recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **Samnaun** |
| --- |
|  |
| 

|  |
| --- |
| Kommunevåpenet til Samnaun |
| **Kommunevåpenet til Samnaun** |

 |
| Plassering |
| 

Samnaun is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Sveits |
| Kanton | Graubünden |
| Distrikt | Inn |
| Språk | tysk |
| Geografi |
| Flatevidd - kommune |  56,18 km² |
| Innbyggjarar  - kommune (desember 2010)   - folketettleik | 808   14,4 /km² |
| Koordinatar | 46°56′0″N 10°21′0″E﻿ / ﻿46.93333°N 10.35000°E﻿ / 46.93333; 10.35000 |
| Høgd over havet | 1846 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 7563 |
| **Nettstad:** www.gemeindesamnaun.ch |

**Samnaun** (retoromansk *Samignun*) er ein kommune i distriktet Inn i den sveitsiske kantonen Graubünden. Kommunen har 808 innbyggjarar (2010) og eit areal på 56 km². Kommunesenteret ligg 1846 meter over havet. Tysk er språket i kommunen.

Kommunen ligg i Ramosch kreis. Han ligg på venstresida av Engadindalen og består av dei fem landsbyane Compatsch, Laret, Plan (Plaun), Ravaisch og Samnaun. Samnaun si nordgrense går langs fjellkjeda Samnaunfjella, som samstundes dannar grense mot Austerrike. Høgste fjellet i kommunen er Muttler, som tvertimot ligg på kommunen si sørgrense.

På 1800-talet kunne ein berre nå Samnaun via vegen frå Spiss i Austerrike. Samnaun vart derfor friteken frå sveitsiske tollområde, og fekk privilegium som tollfritt område. Dette vart opprettheldt då kommunen fekk vegsamband til Martina i Inndalen i 1905.

Den tidlegare skirennaren Martin Hangl er frå Samnaun.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Samnaun» frå Wikipedia på tysk, den 12. januar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Turisme i Samnaun
* *Samnaun* på Romansh, tysk, fransk og italiensk i det nettbaserte *Historisches Lexikon der Schweiz/Dictionnaire historique de la Suisse/Dizionario storico della Svizzera*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* HDS
* LIR

 |
***Lokalavisa NordSalten*** (med det lulesamiske namnet *Bájkkeavijssa NuorttaSáltto*) er ei lokalavis som dekkjer Steigen og Hamarøy kommunar i Nordland. Avisa vart grunnlagd i 1996 og den første utgåva kom ut den 5. januar same år. Hovudkontoret ligg på Innhavet i Hamarøy. Ansvarleg redaktør er Børge Strandskog (sidan 1996). Avisa blir gjeve ut på bokmål, med ein lulesamisk del på fredagar.

Allereie den 27. mai 1982 kom det ut eit prøvenummer av Lokalavisa NordSalten. Utgåva inneheldt ein lulesamisk del skrive av Sven-Roald Nystø. Endå eit prøvenummer vart gjeve ut i 1983 og det vart starta ordinær drift i 1984 fram til oktober 1985 då avisa gjekk konkurs.

Opplag
------

Stadfesta netto opplagstal frå Norsk Opplagskontroll og Landslaget for Lokalaviser.

* 2004: 2 465
* 2005: 2 624
* 2006: 2 581
* 2007: 2 536
* 2008: 2 428
* 2009: 2 723
* 2010: 2 655
* 2011: 2 871
* 2012: 2 838
* 2013: 2 847
* 2014: 2 789
* 2015: 2 872
* 2016: 2 649
* 2017: 2 612

Referansar
----------

1. ↑  «Fakta om samiske språk». *Regjeringen.no*. 03.11.2014. Henta 29. oktober 2017.
2. ↑  Lokalavisa NordSalten 7. januar 2010: Samler på lokalavisa. Besøkt 24. februar 2013.
3. ↑  Årets tal blir publisert på 
LLAs nyhetssider, eldre tall er tilgjengelige på nett: 2004-2005 Arkivert 16. mars 2007 på Wayback Machine. 2006-2007 Arkivert 24. juli 2011 på Wayback Machine. 2008[*daud lenkje*], 2009[*daud lenkje*], 2010[*daud lenkje*] (Besøkt 27. februar 2011)

Eksterne lenkjer
----------------

* Lokalavisa NordSalten
Hesje med gras som tørkar til høy.
Traktorslått med skiveslåmaskin.
**Slåttonn** eller **høyonn** er ei onn då ein slår og klargjer graset til vinterfôr. I tidlegare tider vart grase slege, tørka og køyrt inn over eit lengre tidsrom. I dag er det vanlegare å samla slått gras i silo eller rundballar.

Slåtten blir halden om lag midt på sumaren, eller ein kan slå graset to gonger — førsteslåtten ein gong tidleg på sumaren, og andreslåtten på seinsumaren.

Høyonn viser til slått der ein tørker gras til høy, medan siloslått viser til at ein legg det i silo.

Slåttonn i eldre tid
--------------------

Posering for fotografen under slåttonna på Øvre Kvåle i Bygland ei gong på slutten av 1800-talet. Foto: Axel Lindahl

I gamle dagar vart graset slege med ljå og tørka på marka, eller hesja. Å slå var tungt og tidkrevjande arbeid, så då slåmaskinane kom gjekk slåtten mykje lettare og snøggare. Endå snøggare gjekk det då traktorslåmaskinane kom. 

Når ein tørka flathøy på marka var ein avhengig av tørt vêr, så på vestlandet var det vanleg å hesja. Å slå var mannfolkarbeid, men å breia det nyslegne graset, setta og kasta såter og å snu høyet var ofte kvinnfolkarbeid. Når høyet var tørt vart det køyrt inn. Dette arbeidet hasta det som oftast med, ettersom kvaliteten på graset gjekk ned om det tok til å regna, så det vart vått. På kysten var det vanleg at det kom floingar på sumaren og det hende at det fylgde regn med desse.

Moderne slåttonn
----------------

I dag vert det meste av graset lagt i silo eller pressa til rundballar og arbeidet vert utført med maskinar. Ein sler òg graset mykje tidlegare enn før, slik at ein får to eller tre avlingar per sesong.

Sjå òg
------

* Våronn
* Skuronn
* Ljå
* Sigd
* Slåmaskin

Bakgrunnsstoff
--------------

* Eldre fotografi frå slåttonna på nettstaden til Nasjonalbiblioteket

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Larco museum** (offisielt **Museo Arqueológico Rafael Larco Herrera**) er eit privateigd museum for førkolumbisk kunst i Pueblo Libre i Lima i Peru. Museumet heldt til i ein bygning frå 1700-talet. Det har kronologiske galleri som gjev eit oversyn over 5000 år med peruansk historie før koloniseringa.

Historie
--------

Lagringsalleri
I 1925 overtok Rafael Larco Herrera ei samling vaser og andre arkeologiske gjenstandar frå svigerbroren sin, Alfredo Hoyle. Ho omfatta kring 600 keramiske gjenstandar. Hendinga vekka ein samlarentusiasme hjå sonen hans, Rafael Larco Hoyle. Kort tid etter etter gav Larco Herrera sonen sin ansvaret for samlinga, og ho utgjorde den fyrste samlinga av det som blei Rafael Larco Herrera-museet.

Same år fekk Larco Hoyle nokre råd frå onkelen sin, Victor Larco Herrera, ein grunnleggjar av det furste museet i Lima. Han oppfordra Larco Hoyle til å skipa eit nytt museum som kunne ta vare på alle dei arkeologiske relikviane som stadig blei funne ut i løynde utgravingar.

Larco Hoyle følgde rådet til onkelen, og skipa eit museum som ville halda fram arven etter faren. Han kjøpte to store samlingar: 8000 gjenstandar frå Roa og 6000 frå Carranza. Han kjøpte òg fleire små samlingar i Chicamadalar, Trujillo, Virú og Chimbote. På eit år hadde samlinga auka markant og det blei sett opp utstillingsmonter i eit lite hus på Chiclín-eigedommen. 28. juli 1926, på den peruanske sjølvstendedagen, opna museet for allmugen som Museo Arqueológico Rafael Larco Herrera.

Utstillingar
------------

### Permanente utstillingar

Moche-øyredobbar
Mochica-hovudplagg frå gull- og sølvgalleriet.
Museet har fleire permanente utstillingar. Gull- og sølvgalleriet er den største framsyninga av smykke brukt av fleire viktige herskarar i førkolumbiske Peru. Det omfattar ei samling kroner, øyredobbar, naseornament, klede, masker og vasar som kan vera fint utarbeidde i gull og dekorert med halvedelsteinar. 

### Galleri av førkolumbisk erotisk keramikk

Erotisk huaco-keramikk.
Dei gamle peruanske kulturane representerte dagleglivet sitt i keramikk, og dette galleriet har den største samlinga av erotisk keramikk i verda. Utstillinga med erotisk keramikk viser eit utval av arkeologiske gjenstandar som Rafael Larco Hoyle fann på 1960-talet, som del av forskinga hans på seksuelle representasjonar i peruansk førkolumbisk kunst. Han gav ut ei bok om dette emnet, *Checan*, i 1966.
| **Disentis/Mustér** |
| --- |
| Disentis klosterDisentis kloster Disentis kloster |
| 

|  |
| --- |
| Kommunevåpenet til Disentis/Mustér |
| **Kommunevåpenet til Disentis/Mustér** |

 |
| Plassering |
| 

Disentis/Mustér is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Sveits |
| Kanton | Graubünden |
| Distrikt | Surselva |
| Språk | retoromansk, tysk |
| Geografi |
| Flatevidd - kommune |  91,08 km² |
| Innbyggjarar  - kommune (desember 2010)   - folketettleik | 2 111   23,2 /km² |
| Koordinatar | 46°42′0″N 8°52′0″E﻿ / ﻿46.70000°N 8.86667°E﻿ / 46.70000; 8.86667 |
| Høgd over havet | 1130 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 7180 |
| **Nettstad:** www.disentis.ch |

**Disentis** (tysk) eller **Mustér** (retoromansk), med det offisielle namnet **Disentis/Mustér** er ein kommune i distriktet Surselva i den sveitsiske kantonen Graubünden. Kommunen har 2 111 innbyggjarar (2010) og eit areal på 91 km². Kommunesenteret ligg 1130 meter over havet. 

Ski- og sommerturiststaden ligg høgt i Rhinendalen ved eit av dei eldste klostera i Sveits. Klosteret daterer attende til 720. 

Disentis og kyrkja med busetnaden Clavaniev og Piz Ault i bakgrunnen.
Kommunen ligg i Disentis kreis og er den største av sju kommunar i denne krinsen. Han består av landsbyen Mustér-Vitg og the nabolandsbyane Mompé-Tujetsch, Segnes, Acletta, Funs/Clavaniev, Disla, Cavardiras og Mompé-Medel. Utanom dei to Mompé-landsbyane, består alle landsbyane av spreidde busetnader. 

Disentis ligg på det høgaste steget i Rhindalen, der vegane over Oberalppasset kjem frå det sentrale og vestlege Sveits og Lukmanierpasset kjem frå Ticino.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Disentis/Mustér» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad (tysk, retoromansk)
* *Disentis/Mustér* på Romansh, tysk, fransk og italiensk i det nettbaserte *Historisches Lexikon der Schweiz/Dictionnaire historique de la Suisse/Dizionario storico della Svizzera*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* LIR
* GeoNames

 |
**Dimmu Borgir** er eit norsk symfonisk black/ekstrem metal-band.

I nyare tid har Dimmu Borgir gått lenger frå black metal-sjangeren, men samtidig halde på mange av elementa. Det er usemje om Dimmu Borgir vert rekna som eit symfonisk black metal-band i dag, eller rett og slett berre eit symfonisk ekstrem metal-band. Namnet Dimmu Borgir er tatt frå ein stad på Island, Dimmuborgir, som er eit stort område med uvanlege lavaformasjonar aust for innsjøen Mývatn. Området består av diverse holer og klippeformasjoner. Dimmuborgir tyder «mørke borger».

Dimmu Borgir er kjend internasjonalt og saman med A-Ha og Turboneger er dei Noreg sine største eksportvarer av musikk. Dimmu Borgir spelar symfonisk black metal, mykje dissonansar, melodilinjer, temposkifter, endringar i tone og taktart, rabiate og teknisk avanserte trommer, mørk stemning og inspirasjon frå klassisk musikk. Dimmu Borgir sine tekstar byggjer ofte på sataniske verdiar, men bandet nektar for at dei har noko personleg forhold til satanisme. Dimmu Borgir gjekk etter kvart over til å hovudsakleg skrive på engelsk (tidlegare hadde dei skrive norske songtekstar), for at bodskape deira skulle verte lettare å forstå. Dei var òg lei av å forklare for ikkje-norsk-språklege kva tekstane handla om.

Bandet har vunne Spellemannprisen 2001 og Alarmprisen 2002 for *Puritanical Euphoric Misanthropia*, Spellemannprisen 2003 og Alarmprisen 2004 for *Death Cult Armageddon* og Alarmprisen 2007 for *In Sorte Diaboli*. Alle prisane i klassen metal. Dei fekk dessutan Gammleng-prisen i klassen black metal i 2004.

Det siste albumet, *In Sorte Diaboli*, kom i butikkane 24. april i Nord-Amerika, 27. april i Tyskland og 30. april i resten av Europa. Den 6. november 2007 fekk dei tildelt gullplate for dette albumet. Under Spellemannprisen 2007 fekk Dimmu Borgir prisen for årets musikkvideo med *The Serpentine Offering*.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side
* Dimmu Borgir på MySpace
* Konserbilete frå 2007 Arkivert 2007-11-18 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
**Fanny Margaretha Basilier Aavatsmark MacTaggart** (1899–1981) var ein norsk-skotsk journalist.

Liv og virke
------------

MacTaggart var dotter av den norske generalen og forsvarsministeren Ivar Aavatsmark og den finlandssvenske songerinna Ida Flodin. Ho blei fødd i Helsingfors i Finland og vaks opp i Kristiania (Oslo) og Trøndelag.

MacTaggart studerte kunst, musikk og språk i Kristiania og København, deretter i Frankrike, der ho byrja å skrive for norske og finske aviser.

I 1937 gifta ho seg med den skotske kunstmålaren William MacTaggart (1903–1981), og dei busette seg i Edinburgh. Ho var korrespondent for *Aftenposten* i mange år. Under den andre verdskrigen arbeidde ho for den norske avdelinga i BBC, og frå 1942 til 1946 leia ho informasjonskontoret til den norske regjeringa i Skottland.

Utmerkingar
-----------

MacTaggart blei tildelt St. Olavsmedaljen i 1947 og utnemnd til ridder av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1964. Mannen hennar blei adla som riddar av dronning Elizabeth II i 1962, og ho førte deretter den britiske tittelen lady.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  Aavatsmark, Ivar (2000). *Aavatsmark. Gårds- og slektshistorie*. s. 184–185. ISBN 978-82-995701-0-7.

* *Denne artikkelen bygger på «Fanny Aavatsmark MacTaggart» frå Wikipedia på bokmål, den 31. mars 2024.*
**Castilla y León** er ein av 17 autonome regionar i Spania. Det vart oppretta ut frå Gamle Castilla (spansk *Castilla la Vieja*) og León i 1983. Regionen er den største i Spania med eit areal på 94 223 km².

Geografi
--------

Castilla y León grensar til Asturias og Cantabria i nord, Aragón, Baskarland og La Rioja i aust, regionen Madrid og Castilla-La Mancha i søraust, Extremadura i sør, og Portugal og Galicia i vest.

Castilla y León dekker stort sett heile den spanske delen av nedslagsfeltet til elva Douro på den nordlege halvdelen av Meseta Central, eit stort platå midt på Den iberiske halvøya. Regionen omfattar òg nokre av dei tilknytte dalane, som El Bierzo (León) og fleire isolerte fjelldalar som Laciana (León), Valle de Mena (Burgos) og Valle del Tiétar (Ávila).

Provinsar
---------

«Las Médulas», gamle romerske gullgruver. Foto: Rafael Ibáñez Fernández

Castilla y León er delt inn i ni provinsar: 

* Ávila
* Burgos
* León
* Palencia
* Salamanca
* Segovia
* Soria
* Valladolid
* Zamora

Kvar av desse provinsane er kalla opp etter dei respektive provinshovudstadane.

Sjå òg
------

* Kongedømet Castilla
* Kongedømet León
* Gamle Castilla

Kjelder
-------

1. ↑  .

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Castilla y León**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

| * v
* d
* e
Autonome regionar i Spania |
| --- |
|  | Andalucía · Aragón · Asturias · Balearane · Baskarland · Cantabria · Castilla-La Mancha · Castilla y León · Catalonia · Extremadura · Galicia · Kanariøyane · La Rioja · Madrid · Murcia · Navarra · Valencia |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå «Bergensfjord».* 

Bergensfjord i opplag, Oslo hamn 1938.
**DS «Bergensfjord»** var eit norsk atlanterhavsskip som tilhøyrde Den norske Amerikalinje og gjekk i trafikk mellom Noreg og USA. Under andre verdskrigen vart det nytta til troppetransport. Etter krigen fekk det søramerikanske og så israelske eigarar.

Skipet var bygd av Cammell Laird i Birkenhead i England. Det vart overlevert til Den norske Amerikalinje A/S i september 1913. DS «Bergensfjord» var søsterskip til DS «Kristianiafjord». Jomfruturen gjekk frå Bergen 28. september 1913 til New York.

Skipet fekk ein eksplosjon i motorrommet i juli 1924, med det resultat at skipet måtte strandast. Skipet vart reparert og var tilbake i trafikk i september same året.

DS «Bergensfjord» var troppetransportskip under andre verdskrigen og levert tilbake til reiarlaget i 1946. Det vart straks selt vidare til Panama Lines til bruk i emigranttrafikk til Sør-Amerika. Namnet vart endra til DS «Argentina». I 1952 vart skipet selt vidare til Zim Lines. Det vart då omdøypt til DS «Jerusalem» og sett inn i rute mellom Israel og New York. I 1957 vart namnet endra til DS «Aliya». Skipet vart hogge opp i 1959.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «DS «Bergensfjord» (1913)» frå Wikipedia på bokmål, den 18. desember 2018.*

Litteratur
----------

* Yngvar Holm: *Den store boken om amerikabåtene. Nasjonen maritime stolthet*. Edvard'en forlag Bergen 2004.
* «Norway Heritage -- Hands across the sea».
* Geir Hestmark 2020: *Lykkeskipet Bergensfjord. Verdenskrig og etterkrigsår 1939–1959*. Oslo: Kagge Forlag AS.
**Brydekval** (*Balaenoptera brydei*) er ein bardekval i finnkvalfamilien og tilhøyrer dei ekte finnkvalane. Brydekvalen held typisk til i varmare farvatn og viser ikkje same migreringsmønster som dei næraste slektningane sine. Brydekvalen tilhøyrer dei kvalartane forskinga veit minst om.

Skildring
---------

Brydekvalen er ein typisk finnkval med lang og slank, nærast torpedoliknande kropp. Han blir normalt omkring 9–18 meter lang og veg vanlegvis 12–20 tonn (opptil 25 tonn maksimalt). Hoene blir berre marginalt større enn hannane.

Kvalen har namn etter den norske kvalfangstpioneren Johan Bryde (1858–1925) frå Sandefjord, og blei fyrste gong skildra av den norske zoologen Ørjan Olsen (1885–1972) i 1913. Olsen var med Bryde på kvalfangst utanfor Sør-Afrika i sesongen 1912–1913, då dei oppdaga denne nye kvalarten som Olsen skildra vitskapleg.

Utbreiing
---------

Brydekvalen finst både i Atlanterhavet, Indiahavet og Stillehavet og totalbestanden er anslått til cirka 90 000–100 000 dyr, men anslaga manglar skikkeleg dokumentasjon. Ein veit lite om kvar desse kvalane kalvar, sidan arten er svært lite sosial i forhold til slektningane sine. Brydekvalen sym som oftast åleine eller i små grupper.

Habitat
-------

Brydehvalen held som regel til i kystnære strøk, der temperaturen i vatnet sjeldan er lågare enn 20 grader celsius. Han migrerer ikkje som dei andre finnkvalane, men går snarare ut og inn frå kysten alt etter korleis tilgangen er på føde. Brydekvalane er ikkje planktoneterar som andre bardekvalar, men jaktar i staden på pelagiske fiskar som makrell og sild.

Slektskap
---------

Tidlegare blei brydekval og dvergbrydekval (*Balaenoptera edeni*) rekna som same art, men nye studiar viser at dei truleg er separate artar (sjølv om ikkje alle forskarar er samde i denne konklusjonen). Molekylære studiar frå 2000-talet viser at brydekvalen er ein nærare slektning av seikval enn dvergbrydekval.

Kjelder
-------

1. ↑  Ørjan Olsen. 1913. On the external Characters and Biology of Bryde's Whale (*Balaenoptera brydei*), a new rorqual from the Coast of South Africa, i Proceedings of the Zoological Society of London 1913, s. 1073–1090
2. ↑  Publication: Sasaki, Takeshi, Masato Nikaido, Shiro Wada, Tadasu K. Yamada, Ying Cao, M. Hasegawa, and N. Okada. 2006. *Balaenoptera omurai* is a newly discovered baleen whale that represents an ancient evolutionary lineage. Molecular Phylogeny and Evolution, vol. 41, no. 1. 40-52.
**Menneskerasar** er forsøk på å dela menneske inn i nokre få ulike grupper på biologisk grunnlag, som regel fysiske trekk. Det å dela menneskearta inn i rasar blei vanleg innan vitskapen på 1800-talet, men blei gradvis forkasta i løpet av 1900-talet, både fordi ein ikkje lett kunne fastslå rasar på noko objektivt grunnlag, og på grunn av historiske røynsler med raseorientert politikk og eugenikk. Omgrepet blir framleis brukt i fleire land, men viser då som oftast til kulturelt fastsette grupper (til dømes sørasiatar, afroamerikanarar eller nordmenn). På norsk bruker ein gjerne det mindre lada ordet etnisitet for denne tydinga av rase.

Den gjennomsnittlige genetiske Fst-avstanden mellom menneskelige populasjoner er omtrent 0,125. Lewontin (1972) argumenterte for at dette representerer en liten rasemessig variasjon. Harpending (2002) argumenterte derimot for at en slik avstand impliserer slektskap mellom individer i samme populasjon tilsvarende slektskapet mellom halvsøsken i en tilfeldig parringspopulasjon, og at en person fra en bestemt populasjon er genetisk nærmere en ikke-relatert person fra samme populasjon enn til en halvsøsken av blandet rase.



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |

  


1. ↑
2. ↑
**Muhammad Hosni Sayyid Mubarak** (4. mai 1928–25. februar 2020) var ein egyptisk politikar og offiser som var president i Egypt frå 1981 til 2011. Hosni Mubarak etterfølgde Anwar Sadat då han vart drepen i 1981.

Karriere
--------

Mubarak vart fødd i Kafr-el-Meselha i Al Minufiyah-provinsen. Han hadde ein bachelorgrad i militærvitskap og bachelorgrad i flygingsvitskap. Han var offiser i det egyptiske flyvåpenet, og jobba seg oppover i gradene til han var ein av dei øvstkommanderande for flyvåpenet i Egypt. I 1975 vart han utnemnd til visepresident av Anwar Sadat, og hadde stillinga fram til mordet på Sadat 6. oktober 1981. 

I 1991 var Egypt under Mubarak sterkt involvert i Golfkrigen på sida til SN. I 2003 stilte han seg kritisk til krigen imot Irak, fordi han meinte at den israelsk-palestinske konflikten burde løysast fyrst.

Uro i Egypt
-----------

Den 7. september 2005 vann Mubarak det fyrste presidentvalet i Egypt der fleire kandidatar fekk stilla til val. Ifylgje Aftenposten gjorde valet presidenten uroleg, og han stramma difor inn i den politiske fridomen i Egypt. Under parlamentsvalet i 2010 vann Det nasjonaldemokratiske partiet, partiet til presidenten, men få egyptarar såg på dette valet som fritt. Dette var ein av grunnane til at Den egyptiske revolusjonen i 2011 braut ut i januar 2011, med store opptøyer blant egyptarane. Etter store protestar i fleire veker gjekk Mubarak av som president 11. februar 2011 og overlet makta til det øvste militærrådet.

Familie
-------

Hosni Mubarak var gift med Suzanne, fødd Thabet, og dei hadde sønene Alaa og Gamal saman.

Kjelder
-------

1. ↑  Aftenposten, 29.01.11: Regjeringen er nikkedukker for Mubarak.

* *Denne artikkelen bygger på «Hosni Mubarak» frå Wikipedia på engelsk, og «Hosni Mubarak» frå Wikipedia på bokmål den 29. januar 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hosni Mubarak**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**1574** (romartal MDLXXIV)

Hendingar
---------

### Utlandet

* 30. august: Guru Ram Das blei innsett som den fjerde av dei ti sikh-guruane.

### Noreg

*

Fødde
-----

*

Døde
----

Giorgio Vasari døydde 27. juni. Sjølvportrett
*Sjå òg Døde i 1574.*

* 27. juni: Giorgio Vasari, italiensk målar og historikar
* 1. september: Guru Amar Das, den tredje av dei ti sikh-guruane.

**<<   1500-talet   >>**
<< 1500 | 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 | 1510 | 1511 | 1512 | 1513 | 1514 | 1515 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 | 1520 | 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525 | 1526 | 1527 | 1528 | 1529 | 1530 | 1531 | 1532 | 1533 | 1534 | 1535 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 | 1540 | 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545 | 1546 | 1547 | 1548 | 1549 | 1550 | 1551 | 1552 | 1553 | 1554 | 1555 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 | 1560 | 1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 | 1570 | 1571 | 1572 | 1573 | 1574 | 1575 | 1576 | 1577 | 1578 | 1579 | 1580 | 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 | 1590 | 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 >>
Titandioksidkrystallar
**Titandioksid** er eit naturleg førekommande oksid av titan. Den kjemiske formelen er TiO2. Eit eldre namn er titansyre.

Titandioksid blir mest nytta som eit pigment, då det er eit av dei beste kvite fargepigmenta ein kjenner. Det har ein særs høg brytingsindeks som tillèt høg refleksjon av reint lys. Om lag 46 millionar tonn TiO2 blir nytta kvart år som fargestoff i varer som maling, lakk, papir, plastprodukt, blekk, mat, medisin (piller) og i dei fleste tannkremar. Populariteten er grunna stoffet sin høge grad av opasitet (ugjennomsiktig), som mellom anna i maling gjer at det har blitt kalla «det perfekte kvitt.» 

I tillegg blir stoffet nytta i kosmetikkindustrien, mellom anna i tatoveringar, sminkeprodukt og i solkrem. I så godt som all solkrem finn ein titandioksid på grunn av den høge brytingsindeksen, noko som gjer at det absorberer mesteparten av dei skadelege UV-strålane, og omdannar dei til energi i form av varme. UV-absorberingseigenskapane har ført til at det òg blir nytta i plastprodukt, der absorbsjonen i titandioksid gjer at plasten tar mindre skade av UV-strålane.

Titandioksid har òg eigenskapen til å hydrolysere vatn, det vil seie omdanne H2O til oksygen og hydrogen. Dette gjer at det ein har tenkt at titandioksid kan nyttast som katalysator i samband med produksjon av hydrogen til direkte bruk i brenselcelle-bilar.

Titandioksid har E-nummer E171.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Titandioksid» frå Wikipedia på bokmål, den 1. mai 2013.*

### Referansar

1. ↑  Winkler, Jochen (2003). *Titanium Dioxide*. Hannover: Vincentz Network. s.  5. ISBN 3-87870-148-9.
2. ↑  Department of Food Biosciences, University of Reading, UK. E Number List

Bakgrunnsstoff
--------------

* Material Safety Data Sheet Mallinckrodt Baker
* «Titanium Dioxide Whites». *Pigments through the Ages*. WebExhibits.  Arkivert 2012-03-09 ved Wayback Machine.
* «Analyzing the Vinland Map». WebExhibits.  Arkivert 2007-12-19 ved Wayback Machine.
* UiO Arkivert 2015-10-25 ved Wayback Machine.
69°0′11.574″N 16°3′18.522″E﻿ / ﻿69.00321500°N 16.05514500°E﻿ / 69.00321500; 16.05514500

**Andfjorden** er ein fjord langs fylkesgrensa mellom Nordland og Troms og mellom øyane Andøy i vest og Senja i aust. Fjorden strekkjer seg 46 km sørover, der han går over i andre fjordar, men til botn av Gullesfjorden er fjordsystemet 98 km langt. Av kommunar langs fjorden finn ein Andøy og Sortland i Nordland og Harstad og Senja i Troms.

Fjorden startar i nord mellom Andenes i vest og Måneset i aust. Dei ytre delane av fjorden er vid, om lag 30 km. Torskefjorden med Gryllefjorden er ein fjordarm på austsida, like sør for Måneset og frå tettstaden Gryllefjord går det ferje over fjorden til Andenes. Av busetnader ved fjorden på Andøy finn ein bygdene Skardstein og Myre i tillegg til fleire grender, som Å. 

På Senja ligg bygda Grunnfarnes sør for Torskefjorden, og sør for denne igjen ligg Veidmannsfjorden og bygda Medby. Vedmannsfjorden er igjen ein fjordarm av Sifjorden. Lenger sør ligg fjordarmen Selfjorden med tre eigne fjordarmar. I dette fjordsystemet finn ein bygdene Flakkstadvågen og Rødsand. Sørvest for Selfjorden ligg Bjarkøya og Meløyvær. Søraust for Bjarkøy ligg Vågsfjorden. Grytøya ligg sør for Bjarkøya igjen og Grøtavær på Grytøya og Kinneset på nordenden av Hinnøya lenger vest markerer den sørlege grensa for Andfjorden. Sørover frå her går Toppsundet mellom Grytøya og Hinnøya til Vågsfjorden, Kasfjorden går inn til Kasfjord og lenger sør går Kvæfjorden, Gullesfjorden og Godfjorden sørover.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Trondheim kunstmuseum**, forkorta TKM, tidlegare *Trøndelag Kunstgalleri*, er ein offentleg institusjon i Trondheim. 1. januar 2009 blei museet ein del av Museene i Sør-Trøndelag (Mist).

  

TKM syner fram temporære utstillingar med internasjonal og regional kunst, og dessutan verk som er del i den store kunstsamlinga til museet. Samlinga er den tredje største offentlege kunstsamlinga i Noreg, med hovudvekt på norsk kunst frå ca. 1850 og fram til i dag. Samlinga inneheld kjende verk som *Natt (Røros kirke)* (1904) av Harald Sohlberg, *Haren* (1922) av Georg Jacobsen og *Nordkapp* (1870-åra) av Peder Balke.

Visingsstader
-------------

TKM har to visingsstader, TKM Bispegata som ligg ved Nidarosdomen, og TKM Gråmølna ved Nedre Elvehavn. 

### TKM Bispegata

Hovudbygningen i Bispegata 7 b blei oppført i 1930. Trondheim kunstmuseum blei oppretta i 1997 for å føra vidare samlingsforvaltninga. Dei mange og varierte romma i bygget over to etasjar gjev rike høve til å arbeida med ny og gammal kunst. Bygget blei pussa opp i 2012 der det mellom anna blei sett inn kunstig opplysing i andre etasje. Samtidig blei den arkitektoniske forma til museet frå 1930 gjeninnført.

### TKM Gråmølna

Gråmølna
TKM Gråmølna blei skipa i 2008, med plassering på Nedre Elvehavn. I den fyrste etasjen av museet blir det vist skiftande utstillingar av internasjonal og regional samtidskunst. I andre etasje blir det vist utstillingar som inkluderer verk frå kunstgåva frå Håkon Bleken.

Historie
--------

Professor I.C. Dahl tok initiativ til ei kunstforeining i Trondheim i 1845. På den tida hadde byen 13 000 innbyggjarar. 

Samlinga til Trondheim kunstmuseum blei oppretta i 1864, og blei kalla «Det faste galleri», eit namn som blei nytta fram til 1973. I den første fasen var bileta monterte i Stiftsgården og i Trondhjems Sparebank. I perioden 1891–1914 blei det kjøpt inn ein stor del bilet, mellom anna med innkjøpsmidlar frå Trondhjems Brændevinssamling på 51 000 kroner. Innkjøpa skjedde ofte gjennom «konkurranseutstillingar», der mange sentrale norske kunstnarar sende inn bidrag. Samlinga auka i mellom- og etterkrigstida, og omfattar i dag over 5 000 verk. 



1. ↑  Trygve Lundemo, Storheter ligger gjemt i kjelleren, Adresseavisen, 23. november 2007
2. ↑  Per Christiansen, 50 hovedverk fra Trondhjem Kunstforenings faste samling, Adresseavisen, 1994
Cecil Rhodes skrid over Afrika i ein karikaturteikning frå Punch. Han ville «farga kartet britisk raudt», og hadde mange interesser i koloniseringa av Afrika.
**Imperialisme** er et meget bra spill som sammeligner fortnite, utnytting av andre land eller territorier. Dette kan skje direkte gjennom territorial erobring eller indirekte gjennom «200 pump mathias». Imperialisme er ofte brukt som nemning på ein politikk for å opprette koloniar og for å dominere andre land - også land i andre verdsdelar enn heimlandet. Det britiske imperiet bestod av koloniar i alle verdsdelar, derfor sa dei «The sun never sets on the British Empire». Mange andre europeiske land var også kolonimakter.

Ein tidleg imperialisme og opphavet til nemninga var Romarriket, det romerske imperiet, i antikken. 

Etter at dei formelle koloniane blei sjølvstendige, ofte etter blodige krigar der kolonimaktene brukte alle middel for å slå ned dei nasjonale oppstandane, er *nykolonialisme* den typiske forma for imperialisme. 

Nykolonialisme inneber at land er formelt sjølvstendige, men reelt dominerte både politisk og økonomisk. Dette har til dømes lenge kjenneteikna forholdet mellom USA og mange land i Latin-Amerika. At desse landa har vore formelt sjølvstendige, har ikkje hindra både indirekte og svært direkte USA-amerikansk intervensjonisme. Det er frå somme hald hevda at kapitalistisk globalisering på mange måtar er eit framhald av nykolonialismen. Det er også stilt spørsmål om angrepskrigen mot og okkupasjonen av oljelandet Irak kan sjåast i ein slik samanheng.

Imperialisme er også nemninga på det synet som går på at europeiske land har ein siviliserande misjon overfor land i andre verdsdelar. 

I nyare tid har det også vore forsøk på å kritisere ein meir kulturell form for imperialisme, og då først og fremst den globale spreiinga av amerikansk kultur.

I marxistisk teori blir gjerne imperialisme knytt til Lenins påstand om at imperialismen er «kapitalismens høgaste stadium». Imperialismen blir, ut frå denne teorien, drive fram av monopoliseringa av kapitalen i heimlandet som fører til auka konkurranse om ressursar og marknader verda over.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* BBC Things
* NDL

 |
Mot altaretFoto: Teigens Fotoatelier

**Holmen kyrkje** er ei av kyrkjene i Asker prosti under Oslo bispedøme, og ligg på Vestre Nes, mellom Nesbru og Slependen, i Asker kommune i Akershus fylke.

Holmen kyrkje er mellom dei fyrste sokalla «moderne arbeidskyrkjene» som vart bygt i Noreg. Kyrkja er teikna av arkitekt Knut Knutsen, som vann den tilskipa arkitektkonkurransen, og vart vigsla 28. november 1965. Ho har kvadratisk grunnplan, er bygd i betong og mur med høgt saltak i trekonstruksjon, og med to kyrkjeklokker plassert i ein takryttar (ein konstruksjon på mønet) med liknande saltak. Talet på sitjeplassar er 340, som kan aukast med 200 ved å opne opp til ein tilliggjande kyrkjelydssal. Dessutan er det 70 sitjeplassar i ei kyrkjestove.

Altertavla er måla av Karl Høgberg, orgelet (2011) er frå Marcussen & Søn, og dei to kyrkjeklokkene er støypte av Olsen Nauen Klokkestøperi i Tønsberg i 1965.

Det er ikkje gravlund ved kyrkja.

Holmen kyrkje har namnet etter den dåverande Holmen skulekrins, som femna om eit stort geografisk område, frå kommunegrensa mot Bærum og sørover, med Holmen skule på Nesbru som sentrum. Holmen skule hadde namnet etter Holmen ved Holmenbukta i Holmenfjorden, der skulebygningane låg før skulen flytta inn i eit nybygg på Nesbru i januar 1932.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Dahle, Einar; Havran, Jiri (2008). *Kirker i Norge, bind 6: Modernismen. 1900-tallet*. Oslo: ARFO. s. 148-151. ISBN 978-82-91399-12-6.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
* Rasmussen, Alf Henry (1993). *Våre kirker. Norsk kirkeleksikon*. Kirkenær: Vanebo forlag. s. 698. ISBN 82-7527-022-7.
* Holmen kirke
* Holmen kirke, Asker på Kyrkjesøk
* Sigrid og Håkon Christie: Holmen kirke i «Norges kirker»
* Budstikkas store Asker og Bærum-leksikon[*daud lenkje*]
* 

* Holmen kyrkje i Asker i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

| * v
* d
* e
Kyrkjer i Asker prosti |
| --- |
| Asker • Filtvet • Heggedal • Holmen • Holmsbu • Hurum • Kongsdelene • Nærsnes • Røyken • Slemmestad • Vardåsen • Østenstad • Åros |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* KulturNav
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Hydrogenbindingar i vatn. Blå prikkar er hydrogen (H), raude er oksygen (O). Raude strekar er kovalente bindingar mellom H og O i same molekyl, svarte er hydrogenbindingar mellom H og O i nabomolekyl.

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Kjemiske bindingar*** Hydrogenbinding
* Ionebinding
* Kovalent binding
* Metallbinding
 |

**Hydrogenbinding** er ei kjemisk binding som eit svakt elektropositivt hydrogenatom i eit molekyl dannar med elektronegative atom som oksygen, nitrogen og fluor i eit anna molekyl. Eit hydrogenatom er svakt elektropositivt når det er kovalent bunde til eit elektronegativt atom. Hydrogenbindinga skjer ved at svakt elektropositive og elektronegative delar av ulike molekyl vert trekte mot kvarandre. Slike bindingar kan òg verka mellom ulike delar av store molekyl. Det er hydrogenbindingar som held basepara i DNA saman.

Hydrogenbindingar førekjem særleg i vatn (H2O). Bindingane er relativt svake, men sidan det er så mange av dei i vatn gjev dei vatnet spesielle fysiske eigenskapar som eit svært høgt kokepunkt, sidan det trengst mykje energi for å bryta desse bindingane mellom molekyla. Den tilsvarande kjemiske sambindinga til grunnstoffet svovel, som ligg under oksygen i periodesystemet – hydrogensulfid (H2S) – har ikkje hydrogenbindingar og er ein gass ved romtemperatur sjølv om han har dobbelt så høg molekylvekt som vatn. Hydrogenbindingar gjev òg vatn høg varmekapasitet, det vil seia at det trengst mykje energi for å varme opp vatn.

Hydrogenbindingar gjev samtidig vatnet spesielle eigenskapar når det frys. Som dei fleste andre material blir tettleiken til vatnet større ved lågare temperatur. Men når vatn blir kjølt ned til nær frysepunktet, fører hydrogenbindingane til at det blir danna ein struktur som faktisk har lågare tettleik fordi vassmolekyla flyttar på seg for å minske energien sin. Dermed vil vatn utvida seg når det frys og is vil flyta i vatn, medan dei fleste andre material krympar og søkk når dei går over til fast form.
| **Aarau** |
| --- |
| Gamlebyen i AarauGamlebyen i Aarau Gamlebyen i Aarau |
| 

|  |
| --- |
| Kommunevåpenet til Aarau |
| **Kommunevåpenet til Aarau** |

 |
| Plassering |
| 

Aarau is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Sveits |
| Kanton | Aargau |
| Distrikt | Aarau |
| Språk | tysk |
| Borgarmeister | Marcel Guignard |
| Geografi |
| Flatevidd - kommune |  12,34 km² |
| Innbyggjarar  - kommune (desember 2010)   - folketettleik | 19 652   1 592,5 /km² |
| Koordinatar | 47°24′0″N 8°03′0″E﻿ / ﻿47.40000°N 8.05000°E﻿ / 47.40000; 8.05000 |
| Høgd over havet | 381 moh |
| Diverse annan informasjon |
| **Nettstad:** www.aarau.ch |

**Aarau** er ein kommune i distriktet Aarau i kantonen Aargau i det nordlege Sveits. Kommunen har eit areal på 12,3 km2 og hadde 19 652 innbyggarar i 2010. Aarau er hovudstad i Aargau. Byen ligg ved elva Aare, 381 meter over havet. Aarau ligg 39 km søraust for Basel og 38 km vest for Zürich.

Byen er kjend som ein industri- og handelsby som lagar bjøller, matematiske instrument, elektroniske apparat, bomullstekstilar og kjemikaliar.

Aarau vart grunnlagt mellom 1240 og 1250 av grevane av Kyburg. År 1283 fekk staden byrettar av habsburgarane. Frå 1415 var byen Aarau ein vasallstad under byen og kantonen Bern. Etter innføringa av reformasjonen i 1528 var Aarau ein av dei byane som fekk sete til herredagen til det sveistsiske eidsforbundet. Frå mars til september 1798 var Aarau hovudstad i republikken Helvetia, og såleis den første hovudstaden i Sveits. Sidan 1803 har Aarau vore kantonshovudstad i Aargau.

Byen har ei rekke eldre bygningar, mellom anna den gamle reformerte kyrkja frå 1471. Rådhuset er frå 1200-talet, og mange bustadhus frå 1600- og 1700-talet.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Aarau» frå Wikipedia på tysk, den 21. august 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Aarau**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC

 |
Spekkhoggar har ei kosmopolittisk utbreiing i verdshava.
**Kosmopolitisk utbreiing** eller **kosmopolitisk distribusjon** er eit uttrykk i biologien for at ein art eller ein biologisk kategori, til dømes familie, er utbreidd over heile verda. Ein art som har kosmopolitisk utbreiing kan omtalast som **kosmopolitt**. Ordet «kosmopolitt» stammar frå gresk *kosmos* '(verds)orden' og *polites* 'borgar' og blir bruka for å nemne at det som vert omtala gjeld heile verda.

I omgrepet ligg det implisitt ei avgrensing til det naturlege miljøet til arten eller gruppa, til dømes ved at brugde finst i havet i område med temperert klima, både på den sørlege og den nordlege halvkula, men ikkje i tropane og ikkje i ferskvatn. 

Nokre eksempel på kosmopolitiske artar er menneske, mange kvalar, nokre starar, nokre insekt som kvefsen *Copidosoma floridanum*, tistelsommarfuglen *Vanessa cardui* og lavarten bristlav *Parmelia sulcata*. 
Nokre kosmopolitiske grupper er muslingslekta *Mytilus* (som mellom anna omfattar blåskjel) og gnagargruppa Myomorpha, der ein finn mus, markmus, rotter, ørkenrotter, hamsterar og lemen.

Biletdøme
---------

Tistelsommarfuglen (*Vanessa cardui*) frå sommarfuglslekta *Vanessa* finst i heile verda bortsett frå Arktis og Antarktis.

* Tistelsommarfugl i Tønsberg i Noreg.Tistelsommarfugl i Tønsberg i Noreg.
* Tistelsommarfugl i Norfolk i England.Tistelsommarfugl i Norfolk i England.
* Tistelsommarfugl i Frankfurt i Tyskland.Tistelsommarfugl i Frankfurt i Tyskland.
* Tistelsommarfugl i Tweeling i Sør-Afrika.Tistelsommarfugl i Tweeling i Sør-Afrika.
* Tistelsommarfugl i Baikonur i Kasakhstan.Tistelsommarfugl i Baikonur i Kasakhstan.
* Tistelsommarfugl i Aichi i Japan.Tistelsommarfugl i Aichi i Japan.
* Tistelsommarfugl på Sulawesi i Indonesia.Tistelsommarfugl på Sulawesi i Indonesia.
* Tistelsommarfugl i Ohio i USA.Tistelsommarfugl i Ohio i USA.

Sjå òg
------

* Endemisk

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Distribución cosmopolita» frå Wikipedia på spansk, den 13. desember 2009.*
* «Kospomolitt» i *Nynorskordboka*, Dokumentasjonsprosjektet
* «Kosmos» i *Store Norske Leksikon*, 13. desember 2009

1. 1 2  Ian F. Spellerberg & John William David Sawyer, red. (1999). «Ecological patterns and types of species distribution». *An Introduction to Applied Biogeography*. Cambridge University Press. s. 108–132. ISBN 978-0-521-45712-5.
**Paparoa Range** er ei fjellkjede på Vestkysten av Sørøya på New Zealand. Ho var det fyrste newzealandske landområdet sett av ein europear, Abel Tasman, såg i 1642. Ein del av området er verna som nasjonalpark - Paparoa nasjonalpark, skipa i 1987.

Historie
--------

Den nederlandske utforskaren Abel Tasman var den fyrste (kjende) europearen som kom til New Zealand (Aotearoa), som han kalla *Staten Landt*, og han kom dit for fyrste gong 13. desember 1642. Tasman hadde 110 menn under sin kommando, og reiste med to skip, «Heemskerck» og «Zeehaen». Ein trur at skipa låg utanfor Punakaiki, og om detter er rett, var det Paparoa Range dei såg.

Ein del av området er verna som Paparoa nasjonalpark, som blei oppretta i 1987. I denne parken skjedde Cave Creek-ulukka i 1995.

To innbyggjarar frå Grey Valley, Trevor Johnston og Kevin Dash, var dei fyrste en kjenner til som gjekk Paparoa Range på langs frå nord til sør i 1986. Dei skreiv seinare ei bok om opplevinga, *Touch the Wilderness*.

Geografi
--------

Fjellkjeda ligg langs kysten mellom Buller- og Grey-elva, med Inangahua-elva i aust. Den høgaste toppen i Paparoa-fjella er Mount Uria på 1525 meter, og ei rekkje andre toppar er høgare enn 1200 meter. Papahaua Range nord for Buller-elva er eit geologisk framhald av Paparoa Range. Den sørlege delen av området ligg i Grey District og den nordlege delen i Buller District. Nokre av toppane ligg på grensa mellom dei to distrikta.

Mange av toppane som har namn er kalla opp etter vitskapsfolk. Dette temaet blei innført av oppdagaren Julius von Haast. Toppane inkluderer Buckland Peaks (etter William Buckland), Mount Faraday (Michael Faraday; namngjeven av von Haast), Mount Curie (Marie Curie), Mount Mendel (Gregor Mendel), Mount Pasteur (Louis Pasteur), Mount Einstein (Albert Einstein), Mount Rutherford (Ernest Rutherford), Mount Euclid (Evklid), Mount Fleming (Alexander Fleming), Mount Lavoisier (Antoine Lavoisier), Mount Kelvin (William Thomson, 1. baron Kelvin; namngjeven av botanikaren William Trownson), Mount Copernicus (Nicolaus Copernicus), Mount Galileo (Galileo Galilei) og Davy (Humphry Davy; namngjeven av von Haast).

1. ↑  «First recorded European sighting of New Zealand». Ministry for Culture and Heritage. Henta 18 December 2021.
2. ↑  «Cave Creek». Christchurch City Council. Henta 5 January 2022.
3. ↑   Mal:Bare URL inline
4. ↑  Bowen, Frederick Ernest (1966). «Paparoa Range». I McLintock, A. H. *An Encyclopaedia of New Zealand*. Ministry for Culture and Heritage / Te Manatū Taonga. Henta 21 August 2022.
5. ↑  «Place name detail: Paparoa Range». *New Zealand Gazetteer*. Land Information New Zealand. Henta 21 August 2022.
6. ↑  Reed, A. W. (2010). Peter Dowling, red. *Place Names of New Zealand*. Rosedale, North Shore: Raupo. s. 121. ISBN 9780143204107.
7. ↑  «Place name detail: Paparoa Range». *New Zealand Gazetteer*. Land Information New Zealand.
8. ↑  «Mount Copernicus». Henta 16. januar 2023.
9. ↑  «Mount Galileo». Henta 16. januar 2023.
**Blaise Pascal** (19. juni 1623–1662) var ein fransk matematikar, fysikar, filosof og religiøs skribent, som la grunnlaget for moderne sannsynsteori.

Som tenkjar høyrde til Pascal den kartesiske skolen. Han delte René Descartes sitt dualistiske syn på kroppen og sjela, og den mekaniske forklaringa hans for det kroppslege. 

Pascal var fødd i Clermont-Ferrand, men flytta sju år gammal til Paris med den høgt utdanna faren sin. Pascal var tidleg mogen, og fekk tidleg ry som ein sjølvstendig matematikar. Etter ei ulukke i 1640 gjekk han gjennom ei djup religiøs omvending som han vidareførte til faren og systera, Jacqueline, som blei nonne i Port-Royal ved Versailles. Gjennom henne kom Blaise Pascal i kontakt med jansenittane, og blei sterkt påverka av den strenge religiøsiteten deira.

Gjennom sine *Lettres provinciales* frå 1650-åra, laga Pascal eit viktig bidrag til den franske litteraturen. Desse breva er både stilistisk imponerande, med bruk av kvikke replikkar og satire, og innhaldsmessig viktige for katolikkar.

I fylje Biffignandi fekk han i 1662 løyve av Ludvig 16. til å driva kollektivtransport med hestar. Dei fyrste rutene skal ha starta den 18. mars same året.

Kjelder
-------

1. ↑  Biffignandi, D. *La storia della locomozione - Da Leonardo as Agnelli, passando per Pascal*[*daud lenkje*].

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografi, Utgjevingar Arkivert 2006-01-14 ved Wayback Machine. (fransk)
* Blaine Pascal i *Martyra* av Rasmus Olai Steinsvik

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
"Watanabe no Tsuna møtir Ibaraki-dōji ved Modoribashi Bridge". Ukiyo-e print av Utagawa Kunisada. 
**Watanabe no Tsuna (渡邊 綱)**  (953-1025) var ein japansk samurai, ein følgjesven til Minamoto no Yorimitsu (også kjend som Raikō), og ein av dei tidlegaste samuraiane som blei kjend for militære gjerningar i ei rekkje soger og legender.

Watanabe no Tsuna var den fyrste personen som tok slektsnamnet Watanabe. Dette namnet er no det femte vanlegaste slektsnamnet i Japan, brukt av kring 1,08 millionar folk i 2017.

Fordi Watanabe no Tsuna er assosiert med soger om at han sigra over oniar som historisk blei sett som dei sterkaste, som Shuten-doji og Ibaraki-doji, seier ein tradisjon at oniar held seg unna folk som heiter Watanabe og husa deira. Av denne grunn har nokre familar med etternamnet Watanabe ikkje praktisert skikken med å kasta bønner for å verna seg mot demonar under høgtida setsubun i fleire generasjonar.

Opphav
------

Watanabe no Tsuna var ein samurai frå Saga Genji-greina til Minamoto-klanen, og det offisielle namnet hans var Minamoto no Tsuna. Han var son av Minamoto no Atsuru (933-953), gift med ei dotter av Minamoto no Mitsunaka, og barnebarn til Minamoto nO Mototsuko (891-942), oldebarn av Minamoto Nobuoru (848-918) og tippoldebarn av Minamoto no Tōru (822-895), ein son av keisar Saga (786-842), den 52. keisaren i Japan. Tsuna grunnla Watanabe-greina av Minamoto-klanen, og tok namnet frå basen sin i Watanabe i Settsu-provinsen. I 1020 blei han utnemnd til 'Tango no kami' (Governor for Tango-provinsen). Han var stebarnebarn av Seiwa Genji og *Chinjufu-shōgunen* Minamoto no Mitsunaka (912-997), og var våpenfølgjar av steonkelen sin Minamoto no Yorimitsu (944-1021).

1. ↑  Sato, Hiroaki (1995). *Legends of the Samurai*. Overlook Duckworth. s. 61–64. ISBN 9781590207307.
2. ↑   (på japansk). Toyo Keizai. Arkivert frå originalen 30 January 2023. Henta 5 February 2023.  Missing or empty `|title=` (hjelp)
3. ↑   (på japansk). Kobe Shimbun. Arkivert frå originalen 2 February 2023. Henta 5 February 2023.  Missing or empty `|title=` (hjelp)
4. ↑   (på japansk). Livedoor News. Arkivert frå originalen 2 February 2021. Henta 5 February 2023.  Missing or empty `|title=` (hjelp)
5. ↑  Reider, Noriko L (2016). *Seven Demon Stories from Medieval Japan*. Utah State University Press. s. 27. ISBN 9781607324898.