recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Denne artikkelen handlar om republikken på Taiwan. For republikken på fastlandskina, sjå Folkerepublikken Kina.* 
[endre]

| 中華民國  Zhōnghuá Mínguó
(norsk: Republikken Kina, taiwansk) |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Det taiwanske flagget | Det taiwanske riksvåpenet |
| Flagg | Riksvåpen |

 |

 |
| **Nasjonalsong** | «Folket sine tre prinsipp» |
| Geografisk plassering av Republikken Kina |
| **Offisielle språk** | Mandarinkinesisk |
| **Hovudstad** | Taipei (de facto) Nanjing (de jure) |
| **Styresett**  President  Statsminister | Republikk  Tsai Ing-wen  Su Tseng-chang |
|
| **Flatevidd**   – Totalt   – Andel vatn |  35 980 km² (136.) 2,8 % |
| **Folketal**   – Estimert (2017)   – Tettleik |  23 508 428 (53.)  653,4 /km² (10.) |
| **Sjølvstende**    - Erklært    - Respektert | Frå Wuchang-opprøret  10. oktober 1911  1. januar 1912 |
| **Nasjonaldag** | 10. oktober |
| **BNP**   – Totalt (2005)   – Per innbyggjar |  629 858 mill. USD (17.)  27 122 USD (23.) |
| **Valuta** | Ny taiwansk dollar |
| **Tidssone** | UTC +8 |
| **Telefonkode** | +886 |
| **Toppnivådomene** | .tw

 |

**Republikken Kina**, kinesisk *Zhōnghuá Mínguó*, i dag oftast omtalt som **Taiwan**, er ein stat som omfattar øya Taiwan i Stillehavet og nokre mindre øyar, blant dei Pescadorerna, Jinmen og Mazu. Republikken Kina gjer også krav på det kinesiske fastlandet, som sidan 1949 har vore kontrollert av Folkerepublikken Kina. Om lag 22 millionar innbyggjarar bur på Taiwan som er kontrollert av Republikken Kina. 

Den provisoriske hovudstaden til Republikken Kina er Taipei, og regjeringa har hatt sete her sidan 1949. Offisielt vert byen Nanjing på fastlandet, som no er ein del av Folkerepublikken Kina, rekna som hovudstaden. 

Republikken Kina vart grunnlagd etter at keisardømet fall i 1911. Nasjonalistregeringa Guomindang kontrollerte det meste av Kina fram til 1949. Etter ein langvarig krig fekk dei kinesiske kommunistane kontrollen over det meste av Kina. Guomindang-regjeringa under leiing av Jiang Jieshi flykta då til øya Taiwan. Republikken Kina gjer krav på å representere heile Kina, og styret der var internasjonalt godkjent som lovleg representant for Kina heilt fram til 1971, då republikken mista Kina sin plass i FN til fordel for Folkerepublikken Kina.

Korkje regimet i Beijing på fastlandet eller Guomindang-partiet på Taiwan godtek at Taiwan er ein eigen stat, og begge gjer krav på å representere heile Kina. Andre taiwanesarar vil heller at Taiwan skal vere eit sjølvstendig Taiwan, men ikkje gjere krav på å representere heile Kina, slik namnet «Republikken Kina» framleis er eit tydeleg signal om.

Kart over Republikken Kina

Kjelder
-------

1. ↑  Thuesen, Nils Petter; Næverdal, Cato; Lundbo, Sten (24. oktober 2021). «Taiwan». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).
2. ↑  Filseth, Gunnar (17. august 2021). «Taiwans historie». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).

| * v
* d
* e
Aust-Asia |
| --- |
| Japan | Kina | Russland | Nord-Korea | Sør-Korea | Taiwan |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* HDS

 |
**Žumberak** (på kroatisk) eller **Gorjanci** (på slovensk) er eit fjell på grensa mellom Kroatia og Slovenia. Den høgaste toppen er Sveta Gera (Trdinov vrh på slovensk side) på 1 178 m. På den slovenske sida, nær toppen av fjellet, står det eit 90 meter høgt TV-tårn. 

I 1999 vart naturparken Žumberak - Samoborsko gorje grunnlagd på den kroatiske sida. 

Eit militærkompleks nær toppen av Sveta Gera vart oppretta av den jugoslaviske hæren, og førte til ein krangel mellom dei to nye landa på 1990-talet, men fredeleg diplomati førte til ein slutt på striden. Ein ventar framleis på ei ny opptrekking av grensa mellom Slovenia og Kroatia. 

Det isolerte området på den kroatiske sida har alltid hatt få innbyggjarar, og folketalet på om lag 3 000 består hovudsakleg av eldre. Området er òg eit skjeringspunkt for dei tre kroatiske dialektane. Årsaka til dette er at uskokar immigrerte til området frå Senj på 1600-talet, og dette førte med seg ei stor folkemengd som tala štokavisk til området. Žumberak var så ein del av den austerrikske Militærgrensa, som vart danna av habsburgarane som ei forsvarsline mellom riket deira og Det osmanske riket. Žumberak sjølv var ein enklave innanfor Banija og hadde ikkje ei direkte grense mot Det osmanske riket. Dei fleste štokaviarane var ortodokse, som etter press frå austerrikske styresmakter vart gresk-katolske. I dag er det berre få gresk-katolske igjen i området. Den gresk-katolske landsbyen Drage, på den slovenske sida nær landsbyen Suhor, finst derimot framleis. 

Landsbyar rundt fjellet er Novo mesto, Metlika, Brežice, Črnomelj i Slovenia og Samobor, Jastrebarsko og Ozalj i Kroatia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
**Gillian Welch** (fødd 2. oktober 1967) er ein amerikansk songar-låtskrivar. Ho spelar som regel i lag med den musikalske partnaren sin, gitaristen David Rawlings. Den enkle og mørke musikkstilen, som kombinerer element frå appalachisk musikk, bluegrass og americana vart av *The New Yorker* skildra som «umiddelbar stemningskapande og minner om ei fortid på landsbygda».<

Welch og Rawlings har gjeve ut fem kritikarroste album. Debutplata *Revival* frå 1996 og *Time (The Revelator)* frå 2001 vart begge nominerte til Grammy-prisen for beste visealbum. Albumet *Soul Journey* frå 2003 introduserte elektrisk gitar, trommer og ein meir livleg stil. Etter ein pause på åtte år kom det femte studioalbumet deira, *The Harrow & The Harvest*, i 2011, som òg vart nominert til Grammy-prisen. 

Welch var produsent og framførte to songar på *O Brother, Where Art Thou?*, eit album som selde til platina og som vann Grammy-prisen for årets album i 2002. Welch har samarbeidd med andre musikarar som Alison Krauss, Ryan Adams, Jay Farrar, Emmylou Harris, The Decemberists, Mark Knopfler og Ani DiFranco.

Diskografi
----------

* 1996 – *Revival*
* 1998 – *Hell Among the Yearlings*
* 2001 – *Time (The Revelator)*
* 2003 – *Soul Journey*
* 2011 – *The Harrow & The Harvest*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gillian Welch» frå Wikipedia på engelsk, den 19. januar 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Wilkinson, Alec (20 September 2004). «The Ghostly Ones». *The New Yorker*.  `|access-date=` requires `|url=` (hjelp)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Gillian Welch på Allmusic

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BBC Things

 |
**Flaktveit** er ein matrikkelgard i Åsane bydel i Bergen. Folketalet innanfor den gamle matrikkelgarden var 5439 i 2001. Det tettbygde området vert rekna som del av den samanhengjande tettstaden Bergen. Flaktveit ligg sentralt i Åsane. Størsteparten av innsjøen Hjortlandsstemma ligg innanfor Flaktveit.

Frå siste del av 1970-talet opplevde Flaktveit ein enorm folkeauke i samband med utbygging av bustadfelt. I 2001 budde 14,5 % av folket i Åsane innanfor grensene til matrikkelgarden Flaktveit. Bustadområda er prega av lågblokker og rekkjehus, med ein del einebustader. Her ligg òg barneskulen Flaktveit skule. Den store utbygginga på kort tid førte ei tid på 1980-talet til ein del sosiale problem på Flaktveit, som gav området mykje negativ omtale. Utover 1990-åra vart utviklinga snudd i meir positiv retning. Nedgang i kriminalitet og auke i bustadprisar er teikn på den positive utviklinga.

Leiglendingane på garden kjøpte garden frå jordeigaren i 1775 og 1776. Gardsdrifta på Flaktveit vart stort sett avvikla i andre halvdel av 1970-åra, men endå etter 1980 var det sauedrift på eitt bruk. Det er no heilt slutt på jordbruket på Flaktveit.

Kjelder
-------

* Frode Fyllingsnes, *Åsane - i fortid og nåtid* (Bodoni forlag, 2007), s. 223-229

Fotnotar

1. ↑  Frode Fyllingsnes, *Åsane - i fortid og nåtid* (Bodoni forlag, 2007), s. 224
**Flaggstat** er den statsmakt som eit kommersielt skip (handelsskip) offisielt seglar under. Flaggstaten er styresmakta som har autoritet og ansvaret til å gjennomføra reguleringar over skip og fartøy som er registrert under flagget deira. Det inneber inspeksjon, sertifisering og utferding av til tryggleiks- og antiforureiningsdokument. Alle sjøfartøy må registrerast i ein flaggstat og følgja tryggleiksreglane i landet. I nyare tid har det vorte meir vanleg å registrera skip i «opne register» under såkalla framandflagg, til dømes i Panama og Caymanøyane, mellom anna av skattemotiverte årsaker.

Skip vert først og fremst identifisert gjennom eit nasjonalitetsbevis, men òg gjennom kjenningssignal. Beviset, som vert utskrive av skipsregisterføraren straks skipet er registrert, skal innehalda opplysningar om namnet på skipet, kjenningssignal, byggestad og -år, heimstad og dessutan namnet til eigaren og adresse.

Framandflagg er eit flagg tilhøyrande eit land som vert nytta på skip med eigar/eigarar frå eit anna land. Skipseigaren kan på den måten unngå høge skattar i heimlandet og òg gjera skipsregistreringa enklare. Landet som stiller flagget til disposisjon tek betalt for tenesta, og i nokre mindre land er denne betalinga ei viktig inntektskjelde. Nytte av framandflagg for å unngå internasjonale forpliktingar er ei utfordring i arbeidet med få bukt med ulovleg, urapportert og uregulert fiske.

Panama er per 2015 den største flaggstaten i verda kor bortimot ein fjerdedel av den havgåande tonnasjen i verda er registrert der. På andreplass er Liberia.

Sjå òg
------

* Skipsregister

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Flaggstat» frå Wikipedia på bokmål, den 27. juni 2020.*

1. ↑  «Forskrift om endring i forskrift om besiktelse, bygging og utrustning av passasjerskip i innenriks fart», *Lovdata.no*
2. ↑  «Registrering og Flagging» Arkivert 2016-06-01 ved Wayback Machine. *Natutikk.no*
3. ↑  Pressemelding Nr: 15/201: «Vil stoppe bruk av bekvemmelighetsflagg», *Regjeringen.no* 3, 14. februar 2013
4. ↑  «The World's Top Ship Registries (Flag States)», *The Shipping Law Blog, A Useful Guide to the World of Maritime Law*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Declaration recognising the Right to a Flag of States having no Sea-coast. Barcelona, April 20, 1921» (PDF), *League of Nations Treaty Series*
* Shipping Consultative Committee: Voluntary IMO Member State Audit (PDF)
* IV. Effective Flag State Control, *Fisheries and Aquaculture Department*
**Kasper Oluf Olsen Sund** (7. april 1848–21. februar 1907) var ein norsk lensmann, gardbrukar og Venstre-politikar frå Vikna.

Han var son til ein gardbrukar på Yttersund i Vikna. I yngre år var han kontorist hos lensmannen, samt sjømann i innanriksfart. Frå 1879 var han fiskerioppsynsmann i Vikna og Lofoten, lensmann i Fosnes frå 1897. Han tok over farsgarden i Vikna og dreiv denne.

Sund var medlem av Vikna formannskap, ordførar 1881-97, og seinare medlem av Fosnes heradsstyre. Elles var han valmann, forlikskommissær, medlem av amtsskulestyret, samt skattekommissær 1892-94. Sund vart ved stortingsvalet 1906 innvald på Stortinget frå Namdalen krins for perioden fram til og med 1909. Han møtte berre nokre få dagar i oktober, vart sjukmeld to gonger og permittert i november. Allereie i februar 1907 døydde han på Otterøy i Fosnes. Varamannen Ole Aavatsmark møtte resten av perioden.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kasper Oluf Sund[*daud lenkje*] hos Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste
**Roswitha Steiner** (fødd 14. juni 1963) er ein austerriksk tidlegare alpin skirennar og politikar frå Radstadt i forbundslandet Salzburg. Ho vann FIS-pokalen som beste slalåmrennar i verdscupen i alpine greiner 1986 og 1988, samt VM-sølv i same greina i 1987. Steiner er gift med langrennaren Alois Stadlober og mor til Teresa Stadlober.

Karriere
--------

### Idrett

Steiner var slalåmspesialist. Ho tok sin fyrste pallplass i verdscupen i alpine greiner då ho 8. mars 1983 rann ned til siger i Waterville Valley i USA. Fram til 6. mars 1988 vann ho i alt åtte slalåmrenn i verdscupen. I 1986 triumferte ho i fire renn i verdscupen, noko som sikra henne pokalen som prova at ho var verdas beste kvinnelege slalåmrennar.

Under VM i alpine greiner 1987 i Crans-Montana vann ho sølvmedaljen i slalåm. Ho leia med over eitt sekund på sveitsiske Erika Hess etter fyrste omgangen, men måtte likevel sjå seg slått av Hess med 0,25 sekundar då andre omgangen var over. I sin siste sesong, OL-sesongen 1988, vann ho slalåmpokalen i verdscupen på ny, trass i ho at måtte vente til mars månad før ho vann si fyrste tevling for sesongen. Perioden 1983-88 stod Steiner 15 gongar på sigerspallen i verdscupen (8-5-2).

Etter at Steiner la opp som skirennar har ho delteke i mange maratonløp.

### Politikk

I perioden 1999-2004 var Roswitha Steiner medlem av landdagen i forbundslandet Salzburg. Ho representerte det høgreorienterte Austerrikes folkeparti (ÖVP), og var ordførar for sportssaker. Hausten 2021 vart Roswitha Stadlober vald til president i Austerrikes skiforbund.

Kjelder
-------


* (en) Roswitha Steiner – Profil og resultatoversikt hos FIS


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Mount Rainier
Mount Jefferson i Oregon.
Mount Shasta frå Siskiyou Trail 
**Kaskadefjella** (Cascade Range på engelsk) er ei stor fjellkjede i vestlege område av Nord-Amerika, som strekkjer seg frå sørlege delar av British Columbia gjennom Washington og Oregon til nordlege delar av California. Ho har mellom anna vulkanske fjell, kalla *High Cascades*. Alle kjende vulkanutbrot i USA har vore i dette området, og dei siste utbrota var Lassen Peak frå 1914 til 1921 og eit stort utbrot frå Mount St. Helens i 1980. Mount St. Helens har òg hatt mindre utbrot i ettertid, sist gong i 2005.

Geografi
--------

I sør er fjellkjeda 50 til 80 km brei med fjelltoppar opp til 1 500 m, men er breiare med høgare toppar i nordlege område. Den høgaste toppen er Mount Rainier på 4 392 m. Områda nord for Mount Rainier vert kalla Dei nordlege kaskadane (North Cascades), og er svært ulendt, med bratte fjellsider som er dekte av isbrear. Dalane her er derimot låge, og dei store passa er ikkje høgare enn 1 000 m. 

Sidan fjellkjeda ligg nær Stillehavet får dei vestlege fjellsidene mykje nedbør, og enkelt område, som Mount Baker har ein midla årsnedbør på 3 800 mm. Her har ein òg det største snøfallet i verda som har kome i løpet av eit år (1999), og ein kan få kratig snøfall så lågt som 600 m. Det er ikkje uvanleg at stader i Kaskadefjella har over 5,5 m snø på bakken, og er med det eit av dei mest snørike områda i verda. High Cascades er derfor som regel dekt av snø året rundt. Dei vestlege fjellsidene er tett dekte av gran og or, medan den tørrare austsida for det meste har furu og lerketre i høgare område. Austsida av fjellkjeda ligg i regnskugge, og har ikkje meir enn om lag 200 mm i året ved foten.

Soge
----

Indianarar som har budd i området i tusenvis av år utvikla sine eigne myter og legender om Kaskadefjella. I følgje nokre av desse sogene vart fjella brukt som tilfluktsstad under episodar med store flaumar. 

Våren 1792 kom den britiske navigatøren George Vancouver til Puget Sound og gav namn til mange av dei høge fjella han såg.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Kaskadefjella**

* Bilete frå Kaskadefjella Arkivert 2010-03-17 ved Wayback Machine.
* Dwight Watson-bilete teken frå 1920- til 1960-talet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
Koordinatar: 36°42′N 67°07′E﻿

**Mazar-e Sharif**, også skrive **Mazar-i Sharif**, er den tredje største byen i Afghanistan, med eit folketal på 693 000 (2015). Han ligg nord i landet og er administrasjonsstad for Balkh-provinsen .

Mazar-e Sharif ligg 300 km nordvest for Kabul, i ein elveoase nær Balkh. 
Ein stor del av innbyggjarane i Mazar-e Sharif er tadsjikarar eller usbekarar. 

Industrien omfattar kornmøller og produksjon av silke- og bomullstekstilar. 

Mazar-e Sharif er rekna som ein heilag stad i Afghanistan. Særleg sjiamuslimar valfartar til Imam Ali-moskeen i byen, der kalifen Ali skal vera gravlagd.

Mazar-e Sharif var sentrum for afghansk Turkestan frå 1852. 

Under Taliban-regimet var Mazar-e Sharif ein viktig motstandsby.

Kjelder
-------

* «Mazar-e Sharif», *Store norske leksikon*, 14. februar 2009

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Mazar-i-Sharif» frå Wikipedia på engelsk, den 20. oktober 2016.*


1. ↑  «The State of Afghan Cities Report 2015». Henta 21 October 2015.
**Filip av Bourbon, hertug av Parma** (15. mars 1720–18. juli 1765) var hertug av Parma frå 1748 til 1765. 

Han var det fjerde barnet og den tredje sonen til Filip V av Spania og kona hans Elizabeth Farnese. Han voks opp i Madrid og som barn viste han meir interesse i musikk og kunst enn i politikk. Han var òg den *12. Conde de Chinchón Grandee av Spania første klasse* med våpenskjoldet til Huset Bourbon. 

Mor hans var frå familien Farnese, som hadde styrt Hertugdømet Parma, Piacenza og Guastalla i mange generasjonar. Hertugdømet vart styrt frå 1731 til 1736 av den eldre bror hans Karl, men vart byta med Austerrike for Dei to Sicilia etter den polske arvefølgjekrigen. Tolv år seinare, med Aix-la-Chapelle-traktaten i 1748 mista Austerrike hertugdømet, og Filip vart den nye hertugen, og grunnla slik Huset Bourbon-Parma.

Hertugdømet Parma var ruinert etter mange år med krigføring og i 1759 innsette Filip franskmannen Guillaume du Tillot som minister for å styrke økonomien att. 

Filip var ein opplyst herskar. Han viste bort jesuittar frå Parma i 1768. Han stimulerte utdanning og filosofi, og trekte til seg folk som Étienne Bonnot de Condillac. 

Filip døydde brått den 18. juli 1765 i Alessandria, medan han følgde dottera Maria Luisa til Spania for å gifte ho bort til Karl. 

Filip gifta seg med Louise-Elisabeth de Bourbon den 25. oktober 1739. Dei fekk desse borna:

* Isabelle av Parma som gifta seg med Josef II av Det tysk-romerske riket
* Ferdinand av Parma, den nest hertugen av Parma
* Maria Louisa av Parma, gifta seg med kong Karl IV av Spania

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Philip, Duke of Parma» frå Wikipedia på engelsk, den 26. desember 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* ICCU

 |
Kassittisk Kudurru-stele av den kassittiske kongen Marduk-apla-iddina I, no ved Louvre.
**Kassittar** var eit folk i det gamle Nære Austen. Dei kontrollerte Babylonia etter at det fyrste babylonske dyanstiet fall rundt 1595 f.Kr. fram til rundt 1155 f.Kr. Namnet til kassittane for seg sjølve var truleg **galzu**, men dei er også blitt omtalt som **kaššu**, **kassi**, **kasi** og **kashi**.

Kassittane fekk kontroll over Babylon etter at hettittane erobra byen i 1595 f.Kr. (eller 1531 f.Kr. etter den korte kronologien), og skipa eit dynasti som fyrst hadde base i Babylon og seinare i Dur-Kurigalzu. Det 500 år lange styre deira la grunnlaget for utviklinga av seinare babylonske kulturar. Stridsvogna og hesten, som kassittane tilba, kom fyrst i bruk i Babylonia på denne tida.

Kjelder
-------

1. ↑  Trevor Bryce, 2009, *The Routledge Handbook of the Peoples and Places of Ancient Western Asia: The Near East from the Early Bronze Age to the Fall of the Persian Empire*, Abingdon, Routledge, s. 375.
2. ↑  «The Old Hittite Kingdom». *Encyclopædia Britannica Online*. Encyclopædia Britannica, Inc. Henta 8. september 2012.
3. 1 2  «The Kassites in Babylonia». *Encyclopædia Britannica*. Henta 8 September 2012.
4. ↑  «Kassite (people)». *Encyclopædia Britannica*. Henta 8. september 2012.

* *Denne artikkelen bygger på «Kassites» frå Wikipedia på engelsk, den 26. april 2021.*
**Shungwaya** (eller Shingwaya, Singwaya) er eit sogeomspunne område som skal ha vore ein stad på grensa mellom notidas Somalia og Kenya i Aust-Afrika, og er blitt rekna som årestaden for fleire austafrikanske folkegrupper.

Det er særleg knytt til mijikendafolka som no lever langs kysten av Kenya. Også folkegruppene swahili, kikuyu, meru, kamba, teita, asu, chaga, shambaa og digo er blitt knytt til området av nokre forskarar. Nøyaktig kva type stad og utstrekkinga av området omgrepet viser til, og om alle desse folkegruppene verkeleg har tradisjonar som seier at dei stammar derfrå, er omstridd.

Dokumentasjon
-------------

Namnet Shungwaya finst på kart frå 1600-talet, utan fleire detaljar. Det er ikkje omtalt i arabiske kjelder frå 900-1400-talet. På 1800-talet blei det omtalt som staden der forfedrane deira kom frå av fleire av innbyggjarane i Mombasa. I swahilikrøniken *Kitab al Zanj* frå 1800-talet blir Shungwaya sagt å vera det same som den noverande kystbyen Bur Gao i Somalia. Seinare har ein funne Shungwaya, eller liknande ord, nemnd som arnestaden for fleire grupper bantufolk. Omgrepet er særleg nytta av mijikendafolka, som no bur i kystområda nær Mombasa.

Tolkingar
---------

Kva stad Shungwaya eigentleg viser til, har fått ulike tolkingar. Om det er éin by eller fleire, ein region eller ein stat, går ikkje klart fram av overleveringane.

Forskarar som James de Vere Allen har rekonstruert ein Shungwayastat som skal ha eksistert frå om lag 500 til om lag 1600. Staten skal ha dekt store område nord i Kenya og sør i Somalia, frå Tanga til Jubba-elva, og frå kyststroka til den sentrale Riftdalen. Han forklarte felles historie frå Shungwaya som opphavet til swahili-identitet. Allen brukte munnleg historie (og kinesiske nedteikningar) som bevis, men har fått kritikk for manglande kjeldekritikk.

Thomas Spear tok for seg shungwayatradisjonane til mijikendafolk og andre og tolka det som om mijikendaene var blitt fortrengde frå Shungwaya, ved den sør-somaliske kysten, av oromofolk på 1400-talet. Mijikendaene grunnla såkalla *kaya*, bygdeborger, som skal ha spegla planen til den opphavlege byen Shungwaya.

Nærare undersøkingar av austafrikansk arkeologi og fleire overleveringar tyder på at ein ikkje kan påvisa nokon eintydig stad eller stat som kan kallast Shungwaya. Framstillinga av eit rike som alle mijikendafolka forlèt samtidig er truleg også for enkel. I staden ser det ut til at ulike mijikendagrupper slo seg ned ved Mombasakysten over tid, og at forteljingane om eit forlate Shungwaya kan vera meir symbolske.

Sjå og
------

* bantuekspansjonen

Kjelder
-------

* Helm, Richard, «Re-evaluating Traditional Histories on the Coast of Kenya: An Archaeological Perspective», i Andrew Reid, Paul J. Lane, *African historical archaeologies*, s. 59–90
* Pouwels, Randall L. (1993), «Review: Swahili Civilization», *The Journal of African History* (Cambridge University Press) **34**: 518–520
* Willis, Justin (1994), «Review: Swahili origins: Swahili culture and the Shungwaya phenomenon, by James de Vere Allen», *African Affairs* (Oxford University Press on behalf of The Royal African Society) **93** (370 (Jan. 1994)): 147–149
Bofors 40 mm maskinkanon på eit fransk fartøy
**Maskinkanon** er ein kanon med kaliber 20 mm eller større som kan skyte automatisk eld.

Ammunisjonen til maskinkanon er normalt granatar, med ein tennsats og eit sprenglekam. Verknaden er med dette større enn for tunge maskingevær, som vanlegvis skyt heilmantla blyammunisjon. Maskinkanonar vart vanlege rundt andre verdskrig, og vert brukt i fly, på skip og på stormpanservogner. Dei vert brukt mot fly, infanteri og lettpansra køyretøy eller fartøy som mål. Ekstremt snøggskytande maskinkanonar har ei gatlingmekansime og er roterande kanonar med fleire løp.

Vanlege kaliber for maskinkanonar er 20, 23, 25, 30 og 40 mm.

Det norske forsvaret brukar 20 mm maskinkanon på stormpanservogna NM135, jagarflyet F-16 og som luftvern, 25 mm på  JSF F-35, 30 mm vert brukt på stormpanservognen CV9030N og 40 mm som luftvern.

Galleri
-------

* XM307 25 mm bærbar granatkastarXM307 25 mm bærbar granatkastar
* MLG 27 fjernstyrt maskinkanon.MLG 27 fjernstyrt maskinkanon.
* 20 mm Oerlikon, ein tidleg maskinkanon20 mm Oerlikon, ein tidleg maskinkanon
* 30mm × 113 mm skot ladda inn i M230 maskinkanon30mm × 113 mm skot ladda inn i M230 maskinkanon

Sjå òg
------

* Maskingevær

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maskinkanon» frå Wikipedia på bokmål, den 19. mars 2017.*
**Filioque** er eit tillegg i den den nikenske truvedkjenninga. Truvedkjenninga var opphavleg skriven på gresk, men fekk eit tillegg då ho blei omsett til latin:

*Utdrag frå vedkjenninga*:| Gresk tekst | Latinsk tekst |
| --- | --- |
| Καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον, τὸ κύριον,
(καὶ) τὸ ζωοποιόν,
τὸ ἐκ τοῦ πατρὸς ἐκπορευόμενον,
τὸ σὺν πατρὶ καὶ υἱῷ συμπροσκυνούμενον καὶ | Et in Spíritum Sanctum, Dóminum et vivificántem:
qui ex Patre Filióque procédit.
Qui cum Patre et Fílio simul adorátur et conglorifícatur:
qui locútus est per prophétas. |
| *Norske omsetjingar* |
| Vi trur på Den heilage ande,
som er Herre og gjer levande,
som går ut frå Faderen,
som vert tilbeden og æra saman med Faderen og Sonen,
og som har tala gjennom profetane. | Vi trur på Den heilage ande,
som er Herre og gjer levande,
som går ut frå Faderen **og Sonen**,
som vert tilbeden og æra saman med Faderen og Sonen,
og som har tala gjennom profetane. |

No ser ikkje dette så dramatisk ut med først augekast, men eit slikt tillegg får store konsekvensar for kristologien. Dersom Anden går ut av Faderen aleine, så betyr det at Anden kan «gjere levande» utan Sonen. Det betyr at menneske kan bli «kristne» sjølv om dei ikkje har høyrt om Jesus Kristus.

Filioque passa betre inn i vestkyrkja sin teologi (spesielt kyrkjefedrane Augustin og Tertullian) , medan austkyrkja berre godkjente den greske teksten som autoritativ. Dette var med å danne ein strid mellom aust og vest og i 1054, då kyrkja delte seg, blei Filioque halden fram som ein av hovudgrunnane.

Trylleformelen «hokus pokus **filiokus**» har opphav i formuleringa.
Iskenderunbukta ligg nordaust i Middelhavet i høgre hjørnet av kartet.
**İskenderunbukta** (tyrkisk *İskenderun Körfezi*, av romarane kalla *Mare Issicum* eller *Issicus Sinus*) er ei bukt i Det levantinske havet, den austlegaste delen av Middelhavet, og den austlegaste delen Tyrkia, der sørkysten dannar grense mot Syria. Her er òg det nordlegaste punktet i Det levantinske havet. Austkysten av bukta ugjer delar av den tyrkiske provinsen Hatay, der byen İskenderun (tidlegare kalla Aleksandretta) ligg, medan nordkysten utgjer delar av provinsen Adana.

Aust- og sørkysten av bukta er forma av Nurfjella (tyrkisk *Nur Dağları*, tyder fjella av heilag lys), Amanus eller Gâvurfjella. På veskysten ligg den antikke greske og moderne byen Tarsus som framleis nyttar det greske namnet som offisielt namnt. På austkysten låg dei antikke greske byane Issos og Aleksandretta, i dag kjend som İskenderun som ligg nær sørkysten av bukta. På nordkysten ligg den historiske regionen Kilikia.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gulf of İskenderun» frå Wikipedia på engelsk, den 13. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


Koordinatar: 36°34′47″N 35°49′48″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Hovudseriefinalen i fotball 1959** fann stad på Ullevål stadion i Oslo og vart avvikla med to kampar mellom Lillestrøm Sportsklubb og Fredrikstad Fotballklubb, etter som den fyrste kampen enda uavgjort.

Den fyrste finalekampen vart avvikla onsdag 21. juni 1959, like etter sesongslutt. Per Kristoffersen gav Fredrikstad FK leiinga alt i det 3. minutt og etter 14 minuttar stod det 2-0 etter eit sjølmål. Fem minuttar seinare reduserte Per Sæther til 1-2 på eit straffespark. Etter pausen utlikna Oddvar Richardsen til 2-2, noko som vart sluttresultatet.

Den andre og avgjerande seriefinalen fann stad fyrst etter sommarferien. Den 5. august 1959 møttest laga til ny dyst på Ullevål. Lillestrøm SK viste seg her som det beste laget og tok leiinga ved Hans Nylund, før Gunnar Arnesen auka til både 2- og 3-0. Oddvar Richardsen skåra Lillestrøms fjerde mål på straffe, før Henry Johannessen reduserte til 1-4 fire minuttar før dommaren bles av kampen.

**Lillestrøm Sportsklubb** sitt meisterlag bestod av Jann Samstad, Kjell Aspelin, Trond Willadsen, Rolf Wahl, Ivar Christiansen, Svein Bergersen, Ivar Hansen, Hans Nylund, Oddvar Richardsen, Gunnar Arnesen og Sverre Dag Hegtveit. Triumfen i Hovudserien var den einaste for Lillestrøm SK.

**Fredrikstad FK** mønstra målvakta Per Mosgård, backane Kjell Andreassen, Åge Spydevold, halfane Tore Nilsen, Reidar Kristiansen og Arne Pedersen, løparane Rolf Borgersen, NN, Henry Johannessen, Per Kristoffersen og Willy Olsen.

Kjelder
-------

* Arbeiderbladet 22. juni 1959
* Arbeiderbladet 6. august 1959
Koordinatar: 36°34′54″ N 36°9′54″ E﻿

**İskenderun** (arabisk الإسكندرون) er ein by og eit bydistrikt i provinsen Hatay ved kysten av Middelhavet i Tyrkia. Han vart kalla **Alexandretta** fram til han vart ein del av Tyrkia den 29. november 1937.

İskenderun ligg heilt aust ved kysten Middelhavet ved İskenderunbukta, ved foten av Nurfjella.

İskenderun er eit travelt handelssenter og ein av dei største byane i provinsen, omtrent like stor som provinshovudstaden Antakya. Byen er ein av dei største hamnebyane i Tyrkia ved Middelhavet og eit viktig industrisenter med İsdemir stålver, eit av dei største i Tyrkia. İskenderun er òg ein feriestad med mange hotell, restaurantar og kafear.

Byen ble grunnlagt av Aleksander den store i 333 fvt. og var tidlegare kjend i vesten under det opphavlege namnet Alexandretta (gresk Ἀλεξανδρέττα, 'Alexandrétta, på arabisk al-ʼIskandarūn med fleire varierande stavemåtar). Som følgje av Moskvatraktaten i 1921 vart byen og provinsen avstått til Syria, men provinsen lausreiv seg og slo seg saman med Tyrkia igjen kort tid etter. Syria ønsker framleis provinsen og byen tilbake, noko som har ført til at dei aldri har anerkjend grensene mot Tyrkia.

Dörtyol rett nord for byen er endepunkt for oljerøyrleidninga frå Irak.

Klima
-----

Klima langs denne delen av Middelhavet er varmt og fuktig om sommaren, då fokl kjem frå landsbygda for å gå på stranda. Til somme tider av året sveiper den kraftige vinden kalla 'Yarıkkaya' over byen. Vintrane er milde og våte.


| Klimadata for İskenderun |
| --- |
| Månad | Jan | Feb | Mar | Apr | Mai | Jun | Jul | Aug | Sep | Okt | Nov | Des | År |
| Varmerekord °C | 24.0 | 26.4 | 31.7 | 36.0 | 40.0 | 37.6 | 37.2 | 38.8 | 40.0 | 37.4 | 31.2 | 26.5 | 40 |
| Normal maks. temp. °C | 15.4 | 16.1 | 18.7 | 22.3 | 25.5 | 28.5 | 30.7 | 31.5 | 30.3 | 27.1 | 21.7 | 17.1 | 23,74 |
| Normal min. temp. °C | 8.6 | 9.0 | 11.3 | 14.7 | 18.4 | 22.0 | 25.0 | 25.7 | 23.3 | 18.9 | 13.8 | 10.2 | 8,6 |
| Kulderekord °C | -0.8 | -0.3 | 0.4 | 5.1 | 11.2 | 14.8 | 18.6 | 18.6 | 15.4 | 2.5 | 2.4 | 0.8 | −0,8 |
| Nedbør (mm) | 81.7 | 85.6 | 85.9 | 63.8 | 47.0 | 35.4 | 12.1 | 18.9 | 39.4 | 79.8 | 88.8 | 89.4 |  |
| % relativ fukt | 61 | 63 | 66 | 69 | 72 | 74 | 74 | 72 | 67 | 65 | 63 | 63 | 67,4 |
| Normal mengd regndagar | 11.3 | 11.1 | 11.4 | 9.4 | 6.6 | 3.3 | 3.1 | 3.7 | 5.8 | 8.7 | 8.7 | 11.1 | 94,2 |
| Normale månadlege solskinstimar | 130.2 | 142.8 | 189.1 | 216 | 279 | 309 | 294.5 | 288.3 | 264 | 232.5 | 168 | 124 | 2 637,4 |
| *Kjelde nr. 1: Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü* |
| *Kjelde nr. 2: Weatherbase* |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «İskenderun» frå Wikipedia på engelsk, den 23. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Sarah Shields, *Fezzes in the River* Oxford University Press, 2011
2. ↑
3. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

* İskenderun

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Matthew James Upson** (fødd 18. april 1979) er ein engelsk fotballspelar som har spela for West Ham United.

Karriere
--------

Upson starta karrieren sin som ungdom i Luton Town i 1994, og heldt fram å spela for fyrstelaget deira i 1996. Han spela berre ein kamp for fyrstelaget til Luton, det var mot Rotherham United i august 1996.

I 1997 vart han kjøpt opp av Arsenal, der han sleit mykje med skadar og ikkje skåra eit einaste mål mellom 1997 og 2003. I 2000 vart han lånt bort til Nottingham Forest FC, i 2001 til Crystal Palace FC og i 2002 til Reading FC. Birmingham City FC kjøpte opp Upson i 2003. Her vart han også plaga med skadar, men heldt fram i klubben til 2007 då han vart kjøpt opp av West Ham United, og signerte ein fire og eit halvt års kontrakt med dei.

På landslagsnivå har Upson spelt 12 kampar på U21-landslaget til England frå 1994-1996.
Han deltok også i fotball-VM 2010 i Sør-Afrika. Her skåra han under åttandedelsfinalen mot Tyskland, men kampen enda 2 - 1 i Tysklands favør, og England vart slått ut.

Kjelder
-------

* Bokmålswikipedia og Engelsk Wikipedia om Matthew Upson.

| * v
* d
* e
England sitt landslag – VM i fotball 2010 |
| --- |
| 
* 1 James
* 2 Johnson
* 3 A. Cole
* 4 Gerrard Lagkaptein
* 5 Dawson
* 6 Terry
* 7 Lennon
* 8 Lampard
* 9 Crouch
* 10 Rooney
* 11 J. Cole
* 12 Green
* 13 Warnock
* 14 Barry
* 15 Upson
* 16 Milner
* 17 Wright-Phillips
* 18 Carragher
* 19 Defoe
* 20 King
* 21 Heskey
* 22 Carrick
* 23 Hart
* Landslagstrenar: Capello

 | Flagget til England |
|  |
**Masse**, **materie** eller **substans** er ein eigenskap ved alt som som er karakterisert ved at stoffet har tregleik og tyngde (gravitasjon). Det vanlege symbolet er m. Masse må ikkje forvekslast med tyngde, som er proporsjonal med massen og med tyngdeakselerasjona. Massen til ein lekam er nær konstant, same kvar han er, medan tyngda varierer med tyngdeakselerasjon.

SI-eininga for masse er kilogram. Eitt kilogram er 1000 gram og vert forkorta *kg*.

Er massen konstant?
-------------------

Det er nærliggande for oss å sjå massen som konstant. Dette er likevel ikkje rett i følgje Einsteins relativitetsteori der masse og energi er to sider av same sak. I følgje relativitetsteorien er 

*E* = *m* *c*²
der *E* er energi, *m* er masse og *c* er lysfarten i tomt rom, ein konstant.

Etter relativitetsteorien vil ein lekam som 
får tilført energi, for eksempel i form av auka rørsleenergi, derfor òg få auka massen. Me har likevel tradisjon for å sjå massen som konstant fordi feilen me gjer er så liten for lekamar med fart mykje lågare enn lysfarten.

Masse kontra vekt
-----------------

Omgrepet *masse* vert ofte samanblanda med vekt. Når me seier at *«vekta er 52 kilo»*, meiner 
me enten at gjenstanden har *masse* på 52 kilogram, eller at gjenstanden har vekt tilsvarande ein lekam med masse på 52 kg på jorda. Det siste skulle vore uttrykt som *«vekta er 52 kilopond»*. Ein pond er nemleg vekta av eitt gram masse på jorda. Pond er ikkje ei SI-eining og er derfor ikkje særleg mykje brukt. Skulle me ha nytta SI-einingar for å fortelje vekta, skulle me i staden ha sagt *«vekta er 510 newton»*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE
* NDL

 |
**İmralı** er ei lita tyrkisk sør i Marmarahavet, vest for Armutlu-Bozburun-halvøya i provinsen Bursa. Frå 1999 til 2009 tente ho som eit høgtryggleiksfengsel for ein enkel fange, Abdullah Öcalan leiaren for PKK som vart erklært ein terroristorganisasjon av USA og EU. I november 2009 vart fleire andre fangar overførte til eit nybygd fengsel på øya, der Abdullah Ocalan og vart sett inn. 

Øya er 8 km lang og 3 km brei med eit areal på 9,98 km². Den høgaste toppen er Türk Tepesi med ei høgd på 217 moh. 

Øya vart først erobra av osmanarane, som slik fekk kontroll over Marmarahavet, og hindra austromarane tilkomst til Bursa. 

Fram til den tyrkiske sjølvstendekrigen (1919–1922) var det tre greske landsbyar på øya. Etter utvekslinga av folk mellom Hellas og Tyrkia i 1923, vart øya stort sett ståande utan innbyggjarar fram til 1935, då eit fengsel vart bygd på øya. Fangane her fekk lov å tene pengar med å arbeide i jordbruk og fiske. Då Abdullah Öcalan vart send hit i 1999, vart dei andre fangane sende til andre fengsel. Ein anna kjend fange som har sete her er Billy Hayes, ein amerikansk forfattar som skreiv boka Midnight Express. 

Tre politikarar vart avretta på øya i 1961: 

* Adnan Menderes, statsminister
* Fatin Rüştü Zorlu, utanriksminister
* Hasan Polatkan, finansminister

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «İmralı» frå Wikipedia på engelsk, den 6. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Kort historie Arkivert 2012-12-08 ved Archive.is
* Om øya[*daud lenkje*]
* Kort historie Arkivert 2005-06-25 ved Wayback Machine.
* Om namnet på øya


Koordinatar: 40°32′N 28°32′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Prinsippskisse av ein masovn
**Masomn** er ein sjaktomn der jernmalm blir smelta om til råjern. Masomnen var sentral på eit jernverk. Masomnen ver murt opp med tjukke steinmurar, og er som ein skorstein eller ei sjakt. Frå toppen fyller ein vekselvis jernmalm og trekol, og visse andre mineral i mindre mengder. Ved botnen av masomnen bles ein inn luft ved hjelp av blåsebelgar, og desse vart i gamal tid ofte drive av store vasshjul, slik at til dømes dei norske jarnverka gjerne låg ved elver med vatn nok til å drive vasshjula. Jernmalm og koks, i tidlegare tider oftast trekol, vert lagt inn lagvis frå toppen av omnen, med luft vert pressa inn nedanfrå, og under den høge temparaturen som vert på grunn av det glødande trekolet eller koksen, bind okygenet i arnmalmen seg til karbonet i kolet eller koksen, og reint jarn kan tappast ut frå botn av omnen. Den avgjerande kjemiske prosessen som går føre seg i masomnen er soleis ein reaksjon mellom jernoksid og karbonmonoksid.

Ein moderne masomn kan vere frå femti til hundre meter høg, og er i drift heile døgeret.

Forstavinga mas- kan koma frå tysk *Mass*, 'mål' eller *Masse*, 'metallklump'. Det er òg knytt til den romerske guden Mars, som symboliserer jern i alkymi.

* Næs Jernverk, ein restaurert masomnbygning med vasshjul i drift
* Ein gamal masomn i drift på Bærums Verk, eit målarstykke av Christian August Lorentzen (1749–1828). Biletet syner toppen av masomnen, der trekol og jarnmalm vekselsvis vart fylt i omnen.
* Moderne masomn ved stål- og jernverket i Třinec. Foto: Třinecké železárny

Kjelder
-------

* Nynorskordboka
* Wikipedia på bokmål

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
*Die schöne Wirtin* (Den vakre vertinna)
*Betlarar*
**Albrecht Christoph Wilhelm von Diez** (17. januar 1839–25. februar 1907) var ein tysk målar og teiknar frå Bayreuth, som vart ein framståande representant for den såkalla München-skulen.

Diez gjekk i lære på den polytekniske skulen i München frå 1853 til -55. Sidan utdanna han seg mest på eiga hand. Han fekk eit namn som illustratør i humor-tidsskriftet *Fliegende Blätter*. Størst ry fekk han gjennom ei mengd illustrasjonar til Friedrich Schiller sitt verk *Geschichte des dreißigjährigen Krieges* som kom ut i 1871.

I 1871 vart Diez professor ved kunstakademiet i München. Gjennom si verksemd som lærar, og sine små sjangerbilete, fekk han talrike elevar. Mellom dei var norske Eilif Peterssen, russiske Franz Roubaud og, mykje seinare, tyske Franz Marc. Arbeida hans er prega av ein grå sølvtone og sikker, lett penselføring. Han måla både landskapsbilete, dyremåleri og religiøse motiv. Mange av bileta hans syner ofte interessante, karakteristisk oppfatta kulturhistoriske situasjonar.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Wilhelm von Diez**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wilhelm von Diez» frå Wikipedia på tysk, den 15. juli 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Hovudseriefinalen i fotball 1951** omfatta heimekamp og bortekamp mellom avdelingsvinnarane i Hovudserien 1950/51, Fredrikstad Fotballklubb og Odds Ballklubb frå Skien. Fredrikstad FK vann begge finalekampane og vart hovudseriemeister for andre gong med samanlagt 7 mål mot 3.

Odd BK sin heimekamp torsdag 21. juni 1951 enda med siger 3-1 til bortelaget FFK. FFK tok leiinga i det 16. minutt ved Odd Aas og laget auka til 2-0 i det 43. minutt. I det 62. minutt reduserte Rolf Lunde for Odd, før Henry Johannessen fastsette sluttresultatet til 3-1 i det 80. minutt.

På returkampen tysdag 26. juni var det einast 7 000 tilskodarar til stades på Fredrikstad stadion. Dei såg Ragnar Larsen og Per Jacobsen sende Odd opp i 2-0 til pause. I andre omgang dominerte FFK oppgjeret og Arne Pedersen reduserte i det 50. minutt og Henry Johannessen utlikna til 2-2, før Pedersen skåra ein gong til og Johannessen, nett som i fyrste finalekamp, avslutta skåringane, her til 4-2.

**Fredrikstad FK** sitt vinnarlag bestod av Kjell Huth, Helge Sveberg, Leif Pedersen, Erik Holmberg, Bjørn Spydevold, Arne Pedersen, Odd Aas, Henry Johannessen og Willy Olsen. 

Odd mønstra mellom andre målvaktene Evald Kihle og Helge Holmberg, Johannes Pettersen, Harald Johansen, Magne Helland, Willy Buer, Ragnar Larsen, Bjarne Nordahl, Odd Johannessen, Kjell Johannessen, Halvorsen, Per Jacobsen, Dagfinn Nilsen, Rolf Lunde.

Bjarne Beck dømde kampen i Skien.

Kjelder
-------

* Arbeiderbladet 22.6.1951
* Arbeiderbladet 27.6.1951
**Giewont** er eit fjellmassiv i Tatrafjella i Polen med ei høgd på 1894 meter over havet. 

Det består av tre toppar: 

* **Vesle Giewont** - (polsk *Mały Giewont*, 1728 m)
* **Store Giewont** - (*Wielki Giewont*, 1894 m)
* **Lange Giewont** - (*Długi Giewont*, 1867 m).

Det er ein fjellovergang mellom Store og Lange Giewont kalla Szczerba (1823 m). Han går mellom dalane (*doliny*) Kondratowa, Małej Łąki og Strążyska. Lange Giewont og Store Giewont ligg oppfor den nærliggande byen Zakopane, og er godt synleg her frå. 

På Store Giewont står det ein 15 meter høgt stålkross og mange pilegrimar kjem her. Det er derimot farleg å opphalde seg her under torevêr. 

Geologisk består Giewont av dolomitt- og kalksteinsgrotter, og av gneis og granitt i den sørlege delen. 

Den første kjende klatringa av toppen vart gjort i 1830 av Franciszek Herbich og Aleksander Zawadzki (ikkje kommuninsten på 1900-talet). Første gong fjellet vart klatra om vinteren var i 1904 av ei gruppe på fire fjellklatrarar leia av Mariusz Zaruski. 

Giewont ligg i den polske Tatra nasjonalpark (*Tatrzański Park Narodowy*). I polske folkeminne er det knytt til ei segn om ein sovande riddar som vil vakne når Polen er i fare. Profilet til fjellet kan sjå ut som ein liggande riddar. 

* Store Giewont - sett frå vestStore Giewont - sett frå vest
* 
* 
* Giewont - sett frå sørGiewont - sett frå sør

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Giewont**

* Zakopane - Giewont webcam
* SummitPost.org
* Giewont webcam - click "Day at a Glance" if night.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC
* GeoNames

 |
Jente med øyretelefonar.
**Hovudtelefonar** eller **øyretelefonar** er små høgtalarar som enten er plasserte rett utanpå det ytre øyret, eller sette eit lite stykkje inn i øyregangen. Når ein brukar øyretelefonar kan ein høyra på til dømes musikk, nyhende, osb. utan å forstyrra andre. Dei vert òg nytta for å høyra på musikk medan ein går, spring eller syklar, eller medan ein nyttar offetnlege transportmiddel som tog, buss og fly.

Utanpåliggjande hovudtelefonar
------------------------------

Hovudtelefonar av den utanpåliggjande typen delast inn i tre klassar: Lukka, halvopen og open.

### Opne øyretelefonar

Øyretelefonar av den opne typen, mynta på profesjonelt bruk (Beyerdynamic DT 990 Pro).
Den heilopne typen er open både mot øyret og utover. Høgtalarelementa heng da litt utanfor øyret. Ny teknikk har løyst det tidlegare problemet med nivåfall i bassen på opne hovudtelefonar. Desse heilt opne løysningane kan gje ein meir naturleg lyd. Den opne typen slepp gjennom lyt frå/til utsida, og høver best i støyfrie omgjevnadar og/eller når det ikkje er andre til stades. Den typen vert som oftast rekna for å gje noko beter lydkvalitet, og vert ofte nytta av av lydteknikarar, som miksar lyd i samband med til dømes kringkasting, men òg av andre som set pris på god lydkvalitet. Det finst òg ein mellomting, i form av sokalla halvopne øyretelefonar.

### Lukka øyretelefonar

Den lukka typen har den fordelen at dei isolerer lyd bra. Dei hindrar lyd i å trenga inn og forstyrre lyttaropplevinga, og dei hindrar samstundes lyden i å lekka ut og forstyrre dei rundt. Ein annan føremon med den lukka konstruksjonen er den gode attgjevinga av bass den kan gje. Ulempa er at lyden ofte blir mindre open.

### Halvopne øyretelefonar

Den halvopne typen har ein pute som sluttar tett rundt eller mot det ytre øyret, med ein kappe som er open utover. Denne typen har blitt veldig vanleg i seinare tider. Puta er med på å gje god attgjevinga av bassområdet, samtidig som den opne konstruksjonen bidreg til ein open og luftig lyd.

Øyreproppar
-----------

Øyretelefonar for plassering i øyrekanalen (Sony EX-802)).
Små øyretelefonar plasserte i øyrekanalen vert gjerne kalla «øyreproppar». Denne typen vert ofte nytta av dei som lyttar på musikk medan dei går, syklar eller reiser med offentleg transport, som tog og buss. Det finst eit utal med forskjellige variantar, brå billige versjonar med hus av plastikk, til profesjonale versjonar, laga av ulike materialar. På grunn av at øyrekanalen vert stengd av frå omverda dempar dei støy, men samstundes kan det vera eit problem at brukarane ikkje får med seg sirener og andre varsellydar. Etter som dei stenger av øyregangen er dei i stand til å gje att kraftig bass. Lydtrykket kar bli svært stort og mange har fått nedsett hørsel etter å ha spela for høg musikk.

Arbeidsprinsipp
---------------

Det finst fleire typar hovudtelefonar til ulike høve. Dynamiske element er vanlegast, medan dyrare elektrostatiske hovudtelefonar er sjeldnare.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Hovudtelefon**
|  |
| --- |
| ***Stranded in the Jungle***  Singel av The Jay Hawks |
|  |
| B-side | My Only Darling |
| **Utgjeve** | 1956 |
| **Sjanger** | R&B, doo-wop |
| **Lengd** | 2:45 |
| **Selskap** | Flash Records |
| Låtskrivar(ar) | James Johnson, Ernestine Smith |
| The Jay Hawks-kronologi |
| «Counting My Teardrops»(1955) | *Stranded in the Jungle* | «Don't Mind Dyin'»(1956)
 
 |

«**Stranded in the Jungle**» er ein song opphavleg innspelt av amerikansk doo wop-gruppa The Jay Hawks. Han nådde 18. plassen på den amerikanske poplista. Ein coverversjon av songen spelt inn av den amerikanske doo wop-gruppa The Cadets i 1956 nådde 15. plass på den amerikanske poplista og 3. plass på Rhythm and Blues-lista den same veka, medan ein annan versjon av the Gadabouts nådde 39. plass på poplista ei veke seinare. Alle desse tre vart one-hit wonders, og «Stranded in the Jungle» vart den einaste hitten dei hadde. 

The Cadets-versjonen inneheld eit talt vers av Will «Dub» Jones. Det var under det siste refrenget i denne songen at Prentice Moreland syng linja «Great googly moogly, get me outta here!»

«Stranded in the Jungle» vart spelt av New York Dolls i 1974 på album *Too Much Too Soon* og gjeven ut som den første singelen frå dette albumet.

Songen vart spelt av Frank Zappa på den nordamerikanske delen av turneen hans i 1976 og gjeven ut i 2009 på albumet *Philly '76*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stranded in the Jungle» frå Wikipedia på engelsk, den 25. august 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Strong, Martin Charles (2002). *The Great Rock Diskografi*. The National Academies. s. 126. ISBN 1-84195-312-1.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Marv Goldberg article on the Jacks/Cadets Arkivert 2008-03-23 ved Wayback Machine.
Koordinatar: 73°45′S 166°01′E﻿

**Falknerbreen** er ein austoverflytande dalbre, som er 6,5 km lang og som ligg 3 km sør for Oakleybreen i Mountaineer Range i Victoria Land i Antarktis. Isbreen fell bratt til Lady Newnes Bay der han dannar ei flytande bretunge. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names (2008) etter Kelly K. Falkner, ein professor i kjemisk oseanografi ved Oregon State University, som frå 2006 varf den første sjefen for Antarctic Integrated System Science Program i Division of Antarctic Sciences ved antarktisavdelinga til National Science Foundation.

Sjå òg
------

* Isbrear i Antarktis
* Isstraumar i Antarktis

Kjelder
-------

1. ↑  «Falkner Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. januar 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Antarktis isbre kalla opp etter Oregon forskaren

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Falknerbreen» (innhald frå Geographic Names Information System).