recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Vincent Paul Nihill** (5. september 1939–14. desember 2020) var ein britisk kappgjengar som i 1969 vart europameister på 20 km og elles vann OL-sølv i 1964 og EM-bronse i 1971.

### Aktiv

Nihill kjempa i Sommar-OL 1964 om gullmedaljen på 50 km, måtte til sist gje tapt mot den legendariske kappgjengaren Abdon Pamich frå Italia. Under Sommar-OL 1968 kollapsa Nihill etter 44 km i tynnlufta i Mexico.

Sidan satsa Nihill mest på 20-kilometeren. Han vann distansen ved Friidretts-EM 1969 og tok bronsemedaljen i EM 1971. Den 30. juli 1972 sette han verdsrekord på 20 km med tida 1.24.50, ein månad seinare enda han på sjetteplass i dei olympiske sommarleikane. Han slutta tevle i 1977.

Nihill døydde av COVID-19.

Paul Nihill

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1964 i Tokyo: Sølvmedalje på 50 km – 4.11.31, bakom Abdon Pamich (4.11.12)
* OL 1968 i Mexico-byen: Braut
* EM 1969 i Aten: Gullmedalje på 20 km – 1.30.41, framom Leonida Caraiosifoglu (1.31.06)
* EM 1971 i Helsinki: Bronsemedalje på 20 km – 1.27.34
* OL 1972 i München: Nr 6 på 20 km – 1.28.44, nr 9 på 50 km – 4.14.09
* OL 1976 i Montreal: Nr 30 – 1.36.40

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Paul Nihill» frå Wikipedia på engelsk, den 16. september 2019.*
**Stephen Paul Motian** (25. mars 1931–22. november 2011) var ein amerikansk jazztrommeslagar som blir rekna som ein av dei viktigaste jazztrommisane i verda.

Motian, som var av armensk avstamming, vart fødd i Philadelphia og voks opp i Providence, Rhode Island. Han flytta til New York i 1954. Etterkvart vart han kjend for dei ulike pianotrioane han arbeidde med. Frå 1959 til 1964 spelte han i Bill Evans sin trio i lag med bassisten Scott LaFaro. Dei utvikla ein spelestil som la relativt meir vekt på samspelet musikarane mellom enn på bassen og trommene sine roller som «time keepers». Etter innspelinga til blant anna *Sunday at the Village Vanguard*, slutta Motian hos Bill Evans fordi han tykte han var blitt for kommersiell. Seinare spelte Motian i Paul Bley (1963-4) og Keith Jarrett (1967-1976) sine trioar.

I 1970-åra byrja Motian å komponere eige materiale og gje ut plater på plateselskapet ECM. Etter denne tida arbeidde han med mellom andre Charlie Haden, Bill Frisell, og Joe Lovano. I byrjinga av 1990-åra starta han *Electric Bebop Band* med ein besetning beståande av to saksofonistar og to gitaristar. I tillegg var Motian mykje etterspurd som studiomusikar, og han deltok på ei rekkje plateinnspelingar med mange ulike jazzartistar.

Referansar
----------

1. 1 2  Nekrolog av Ben Ratliff i The New York Times 23. november 2011
2. ↑  Ben Ratliff i The New York Times, 20. januar 2006: «History has shaken him out as one of the greatest drummers in all of jazz - a select group that would include, say, Max Roach and Roy Haynes.»
3. ↑  Ben Ratliff i The New York Times 20. januar 2006

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ben Ratliff i The New York Times 22. juni 2003
* Liten biografi på EJN Arkivert 2006-10-12 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Paul Tetsuhiko Kariya** (fødd 16. oktober 1974) er ein kanadisk tidlegare ishockeyspelar frå Vancouver. Han vart verdsmeister 1994 og olympisk meister 2002 for Canada. Kariya var ein flink vengspelar med stor fart på skeisene.

Kariya var framleis amatør då han deltok i Vinter-OL 1994 på Lillehammer, ei turnering der Canada tapte finalen mot Sverige gjennom straffeslagstevling. Kariya si andre straffe vart stoppa av den svenske målvakta, dermed avgjorde Peter Forsberg gullstriden til Sveriges fordel med å sette inn si andre straffe. Seinare i OL-sesongen vann Kariya og Canada VM-finalen 1994 mot Finland, også i den kampen måtte straffeslagstevling til for å kåre ein vinnar. To år seinare var Kariya med då Canada fekk sølv i verdsmeisterskapen i Wien, Tsjekkia sigra med 4-2. Høgdepunktet for Kariya kom då han vann OL-gull for Canada under dei olympiske vinterleikane 2002 i Salt Lake City, der han i finalen skåra lagets fyrste mål i ein kamp som enda med 5-2 over arrangørlandet USA.

Kariya var aktiv i National Hockey League (NHL) frå 1994 til 2010. Fram til 2003 gjorde han teneste i Mighty Ducks of Anaheim, siste sju sesongane som kaptein. I par med finske Teemu Selänne danna han ein særs målfarleg duo. Tida hans med Anaheim enda med ein tapt Stanley Cup-finale i 2003, då New Jersey Devils sigra med 4-3 i kampar. Etter ein sesong i Colorado Avalanche, spelte Kariya 2005-07 med Nashville Predators og 2007-10 med St. Louis Blues. Han la opp grunna hovudskade.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Paul Kariya» frå Wikipedia på engelsk, den 9. april 2020.*

* «Paul Kariya» (på engelsk). Olympedia. Henta 11. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
**Paul Steenstrup Koht** (28. august 1844–26. august 1892) var ein norsk skulemann og stortingsmann frå Bodø. På Stortinget representerte han Venstre. Han var far til Halvdan Koht.

Koht var son til ein apotekar som fyrst dreiv verksemd i Bodø, seinare i Tromsø. Sjølv vart han student frå Tromsø skole i 1861 og cand. philol. frå universitetet i Christiania i 1868. Deretter lærar ved Gjertsens skole i hovudstaden i eitt år, frå 1869 lærar ved Tromsø skole. Ved sidan av lærargjerninga var han redaktør av Tromsøposten. Sidan 1885 var Koht overlærar ved Skien skole. 

Koht var medlem av bystyret i Tromsø 1877-85, ordførar 1883-85. I 1887 kom han med i bystyret i Skien og vart vald til ordførar. Stortingsrepresentant for Skien frå 1889 til han døydde. Perioden 1889-91 var han på Stortinget sekretær i næringskomite nr 2. 1892-sesjonen var han formann for den same komiteen, samt medlem av valkomiteen.

Koht døydde i Skien i august 1892.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografisk informasjon om Paul Koht NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv
|  |
| --- |
| **Traktkantarell** |
| TraktkantarellTraktkantarell |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Soppriket Fungi |
| **Rekkje:** | Stilksporesoppar Basidiomycota |
| **Underrekkje:** | Hymeniesoppar Agaricomycotina |
| **Klasse:** | Ekte hymeniesoppar Agaricomycetes |
| **Orden:** | Kantarellordenen Cantharellales |
| **Familie:** | Kantarellfamilien Cantharellaceae |
| **Slekt:** | *Craterellus* |
| **Art:** | **Traktkantarell** *C. tubaeformis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Craterellus tubaeformis***Quél. 1888 |

**Traktkantarell** (*Cantharellus tubaeformis*) er ein matsopp i kantarellfamilien.

Traktkantarell i skogen.
Traktkantarellen er lett å kjenna igjen på den gule stilken, men kan variera litt i farge frå lys brun til grå på toppen. Han likar seg i barskog med surt jordsmonn, gjerne i lyng. 

Soppen er rekna som ein svært god matsopp som anten kan steikast direkte, forvellast eller tørkast. 
Traktkantarellsesongen er i full gang i Noreg i oktober. Soppen toler frost slik at sesongen varer lengre enn for andre soppar, som kantarellen.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Traktkantarell**
*Denne sida finst òg på høgnorsk — sjå «Hn/Trajansøyla».*
Trajansøyla
**Trajansøyla** i Roma, innvigd 12. mai år 113, står midt på Trajans forum på eit lite område (16 x 23 m) og er omgjeve av offentlege bygg i minst tre høgder. Søyla kan skildrast som eit tekniskt meisterstykke. Ho er laga av sytten sylindrar av blå juni-marmor. Høgda er i alt 100 romerske fot, 29,78 meter, diameteren nær fire meter. Søyla står på eit firkanta podium, 5,37 m høgt. Søyla er hól, ei lita dør i podiet fører inn i ei vestibyle med ei spiralforma trapp med 185 steg og 43 små vindaugsspalter opp til toppen der ein statue av keisar Trajan av Romarriket stod. Statuen vart riven i mellomalderen, og vart sidan bytt ut med ein statue av apostelen Paulus.

Relieff på Trajansøyla
Då keisaren døydde i år 117, vart oska hans lagd i ei gullurne inne i sokkelen. Soga i stein om dakarkrigane vart ei veldig gravstøtte for ein krigarkeisar. Keisaren skreiv eit verk om dakarkrigane, det er no tapt. Men trajansøyla kan òg seiast å vera ein bokrull som då er ein rull i stein, og ikkje i papyrus. Kring søyla snor det seg ei 200 meter lang relieff-frise, som viser dei dakiske felttoga i 155 scener, med kring 2 500 figurar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC

 |
**183** var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen. I Romarriket var det kjend som året då
Aurelius og Victorinus var konsular (eller sjeldnare, år 936 ab urbe condita). 

Mynt slått av Commodus i 183.

Hendingar
---------

* 
* Medlemmar av det romerske senatet stod bak eit mislukka drapsforsøk på keisar Commodus.
* Commodus blei utropt til imperator av Romarriket for femte og sjette gong.

Fødde
-----

* 26. januar: Zhen Luo, førstekona til Cao Pi, herskaren av Cao Wei
* Lu Xun, general i det kinesiske kongeriket Austlege Wu

Døde
----

* 

**<<   100-talet   >>**
<< 100 | 101 | 102 | 103 | 104 | 105 | 106 | 107 | 108 | 109 | 110 | 111 | 112 | 113 | 114 | 115 | 116 | 117 | 118 | 119 | 120 | 121 | 122 | 123 | 124 | 125 | 126 | 127 | 128 | 129 | 130 | 131 | 132 | 133 | 134 | 135 | 136 | 137 | 138 | 139 | 140 | 141 | 142 | 143 | 144 | 145 | 146 | 147 | 148 | 149 | 150 | 151 | 152 | 153 | 154 | 155 | 156 | 157 | 158 | 159 | 160 | 161 | 162 | 163 | 164 | 165 | 166 | 167 | 168 | 169 | 170 | 171 | 172 | 173 | 174 | 175 | 176 | 177 | 178 | 179 | 180 | 181 | 182 | 183 | 184 | 185 | 186 | 187 | 188 | 189 | 190 | 191 | 192 | 193 | 194 | 195 | 196 | 197 | 198 | 199 >>
**iPhone SE** (*Special Edition*) er ein smarttelefon i iPhone-serien som var designa og marknadsført av Apple. Han vart først vist fram 21. mars 2016 og vart gjeven ut 31. mars 2016. Han er ein oppfølgjar til iPhone 5S, med eit liknande design og like stor 4-tommers skjerm.

Han har den same Apple A9-prosessoren og 12 MP-kameraet som iPhone 6S-modellen. Han støttar ikkje 3D Touch. Difor vart denne funksjonen eksklusiv for 6S-en inntil iPhone 7 kom ut. 

Telefonen vart godt motteken av kritikarar, som roste han for det kjende designet og storleiken, betre maskinvare samanlikna med 5S-en, og dessutan betre yting og batteritid.

Historie
--------

Etter at iPhone 6 og 6 Plus vart gjevne ut med større 4.7" og 5.5" skjermar, klaga fleire kundar på at dei føretrekte ein mindre 4" skjerm, og at når desse smarttelefonane kom ut, hadde ein ikkje høve til å oppgradera utan å få ein større telefon. Apple sa under kunngjeringa si av smarttelefonen at iPhone-en med 4" skjerm var den nest mest populære av alle smarttelefonane sine og at dei hadde selt 30 millionar slike telefonar i 2015. Nokon føretrekte òg designet til 5S-en framfor 6S-en.

«SE» skal ifølgje Phil Schiller stå for «Special Edition» (eller «spesialutgåve» på norsk).

Han vart først gjeven ut med høve for 16 eller 64 GB lagringsminne, og vart deretter gjeven ut på nytt 24. mars 2017 med høve for 32 eller 128 GB lagringsminne.

Design
------

Den eksterne designen til iPhone SE er tilnærma identisk med iPhone 5 og 5S, medan den interne maskinvara bruker den same Apple A9 system-on-chip, som først var introdusert i iPhone 6S. Telefonen var seld i utgåver med dei same fargane som iPhone 6S: svart, sølv, gull, og rosegull.

iPhone SE har støtte for Apple Pay via nærfeltskommunikasjon, den virtuelle assistenten Siri, og Live Photos.

Referansar
----------

1. 1 2  «With the iPhone SE, Apple Returns to a Masterpiece of Design | WIRED». *www.wired.com*. Henta 5. juli 2017.

| * v
* d
* e
iOS og iOS-baserte produkt |
| --- |
| iPhone | 
* iPhone
* 3G
* 3GS
* 4
* 4S
* 5
* 5C
* 5S
* 6 og 6 Plus
* 6S og 6S Plus
* 7 og 7 Plus
* 8 og 8 Plus
* X
* XR
* XS og XS Max
* 11
* 11 Pro og 11 Pro Max
* 12 og 12 mini
* 12 Pro og 12 Pro Max
* 13 og 13 mini
* 13 Pro og 13 Pro Max
* 14 og 14 Plus
* 14 Pro og 14 Pro Max

iPhone SE (1. • 2. • 3.)
 |  |
| iPad | 
* iPad
* iPad Air
* iPad Pro

 |
| Andre | 
* Apple TV
* Apple Watch
* iPod Touch

 |
| Tenester | 
* App Store
* iCloud
* iMessage
* Pay

 |
***Flåklypa Grand Prix*** er eit eventyrspel utvikla av Capricornus og utgjeve av CVG Distribusjon AS. Det vart opphavleg utgjeve i Noreg den 1. desember 2000 til Microsoft Windows. Spelet er ei samling av ulike småspel som er fordelte på ei rekkje scener og sekvensar basert på handlinga i langfilmen *Flåklypa Grand Prix* frå 1975.

Den originale utgjevinga av *Flåklypa Grand Prix*-spelet i 2000 var vellukka og det selte ut det første opplaget på 50 000 kopiar i løpet av 14 dagar. Året etter vart spelet utgjeve på nytt i form av ei «jubileumsutgåve» som tilførte nye småspel og sekvensar. I 2002 vann spelet ein EMMA-pris (Electronic Multimedia Awards) i kategorien «Entertainment – Kids» og fekk annanplass i kategorien animasjon. Spelet vart utgjeve nok ein gong i 2002, denne gongen som ei «gullutgåve» med medfølgjande 3D-briller, som kunne brukast til nye akvitivetar og sekvensar med 3D-effektar. *Flåklypa Grand Prix* er tidenes mestseljande spel i Noreg, med 380 000 selde kopiar.

Ei utgåve av spelet til Nintendo DS vart utgjeven i 2010. Ei modernisert utgåve av spelet vart utgjeven til Nintendo Switch og Windows via Steam i november 2021.

Kjelder
-------

1. ↑  «Rekordsalg for Flåklypa». digi.no. 15. desember 2000. Henta 25. mars 2020.
2. ↑  «Gjensyn med Flåklypa». Verdens Gang. 6. desember 2000. Henta 25. mars 2020.
3. ↑  «Spill-Oscar til Flåklypa». Verdens Gang. 3. januar 2002. Henta 25. mars 2020.
4. ↑  «Ny runde med Flåklypa». ITavisen. 27. november 2002. Henta 25. mars 2020.
5. ↑  «Endelig kan du kjøre ned den bakken – i 3D». DNB Nyheter. 21. september 2018. Henta 25. mars 2020. [*daud lenkje*]
6. ↑  «Nytt Flåklypa Grand Prix spill?». caprino.no. Arkivert frå originalen 17. mars 2020. Henta 25. mars 2020.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Flåklypa Grand Prix* ved The Internet Movie Database (IMDb)
Koordinatar: 57°24′0″N 134°43′59″W﻿

**ABC-øyane** er ei nemning for tre øyar utanfor søraustkysten av Alaska — Admiralty, Baranof og Chichagof. Saman dannar dei ein stor del av Alexanderarkipelet. Dei er del av naturreservatet Tongass National Forest. Øyane er kjende for villmark og dyreliv, mellom anna ein særskild brunbjørnpopulasjon med ein del isbjørnavstamming.

Øyane er blant dei ti største i USA - Chichagof den 5. Admiralty den 7. og Baranof den 10. største. Sentrum av Sitka ligg på vestkysten av Baranof. Bortsett frå denne busetnaden er det lite utbygging på øyane.

Kjelder
-------

1. ↑  Schoen, John W.; Gende, Scott (2016). «6 Brown Bear». I Smith, Melany. *Ecological Atlas of Southeast Alaska* (PDF). Audubon Alaska. s. 160–163. Henta 10. juni 2017.
2. ↑  By (26. mars 2013), «A Puzzling Island Population of Bears: Finally Cleared Up», *The Evolution Institute* (på engelsk), arkivert frå originalen 28. desember 2018, henta 28. desember 2018

* *Denne artikkelen bygger på «ABC Islands (Alaska)» frå Wikipedia på engelsk, den 28. desember 2018.*
|  |
| --- |
| **Persilleslekta** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Skjermplanteordenen Apiales |
| **Familie:** | Skjermplantefamilien Apiaceae |
| **Underfamilie:** | Apioideae |
| **Stamme:** | Apieae |
| **Slekt:** | **Persilleslekta** *Petroselinum*Hill, 1756 |

**Persilleslekta (*Petroselinum***) er ei planteslekt med to artar i skjermplantefamilien Apiaceae. Dei veks naturleg i Vest- og Sør-Europa og i Nord-Afrika. Dei er grøne toårige urter som ein sjeldan gong er eittårig. Planta er er heilt glatt utan hår. I løpet av det første året dannar dei ein rosett med finna eller tredobbelt finna blad og ei pælerot som blir nytta som næringslager (opplagsnæring) over vinteren. I det andre året gror det opp ein blomsterstilk som kan bli opptil 1 m høg med få blad og ein skjerm med kvite eller lilla til gul-grøne blomstrar.

Artar
-----

*Petroselinum crispum* (hagepersille) frå det sørlege Europa og det nordlege Afrika (Sør-Italia, Algerie, Tunisia) er ein viktig kulinarisk urt som er mykje nytta som smakstilsetting og som grønsak.

*Petroselinum segetum* (kornpersille) frå det vestlege Europa (Storbritannia og Nederland sørover gjennom Frankrike til Italia, Spania og Portugal) er òg etande med lik smak, men blir ikkje dyrka i så stor grad som *P. crispum*. Han veks på grasenger, i hekkar og på elvebreidder. I Storbritannia er den avgrensa til låglandet i det sørlege og sentrale England (nord til Yorkshire) og til det sørlege Wales. Han blir mindre og mindre vanleg på grunn av intensivt landbruk. Den har smalare, meir lansettforma blad enn *P. crispum*, og blada er berre finna og ikkje tredobbelt finna.

Referansar
----------

1. ↑  The Euro+Med Plantbase Project: *Petroselinum* Arkivert 2012-03-09 ved Wayback Machine.
2. 1 2  Blamey, M. & Grey-Wilson, C. (1989). *Illustrated Flora of Britain and Northern Europe*. ISBN 0-340-40170-2
3. 1 2  Interactive Flora of NW Europe: *Petroselinum* species list[*daud lenkje*] og genus description[*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

* (no) *persilleslekta* hos ArtsdatabankenRedigere på wikidata
* (en) *persilleslekta* i Encyclopedia of LifeRedigere på wikidata
* (en) *persilleslekta* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (sv) *persilleslekta* hos DyntaxaRedigere på wikidata
* (en) *persilleslekta* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *persilleslekta* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *persilleslekta* hos The International Plant Names IndexRedigere på wikidata
* (en) *persilleslekta* hos TropicosRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Petroselinum* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Petroselinum* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Storegut (fleirtyding).* 
***Storegut*** er ei episk diktsamling av den norske forfattaren Aasmund Olavsson Vinje, utgjeven i 1866. Fleire av dikta hadde stått på trykk i Vinjes tidsskrift Dølen i 1865 - 1866. Det er episke dikt med lyriske innslag. 

Det vart eit populært verk og kom i nytt og noko omarbeidd opplag i 1868. Fleire av dikta har viseform, noko som har gjort at dei vart sungne, til dømes gjeld det «Den dag kjem aldri», som vart sungen til ein stevtone.

Handling
--------

I dikta fortel legdekallen *Olav* om livet sitt og om sonen *Storegut*. Sjølv om Vinje i forordet seier at det er ei sann historie, er det fleire episodar som ikkje har rot i røynda. Dermed kan ein idealisere Storegut. Det vert danna eit bilete av Telemark i gamal tid med både skulevesen, krigsteneste, ting og marknad. Storegut er den sterke karen som mange er avundsjuke på, så han får mange fiendar. Han fylgjer Kristian Lofthus til København for å klage på urett og vert fredlaus etterpå, noko som fører til at han vert drepen av ein av sine fiendar. Dette blandar Vinje saman med tradisjonelle motiv frå folkedikting når han fortel at Storegut vert bergteken.

Grunnlag for ettertida
----------------------

I 1951 kom det ut ei praktutgåve av verket med tresnitt av Harald Kihle. I 2008 laga Odd Nordstoga, Aasmund Nordstoga og Per Anders Buen Garnås eit konsertprosjekt basert på verket. Her bruker dei nye melodiar på fleire av songane.

Sjå òg
------

* Storegutprisen
**Perrine Pelen** (fødd 3. juli 1960) er ein fransk tidlegare skirennar frå Boulogne-Billancourt som vart verdsmeister i slalåm i 1985. Ho var ein av dei beste kvinnelege alpinistane i fyrste halvparten av 1980-åra. Slalåm var hennar spesialøving, ho hevda seg elles godt også i storslalåm og i kombinasjonsrenn. Pelen vann fem medaljar i olympiske leikar og verdsmeisterskap i perioden 1980-85.

### Aktiv

Pelen vann ein bronsemedalje i storslalåm då dei olympiske leikane vart avvikla i Lake Placid i 1980, Hanni Wenzel frå Liechtenstein tok gullmedaljen og vesttyske Irene Epple sølvmedaljen. To år seinare sikra Pelen seg sølvmedaljen i kombinasjonen ved VM i alpine greiner 1982 i Schladming, sveitsiske Erika Hess tok gullmedaljen.

Pelen vann to medaljar under vinterleikane 1984 i Sarajevo. Ho tok sølv bakom italienske Paoletta Magoni i slalåm, og ho fekk bronse i storslalåm bak USA-amerikanarane Debbie Armstrong og Christin Cooper.

Høgdepunktet som skirennar opplevde Pelen ved VM i alpine greiner 1985 i Vail i USA, der ho rann inn til VM-gull i spesialgreina slalåm.

Mellom 1977 og 1984 vann Pelen femten renn i verdscupen, alle i slalåm. Størst suksess hadde ho i 1980-sesongen med fire sigrar, dermed vann ho slalåm-pokalen i verdscupen 1980. Frå 1979 til ho la opp i 1986 vart ho fransk meister ti gongar; sju i slalåm og tre i storslalåm.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Perrine Pelen» frå Wikipedia på tysk, den 6. desember 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Perrine Pelen» (på engelsk). Olympedia. Henta 7. februar 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Perseidane**, iblant kalla **Laurentiussvermen**, er ein meteorsverm med størst aktivitet omkring 12. august kvart år, årsaka av kometen Swift-Tuttle. Perseidane har fått namnet fordi punktet på himmelen som dei ser ut til å kome frå, den såkalla *Meteorregnradianten*, ligg i stjernebildet Persevs. 

Ein, eller kanskje to, perseidar. Vinterbrauta i bakgrunnen.
Meteorregnet kjem når jorda kryssar bana til kometen Swift-Tuttle. Langs bana strekker seg ein "meteordis" (den såkalla Perseiddisen) av partiklar som er frigjorte frå kometen. Det meste av stoffet i disen i dag er om lag tusen år gamalt, men det finst ein yngre del av disen som stammar frå ein straum som losna frå kometen i 1862. Hastigheita til meteorar frå denne delen er markert større enn gjennomsnittet. Meteorane er oftast små – som sandkorn – og vert pulveriserte av friksjonen mot jordatmosfæren og når jordoverflata som støvkorn. Større steinar genererer ein større friksjon, og for at desse skal nå jordoverflata krevst ein storleik større enn ein neve.

Historie og opphav
------------------

Perseidane har vorte observerte gjennom siste 2 000 åra. Den tidlegaste kjende noteringa om desse meteorane kjem frå Midt-Austen. I Europa vart Perseidane kjende som "Sankt Lars sine tårer".

Observasjonar
-------------

Perseidane er synlege frå midt i juli kvart år, med størst aktivitet 8.-14. august og topp den 12. august. Då når talet meteorar 60 i timen eller meir. Dei kan sjåast over heile stjernehimmelen, men grunna Swift-Tuttle si bane er dei framfor alt synlege frå den nordlege halvkula.

For å oppleve meteorregnet til fulle bør omgjevnaden vere så mørk som mogeleg, utan måne og langt frå stader med kunstig ljos. Perseidane har ein brei topp i syklusen, så regnet er synleg fleire netter. Aktiviteten byrjar langsamt og blir omfattande kring klokka 11 på kvelden, når radianten stig høgare på himmelen. Talet meteorar aukar sidan stendig utover natta og toppen kjem 1½ til 2 timar før soloppgangen, straks før det vert for lyst. År 2010 gjekk nymånen ned innan meteorsvermen byrja. Dette gav gode observasjonstilhøve.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Perseiderna» frå Wikipedia på svensk, den 11. januar 2013.*

1. ↑  Dr. Bill Cooke; Danielle Moser & Rhiannon Blaauw (11. august 2012). «NASA Chat: Stay ‘Up All Night’ to Watch the Perseids!» (PDF). NASA. s. 55. Henta 16. august 2013.
2. ↑  Gary W. Kronk. «Observing the Perseids». Meteor Showers Online. Arkivert frå originalen 19. juli 2018. Henta 12. august 2009.
3. 1 2 3 4 5  Moore, Patrick; Rees, Robin (2011), *Patrick Moore's Data Book of Astronomi* (2. utg.), Cambridge University Press, s. 275, ISBN 0521899354
4. ↑  Żołądek, P.; et al. (October 2009), «The 2004 Perseid meteor shower - Polish Fireball Network double station preliminary results», *Journal of the International Meteor Organization* **37** (5): 161–163, Bibcode:2009JIMO...37..161Z

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Perseidane**
*Denne artikkelen handlar om revyforfattaren. For skøyteløparen, sjå Skøyteløparen Alfred Næss.* 

**Alfred Næss** (30. november 1927–30. november 1997) var ein norsk revyforfattar frå Vardø. Han flytte til Oslo etter evakueringa av Finnmark og tok artium ved Oslo katedralskole i 1947 før han tok til på jusstudiar i byen. Han tok til med revyarbeid allereie i studietida, og var med på å skriva både *Faen i nøtta* (1950) og *Du slette tid* (1952). Næss vart kjend med Einar Schanke i denne tida, og debuterte profesjonelt i Chat Noir-revyen *Ferske fjes* med Schanke i 1957. Han vart tilsett som fast forfattar på Chat Noir av direktør Egil Monn-Iversen i 1959, og heldt fram då Schanke overtok direktørstolen i 1962 heilt fram til 1975. Deretter heldt Schanke og Næss fram samarbeidet sitt i ABC-teatret resten av karrieren, til 1992.

Alfred Næss har forøvrig samarbeidd med Wenche Myhre, Yngvar Numme i Dizzie Tunes, Hege Schøyen, Øyvind Blunck og The Monn Keys. Næss døydde i 1997, nøyaktig 70 år gamal. I 2000 vart det utgjeve ei minneplate om han, med tittelen *Folk skal trives. Revyviser og sketsjer med tekster av Alfred Næss.*

Prisar og utmerkingar
---------------------

* 1981: Leonardstatuetten
* 1987: Leif Justers ærespris saman med Kjell Halvorsen
* Han var medforfattar av fleire av NRK sine vinnarbidrag i Montreux.

Kjelder
-------

* Biografi om Alfred Næss på mic.no, frå Norsk pop- og rockleksikon, Vega forlag (2005). Henta inn 12.02.14.

Fotnotar
--------

1. ↑   Larsen, Svend Erik Løken. (13. februar 2009). Alfred Næss. I Norsk biografisk leksikon. Henta 12. februar 2014 frå .
2. ↑   «Alfred\_Næss» i *Store norske leksikon*, snl.no. henta inn 12.02.14.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Annemarie Moser-Pröll** (fødd 27. mars 1953), opphavleg *Annemarie Pröll*, er ein austerriksk tidlegare alpinist frå Kleinarl i forbundslandet Salzburg som vann verdscupen i alpine greiner seks gongar i tida 1971-79. Ho sikra seg fire VM-gull frå 1970 til -78, og vart olympisk meister i utfor i 1980.

Pröll, gift Moser-Pröll i 1974, vann verdscupen i alpine greiner fem år på rad, 1971-75, og den sjette verdscup-pokalen i 1979. Gjennom ti år, frå 17. januar 1970 til 16. januar 1980, vann Moser-Pröll heile 62 renn i verdscupen, til 2015 meir enn nokon annan kvinne-alpinist. Flest sigrar tok ho i utfor, 36, medan ho vann 16 storslalåm-, tre slalåm- og sju kombinasjons-tevlingar. 

Moser-Pröll fekk med seg ni medaljar frå dei store skimeisterskapane i åra frå 1970 til 1980. Det tok til med ein VM-bronse i utfor i 1970, og heldt fram med sølvmedaljar i både utfor og storslalåm under vinterleikane 1972 i Sapporo. Frå Sapporo fekk ho elles med seg si fyrste gullmedalje, eit VM-gull i kombinasjonen (utfor/slalåm). Ho vart verdsmeister i utfor både i 1974 og 1978, i den sistnemnde meisterskapen tok ho elles eit nytt kombinasjongull og fekk bronsemedaljen i storslalåm. I sin siste sesong, [[Alpine greiner under Vinter-OL 1980|OL-sesongen 1980, vart ho olympisk meister i utfor i Lake Placid. Moser-Pröll deltok ikkje i Vinter-OL 1976 i Innsbruck, pleia då sin dødssjuke far.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)
* Discogs (artist)

 |
Koordinatar: 64°10′S 60°0′W﻿

**Detroit Plateau** er eit stort indre platå i Graham Land, med høgder mellom 1500 og 1900 moh. I nordaust ligg sørveggen av Russell West-breen, og frå her strekkjer det seg 165 km sørvestover til Herbert Plateau. Platået vart observert frå lufta av sir Hubert Wilkins på ein flytur den 20. desember 1928. Wilkins namngav det «Detroit Aviation Society Plateau» etter forbundet som støtta ekspedisjonen hans, men det godkjende namnet vart korta ned. Nord- og austsida av platået vart kartlagt av Falkland Islands Dependencies Survey i 1946-47.

Dinsmoorbreen er ein isbre som flyt aust frå sørkanten av Detroit Plateau.

Kjelder
-------

1. ↑  «Detroit Plateau». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 11. mars 2013.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Detroit Plateau» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Logo
Hovudbygninga i Leipzig, tidlegare *Deutsche Bücherei*
**Deutsche Nationalbibliothek** (*DNB*) er Tyskland sitt nasjonalbibliotek og sentrale arkivbibliotek, og er samstundes det største tyske universalbiblioteket.

Institusjonen er lokalisert i Leipzig og Frankurt.

Historikk
---------

På grunn av den føderale strukturen og den historiske utviklinga i det tyske språkområdet fram til 1912 fanst det lenge ikkje eit sentralt bibliotek. I staden hadde store tyske statar sine eigne statlege bibliotek, som *Bayerische Staatsbibliothek* i Bayern og *Preußische Staatsbibliothek*, dagens Staatsbibliothek zu Berlin - Preußischer Kulturbesitz i Preussen og andre.

Tidlege initiativ til eit sams tysk bibliotek i 1843 og 1848/49 vart avvist eller rann ut i sanda før stiftinga av arkivbiblioteket *Deutsche Bücherei* den 3. oktober 1912. Etter andre verdskrigen utvikla det seg et eige *Deutsche Bibliothek* i Frankfurt, medan Deutsche Bücherei heldt fram i DDR. Med samlinga av Tyskland vart Deutsche Bücherei og Deutsche Bibliothek slått saman til *Die Deutsche Bibliothek*. I 2006 blei oppgåvene for eit sentralt arkivbibliotek og nasjonalbibliografisk senter fastslått i lovs form og namnet endra til *Deutsche Nationalbibliothek*.

Sjå òg
------

* Gemeinsame Normdatei (GND)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Deutsche Nationalbibliothek Arkivert 2010-11-21 ved Wayback Machine.
* Lovteksten som fastslår oppgåvene til Deutsche Nationalbibliothek (DNBG)
* *Pflichtstückverordnung* (pliktavleveringslova)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Detlef Thorith** (27. september 1942–17. juli 2019) var ein tysk diskoskastar frå Berlin som representerte Aust-Tyskland. Han vart europameister i øvinga under EM i friidrett 1966 i Budapest. Thoriths personlege rekord er frå 1972 og lyder på 64,82 meter.

Aktiv
-----

Thorith sette personleg rekord med 57,43 m i 1964, men var ikkje god nok til å få plass i OL-troppen til Tyskland. To år seinare kasta han under EM i friidrett 1966 ein cm kortare enn den tidlegare personlege bestenoteringa, men det var tilstrekkeleg til å vinne gullmedaljen i ei svært jamn tevling, der alle medaljane gjekk til austyske utøvarar. Få veker i forkant av meisterskapen hadde han nådd 61,30 m, og vart dermed den fyrste tyskaren som passerte 60-metersgrensa i diskoskast.

Han sette austtysk rekord med 62,26 m i 1967, og tok sin fyrste av tre DDR-titlar i diskoskasting. I OL-sesongen 1968 var han berre så vidt over 60 meter, og fekk dermed ikkje vere med til OL i Mexico-byen. Heller ikkje til EM 1969 eller 1971 fekk han reisesetel, men vart austtysk meister i 1970. Han forbetra besteresultatet sitt til 63,90 m i 1970, og gjorde sitt livs lensgste kast med 64,82 m i 1972. Thorith deltok under Sommar-OL 1972 i München, der han kom på sjetteplassen. Same sesongen tok han i den austtyske meisterskapen si tredje gullmedalje i diskos.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1966 i Budapest: Gullmedalje – 57,42 m, framom Hartmut Losch (57,34 m)
* OL 1972 i München: Nr 6 – 62,42 m

Kjelder
-------

* *Friidrott-65*, *Friidrott-68*, *Friidrott-69*, *Friidrott-71* og *Friidrott-72*. Hälsingborg.

* *Denne artikkelen bygger på «Detlef Thorith» frå Wikipedia på tysk, den 15. august 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
Koordinatar: 62°12′27.2″N 7°02′11.2″E﻿
**Almane** er ein øyde bustad ved Sunnylvsfjorden i Stranda kommune i Møre og Romsdal. (Namnet er fleirtalsforma av «alm» og det viser truleg til at der ein gong voks mykje alme-tre der.)

På staden var der eitt hus som låg i ei bratt steinurd nær sjøen (85 moh), og det høyrde til matrikkelgarden Furnes. Huset låg tett ved stien som går opp til Furnes-tunet. Truleg var der aldri nokon fast busetnad, men staden vart kanskje nytta som bustad for slike som var der for å passe geitene som beita i området.

Huset hadde eitt rom der folket budde og eitt rom for høy, og under der var det fjøs for dyra. Det var ikkje fare for snøfonn på staden, men huset låg i særs bratt terreng og det kom ofte steinsprang frå urda ovanfor. Almane var ein fælt trist bustad, vart det sagt.

Etter at tunet på Furnes vart øydelagt av snøfonn i februar 1868, torde ikkje folket å bu fast der oppe lenger. Dei flytta då ned til Almane om vintrane og flytta opp att når våren kom. Etter at Furnes-garden vart endeleg fråflytta og nedlagt i 1895, budde der truleg aldri meir folk på Almane. 

Berre nokre restar av murane viser i dag kvar helst huset på Almane stod.

Referansar
----------

1. ↑  «Eld som slokna» side 164
2. ↑  «Eld som slokna», side 165

Bakgrunnsstoff
--------------

* Arild Flydal (1996). *Fjorden, fjellet og folket*. Timbjørgane Forlag. ISBN 82-994083-1-8.
* Sakarias Ansok (1977). *Eld som slokna*. Stranda: Stranda sogenemnd. s. 164.
* Oddgeir Bruaset (1991). *Folket langs Storfjorden*. Oslo: Samlaget. s. 77. ISBN 8200701166.

| * v
* d
* e
Øydegardar i Stranda kommune |
| --- |
| Geirangerfjorden | Skageflå**·** Ljøsura**·** Blomberg**·** Sylteviklia**·** Syltavik**·** Matvika**·** Megardsplassen**·** Horvadrag**·** Knivsflå**·** Gomsdal**·** Bringa**·** Hyske |
| Sunnylvsfjorden | Ljøen**·** Timbjørgane**·** Åkernes**·** Duken**·** Isflå**·** Skjeret**·** Oaldsbygda**·** Almane**·** Furnes**·** Lundanes |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Alma (fleirtyding).* 
Den rumensk-amerikanske songaren Alma Gluck tok Alma som kunstnarnamn.
**Alma** er eit personnamn som kan bruakst av begge kjønn; på norsk er det eit kvinnenamn. Alma har namnedag den 8. september i Noreg og Sverige.

Avleiing
--------

Namnet er laga i nyare tid og har ukjend opphav. Det kan stamma frå elva Alma på Krim-halvøya som var åstad for eit slag under Krimkrigen i 1854. Namnet kan òg knytast til den feminine forma av latinsk *almus*, 'nærande', som blei brukt om romerske gudinner og seinare i omgrepet *alma mater*, og er det spanske ordet for 'sjel'.

Bruk
----

Namnet var ikkje i bruk i Noreg ved byrjinga av 1800-talet. Ved folketeljinga i 1865 var det derimot registrert 190 som heitte Alma, 87 av dei i Østfold, 30 i Oslo og 22 i Akershus.

Alma var mykje brukt i Noreg frå rundt 1880 og fram til rundt 1905, då om lag 0,5 % av nyfødde jenter fekk namnet kvart år. Det var deretter lite gjeve før bruken tok seg opp rundt 2000. I 2009 var det 1 135 norske kvinner som heitte Alma.

Den svenske modellen Alma Ufo blei gjeven namnet Alma som liten.

Namneberarar
------------

* Alma Lund (1854–1932), finsk-norsk operasongar og skodespelar
* Alma Bodén (1859–1947), svensk operasongar og skodespelar
* Alma Maria Mahler-Werfel, fødd Schindler (1879–1964), austerriksk komponist og kunstnar
* Alma Gluck, fødd Reba Feinsohn (1884-1938), rumensk-amerikansk sopran
* Alma Bennett (1889–1958), amerikansk skodespelar
* Alma Halse (1907–1969), norsk predikant og barneheimsstiftar
* Alma Cogan (1932–1966), britisk songar

### Alma som mannsnamn

* Lawrence Alma-Tadema (1836–1912), britisk målar, brukte etterkvart mellomnamnet som etternamn
* Alma Richards (1890–1963), amerikansk friidrettsutøvar

Kjelder
-------

* Hanks, Patrick; Hardcastle, Kate; Hodges, Flavia (2006), «Alma», *A Dictionary of First Names*, Oxford University Press

Fotnotar

1. ↑  Søk i Digitalarkivet. Ingen Alma er registrert i folketeljinga frå 1801.
| **Sargans** |
| --- |
| Horisonten til SargansHorisonten til Sargans |
| 

|  |
| --- |
| Kommunevåpenet til Sargans |
| **Kommunevåpenet til Sargans** |

 |
| Plassering |
| 

Sargans is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Sveits |
| Kanton | kantonen St. Gallen |
| Distrikt | Sarganserland |
| Språk | tysk |
| Borgarmeister | Erich Zoller |
| Geografi |
| Flatevidd - kommune |  9,48 km² |
| Innbyggjarar  - kommune (desember 2010)   - folketettleik | 5 330   562,2 /km² |
| Koordinatar | 47°02′0″N 9°26′0″E﻿Koordinatar: 47°02′0″N 9°26′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 480 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 7320 |
| **Nettstad:** www.sargans.ch |

**Sargans** er ein kommune i valkrinsen Sarganserland i kantonen St. Gallen i Sveits. Kommunen har 5 330 innbyggjarar (2010) og eit areal på 9 km². Kommunesenteret ligg 480 meter over havet.

Sargans er kjend for borga si, som vart bygt før Det sveitsiske eidssambandet vart grunnlagd i 1291. Sargans var òg eit grevskap i Det tysk-romerske riket, sjå grevskapet Sargans.

Kommunen er hovudstad i valkrinsen Sarganserland. Han ligg ved foten av fjellet Gonzen. Den austlege grensa til kommunen er Rhinen og Liechtenstein. Sidan kommunen ligg i der Seeztal møter Rhinen, har Sargans lenge vore strategisk viktig og ein viktig handelsstad. Han består av landsbyen Sargans og grendene Vild, Ratell, Prod, Splee, Riet, Farb, Töbeli og Schwefelbad.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sargans» frå Wikipedia på engelsk, den 19. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* (tysk) Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Alfred Noyes** (16. september 1880–28. juni 1958) var ein engelsk diktar, best kjend for balladane *The Highwayman* (1906) og *The Barrel Organ*.

Noyes vart fødd i Wolverhampton som son av Alfred og Amelia Adams Noyes. Noyes gjekk på Exeter College, men slutta før han fullførte studia. 21 år gammal gav han ut si første diktsamling, *The Loom years*.

I 1907 gifta han seg med Garnett Daniels. Han fekk etterkvart moglegheit til å undervise engelsk litteratur på Princeton University, noko han gjorde frå 1914 til 1923. Kona hans døydde i 1926, noko som gjorde at han konverterte til katolisismen. Han skreiv om konverteringa i *The Unknown God* som blei utgjeve i 1934.

Noyes gifta seg seinare med Mary Angela Mayne Weld-Blunde, frå ein recusant-katolsk familie. Dei slo seg ned i Lisle Combe, nær Ventnor på Isle of Wight og fekk tre born: Henry, Veronica og Margaret. Margaret gifta seg seinare med Micheal Nolan (seinare Lord Nolan) i 1953.

Då han gradvis vart blind byrja han å diktere arbeidet sitt. I 1953 kom sjølvbiografien hans, *Two Worlds for Memory* ut.

Noyes døydde 78 år gammal og vart gravlagd på Isle of Wight.



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
**Alfred Getz** (28. juni 1862–31. juli 1922) var ein norsk bergingeniør, geolog og politikar. Han var blant pådrivarane for moderniseringa av bergverksdrifta i Noreg, og vart professor og rektor ved NTH i Trondheim. Getz stortingsrepresentant for Trondheim og Levanger]] 1919–1921, vald for Frisinnede Venstre.

Gets var med å skipe Den norske Bergingeniørforening (1900) og var aktiv i fleire andre organisasjonar, og viktig pådrivar for å overføre bergstudiet frå universitetet i Oslo til Norges tekniske høgskole (NTH) då denne vart skipa i Trondheim. Getz var direktør ved Røros kobberverk frå 1903, 1912 var han ein av dei to første professorene ved bergavdelinga ved NTH, og han var seinare (1914–17) rektor ved NTH.

Æres
----

Alfred Getz' vei ved gamle NTH (nå NTNU) er oppkalt etter ham.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alfred Getz» frå Wikipedia på bokmål, den 6. juni 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Nils Alfred Nilsen** (28. desember 1892–22. mars 1977) var ein norsk næringsdrivar og politikar frå Tromsø, som 1950-53 representerte Venstre på Stortinget.

### Liv og gjerning

Nilsen var son til ein bygningsmann. Skuleåret 1911/12 gjekk han Statens håndverk- og kunstindustriskole i hovudstaden. I 1916 starta han opp ei målarforretning i heimbyen Tromsø, eit firma han dreiv til 1956, bortsett frå 1943-35, då han var tilsett ved den norske legasjonen i Stockholm. Jamsides målarverksemda var han frå 1919 til -65 lærar i fagteikning og yrkeslære ved ein såkalla tenknisk kveldsskule. Åra 1956-60 var han styrar av Nord-Troms yrkesskole.

Nilsen var medlem av bystyret i Tromsø i 42 år, frå 1922 til 1964. Han var ordførar i byen frå 1937 til han var avsett av okkupasjonsstyret i 1941, men fekk att ombodet for nokre månader i 1945.

Fram til hausten 1943 var han djupt involvert i etterretningsarbeid, og fekk sine oppdrag fra og rapporterte til Secret Intelligence Service (MI6) i London. Han hadde mellom anna hovudansvaret for å kartlegge forsvaret av Tirpitz før det vellukka angrepet med miniubåter i Altafjorden ("Operation Source"). I 1943 måtte han røma til Sverige og arbeidde ved Den norske legasjonen i Stockholm, med spesielt ansvar for etterretningsstasjonen «Kari» ved Leinavatn.
Fireårsperioden 1950-53 var Nilsen stortingsrepresentant frå kjøpstadene i Nordland, Troms og Finnmark, det vil seie Bodø, Narvik, Tromsø, Hammerfest, Vardø og Vadsø. Han søkte attval til Stortinget hausten 1953, då frå fylkeskrinsen Troms, men korkje då eller i 1957 lukkast han å verte kome inn Tinget. Begge desse tingbolkane, 1954-57 og 1957-61 var han 1. vararepresentant for Troms. Han var medlem i Venstre sitt landsstyre frå 1950 til -58.

Nilsen var elles ei tid formann Tromsø Skiklubb og Troms skikrins. Han var også formann i Styret for Frimisjonen i Tromsø. Han forfatta boka *Tromsø arbeiderforening 1853-1953* som kom ut til 100-årsfeiringa.

Må ikkje forvekslast med Alfred S. Nilsen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

1. ↑  Boka «Secret Service-agent i Krigens Tromsø»

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Jaak Uudmäe** (fødd 3. september 1954) er ein estisk tidlegare friidrettsutøvar frå Tallinn. Han deltok i tresteghopp som representant for Sovjetunionen.

Aktiv
-----

Uudmäe tok to sølvmedaljar og ein bronsemedalje i trestegtevlingane under europameisterskapane innandørs i tida 1977-80. Under sommar-OL i Moskva i 1980 satsa landslagskollegaen hans, Viktor Sanejev, på å vinne sitt fjerde strake OL-gull i tresteghopp. Finaledagen landa Sanejev på 17,24 m i sitt lengste hopp. Uudmäe gjorde då sitt livs lengste tresteghopp, målt til 17,35 m. Dermed vart han olympisk meister, medan Sanejev fekk sølv, med João Carlos de Oliveira frå Brasil på bronseplass. 

Uudmäe vart estisk meister i tresteghopp fem gongar i tida 1976-88.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1980 i Moskva: Gullmedalje – 17,35 m, framom Viktor Sanejev (17,24 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jaak Uudmäe» frå Wikipedia på tysk, den 8. september 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
**Sognsvann** er ein innsjø i Nordmarka i Oslomarka, innanfor den såkalla markagrensa rett nord for byområdet i Oslo. Sognsvann var drikkevatn for Oslo frå 1876 til 1967, og er demma opp. Bekken ut or vatnet passerer Rikshospitalet på Gaustad og Frognerparken på sin ferd ut i Frognerkilen, og renn både open og i røyr gjennom byen. Ved sørenden av Songsvann ligg Sognsvann gård på endemorenen etter siste istid, då havnivået nesten nådde heilt opp til det som no er Sognsvann.

Sognsvann er eit vanleg nytta utgangspunkt for turar i Nordmarka, både sommar og vinter. Den næraste omkrinsen kring vatnet er òg eit viktig og mykje nytta turområde. Ein kjem til Sognsvann ved å ta T-banelinja Sognsvannsbanen til endehaldeplassen Sognsvann. Dessutan er det laga til store parkeringsplassar i nærleiken av denne haldeplassen for dei som nyttar eigen bil. 

Ved sjølve vatnet er det gode høve for grilling, bading, strandvolleyball og andre aktivitetar. Om vinteren kan ein gå på skeiser eller drive isfiske når tilhøva ligg til rette for det. Fiskarar som er 18 år eller eldre må kjøpe seg fiskekort hjå Oslomarkas Fiskeadministrasjon (OFA) på førehand for å kunne fiske i Sognsvann og andre vatn i Nordmarka. Ikkje langt unna vatnet er det enkelte kulturminner, som gruver og restar av malm etter utvinning av jern, samt «svenskemuren» reist av svenske krigsfangar på 1800-talet. 

Det går ein gangveg, ein asfaltert tursti, ikring Sognsvann som er ideell til trening og jogging; løypa er om lag 3,3 km lang. Mange trenigsklubbar ol. pleier å springe rundt Sognsvann, og det vert mellom anna skipa til eit løp kvar veke i sommarhalvåret - Sognsvann rundt, medsols. Også Oslo Triathlon - og mange andre populære aktivitetar både for idrettsutøvarar, friluftsentusiastar og andre - vert arrangert med utgangspunkt i Sognsvann. Turstien rundt sjølve vatnet er tilrettelagt for rullestolbrukarar, og berre gåande og løpande kan difor nytte han. Sykling er forbode, og syklande vert vist til dei andre turvegane noko lengre unna sjølve vatnet, mellom anna turvegen opp mot Ullevålseter og den gamle Ankervegen mot Hammeren i Maridalen.

Norges idrettshøgskole ligg ved sørenden av Songsvann.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Miljølære, kart over Sognsvannområdet
* Oslomarkas Fiskeadministrasjon (OFA): Fiskekort for Oslomarka

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Skinke
Skinkestykke
**Skinke** viser vanlegvis til låret av svin og tilreidde former av dette, som kokt skinke, salt og/eller røykt skinke.
Det kan også visa til bjørneskinke.

Skinke kan tilreiast fersk og serverast som til dømes skinkesteik eller skinkerull. Ho kan reinskjerast og kokast og deretter som pålegg med namnet kokt skinke. 

Skinke er ei ettertrakta matvare, og mange stader finst strenge reglar for kva som kan kallast dette. Fleire produkt har også geografisk namnevern, som parmaskinke (Prosciutto di Parma) i Europa og Smithfield ham i USA.

Skinke i kunsten
----------------

* Le jambon (Félix Vallotton, 1918).*Le jambon* (Félix Vallotton, 1918).
* Le jambon (Édouard Manet, c. 1875).*Le jambon* (Édouard Manet, c. 1875).
* Le jambon (Paul Gauguin, 1889).*Le jambon* (Paul Gauguin, 1889).

Nokre skinketypar
-----------------

* Spekeskinke
	+ Ibéricoskinke
	+ Jinhuaskinke
	+ Parmaskinke
	+ Serranoskinke
* Svensk julskinka

Kjelder
-------

* «Skinke» (15. februar 2009) i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Skinke» frå Wikipedia på bokmål, og «Ham» frå Wikipedia på engelsk den 11. juni 2017.*
**Annelie Ehrhardt** (fødd **Annelie Jahns**, 18. juni 1950) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Ohrsleben i Sachsen-Anhalt, som tevla for Aust-Tyskland på 100 meter hekk. Ho vart olympisk meister i øvinga i 1972 og europameister i 1974.

Aktiv
-----

Annelie Jahns vart europameister for juniorar i 1960. I 1970 sette ho personleg rekord på 100 m hekk på 12,90, ei tid heilt opp med verdstoppen. Året etter forbetra ho seg, som Annelie Ehrhardt, til 12,7, einast landsmannen Karin Balzer hadde betre tid. Ehrhardt deltok i europameisterskapen 1971 i Helsingfors og tok sølvmedaljen, Karin Balzer vann gullet.

I OL-sesongen 1972 dominerte Ehrhardt øvinga og forbetra verdsrekorden to gongar. Den siste sette ho under sommar-OL i München. Med tida 12,59 sekundar var ho fullstendig suveren, sølvvinnaren Valeria Bufanu frå Romania fekk notert 12,84. I friidretts-EM 1974 sikra Ehrhardt seg gullmedaljen på tida 12,66.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Annelie Ehrhardt» frå Wikipedia på tysk, den 30. august 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |