktorgraden ved Princeton University i 1969. 

Han underviste ved Princeton eitt år og frå 1970 til 1973 var han ved University of Chicago. I 1971 fekk han full professorstilling, som den yngste gjennom tidene i USA. Han kom attende til Princeton University i 1973. I 1978 mottok han Fields-medaljen for resultata sine innan matematisk analyse. Han har særleg arbeidd med fourieranalyse, funksjoner med fleire komplekse variablar og partielle differensiallikningar.

Kjelder
-------

* Charles Fefferman. (2011-11-01) I *Store norske leksikon*. Henta frå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* MGP

 |
**Charles Michael Friedek** (fødd 26. august 1971) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Gießen i Hessen. Han vann VM-gull i tresteghopp under VM i 1999 i Sevilla, same året vann han også innandørs-VM. Friedek var den fyrste svarte friidrettsutøvaren som vart verdsmeister for Tyskland. I 2002 fekk han sølv under EM 2002 i München.

### Aktiv

Friedek deltok i dei olympiske leikane i 1996, 2000 og 2004, utan å hevde seg heilt i toppen. Best vart han i Sydney i 2000 med ein 12. plass. I 1998 gjekk han derimot til topps i trestegtevlinga i verdscupen. Han vann trestegøvinga i verdsmeisterskapen innandørs i 1999, året etter vart han innandørs europameister.

Høgdepunktet for Friedek var verdsmeisterskapen 1999 i Sevilla. Med eit hopp på 17,59 m sikra han seg gullmedaljen, 10 cm lengre enn andremann i tevlinga. Tre år seinare fekk han ein sølvmedalje under friidretts-EM 2002 i München, der svensken Christian Olsson vann med 20 cm margin.

Friedeks siste store triumf kom då han vann tresteg i Europacupen for lag i 2005. Til sommar-OL 2008 i Beijing vart han ikkje teken ut, endå han hadde klart kvalfiseringskravet.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1996 i Atlanta: utslått 16,71 m – nr 14
* VM 1997 i Aten: Nr 11 – 16,86 m
* EM 1998 i Budapest: Nr 6 – 17,04 m
* VM 1999 i Sevilla: Gullmedalje – 17,59 m, framom Rostislav Dimitrov (17,49 m)
* OL 2000 i Sydney: Nr 12
* EM 2002 i München: Sølvmedalje – 17,33 m, bakom Christian Olsson (17,53 m)
* VM i 2005 i Helsingfors: Utslått i kvalifiseringa (15,75 m)
* VM 2009 i Berlin: Uplassert

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Charles Friedek» frå Wikipedia på tysk, den 2. september 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Charles Hermite** (fødd 24. desember 1822 i Dieuze i Lothringen, død 14. januar 1901 i Paris) var ein fransk matematikar. 

Familien til Hermite stamma frå Marseille og Santo Domingo. Slik tilfellet ofte har vore med store matematikarar, viste det seg tidleg at Hermite hadde ein uvanleg matematisk dugleik. Allereie medan han gjekk på skulen i Paris sysla han med studium av arbeida til dei klassiske meistrane på fritida. Han har sjølv fortalt at skriftene til Niels Henrik Abel gjorde eit så djupt inntrykk på han at han allereie i tidleg skulealder vedtok seg for å vie livet sitt til matematiske studium. Han byrja å studere ved École Polytechnique, men allereie etter eit år avbraut han studia for å bruke all tida si på matematikken. 

Allereie då han var 19 år fekk han heile den matematiske merksemda i verda retta mot seg gjennom ei løysing av divisjonsproblemet for dei ultra-elliptiske funksjonane. På den tida høyrde dette området til eit av dei minst tilgjengelege emna innanfor den høgare matematikken. Arbeida om dei ultra-elliptiske funksjonane vart snart etterfylgt av oppdaginga av ei rekkje nye og enkle eigenskapar hos dei elliptiske funksjonane, og dette var oppdagingar som Abel og Jacobi heilt hadde oversett. 

Etter desse arbeida innanfor matematisk analyse, konsentrerte Hermite seg hovudsakleg om aritmetikk og algebra. Særleg sentralt er arbeidt hans om femtegradslikningar. Det første banebrytande arbeidet til Abel var eit bevis for at allmenne algebraiske likningar av høgare enn fjerde grad ikkje kunne løysast gjennom rotutdraging. Dermed var det vist at den allmenne femtegradslikninga ikkje kunne løysast på same måte som vanlege likningar av lågare grad. 

I 1858 gjorde dei tre matematikarane Hermite, Brioschi og Kronecker nesten samstundes oppdagingar som førte til ei fullstendig løysing av dette vanskelege problemet. Hermite var den første som publiserte arbeidet sitt, og han viste at dei elliptiske funksjonane gav dei naudsynte opplysningane som måtte til for å løyse femtegradslikningar, og dermed kunne desse handsamast omtrent på same måte som ein tidlegare hadde gjort med tredjegradslikningar gjennom såkalla *casus irreductibilis*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Charles Hermite» frå Wikipedia på bokmål, den 1. november 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Charles Hermite - MacTutor History of Mathematics archive

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
| Orhei |
| --- |
| Horisonten til OrheiHorisonten til Orhei |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Orhei |
| **Byvåpenet til Orhei** |

 |
| Styresmakter |
| Land  | Moldova |
| Borgarmeister | Ion Şarban |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2004) | 25 680 |
| Koordinatar | 47°23′″N 28°49′″E﻿Koordinatar: 47°23′″N 28°49′″E﻿ |
| Plassering |
| 

Orhei is located in Moldova
Plasseringa til Orhei i Moldova

 |

**Orhei** (russisk Оргеев/*Orgejev*) er ein by i Moldova med om lag 25 000 innbyggjarar. Han ligg om lag midt i landet, om lag 50 km nord for hovudstaden Chişinău. Orhei har fått namnet sitt frå Orhei Vechi, eit aktivt kloster nær landsbyen Ivancea. 

Orhei var heimstad for mange jødar før den andre verdskrigen og har i dag ein stor jødisk gravplass. I dag er det berre ei aktiv synagoge att. Dei fleste andre kyrkjene er russisk-ortodokse.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Orhei» frå Wikipedia på engelsk, den 5. februar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
| Langres |
| --- |
| Porten til rådhuset i Langres Porten til rådhuset i Langres |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Langres** |

 |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Champagne-Ardenne Haute-Marne |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  22,33 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 9 586   429/km² |
| Koordinatar | 47°51′″N 05°20′″E﻿Koordinatar: 47°51′″N 05°20′″E﻿ |
| Høgd over havet | 475 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 52200 |
| **Heimeside:** www.langres.fr |

**Langres** er ein by og kommune aust i Frankrike. Han er *sous-préfecture* i departementet Haute-Marne i Champagne-Ardenne. Byen har om lag 10 000 innbyggjarar.

Historie
--------

Som hovudstad i romaniserte keltiske stamma Lingones vart han kalla *Andematunnum*, og etter kvart *Lingones*. 

Byen er bygd på ein kalksteinsknaus med same namn som byen. Denne skansen var først okkupert av gallarar, og seinare bygde romarane festningsverk i byen som høyrte til den keltiske stamma Lingones. Triumfbogen frå det 1. hundreåret er framleis synleg i byen. 

Etter perioden med invasjonar voks byen i mellomalderen, særleg på grunn av at biskopen i byen fekk meir politisk makt. Bispedømet dekte Champagne, Hertugdømet Burgund og Franche-Comté, og biskopane fekk rettane til å prege sine eigne myntar på 800-talet og å peike ut den militære leiaren i byen i 927. Biskopen av Langres var hertug og ein del av adelsstanden i Frankrike. Dei vanskelege åra på 1300- og 1400-talet var årsak nok til at byen forsterka festningsverka sine og Langres gjekk inn i ein periode som kongeleg vergemål. I renessansen, då byen igjen blømde, vart det bygd mange fine bustadar og religiøse og militære bygningar, som framleis står i dag. På 1700-talet bygde Vauban fleire festningsverk i byen.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Langres**

* Katolsk leksikon: Bispedømet Langres

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Else Myklebust** (fødd 1938 i Svelgen i Bremanger kommune) er ein norsk journalist og programleiar i NRK. Ho er kjend for å dekka tabubelagte tema og vald.

Bakgrunn og karriere
--------------------

Myklebust har cand.mag.-eksamen frå Universitetet i Oslo. Frå 1969 til 1994 var ho programsekretær i NRK. I 1974 laga ho fire program om kvinna sin situasjon, saman med Marianne Wieser. På midten av 70-talet leia ho og Kjell Kjær ungdomsprogrammet *Lefsa* om ungdomsklubbar og generasjonskløfta. I 1978 leia ho serien *Eg elskar verda, men ikkje fattigdomen* med opptak frå Caracas. Ho var også programleiar og medarbeidar i TV-programmet *Sosialkanalen* i ei årrekke. Myklebust var med i Norsk språkråd 1976-1983.

I 1980 og 1981 leia ho programmet *Nærsynet* saman med Berit Hedemann og Ragnar Baartvedt, der ho mellom andre intervjua kampsportutøvar Bente Ottersen. Myklebust vart med sjølv og vart leiar av sjølvforsvarsgruppa «Kvinner i kamp» og gav ut bok om emnet saman med Ottersen i 1985. Boka dekker også stoff innsamla på studietur til USA i 1983 om kvinnevald. I 1984 fekk ho temaet inn på NRK mellom anna i programmet *Valdtekt ein vond sirkel* og *Dagsrevyen*. Same hausten starta ho serien *Ingen rom er trygge* på NRK, om incest, der dei mellom anna viste den amerikanske *Det er noe med Amelia* frå 1984. Filmen *...og la den vandre* frå 1987 handla om valdtekt.

Saman med Indra Lorentzen utvikla ho ei førestilling om menn som slår, vist på *Sosialkanalen* i februar 1988. Den sju minutt lange teiknefilmen *Trøbbel*, om utuktig omgang med barn, laga ho med filmskaper Anna Tystad Aronsen og Bente Ottersen. Han vart først vist for vaksne, deretter for barn på Barne-TV. I 1992 leia ho og Lillian Fjellvær TV-serien *Alle Tiders Reklame* på NRK. Med Gerd Inger Polden laga ho filmen *Taushet er gull*, om sexkjøp under Vinter-OL 1994. Han vart klipt på grunn av bruk av skjult mikrofon, før han vart vist på Sosialkanalen.

Myklebust slutta i NRK I 1994. Seinare har ho arbeidd som pedagog med Feldenkraismetoden.

Bibliografi
-----------

### Bøker

* 1985 – *Tørk tårene, knytt nevene : om kvinner og selvforsvar* (Oslo: Friundervisningens forlag). ISBN 82-7020-236-3 I fulltekst ved nb.no  [Av Else Myklebust og Bente Ottersen]

Prisar og utmerkingar
---------------------

* Hirschfeldtprisen 1986 for ein programserie om seksuelle overgrep mot barn

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Else Myklebust» frå Wikipedia på bokmål, den 6. november 2017.*

### Referansar

1. ↑  Elsebeth Frey, *Livet etter deadline* i bladet Journalisten den 31. januar 2003.
2. ↑  *Er alle unge slik?* i VG den 9. desember 1976.
3. ↑  Wenche Lie, *Voldtektsfilm: Sjokk!* i Aftenposten den 24. oktober, 1987.
4. ↑  Tor Hartvig Bondø, *Barne-TV avslørte sexmisbruk?* i VG den 15. oktober, 1988.
5. ↑  *NRK fjernet intervju med sexkunder* i Aftenposten den 31. mai, 1994.
6. ↑  *Pris for TV-program* i Aftenposten den 16. april 1986.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* ISNI

 |
Elsfjord
**Elsfjord** er ein tidlegare kommune i Nordland (kommunenr. 1829). Kommunen vart skild ut frå Hemnes som eigen kommune i 1929. Frå 1. januar 1962 vart Elsfjord slått i hop med Drevja, Vefsn og Mosjøen kommunar til Vefsn kommune. 

**Elsfjord** er òg eit sokn i Vefsn prestegjeld. Då Elsfjord kyrkje vart bygd i 1955, høyrde kyrkjelyden enno til Hemnes prestegjeld.

Elsfjord hadde fram til 2021 ein kommunal fådelt skole med barnehage. Etter at denne vart vedtatt nedlagd, vart det i 2021 oppretta ein montessoriskole i dei same lokala. 

Fram til 1945 gjekk riksvegen nordover gjennom Elsfjord. Derfrå var det ferjesamband ut Elsfjorden til Hemnesberget. Ferjetrafikken tok slutt då vegen over Korgfjellet vart opna. Nordlandsbanen passerer Elsfjord, men stasjonen i Elsfjord er nedlagd, og næraste jernbanestasjon er Drevvatn stasjon. Det har vore planar om å byggje ein stor flyplass for Helgeland ved Vesterbekkmoen - Drevvatnet i Elsfjord, men planane har stoppa opp på grunn av regional usemje og usikre verprognosar.

På vestsida av Elsfjorden ligg Elsfjorden naturreservat, som inngår i verneplan for barskog i Noreg.

Historiske elsfjordingar
------------------------

* Johan Hansson Heitmann, forfattar av *Sjymann'*
* Per Davidson Forsmoen (Per Davesa), diktar

Bakgrunnsstoff
--------------

* O. Rygh: Norske Gaardnavne

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
| **Gandia** |
| --- |
| Stranda i GandiaStranda i Gandia Stranda i Gandia |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Gandia | Byvåpenet til Gandia |
| **Flagget til Gandia** | **Byvåpenet til Gandia** |

 |
| Plassering |
| 

Gandia is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Spania |
| Autonom region | Valencia |
| Provins | Valencia |
| Borgarmeister | José Manuel Orengo Pastor |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  60,8 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008)   - folketettleik | 79 958   1 315,1 /km² |
| Koordinatar | 39°58′″N 0°1′″W﻿Koordinatar: 39°58′″N 0°1′″W﻿ |
| Høgd over havet | 22 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 46700-46702, 46730 |
| **Nettstad:** www.gandia.es |

**Gandia** er ein by og ein kommune i Regionen Valencia aust i Spania ved Middelhavet. Han har kring 80 000 innbyggjarar. Gandia ligg på Costa del Azahar, 65 km sør for Valencia og 96 km nord for Alicante.

Han var eit viktig kulturelt og kommersielt senter på 1400- og 1500-talet. På 1400-talet låg det mellom anna eit universitet i byen. Han var heimstad for fleire viktige diktarar som Ausiàs March og romanforfattaren Joanot Martorell, men er kanskje mest kjend for Borgia-familien, gjennom familitittelen deira hertug av Gandia.

I dag er Gandia ein av dei største kystbyane og turistsentera i regionen. Det er to soner i kommunen, sjølve byen Gandia med dei historiske monumenta, den kommersielle aktivitet og butikkane, og stranda der sommarbustadane ligg. Dei fleste barane og nattklubbane ligg i strandområdet. Stranda ligg om lag to kilometer frå byen.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Gandia**

* Turisme i Gandia

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gandia» frå Wikipedia på engelsk, den 9. november 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |