Schlesien 1905
**Schlesien** (polsk schlesisk *Ślůnsk*, tysk schlesisk *Schläsing*, latin *Silesia*, polsk *Śląsk*, tsjekkisk *Slezsko*, ungarsk *Szilézia*) er ein historisk region i det austlege Sentral-Europa, ved øvre og midtre delar av elva Oder. Størsteparten av området ligg no i Polen med mindre delar i Tsjekkia og Tyskland. Schlesien er særleg kjent for den velutbygde industrien og dei rike naturressursane, spesielt malm. 

Namnet skriv seg truleg frå det austgermanske folket silingar, eller det vestslaviske folket ślężanarar.

Historie
--------

Våpenskjold til Schlesien
Før folkevandringstida var området folkesett av germanarar. Seinare busette slavarar seg i området. Schlesien kom under dei polske piastane sitt styre på 1000-talet. Dei piastiske fyrstene oppmuntra til tysk innvandring for å styrke økonomien, noko som gjorde at folkesamansettinga med tida kom til å bestå av eit tysk fleirtal.

Schlesien kom under bøhmisk overhøgd i 1335 og vart mot slutten av mellomalderen ein del av Det tysk-romerske riket. Området kom i 1526 under dei austerrikske habsburgarane. I 1742 vart Schlesien avstått til kong Fredrik den store av Preussen som følgje av den austerrikske arvefølgjekrigen og vart seinare inndelt i de prøyssiske provinsane Niederschlesien (Nedre Schlesien) og Oberschlesien (Øvre Schlesien). Hovudstaden i Schlesien var Breslau (Wrocław). 

Etter første verdskrig vart Schlesien delt mellom Tyskland, Polen og Tsjekkoslovakia. Tyskland heldt Nedre Schlesien som i berre var folkesett av tyskarar. I Øvre Schlesien (polsk: *Górny Śląsk*) budde både tyskarar og polakkar og provinsen vart derfor delt mellom Tyskland og Polen. Det området som var kjent som Mährisk Schlesien eller Austerriksk Schlesien og som Austerrike hadde halde i 1742, tilfall Tsjekkoslovakia. Dei nasjonale kampane blant dei etniske gruppene i Øvre Schlesien varte fram til byrjinga av 1920-talet og det vart danna polske militsar som prøvde å lausrive området frå Tyskland og i sin tur tyske motmilitsar som prøvdeå hindre dette. Ved invasjonen av Polen 1939 vart den polske delen av Schlesien innlemma i Tyskland. 

Mot slutten av andre verdskrig vart Schlesien okkupert av Sovjetunionen og det meste som følgje av Potsdamkonferansen innlemma i Polen, som erstatning for områda Polen måtte avstå til Sovjetunionen i aust. Under invasjonen av Schlesien gjorde den raude arméen seg skuldig i grove krigslovbrot. Den tyske sivilfolkesetnaden, som talde over 3 millionar, vart fråteke all fast eigedom og tvangsdriven vestover. Mange vart òg drepne eller deportert til sovjetiske fangeleirar. 

Bortsett frå Görlitzområdet, som no er ein del av den tyske delstaten Sachsen og Těšín-området, som no ligg i det nordaustlege Tsjekkia, er mesteparten av Schlesien i dag ein del av Polen.

Som følgje av den lange sameksistensen mellom tyskarar og polakkar er den schlesiske folkesetanden blanda og har både tyske og polske røter. Dette har òg påverka kulturen i Schlesien og schlesiske sjølvstenderørsler har lang tradisjon. Schlesiske autonomistar ser gjerne schlesiarane som eit eige folk, i staden for som tyskarar eller polakkar. Ved nylege folketeljingar i Polen erklærte 173 200 innbyggjarar sin nasjonalitet som schlesisk. Ruch Autonomii Śląska er eit politisk parti i Schlesien som står i den autonomistiske tradisjonen og arbeider for at området skal verte sjølvstendig i ramma av eit sameint Europa.

Schlesien er i dag hovudsakleg busett av polakkar, med tyske, tsjekkiske, ukrainske og moraviske minoritetar.

Administrativ inndeling før 1945
--------------------------------

Frå 1818 til 1945 var Schlesien inndelt i tre provinsar: Breslau, Liegnitz og Oppeln. Frå 1818 til 1820 fanst òg provinsen Reichenbach og frå 1939 til 1945 provinsen Kattowitz.

### Provinsen Nedre Schlesien, distriktet Breslau

**Bykommunar**

1. Breslau
2. Brieg
3. Schweidnitz
4. Waldenburg (Schles)

**Landkommunar**

1. Breslau
2. Brieg
3. Frankenstein i. Schles.
4. Glatz
5. Groß Wartenberg
6. Guhrau
7. Habelschwerdt
8. Militsch
9. Namslau
10. Neumarkt
11. Oels
12. Ohlau
13. Reichenbach (Eulengebirge)
14. Schweidnitz
15. Strehlen
16. Trebnitz
17. Waldenburg (Schles)
18. Wohlau

### Provinsen Nedre Schlesien, distriktet Liegnitz

**Bykommunar**

1. Glogau
2. Görlitz
3. Hirschberg i. Rsgb.
4. Liegnitz

**Landkommuner**

1. Bunzlau
2. Fraustadt
3. Freystadt i Niederschles.
4. Glogau
5. Görlitz
6. Goldberg
7. Grünberg i. Schles.
8. Hirschberg i. Rsgb.
9. Hoyerswerda
10. Jauer
11. Landeshut i. Schles.
12. Lauban
13. Liegnitz
14. Löwenberg i. Schles.
15. Lüben
16. Rothenburg (Ob. Laus.)
17. Sprottau (sete: Sagan)

### Provinsen Øvre Schlesien, distriktet Kattowitz

**Bykommunar**

1. Beuthen O.S.
2. Gleiwitz
3. Hindenburg O.S.
4. Königshütte
5. Kattowitz
6. Sosnowitz

**Landkommunar**

1. Bendsburg
2. Beuthen-Tarnowitz [sete: Tarnowitz]
3. Bielitz
4. Kattowitz
5. Krenau
6. Ilkenau
7. Pleß
8. Rybnik
9. Saybusch
10. Teschen
11. Tost-Gleiwitz [sete: Gleiwitz]

### Provinsen Øvre Schlesien, distriktet Oppeln

**Bykommunar**

1. Neisse
2. Oppeln
3. Ratibor

**Landkommunar**

1. Blachstädt
2. Cosel
3. Falkenberg O.S.
4. Groß Strehlitz
5. Grottkau
6. Guttentag
7. Landkreis Kreuzburg O.S.
8. Leobschütz
9. Loben
10. Neisse
11. Neustadt O.S.
12. Oppeln
13. Ratibor
14. Rosenberg O.S.
15. Warthenau

Administrativ inndeling i dag
-----------------------------

### Polen

#### Schlesiske voivodskap

**Bykommunar**

1. Bielsko-Biała
2. Bytom
3. Chorzów
4. Częstochowa
5. Dąbrowa Górnicza
6. Gliwice
7. Jastrzębie-Zdrój
8. Jaworzno
9. Katowice
10. Mysłowice
11. Piekary Śląskie
12. Ruda Śląska
13. Rybnik
14. Siemianowice Śląskie
15. Sosnowiec
16. Świętochłowice
17. Tychy
18. Zabrze
19. Żory

**Landkommunar**

1. Będzin
2. Bielsko-Biała
3. Bieruń/Lędziny
4. Cieszyn
5. Częstochowa
6. Gliwice
7. Kłobuck
8. Lubliniec
9. Mikołów
10. Myszków
11. Pszczyna
12. Racibórz
13. Rybnik
14. Tarnowskie Góry
15. Wodzisław Śląski
16. Zawiercie
17. Żywiec

#### Opole-voivodskapet

**Bykommuner**

1. Opole

**Landkommunar**

1. Brzeg
2. Głubczyce
3. Kędzierzyn-Koźle
4. Kluczbork
5. Krapkowice
6. Namysłów
7. Nysa
8. Olesno
9. Opole
10. Prudnik
11. Strzelce Opolskie

#### Nederschlesiske voivodskap

**Bykommunar**

1. Wrocław
2. Jelenia Góra
3. Legnica
4. Wałbrzych

**Landkommunar**

1. Bolesławiec
2. Dzierżoniów
3. Głogow
4. Góra
5. Jawor
6. Jelenia Góra
7. Kamienna Góra
8. Kłodzko
9. Legnica
10. Lubań
11. Lubin
12. Lwówek
13. Milicz
14. Oleśnica
15. Oława
16. Polkowice
17. Strzelin
18. Środa
19. Świdnica
20. Trzebnica
21. Wałbrzych
22. Wołów
23. Wrocław
24. Zgorzelec
25. Ząbkowice
26. Złotoryja

### Tsjekkia (Moravisk Schlesien)

**Landkommunar**

1. Okres Bruntál
2. Okres Frýdek-Místek
3. Okres Karviná
4. Okres Nový Jičín
5. Okres Opava
6. Okres Ostrava-město

### Tyskland (Nedre Schlesien, i delstaten Sachsen)

**Byar**

1. Görlitz
2. Hoyerswerda

**Landdistrikter**

1. Niederschlesischer Oberlausitzkreis
2. Landkreis Kamenz (nordlege del)

Bakgrunnsstoff
--------------

* (Provinz Schlesien)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Schlesien» frå Wikipedia på bokmål, den 12. november 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |