recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Europacupen i fotball 1967** var ei fotballturnering der vinnarane av 32 nasjonale toppseriar i fotball deltok, attåt tittelforsvarar Real Madrid. Turneringa var den 12. i rekka og vart vunnen av det skotske laget Celtic FC frå Glasgow. I finalen i Lisboa 25. mai 1967 vann Celtic med 2-1 over FC Internazionale frå Milano. Celtic vart dermed det fyrste laget frå Storbritannia som gjekk til topps i Europacupen i fotball. For fyrste gong deltok eit lag frå Sovjetunionen i Europacupen.

Europacupen 1967 var ei rein utslagsturnering. Ved lik målskilnad etter dobbelkampar måtte laga spele omkamp. Turneringa tok til med ei kvalifikasjonsrunde mellom fire utvalde lag den 31. august 1966. Sidan vart avvikla fire rundar med utslagskampar, før finalen fann stad i Lisboa. Celtic tok seg til finalen ved å slå ut FC Zürich, FC Nantes, Vojvodina Novi Sad og Dukla Praha, medan Inter vann over høvesvis Torpedo Moskva, Vasas Budapest, tittelforsvarar Real Madrid og, etter omspel, over CSKA Sofia.

Lagoppstillingane i finalen

### Finalen

Finalen på Estádio Nacional i Lisboa fann stad framfor 45 000 tilskodarar. Sandro Mazzola gav Inter leiinga på straffespark i det 6. minutt. Det skotske meisterlaget utlikna ved sidebacken Tommy Gemmell i 63. minutt, og fekk sigersmålet i det 84. minutt ved senterforward Stevie Chalmers.

**Celtic** sitt vinnarlag bestod av: Ronnie Simpson, Jim Craig, Billy McNeill, John Clark, Tommy Gemmell, Bobby Murdoch, Bertie Auld, Jimmy Johnstone, William Wallace, Stevie Chalmers og Bobby Lennox. Laget vart trena av Jock Stein.

**Inter** mønstra: Giuliano Sarti, Tarcisio Burgnich, Armando Picchi, Aristide Guarneri, Giacinto Facchetti, Gianfranco Bedin, Sandro Mazzola, Mauro Bicicli, Angelo Domenghini, Renato Cappellini, Mario Corso.

Vesttyskaren Kurt Tschenscher dømde kampen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Europapokal der Landesmeister 1966/67» frå Wikipedia på tysk, den 19. mai 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

Fjernsynsreferat frå finalen 25.5.1967
**Gabby Douglas**, fullt namn **Gabrielle Christina Victoria Douglas**, (fødd 31. desember 1995) er ein USA-amerikansk tidlegare turnar som under Sommar-OL 2012 vart olympisk meister i mangekamp. Ho vann VM-gull 2011, OL-gull 2012, VM-gull 2015 og OL-gull 2016 med USA-amerikanske mannskap i lagtevlinga. Douglas er frå Virginia Beach i delstaten Virginia.

Karriere
--------

Douglas deltok i Verdsmeisterskapen i turn 2011 der ho med USA sitt lag vann gull. I skranke-øvinga kom ho på delt femteplass. Under dei olympiske leikane i London året etter vart ho olympisk meister i mangekampen og i lagtevlinga. Ho var ikkje med i verdsmeisterskapane 2013 og 2014, men kom tilbake i Turn-VM 2015 med ein andreplass i mangekampen, bakom landskvinna Simone Biles. Dei bidrog begge til at USA vann lagtevlinga nok ein gong. Ved Sommar-OL 2016 i Rio de Janeiro var Douglas med på det fem manns sterke laget til USA som sigra i lagtevlinga. Ho kvalifiserte seg til OL-finalen i skranke, der ho enda på sjuandeplass.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gabby Douglas» frå Wikipedia på engelsk, den 17. desember 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* Munzinger (sport)

 |
**Lorenzo Monaco**, opphavleg **Piero di Giovanni** (ca. 1370–ca. 1425) var ein italiensk målar, truleg frå Siena, som var aktiv i overgangen mellom stilretningane gotisk og renessanse. Han var påverka av Giotto og fylgjesveinane hans; Spinello Aretino og Agnolo Gaddi.

Liv og gjerning
---------------

*Kroninga av Jomfru Maria*, 1414
*Jeronimus i øydemarka*
Lite er kjend om ungdomsåra hans, bortsett frå at han gjekk i lære i Firenze. Frå 1390 hadde Lorenzo tilhald i kamaldulensar-klosteret Santa Maria degli Angeli i Firenze. Etter den tid vart han vanlegvis omtala som *Lorenzo Monaco* ('munken Lorenzo'). På 1390-talet laga han tre måleri av Biblioteca Medicea Laurenziana til klosteret han budde i.

Kring om 1404 byrja Lorenzo å ta inn gotiske stilelement i måleria sine, som til dømes frå tidlege verk av Lorenzo Ghiberti og Gherardo Starnina. Mellom andre er eit *Pietà* frå den tid. Arbeida hans syner fram åndelege tema, ofte mot ein forgylla bakgrunn. Verdslege tilhøve er berre sjeldan til stades i bileta hans. I 1414 måla han *Kroninga av Jomfru Maria*, gjenkjenneleg ved sine mange englar og strålande fargar.

Lorenzo tok ikkje innover seg dei nyvinningane som Masaccio og Filippo Brunelleschi presenterte. Verket *Vismennene frå Austerland tilber Jesus* frå 1420-22 er såleis heilt fritt for geometriske perspektiv, noko som då skulle vere velkjent. Lorenzo sine bilete heldt seg populære i 1420-åra. Han fekk mange oppdrag, som *Forteljingar om Jomfru Maria*, eitt av få freskomåleri han stod bak.

Giorgio Vasari gav ei livsskildring av Lorenzo Monaco i sitt historieverk over dei mest berømte målarane, bilethoggarane og arkitektane i fortida. I fylgje Vasari døydde Lorenzo i Firenze av ein slags infeksjon, kanskje kaldbrann eller ein svulst.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lorenzo Monaco» frå Wikipedia på engelsk, den 12. mai 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Lorenzo Monaco**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Europacupen i fotball 1982** var ei fotballturnering der vinnarane av 32 europeiske toppseriar i fotball var påmelde, attåt tittelforsvarar Liverpool FC. Turneringa var den 27. i rekka. I finalen 26. mai 1982 i Rotterdam vann engelske Aston Villa med 1-0 over vesttyske Bayern München. Triumfen er den einaste internasjonale pokalen Aston Villa har vunne per 2017. Det var sjette året på rad eit engelsk lag vann Europacupen i fotball.

Europacupen 1982 var ei rein utslagsturnering. Ved lik målskilnad etter dobbelkamp talde bortemål dobbelt. Turneringa tok til 26. august 1981 med ei forrunde mellom franske AS Saint-Étienne og austtyske Dynamo Berlin. Etter to ordinære cuprundar i september-november vart kvartfinalane og semifinalane avvikla i mars-april 1982.

Vinnarlaget Aston Villa slo etter tur ut Valur Reykjavík, Dynamo Berlin, Dynamo Kiev og RSC Anderlecht. Motstandarlaget Bayern München tok seg til finalen etter møte med Östers IF frå Växjö, Benfica frå Lisboa, rumenske Universitatea Craiova og CSKA Sofia.

Lagoppstillingane i finalen

### Finalen

39 776 tilskodarar såg finalen på Feyenoord-stadion i Rotterdam 26. mai 1982. Peter Withe vart einsleg målskårar med si nettkjenning i andre omgang.

**Aston Villa** sine elleve utvalde var: Jimmy Rimmer, Kenny Swain, Allan Evans, Ken McNaught, Gary Williams, Des Bremner, Dennis Mortimer (kaptein), Gordon Cowans, Gary Shaw, Peter Withe og Tony Morley. Målvakta Rimmer vart bytta ut allereie i det 10. minutt med Nigel Spink.

**Bayern München** sitt mannskap bestod av: Manfred Müller, Wolfgang Dremmler, Hans Weiner, Klaus Augenthaler, Udo Horsmann, Reinhold Mathy, Wolfgang Kraus, Paul Breitner (kaptein), Bernd Dürnberger, Dieter Hoeneß og Karl-Heinz Rummenigge. Günter Güttler og Kurt Niedermayer kom på bana etter 51 og 78 minuttars spel, ut gjekk høvesvis Mathy og Kraus.

Finaledommar vart Georges Konrath frå Frankrike.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Europapokal der Landesmeister 1981/82» frå Wikipedia på tysk, den 8. juni 2017.*
Gao Shi
**Gao Shi** (kinesisk: 高適, pinyin: Gāo Shì, Wade-Giles: Kao Shih) (702–765) var ein kinesisk diktar i Tangtida. Han voks opp i djup fattigdom i Henan-provinsen, men var trottig nok til å skaffe seg ei utdanning og fekk med tida ei stilling som sekretær i hæren. Han var ein av få store poetar i Tangtida som òg hadde ein framgangsrik karriere i embetsverket. Gao Shi høyrde til den flokken av poetar i perioden som skreiv oppglødde og dramatiske dikt, gjerne med krigen som emne. Krigsdiktinga hans målber eit antimilitaristisk syn, og er ein førelaupar for krigspoesien Du Fu kom til å skrive seinare.

Diktet «En sang om landet Yen» er attdikta til riksmål av Arne Dørumsgaard i  *Evige tegn: Klassisk kinesisk poesi i norsk gjendiktning. Annen samling. Dynastiet T'ang*. Fyrste strofe av diktet går slik:

  



**En sang om landet Yen**  

  

Kinas nordøstlige grense sortnet av røk og støv.  

For å knuse den grusomme fiende  

forlot våre generaler   

i hast sine lune hjem   

og stevnet mot fronten sammen  

som høvelig ferd for helter.  

Da Keiserens nådige ønsker var båret frem,  

marsjerte de gjennom Alme-passet til klokker og trommeslag.  

De lot sine banner plante i ørkenens gule sand  

og biet på Keiserens vingede bud.  

Tartarenes ild flammet langs Ulvebjerget;  

klipper og elver   

tegnet seg kolde og bleke  

nær den ytterste grense.  

Snart jog barbarenes hester frem gjennem storm og regn;  

halve vår styrke segnet, resten beholdt sine liv.  

Ennu kan leirens kvinner  

dåre dem med sin dans.. .  

(...)

Kjelder
-------

1. ↑  Pine, R. (2003). *Poems of the Masters: China's Classic Anthology of T'ang and Sung Dynasty Verse*. Port Townsend: Copper Canyon Press, s. 38.
2. ↑  Dørumsgaard, A. (1971). *Evige tegn: Klassisk kinesisk poesi i norsk gjendiktning. Annen samling. Dynastiet T'ang*. Oslo: Dreyer. s. 36. ISBN 8209000772.
3. ↑  Dørumsgaard, A. (1971), s. 32
4. ↑  Dørumsgaard (1971), s. 104
**Fjelberg** er ein kyrkjestad i Kvinnherad kommune i Vestland. Staden ligg på Fjelbergøy i Klosterfjorden. Fjelberg var ein eigen kommune frå 1837 til 1965. Fjelberg var den fyrste kommunen i Noreg som tok nynorsk som administrasjonsspråk.

Fjelberg kommune 1837-1965
--------------------------

Fjelberg kommune vart oppretta som Fjelberg formannskapsdistrikt i 1837.

I 1855 blei Fjelberg (3 587 innb.) slått saman med Eid (1 207 innb) til den nye Fjelberg kommune.

I 1865 blei Vikebygd sokn (1 062 innb.) skild ut frå Fjelberg og slått saman med Finnås (2 227 innb) til Sveen (Sveio) kommune.

1. januar 1898 blei ein del av Stord med 117 innbyggjarar overført til Fjelberg kommune.

1. juli 1916 blei Ølen (1 715 innb.) skild ut frå Fjelberg som eigen kommune. Fjelberg hadde etter frådelinga 1 926 innb.

1. januar 1965 blei Fjelberg slått saman med Kvinnherad, det meste av Varaldsøy og delar av Skånevik til den nye Kvinnherad kommune. Fjelberg hadde ved samanslåinga 2 308 innb.

### Folketalsutvikling

**Folketalsutvikling for tidlegare Fjelberg kommune frå 1916 til 1965:**

| 1.7.1916 | 1.12.1920 | 1.12.1930 | 3.12.1946 | 1.1.1951 | 1.1.1961 | 1.1.1965 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1926 | 1884 | 2249 | 2115 | 2148 | 2281 | 2308 |
|

Fotnotar
--------

1. ↑  Ottar Grepstad, Viljen til språk, (Det Norske Samlaget, 2006)
2. ↑  Statistisk årbok for kongeriket Norge 40de årgang, 1920 (Det statistiske centralbyrå, 1921)
3. 1 2  Statistisk årbok for Norge 69. årgang, 1950 (Statistisk sentralbyrå, 1950)
4. 1 2  Folkemengde i Fjelberg 1. januar kvart år frå 1951, frå Statistisk sentralbyrå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Lorentztransformasjonar** er i fysikk ei rekkje transformasjonar formulert av den nederlandske fysikaren Hendrik Lorentz. Det var eit resultat av eit forsøk Lorentz og andre gjorde på å forklare korleis lysfarten alltid vart observert til å vere den same uavhengig av referansesystemet ein observerte, og å prøve å forstå symmetriane i lovene i elektromagnetismen. Lorentztransformasjon er i samsvar med spesiell relativitet, men vart utleidd ei god stund før den spesielle relativitetsteorien. 

Transformasjonane skildrar korleis målingar av rom og tid av to observatørar er knytte saman. Dei syner at observatørar som flyttar seg med forskjellig snøggleik i høve til kvarandre kan måle forskjellig lengd, tida som har gått og til og med forskjellig rekkefølgje av hendingar. Dei erstatta galileisk transformasjon innan newtonsk fysikk, der ein tenkjer seg eit absolutt rom og tid. Den galileiske transformasjonen er ei god tilnærming når den relative snøggleiken er mykje mindre enn lysfarten. 

Lorentztransformasjonen er ein lineær transformasjon. Han kan omfatte ein rotasjon av rommet og ein rotasjonsfri Lorentztransformasjon vert kalla ein **Lorentz boost**. 

I Minkowski-rom bevarer Lorentztransformasjonane romtidintervallet mellom to hendingar. Dei skildrar berre transformasjonane der ei romtidhending i starten vert halden i ro, slik at dei kan reknast som ein hyperbolsk rotasjon av Minkowski-rommet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lorentz transformation» frå Wikipedia på engelsk, den 16. juni 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
Koordinatar: 14°03′04″N 44°26′18″E﻿

**Jabal al-'Awd** (arabisk جبل العود) er eit fjell i høglandet i Jemen. Det har ei høgd på 2 942 meter over havet og er det 67. høgaste fjellet i landet. Det ligg kring 25 km søraust for den gamle Himjaritt-hovudstaden Zafar.

Historie
--------

Stadnamnet *ʿwd* finst i gamle sørarabiske inskripsjonar, og syner truleg til dagens fjell. I antikken høyrte det til eit administrativt område kalla Ibb, nær Wadi Bana. Fjellet var kjend for eit podiumtempel som stod her, datert attende til det første tusenåret fvt, og busetnader i området var nemnd i Res Gestae av den sabaeiske kongen Karib'il Watar av Ṣirwāḥ.

Jabal al-'Awd har vore kjend sidan 1800-talet for qatabanske inskripsjonar i berget. Vinteren 1996 vart det gjort ulovlege utgravingar der som avdekte flotte bronsefigutarar, både i sørarabisk stil og middelhavsstil. I 1998 fekk tyske arkeologar løyve til å undersøke området nærmare. Dei fann ein busetnad med ein gravstad og mange av dei døde var gravlade med dyre varer i keramikk og stein i tillegg til våpen, smykke og amulettar. Dei fann at mange av varene var importerte frå Middelhavet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jabal al-'Awd» frå Wikipedia på engelsk, den 28. mai 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Vogt, B./Gerlach, I./Hitgen, H. «Die Erforschung Altsüdarabiens. Das Deutsche Archäologische Institut Sana'a auf den Spuren des Sabäerherrschers Karib'il Watar». *Nürnberger Blätter zur Archäologie* 15 (1998) 133–152. Mal:De icon

1. 1 2  «Jabal al-'Awd». Peakery. Henta 15. november 2012.
2. ↑  Jabal al-'Awd - Eine frühhimyarische Bergsiedlung (1. Jh. v. Chr. - 3. Jh. n. Chr.) im südjemenitischen Hochland. (German Archaeological Institute Website.)
Brevatn på fjellet Pelister
Korab
Nord-Makedonia er hovudsakleg eit **fjelland**. Den gjennomsnittlege høgda i landet er 850 meter over havet. Om lag 80 % av landet består av åsar og fjell. Fjella er delt inn i to hovudgrupper. Dei dinariske Alpane og Rodopifjella. Fjella i Rodopi er eldre fjell. Dei dekkjer dei austlege områda av Nord-Makedonia. Dei dinariske fjella er yngre fjell som ligg i vestlege og sentrale område av landet. Dei er delt inn i tre undergrupper, eit område rundt elvar Vardar, eit anna i Pelagoniadalen og eit område nordvest i landet. 

Det er tre nasjonalparkar som vernar ein del av fjella i Nord-Makedonia, Pelister, Mavrovo og Galičitsa.

Dei viktigaste fjella i Nord-Makedonia er: 

* Korab (2764 m)
* Šar Planina (2747 m)
* Baba (2601 m)
* Jakupitsa (2540 m)
* Nidže (2521 m)
* Desjat (2373 m)
* Galičitsa (2288 m)
* Stogovo (2273 m)
* Jablanitsa (2257 m)
* Osogovo (2252 m)
* Kožuf (2166 m)
* Bistra (2163 m)
* Tseloitsa (2062 m)
* Belasitsa (2029 m)
* Plakenska planina
* Konetsjka planina
* Malesjevski planini
* Platsjkovitsa
* Busjeva planina
* Babuna
* Ograzden
* Seletsjka planina
* Skopska Crna Gora

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fjelltoppar i Nord-Makedonia Arkivert 2006-06-27 ved Wayback Machine.
* Pelister Arkivert 2006-05-27 ved Wayback Machine.
* Nordmakedonske fjell og nasjonaparkar Arkivert 2010-05-07 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «List of mountains in Republic of Macedonia» frå Wikipedia på engelsk, den 31. januar 2008.*
Henri Farman, til venstre og Gabriel Voisin.
**Gabriel Voisin** (5. februar 1880–25. desember 1973) var ein fransk flypioner.

Bakgrunn
--------

Voisin vart fødd i Belleville-sur-Saône i Frankrike. Faren forlét familien etter at dei to år yngre brørne hans vart fødde, og mora flytta attende til heimstaden sin, Neuville-sur-Saône. Det vart bestefaren Charles Forestier, ein fabrikkeigar, som tok hand om oppsendinga til gutane med militær justis. Gutane var særs teknisk interesserte og bygde på eiga hand ulike tekniske innretningar som ei rifle, ein dampbåt, eit glidefly og ein slags bil.

Første eksperiment
------------------

Etter teknisk utdanning i Lyon fekk Gabriel i 1900 oppdrag som teiknar og konstruktør for Verdsutstillinga i Paris der han møtte Clément Ader, noko som førte til at han fatta interesse for fly og flyging.

I juni 1905 testa Gabriel Voisin eit glidefly som vart taua etter ein rask båt på Seinen. Flyvengene var bygde som ein drakeliknande konstruksjon lik den engelskmannen Lawrence Hargrave hadde bygd få år tidlegare. Ein konstruksjon som gav maksimalt løft med minimal vekt. Voisin vart taua opp i lufta og slept etter båten nesten 200 meter. Då flyet gjekk ned vart han vikla inn i tauverket til vengekonstruksjonen, og var nær ved å drukna

I 1906 danna han og Charles verdas fyrste «flyfabrikk», Les Frères Voisin.

I 1909 vart Gabriel utnemnd til riddar av Æreslegionen i ein alder av 29 år som til då den yngste riddaren av denne legionen.

*Canard Voisin*
---------------

Det første hangarskipet i verda, franske «La Foudre» med eit Canard Voisin sjøfly under ei marineøving i juni 1912.
I 1910 utvikla Gabriel og Charles flyet *Canard Voisin.* I likskap med Wright-brørnes Flyer hadde flyet  *Canard Voisin*vingane bak og styreflatene foran. Det vart eit populart fly i åra før første verdskrig. Utsyrt med flottørar vart det fyrste sjøflyet i verda for den franske marinen
*Canard* var utstyrt med ein 60HK Anzani stjernemotor.

Under fyrste verdskrigen bygde han ei større mengd Voisin-bombefly, men etter krigen tok han farvel med flygingen og bygging av fly på grunn av det han hadde opplevd av dei øydeleggingane som hans bombefly hadde forårsaka. Frå då av og fram til han døydde i 1960 konsentrerte han seg om produksjon av bilar. Dei fyrste bilane hans var nokre av dei mest luksuriøse med unike tekniske detaljar som vann fleire utmerkingar. Etter 1945 vende han seg mot mini-bilar for folk flest, ein bil kalla «Biscooter» som òg vart bygd på lisens i Spania på 1950-talet under namnet «Biscuter».

I 1965 fekk han den høgaste graden av Æreslegionen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gabriel Voisin» frå Wikipedia på bokmål, den 9. oktober 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Pionerane – Brørne Voisin

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* Léonore

 |
**Loreto-regionen** (spansk *Región Loreto*, quechua *Luritu suyu*) er regionen i Peru med størst flatevidd og ligg lengst nordaust i landet. Folkesetnaden var 798 646 i 1996, arealet er 368 852 km² som er noko større enn til dømes Tyskland i Europa. Om lag halvparten av folkesetnaden bor i regionhovudstaden Iquitos.

Han har grenser mot Ecuador i nordvest, mot Colombia i nord og mot Brasil i aust. 
Han har grenser mot andre peruanske regionar, i vest mot Amazonas-regionen, og i sør mot: San Martín, Huánuco og Ucayali.

Politisk inndeling i provinsar
------------------------------

Regionen er delt inn i åtte provinsar, som samla inneheld 48 distrikt. Provinsane er, med hovudstader i parentes:

* Alto Amazonas (Yurimaguas)
* Datem del Marañón (San Lorenzo)
* Loreto (Nauta)
* Mariscal Ramón Castilla (Caballococha)
* Maynas (Iquitos)
* Requena (Requena)
* Ucayali (Contamana)
* Putumayo (San Antonio del Estrecho)

| * v
* d
* e
Regionar i Peru |
| --- |
| Amazonas**·** Ancash**·** Apurímac**·** Arequipa**·** Ayacucho**·** Cajamarca**·** Callao**·** Cuzco**·** Huancavelica**·** Huánuco**·** Ica**·** Junín**·** La Libertad**·** Lambayeque**·** Lima metropol |  |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
*Skirenn i Fjelkenbakken*, måleri frå 1898 av Gustav Wentzel.
**Fjelkenbakken** var namnet på tre hoppbakkar som på slutten av 1800-talet vart laga til om vintrane i sørskråningane på garden Skaugums grunn attmed husmannsplassen Øvre Fjelken i Asker kommune. Desse hoppbakkane kan reknast som ein av dei stadene der hoppsporten i Noreg vart til og fekk eit ålment publikum.

Hoppbakkane låg i eit område nedover frå hovudbygningen på garden Skaugum (som no er bustad for kronprinsparet) og mot vår tids Kirkeveien på strekninga mellom kryssa med Semsveien og Vakåsveien. Den største av dei tre hoppbakkane heitte Storfjelken, med tilløp heilt oppe ved gamle Skaugum, og vart sett på som ein av dei brattaste og vanskelegaste bakkane i Oslo-området. 

Skiløparen og skisportpioneren Laurentius Urdahl, som i 1889 tok initiativ til å skipe Asker Skiklubb og var formann i den nyskipa klubben i åra 1890-93, budde på Øvre Fjelken. Han fekk til ein klubbmeisterskap i hopp i Storfjelken i 1891. I denne meisterskapen var det ei eiga klasse for kvinner, vunne av Hanna Aars. Prins Carl frå Sverige (som Noreg var i union med), stod for utdelinga av premiar han sjølv hadde sett opp; prinsen hadde vorte æresmedlem i Asker Skiklubb i 1890. Fleire enn tusen tilskodarar skal ha vore til stades på dette rennet. Under klubbrennet året etter, tok tretti hopparar del i konkurransen, og eit par tusen såg på.

I 1893 fekk Urdahl lagt landsrennet for menn til Fjelkenbakken for fyrste gongen. Det fyrste landsrennet i Noreg for kvinner, og truleg òg det fyrste skirennet i heile verda for kvinner, gjekk føre seg i Fjelkenbakken i 1896. Men i denne fyrste tida «låma» kvinnene berre, det vil seie at dei stod ned hoppbakken utanom hoppet. Sjølv med dei små hopplengdene det var tale om i dei dagane, kan ein lett skjøne at kvinnene gjorde best i å «låme» når ein ser kva slags klede dei hadde på seg når dei gjekk på ski, skildra av kunstmålaren Gustav Wentzel (1859-1927) i eit måleri av skirenn i Fjelkenbakken.

Kjelder
-------

* Borgen, Per Otto. 2006.  *Asker og Bærum leksikon*, side 38 om Asker Skiklubb. Drammen: Forlaget for by- og bygdehistorie. ISBN 82-91649-10-3
* *Kulturminneåret 2009 i Asker*, kulturminnekalender utarbeida av folk frå Asker og Bærum Historielag, Asker Turlag og Asker velforbund, med stønad frå Asker museum og Asker kommune.
| Lorient |
| --- |
|  |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Bretagne Morbihan |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  17,48 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik - Storbyområde | 59 189   3 386/km² 186 144 |
| Koordinatar | 47°44′″N 03°09′″W﻿Koordinatar: 47°44′″N 03°09′″W﻿ |
| Høgd over havet | 16 m |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.lorient.fr |

**Lorient** eller **L'Orient**, (bretonsk: *An Oriant*) er ein kommune og hamneby nordvest i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) departementet Morbihan i Bretagne. Byen har like over 60 000 innbyggjarar, medan storbyområdet etter ei folketeljing i 1999 hadde 186 144 innbyggjarar. 

Lorient ligg på sørkysten av Bretagn ved kysten av Atlanterhavet. Elvane Blavet og Scorff munnar ut i Biscayabukta ved Lorient.

Historie
--------

På byrjinga av 1600-talet hadde handelsmenn som handla med India oppretta i varehus i Port-Louis. Dei bygde seinare fleire varehus langs bukta i 1628, på staden som vart kjend som *L'Orient* (*orienten* på fransk). Det franske austindiske kompani vart grunnlagd her i 1664 og med løyve frå Kong Louis XIV vart det bygd eit skipsverft her, som hjelpte utviklinga av byen. 

Det meste av byen vart øydelagd under den andre verdskrigen, og i dag har Lorient ein ariktektonisk stil frå 1950-åra.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Lorient**

* Reiseguide for Lorient
* Festival Interceltique de Lorient

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Rim** er eit litterært verkemiddel som består i ein lydmessig samklang mellom visse ord. Rim spelar ei stor rolle innan poesi. Dei vanlegaste formene for rim er *fullrim*, *assonans* og *allitterasjon*. Sjå òg metrikk.

Fullrim
-------

*Fullrim* eller *heilrim* er den typen ein vanlegvis forbind med dikt med rim og fast rytme. Eit fullrim inneber lydlikskap mellom to (eller fleire) ord frå og med vokal og etterfølgjande trykksvake stavingar. Ein har vanlegvis eittstavings-, tostavings- eller trestavingsrim; rim med fleire stavingar er svært sjelde. Eit døme på eit eitstavings-fullrim (òg kalla «mannleg rim») er *katt* og *hatt*, eit døme på tostavingsrime (eller «kvinneleg rim») er *vaske* og *naske*, og eit døme på trestavingsris er *skumrande* og *slumrande*.

Ord som rimar på papiret, men ikkje lydmessig, f. eks. «skipet» og «stripet», blir kalla *papirrim*. 

«Samansette rim» er situasjonar der eit ord rimar på to eller fleire ord eller der to eller fleire ord rimar på to eller fleire ord, som til dømes «For å si det som **sant er**/Det var lite med kontanter» (trad) eller «Jeg har eid mange biler i mitt **syndige liv**/Med og uten aksept fra min **yndige viv**/Fra banken har jeg fått mange **myndige skriv**/...» (Øystein Sunde). Denne varianten av rim dukkar som regel opp når det dreier seg om rim med tre eller fleire stavingar.

Assonans
--------

*Assonans* eller *halvrim* liknar på fullrim, men er ikkje så gjennomført. Det kan vera vokalisk eller konsonantisk. Eit døme på vokalisk assonans er *mor* og *sol* og eit døme på konsonantisk er *last* og *blest*.

Allitterasjon
-------------

*Sjå òg Allitterasjon*
*Allitterasjon* (av latin *ad*, «til» og *litera*, «bokstav») eller *bokstavrim* er kjenneteikna av at visse trykksterke ord eller stavingar byrjar på lydar som kling saman på ein iøyrefallande måte. Konsonantisk allitterasjon består i at dei byrjar på *same* konsonant, eller i det minste på konsonantlyder som liknar kvarandre. Som vokalisk allitterasjon reknar ein vanlegvis trykksterke ord med *ulik* vokal for å rima. I norrøn dikting blir det brukt ei særleg form for allitterasjon som blir kalla stavrim.

Rimstilling
-----------

Når rimorda er plasserte i slutten av verselinjene, snakkar ein om *enderim*. *Midtrim* er når eit ord midt i verselinja rimar med eit ord midt i ei anna linje. Ei verselinje kan òg ha *innrim*, ved at eit ord inne i verset rimar med utgangen av verset.

I strofer med enderim skil ein mellom fleire typar rimstilling, der følgjande typar er dei vanlegaste:

* Parrim: aabb
* Kryssrim: abab
* Balladerim: 0a0a (0 – ikkje rim)
* Kiastiske (omgjevande) rim: abba
* Kjederim: aba bcb cdc
* Sekvensrim, kombinert parrim: aab ccb
* Fletterim: abcabc
* Tiraderim: aaaa

Rimskjema er eit fast mønster for korleis rimstillinga er i ein strofe. Dersom heile diktet er skrive i eit fast versemål kan også talet på stavingar per vers vera fastsett, som i sonettar, terzinar og ottavar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rim» frå Wikipedia på bokmål, den 7. oktober 2021.*
|  |
| --- |
| **Strutseveng** |
| StrutsevengStrutseveng |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Klasse:** | Bregnar Polypodiopsida |
| **Underklasse:** | Polypodiidae |
| **Orden:** | Sisselrotordenen Polypodiales |
| **Underorden:** | Aspleniineae |
| **Familie:** | Onocleaceae |
| **Slekt:** | *Matteuccia* |
| **Art:** | **Strutseveng** *M. struthiopteris* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Matteuccia struthiopteris***Tod. 1866 |

**Strutseveng** er ein art av bregnar.

Strutsevengplantane vert 70-170 cm høge og er lett kjennelege på sine høgreiste, symmetriske og opprette former, storleiken og den klart grøne fargen. 

Strutsevengslekta har ulike fertile blad og vegetative blad. 

Dei sterile, store og klargrøne blada står i ein perfekt rosett, som sirkulært utståande «vifter» eller ei «trakt». Dei er fint lodne og breiast nesten øvst nær spissen, og flikblada blir gradvis kortare (og bladet smalare) nedover bladstengelen.

Blada som ber sporar og er fertile, er brune og ber sporar ganske seint i sesongen. Dei står vinteren igjennom, og er langt mindre enn dei sterile blada. Dei sporeberande fruktbare blada er også breiast øvst, men flikane her er enkle og står tett. Under den innrulla bladkanten sit sporehushopane ,’’sori’’, i 1-2 rekker. 

Kromosomtalet (x) er 39 eller 40 (2n=78 eller 80). Den høge, vertikale planta brukast som grønsak både i Japan og i det nordaustlege USA.

Strutseveng er i Noreg sjeldan på Vestlandet og i Finnmark, men veks elles både langs kysten og i innlandet, men mindre i Rogaland og Agder enn på Austlandet. 

Planta trivst langs elvar og bekkar, flaummark, beitemark, og på fuktige elvebreidder og skråningar. I Noreg går strutseving opp til 740 moh. i Tolga, og opp til 940 moh. i Lærdal. 

Samanrulla skot av strutseveng kjend som felehovud kan brukast til mat.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Strutseving» frå Wikipedia på bokmål, den 20. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
Illustrasjon til ei fransk utgåve av *Heroides* frå 1500-talet.
**Rimbrev** er dikt som har brevform og er skrivne med rim. Det er ein litterær sjanger som er kjend frå antikken og blei populær att i klassisismen. Rimbrev kan vera stila til ein verkeleg eller ein oppdikta person. Dei kan ofte vera humoristiske.

Antikke rimbrev er kjende frå Horats og Ovid, som skeiv *Heroides* (*Heltinnene*) eller *Epistulae Heroidum* (*Heltinnebrev*), ei samling av femten rimbrev som kvart skulle vera frå ei forsmådd kvinne i gresk eller romersk mytologi, stila til helten som hadde behandla dei dårleg. Ovid utvida verket med ei dobbel *Heroides* av tre brevvekslingar der ein helt skreiv til ei heltinne og ho svarte han tilbake.

Under barokken blei forma teken opp av til dømes norske Dorothe Engelbretsdotter og Petter Dass opp forma tyske Hofmannswaldau (*Helden-Briefe* 1664). Ein finn vidare eksempel frå fransk rokokko og tysk anakreontikk hjå forfattarar som Goeckingk, Gleim, Rabener og Wieland. Under klassisismen blei sjangeren fornya av forfattarar som Nicolas Boileau og Alexander Pope.


Min kære ven!  

  

De skriver mig bekymret til og spørger  

hvi slægten går så underlig fortrykt,  

ej ildnes op i fryd og ikke sørger,  

men synes ruge på en uklar frygt

Et rimbrev
Henrik Ibsen

I nyare dansk litteratur er Jens Baggesen, Henrik Hertz og Emil Aarestrup kjende for rimbrev.
I tysk litteratur er Heinrich Heine, Clemens Brentano, Friedrich de la Motte Fouqué, Annette von Droste-Hülshoff, Theodor Fontane, Detlev von Liliencron, Rainer Maria Rilke og Joachim Ringelnatz døme på forfattarar som skreiv rimbrev. I fransk litteratur er Clément Marot eit døme, og innan engelsk litteratur kan ein nemna John Donne, John Dryden, Alexander Pope og John Keats.

Sjå òg
------

* Bindebrev
* Påskebrev

Kjelder
-------

1. 1 2  Lars Peter Rømhild. «rimbrev». *Den Store Danske*. Gyldendal. Henta 12. januar 2020.
2. ↑  Wikikilden

* *Denne artikkelen bygger på «Epistolary poem» frå Wikipedia på engelsk, og «Briefgedicht» frå Wikipedia på tysk den 12. januar 2020.*
**Jo Stuen Tessem** (fødd 28. februar 1972) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Brekstad i Sør-Trøndelag. Han var både angreps- og midtbanespelar. Ein treårsperiode frå 2001 aksla han den norske landslagsdrakta 9 gongar. Tessem har utvandra til Storbritannia.

Karriere
--------

### Klubbspel

Tessem spelte frå 1989 fjerdedivisjons-fotball med Opphaug IL (seinare Ørland BK). Etter 14 seriemål i 1993-sesongen flytta han til Oslo for å gå politiskule. Han melde seg inn i Lyn, som då spelte på nivå 2 i seriesystemet. I sin fyrste sesong med Lyn tok han og laget seg til NM-finalen 1994, der vart tap mot Molde FK. Med 15 seriemål vart Tessem lagets toppskårar då Lyn i 1996 vann avdeling A på nivå 2 og to seg til spel i eliteserien. Etter Lyn rykte ned att i 1997, valde Tessem å spele for Molde FK i 1998 og 1999. Begge sesongane vann han seriesølv med Molde, han fekk og erfaring med spel i meisterligaen.

Frå november 1999 til 2003 gjorde Tessem teneste i engelske Southampton FC. 17. mai 2003 deltok han i FA-cupfinalen som innbytar, ein kamp som enda med siger 1–0 til Arsenal FC. Våren 2004 spelte han på Lyn, hausten 2004 for engelske Millwall FC. Sidan var han atter Lyn-spelar åra 2005-07. I 2005 la laget beslag på tredjeplassen i eliteserien, Tessem og Jan Derek Sørensen skåra begge 8 mål og var laget sine toppskårarar i serien. Våren 2008 var Tessem aktiv for AFC Bournemouth.

### Landslagsspel

I tida 28. februar 2001 til 18. februar 2004 deltok Tessem i 9 av Noregs landskampar. Pussig nok fann både debuten og avskjeden stad på Windsor Park i Belfast, to vennskapskampar som begge enda med store norske sigrar. Tessem skåra ikkje for Noreg.

### Merittar

* Sølv i eliteserien: 1998 og 1999 med Molde FK
* Bronse i eliteserien: 2005 med Lyn
* Finaletap i noregsmeisterskapen: 1994 med Lyn
* Finaletap i FA-cupen: 2003 med Southampton

Kjelder
-------

* Jo Tessem, international football player ved eu-football.info
**Rimbareid** er ein gard sentralt i Fitjar kommune. Han grensar til Stordfjella i aust, til gardane Vik og Nesbø i sør, Vestbøstad i vest og til Prestbø og Fitjar i nord. 

Rimbareid barne- og ungdomsskule ligg i dag på området.

Historie
--------

Garden er særs gammal, og det er gjort mange fornfunn som fortel om gammal busetnad og stor velstand. Det ligg ei stor gravrøys på Rimsvarden. Denne er 28 meter i tverrmål og kring 4 meter høg. Røysa vart grave fram kring 1785 av ein gjestgjevar i Folderøyhamn, truleg Jan Nielsen Meyer. Han fann ei steinsett grav med ei helle over. Hella vart lagt på grava til Paul Rimbareid, men er no truleg borte. I grava vart det mellom anna funne eit bronsesverd, som no ligg på Bergen Museum. I 1891 fekk professor Gustavson høyre om sverdet at det i lange tider hadde gått på utlån i bygda og vart nytta mot sjukdommar og til hjelp ved barnefødslar. Tanken var truleg at eit våpen som hadde teke liv, òg kunne gje liv. 

Ei anna røys på garden er 20 meter i tverrmål, medan ei røys på 18 meter i tverrmål er 1 meter høg, der ein fann to graver med kól og brende bein. På eit anna bruk fann ein tre gravrøyser, der den eine var uvanleg høg. Ho er 12 meter i diameter og vart graven ut. I ei røys nedanfor Rimsvarden fann ein to spyd som låg i kross. Elles har ein i gravrøysene funne leirkrukker, glasperler, beinterningar, spelbrikker, beinkam, bjørneklør, sverd, spyd, fisketeinar og ymse tresaker som ei eikefjøl. På garden har ein òg funne to skaftholshakker, og flint- og kvartsittsaker frå steinalderen. 

Garden var i privateige så langt attende ein kjenner til, utanom små område som Fitjarkyrkja eigde. Truleg har kyrkja fått denne parten som bot- eller sælegåve. Parten er ikkje nemnt i Bjørgynjar Kalfskinn, og må såleis ha komen til etter 1350-åra. Dei første brukarane som er nemnt var i skattemanntalet i 1519, då det var to brukarar her, Magnus og Kedel Ibidem.

Namn
----

Namnet er tolka slik at første delen av namnet kjem frå «rimb» eller «rymb», som tyder ein lang, låg jord- eller grusrygg. Andre delen av namnet tyder eid, og syner til «eidet» mellom Storavatnet i sør og Fitjarvika i nord. Namnet er blitt skrive på mange forskjellige måtar opp gjennom åra, som berre Eide i 1519, til Romereidt i 1590, Remberg i 1605, Rombereød i 1612 og Remmereid i 1646. Slektsnamnet frå garden vert som regel skriven Rimmereid eller Rimmereide.

Kjelder
-------

* Simon Steinsbo (1986). *Fitjar bygdebok - Gards- og ættesoge* **1**. Fitjar.
* Rimbareid på norgeskart.no
**Joachim Brøchner Olsen** (fødd 31. mai 1977) er ein dansk politikar og tidlegare idrettsutøvar, fødd i Aalborg. Han representerte partiet Liberal Alliance i Folketinget frå 2011 til 2019. I si tid som friidrettsutøvar vann han i kulestøyt OL-sølv i 2004, EM-sølv og -bronse i 2002 og 2006.

Friidrett
---------

OL-sesongen 2000 støytte Olsen over 20 meter fyrste gongen, lengste nådde han 12. august i Aalborg der han sette dansk rekord med 20,88 meter. To sesongar seinare forbetra han den danske rekorden til 21,57 m i Baton Rouge i USA, noko som plasserte han på femteplass på verdsstatistikken 2002 i kulestøyt. Ved europameisterskapen same sesongen i München vann han sølvmedaljen med eit støyt på 21,16 m. Også i 2004-sesongen var Olsen femte beste kulestøytaren i verda, då med 21,46 m, og han vann sølvmedaljen i øvinga under dei olympiske leikane i Aten. Sommaren 2006 sikra han seg bronsen ved Friidretts-EM i Göteborg med 21,09 m som best. Den 13. juni 2007 i København sette Olsen dansk rekord i kulestøyt med 21,61 meter, berre to mann i verda hadde lengre støyt å vise til i 2007. I VM i Osaka var storforma borte og han gjorde ein svak finale.

Olsen sanka godt med medaljar i dei internasjonale innandørs-meisterskapane, stemne med vekslande deltaking. Såleis vann han i innandørs-EM gull i 2005, sølv i 2002 og bronse i 2007, medan han i innandørs-VM fekk bronse både i 2004 og 2006. Også hans livs lengste kulestøyt kom innandørs, den 25. februar 2004 i Tallinn landa kula på 21,63 meter.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1999 i Sevilla: Utslått i kvalifiseringa (19,13 m =nr 22)
* OL 2000 i Sydney: Utslått i kvalifiseringa (19,41 m =nr 17)
* VM 2001 i Edmonton: Nr 11 – 20,38 m
* EM 2002 i München: Sølvmedalje – 21,16 m, bakom Jurij Bilonoh (21,37 m)
* VM 2003 i Paris: Nr 11 (20,14 m i kvalifiseringa)
* OL 2004 i Aten: Sølvmedalje – 21,07 m, bakom Adam Nelson (21,16 m)
* VM 2005 i Helsinki: Nr 5 – 20,73 m
* EM 2006 i Göteborg: Bronsemedalje – 21,09 m
* VM 2007 i Osaka: Nr 11 (20,62 m i kvalifiseringa)
* OL 2008 i Beijing: Utslått i kvalifiseringa (19,74 m =nr 22)

Politikk
--------

Ved Folketingsvalet 2011 vart Olsen vald inn i Folketinget for partiet Liberal Alliance. Han var partiet sin talsmann i nærings- og arbeidsmarknadsspørsmål. I den rolla markerte han seg i debatten om den såkalla Carina-effekten. Debatten handla om det danske systemet for sosialhjelp, der han gav uttrykk for at trygdemottakarar levde rimeleg godt og mangla interesse for å søke jobb. Utsegner som «Hvis der er mennesker i Danmark der ikke har råd til at holde jul så er det selvforskyldt!», vekte debatt, men var likevel med på å opne opp debatten om kåra og vilkåra for økonomisk vanskelegstilte i det danske samfunnet. Olsen vart attvald til Folketinget i 2015, men vart ikkje attvald i 2019.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Joachim B. Olsen» frå Wikipedia på dansk, den 6. juni 2019.*
**Valland** er i den gamalnorske og -islandske litteraturen et vanleg namn på den vestlege delen av Frankrike. Valland kunne brukast om Poitou, Bretagne og særleg Normandie.

Nemninga kjem av namnet på folket *valar* (som i *Wales*), men blei seinare brukt om alle slag keltarar. I tillegg til Wales kunne namnet visa til Belgia, Nord-Italia og Nord-Frankrike. Sidan nordbuarane med tida kom mest i samband med det sistnemnde området, særleg gjennom erobringa av Normandie, blei det Frankrike som oftest blei omtalt som Valland.

Ordsoge
-------

Ettersom dei fleste områda der det budde keltarar etter kvart blei romaniserte, kom orda «valar» og «Valland» til å tyda personar av romansk opphav og land med romanske innbyggjarar. Ordet *valnøtt* viser dermed til ei fransk eller italiensk nøtt. Også i nyare tid finn ein desse formene av og til i Norden, som i «velsk» og «Velskland».

I tillegg til namnet på Wales har ordet òg gitt opphav til nemninga Vallonia, om den fransktalande, og dermed romanske, delen av Belgia. Dei tysktalende i Sveits omtalar dei fransktalande som *Welsche*.

Ordet stammar frå det germanske \**Walha*, eit namn germanarane gav dei keltiske naboane sine, og som igjen kanskje stammar frå namnet på ein keltisk stamme romarane kjende som *valcae*. Det finst òg i andre germanske språk, som i engelsk *Welsh* (walisar, walisisk) og i dei tyske orda *wälsch*, *welsch* og *Welschland*. 

Slavarane overtok ordet frå gotarane (\**walhs*) som ei nemning for dei romanske folka, men ordet har seinare fått ulike tydingar i dei ulike slaviske språka. På denne kanten gav ordet opphavet til Valakia i Romania. Frå slavarane gjekk ordet vidare til ungararane (*Oláh*) og grekarane (Βλάχοί), og blei brukt om dei romanske folka på Balkan.

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Vlach Connection

### Kjelde

* Opphavleg artikkel omsett frå Wikipedia på bokmål/riksmål
**Hatlestad** er ein gard i Fana i Bergen. Garden ligg på nordsida av Kalandsvatnet.

Namn
----

Ein er usikker på opphavet til namnet Hatlestad. Det kan ha samanheng med mannsnamnet *Atli*, eller eit personnamn med *Asl-*, som *Aslaug* eller *Asleifr*. Ein annan teori er at det kan kome av *atlega*, som tyder støl eller skjul for fe på beite i felles utmark.

Historie
--------

I mellomalderen høyrte garden til Lyse kloster og etter reformasjonen Lyseklostergodset. Frå 1873-1874 var det brukaren som vart eigarar av Hatlestad og her er framleis gardsdrift. 

Frå 1854 til 1861 var Hatlestad skysstasjon før han var flytta til Sandven lenger sør. 

Natt til 14. september kom det ekstreme nedbørsmendger på Vestlandet, over 100 mm på berre 12 timar. Det kraftige regnvêret førte til ras i Hatlestad terrasse og tre personar mista livet, medan sju vart skadde.

Geografi
--------

Hatlestad ligg på nordsida av Kalandsvatnet, aust for Hamrefjellet og sør for Valleheiane. 

Garden grensar til Valle i nord, Smørås i vest, Indre Hamre i sør og Øvre Sandven i aust. 

Hatlestad Eldresenter ligg i dag på Hatlestad.

Kjelder
-------

* Gunnar Hagen Hartvedt (2003). *Bergen Byleksikon* (4 utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 82-573-1036-0.
* Bergenskart Arkivert 2020-02-17 ved Wayback Machine.
Frå gravferda til Berg ved Kodal kyrkje.
**Lorens Berg** (18. januar 1862–14. september 1924) var ein norsk lærar og lokalhistorikar.

Lorens Berg var fødd i Kodal i tidlegare Andebu kommune. Han var gjetargut, gardsgut og sjømann, før han blei lærar i 1881. Han var lærar på Prestbyen i Kodal frå 1891 til 1899. 

I 1905 gav Berg ut boka *Andebu - en vestfoldbygds historie i 1600-aarene*, og innleia med denne eit lokalhistorisk forfattarskap som kom til å bli banebrytande i Noreg, bygd på arkivstudie og ei sikker, metodisk framstillingsform. I løpet av mindre enn 20 år gav han ut bygdebøker om Brunlanes, Hedrum, Tjølling, Sandeherred (Sandar), Tjøme, Nøtterøy og Stokke. Han blei statsstipendiat i 1911.

Lorens Berg døydde i Kristiania 14. september 1924. Han blei gravlagt på Kodal kyrkjegard 19. september 1924, der det er reist eit minnesmerke ved grava. I 1952 blei det avduka ein statue av Lorens Berg laga av Hans Holmen ved Prestbyen i Kodal.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kodal bygdeleksikon biografi
* vestfoldportalen Arkivert 2007-08-20 ved Wayback Machine. biografi og bibliografi
* Andebu - en vestfoldbygds historie i 1600-aarene fulltekst

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Arto Kalervo Bryggare** (fødd 26. mai 1958) er ein finsk politikar og tidlegare friidrettsutøvar frå Kouvola som spesialiserte seg på 110 m hekk. Mellom 1978-86 vann han både VM- og EM-sølv, to EM-bronsar og eitt OL-sølv i øvinga. Tolv gongar vart han finsk meister på 110 m hekk, elleve av desse på rad. Han vann dessutan ein sølv og ein bronse i same øvinga, samt to sølvmedaljar på 100 m under finske meisterskap. Bestetida 13,35 frå 1984 er framleis finsk og nordisk rekord i 2013.

Karriere
--------

Bryggare var berre 17 år gammal då han fekk si fyrste finske meisterskapsmedalje på spesialøvinga 110 m hekk. Etter ein bronsemedalje i 1975, tok han eitt steg opp på sigerspallen i 1976, og ytterlegare eitt i 1977, då han vart finsk meister i øvinga, den fyrste av elleve på rad. Same året vart han junior-europameister på 110 meter hekk. 

Året etter sprang Bryggare seg inn i verdseliten på distansen, og vann bronsemedaljen i friidretts-EM 1978 på den gode tida 13,56, finsk og nordisk rekord. Fire år seinare gjentok han prestasjonen i den neste europameisterskapen, då han vann ein ny bronsemedalje. I 1983 tok han sølvmedaljen i korthekkløp i det alle fyrste VM i friidrett, berre slått av Greg Foster frå USA. Han sette personleg rekord med 13,44 i semifinalane, den fjerde beste tida i verda det året.

Sommaren 1984 deltok han i sommar-OL 1984 i Los Angeles, og sette i eit forsøksheat personleg rekord på 110 m hekk med tida 13,35 sekundar. I finalen kom han i mål på tida 13,40, noko som gav han bronsemedaljen, USA-amerikanarane Roger Kingdom og Greg Foster sprang fortare. Med denne bronsemedaljen vart Bryggare historisk, ettersom han var den fyrste finske friidrettsutøvaren med meisterskapsmedalje på ein sprintdistanse.

I 1986 tok han medalje i sitt tredje EM på rad. Her vart han berre overgått av den sterke franskmannen Stéphane Caristan. Bryggare kvalifiserte seg også til finalen på 110 meter hekk under VM i friidrett 1987, men trekte seg grunna skade.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1978 i Praha: Bronsemedalje – 13,56
* OL 1980 i Moskva: Nr 6 -13,76
* EM 1982 i Aten: Bronsemedalje – 13,60
* VM 1983 i Helsingfors: Sølvmedalje – 13,46, bakom Greg Foster (13,32)
* OL 1984 i Los Angeles: Bronsemedalje – 13,40
* EM 1986 i Stuttgart: Sølvmedalje - 13,42, bakom Stéphan Caristan (13,20)
* VM 1987 i Roma: Nr 8 – starta ikkje i finalen
* OL 1992 i Barcelona: Utslått i forsøksheatet

### Medaljar i nasjonale meisterskap

* Finsk meister på 110 m hekk i perioden 1977 til -87 og i 1992.
* Sølvmedalje på 110 m hekk i 1976 og på 100 m 1977 og 1979
* Bronsemedalje på 110 m hekk i 1975

Politikk
--------

Bryggare var i valperiodane 1995-99 og 2003-07 medlem av den finske riksdagen, der han representerte Sosialdemokratane.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Arto Bryggare – Profil og resultatoversikt i olympiske konkurransar på *sports-reference.com*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Arto Bryggare» frå Wikipedia på engelsk, den 16. april 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Aristokratar på ball i Hofburg. Måleri av Wilhelm Gause (1900).
**Ball** (frå fransk *baler*, 'dansa') er ei finare dansetilstelning som gjerne blir halden i ein ballsal.

Deltakarane har på seg aftanantrekk, som kan spesifiserast på invitasjonen som galla (ballkjole/kjole og kvitt) eller smoking. Pardans er ein viktig del av ballet, særleg i form av selskapsdans. Når ballet også omfattar ein middag, byrja gjerne dansen med ein polonese. Ballet blir gjerne avslutta med ein kotiljong, *cotillon*, ein kontradans.

Variantar av ball er skuleball, studentball, avsluttingsball, vår-, jule- og nyttårsball, kostyme- og maskeradeball. Ballsesongen i Wien og Tyskland fell saman med karnevalsesongen, tradisjonelt rekna frå 11. november og fram til faste, med dei store operaballa helga før fasta.

Promenadar – engelsk *proms* – viser til at gjestene går, eller promenerer, i polonese ved byrjinga av eit ball. Promenadeball har forløparen sin i deo eksklusive debutanteballa.

Sjå òg
------

* Operaballet i Oslo

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Ball (dans)» frå Wikipedia på bokmål, den 9. desember 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Danseball**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC

 |