recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gneis** er ein metamorf bergart, det vil seia at han er omforma frå ein eller fleire andre bergartar etter å har vorte utsett for stort trykk og varme. Gneis inneheld difor dei same minerala som desse bergartane er danna av.

Gneis inneheld i hovudsak kvarts, biotitt, granat og plagioklas

Grunna trykk og varme har gneisen fått endra struktur. Han har vorte lagdelt og fått ein bølgja utsjånad. Lagdelinga og den bølgja utsjånaden kjem av at dei opphavlege bergartane i ulik grad har vorte blanda. Dei tekniske eigeskapane som spaltbarheit og trykkfastleik kan òg vera kraftig endra samanlikna med den opphavlege bergarten.

Gneis er den vanlegaste bergarten i Noreg. Det er mange kvalitetar og typar gneis. Dei har ulike namn, avhengig av innhaldet av opphavlege bergartar.

Gneisgranitt
------------

Granitt er ein vanleg bergart i Noreg, difor er mykje av gneisen omdanna frå granitt. Gneisgranitt er ein blandingsbergart, som har oppstått når omdanninga (metamorfosen) ikkje er fullstendig, men i grenseland mellom ein metamorf bergart og ein eruptiv bergart. Slike blandingsbergartar har ofte ein stripa utsjånad og kan vera sterkt lagdelte.

Fleire fargar
-------------

Fargar oppstår etter kva for mineral bergartane er danna av.

* Svart kjem av jarnoksid.
* Rosa eller raud farge kjem av mangan.
* Grøn farge kjem ofte av serpentin eller kopar.

Kjende norske førekomstar av gneis.
-----------------------------------

Fleire stader er det steinbrot som tek ut gneis. Desse gneisane har som regel namn (handelsnamn) etter staden der brotet ligg. 

Somme førekomstar av gneis inkluderer:

* Solør, er ljos rosa-raud gneis med mørke små flekkar. Han har handelsnamnet *Gneis Royal*.
* Askøy, er gråleg (svakt blågrå) med eit fint bølgjemønster i ljos rosa. Han er ikkje lagdelt. Han er nytta til mellom anna gravminne.
* Fusa, er ein lagdelt, grå gneis. Han er lett å omarbeide til murstein. Blir nytta til kantstein og tørrmuring. Han er òg fin til bygningstein både ute og inne.

Galleri
-------

* Gneiss royal frå Solør*Gneiss royal* frå Solør
* Orion Blå frå Asia*Orion Blå* frå Asia
* Hallandia gneisgranitt frå Halland, Sverige*Hallandia* gneisgranitt frå Halland, Sverige
* Askøygneis*Askøygneis*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Gneis**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
Varming av gløgg. I bakgrunnen pepparkaker.
Gløggkoppar.
**Gløgg** er ein varm drikk som vanlegvis inneheld alkohol, men som òg finst i alkoholfrie variantar. Ordet gløgg kjem frå det eldre svenske ordet *glödg*, danna frå verbet *glödga* ’verma opp’. Drikken er den skandinaviske versjonen av «mulled wine» (engelsk), «glühwein» (tysk) eller «vin chaud» (fransk), varm krydra vin.

Oppskrifter på gløgg varierer sterkt, men dei er som regel laget av raudvin, med sukker eller sirup. I Norden drikk ein gløgg først og fremst i samband med advent og julehøgtida.

Dei vanlegaste tilsetjingane er kanelstong, rosiner og mandlar. Gløgg får ein òg i daglegvarehandelen utan alkohol, og kan drikkast som den er. Mest vanleg er det å kjøpe konsentrat (Tomtegløgg) som ein tilsett vatn, saft, vin eller sprit for så å bli varma opp. I dei siste åra har Vinmonopolet starta med sal av ferdig vingløgg, Herregårdsgløgg, som berre treng oppvarming.

Merk at gløgg ikkje skal kokast, den skal berre varmast.

Glödgat vin
-----------

Å drikke varmt krydra vin har sine aner langt bakover i tida. Alt i antikken tilsette grekarane og romarane krydder til vin, anten av helsegrunnar eller for å betre smaken. Gustav Vasa heldt seg med ei eiga blanding av claret som inneheldt rhinsk vin, sukker, honning og krydder som kanel, ingefær, kardemomme og nellik m.m. 

I 1609 dukka uttrykket «glödgat vin» opp for første gongen i Sverige. Namnet knyter seg til tilverkingsmetoden, der ein sukkertopp blir trekt inn i cognac og tent på. Det smelta sukkeret gir søtsmak til gløggen.

Glödgat vin hadde eit monaleg lågare alkoholinnhald enn dagens gløgg. Gløggen frå 1800-talet minte meir om *glühwein* som blir servert i det tyskspråklege området. Då ein oppdaga ein at karamellisert sukker forbetra smaken, oppstod den sterke gløggen. Ein la nemleg sukkeret på eit nett over gløggen, tente på alkoholdampen og lét flammen smelte sukkeret som rann ned i gløggen og gjorde han søt. Ein vart likevel raskt merksam på at metoden halverte alkoholinnhaldet i gløggen, så den blir ikkje nytta i lengre. Samstundes med at alkoholprosenten steig, tilsette ein meir krydder. Dagens gløgg har derfor ikkje mykje sams med den opphavlege, gløda vinen.

I Sverige voks gløggen i popularitet på slutten av 1800-talet og dei private vinhandlarane tok til å framstille ferdigblanda gløgg. Det fanst både vingløgg og ein sterkare variant som vart kalla *cognacsgløgg* eller *julgløgg*. Ein tok til å knyte gløggen til julefeiringa og dekorerte etikettane på flaskene med nissar som kokte eller smakte på den rykande drikken.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Oppskrift på gløgg frå Tine[*daud lenkje*]
* Tomtegløgg Arkivert 2010-11-29 ved Wayback Machine.
* Glöggens historia från Vin & sprithistoriska museet
* historie-online.dk: Glögg
Hovudbygninga til Gnesin-instituttet.
**Gnesin-instituttet** er ein høgare musikalsk utdanningsinstitusjon i Moskva. Den fulle tittelen er: *Российская академия музыки имени Гнесиных* - *«Dei russiske syskena Gnesin sitt musikkakademi i Moskva»*

Musikkakademiet vart grunnlagt den 15. februar 1895 av dei jødiske systrene Jelena, Evgenija og Marija Gnesin frå Rostov-na-Donu. Alle tre hadde studert piano og vorte uteksaminert frå Konservatoriet i Moskva med særleg utmerking. Namnet til musikkakademiet spreidde seg raskt, og det vart snart kjend som eit eliteakademi. Broren til Gnesin-systrene, Mikhail Gnesin, vart ein feira komponist som vart leiar for Gnesin-instituttet frå 1945-1957.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Gnessin State Musical College» frå Wikipedia på engelsk, den 27. august 2012.*
* *Omsetjinga av den fulle tittelen er henta frå tysk wikipedia om instituttet.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* SUDOC
* NKC

 |
**Gnaeus Julius Agricola** (13. juli 40–23. august 93) var ein romersk embetsmann.

Agricola blei kvestor i Vesleasia i 64, og pretor og folketribun i Roma i 68. Under keisar Vespasian kjempa han i Britannia og forvalta frå 73 til 76 Aquitania. i 76 blei han konsul, og i 77 blei han send til Britannia, der han utvida dei romerske besittelsane nord til elva Tay. Keisar Domitian kalte han heim i 84. Deretter levde Agricola eit tilbaketrekt liv.

Liv og virke
------------

### Bakgrunn

Gnaeus Julius Agricola var fødd i Gallia Narbonensis, den sørlege delen av dagens Frankrike. Foreldra hans var Julius Graecinus og Procilla. Han gifta seg med Domitia Decidiana, og dei fekk ei dotter saman, som truleg heitte Julia Agricola. Ho blei gift med historikaren Tacitus. Denne svigersonen skreiv om felttoget til Agricola, og var ein av dei fremste støttespelarane hans. 

### Karriere

Karrieren han starta med ein periode som militærtribun i Britannia frå 58 til 62, i staben til Gaius Suetonius Paulinus. Etter å ha vendt tilbake til Roma blei han folketribun i 66 og kvestor i 68. I 71 blei han legat til guvernøren i Britannia, Quintus Petillius Cerialis, og kommandant for legionen XX Valeria Victrix. Då Cerialis forlét Britannia blei Agricola guvernør i Gallia Aquitania. Dette førte til at standen hans blei endra frå plebeiar til patrisiar. Åra i Gallia var fredelege.

I 77 blei han utnemnd til konsul, og året etter til guvernør i Britannia. Han lykkast i å overvinna keltarane i det som no er Wales og det nordlege England. Deretter invaderte han dagens Skottland og overvann caledonarane i slaget ved Mons Graupius. Det var i Agricola si tid som guvernør at den romerske flåten for første gang segla rundt Dei britiske øyane. 

I 84 blei han kalla tilbake til Roma, truleg fordi felttoget hans var blitt for kostbar, men det er sannsynleg at den eigentlege grunnen var at keisar Domitian uroa seg over framgangane hans. Han blei innvilga eit triumftog, men fall i unåde hos keisaren. 

I 93 døydde han utanfor Roma, i realiteten i eksil etter å ha nekta å ta imot embetet som guvernør i provinsen Africa. Etterpå verserte rykte om at han var blitt forgifta, men det verker som om Tacitus, som er den som skreiv biografien til Agricola, ikkje sjølv festar nokon lit til dette.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Gnaeus Julius Agricola» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juni 2022.*

Litteratur
----------

* Ronald Syme: *Tacitus*. Bd. 1 (av 2). Oxford 1958, S. 19ff; 121ff.
* Malcolm Todd: Julius Agricola, Gnaeus. I: *Oxford Dictionary of National Biography* (ODNB). Bd. 30 (2004), S. 822ff.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Grønlia** er ei li i Oslo i området ved Sjømannsskolen mellom det gamle Kongshavn og Sørenga der kyrkjeruinen etter Mariakyrkja ligg. Grønlia hallar mot Grønlikaia og sjøen. På sørsida av Sjømannskolen går den såkalla Familiedalen ned mot Kongshavn. Øvst i Familiedalen, rett innunder Kongsvegen finn ein 6000 år gamle helleristningar. Sjømannskolen ligg på ein knaus med utsyn over Oslo havn og Akershus festning på motsett side av Bjørvika.

Ved munningen av Alnaelva sør for Sørenga, var det tidlegare eit industriområde som var i drift frå 1737-1815, Alunverket. Der dreiv dei ut alun og fargestoff av alunskifer som var teken ut av Ekebergskrenten noko lenger aust. Alunbrota er framleis godt synlege som store sår i fjellsida. I dag held bilbergingsselskapet Viking til på noko av tomta der berget er sprengt vekk, dvs. sørvest for vegkrossen mellom Ekebergveien og Konowsgate (tidlegare Gravergata).

Alnaelva går for ein del i røyr beint under Ekebergrestauranten og kjem ut i Kongshavn. Men det er gjort mykje for å få elva mest mogeleg opp i dagen. Ei simulering av den opphavlege osen finn ein i austenden av «Vannspeilet» i Middelalderparken.

Diktaren Henrik Wergeland (1808-45) kjøpte ei hytte i Grønlia i mai 1838 og busette seg der til han gifte seg i april 1839. Søster hans, Camilla Collett, seier i eit brev at han flytta ut til Alunverket. Han selde hytta etter knapt eit år, og leigde husvære for seg og kona i Akersveien, i dag Damstredet 1-3 like ved Vår Frelsers kyrkjegard.

I samband med salet, skreiv han eit brev 6. april 1839, der han skildrar koss eigedomen hans kan utvidast og gjerast om til terassehage ned mot sjøen. Han meiner at hytta kan tene som ein paviljong. Det finst ei teikning som etter tradisjonen skal vera av denne hytta. Ho har nettopp form som ein firkanta paviljong. Hytta var raudmåla, hadde berre eitt rom og ein liten gang. Ho må ha høvd dårleg som vinterbustad, for Wergeland skriv i brev om «Grønlikulden». 

Midt på 1800-talet bygde konsul Lorentz Meyer eit herskapshus i Grønlia nede ved sjøen. Det låg som eit landemerke i nokre år. Det vart kalla «Alunverket» til minne om den nedlagde industriverksemda. Huset vart rive i samband med jernbaneutbygginga.

Det var gjort store inngrep i fjordidyllen då Smålensbanen, dvs. Austfoldbanen, vart bygd i 1877. I dei aller siste åra er raseringa bortimot total for skuld veg- og tunnelbygging under Bjørvika.

Kjelder
-------

### Fotnotar

1. ↑  Nettstaden til Naturhistorisk museum: «Alunskifer til alun og farge»
2. ↑  Sjå bilete på bokmålswikipeedia, oppslagsord "Alunverket"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 66°0′S 100°46′E﻿

**Dieglman Island** er ei stort sett isdekt øy med mange klippeframspring, som ligg på nordvestsida av Edisto Channel i Highjump Archipelago. Ho vart først kartlagd frå flyfoto teken av U.S. Navy Operasjon Highjump, 1946–47, og kalla «Dieglman Islets», men seinare sovjetiske ekspedisjonar (1956–57) kartla dette som ei enkel øy med mange klippeframspring. Namnet vart endra av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) om denne enkle øya. Ho vart namngjeven av US-ACAN etter E.D. Dieglman, ein pilot i U.S. Navy Operasjon Highjump under fotograferinga av området i 1946–47.

Sjå òg
------

* Antarktiske og subantarktiske øyar

Kjelder
-------

1. ↑  «Dieglman Island». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 20. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Dieglman Island» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Grønsisik** |
| GrønsisikGrønsisik |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigGult viser sommartilhaldsområde med hekking, grønt fast tilhald med hekking, og blått vinterområde utan hekking Gult viser sommartilhaldsområde med hekking, grønt fast tilhald med hekking, og blått vinterområde utan hekking |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Finkefamilien Fringillidae |
| **Slekt:** | *Spinus* |
| **Art:** | **Grønsisik** *S. spinus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Spinus spinus***Linnaeus, 1758 |

**Grønsisik** (*Spinus spinus*, òg *Carduelis spinus*) er ein fink med gulgrøn fjørdrakt.

Grønsisikho. Foto: Marek Szczepanek

Kjenneteikn
-----------

Grønsisiken er ein liten fugl på om lag 12 cm. Den grøn-gule fjørdrakta og det skarpe, smale nebbet er typisk for grønsisiken. Hoa er meir grå-grøn enn hannen, som også har ein svart hovud kalott og ein svart strupeflekk. 
Grønsisiken har ei variert kvitring og herming etter andre fuglar. Hannen lokkar hoa med plystring, der den eine lyden er «dettande» og den andre er stigande. Fuglen opptrer ofte i flokkar.

Utbreiing
---------

Grønsisik har ei nordleg palearktisk utbreiing og finst frå Irland i vest til Japan i aust. Han er delvis ein trekkfugl, men kan overvintre på stader der han kan livnære seg av frø. Elles kan overvintringsstadene vera så langt sør som Middelhavslanda, Kina og Ryukyuøyane. I Noreg finn grønsisiken mest frø i sør der han er mest om vinteren om han ikkje reiser til Mellom- eller Sør-Europa. Han kjem vanlegvis tilbake til Noreg i mars-april.

Levesett
--------

Grønsisiken lever av frø, og kan derfor overleve vinteren i dei fleste stader i Noreg frå år til år. 
Då vil også bestanden variere forskjellig i åra. Bestanden kan endre seg så mykje som 100 000 til 1 million.

### Forplanting

Grønsisikegg
Fuglen hekkar vanlegvis i gran- eller furuskog. Reiret er bygd av strå, mose eller lavbitar og han har reiret sitt i bartre. 
I reiret ligg det 4–6 egg som blir ruga av hoa i 2 veker. Egga blir klekt i april–mai, og hoa kan legge to kull. 
Når ungane er 13–15 dagar gamle forlet dei reiret.

### Næring

Grønsisikar lever av frø frå kongle, men ungane får litt insekt også. Om vinteren et dei or kongler eller ugrasfrø. 
Du kan også sjå den på fuglebrettet om vinteren.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Grønsisik**
Koordinatar: 76°17′S 157°20′E﻿

**Elephant Moraine** er ein isolert morene, 5,5 km lang, 27 nautiske mil vest for Reckling Peak, vest for enden av Mawsonbreen i Victoria Land. Morenen, som i somme rapportar vert skildra som ein iskjernemorene, ligg langs ein lang, small lapp med berr is som strekkjer seg vestover frå Reckling Peak i 60 nautiske mil. Morenen vart oppdaga på amerikanske satellittbilete i 1973 og frå flyfoto tekne samstundes av William R. MacDonald frå United States Geological Survey, som opphavleg skildra morene for William A. Cassidy som ein «ein mogeleg nunatak med ein kontur som minna om ein elefant.» Fleire feltgrupper frå United States Antarctic Research Program leia av Cassidy leita og fann meteorittar i denne morenen i 1979–80. Det skildrande namnet vart godkjend av Advisory Committee on Antarctic Names i 1989.

Kjelder
-------

1. ↑  «Elephant Moraine». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. januar 2014.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Elephant Moraine» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Stig André Berge** (fødd 20. juli 1983) er ein norsk brytar frå Groruddalen. Berge representerer Oslo Bryteklubb.

Stig André Berge har vunne tretten nasjonale titlar og to kongepokalar (2005 og 2008). I tillegg vann han sølv under EM i bryting i Sofia i 2007, og gull frå verdscupen same året.

Berge kvalifiserte seg til sommar-OL 2008 i Beijing, men rauk ut etter den fyrste kampen, der han møtte Nurbakyt Tengizbayev frå Kasakhstan.  Under eit stemne i Finland våren 2012 kvalifiserte han seg til OL på nytt , og tevlar for Noreg under sommar-OL 2012 i London. Berge bryt vanlegvis i 66-kilosklassen i Noreg, men fekk bryta i 60-kilosklassen i London. Diverre tapte han også her sin fyrste kamp; åttandedelsfinalen mot Hasan Alijev frå Aserbajdsjan og rauk med det ut av OL. 

Kjærasten til Stig André Berge, Rosel Utne, er også brytar.

Kjelder
-------

* Dittoslo.no: Stig-André Berge fra Oslo Bryteklubb er OL-håpet fra Groruddalen[*daud lenkje*]

### Fotnotar

1. ↑   Aftenposten, 12.08.08: Berge ute av OL
2. ↑  Bryting.no: Stig André Berge klar for OL[*daud lenkje*]
3. ↑   VG.no, 06.08.12: Berge helt knust etter OL-tap

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Stuart James Pearson** (fødd 21. juni 1949) er ein engelsk tidlegare fotballspelar. Han var ein senterløpar av den britiske typen, kjend for sine år i Manchester United og sidan West Ham United.

Karriere
--------

### Klubbspel

Pearson skreiv kontrakt med 2. divisjonslaget Hull City i 1968, slo gjennom i 1971. Sommaren 1974 vart han, mot 200 000 pund, overført til Manchester United. Han spelte to FA-cupfinalar for laget frå Manchester, i 1976 vart det eit overraskande tap mot Southampton FC. Våren 1977 sigra derimot Pearson og lagkameratane i FA-finalen med 2–1 over eit sterkt Liverpool FC, ein kamp der Pearson skåra det fyrste målet. Etter å ha vore kneskada i lang tid, gjekk turen vidare til West Ham før sesongstart i august 1979. Under FA-cupfinalen 1980 la Pearson inn ein krossball som Trevor Brooking nikka inn i Arsenal-målet. Dermed kunne Pearson, så vel som Brooking, heve FA-cuptrofeet for andre gong i deira fotballiv. Kneskaden førte til at Pearson la opp i 1982.

### Landslagsspel

Pearson deltok i 15 landskampar i tida frå 8. mai 1976 til 16. mai 1978. Han skåra 5 mål for England.

### Merittar

* Vinnar av FA-cupen: 1977 for Manchester United og 1980 for West Ham

Kjelder
-------

* eu-football
* *Denne artikkelen bygger på «Stuart Pearson» frå Wikipedia på engelsk, den 13. april 2022.*
**Sosialsjåvinisme** er ei form for patriotisme, spesielt i krigstid, bruka om dei sosialistar som støttar regjeringa i sitt eige land i krigføringa mot andre land, trass i ulike politiske standpunkt. Uttrykket betyr «sosialisme i ord, sjåvinisme i handling». 

Under den første verdskrigen inntok leiinga og fleirtalet i mange sosialistiske parti eit sosialsjåvinistisk standpunkt. Mange sosialistar gav opp sitt eige politiske syn til fordel for «vern om fedrelandet», og vart sosialsjåvinistar, spesielt medlemmer av Det tyske sosialdemokratiske partiet (SPD) og Det franske sosialistpartiet. Etter som krigen varte, blei stadig fleire skeptiske til den meiningslause nedslaktinga. Blant dei som såg støtte til denne krigen som eit svik mot den internasjonalismen og anti-militarismen sosialistar eigentleg burde stå for, var dei som på slutten av og etter verdskrigen danna nye venstresosialistiske og kommunistiske parti. Sosialsjåvinismen under første verdskrigen utløyste såleis kløyvinga i den internasjonale arbeidarrørsla. 

Under andre verdskrigen var det mykje mindre strid om såkalla sosialsjåvinisme, fordi skilnaden på dei krigførande partane var så mykje klarare, både mellom samfunnssystema og mellom angripar og forsvararar[*treng kjelde*].
Smågodt-utval hos ein godtebutikk.
**Smågodt** er godteri som vert selt i lausvekt. 

Smågodtet blei utbreidd i Noreg i 1970-åra, og fram til 1990-åra blei det også selt med stykkpris. Det blei omsett smågodt for 991 millionar kroner i Noreg i 2012, noko som utgjorde 11 % av den totale godterimarknaden. Dei to største smågodtprodusentane på den norske marknaden er Nidar og Candyking.

Same Hobby-sjokolade kostar nesten 500 kr/kg i innpakka form, men berre 159 kr/kg i smågodtform. Sjokolade kan vere langt billegare i lausvekt.
Prismessig ligg smågodt betydeleg under prisen av innpakka godteri, og spesielt sjokolade er langt billegare om ein kjøper det i lausvekt.

Smågodt vert som regel selt med pris per kilogram (kg). Tidlegare blei smågodt i Noreg selt pris per hektogram (per 100 gram), men som for dei fleste andre matvarer blir kilogram brukt i aukande grad.

Kjelder
-------

1. ↑  «To Salte Skaller og en Sjokolademus takk!». Nidar. 12. oktober 2012. Arkivert frå originalen 16. april 2014. Henta 16. april 2014.
2. ↑  
«Kjøper smågodt for 991 millioner kroner». kk.no. 30. september 2013. Arkivert frå originalen 16. april 2014. Henta 15. april 2014.
3. 1 2  «Spar penger på smågodt». bt.no. 25. april 2009. Henta 31. mars 2016.
4. ↑  «Advarer mot prisfelle på sjokolade: – Du kaster penger rett ut vinduet». Nettavisen. 13. februar 2021. Henta 13. februar 2021.

* *Denne artikkelen bygger på «Smågodt» frå Wikipedia på bokmål, den 4. juli 2023.*
Ein såkalla *Gullfisk*, ein type trikk som vart mykje nytta på Bærumsbanen, ofte i tog av to samankopla vogner. Fotografiet er frå 2009 og syner ei vogn som har vorte teke vare på.
Ei av Kolsåsbanens vogner. Farga på Kolsåsbanens vogner var mørkeblått.
**Bærumsbanen** var ei tidlegare trikkelinje mellom Skøyen i Oslo og området Kolsås i Bærum kommune, nedanfor Kolsåstoppen. Banen vart bygd ved at Lilleakerbanen (strekninga Skøyen-Lilleaker), som var ein del av trikkelinjenettet i Oslo, vart lengd til Bekkestua i Bærum over Jar i Bærum, opna 1. juli 1924, fram til Haslum i Bærum 1. november 1924, og fram til Kolsås i 1930.

Etter at ei linje vart bygd mellom haldeplassen på Jar og dåverande Sørbyhaugen haldeplass på Røabanen i Oslo, opna 15. juni 1942, vart det oppretta samband mellom Kolsås og Nationaltheatret stasjon i Oslo sentrum over Majorstua med større og tyngre forstadsbanevogner, dåtidas T-banevogner, og namnet Kolsåsbanen vart nytta om heile strekninga frå Sørbyhaugen til Kolsås. Bytrikken over Lilleakerbanen byrja då å snu på haldeplassen på Jar, men kunne framleis nytte heile strekninga fram til Kolsås, til dømes i tider på dagen då trafikken var stor, sidan haldeplassene hadde perrongar i ulike høgder for kvar av dei to vogntypane. Båe vogntypane vart dessuten vedlikehaldne ved Bærumsbanens verkstad på Avløs i Bærum.

Bærumsbanen og verkstaden på Avløs vart opphavleg drivne av det private aksjeselskapet A/S Bærumsbanen, skipa i 1924, utgått frå selskapet Kristiania Elektriske Sporvei. Men allereie i 1930-åra hadde A/S Oslo Sporveier teke over aksjemajoriteten i A/S Bærumsbanen, og tok over resten av aksjane i 1944. Men formelt vart ikkje A/S Bærumsbanen oppløyst før i 1971.

Lilleaker-Østensjøbanen
-----------------------

A/S Bærumsbanen tok i 1937 over drifta av Østensjøbanen, ein forstadbane på den andre sida av sentrumsområdet i Oslo, og kopla Lilleakerbanen og Bærumsbanen til Østensjøbanen ved å etablere eit samband tvers gjennom byen, via Etterstad i Oslo, over trafikkknutepunktet Jernbanetorget framfor Oslo Ø, og vidare over Skøyen ut til Jar, tidvis heilt fram til Kolsås. Dette ruteopplegget fekk namnet Lilleaker-Østensjøbanen.

Sjå òg
------

* Lilleakerbanen
* Kolsåsbanen
Posisjonane til kjende solsystemobjekt. Kentaurane er objekta viste som oransje, dei grøne objekta utanfor høyrer til Kuiperbeltet.
**Kentaurane** er ei gruppe småplanetar namngjevne etter dei mytiske kentaurane. Kentaurane går i bane rundt Sola mellom bana til Jupiter og Neptun; og banane deira kryssar dei av gassplanetane. Den første kentauren vart oppdaga i 1977 og namngjeven 2060 Chiron. Den største funnen så langt heiter 10199 Chariklo, vart oppdaga i 1997 og er omtrent 225 km i diameter.

Ingen kentaur har så langt blitt fotografert frå nært hald av ein romsonde, men det finst bevis for at saturnmånen Phoebe kan vera ein innfanga kentaur. Phoebe vart fotografert av Cassini-sonden i 2004.
Romteleskopet Hubble har skaffa litt informasjon om overflatetrekka til 8405 Asbolus.

Tre kentaurar, Chiron, 60558 Echeclus og 166P/NEAT 2001 T4 har komet koma. Chiron og Echeclus er no klassifisert som både asteroidar og kometar. Det er mogleg at også andre kentaurar er kometar, men så langt har ingen fleire blitt identifisert.

| * v
* d
* e
Smålekamar i solsystemet |
| --- |
| 
* vulkanusasteroidar
* nærjordsasteroidar
* hovudbeltet
* jupitertrojanar
* kentaurar
* damokloidar
* neptuntrojanar
* kometar
* transneptunske objekt
	+ Kuiperbeltet
	+ den spreidde skiva
	+ Oortskya

 |
| 
* For andre objekt og regionar, sjå asteroidekategoriar
* binærasteroidar
* asteroidemånar
* meteoroidar og solsystemet.

* For ei komplett liste, sjå kjende småplanetar.

 |


| Solsystemet |
| --- |
|  |
| **Sola** · Merkur · Venus · Jorda · Mars · *Ceres* · Jupiter · Saturn · Uranus · Neptun · *Pluto* · *Eris* |
| **planetar** · **dvergplanetar** · **månar**: *Månen · marsmånar · jupitermånar · saturnmånar · uranusmånar · neptunmånar · plutomånar · erismånen* |
| **smålekamar**:   meteoroidar · asteroidar/asteroidemånar (asteroidebeltet) · kentaurar · TNO-ar (kuiperbeltet/den spreidde skiva) · kometar (Oortskya) |
| Sjå òg himmellekamar, liste over lekamar i solsystemet, sorterte etter radius eller masse, og **temasida** om solsystemet |
**Marmorgrottene** (russisk Мра́морная пещера, ukrainsk Мармурова печера, krimtatarisk *Mermer qobası*) er ei grotte på Krimhalvøya, i Tsjatyr-Dag-massivet. Det er eit populært turistmål. 

I 1987 vart grotta oppdaga med eit komplekst system av haller og galleri, ikkje langt frå dei andre grottene Bin Basj-Koba (Tusen hovud) og Suuk-Koba (Kald). Den nye grotta som ligg 920 meter over havet vart kalla Marmor (opphavleg nytta ein namnet Afghan), fordi ho er forma av marmorert kalkstein. Frå 1988 byrja arbeidet med å legge stiar inn og lyssette grotta. 

Grotta vert rekna som eit av dei sju naturlege underverka i Ukraina. Ho er ein av dei mest vitja grottene i Europa.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mramorniyi Pesheri (Marble Caves), Crimea» frå Wikipedia på engelsk, den 4. september 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 12. juli 2018, henta 4. september 2012
2. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 12. juli 2018, henta 4. september 2012
3. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 11. mai 2013, henta 4. september 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av grotta (russisk)

Koordinatar: 44°47′49″N 34°16′43″E﻿
**Frederick Childe Hassam** (17. oktober 1859–27. august 1935) var ein USA-amerikansk impresjonist-målar, ein av dei fyrste nord-amerikanske kunstnarane som måla i ein impresjonistisk stil.

Liv og gjerning
---------------

*Hovudgata i regnet*, 1917
Hassam var fødd i den dåverande småbyen Dorchester (seinare ein bydel i Boston) i delstaten Massachusetts. I unge år arbeidde han med tresnitt og etablerte seg som illustratør for tidsskrift som *Century Magazine, Harper's Magazine* og *Scribner's Magazine*. I 1878 gjekk han på ein kveldsskule arrangert av Boston Arts Club og Lowell Institute. Der laga han sine fyrste landskapsmåleri i ein naturalistisk stil, med motiv frå Boston og nærområda. Hans fyrste måleriutstilling fann stad i 1882, og han fekk seld sine fyrste bilete.

Sommaren 1883 reiste Hassam på sin fyrste tur til Europa. Han besøkte både Italia, Frankrike, Nederland, Spania og Storbritannia. Særleg let han seg inspirere av William Turner sine akvarellar. I 1884 stilte Hassam i Boston ut 67 akvarellar, laga under og etter Europa-reisa.

I New York såg Hassam i 1886 utstillinga med verk av dei franske impresjonistane. Allereie same året reiste han til Paris. Han vart verande i byen dei neste tre åra, der han studerte ved Académie Julian. År 1887 stilte han ut bilete på Paris-Salongen for fyrste gong. To år seinare fekk han med verk til verdsutstillinga i Paris, og vart prisa med ein bronsemedalje. Same året, 1889, reiste han tilbake til USA og slo seg ned i New York.

*Washington Arch, vår*, ca. 1893
Hassam var ein av dei aller fremste av dei nord-amerikanske impresjonistane. I 1897 braut han ut av kunstnarorganisasjonen Society of American Artists. Saman med John Henry Twachtman og Julian Alden Weir skipa han den nye kunstnarforeininga «Ten American Painters», til dagleg kalla «The Ten». Både Hassam sine bymotiv, som *Washington Square* og *Fifth Avenue*, og hans landskapsbilete, som *Gloucester* og andre motiv, var ettertrakta hos publikum.

Gjennom livet la han ut på nye, lengre reiser til Europa og innanlands i USA. I 1916 byrja han å lage ein serie bilete med det USA-amerikanske flagget som motiv. Til grunn for dette prosjektet var hans engasjement for at USA skulle gå inn på alliert side i verdskrigen som rasa i Europa.

Frå 1919 budde Hassam i East Hampton på Long Island i New York, og der døydde han i 1935.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Childe Hassam» frå Wikipedia på tysk, den 5. oktober 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Childe Hassam**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Marmorøen** er ei øy på austsida av Nordåsvatnet på Hop i Fana bydel i Bergen. Øya er kalla opp etter eit marmorbrot som kom i gang her i 1702. Tidlegare vart øya kalla Hopsholmen. 

Øya høyrte i fleire generasjonar til familien Lillienskiold og marmor frå her vart sendt til København, mellom anna til Christiansborg slott i København i 1730-åra. I 1740-åra vart meir marmor sendt til København og Marmorkirken. Det vart bygd to marmorsager i Hopsfossen like ved. Drifta vart lagt ned i 1750-åra og fram til Werner Christie kjøpte øya og drifta i 1775. Etter 1816 vart det henta ut lite marmor og drifta vart innstilt for godt i 1850-åra. 

I seinare tid har øya og holmane rundt vore ein ynda stad for badeliv og båtcamping i Nordåsvatnet, og det går fleire gangbruer mellom holmane. 

Marmorøen har gjeve namn til Marmorneset like innanfor.

Kjelder
-------


* Gunnar Hagen Hartvedt (2003). *Bergen Byleksikon* (4 utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 82-573-1036-0.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Even Saxlund** (10. juni 1811–6. august 1902) var ein jurist, politikar og embetsmann, fødd i Stange. Mikkel Anderssen Saxlund var faren hans, Michael Saxlund sonen hans.

Saxlund tok juridisk embetseksamen 1835, arbeidde i Justisdepartementet frå 1836 til 1838. Frå 1838 var han fut og sorenskrivar i Aust-Finnmark. Han var fyrst busett i Vadsø, sidan i Vardø. I 1852 vart han utnemnd til byfut i Fredrikshald.

Saxlund var stortingsmann for Finmarkens amt 1845-51 og for Fredrikshald krins på nye tre Storting 1854, 1857-1858 og 1862-64. Han var sekretær i bankkomiteen 1845, av Odelstinget og tollkomiteen 1848. Sekretær i Stortinget 1851, 1854, 1857 og i tollkomiteen 1857. Formann i tollkomiteen 1857, i komiteen om mursteinstollen 1858, og i gasje- og pensjonskomiteen. Medlem av Lagtinget 1863 og 1864, samt av deputasjonane til Eidsvoll 17. mai 1864 og Stockholm 4. november 1864.

Saxlund var høgsterettsassessor frå 1864 til 1894, og var såleis medlem av riksretten over Selmer-regjeringa i 1884.

Etter han tok avskjed frå høgsterett busette Saxlund seg i København, der han døydde i 1903.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Litteratur
----------

* S. H. Finne-Grønn:*Slegten Michelet*. Chistiania 18??

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Peñón de Alhucemas, sett frå den marokkanske kysten
**Peñón de Alhucemas** eller «Lavendelklippen» er ein av *plazas de soberanía* i Spania, like utanfor kysten av Marokko.

Peñón de Alhucemas og øyane Isla de Mar og Isla de Tierra litt lenger vest dannar Alhucemasøyane. Dei ligg 300 meter utanfor den marokkanske byen Al Hoceima eller Alhucemas (tidlegare Villa Sanjurjo), 146 km aust for Ceuta og 84 km vest for Melilla.

Peñón de Alhucemas er ei lita klippe, som måler 220 meter frå aust til vest og 84 meter frå nord til sør, med eit areal på 1,5 hektar eller 0,015 km² og ei høgd på 27 meter over havet. Det ligg ei festning, nokre hus og ei kyrkje over heile øya. 

Isla de Tierra er ein bratt, 11 meter høg klippe, 114 meter nord for den marokkanske stranda. Ho er 192 meter lang og 87 meter brei, med eit areal på 1,7 hektar. 

Isla de Mar er ei flat, 4 meter høg, øy. Vestenden av ho ligg 93 meter nord for Isla de Tierra. Ho er 245 meter frå aust til vest, og opp til 70 meter brei med eit areal på 1,4 hektar. 

Samla har øygruppa eit areal på 4,6 ha eller 0,046 km².

Øyane har vore under Spania sidan 1559, då området som då høyrde til Saadi-dynastiet vart gjeven til Spania mot at dei skulle hjelpe dei i forsvaret mot Det osmanske riket. I 1673 sende Spania ein garnison til øya Peñón de Alhucemas og ho har vore permanent busett sidan den gong. I dag ligg ei festning med ein 60 mann stor spansk militærgarnison på øya. 

Øya vart òg nytta som landgangsstad av spanske og franske styrkar i 1925 under Rif-krigen.

Marokko har gjort krav på øyane sidan sjølvstende deira i 1956. 

Spanske område i Nord-Afrika.

Sjå òg
------

* Plazas de soberanía

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Peñón de Alhucemas» frå Wikipedia på engelsk, den 24. mai 2009.*

Koordinatar: 35°13′N 3°53′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Santo Stefano sett frå Palau.
**Maddalenaøyane** (italiensk *Arcipelago della Maddalena*) er ei øygruppe i Bonifaciosundet mellom Korsika og Sardinia i Italia. Ho består av sju større øyar og fleire småøyar.

Geografi
--------

Den største øya er La Maddalena og dei andre seks øyane er (frå størst til minst): Caprera, Spargi, Santo Stefano, Santa Maria, Budelli og Razzoli. Berre Maddalena, Caprera og S. Stefano er busette.

Maddalenaøyane ligg nær den kjende turiststaden Costa Smeralda og har det same krystallklåre vatnet og granittklippene, men er òg eit rikt dyreliv. Øyane er ein del av nasjonalparken Parco Nazionale Arcipelago di La Maddalena.

Historie
--------

Øyane har vore busett sidan førhistorisk tid. Romarane kalla øyane for *Cunicularia* og dei var eit travelt skipsfartområde i det andre og første tusenåret f.Kr. Maddalenaøyane har alltid vore strategisk viktige og var årsaka til ein strid mellom Republikken Pisa og Republikken Genova på 1200-talet. Dette førte til at dei vart forlatne i lange tider før gjetarar frå Korsika slo seg ned her i lag med dei første busetjarane på Sardinia på 1500-talet. Napoleon Bonaparte, Horatio Nelson og særleg Giuseppe Garibaldi hadde alle historiske band til dette området.

I dag
-----

I dag er det ein marinebase for NATO med amerikanske atomubåtar på St. Stefano. Administrativt høyrer øyane til provinsen Olbia-Tempio etter at dei flytta frå provinsen Sassari i 2005. Det går ferjesamband frå Palau på Sardinia til La Maddalena. Det er berre vegar på La Maddalena og Caprera.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maddalena archipelago» frå Wikipedia på engelsk, den 1. november 2007.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- Parco Nazionale dell'Arcipelago di La Maddalena
		- Italian Government Tourist Board Arkivert 2018-09-05 ved Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Kumo elv**, (finsk *Kokemäenjoki*) er ei 121 km lang elv i Birkaland og Satakunda i Finland. Ho har sitt utspring frå innsjøen Liekovesi i Vammala og munnar ut i Bottenhavet i Pihlavaviken i Björneborg.

Kumo elv har eit nedslagsfelt på 27 100 km², og er dermed det fjerde største vassdraget i Finland. Elva har ei middelvassføring på 231 m³/s. Kumo elv er ei mellomstor elv og breidda på ho varierer mellom 20 og 60 meter. Kumo elv er rik på fisk, og dei vanlegaste fiskeartane er laks, regnbogeaure og sjøaure. I 1914 vart den største fisken som nokon gong er fiska i Finland teke i elva, ein stør på 149 kg.

Hamna ved munningen til Kumo elv har sidan 1200-talet vore viktig for sjøtrafikken.

Tre andre elvar munnar ut i Kumo elv: Loimijoki i Vittis, Kauvatsanjoki i Kumo og Harjunpäänjoki i Björneborg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kumo älv» frå Wikipedia på svensk, den 3. april 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
Koordinatar: 44°07′N 145°51′E﻿

**Kunasjir** (russisk Кунаши́р; japansk 国後島, *Kunashiri*, tyder 'svart øy' på ainu) og er den sørlegaste øya i Kurilane. Ho er kontrollert av Russland, men Japan har òg kravt herredøme over øya.
Ho ligg mellom sunda Kunasjir, Catherine, Izmena og Sør-Kuril. Kunasjir er synleg frå den nærliggande japanske øya Hokkaidō og mellom desse ligg Nemurosundet. Øya har ei hamn ved Juzjno-Kurilsk, det administrative senteret i Juzjno-Kurilskij-distriktet og er den største busetnaden på øya. Administrativt høyrer ho til Sakahlin oblast. 

Øya har eit areal på 1490 km², er 123 km lang og 4 til 30 km brei. 

Kunasjir er forma av fire vulkanar som ein gong var forskjellige øyar før dei kom i saman i lågtliggande område med innsjøar og varmekjelder. Alle vulkanane er framleis aktive, Tiatia (1819 moh.), Smirnov, Mendelejev (Ruasu Dake) og Golovnin.

Steinformasjonar på Kunasjir.
Satellittbilete frå NASA av Rausu-yama-vulkanen (Mendelejev) sør på Kunasjir.
Øya består av vulkanske og krystallinske bergartar. Klimaet er monsunaktig. Vegetasjonen består hovudsakleg av gran, furu og blandingslauvskog med lianar og kurilsk bambuskratt. Fjella er dekte av bjørk og sibirsk dvergfuru, urter eller bert fjell. 

Det vart funne trekjerner av hundreårgamle eiker (*Quercus crispula*) i juli 2001 på Kunasjir.

Hovudnæringa på øya er fiske og fiskeindustri.

Historie
--------

I 1789 var Kunasjiri åstadane for Menasji-Kunasjir-opprøret der ainufolket gjorde opprør mot japanske handelsfolk og kolonistar. 

Den russiske sjømannen Vasilij Golovnin prøvde å kartlegge og utforske øya i 1819, men vart arrestert av japanske styresmakter og sat to år i fengsel.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kunashir» frå Wikipedia på engelsk, den 4. august 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Bilete Arkivert 2009-02-10 ved Wayback Machine.
	+ Geografisk data
	+ Ikkje lov å fly til Kunasjir

1. ↑  Vulkanar
2. ↑  Palaeogeografi, paleoklimatologi, paleoøkologi

| * v
* d
* e
 Japan Øyar i Okthoskhavet |
| --- |
| Antsiferov  · Arka  · Atlasov  · Banka Zotova  · Bajdukov  · Beljakovøya  · Bolsjoj Tsjome  · Bolsjoj Sjantar  · Brat Tsjirpojev  · Broutona  · Dobrzjanskij  · Ekarma  · Feklistova  · Hokkaidō  · Ionøya  · Iturup  · Jamøyane  · Jengalytsjev  · Kamen-Mukdykyn  · Kamen Opasnosti  · Kekuryøyane  · Ketoj  · Khalpiliøyane  · Kharimkotan  · Konus  · Kraterbukta  · Kraynijøya  · Kunasjir  · Kurilane  · Makanrusji  · Matua  · Morskaja Matuga  · Nansikanøya  · Nedorazumenija  · Onekotan  · Oremif  · Paramusjir  · Pilamif  · Rajkoke  · Rassjua  · Retsjnaja Matuga  · Reynekeøya  · Rovnij  · Sakhalin  · Sjantarøyane  · Sjelikan  · Sjiasjkotan  · Sjumsju  · Simusjir  · Spafarjevøyane  · Talanøya  · Telanøya  · Tretijøya  · Tiulenij  · Tsjastnyjeøyane  · Tsjetyre Paltsa  · Tsjirinkotan  · Tsjirpoj  · Tsjkalovøya  · Umara  · Urup  · Usj  · Usjisjir  · Vtoroy  · Zavjalov  · Zubtsjatij |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames
* NDL

 |
|  |
| --- |
| **Kumbrisk** |
|
| **Klassifisering:** | Indoeuropeisk Keltisk  Øykeltisk   Brittonsk |
| **Bruk** |
| **Var tala i:** | Storbritannia |
|
| **Språkkodar** |
| **ISO 639-2:** | cel |
| **ISO 639-3:** | xcb |
|

**Kumbrisk** (engelsk nemning *Cumbric*) var eit brittonsk keltisk språk som var sentrert i Cumbria, som har gjeve det namnet. Det vart snakka på låglandet sør i Skottland og heilt ned til Manchester i England. Området vart tidlegare i oldtida referert til som *Y Gogledd Hen*. Kumbrisk vart tidlegare omtalt som nordwalisisk og kornisk språk som sørwalisisk (eller vestwalisisk). Språka var difor særs like.

Dei gammalbrittonske dialektane byrja å bli delt i eigne språk på 500-talet og kumbrisk som eige språk var allereie utdøydd på 1000-talet, eller kanskje så seint som på 1200-talet. På denne tida er det mogleg at kumbrisk hadde grammatikalsk rørt seg ganske langt vekk frå walisisk, og utvikla seg til eit eige mål, ikkje forståeleg for walisisktalande. Det er mogleg at kumbrisk på høgda av utbreiinga si vart talt av rundt 30 000 menneske.

Dei største problema notidige lingvistar har med språket er at kumbrisk kan ha vore ei rein dialekt av walisisk og stort sett ikkje så ulikt. Dei gamle, nordbritiske kongedøma Rheged, Strathclyde, Elmet og Gododdin snakka alle gammalwalisisk, men på eit tidspunkt meinte mange lingvistar at dette språket var ulikt og uforståeleg for walisisktalande.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
Malayarkipelet, tidligere også kalt Malaysia
**Malayarkipelet** viser til øyane i Søraust-Asia, tidlegare også kalla Ostindia, dei austindiske øyane, Malaysia eller Malaisia.

Nemninga «Malaysia» kom i bruk på 1800-talet. Namnet blei lagt fram av den franske utforskaren Jules Dumont d'Urville, som i eit føredrag i Société de Géographie i Paris i 1831 føreslo å dela Oseania inn i fire delar: Polynesia, Mikronesia, Melanesia og Malaysia, det vil seia øyane vest for Ny-Guinea. med til Malaysia rekna ein Sundaøyane, med dei store Sundaøyene Java, Borneo, Sumatra og Sulawesi, Dei små Sundaøyane frå Bali til Timor og Molukkane og Filippinane. Seinare er også Malayahalvøya teken med, ettersom ein rekna område der det budde malayisktalande folk, i området mellom Bak-India, Ny-Guinea og Australia, med til Malaysia.

Namnet *Malaysia* blei i 1963 teke i bruk av forbundsstaten Malaysia, som bestod av område på Malayahalvøya og Borneo.

Kjelder
-------

1. ↑  *Navn på stater og en del viktigere landområder. Skrivemåten av utenlandske geografiske navn*, Oslo: Cappelen, 1932, s. 26.
2. ↑  Geelmuyden, I.: *Lærebog i Geografien til Skolebrug*, Christiania: Malling, 1851, s. 408ff.
3. ↑  Geelmuyden, I.: *Geografi for Begyndere*, 3. utgave, Christiania: Malling, 1856, s. 131f.
4. ↑  Daa, Ludvig Kr.: *Udtog af Geografien*, 5. utgave, Kristiania: Abelsted, 1875, s. 151.
5. ↑  Lansdown, Richard (red.): *Strangers in the South Seas. The Idea of the Pacific in Western Thought*, Honolulu: University of Hawaii Press, 2006, s. 219.
6. ↑  *Familieboka. 4: G-Instinkter*, 2. utgave, Oslo: Aschehoug, 1950, s. 527.

* *Denne artikkelen bygger på «Malayarkipelet» frå Wikipedia på bokmål, den 11. juni 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
Satellittbilete av Malawisjøen
**Malawisjøen**, som i kolonitida vart kalla *Lake Nyasa*, er Afrikas tredje største sjø. Den ligg på grensa mellom Malawi, Mosambik og Tanzania. Malawisjøens utløp er elva Shire, som er ei bielv til Zambezi. Sjøen ligg 474 meter over havet. Den er sannsynlegvis mellom eitt og to millionar år gammal, og på grunn av det tropiske klimaet er vatnet inndelt i skikt med eit varmt lag nær overflata og eit kaldare lag under dette. Vatnet er svært klårt. Vatnnivået varierer med årstidene, men også i lengre syklar som strekkjer seg over fleire år. 

I sjøen finst det sannsynlegvis meir enn 500 fiskearter, det er det største antalet artar i ein innsjø i verda. Meir enn 90 % av artane er endemiske. Spesielt viktige er ciklidane, der samtlege utom fem av over 400 artar er endemiske for Malawisjøen. Av øvrige fiskeartar er 28 endemiske for sjøen. Fiskanes rolle for evolusjonsforskinga er samanliknbar med rolla til finkane på Galapagosøyene.

Kjelde
------

* «Malawisjön» på Svensk Wikipedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* BNE

 |
**Lars Olsen Soelberg** (14. februar 1828–23. februar 1907) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Soknedal i Sør-Trøndelag. Han representerte partiet Venstre, hadde i 14 år sete på Stortinget. Ole Ingebrigtsen Soelberg var far hans.

Soelberg arbeidde som kontorist hos sorenskrivaren i Gauldal. Der var han i 2 1/2 år, gjekk deretter 1-årig landbruksskule på Munkvoll. Frå 1850 forpakta han garden Vikhammar i Malvik i fem år. Han kjøpte då garden Hognes i Stjørdal og dreiv denne frå 1855 til 1898. Han var ordførar i Stjørdal 1864-67 og 1872-75, og til saman i heradsstyret og/eller formannskapet i 38 år. Soelberg var valmann til Stortinget 15 gongar, fyrste gongen i 1856. Han vart sjølv innvald representant frå Nordre Trondhjems amt i fire periodar, 1880-82 og 1886-94, men møtte fyrste gongen 1878-79 som 1. varamann. Han var frå 1878 til -83 medlem av tollkomiteen, sekretær i same komiteen 1886-94. Heile si tid som vald representant var han medlem av Lagtinget, siste tingperioden var han sekretær i same. 1892-94 var han i tillegg medlem av valkomiteen.

Soelberg døydde 1907 på garden i Stjørdal.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Litteratur
----------

* Tormod Røe: *Stjørdal kommune 1837–1987 : Kommunalt selvstyre 150 år* (1987), s. 58.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografisk informasjon om Lars Soelberg NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Lars Olsson Kolbeinstveit** (15. august 1800–14. april 1876) var ein norsk gardbrukar, lensmann, ordførar og stortingsmann frå Suldal. Njeld Kolbenstvedt var sonen hans.

Kolbeinstveit var son til ein gardbrukar. Hans einaste skulegang skal ha vore undervisning kvar laurdag hos presten i Suldal, elles lærde han seg sjølv ved sjølvstudium. Frå han var ei 16 år gammal, voks han opp hos Pål Bakke i Suldal. Sidan arva han garden etter denne og dessutan tre andre gardar av ein anna slektning. Sjølv var han gardbrukar på farsgarden Kolbeinstveit. Ei kort tid var han lensmann i Suldal.

Kolbeinstveit var den fyrste ordføraren i Suldal. Han var ordførar 1838-45, 1850-55 og 1860-61. Elles forlikskommissær og fleire kommunale verv.

Kolbeinstveit var stortingsrepresentant for Stavanger amt i 1839, 1848-58. I 1839 var han medlem av konstitusjonskomiteen og lovkomiteen. 1848-58 var han medlem av Lagtinget, medan han i 1848 var medlem av justiskomite nr 1, og 1851-58 av gasje og pensjonskomiteen.

Han døydde på Sand i Ryfylke i 1876.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Lars Olsson Kolbeinstveit NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Oda Utsi Onstad** (fødd 12. mai 1990) er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar frå Fagernes. Åra 2016-19 vann ho samtlege fire NM-gull i tresteghopp og to NM-gull i lengdehopp.

Aktiv
-----

7. juni 2006 i Göteborg presterte Onstad personbeste i lengdehopp med 6,31 meter, ei bestenotering som skulle stå i over 13 år. Gjennom eit knapt tiår, 2006-14, sanka ho sju sølvmedaljar og tre bronsemedaljar i dei norske ordinære friidretts-meisterskapane. Under NM i friidrett 2016 vart ho noregsmeister i tresteghopp, den fyrste av fire NM-titlar i øvinga i rad. I lengdehopp fekk ho si fjerde NM-bronse. Både i noregsmeisterskapen 2018 og i 2019 vart ho dobbelmeister, ettersom ho også sigra i lengdehopp. Ved NM i friidrett 2019 på Hamar den 4. august presterte ho livsbeste i lengde med 6,34 meter. Vel tre veker seinare, den 27. august i Oslo, landa ho etter 13,69 meter i tresteghopp, også det livsbeste.

Spenstige Onstad vann den 3. februar 2019 NM i lengde utan tilløp for tiande gong, samstundes forbetra ho sin norske rekord i øvinga til 2,99 meter. Vinteren 2020 tok ho sitt ellevte NM-gull i lengde utan tilløp, og la så opp.

Onstad var medlem i Fagernes IL til 2011 og 2016, i IK Tjalve 2012-15, og til sist Norna-Salhus frå 2017.

Kjelder
-------


* Athletics