recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Stadsstadgorna** var eit samleomgrep for bylover i Sverige som omfatta *Ordningsstadgan* (ordningslova) (frå 1868) i tillegg til *Brandstadgan* (brannlova), *Byggnadsstadgan* (bygningslova) og *Hälsovårdsstadgan* (lov for helsevesen) (frå 1874). *Stadsplanelag* (byplanleggingslova) frå 1907 brukar ein å inkludere i desse. Alle *stadgorna* (vedtektene) gjaldt obligatorisk i städer (byane) (derav nemninga). I köpingar gjaldt alltid brannlova og bygningslova, i tillegg til byplanleggingslova. Dei øvrige vedtektene kunne ein frivillig la gjelde. Om ein tettstad voks fram i ein landskommun kunne ein opprette eit municipalsamhälle, der ein eller fleira av stadsstadgorna skulle gjelde. Unnataksvis kunne stadsstadgor regulerast til å gjelde i heile landskommunen, som til dømes i Domnarvet 1929-1943.

Etter kommunreforma i 1952 vart med tida fleire av stadsstadgorna avskaffa og vart erstatta av allmenne lover som gjaldt i heile Sverige, uavhengig av kommunetype. Dette gjaldt ordningsstadgan (1958), hälsovårdsstadgan (1960) og brandstadgan (1963). Skilnaden mellom kommunetypane vart dermed mindre og staden og köpingen kunne til slutt heilt avskaffast i 1971.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stadsstadgorna» frå Wikipedia på svensk, den 9. november 2011.*
**Opphavet til skaldskapen:** i ørne-ham stal Odin skaldskapsmjøden frå jotnen Suttung, og gav han til æsene og dei folk som kan dikte.  
(Illustrasjonen er frå ein biletstein på Gotland)

**Torbjørn Hornklove** (norrønt *Þórbjǫrn hornklofi*) var ein norsk skald som var aktiv på slutten 800-talet. Fødeår og fødestad er ikkje kjent, heller ikkje når han døydde.

Norrøne kjelder
---------------

I Skaldatal er Torbjørn Hornklove ført opp som ein av skaldane hos kong Harald Hårfagre.

I Fagerskinna blir han kalla berre «Hornklove» og der står det at han han var ein gamal ven av kong Harald Hårfagre og hadde vore i hirda hans alt frå barneåra. Snorre har sitert dikt av han i soga om Harald Hårfagre. I Egilssoga er han nemnt som ein av skaldane hos Harald Hårfagre, og der blir det fortalt at han hadde setet sitt i det andre høgsetet, mellom skaldane Audun Illskælda og Olve Nuva. I den historisk usikre forteljinga «*Soga om kong Harald Hårfagre sine skaldar*» er det nemnt at han skal ha vore ein frende av hovdingen Rolv Nevja på Opplanda. I dei norrøne sogene er ikkje fortalt noko meir om livet og lagnaden til Torbjørn Hornklove.

Farsnamnet (patronymikon) hans er ikkje kjent. I sogelitteraturen er Torbjørn omtala berre med tilnamnet «hornklove» og ein kjenner ikkje til bakgrunnen for namnet. Tydinga av sjølve ordet *hornklofi* er usikker, men er oftast omsett til «hornkløyvar». I Edda er *hornklofi* nemnt som ein av kenningane for «ramn».

Skaldskap
---------

Det er noko uvisst kva strofer som i røynda er gjort av han, men ein kjenner til to diktverk som vanlegvis blir tillagt Torbjørn Hornklove:  

**Glymdråpa** der han diktar om kampar som Harald Hårfagre hadde i Noreg og «syd for havet» (*fyr haf sunnan*) som må vise til Skotland og øyane i vest.  

**Haraldskvedet**, òg kalla «**Ramnsmål**» (*Hrafnsmál*), byrjar med skildring av slaget ved Hafrsfjord og fortel til slutt om livet ved kong Harald si hird (*i Haralds túni*).  

Eit vers av ei **lausavise** er òg kjent, men tydinga av diktet er usikker og det er uvisst om Torbjørn Hornklove er forfattaren.

Notar
-----

1. ↑  Det ringare høgsetet, andsynes setet der kongen sat.
2. ↑  Rolv Nevja var far til Hild Rolvsdotter som var mor til Gange-Rolv

Referansar
----------

1. ↑  Skáldatal på norrønt, frå is.wikisource
2. ↑  Fagrskinna av P.A.Munch og C.R.Unger 1847 (norrøn tekst)
3. ↑  Egilssoga omsett av Leiv Heggstad (Samlaget 1950)
4. ↑  Saga skálda Haralds konúngs hárfagra frå heimskringla.no
5. ↑  Glymdrápa av Torbjørn Hornklove (Skaldic Project)
6. ↑  Haraldskvæði (Hrafnsmál) av Torbjørn Hornklove (Skaldic Project)
7. ↑  Lausavise av Torbjørn Hornklove (Skaldic Project)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Torbjørn Hornklove Norsk biografisk leksikon
* Det norrøne fyrstediktet av Bjarne Fidjestøl (1982)
* Den Norsk-Islandske Skjaldedigtning av Finnur Jónsson (side 20).
* Den oldnorske og oldislandske litteraturs histore av Finnur Jónsson (1.bind)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)

 |
**Abkhasisk** (аҧсуа бызшәа [ аpʰswa bəzʃʷa ]) er eit nordvestkaukasisk språk som blir snakka i Georgia (i den autonome republikken Abkhasia) og i Tyrkia.

Det finst 101.000 talarar av abkhasisk i Georgia. Kor mange talarar som finst i Tyrkia er ikkje kjend på grunn av manglande sensusdata, men eit overslag er 4.000, av ei etnisk gruppe på ca. 39.000).

Språklege karakteristika
------------------------

Abkhasisk er kjenneteikna av eit rikhaldig konsonantforråd og eit lite vokalforråd: To fonologisk distinkte vokalar, ein open *a* og ein lukka *ə*. Avhengig av omgjevnad kan denne vokalen bli uttalt *e, i, o* eller *u*. Abshuj-dialekten har 58 konsonantar, Bsyp-dialekten sogar 67.

Abkhasisk er eit agglutinerande ergativspråk. Språket skil mellom ulike genus i dei personlege pronomena. Morfologien til nomena er relativt enkel, med berre eit par kasus, men verbbøyinga er svært kompleks, og dominert av prefiksering.

Skriftspråk
-----------

*Hovudartikkelen for dette emnet er **det abkhasiske alfabetet**.*

Det første abkhasiske alfabetet vart utvikla i 1862 av Baron Peter von Uslar og bestod av 37 kyrilliske bokstavar. Frå 1905 var eit kyrillisk alfabet med55 bokstavar i bruk. Nikolaj Marr utvikla eit latinsk alfabet med 75 bokstavar, som var i bruk mellom 1926 og 1928, då det vart erstatta med eit nytt latinsk alfabet. I 1937 vart det innført eit alfabet basert på det georgiske alfabetet. Då abkhasarane ville distansere seg frå georgiarane, vart det innført eit kyrillisk alfabet i 1954.

Litteratur
----------

* Georgij A. Klimov: *Einführung in die kaukasische Sprachwissenschaft*. Buske, Hamburg 1994 (omsett frå russisk av Jost Gippert).
* Vjačeslav A. Čirikba: *Abkhaz*. LINCOM Europa, München 2003. (på engelsk)
* George Hewitt: *Abkhaz* (*Lingua Descriptive Studies*). North-Holland, Amsterdam 1979. (på engelsk)
* K. V. Lomtatidze: *Grammatika abchazskogo jazyka: fonetika i morfologija*. Suchumi 1968. (på russisk)
* N. Ja. Marr: *O jazyke i istorii abchazov*. Verlag der Akademie der Wissenschaften der UdSSR, Moskau u. a. 1938. (på russisk)
* Teimuraz Gvanceladze (PDF)

Kjelder
-------

1. ↑  Ethnologue-tal frå 1993

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikipedia på **abkhasisk**

* Ethnologue, Languages of the World: Abkhaz
* Abchasisches Alphabet
* Abasinisch-abchasische Website aus der Türkei Arkivert 2013-12-30 ved Wayback Machine.
* Beitrag der Enzyklopädie des Europäischen Ostens über das Abchasische Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
* Teimuraz Gvanceladze
* Teimmuraz Gvanceladze: *Iz istorii perechoda abchazskogo knižnogo jazyka na gruzinskuju grafiku*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* UNESCO lang

 |
**Stéphane Charbonnier**, med kunstnarnamnet **Charb** (21. august 1967–7. januar 2015), var ein fransk satire- og karikaturteiknar og journalist. Han vart fødd i Conflans-Sainte-Honorine i departementet Yvelines og vart drepe under terroråtaket på redaksjonen av den satiriske vekeavisa *Charlie Hebdo* i Paris, som han var sjefsredaktør for og karikaturteiknar i. Her hadde han byrja i 1992 og vart i 2009 sjefsredaktør for avisa. Han hadde òg arbeida som teiknar for diverse andre aviser og tidsskrift, mellom anna *L’Écho des savanes*, *Télérama*, *Fluide glacial* og *L’Humanité*. Han har òg publisert bøker.

Som redaktør i vekeavisa Charlie Hebdo, og i sine satiriske karikaturteikningar og kommentarar, var han provoserande og ikkje redd for å få fiendar. Han hadde mellom anna ei fast spalte i Charlie Hebdo under nemninga *Charb n'aime pas les gens* (Charb liker ikkje menneska), og publiserte fleire karikaturteikningar som råka militante muslimar, mellom anna karikaturar av profeten Muhammed, men òg karikaturar med kritisk haldning til maktmenneske mellom jødar og kristne, politikarar og andre som tema. Han mottok fleire drapstruslar, særleg i samband med publiseringane av dei satiriske karikaturane av profeten Muhammend.

Politisk stod Stéphane Charbonnier til venstre. Han hadde lenge vore tilhengar av Parti communiste français (Det franske kommunistpartiet). Under valet til Europaparlamentet i 2009, og under dei franske regionsvala i 2010, støtta han Front de gauche («Venstrefronten»), ein koalisjon av politiske parti på venstresida.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Stéphane Charbonnier**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Logoen til Club Alpino Italiano.
**Club Alpino Italiano** (CAI) er den eldste og største organisasjonen i Italia for alpinklatring og andre aktivitetar, forsking og kunnskapsformidling knytt til fjell.

Han blei oppretta i Torino i 1863 i høve ei klatring av Viso av klatreleiaren Quintino Sella, som også blei den første presidenten for klubben. Sella var då også finansminister i Italia.

CAI er grunnleggjande medlem av den internasjonale klatreorganisasjonen UIAA og av Club Arc Alpin (CAA).

I desember 2011 hadde klubben over 319 000 medlemmer fordelt på over 400 avdelingar og 300 undergrupper. Han disponerer over 700 redningshytter og over 400 alpinistbivuakkar i Alpane og Apenninane.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Club Alpino Italiano» frå Wikipedia på italiensk, og «Club Alpino Italiano» frå Wikipedia på bokmål den 8. oktober 2012.*

* L'associazione ved cai.it

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC

 |
**Fiksdal** er ein tettstad i Vestnes kommune i Romsdal i Møre og Romsdal. Tettstaden ligg på vestsida av Tomrefjorden, ved utlaupet av Fiksdalselva, og har 244 innbyggjarar per 1. januar 2017.

Tettstaden har grunnskule og daglegvarebutikk. Sør for bygda står Fiksdal kyrkje, ei langkyrkje i tre frå 1866.

Nedskriven historie for Fiksdal spenner attende til 1600-talet. Ifølgje Rekdal har folketalet stige jamnt frå om lag 60 i år 1600, til 216 i år 1840. Seinare steig folketalet raskare, og låg på 650 personar i 1900. I 1960 var folketalet 707 personar.

Bilete frå Fiksdal
------------------

* Hamna i FiksdalHamna i Fiksdal
* Fiksdal skuleFiksdal skule
* Fiksdal kyrkjeFiksdal kyrkje

Kjelder
-------

1. ↑  «Fiksdal». Store norske leksikon. 12. januar 2016. Henta 1. mai 2018.
2. ↑  Rekdal, Olav (1899-1981) (1977). *Gards- og slektshistorie for Vestnes - Tresfjord*. [Vestnes]: Vestnes kommune. ISBN 9788299311625.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Clive Colin Brooks** (28. desember 1949–5. mai 2017) var ein engelsk trommeslagar, mest kjend som medlem i den engelske progressive rockegruppa Egg.

Tidleg i 1968 vart han med i Uriel, ei bluesrockgruppe i London med Dave Stewart (klaverinstrument), Mont Campbell (bass og solovokal) og Steve Hillage (gitar og vokal). Då Hillage slutta i 1968 fortsette dei attverande medlemmane som ein trio og vart Egg i januar 1969. Egg vart oppløyst i 1972, men kom saman i 1974 for eit siste album. Etter Egg vart Brooks med i The Groundhogs og spelte inn to album med dei. I 1977 vart Brooks med i det britiske bandet Liar. Etter den tid vart Brooks fast trommeteknikar for Pink Floyd og arbeidde med dei fram til 1994. 13. juni 1981, den første konserten på den siste delen av The Wall-turneen (1980-1981), steppa Brooks inn for trommeslagaren Willie Wilson som var blitt sjuk. Han har òg arbeidd som trommeteknikar for band som Toto, Robbie Williams, Jeff Wayne sitt *The War of the Worlds*-turneen, Pink Floyd-coverbandet Australian Pink Floyd Show, og Leonard Cohen.

Brooks døydde 5. mai 2017.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Clive Brooks» frå Wikipedia på engelsk, den 18. november 2019.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Bailey, Craig (5. mai 2017). «Pink Floyd drum technician dies». Floydian Slip. Henta 18. november 2019.
2. ↑  Smith, Syd (7. mai 2017). «Clive Brooks Remembered».  Teamrock.com. Henta 7. mai 2017.
3. ↑  Davis, Jon (5. mai 2017). «Clive Brooks RIP». expose.org. Henta 18. november 2019.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Calyx om Egg

| * v
* d
* e
Egg |
| --- |
| 
* **Dave Stewart**
* **Mont Campbell**
* **Clive Brooks**

 |
| Studioalbum | 
* *Egg*
* *The Polite Force*
* *The Civil Surface*

 |
| Samlealbum | 
* *Seven Is a Jolly Good Time*
* *The Metronomical Society*

 |
| Tilknytte band | 
* Delivery
* Matching Mole
* National Health
* In Cahoots
* Caravan
* Soft Heap
* Gong
* The Wilde Flowers
* Bruford
* Uriel
* Hatfield and the North
* Khan
* Earthworks

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Opphavet til skaldskapen:** i ørne-ham stal Odin skaldskapsmjøden frå jotnen Suttung, og gav han til æsene og dei folk som kan dikte.  
(Illustrasjonen er frå ein biletstein på Gotland)
**Torbjørn Svarte** (norrønt: *Þorbjǫrn svarti*) var ein skald som levde på 1100-talet på Orknøyane. 

Det er uvisst kvar helst han kom frå, men Finnur Jónsson reknar han for ein orknøyisk skald.
Sumaren 1151 drog Ragnvald jarl ut frå Orknøyane med 15 storskip, for å fare på pilegrimsferd til det heilage landet. Fleire skaldar var med på ferda og mellom dei var Torbjørn Svarte. I Orknøyingasoga er ferda skildra over fem kapittel (86-90) og det meste handlar om sjølve reisa og berre kort om opphaldet i det heilage landet. I soga er det frå denne ferda sitert det einaste diktet som vi har etter Torbjørn Svarte, ei lausavise som skildrar landgangen ved Akreborga.

Torbjørn Svarte døydde der ved Akreborga, truleg i 1152, og skalden Odde Litle gjorde to vers  til minne om han.

Det er ikkje ofte ein får kjennskap til kvar helst folk i norrøn tid vart gravlagt (utanom kongar og stormenn),
men truleg kan vi feste lit til Odde Litle sitt dikt nedanfor (2. verset), når han seier at Torbjørn Svarte vart gravlagt ved «hovudkyrkja» i Akre. Det kan ha vore St. Georg kyrkja som skal ha eksistert i krossfarartida, men seinare øydelagt på 1200-talet. 

|  |  |
| --- | --- |
| *Þar sák hann*
*at hǫfuðkirkju*
*siklings vin*
*sandi ausinn.*
*Nú þrumir grund*
*grýtt of hônum*
*sólu birt*
*á suðrvegum.* | Der vart han
med hovudkyrkja
- sikling-venen -
und' sanden sett.
No dyl 'an gravmold,
grytt utyver,
med' soli skin
på sudervegom.
(norsk omsetjing: frå Orknøyingasoga) |

Referansar
----------

1. ↑  Den oldnorske og oldislandske litteraturs historie av Finnur Jónsson, bind II, side 44
2. 1 2  Orknøyingasoga omsett av Gustav Indrebø (Oslo 1929)
3. ↑  Lausavise av Torbjørn Svarte (Skaldic Project)
4. ↑  Lausavise av Odde Litle - om Torbjørn Svarte som døydde ved Akre-borga
5. ↑  Lausavise av Odde Litle - om Torbjørn Svarte forts.]]
6. ↑  St. Georg Church in Acre Arkivert 2016-10-04 ved Wayback Machine. BibleWalks.com

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den Norsk-Islandske Skjaldedigtning (B side 512) av Finnur Jónsson
**Restaurering** er tiltak for å setje i stand eit bygg eller ein gjenstand slik at det får attende ein tidlegare skapnad og utsjånad.

Omgrepet vert nytta på ulike måtar i ulike fagmiljø. Innanfor vernerørsla har ein nytta omgrepet både om gjenoppretting til opphavleg tilstand og gjenoppretting til ynskt tilstand.
Omgrepet vert i dag helst berre bruka om antikvarisk restaurering. Det inneber at arbeidet vert utført etter ein antikvarisk plan, og gjennomført med tradisjonelle materiale og verktøy, av handverkarar som kjenner dei tradisjonelle handverkteknikkane. Restaurering vil likevel innebere betydelege inngrep og forandringar, og skil seg slik frå konservering, som i antikvarisk samanheng ofte blir halde fram som idealløysinga.

I folkeleg språkbruk kan ordet feilaktig bli bruka om all slags vøling, også den som inneber modernisering. Innan kulturminnevernet vert ordet bruka om reparasjonar med vekt på å følgje antikvariske prinsipp. Praktisk restaureringsarbeid vil likevel vere et kompromiss mellom det å gjenskape ein opphavleg utsjånad og det å gjere gjenstanden eller byggverket tenleg for framtidig bruk.

Kjelder
-------

1. ↑  Tschudi-Madsen, Stephan (4. juli 2019). «restaurering – kunst». *Store norske leksikon* (på norsk).
2. ↑  «Badstova i Brunbakke». Valdresmusea]. Arkivert frå originalen 6. mars 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BBC Things

 |
**Harald Saue** (20. februar 1876–28. desember 1958) var ein norsk gardbrukar frå Lier som representerte Buskerud fylke og Bondepartiet på Stortinget i tida 1925-33.

Saue var son til ein gardbrukar. Etter å ha teke eksamen ved Feltartilleriets underoffisserskule i 1898, arbeidde han ei tid på vegkontoret til Aker herad. I tida 1900-03 var han tilsett hos entrepenørfirmaet R. Huseby. Han starta opp Nittedals Torvstrøfabrik, som han dreiv til 1905, då han tok over farsgarden Saue i Lier og dreiv denne.

Saue var medlem av heradsstyret i Lier 1910-13 og 1919-28, dei siste seks åra som ordførar. Han hadde elles ei mengd styreverv, mellom anna var han krinsformann i Buskerud for Norges Bondelag i elleve år, formann 1928-32 i Buskerud landbruksselskap, styreformann for Bøndernes Hus og frå 1935 for Felleskjøpet, begge i Oslo. Av offentlege verv kan nemnast han var medlem i styret for Lierbanen, i Den departementale komiteen om Marinens hovudverft av 1927, Forsvarsdepartementets rasjonaliseringsutval av 1932, Skatteutjamningsutvalet av 1934, og 1929-45 av Riksskattestyret.

Saue var stortingsmann for Buskerud og Bondepartiet i tre valperiodar frå 1925 til 1933. Alle tingsesjonane var han med i Militærkomiteen, formann 1927 og nestformann 1928-33.

Under andre verdskrigen melde Saue seg inn i Nasjonal Samling. For aktiviteten i krigsåra vart han i februar 1946 dømd til seks års tvangsarbeid og tap av sivile rettar. Han vart sett fri i 1948.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2017-03-16 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Under** er ein restaurant på Båly i Lindesnes kommune. Han er blitt kjend på grunn av bygninga, som delvis er under sjøoverflata. Dette gjer den til den fyrste undersjøiske restauranten i Europa. Bygninga er teikna av Snøhetta. Kjøkenet blir styrt av danske Nicolai Ellitsgaard. Restauranten opna 20. mars 2019 og hadde per mars 2019 fått inn over 7500 bordbestillingar.

Under blei tildelt utmerkinga Betongtavlen for 2019. I 2020 fekk restauranten ei stjerne i Michelinguiden, og dei fekk ei på nytt i 2021.

Det er to andre undersjøiske restaurantar i verda, i Dubai og på Maldivane.

Prisar
------

Under fekk mykje merksemd i tida før og etter opninga. I 2019 fekk restauranten Betongtavlen, ein pris for miljømessig, estetisk og teknisk framifrå bruk av betong. Bygget vann også "Wallpaper Design Award for Best New Restaurant". I januar 2020 fekk bygget DOGA heidersmerket for 2020.

Galleri
-------

* Under frå innsidaUnder frå innsida
* KjøkenetKjøkenet

Kjelder
-------

1. 1 2  Sællmann, Siv Kristin (20. mars 2019). «Enorm oppmerksomhet rundt restauranten «Under»». *NRK* (på norsk bokmål). Henta 27. mars 2019.
2. ↑  To stjerner til Stavanger-restaurant. nrk.no. Besøkt 17. februar 2020
3. ↑  «Michelin Guide 2020: Stars & Awards Announced». *Michelin Guide* (på engelsk). 17. februar 2020.
4. ↑  «Michelin Nordic Guide 2021: Disse restaurantene får stjerner». *e24.no* (på norsk bokmål). Henta 14. september 2021.
5. ↑  «Betongtavlen». *Norsk Betongforening*.
6. ↑  Magazine, Wallpaper\* (6. januar 2020). «Under wins Wallpaper\* Design Award for Best New Restaurant». *Wallpaper\**.
7. ↑  «Årets aller beste design- og arkitekturprosjekter». *Design og arkitektur Norge* (på norsk). 22. januar 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Under (restaurant)» frå Wikipedia på bokmål, den 10. juli 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettside

 Commons har multimedium som gjeld: **Restauranten Under**
Kvervelstraumsretardar.
**Retardar** er ein type brems som vert nytta på lastebilar, lokomotiv og motorvogner. Det finst to ulike hovudtypar: kvervelstraums- og hydrauliske retardarar.

Virvelstraumretardar
--------------------

Denne typen har ei skive av ikkje-ferromagnetisk materiale som roterer i eit magnetfelt. Når skiva roterer i magnetfeltet vert det indusert elektriske kvervelstraumar i skiva. Kvervelstraumane i skiva genererer eit magnetfelt med motsett retning av det opphavlege, som bremsar skiva. Ved å regulera styrken på magnetfeltet kan ein variera bremsemomentet. 
På grunn av den elektriske motstandenen i materialet oppstår det eit ohmsk tap i skiva, slik at ho vert tilført termisk energi. Denne energien må overførast til lufta for at skiva ikkje skal få for høg temperatur. Skiva har difor kjøleribber for å auka overføringa av termisk energi til lufta. Tidlegare hende det at kvervelstraumsbremsar fekk så høg temperatur at dei vart raudglødande og kunne setta fyr på oljesøl og feitt på køyretøyet. I ein periode var dei difor ikkje tillatne på lastebilar som frakta brann- eller eksplosjonsfarleg last [*treng kjelde*].

Hydraulisk retardar
-------------------

Ein hydraulisk retardar har eit oljefylt hus med ein rotor. Rotoren slenger oljen inn i ein stator festa til huset. Statoren har profilar som fører oljestraumen tilbake til rotoren, der han på nytt vert slengt ut i statoren på grunn av sentrifugalkrafta. Dette fører til eit effekttap ved at oljen vert tilført termisk energi. På same måte som i kvervelstraumsretardar må den termiske energien overførast til lufta for at temperaturen ikkje skal verta for høg. Dette kan delvis skje ved hjelp av kjøleribber på huset eller ved hjelp av ein oljekjølar.

Sjå òg
------

* Eksosbrems
**Harald Rolf Maartmann** (fødd 5. januar 1926, død 2. januar 2020) er ein norsk, tidlegare langrennsløpar frå Oslo og som gjekk for *Idrettslaget Heming* i Oslo. Han vart noregsmeister både på 17 km og 50 km i 1950. Fotballspelaren Rolf Maartmann var far hans.

Aktiv
-----

Maartmann slo gjennom då han i 1949 vart nummer tre på femmila i Holmenkollrenna bak to svenskar. I 1950-sesongen vart han dobbelt noregsmeister då han vann både 17-kilometeren og femmila i noregsmeisterskapen. Han deltok i verdsmeisterskapen på ski i Lake Placid, der han vart nummer sju på 18 km og kom på femteplassen på femmila, på den lengste distansen hadde han fire svenskar framom seg på resultatlista. Sist i VM-sesongen viste han atter at han var ein habil milslukar då han vart nummer to i Holmenkollen, sigeren gjekk til Anders Törnkvist, ein av svenskane som også var framom han på VM-femmila.

I 1951 vart Maartmann nummer seks og beste nordmann på 50 km i Svenska skidspelen i Sundsvall. Både i 1951 og -52 fekk han bronsemedalje på femmila i NM. Maartmann gjekk under vinterolympiaden i Oslo i 1952 inn til åttandeplass på 50-kilometeren, ti muttar og ti sekundar etter olympiameisteren Veikko Hakulinen frå Finland.

Maartmann la langrennskia på hylla og var i 1952-53 forstmann i delstaten Oregon i USA. ar

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1950: Gullmedalje både på 50 km i Hakadal og 17 km i Asker
* Ski-NM 1951: Bronsemedalje på 50 km i Narvik
* Ski-NM 1952: Bronsemedalje på 50 km i Porsgrunn

Kjelder
-------

* P.Chr. Andersen:*Den nye olympiaboken*. 1957
**Lennart Per-Olav Hedmark** (fødd 18. mai 1944) er ein svensk tidlegare friidrettsutøvar frå Skellefteå som hevda seg i både spjutkasting og i mangekamp. Han vann sølvmedaljen i tikampen under europameisterskapen 1971 i Helsinki.

Aktiv
-----

Hedmark vart svensk spjutmeister tre år i rad; 1963-65. Han vart i 1965 tredjemann i øvinga ved universiaden i Budapest, men lukkast ikkje ta medalje i den nordiske meisterskapen i Helsinki. Sin personlege rekord i spjutkasting sette han i Modesto i California i mai 1966, der spjutet landa på 81,94 meter.

Frå 1967 satsa Hedmark på mangekamp og vart svensk meister i tikamp fyrste gongen. Sidan vann han tikampen i SM åra 1968, 1970, 1971, 1973–75 og 1977. Han sikra seg òg fem nasjonale gullmedaljar i femkamp; 1971–73, 1975, 1977. I 1968 forbetra han den svenske tikamprekorden til 7 625 poeng då han vart nordisk meister i Reykjavik, og han kom på 11. plass ved Sommar-OL i Mexico-byen. Året etter vart han sjuandemann i EM 1969 i Aten.

År 1970 tok Hedmark steget opp i verdseliten i tikamp. Under ein landskamp mot Estland i Stockholm i juli månad sanka han 8 011 poeng, det sjette beste resultatet i verda det året. I september månad vann han sølv ved universiaden i Torino, slått av Mykola Avilov frå Sovjetunionen med 20 poeng. Også ved EM 1971 i Helsinki tok Hedmark sølvmedaljen, samstundes forbetra han sin nordiske rekord til 8 038 poeng. Både under Sommar-OL 1972 i München og i EM 1974 i Roma gav han opp etter den tredje øvinga.

Midt i juni 1973 gjennomførte Hedmark sin beste tikamp noko gong. I heimlege Sollentuna plukka han 8 188 poeng. Under dei olympiske sommarleikane 1976 i Montreal enda han på åttandeplassen.

### Medalje og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1968 i Mexico-byen: Nr 11 – 7 481 poeng
* EM 1969 i Aten: Nr 7 – 7 531 poeng
* EM 1971 i Helsinki: Sølvmedalje – 8 038 poeng, bakom Joachim Kirst (8 196)
* OL 1972 i München: Braut etter tre øvingar
* EM 1974 i Roma: Braut etter tre øvingar
* OL 1976 i Montreal: Nr 8 – 7 974 poeng

Kjelder
-------

* Fleire årgangar av «Friidrott», årbøker som kom ut i Helsingborg.
**Ussuri** (russisk Уссу́ри; kinesisk: Wūsūlǐ Jīang 乌苏里江) er ei elv i som renn langs grensa mellom Primorskij kraj i Russland og Kina. Ho er ei av sideelvane til Amur frå høgre. 

Elva er 897 km lang og har eit nedslagsfelt på 193 000 km². Elva har ei middelvassføring på 1150 m³/s og eit totalt fall på 1549 meter. Ussuri spring ut frå nordaustlege område av fjella Sikhote-Alin. Ussuri har mange gonger hatt katastrofale flaumar. Ho er islagt frå om lag november til april. Elva er rik på fisk, som harr, gjedde, pukkellaks (russisk: «*gorbusja*») og laksearten *keta* (Oncorhynchus keta). 

Dei største busetnadane langs Ussuri er Tsjugujevka, Kirovskij og Lesozavodsk. 

Dei største sidelvane hennar er Arsenevka, Bolsjaja Ussurka, Bikin, Khor, Mulinkhe og Naolikhe.

Det har vore stor usemne om Ussuri som grenselinje og i mars 1969 oppstod det ein væpna konflikt i området mellom Kina og Russland. I 1977 kom det i stand ein avtale som regulerer skipsfarten på Ussuri.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Уссури» frå Wikipedia på russisk, den 31. oktober 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* NDL

 |
**Mistillitsframlegg** er i eit parlamentarisk demokrati den retten fleirtalet i nasjonalforsamlinga har til å freista setja av regjeringa. Eit mistillitsframlegg går ut på at nasjonalforsamlinga får høve til å røysta over i eit **mistillitsvotum** om den regjeringa som sit har deira tillit til å halda fram eller ei. Det finst to slag mistillitsframlegg: Negativt og positivt mistillitsframlegg.

Eit *negativt mistillitsframlegg* krev fleirtal i nasjonalforsamlinga for at regjeringa skal gå av, utan at nasjonalforsamlinga har noko ansvar for å koma opp med eitt nytt styringsført regjeringsalternativ. Dette er den ordninga me har i Noreg. Slike mistillitsframlegg har felt norske regjeringar ved tre høve: den aller første arbeidarparti-regjeringa, regjeringa Hornsrud, vart felt ved mistillit på regjeringsfråsegna i 1928, medan Gerhardsen si tredje regjering (AP) vart felt ved mistillit i samband med Kings Bay-saka i 1963 og Regjeringa Lyng, som avløyste Gerhardsen si tredje regjering, vart felt ved mistillit allereie same år.

Eit *positivt mistillitsframlegg* går ut på at nasjonalforsamlinga berre kan fella regjeringa ved å røysta inn eit anna regjeringsalternativ. Denne ordninga finn me til dømes i Tyskland. Bundestag røystar ikkje *mot* den sitjande kanslaren og hans regjering som ved negativt mistillitsframlegg, men snarare *for* ei anna regjering.

Statsministrar som har gått av på mistillitsframlegg
----------------------------------------------------

**Australia**

* James Scullin (1931)
* Arthur Fadden (1941)
* Malcolm Fraser (1975)

**Canada**

* Arthur Meighen (1926)
* John George Diefenbaker (1963)
* Pierre Trudeau (1974)
* Joe Clark (1979)
* Paul Martin (2005)

**Danmark**

* Ludvig Holstein-Ledreborg (1909)
* Knud Kristensen (1947)

**Frankrike**

* Georges Pompidou (1962)

**Tyskland**

* Helmut Schmidt (1982)

**India**

* Atal Bihari Vajpayee (1996)

**Israel**

* Yitzhak Shamir (1990)

**Italia**

* Amintore Fanfani (1954)
* Romano Prodi (1998)

**Japan**

* Shigeru Yoshida (1954)
* Masayoshi Ohira (1980)
* Kiichi Miyazawa (1993)

**Noreg**

* Christopher Hornsrud (1928)
* Einar Gerhardsen (1963)

**Ukraina**

* Viktor Jusjtsjenko (2001)
* Viktor Janukovytsj (2004)

**Storbritannia**

* Lord North (1782)
* Stanley Baldwin (1924)
* James Callaghan (1979)

**Vanuatu**

* Serge Vohor (2004)

Sjå også
--------

* Kabinettspørsmål

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
Koordinatar: 32°47′45.24″N 35°6′50.04″E﻿

**Usha** (hebraisk skrift אוּשָׁה) er ein kibbutz vest i Galilea i Israel. Han ligg nær byen Kiryat Atta og høyrer til Zevulun regionale kommune. I 2012 hadde han eit folketal på 455.

Historie
--------

Kibbutzen vart grunnlagd den 9. november 1937 som ei tårn og palisade-busetjing av ein polsk gar'in danna i 1930. Før grunnlegginga av kibbutzen, hadde dei organisert seg i fleire moshavot i Sharon-området, inkludert Kfar Saba, Magdiel og Petah Tikva. Grunnleggjarane var medlemmar frå Hanoar Hatzioni ungdomsgruppe, og han var den første kibbutzen som vart grunnlagd av organisasjonen (seinare grunnla dei HaSolelim, Kfar Glikson, Tel Yitzhak, Nitzanim og Ein HaShlosha). Namnet vart teken frå namnet på den antikke jødiske byen Usha, som vart til den arabiske landsbyen Hawsha som ligg i nærleiken.

Under den arabisk-israelske krigen i 1948 vart Usha og Ramat Yohanan angripne av drusar-bataljonar frå Den arabiske frigjeringshæren, men innbyggjarane i dei to busetnadane klarte å drive åtaket attende.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Usha, Israel» frå Wikipedia på engelsk, den 11. april 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Locality File» (XLS). Israelsk statistisk sentralbyrå. 2012. Henta 9. oktober 2014.
2. ↑   Arkivert 2012-03-09 ved Wayback Machine. Map of Hanoar Hatzioni Settlements.

| * v
* d
* e
Zevulun regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzim | Kfar HaMaccabi**·** Ramat Yohanan**·** Sha'ar HaAmakim**·** Usha**·** Yagur |
| Moshavim | Kfar Bialik**·** Kfar Hasidim Alef |
| Fellesbusetnader | Kfar Hasidim Bet**·** Nofit |
| Arabiske landsbyar | Ibtin**·** Khawaled |
| Andre landsbyar | Kfar HaNoar HaDati**·** Oranim |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Mathangi «Maya» Arulpragasam** (fødd 18. juli 1975) betre kjent under artistnamnet **M.I.A.**, er ein britisk musikar og musikkprodusent av srilankisk tamilsk opphav. Den mangearta musikken hennar har trekk frå hip-hop, elektronika, dance, avant-garde, alternativ og verdsmusikk, og tek ofte opp politiske tema.

M.I.A. er blitt nominert til ein oscarpris, tre grammyprisar og til Mercury-prisen. 

M.I.A. i 2007.
M.I.A. er mellom anna kjend for songane «Galang», om livet i multikulturelle London, «Sunshowers», som tek opp terrorisme og inndelinga av verda i «godt» og «vondt», «Boyz», «Born Free» og «Paper Planes». Sistnemnde var med i filmen *Slumdog Millionaire* og blei Oscar-nominert for beste originale song. Ho blei utnemnd til Member of the Order of the British Empire (MBE) i 2019 for bidraga sine til musikk.

M.I.A. er også biletkunstnar og moteskapar. Hennar første biletutstilling, på Portobello Road, blei nominert til den alternative Turnerprisen i 2002. Utstillinga omfatta graffitikunst og spraymåla bilete og blanda tamilsk politisk gatekunst med liv og konsumerisme i London. M.I.A. har også verka som moteskapar gjennom eigne senekostyme og kledelinja «Okley Run».

Gjennom heile karrieren sin har M.I.A. teke opp spørsmål rundt menneskerettsbrot, rettane til grupper som afroamerikanarar, palestinarar og tamilar på Sri Lanka. Ho har skulda dei srilankiske styresmaktene for systematisk folkemord, og er sjølv blitt skulda for å støtta Dei tamilske tigrane.

M.I.A. er dotter av Arul «Arular» Pragasam, ein tamilsk aktivist, og Kala, som stort sett sytte for henne og to sysken åleine. M.I.A. vart fødd i London men voks opp på Sri Lanka og India før mora og borna flykta til England i 1986. Som vaksen har M.I.A. budd i New York og Los Angeles i USA. Ho er forlova med Benjamin Zachary Bronfman, og dei fekk ein son saman i 2009.

Utgjevingar
-----------

* *Arular* (2005)
* *Kala* (2007)
* *Maya* (2010)
* *Matangi* (2013)
* *AIM* (2016)

Kjelder
-------

1. ↑  «Nominees for the 81st Academy Awards – Academy of Motion Picture Arts & Sciences». *Academy Awards*. Oscars.org. 22. januar 2009. Henta 23. august 2010.
2. ↑  «London Gazette». 8. juni 2019. s. B15.

* *Denne artikkelen bygger på «M.I.A.» frå Wikipedia på engelsk, den 6. februar 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* BBC Things

 |
Ein Viscount av same type
**Nesøya-ulukka** var ei flyulukke i nærleiken av eit bustadområde på Nesøya i Asker kommune 14. april 1963 klokka 13:18. Flyet hadde åtte passasjerar og eit mannskap på fire. Alle 12 omkom. Ingen på bakken vart skadd.

Flyet var eit Vickers Viscount 759D-fly frå Icelandair, Flugfélag Íslands, TF-ISU, «Hrimfaxi». Det var på veg frå Kastrup i rute til Reykjavík via Oslo og Bergen, og var under innflyging til Oslo lufthamn, Fornebu, då ulukka skjedde.

Årsaka til havariet
-------------------

Havarikommisjonen var ikkje i stand til å kunne stadfesta kva som var årsaka til ulukka. Ein gjekk ut frå at kapteinen mista kontrollen over flyet i så låg høgd under innflyginga til Fornebu at det ikkje lét seg gjera å korrigera høgda. Kommisjonen meinte at det kunne ha danna seg is på stabilisatorrora, eller at propellane hadde vorte stilt inn på lågaste stigingsvinkel. Av dei to hypotesane meinte kommisjonen at den siste hypotesen var svakt meir sannsynleg enn den første.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nesøya-ulykken» frå Wikipedia på bokmål, den 29. november 2016.*

Referansar
1. ↑  «Tolv omkom da islandsk fly styret på Nesøya». *Aftenposten morgen*. 104. årgang: 1 og 8. 16. april 1963.
2. ↑  «Isdannelse eller "flatstilling" årsak til flyhavariet på Nesøya». *Aftenposten morgen*. 105. årgang: 9. 26. juni 1964.
**MATLAB** (Matrix Laboratory) er eit omfattande matematikkprogram med sitt eige scriptspråk bygt på C. MATLAB kan byggjast ut med mange verktøykasser (*toolboxes*), det heiter. I prinsippet kan ein gjera alt med MATLAB som ein kan gjera med C. Programmet er eit av dei mest brukte matematikkprogramma blant ingeniørar og mellom naturvitskaplege studentar.

Døme på verktøykasser
---------------------

* Signal Processing Toolbox
* Filter Design Toolbox
* Fixed-Point Toolbox
* Wavelet Toolbox
* System Identification Toolbox
* Statistics Toolbox
* Control System Toolbox
* Robust Control Toolbox
* Image Processing Toolbox
* Communications Toolbox
* Spline Toolbox

Histori
-------

Den fyrste versjonen av MatLab var eit tekstbasert brukargrensesnitt mot EISPACK og LINPACK. Han var programmert i Fortran av Clive Moler ved Standford University og kom ut i 1977. I 1979 tok Moler, saman med Jack Little, til å programmera ein ny versjon i C. Matworks vart stifta i 1984.

Sjå òg
------

* Scilab
* Ptolemy
* Octave

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimesida til MathWorks (produsenten av MATLAB)
**Edmund Piątkowski** (31. januar 1936–28. mars 2016) var ein polsk, tidlegare friidrettsutøvar frå landsbyen Florentynów. Han vart europameister i diskoskast i 1958, og sette året etter ein verdsrekord i øvinga. I si tid som aktiv var Piątkowski 182 cm høg og vog 95 kg.

Aktiv
-----

Dei polske kastarane lukkast overmåte under EM i friidrett 1958 i Stockholm. Tadeusz Rut vann sleggjekast og Janusz Sidło sigra i spydkast, og i diskoskast vann, særs overraskande, den unge polakken Edmund Piątkowski. Med 53,92 meter slo han bulgararen Todor Artarski med 10 centimeter og russaren Vladimir Trusenjov med 18 cm.

Den 14. juni 1959 slengde Piątkowski i Warszawa diskosen 59,91 meter. Med det sette han verdsrekord og forbetra den seks år gamle rekorden til Fortune Gordien med 63 centimeter.
I olympiaåret 1960 heldt Piątkowski ikkje same nivå som i 1959-sesongen. Han vart nummer fem i OL i Roma med 55,12 meter. 

USA-amerikanaren Jay Silvester slengde den 11. august 1961 diskosen heile 60,56 meter, og fyrste mann som kasta diskosen over 60 meter. Berre fem dagar seinare kasta Piątkowski i Lodz 60,47 meter og sette europarekord. Russaren Trusenjov tok over som europa-rekordhaldar i 1962, og vart også meister i øvinga under europameisterskapen i Beograd. Piątkowski vart nummer i EM med eit lengstekast på 55,13 meter.

Piątkowski vart sjuandemann med 55,81 m under OL-finalen 1964. To år seinare forbetra han sin polske rekord frå 1961 til 61,06 meter. Same året ved europameisterskapen i Budapest kom han som i førre EM på fjerdeplass. Alle medaljane i øvinga gjekk til dei austtyske deltakarane i øvinga; Detlef Thorith, Hartmut Losch og Lothar Milde. Med 56,76 m var Piątkowski 66 cm bak gullmedaljøren og fire centimeter frå bronsevinnaren. I 1967 oppnådde Piątkowski 61,12 meter, hans aller beste som aktiv. Under OL 1968 i Mexico-byen vart han som i førre OL nummer sju.

I perioden 1955-69 vann Piątkowski alle dei nasjonale meisterskapane i diskoskast. Einast i 1956 og 1967 gjekk den nasjonale tittelen til ein annan utøvar.

Piątkowski deltok også i kulestøyt, der han hadde ein personleg rekord på 18,05 m.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1958 i Stockholm: Gullmedalje – 53,92 m, framom Todor Artarski (53,82 m)
* OL 1960 i Roma: Nr 5 – 55,12 m
* EM 1962 i Beograd: Nr 5 – 55,13 m
* OL 1964 i Tokyo: Nr 7 – 55,81 m
* EM 1966 i Budapest: Nr 4 – 56,76 m, bakom Lothar Milde (56,80 m)
* OL 1968 i Mexico by: Nr 7 – 59,40 m
* EM 1969 i Athen: Nr 12 – 53,64 m

Kjelder
-------

1. ↑

* *Denne artikkelen bygger på «Edmund Piątkowski» frå Wikipedia på tysk, den 25. august 2013.*

* *Denne artikkelen bygger på «Edmund Piątkowski» frå Wikiedia på polsk, den 25. august 2013.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
Minnesmerke over shetlandsfararane i Scalloway på Shetland.
**Shetlandsbussen** eller **Shetlandsgjengen** var ei norsk marineavdeling som under den andre verdskrigen organiserte trafikk med båtar mellom Shetlandsøyane og vestkysten av Noreg.

Mellom anna Linge-karar, etterretningsfolk, flyktningar og militære forsyningar. I enkelte tilfelle la dei miner og gjorde aksjonar mot tyske skip. I byrjinga av krigen stod avdelinga heilt under britisk kommando, seinare kom òg nordmenn med i leiinga. Avdelinga nytta frå fyrst av nesten utelukkande fiskefartøy og nokre få gonger motortorpedobåtar. Då det tyske vakthaldet langs kysten av Noreg vart skjerpa i 1943, fekk Shetlandsgjengen overlate tre mindre amerikanske ubåtjagarar som den norske marine hadde overteke. Namna på desse jagarane vart KNM «Hitra», KNM «Hessa» og KNM «Vigra». 

I alt gjorde Shetlandsgjengen over 200 turar. Ti skøyter med 44 mann gjekk tapt.

Scalloway på Shetland var den viktigaste hamna for Shetlandsbussen.

Ein av dei mest kjende av Shetlandsgjengen var Leif Andreas Larsen (1906-1990) - «Shetlands-Larsen». Då den andre verdskrigen tok slutt var han den høgast dekorerte allierte marineoffiseren.
HDMI-kontakt.
**High-Definition Multimedia Interface** (**HDMI**) er eit breibandsamband (5 Gbit/s) som kan overføra både digital audio og video over same kabel. Ein kompakt 19-pinnar, 21 mm brei, kontakt vert nytta. Sjølv om det meste av kapasiteten vert nytta for å overføra digital video er det plass til 24-bit digital audio med tasteratar opp mot 192 kHz. Om ein nøyer seg med ein tasterate på 96 kHz er det plass til 8 kanalar. Ein enkelt kabel vil difor vera nok i dei fleste systema.

Kryptering
----------

For å forhindra kopiering vert datastraumen kryptert med High-bandwidth Digital Content Protection (HDCP). HDMI støttar og Consumer Electronics Control (CEC) og AV.link protokollane, så det vil ikkje vera behov for separate kontrollkablar mellom dei forskjellige komponentane.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

Sjå òg
------

* Bussystem

| * v
* d
* e
Digitale lydgrensesnitt |
| --- |
| Audiospesifikke | I²S **·** AES3 **·** S/PDIF **·** Toslink **·** MADI **·** TDIF **·** ADAT |
| Lyd og bilete | HDMI |
| Bussar | USB **·** IEEE 1394 (FireWire) |
| Nettverk | Ethernet |
**Elisabeth Görgl** (fødd 20. februar 1981) er ein austerriksk tidlegare alpinist frå Parschlug i Steiermark som vann gullmedaljen i både super-G og utfor under VM i alpine greiner 2011 i Garmisch-Partenkirchen. Alpinisten Traudl Hecher er mor hennar. Også broren Stephan Görgl har hevda seg i verdseliten i alpine greiner.

### Aktiv

Görgl markerte seg fyrste gongen i verdscupen den 5. januar 2003, då ho kom på andreplass i eit slalåmrenn i Bormio. Ho deltok i VM i alpine greiner 2003 og 2005, i den sistnemnde meisterskapen vart ho nummer sju i storslalåm og åtte i kombinasjonen, samt under Vinter-OL 2006, utan å vinne meisterskapsmedaljar.

Ei heller ved verdsmeisterskapen 2007 i Åre lukkast ho å melde seg på i medaljestriden. Den 12. januar 2008 i Maribor kunne ho derimot notere ned den fyrste triumfen i verdscupen. 15. mars same året vann ho i Bormio på ny, begge gongar kom sigrane i storslalåm. Gjennom 2008-sesongen enda ho opp som nummer to i både storslalåm- og super-G-cupen. Totalt vart ho nummer fire i verdscupen i alpine greiner 2008, hennar fremste plassering i konkurransen om den store FIS-pokalen.

Sigerspallen etter OL-utforrenet 2010, Görgl til høgre
Under VM i alpine greiner 2009 vann Görgl si fyrste meisterskapsmedalje då ho tok bronsen i superkombinasjonen. Året etter vann ho bronsemedaljar i både storslalåm og utfor under Vinter-OL 2010 i Vancouver.

Ei vekes tid før ho fylte 30 år hausta Görgl sine største triumfar i alpinløypene. Under verdsmeisterskapen 2011 i tyske Garmisch-Partenkirchen vart ho fyrst verdsmeister i super-G og deretter gullvinnar også i utforrennet.

Görgl vann i perioden januar 2008 – desember 2014 sju renn i verdscupen, til saman stod ho på sigerspallen etter 42 renn. Ho la opp i 2017.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Elisabeth Görgl» frå Wikipedia på tysk, den 4. desember 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)
* MusicBrainz (artist)

 |
**Nesøytjern naturreservat** er eit området kring Nesøytjernet på Nesøya i Asker kommune som vart verna 10. mars 1978 i medhald av § 8 i Naturvernloven. Vernet gjeld både Nesøytjern og det meste av nedslagsfeltet kring tjernet, altså det området som har avrenning til tjernet. Føremålet med verninga var å take vare på ein variert og særsynt type natur med både edellauvskog og sumpvegetasjon, og å verne om dei naturlege produksjonssystema som har gjeve eit særskilt plante- og dyreliv i og i samband med eit tjern som er næringsrikt av naturlege årsaker. Nesøytjern naturreservat dekkjer eit areal på 495 dekar, og av dette er landarealet om lag 317 dekar og vatnarealet om lag 178 dekar.

Nesøya ligg i det geologisk definerte området som vert kalla Oslofeltet. Oslofeltet inneheld ei rad bergartar frå
periodane kambrium, ordovisium og silur (altså 540-410 millionar år gamle), hovudsakleg kalkrike bergartar som skifer, kalkstein og knollekalk.

Nesøytjernet har eit mykje kalkrikt vatn og er truleg det einaste naturlege miljøet i sitt slag som framleis finst på dei kalkrike bergartane attmed Oslofjorden. Tilhøva speglar seg av i den rike og mangfaldige floraen og faunaen i vatnet, mellom anna av kalkkrevjande kransalgar. I vatnet er det fiskeslag som åbor, mort, gjedde og ål. Ålen veks opp i tjernet før han gjev seg i veg på den lange gytevandringa si.

Av særsynte artar i sumpskogen kring Nesøytjernet finst myrtelg, som er ei bregne som veks i næringsrik sump og myr. Meir enn
halvparten av dei kjende veksestadene for denne bregnen har vorte øydelagde ved grøfting av myrer, utfyllingar og utbyggingar, men er her eit vanleg innslag. Her er òg mange ekstremt sjeldsynte og utryddingstrua arter av sopp som har dei viktigaste leveområda i barskog på kalkrik grunn kring Indre Oslofjord. Kanarigul slørsopp er mellom desse; denne sopparten har dei viktigaste leveområda sine i Asker, Bærum og Grenland.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Informasjon om Nesøytjern naturreservat frå fylkesmannen i Oslo og Akershus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Naturbase

 |
**Eddie Hinton** (15. juni 1944–28. juli 1995) var ein amerikansk låtskrivar og studiomusikar, mest kjend for å arbeide med soul- og R&B-songarar. Han spelte sologitar for Muscle Shoals Rhythm Section frå 1967 til 1971.

Som studiogitarist spelte Hinton på hitsongar med Wilson Pickett, Arthur Conley, Aretha Franklin, Joe Tex, Solomon Burke, Percy Sledge, The Staple Singers, The Dells, Paul Kelly, Johnny Taylor, Elvis Presley, The Box Tops, R.B. Greaves, Boz Scaggs, Evie Sands, Looking Glass, Toots Hibbert og Otis Redding.

Hinton var òg låtskrivar og den mest kjende songen hans er «Breakfast in Bed», som er blitt spelt mange gonger, mellom anna av Dusty Springfield og UB40 i lag med Chrissie Hynde. Han var òg medlåtskrivar på «It's All Wrong, but It's All Right» sungen av Laura Lee.

Diskografi
----------

* *Very Extremely Dangerous* (1978) Muscle Shoals Sound Studio
* *Letters From Mississippi* (1987) Birdland Recording Studio
* *Cry & Moan* (1991) Duck Tape Studio
* *Very Blue Highway* (1993) Birdland Recording Studio
* *Hard Luck Guy* (1999) Birdland & Duck Tape Recording Studios

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eddie Hinton» frå Wikipedia på engelsk, den 23. februar 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Oppføring i The Encyclopedia Of Alabama
* AllMusic
* Illustrert Eddie Hinton-diskografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |