recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Delinga etter Molotov-Rippentrop-pakta
Molotov (sitjande), Ribbentrop (bak Molotov) og Stalin
**Molotov–Ribbentrop-pakta**, også kalla **Hitler-Stalin-pakta**, var ei ikkje-angrepspakt mellom Nazi-Tyskland og Sovjetunionen. Den blei underteikna i Moskva den 23. august 1939, vel ei veke før den andre verdskrigen braut ut. Namnet på pakta viser til dei sovjetiske og tyske utanriksministrane, Vjatsjeslav Mikhajlovitsj Molotov og Joachim von Ribbentrop, som underteikna avtalen.

Pakta omfatta ein hemmeleg tilleggsprotokoll, der partane delte Sentral- og Aust-Europa i innflytelsessfærar. Blant anna blei det avtalt at Estland og Latvia skulle gå til Sovjetunionen, medan Litauen skulle gå til Tyskland. Det dåverande Polen blei delt mellom landa; Tyskland fekk dei vestlege områda, som i hovudtrekk hadde vore tyske eller austerrikske før den første verdskrigen, og Sovjetunionen fekk områda aust for Curzon-lina som hadde vore russiske før krigen. 

Pakta gjorde landa til eit slags allierte, og dei gjennomførte i byrjinga av september 1939 eit felles angrep på Polen. Polen fall raskt, og det blei gjennomført paradar frå begge land i grensebyane. Nazi-Tyskland sitt angrep på Sovjetunionen den 22. juni 1941, Operasjon Barbarossa, gjorde slutt på pakta. Sovjetunionen allierte seg deretter med Storbritannia, som allereie var i krig med Nazi-Tyskland.

Den sovjetiske okkupasjonen av dei baltiske landa
-------------------------------------------------

Midt i juni 1940, medan den internasjonale merksemda var retta mot den tyske invasjonen av Frankrike, angreip sovjetiske NKVD-tropper grensestasjonar i Estland, Latvia og Litauen. Styresmaktene i landa vart likvidert, og erstatta med sovjetiske kadrar. Om lag 34.250 latviarar, 75.000 litauarar og nesten 60.000 estarar vart drepne eller deporterte. Det vart halde val, der det for det meste vart stilt kandidatar som var pro-sovjetiske. Dette gav nasjonalforsamlingar som bad om at landa vart tatt opp i Sovjetunionen, noko som naturlegvis vart innvilga. Sovjetunionen okkuperte heile Litauen, også område området Scheschupe, som skulle gå til Tyskland.

At Sovjetunionen hadde inngått ein slik avtale med Tyskland allereie før krigen begynte, blei ikkje innrømt av dei sovjetiske styresmaktene før i 1989. Då laga 2 millionar estarar, latviarar og litauarar ei over 600 km ubroten menneskelenke på 50-årsmarkeringa, kalla Den baltiske vegen, i protest mot den russiske okkupasjonen av dei tre landa. I 2004, på 15-årsdagen for denne menneskelenka, uttalte Litauen sin parlamentsleiar, Arturas Paulauskas, at dette var generalprøva for dei baltiske landa si frigjering frå Sovjetunionen. Av dei tre landa erklærte Litauen seg uavhengig først, litt over seks månader seinare.

* *Denne artikkelen bygger på «Molotov-Ribbentrop-pakta» frå Wikipedia på bokmål, den 21. april 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC
* NDL

 |
**Tony Camillo** (d. 28. august 2018  ) var ein USA-amerikansk plateprodusent, orkestrator og arrangør. 

Han har arbeidd på mange soul-, pop- og discoinnspelingar i 1960- og 1970-åra, mellom anna innspelingar av Dionne Warwick, Eric Carmen, The Stylistics, Dazz Band, Millie Jackson, Chambers Brothers, Peaches & Herb, Sha Na Na, Grand Funk Railroad, Stevie Wonder, The 5th Dimension, Martha Reeves, The Supremes, Parliament og Tommy James.

Han var medprodusent og arrangør på Gladys Knight and The Pips-hitten «Midnight Train to Georgia» i 1973. For denne fekk han ein Grammy. Han var òg medlåtskrivar og produsent på hitten deira «I Feel A Song», som nådde toppen av Billboard R&B-lista (21. plassen på poplista).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tony Camillo» frå Wikipedia på engelsk, den 4. august 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Management Team at VMG Poised for Market Shift. *Market Wire*, July 2004. Henta 4. august 2016.
2. ↑  Tony Camillo ved Allmusic.com


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Koordinatar: 59°36′3.3192″N 13°43′27.577″E﻿
**Molkom** er ein svensk tettstad i Karlstads kommun i Värmlands län i landskapet Värmland. I 2005 hadde tettstaden 1 883 innbyggjarar. 

Tidlegare var Molkom centralort i Nyeds kommun og tingsplats i Nyeds härad. Namnet Nyed kjem frå soknet som Molkom tidlegare låg i, Nyeds socken.

På hausten 2006 vart Nyeds skola innvigd. Den inneheld førskuleklasse til år 9. klasse. Tidlegare vart Nyeds skola kalla Åsvallaskolan.

Tettstaden har om lag 2 000 innbyggarar og ligg mellom Karlstad og Filipstad i Värmlands län. På 1800-talet var Molkom eit av Värmlands største bruk, og framleis finst det mange industriføretak der - spesielt innanfor stålbransjen.

Jernbanen
---------

Bergslagsbanan Kil–Daglösen–Ställdalen går gjennom Molkom. Stasjonen i Molkom ligg 32 km frå Kil og 109 km frå Ställdalen. Før Molkom på banen ligg Deje og etter Molkom kjem møtestasjonen i Lindfors. Trafikken på jernbanen vart opna 1. mars 1876. Det var jernbanen som gjorde at samfunnet Molkom voks. Tidlegare forslag på jernbanestrekning var via Norum, sør for Molkomssjön, og sidan dette forslaget hadde vunne hadde Molkom med stort sannsyn ikkje vokse til den staden som han no er.

Etymologi
---------

Stadnamnet Molkom er nemnt første gongen i 1503 og vart då skrive *Molchen* og *Molchom*. Det avsåg då ein gard, som sidan fekk gi namn til nærliggande jernbanestasjonen. Namnet kan vere danna av det forsvenska ordet *muld* eller *mold* med tydinga ’mull’.

Ei skrøne seier at namnet Molkom kom til på følgjande vis: Bøndene i Karlstad dreiv kvart år dei kyrne dei ville selje til den store husdyrmarknaden i Filipstad. Vel framme i Molkom – litt meir enn halvvegs – var det tid for å mjølke kyrne. På dialekt heitte det då at det var tid for å «molk om» kyrna, og derav namnet Molkom.

Kjende personar frå Molkom
--------------------------

* Ulf Malmros, regissør
* Ann-Louise Skoglund, hekkeløpar
* Johan Larsson , innebandyspelar, Noreg
* David Shutrick, popartist
* Dan Larsson, fotballmålvakt i Degerfors, ÖSK, moderklubb: IF Nyedshov
* Magnus Rongedal, musikar
* Henrik Rongedal, musikar
* Christer Lindén, musikar
* Stefan Olsson, kaptein for det svenske friidrettslandslaget
* Maud Lindström, musikar, poet, historieforfattar
* Jan-Erik Vaara, forbundskaptein, svenske dameinnebandylaget

Kuriosa
-------

Ulf Malmros sin kritikarroste og prislønte film *Den bästa sommaren* finn stad i Molkom.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Molkom» frå Wikipedia på svensk, den 7. desember 2012.*

1. ↑    Wahlberg, Mats: *Svenskt ortnamnslexikon*, Språk- och folkminnesinstitutet, Uppsala 2003, s. 213. ISBN 91-7229-020-X.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Molkomsportalen Arkivert 2010-12-01 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Tonologien i norsk** viser til bruken av tonelag på norsk.

Tonelag 1
---------

*Tonelag 1* eller *tonem 1* er nemningar for tonelaget som vert nytta i ord som «kastet» (av «eit kast»), «bønder», «bøter» (av «ei bot»). 

Tonelaget vert i oppslagsverk o.l. ofte markert med ein akutt aksent etter vokalen: ka´stet, bø´nder, bø´ter. Ved bruk av Det internasjonale fonetiske alfabetet IPA er det ved notasjon av norske og svenske ord vanleg å skrive ' framom ordet for å markere tonlag 1 og "for å markere tonelag 2: data > ['dɑ:tɑ]; mata > ["mɑ:ta].

Tidlegare var tonelaget òg kalla eintoppa, eit uttrykk som viser til uttalen i norsk.

Tonelag 2
---------

*Tonelag 2* eller *tonem 2* er nemningar for tonelaget som vert nytta i ord som «(å) kaste», «bønner», «bøter» (presens av «å bøte»). 

Historisk er det ord som i norrønt hadde to stavingar som har tonelag 2, mens ord som hadde ei staving men i dag har to framleis held på det gamle tonelaget for einstava ord (derfor namnet tonelag **1**). Døme på det siste er *(det fine) kastet* (av *kast it*, suffikset *-it*) var eit sjølvstendig ord i norrønt.

Det er ein tendens til at ord sett saman av to einstava ord har tonelag 2 (*vill-lokk*), mens nye lånord har tonelag 1 (*Willoch*).

Tonelaget vert i oppslagsverk o.l. ofte markert med ein grav aksent etter vokalen: ka`ste, bø`nner, bø`ter. Ved bruk av Det internasjonale fonetiske alfabetet IPA er det ved notasjon av norske og svenske ord vanleg å skrive ' framom ordet for å markere tonlag 1 og "for å markere tonelag 2: data > ['dɑ:tɑ]; mata > ["mɑ:ta].

Tidlegare var tonelaget òg kalla totoppa, eit uttrykk som viser til uttalen i norsk språk.
**Tonnes** er ei bygd i Lurøy kommune i Nordland. Her bur litt under 100 innbyggjarar. Her finst dør- og vindaugsfabrikken Tonnes Snekkeri AS, restauranten Oscarbrygga, Tonnes Skipsekspedisjon, sonekontor for Rødøy-Lurøy kraftverk, gjestehamn og hamn for snøggbåt. Tonnes er ein av anløpsstadene til Nordlandsekspressen som pendlar mellom Bodø og Sandnessjøen. Torghatten Nord driv òg ei rute frå Tonnes og Vågaholmen ut til Myken. Det er korrespondanse mellom Nordlandsekspressen og denne.
Ungane frå Tonnes går på Konsvik skole i Konsvikosen.

Av attraksjonar finst ei 180 meter lang grotte som heiter Tonnesgrotta ikkje langt frå Tonnes. Polarsirkelen går ikkje langt frå bygda, og er markert ved ein globe, Polarsirkelgloben, plassert på øya Vikingen rett utanfor Tonnes.

Kjelder
-------


* Tonnes.no[*daud lenkje*]
* Nettsidene til Oscarbrygga
* Nettsidene til Rødøy-Lurøy Kraftverk Arkivert 2012-09-15 ved Wayback Machine.
* Bokmålswikipedia om Tonnes.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
Satellittfoto av Nordsjøen med Doggerbank avmerkt med raudt.)
Koordinatar: 54°43′N 2°46′E﻿
**Doggerbank** (engelsk *Dogger Bank*, tysk *Doggerbank*, dansk *Dogger banke*), **Doggerbanken** eller berre **Dogger** er ei grunne i Nordsjøen som ligg rundt 100 km aust for Nord-England. Ho er rundt 260 km lang, opptil 97 km brei og har ei flatevidd på 17 600 km². Ho er den største sandbanken i Nordsjøen, og har eit rikt dyreliv.

Doggerbanken er rundt 20 meter høgare enn havbotnen rundt, og har i vestenden, på sitt grunnaste, ei djupne på 15 meter.

Storbritannia, Danmark, Tyskland og Nederland deler rettar til Doggerbanken. I høve til andre fiskeområde ligg Doggerbank sør for Fladengrunn og vest for Tyskebukta. Namnet skal koma frå *dogger*, ein gammal nederlandsk fiskebåt som særleg blei brukt til å fanga torsk.

Historie
--------

Grunna er danna av ein stor morene frå sørenden av isdekket i siste istid. I steinalderen var ho del av eit tørt landområde som i ettertid er blitt kalla Doggerland. Etter at havnivået steig blei området overfløymt.

Tre gonger har sjøslag blitt utkjempa her. Det første fann stad 5. august 1781, under den fjerde engelsk-nederlandske krigen. Då var grunna åstad for eit slag mellom den engelske og Dei sameinte Nederlanda. Det andre fann stad under den russisk-japanske krigen då russiske krigsskip opna eld mot engelske fiskebåtar den 21. oktober 1904. Russarane trudde fiskebåtane var japanske torpedobåtar. Det siste slaget stod 24. januar 1915, under den første verdskrigen, mellom den tyske og den engelske marinen. 

Det største jordskjelvet kjend i Storbritannia nokonsinne fann stad under Doggerbank i 1931. Skjelvet målte 6,1 på Richters skala. Hyposenteret låg 23 km under grunna, og blei kjent i alle landa rundt Nordsjøen.

I januar 2010 gav dei britiske styresmaktene Forewind Ltd. løyve til å byggja ut ein stor vindmøllepark på Doggerbank.

Natur
-----

Doggerbank har vore eit rikt fiskeområde i fleire hundreår, med fiskar som sild, torsk, hyse, flyndre, sandflyndre og piggvar. Grunna er gyteplass for sild, raudspette og krøkle, som igjen livnærer ulike andre fiskar, fuglar og kvalar, i tillegg til menneske. Botntråling har gjort mykje skade i biotopen her. 

Greenpeace utropte eit 85 000 km² stort område til Doggerbankreservatet i 2004. I 2011 blei Doggerbanken nominert som eit verneområde («Special Area of Conservation») i EU av styresmaktene i Storbritannia, Tyskland og Nederland.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kart over fiskebankene med Doggerbank avmerkt og lenkje til vêrvarsel, yr.no
* Dogger Bank SAC Arkivert 2011-10-15 ved Wayback Machine. bfn.de

Kjelder
-------

1. ↑  «BBC News - New UK offshore wind farm licences are announced». news.bbc.co.uk. January 8, 2010. Henta 8. januar 2010.

* Dogger Bank, *Encyclopædia Britannica*, britannica.com
* jordskjelv - Store jordskjelv i Norge, *Store Norske Leksikon*, snl.no
* Press release: Dogger Bank to get special marine protection], gov.uk (1 September 2011)
* Dogger Bank, jncc.defra.gov.uk
* Dogger Bank marine protection bid, BBC News (1 September 2011)

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Doggerbank» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juli 2013.*
**Vanilla Ninja** var ei jentegruppe frå Tallinn i Estland som deltok i Eurovision Song Contest 2005 for Sveits.

Historie
--------

Gruppa vart forma i 2002 av Lenna Kuurmaa, Katrin Siska, Piret Järvis og Maarja Kivi. Kivi, som hadde delteke i Eurolaul, estisk Melodi Grand Prix, vart vald til frontfigur. I 2003 deltok gruppa i Eurolaul med songen «Club Kung Fu», men nådde ikkje opp. Same året gav dei ut debutalbumet *Vanilla Ninja*. Gruppa oppnådde mest suksess i Tyskland, Austerrike og Sveits i tillegg til heimlandet.

Neste album, *Traces of Sadness* kom ut i 2004. Same året vart det bestemt at Vanilla Ninja skulle representera Sveits i Eurovision Song Contest 2005. Maarja Kivi vart gravid og forlét bandet, og 15 år gamle Triinu Kivilaan kom inn for å erstatta henne. Grunna Kivilaan sin unge alder, var det ei stund tvilsamt om gruppa fekk lov å delta i Eurovision, men dei vart godtekne av di Kivilaan fylte 16 før Eurovision-konserten starta i Kiev den 21. mai. Gruppa framførte songen «Cool Vibes», som enda på 8. plass med 128 poeng; 3 poeng før norske Wig Wam med «In My Dreams». Same året kom tredjealbumet *Blue Tattoo* ut, der «Cool Vibes» var med. Same året forlét Triinu Kivimaa Vanilla Ninja, og gruppa heldt deretter fram som ein trio. Dei gav ut eit samlealbum dette året.

Vanilla Ninja sitt siste album, *Love Is War*, kom ut i 2006. Gruppa deltok i Eurolaul 2007 med songen «Birds of Peace», men enda på fjerdeplass. Fleire av medlemmene har halde fram med solokarrierar i tida etter Vanilla Ninja, særleg Lenna Kuurmaa som deltok i *Eesti laul* i 2012, og har songe duettar med Ott Lepland.

Diskografi
----------

* *Vanilla Ninja* (2003)
* *Traces of Sadness* (2004)
* *Blue Tattoo* (2005)
* *Best Of* (2005)
* *Love is War* (2006)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på Vanilla Ninja frå Engelsk Wikipedia, henta inn 7. mars 2012.*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* NKC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
Vilhelm av Sabina eller **Vilhelm av Modena** (ca. 1184–31. mars 1251) var ein kardinalbiskop i den katolske kyrkja. Han heldt eit kyrkemøte i Bergen i samband med Håkon IV Håkonsson si kroning i 1247 og var med på Skänninge møte i Sverige året etterpå, men han hadde også tidlegare vore med i kristninga av det nordlege Europa. 

Vilhelm var italienar, fødd rundt 1184 i Piemonte, og vart biskop i Modena i 1222. I 1224 vart han paveleg legat i Baltikum og det sørlege Austersjøområdet og bygde der opp den kyrkelege organisasjonen. Namnet hans førekjem i svenska journalar for første gongen i 1226, då i samband med stadfestinga av reglane for biskopsvisitasjonar på Gotland i Linköpings stift. 

Han hadde tittel som kardinal, men blei i 1242 vald til kardinalbiskop av Sabina, etter ein region som ligg ca 50 kilometer nord for Roma i Italia. Kardinalembetet er etter paven den høgaste rangen innom den romersk-katolske kyrka. Kardinalkollegiet som under mellomalderen bestod av 10-15 personar vel frå og med 1000-talet paven, oftast nokon frå sin eigen krins. Det fomst tre gradar innan denne krinsen, det vil seie kardinalbiskopar, kardinalprestar og kardinaldiakonar.

Vilhelm av Sabina opptrer også i Jan Guillou si bok *Arven etter Arn*.

Fotnotar
--------

1. ↑  Andre namn er *Guglielmo de Savoy*, *Guglielmo de Chartreaux* og *Guillelmus*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Koordinatar: 67°49′S 65°3′W﻿

**Tonkin Island** er ei smal, isdekt øy som ligg 11 nautiske mil (20 km) søraust for Choyce Point på Bowman Coast i Larsen isbrem. Øya er merkt med isfrie fjelltoppar i kvar ende. Øya vart oppdaga og fotografert frå lufta av U.S. Antarctic Service (USAS) i 1940. Ho vart kartlagd av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1947 og kalla opp etter John E. Tonkin, assistent i FIDS ved Stonington Island, 1945–47. Ho vart kalla Lewis Island av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon (RARE) etter at det vart teke fleire flyfoto i 1947. Namna Isla Mateo de Toro Zambrano og Isla Riquelme, syner til nordlege og sørlege delar av denne øya, vist som to øyar på eit chilensk kart frå 1947.

Sjå òg
------

* Antarktiske og subantarktiske øyar

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Tonkin Island» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
| Vannes |
| --- |
| Horisonten til VannesHorisonten til Vannes |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Vannes |
| **Byvåpenet til Vannes** |

 |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Bretagne Morbihan |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  32,3 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 51 759   1 602/km² |
| Koordinatar | 47°39′21″N 02°45′37″W﻿Koordinatar: 47°39′21″N 02°45′37″W﻿ |
| Høgd over havet | 22 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.mairie-vannes.fr |

**Vannes** (bretonsk *Gwened*) er ein by og kommune vest i Frankrike. Han er *préfecture* (administrasjonsstad) i departementet Morbihan i Bretagne, med om lag 50 000 innbyggjarar. Han vart grunnlagd for over 2000 år sidan.

Vannes ligg i Morbihanbukta der elva Vannes munnar ut i sjøen.

Historie
--------

I antikken stod innbyggjarane i dagens Vannes, galliske venetarar (*veneti*), imot den romerske invasjonen leia av Julius Cæsar. Desse innbyggjarane var med på å inspirere til stamma ein følgjer i teikneserien Asterix. Venetarane var òg flinke sjømenn, og hadde handelsband med Storbritannia og Midtausten.

Cæsar såg at han måtte dominere dei omliggande sjøområda om han nokon gong skulle legge dei under seg. Han allierte seg med nabostamma namnete (som har gjeve namn til byen Nantes) for å oppnå denne fordelen, og klarte å erobre byen i 56 f.Kr. Venetarane blei drepne eller selde som slavar. Under romersk styre var Vannes kjend som **Darioritum**.

Bispedømet Vannes vart oppretta på 400-talet. Rådet i Vannes vart halde her i 461. Frå 400- til 600-talet slo britonarar frå Storbritnnia seg ned her som følgje av det angelsaksiske inntoget på øya. Dei gjenverande gallarane blei assimilerte i denne bretonske folkesetnaden. På bretonsk blei byen kjend som **Gwened**. Den første historiske herskaren av Vannes var Waroch, som døyde på midten av 500-talet.

Kjelder
-------

1. ↑  Cunliffe, Barry (2008). *Britain and the continent: networks of interaction. A Companion to Roman Britain*. John Wiley & Sons. s. 1–11. ; Balter, Michael. «DNA recovered from underwater British site may rewrite history of farming in Europe». *Science News*. Science. Henta 16 March 2015. ; Cunliffe, Barry (2008). *Britain and the continent: networks of interaction." A Companion to Roman Britain*. John Wiley & Sons. s. 528. ISBN 9780470998854. Henta 16 March 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Vannes» frå Wikipedia på engelsk, den 27. oktober 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Reiseguide for Vannes frå Wikivoyage
* Reiseguide for Vannes
* Tredimensjonale bilete av Vannes
* Bispedømet Vannes Arkivert 2007-08-22 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Villa Lorna er ein stor gamal sveitsarvilla to kilometer vest for sentrum i Balestrand. Villaen er ein av mange sveitsarvillaer i Balestrand og vart bygd i 1904/05 av den britiske jernbaneingeniøren James Livesey (1831-1924). Byggmeister var A. Korsvoll frå Eivindvik, og huset fekk først namnet *Villa Livesey*.

James Livesey
-------------

James Livesey var frå Preston i England og var utdanna sivilingeniør. Livesey var kjend som mannen bak store jernbaneprosjekt mellom anna i Spania, Argentina, Peru, USA, India og Egypt. Livesey var 74 år gamal då han fekk skøyte på eigedomen i Balestrand. I 1905 fekk Livesey, som utanlands statsborgar, rett til å ha eigedom i Noreg.

Anna Lorna Bellew
-----------------

Anna Lorna Bellew flytta med Livesey frå England til Balestrand og jobba som hushaldar eller selskapsdame. I 1909 gifta ho seg med kunstmålaren Hans Andreas Dahl (1881-1919), son til kunstnaren og keisarvenen Hans Dahl. Dei to budde i England om vintrane og i Balestrand om somrane. Dahl døydde berre 38 år gamal i 1919, og same året førte Livesey eigedomen sin i Balestrand over til Bellew.

Walter Normann
--------------

Anna Lorna Bellew gifta seg på nytt med den tyske ingeniøren Walter Normann. Han var også son av ein kunstnar som heldt til i Balestrand, Eilert Adelsteen Normann.

Arv og auksjon
--------------

Bellew sin son, Eric Anthony Bellew Dahl, og kona Constanse tok over Villa Lorna i 1950. Dei budde i London og var i Balestrand berre om somrane. I 1978 vart eigedommen seld på auksjon til Jenny og Nils Ese. Seinare kjøpte ekteparet Jorun Eithungjerde og Cornelius Echter von der Leyen villaen frå sonen Tage Ese, og budde der saman med borna Unn Christina og Bjørn fram til 2001.

Kjelder
-------

Prenta kjelder
* Urtegaard, Gunnar: Balestrand. Gards - og ættesoge. Bind II. Balestrand 1991.

Digitale kjelder
* 

* «Villa Lorna» i *Kulturhistorisk leksikon frå Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane*.
* «Villa Lorna» i *Sogn og Fjordane fylkesleksikon* frå NRK

Bakgrunnsstoff
--------------

* Knut Bry og Idun A. Husabø (2011) *Drakestilen* (s. 245) i boka *Balestrand*
* «Herskap og hus i Balestrand» i *Sogn og Fjordane fylkesleksikon* frå NRK
Planteikning med rominndeling
**Villa del Casale**, **Villa Romana del Casale**, siciliansk **Villa Rumana dû Casali**, er restane etter ein romersk villa (stort bustadhus på landet med sekundære bygningar) i nærleiken av byen Piazza Armerina i provinsen Enna på Sicilia. Villaen vart påbyrja på slutten av tohundretalet og var i bruk fram til han vart øydelagt i ein brann i 1160, og seinare dekt til av eit jordras. Villaen utmerkar seg ved eit trettitals mosaikkbilete av særs framifrå kvalitet på til saman 3 500 rutemeter. Den fyrste mosaikken vart avdekt i 1929, og restaureringa av villaen vart avslutta i 1954. I 1997 vart villaen ført opp på verdsarvlista til UNESCO.

* Mosaikken *Den store jakta*
* Kvinner som driv sport
* Kvinne som driv sport
* Kvinner med ball
* Ung kvinne som øver med handvekter (manualar)
* Kjærleiksscene
* Jaktscene, mosaikk i «afrikansk stil» (med skuggar)
* Born og ei vogn

Bakgrunnsstoff
--------------

* UNESCO's skildring av Villa Romana del Casale
* Skildring av Villa Romana del Casale

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
| Molsheim |
| --- |
| Église des Jésuites i Molsheim.Église des Jésuites i Molsheim. Église des Jésuites i Molsheim. |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Alsace  Bas-Rhin |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  10,85 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 9 335   860/km² |
| Koordinatar | 48°33′″N 07°30′″E﻿Koordinatar: 48°33′″N 07°30′″E﻿ |
| Høgd over havet | 180 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 67120 |
| **Heimeside:** www.mairie-molsheim.fr |

**Molsheim** er ein by og kommune nordaust i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Bas-Rhin i regionen Alsace, og har om lag 10 000 innbyggjarar.

Attraksjonar
------------

Gamlebyen i Molsheim er godt bevart og inneheld mange gamle hus og bygningar med typisk alsasisk arkitektur. Dei mest kjende bygningane er *Tour des Forgerons* frå mellomalderen, *Metzig* frå renessansen, den barokke kyrkja *Eglise des Jésuites*, som er så stor at han kunne ha husa heile byen då han vart bygd, og den klassiske *Hôtel de ville*. Det tidlegare klosteret *La Chartreuse*, som delvis vart øydelagd under den franske revolusjonen husar i dag eit museum.

Økonomi
-------

Molsheim er kjend som heimby for bilfabrikken Bugatti. Produksjonen av Bugatti Automobiles SAS vart starta opp att i Dorlisheim nær Molsheim i 2005.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Doina Ofelia Melinte**, fødd **Beșliu**, (fødd 27. desember 1956) er ein rumensk tidlegare friidrettsutøvar frå Hudești i Botoşani fylke. Ho vart olympisk meister på 800 meter i 1984 og tok sølv på 1500 m i same leikane. Både i 1987 og 1989 vann ho innandørs-VM og i 1985, 1988 og 1990 i EM 1500 m.

Aktiv
-----

Doina Beșliu vart slått ut or semifinalane på 800 meter under Sommar-OL 1980 i Moskva. I 1982, då som Doina Melinte, hadde ho årsbeste i verda på 800 meter, men enda på sjetteplassen på distansen ved EM i Aten. Same plasseringa fekk ho på 800 m i Helsinki-VM 1983.

Under dei olympiske leikane 1984 i Los Angeles vann ho gullmedaljen på 800 meter, sekundet framom Kim Gallagher frå USA og si eiga landskvinne Fiţa Lovin. Fem dagar seinare tok ho sølvmedaljen på 1500 meter, Gabriella Dorio frå Italia vann løpet, medan Maricica Puică, også ho frå Romania, vart nummer tre.

Melinte kom i mål til bronse på 1500 m ved friidretts-EM 1986, slått på målstreken av Tatjana Samolenko, men over sekundet bakom vinnaren Ravilja Agletdinova. Ved innandørs-VM i Indianapolis i mars 1987 sigra Melinte på 1500 m framom nemnde Samolenko. I september fekk ho bronsemedaljen på same distansen i verdsmeisterskapen i Roma. Opphavleg vart ho nummer, men Sandra Gasser på tredjeplass vart diskvalifisert for bruk av dopingmiddel.

Under Sommar-OL 1988 i Seoul vann landsmannen Paula Ivan gullmedaljen på 1500 m, Melinte enda på niandeplassen i tevlinga. Eit lite halvår seinare forsvarte derimot Melinte innandørs-tittelen på 1500 m, vinnartida 4.04,79 i Budapest-VM var meisterskapsrekord. Våren 1990 vann ho i Glasgow 1500 m i innandørs-EM for tredje gong, tidlegare sigrar kom i 1985 i Pireus og i 1988 i Barcelona. På 1500-meteren under friidretts-EM 1990 i Split vart ho nummer seks, medan ho i 1991 kom på fjerdeplass i 1500-meterfinalane både under innandørs-VM i Sevilla og under friidretts-VM i Tokyo.

Melinte tok seg til finalen på 1500 m også under sommarleikane i Barcelona i 1992, men braut løpet.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1980 i Moskva: Utslått or semifinalane på 800 m (2.00,8 =nr 13)
* EM 1982 i Aten: Nr 6 på både 800 m – 1.59,6, og 1500 m - 4.04,3
* VM 1983 i Helsinki: Nr 6 på 800 m – 2.00,1
* OL 1984 i Los Angeles: Gull på 800 m – 1.57,6, sølv på 1500 m – 4.03,7
* EM 1986 i Stuttgart: Bronsemedalje på 1500 m – 4.02,4
* VM 1987 i Roma: Bronsemedalje på 1500 m – 3.59,2
* OL 1988 i Seoul: Nr 9 på 1500 m – 4.02,8
* EM 1990 i Split: Nr 6 på 1500 m – 4.10,9
* VM 1991 i Tokyo: Nr 4 på 1500 m – 4.03,1
* OL 1992 i Barcelona: Braut finalen på 1500 m – nr 12

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Doina Melinte» frå Wikipedia på engelsk, den 15. oktober 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Villa Capra «La Rotonda» i Vicenza.
Palladios planteikning over Villa La Rotonda, i *I Quattro Libri dell'Architettura* 1570.
**Villa Rotunda** er eit av dei mest kjende verka frå renessansen, og av skaparen Andrea Palladio.
Bygget, som eigentleg heiter Villa Almerico-Capra, vart reist i renessansetida, påbyrja i 1566 og fullført like etter hundreårsskiftet. Namnet «Almerico» er av byggherren, medan «Capra» kjem av brørne Capra som fullførte bygget etter at Palladio døydde.

Arkitektur
----------

Renessansen dyrka dei reine geometriske formene, kvadratet og sirkelen. Difor er hovudforma på huset kvadratisk, og romma er orientert ikring eit sirkelforma rom i midten av huset (ein «rotunde»). Huset har to gjennomgåande aksar som opnar det i fire retningar. Den stramme symmetrien om aksane styrker det geometriske uttrykket til bygget. Kryssingspunktet til aksane er i sentrum av rotunden, som er dekt av ein stor kuppel, og kringsett av ein baldakin med fire skjulte trapperom. I rotunden møter ein vertikal akse dei to horisontale aksane.

Ein kan oppleve sentreringa av huset både når ein ser det utanfrå, og når ein kjem inn til kjernepunktet. 
I renessansen kom menneske i fokus, på grunn av alle dei mange nyvinningar og ekspedisjonar som hende i denne tida. I arkitekturen fekk dette utslag i bygg som Villa Rotunda, som var ein kuliminasjon av retningar på jorda, og mot himmelen, men med mennesket i midten.

Landskap
--------

Villa Rotunda står i eit frodig åslandskap i Vicenza-dalen i det nordlege Italia. I tida då bygget blei reist var det ikkje uvanleg at rike kjøpmenn og andre borgarlege ville etablere utfluktsheimar ute på landsbygda. Her kunne ein halde større fester så ein kunne vise seg fram til sine medborgarar. Villa Rotunda er difor plassert på ein av dei høgaste åsane og med jambyrdige fasadar mot alle retningar. Huset, med si kubistiske form, verker difor som om det har fire framsider, og tek difor til seg landskapet frå alle kantar.

Fire portico-inngangar med svære trapper fører opp mot inngangen på kvar vegg. Dei svære trappane fører uterommet og landskapet med seg inn mot sentrum av huset, som ein kan sjå i god avstand på grunn av den store kuppelen på taket.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kommentarar og bilete på greatbuildings.com 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Vannevar Bush** (11. mars 1890–28. juni 1974) var ein amerikansk forskar og ingeniør som er kjent for arbeidet sitt innan analoge reknemaskinar, den politiske rolla si i utviklinga av atombomba og ideen om hypertekst. Han var vitskapleg rådgjevar for president Roosevelt.

Bush var direktør for *Office of Scientific Research and Development* (OSRD) 1941–1947, og hadde dermed ansvaret for å koordinere all amerikansk krigsrelatert forsking under andre verdskrigen. Eit av prosjekta til OSRD vart forløparen til Manhattanprosjektet, som seinare utvikla dei første kjernefysiske våpena.

Bush har ei sentral rolle i historia til hyperteksten. Artikkelen hans *As We May Think*, publisert i *The Atlantic Monthly* i juli 1945, der han skildrar det teoretiske hypertekstsystemet Memex, er opphavet til ideen om hypertekst. Systemet vart aldri implementert, men la grunnlaget for seinare forsking, og har mange likskapstrekk med World Wide Web.

Sjå òg
------

* Kjernefysiske våpen
* HTMLs historie
* Memex
* As We May Think
* World Wide Web
* Oslo Analyzer
* Hypertekst

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vannevar Bush» frå Wikipedia på bokmål, den 6. november 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Vannevar Bush**

Wikifrasar Engelsk Wikiquote har ei sitatsamling som gjeld: **Vannevar Bush**

* Hjemmesiden til «Vannevar Bush Award»
* Artikkel om Vannevar Bush på fagbladet for forskningspolitikk Arkivert 2005-05-25 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Lindy John Remigino** (3. juni 1931–11. juli 2018) var ein USA-amerikansk sprintar frå New York City som i 1952 vart olympisk meister på 100 meter, i tillegg var han med å vinne 4 x 100 m stafett i dei same leikane.

Remigino vart andremann på 100 m ved det nasjonale OL-uttaket i 1952, bak Art Bragg. Bragg vart skadd i Helsinki og nådde ikkje OL-finalen. I sjølve finalen tok australiaren John Treloar leiinga ut frå start, med Remigino og fleire andre like bak, Jamaicas Herb McKenley låg bakarst. 20 meter før mål leia Remigino klart. I ekstase over å sjå målsnora nærme seg, bikka han kroppen framover og farta hans minka. McKenley kom kvikt på slutten og då løparane braut målsnora visste ingen sikkert kven som vann. Funksjonærane vart samde om tildele gullmedaljen til Remigino. Målgangen i løpet var ein av dei tettaste i OL-soga, dei fire fremste fekk same tid, 10,4 sekundar, dei to andre 10,5. Den 27. juli, seks dagar etter 100-meterfinalen, sprang Remigino ein av etappane for det US-amerikanske laget som vann den korte stafetten, dei andre i gullkvartetten var Harrison Dillard, Dean Smith og Andy Stanfield.

Berre fire dagar etter stafettriumfen,den 31. juli 1952, fekk Remigino notert 10,2 sekundar då han vann 100 m i eit stemne på Bislett stadion i Oslo. Tida ville vore tangering av verdsrekorden, men ein vindmålar i dårleg stand skal ha vist 2,8 sekundmeter medvind og tida vart aldri rekord-godkjend. Seinare den sommaren i Europa vann Remigino fleire gongar mot McKenley på 100 m, medan McKenley slo Remigino ein gong i eit 200-meterløp.

Remigino vart i 1955 nummer to etter Bobby Morrow på 100 meter i den USA-amerikanske meisterskapen.

Kjelder
-------

* Track & Field
* Arbeiderbladet 1. august 1952
Benediktinarmunkar ber vesper på påskeaftan.
**Tidebøn** er ei bøn som vert beden til faste tider i løpet av dagen. I kristen liturgi er tidebøn ei av to hovudformer for gudsteneste.

Tidebøner i katolsk tradisjon
-----------------------------

Tidebøn, (*officium divinum*) er i Den katolske kyrkja den offisielle bøna utanom nattverden. Tidebønene har ein fast liturgi, sett saman av bibelske salmar frå Det gamle og Det nye testamentet, lesingar frå Bibelen og bøner.

Det er i tradisjonen sju tidebøner: laudes (morgon, ottesong), prim, ters, sext (den sjette time, dvs klokka tolv), non (den niande time, dvs kl 15), vesper (når mørkret bryt fram) og kompletorium (ved leggjetid]]. I tillegg kjem matutin (eigentleg nattebøn). Talet på tidebøner er sett i samanheng med Salme 119 vers 164: «Sju gonger om dagen prisar eg deg» og 62 «Midt på natta står eg opp og prisar deg».

Eit *breviarium*, eller ei tidebønebok, inneheldt tidebønene for søndagar, vekedagar og kyrkjehøgtider gjennom året. I mellomalderen vart kyrkjene pålagde å ha slike handbøker for å sikre at feiringa gjekk rett for seg.

I moderne tradisjon har prim falle bort, og matutin kan ein be når som helst i løpet av døgeret. Morgonbøna *laudes* og kveldsbøna *vesper* er rekna som dei to krumtappane blant tidebønene.

Tidebøner i luthersk tradisjon
------------------------------

Det eldste innhaldet i tidebøna er skriftlesing og bøn, men tidleg fekk lesing frå Salmane i Det gamle testamentet ein viktig plass i gudstenesta. Som messene utvikla òg tidebønsgudstenestene ein fast struktur, sannsynlegvis med røter i jødiske bøner til bestemte tider på dagen. Tidebønene vart utvikla vidare i klostra. Etter reformasjonen heldt ein først og fremst på morgonbøna og kveldsbøna, då som gudsteneste i byane, og som husandakt i heimen. 

I Gudstenestebok for Den norske kyrkja er det tre tidebøner: Morgonsong (laudes), Aftansong (Vesper) og Kveldbøn (kompletorium). 

Ein treng ikkje nokon fast liturgi for at bøner skal bli rekna som tidebøner, men dersom tidebønene vert bedne i fellesskap, er det vanleg å lage ein liturgi som bruker bøner henta frå Bibelen.

Sjå òg
------

* Tidebok

Referansar
----------

1. ↑  www.katolsk.no
2. ↑  Sal. 119,164
3. ↑  Sal. 119,62
4. ↑  *Åslaug Ommundsen: Tidebøner via data (PDF)* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 19. juli 2011, henta 17. juni 2008
5. ↑  www.katolsk.no
6. ↑  Liturgisk senter
7. ↑  *Skrifthuset, konfirmantmateriell* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 8. november 2005, henta 17. juni 2008
Koordinatar: 75°40′S 25°00′W﻿

**Bruntisen** er ein isbrem som ligg langs kysten av Antarktis ved Coats Land mellom Dawson-Lambton-breen og Stancomb-Wills-bretunga. Han vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee etter David Brunt, ein britisk meteorolog, som var fysikk-sekretær i Royal Society i 1948–57, ansvarleg for starten på Royal Society Expedition som vitja denne isbremmen i 1955.

Han vart nytta som base for Royal Society Expedition i 1955–59, som vart overtatt som den britiske Halley forskingsstasjon. 

**Brunt Icefalls** strekkjer seg langs Caird Coast for kring 80 km, der den bratte isdekte kysten fell ned til Bruntisen. Isfalla vart oppdaga 5. november 1967 under flyturen til United States Navy-skvadron VXE-6 over kysten i eit LC-130-fly. Han vart kartlagt av United States Geological Survey frå flyfoto teken på den tida. Isbremmen vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names i samband med Bruntisen.

Sjå òg
------

* Brunt Basin
* Isbremmar i Antarktis

Kjelder
-------

* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Brunt Ice Shelf» (innhald frå Geographic Names Information System).
**The Flies**, òg kjend som **No Flies on Us**, var eit engelsk psykedelisk popband skipa i London i 1965. Dei gav ut tre singlar i løpet av karrieren sin og er mest kjend for ein versjon av «(I'm Not Your) Stepping Stone».

Historie
--------

Opphavleg kalla dei seg The Rebs, og bestod av Robin Hunt (solovokal, trommer), Ian Baldwin (bassgitar), George Haywood (sologitar), Brian Gill (sologitar) John Da Costa (rytmegitar, klaverinstrument) og Peter Dunton (trommer). I 1966 spelte bandet inn eit studioalbum for RCA Records, *Introducing the In-Sect Direct from London*, under namnet In-Sect, der alle songane utan om ein var coverversjonar av samtidige pophittar. Seinare på året prøvespelte gruppa, som no kalla seg No Flies on Us, for Decca Records med to demoar som seinare vart den første singelen deira: ei utgåve av Paul Revere and the Raiders-songen «(I'm Not Your) Stepping Stone» og «Just Won't Do». Decca forhandla ein plateavtale med No Flies on Us etter at dei gjekk med på å korte ned namnet sitt til The Flies.

«(I'm Not Your) Stepping Stone» kom ut i oktober 1966 i lag med ein ny song, «Talk to Me», på B-sida. Singelen vart ein regional hit og nådde 11. plassen på Wonderful Radio London *Fab 40*-lista. Gruppa vart etter kvart eit populært oppvarmingsband for engelske band som The Move, The Who og The Moody Blues. I tillegg spelte The Flies dei same kveldane som The Jimi Hendrix Experience på den populære klubben The Roundhouse i februar 1967. Bandet vart frykta for dei stundom skandaløse sceneframferdene sine, særleg i april 1967 då dei under festivalen 14-Hour Technicolor Dream fekk hundrevis av sekker med mjøl til å eksplodere og dekkje til publikum.

Ein oppfølgjarsingel i midten av 1967 bestod av «House of Love» og popstandarden «It Had to Be You», som i følgje Allmusic «fekk bandet til høyrast meir ut som Sopwith Camel eller New Vaudeville Band enn eit syre-tungt garasjerockband». I tillegg arbeidde Hunt på eit soloprosjekt kalla Alexander Bell og gav ut singelen «Alexander Bell Theme» med Jimmy Page som gjestemusikar. The Flies spelte inn ein siste singel, «The Magic Train», denne gongen for RCA Records, i 1968, men han selde dårleg. Mot slutten av året var The Flies oppløyst.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «The Flies (band)» frå Wikipedia på engelsk, den 23. august 2019.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Blackham, David (2006). *Complete Collection: 1965-1968 (CD booklet)*. Acme Records.
2. 1 2  Unterberger, Richie. «The Flies - Biography». *allmusic.com*. Henta 23. august 2019.
3. 1 2 3  Planer, Lindsay. «Complete Collection: 1965 - 1968». *allmusic.com*. Henta 23. august 2019.
4. ↑  «Record Details». *45cat.com*. Henta 23. august 2019.
5. ↑  «The Flies "Complete Collection 1965 - 1968». *lionproductions.org*. Henta 23. august 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
|  |
| --- |
| **Brunpelikan** |
| BrunpelikanbiletskildringBrunpelikanbiletskildring |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Brunpelikan Utbreiinga av Brunpelikan |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Pelikanfuglar Pelecaniformes |
| **Familie:** | Pelikanfamilien Pelecanidae |
| **Slekt:** | Pelikanfamilien *Pelecanus* |
| **Art:** | **Brunpelikan** *P. occidentalis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Pelecanus occidentalis***Linnaeus, 1766 |

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Brunpelikan |
| Svensk | Brun pelikan |
| Dansk | Brun pelikan |
| Engelsk | Brown Pelican |
| Tysk | Braunpelikan |
| Fransk | Pélican brun |
| Spansk | Pelícano pardo |
| Russisk | Amerikanskij buryj pelikan (Американский бурый пеликан) |

**Brunpelikan** (*Pelecanus occidentalis*) er den minste av dei åtte pelikanartane, men han er likevel ein relativt stor fugl, med ei lengd på 106–137 cm, ei vekt mellom 2,75 og 5,5 kg og vingespenn på mellom 1,83 og 2,5 m. Brunpelikanen finn ein fyrst og fremst ved kysten, men også ved store sjøar sør i Nord-Amerika, og i Mellom-Amerika, Karibia og nord i Sør-Amerika.

Han har ein lang hals, stort nebb, ein sekk i undernebbet og korte føter med symjehud mellom tærne. I hekketida er han gul på hovudet og halsen kvit. Når han ikkje hekkar er hovudet gulspraglete. Reiret byggjer han på bakken eller i tre av pinnar og vegetatsjon, ofte på øyar. Egga er kvite, det er vanlegvis to til tre av dei, og brunpelikanen rugar på dei i om lag ein månad.

Brunpelikanen jaktar fyrst og fremst på fisk i havet ved kysten. Han dykkar med hovudet fyrst for å fange fisk. Vatnet vert deretter tømt ut av nebbsekken, som kan romme 13 liter, før fisken vert svelgt. Det hender att måsar prøver å stele fisken ut av nebbet til pelikanen medan han tømmer ut vatnet.

Fleire bilete
-------------

* Ein vaksen brunpelikan i luftaEin vaksen brunpelikan i lufta
* Ein brunpelikan som akkurat har dykka etter matEin brunpelikan som akkurat har dykka etter mat
* Ein brunpelikan som er i ferd med å svelgje nokoEin brunpelikan som er i ferd med å svelgje noko

Kjelder
-------

* «Brun pelikan» Wikipedia på svensk, innhenta 17. april 2010.
* «Brown Pelican» Wikipedia på engelsk, innhenta 17. april 2010.

### Referansar

1. ↑  Pranty, Radamaker, Kennedy: *Birds Of Florida*, s. 75 (ISBN 976-8200-06-5).
2. ↑  «All about birds»

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Brunpelikan**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* ITIS
* EOL

 |
Massive klipper i Zion nasjonalpark som består av formasjonar frå nedre jura..
**Tidleg jura** (i geologi kalla **nedra jura**, i Europa ofte kalla *lias*) er den tidlegaste av tre epokar i perioden jura. Tidleg jura startar like etter trias-jura-utryddinga (199,6 millionar år sidan) og endar ved starten av mellomjura for 175,6 millionar år sidan. 

Etter utryddinga var det lite liv att på jorda, så livet i denne perioden var nokså homogent. Ammonittar, som nesten hadde døydd ut i utryddinga utvikla seg raskt og fylte mange tomme nisjar. Mange marine krypdyr utvikla seg i perioden, som fiskeøgler og svaneøgler. På landjorda dukka fleire nye typar dinosaurar opp, heterodontosaurids, scelidosaurus, stegosaurar og tetanurae, og slo seg saman med grupper som podokesaurus, prosauropoda og sauropodar som hadde overlevd sidan trias. I lag med desse var små kjøtetarar som sphenosuchia og protosuchus. I lufta erstta nye typar flygeøgler dei som døydde ut i slutten av trias. I underskogen var det forskjellige former for tidlege pattedyr.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Early Jurassic» frå Wikipedia på engelsk, den 24. august 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- A. Morley Davies *An Introduction to Palaeontology*, Thomas Murby & Co. London
		- House, M.R. (1993) *Geology of The Dorset Coast*, The Geologists' Association.
		- Simms, M.J.Chidlaw, N. Morton, N. og Page, K.N.(2004) *British Lower Jurassic Stratigraphy*, Geological Conservation Review Series, No.30, Joint Nature Conservation Committee, Peterborough.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tidleg jura - Palaeos

| Jura |
| --- |
| Tidleg/nedre jura | Mellomjura | Øvre/sein jura |
| Hettangium | SinemuriumPliensbachium | Toarcium | Aalenium | BajociumBathonium | Callovium | Oxfordium | KimmeridgiumTithonium |
**Tiden Norsk Forlag A/S** er eit norsk forlag som vart skipa i Oslo i 1933 av Det norske Arbeidarpartiet. I 1947 var forlaget reorganisert og Arbeidarpartiet, Landsorganisasjonen (LO) og Norges Kooperative Landsforening vart hovudaksjonærar. Forlaget gav ut både skjønnlitteratur og generell litteratur, ofte med klar tilknyting til arbeidarrørsla. Under andre verdskrigen vart forlaget stengt og boklageret brent opp av styresmakta. 

Mellom dei skjønnlitterære forfattarane som har vore knytt til forlaget kan ein nemna Ivar Lo-Johansson, Aksel Sandemose, Lars Berg, Alf Prøysen og Anne-Cath. Vestly. I seinare år har dei norske rettane til bøkene av J.R.R. Tolkien vore ei viktig inntektskjelde. 

I 1991 overtok Gyldendal Norsk Forlag 91 prosent av aksjane i Tiden, medan Norsk Kjemisk Industriarbeiderforbund og LO sat attende med 4,5 prosent kvar. I 2004 overtok Gyldendal alle aksjane og Tiden Norsk Forlag gjekk inn i forlaget Gyldendal Norsk Forlag som ein imprint.

Forlagssjefar
-------------

* Kolbjørn Fjeld, 1933-1971
* Trygve Johansen, 1971-1988
* Liv Lysaker, 1988-2001
* Else Pran, 2001-2003
* Richard Aarø, frå 2004

Sjå òg
------

* Tidenprisen

Kjelder
-------

1. ↑  «Om Tiden». Tiden Norsk Forlag.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettsidene til Tiden Norsk Forlag
**Valto Rudolf Olenius** (12. desember 1920–13. juli 1983) var ein finsk stavhoppar frå Karkkila som vann EM-sølv i 1950.

Aktiv
-----

Olenius kom på ein delt sjuandeplass i stavhopp under Sommar-OL 1948 i London. To år seinare sikra han seg sølvmedaljen i øvinga ved europameisterskapen 1950 i Brussel. Her hoppa han over 4,25 m og tok sølv framom landsmannen Jukka Piironen som også klarte 4,25 m, svensken Ragnar Lundberg tok seg over 4,30 m og vann gullmedaljen. Ved dei olympiske sommarleikane 1952 i Helsinki enda Olenius opp som femtemann i stavtevlinga på ny personleg rekord 4,30 m. 

Olenius var finsk meister i stavhopp tre år på rad 1950-52. Han sette sitt endelege personbeste med 4,31 meter den 6. juli 1953 i Tampere.

62 år gammal drukna Olenius ved Heinola, liket aldri attfunne.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1948 i London: Nr 7 – 3,95 m
* EM 1950 i Brussel: Sølvmedalje – 4,25 m, bakom Ragnar Lundberg (4,30 m)
* OL 1952 i Helsinki: Nr 5 – 4,30 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Valto Olenius» frå Wikipedia på tysk, den 29. juni 2019.*
Brygos-kylixen frå ca. 480 f.Kr.
**Kylix** (gresk κύλιξ, fleirtal κύλικες, *kylikes*) er ein type drikkeskål i keramikk som blei brukt i Hellas i antikken.

Dei blei brukt i finare selskap, særleg symposium. Forma gjer kylixar eigna til å drikka av medan ein ligg, men krev ein viss finesse for å unngå at ein sølar seg til.

Kylix-illustrasjon av ein mann somspelet kottabos.
Brygos-kylixen sett frå sida.
Kylixar var som oftast vakkert dekorert, gjerne med scener knytte til vindrikking, erotikk eller humoristiske scener frå mytologi eller kvardagsliv.

Spelet kottabos, som var vanleg underhaldning på symposium, består av at ein kastar den siste vinresten frå ein kylix mot eit mål, gjerne ei bronseplate slik at det blir ein lyd om ein treff målet. 

Terrakotta viste seg som eit populært materiale til å laga kylixar av. Ein type terrakotta kalla for «raudvare» var særleg verdsett blant grekarane og etruskerane. Denne hadde ein høg konsentrasjon av ferrooksid som gav han ein raudfarge.

Galleri
-------

* Enkel kylix frå Sør-Italia.Enkel kylix frå Sør-Italia.
* SvartvarekylixSvartvarekylix
* Scene frå Odysseen: Odyssevs sine menn blir gjort om frå grisar til menn att.Scene frå Odysseen: Odyssevs sine menn blir gjort om frå grisar til menn att.
* Raudvarekylix der Poseidon angrip Polybotes med Gaia til stades.Raudvarekylix der Poseidon angrip Polybotes med Gaia til stades.
* Vaskande kvinne.Vaskande kvinne.
* Par på ein bankett.Par på ein bankett.
* Mann på veg inn i vinkaret.Mann på veg inn i vinkaret.
* Kylix med satyrKylix med satyr

Kjelder
-------

1. ↑  Broby-Johansen, R. ([1965] 1977): *Kunstordbog*, København: Thaning og Appel, s. 122. Sitat: «Kylix (gr.) flad drikkeskål med lav fod og to modstillede små hanke.»
2. ↑  Austin, Jamie: «Terracotta: The beauty of fired earth, Part I», *LifeInItaly.com*

* *Denne artikkelen bygger på «Kylix» frå Wikipedia på bokmål, den 30. desember 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kylix**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |