recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **St Agnes** |
| --- |
| Fyret på St AgnesFyret på St Agnes |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 49°53′28″ N 6°20′34″ W﻿Koordinatar: 49°53′28″ N 6°20′34″ W﻿ |
| **Øygruppe** | Scillyøyane

 |
| **Areal** | 1,48 km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | England |
| **Grevskap** | Cornwall

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 73 (2001) |
| **Folketettleik** | 49 /km² |

**St Agnes** (kornisk *Aganas*) er den sørlegaste av dei busette øyane i Scillyøyane i England. 

St. Agnes er knytt til øya Gugh ved ein tombolo, ein slags sandbanke, kalla Gugh Bar. Denne er berre synleg ved lågvatn. Dei to øyane har i lag den minste folkesetnaden av dei busette øyane i Scilløyane. St. Agnes hadde 73 innbyggjarar i 2001 og eit areal på 148 hektar.

I tidlegare tider dreiv mange av mennene på St Agnes med losverksemd og losa transatlantiske linjeskip og andre fartøy gjennom Den engelske kanalen. I dag er hovudnæringa turisme, samt noko laukdyrking. St Agnes er den einaste av dei busette øyane i Scilløyane (i lag med Gugh) utan hotell. Det ligg derimot nokre hytter som kan leigast. Her finst òg ein pub, The Turk's Head, og ein kafe. 

Dei fleste innbyggjarane bur nord og sentralt på øya. Sørsida av øya er dekt av lyngheiar.

### Fyr

Det mest kjende landemerke på øya er eit fyr, som er omgjort til bustad og ikkje lenger i drift. Det vart bygd i 1680 av Trinity House og var kolfyrt fram til 1790, då det vart oljefyrt med koparlampar og 21 roterande speglar. Fyret var det andre som vart bygd i Cornwall. I 1910 vart det nedlagd og Peninnis fyr på St. Mary's tok over fyrrolla. I dag er det berre eit dagmerke for skipsfarten i området.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «St Agnes, Isles of Scilly» frå Wikipedia på engelsk, den 26. januar 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Dei opphavlege territoria til dei aust-algonkinsk-talande stammene i søre Ny-England.
Dei **aust-algonkinske språka** er ei genetisk undergruppe av dei algonkinske språka. Dei blei tidlegare – før den europeiske koloniseringa – tala langs austkysten av Nord-Amerika, frå Newfoundland i nord til Virginia i sør. Her er ei liste over språka, med undergrupper i store bokstavar, føreslegne av Ives Goddard; dialektar er òg tekne med, i mindre skrift:[1]

1. **Mi'kmaq** (også kjent som *micmac, mi’kmag* eller *míkmaw*)
I. ABENAKISK
2. **Aust-abenaki** †
* Penobscot (også kjent som *old town* eller *old town penobscot*)
* Caniba
* Aroosagunticook
* Pigwacket

3. **Vest-abenaki**
4. **Maliseet-passamaquoddy**
* Maliseet (også kjent som *malecite*)
* Passamaquoddy

5. **Etchemin** † (uvisst)
II. SØRE NY-ENGLAND
6. **Massachusett** (også kjent som *natick*) †
* North shore
* Natick
* Wampanoag
* Nauset
* Cowesit

7. **Narragansett** †
8. **«Loup A»** (også kjent som *nipmuck* ?) †
9. **«Loup B»** †
10. **Mohegan-pequot** †
* Mohegan
* Pequot
* Niantic
* Montauk
* Shinnecock (uvisst)

11. **Quiripi-naugatuck-unquachog-shinnecock** †
* Quiripi (også kjent som *quinnipiak* eller *connecticut*)
* Naugatuck
* Unquachog

III. DELAWARISK
12. **Mahican** (også kjent som *mohican* eller *mohikansk*) †
* Stockbridge
* Moravian

13. **Delaware-språkgruppa** (også kjent som *lenape*)
13a. **Munsee**
13b. **Unami**
* Nord-unami
* Sør-unami
* Unalachtigo

14. **Nanticoke-conoy** †
* Nanticoke
* Piscataway (also known as Conoy)
* Choptank

15. **Powhatan** (også kjent som *Virginia-algonkinsk*) †
16. **Pamlico** (også kjent som *Carolina-algonkinsk, pamtico* eller *pampticough*) †
17. **Christanna-algonkinsk** †
Det er uklårt nøyaktig kor mange utdøydde aust-algonkinske språk ein skal rekne med. Campbell (1997: 152-154)[2], som byggjer på Goddard (1972, 1979 og 1994)[3][4][5], tek ikkje med "Loup A", Mahican, Mohegan-pequot, Pamlico og Quiripi-naugatuck-unquachog-shinnecock, i motsetand til Mithun (1999: 327-340)[6], som derimot ikkje tek med Christanna-algonkinsk.

Fotnotar
--------

1. ↑  Ives Goddard 1978. "Eastern Algonquian Languages." Bruce Trigger, ed. *Handbook of North American Indians, Volume 15, Northeast,* pp. 70-77. Washington: Smithsonian Institution.
2. ↑  Lyle Campbell 1997. *American Indian Languages. The Historical Linguistics of Native America. Oxford: Oxford University Press.*
3. ↑  Ives Goddard 1972. Three new Algonquian languages. *Algonquian Linguistics Newsletter* 1(2-3): 5–6.
4. ↑  Ives Goddard 1979. Comparative Algonquian. S. 70–132 i: *The languages of Native America: historical and comparative assessment.* Ed. Lyel Campbell and Marianne Mithun. Austin: University of Texas Press.
5. ↑  Ives Goddard 1994. The West-to-East cline in Algonquian dialectology. S. 187–211 i: *Actes du vingt-cinquième congrès des algonquinistes.* Ed. William Cowan. Ottawa: Carlton University.
6. ↑  Marianne Mithun 1999. *The Languages of Native North America. (Cambridge language surveys.) Cambridge: Cambridge University Press.*
**St. Nikodim** eller **Prost Nikodim**, fødd Nikita Kozjeozerskij, er ein russisk ortodoks helgen. 

Nikodim kom frå ein bondefamilie i landsbyen Ivanovka i Rostovskij ujezd. Etter at foreldra hans døydde lærte han seg å bli smed i Jaroslavl, og drog så til Moskva. 

Ein gong Nikita gjekk forbi Kulisjki stoppa han nær hytta til Ilija, ein Kristi tåpe. Då han såg han ropte Ilija «Eremitten av Hozjuga har kome!». Dette gjorde sterkt inntrykk på Nikita og han tok det som eit kall. Han selde alt han eigde og kom til Pafnutij som var ein arkimandritt i Tsjudov kloster og bad om å bli tatt opp i brorskapet. I klosteret vart han munk og fekk der namnet Nikodim. I elleve år var Nikodim eit førebilete for audmjukskap, lydnad, oppofring og omsorg. I 1602 vart arkimandritt Pafnutij metropolitten Sarskij og tok Nikodim med seg. Men Nikodim ønskte eit einsamt og asketisk liv. Etter eitt år gjekk prosten nordover og kom først til Kozjejezerskij kloster med biskopen si velsigning, og budde der i eitt og eit halvt år.

Minnefestdagar for St. Nikodim
------------------------------

* 31. oktober i den julianske kalenderen (tilsvarande 13. november i den gregorianske)
* 3. juli i den julianske kalenderen (tilsvarande 16. juli i den gregorianske)

Kjelder
-------

* «Преподобный Никодим, Кожеезерский чудотворец» (på russisk). ПРАВОСЛАВИЕ.RU.
**Zirkon** (også **hyasint** eller gul zirkon) er eit mineral som høyrer til gruppa nesosilikatar. Det kjemiske namnet er zirkoniumsilikat og den kjemiske formelen er ZrSiO4. Hafnium er nesten alltid til stades i mengder frå 1 til 4%. Krystallstrukturen til zirkon er eit tetragonal krystallsystem. Den naturlege fargen til zirkon varierer mellom fargelaus, gul-gyllen, raud, brun og grøn. Dei fargelause artane har kvalitetar som edelsteinar og er populære erstatningar for diamantar. Desse vert òg kalla «Maturadiamant». Mineralet må ikkje forvekslast med kubisk zirkonia, eit syntetisk stoff med ei heilt anna kjemisk samansetjing. 

Namnet kjem anten frå det arabiske ordet *zarqun*, som tyder sinober, eller frå det persiske *zargun*, som tyder gyllen-farga. 

Zirkon er eit usedvanleg mineral og finst nesten alle stader i jordskorpa og i alle slags bergartar, men store krystallar er sjeldne. På grunn av dette er zirkon er det viktigaste mineralet for datering av bergartar. Zirkon inneheld alltid noko uran eller thorium, som er radioaktivt og vert brote ned over tid til bly. Alderen kan derfor reknast ut ved å undersøke forholdet mellom bly og uran.

Zirkon er det eldste mineralet ein kjenner til, 4406±8 millionar år gammalt.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Zircon» frå Wikipedia på engelsk, den 31. mai 2009.*

### Andre kjelder

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NDL

 |
Austad kyrkje
**Austad** er ein tidlegare kommune i Vest-Agder fylke, oppretta i 1909 og lagt ned i 1962. Området er no del av Lyngdal kommune.

Kommunen femnde området like vestom Lindesneshalvøya og det meste av han låg på halvøya mellom Rosfjorden og Grønsfjorden, og øyene like utom halvøya, der den gamle uthamna Korshamn ligg på Revøya. Han hadde same utstrekking som Austad sokn i Lister og kommune- og soknenamnet kjem frå garden Austad, der kyrkja for området ligg. Bygda der kyrkje ligg heiter òg Austad.

Kommunesoge
-----------

Austad var frå innføringa av formannskapslovene i 1838 saman med Å og Kvås ein del av Lyngdal formannskapsdistrikt. Austad var eigen kommune i 53 år frå 1909. I 1963 vart Austad saman med Kvås og Gitlevågområdet i Spangereid del av den nye storkommunen Lyngdal.

Referansar
----------

1. 1 2 3 4  ¨Dag Juvkam. ««Historisk oversikt over endringer i kommune- og fylkesinndelingen»» (PDF). Statistisk sentralbyrå. s. pp. 38-41.
2. ↑  Per Tang (1948). «Austad». I Arnulv Sudman. *Norsk Allkunnebok* **I**. Oslo: Fonna. s. 646-647.  [sidetalet viser til kolonnetal (to kolonnar pr. side)]

Bakgrunnsstoff
--------------

* Per Tang (1948). «Austad». I Arnulv Sudman. *Norsk Allkunnebok* **I**. Oslo: Fonna. s. 646-647.  [sidetalet viser til kolonnetal (to kolonnar pr. side)]
* Oddleif Lian (1995). *Lyngdal. [5-6] 2 : Austad gard og folk*. Lyngdal: Lyngdal kommune. ISBN 8299197988.
* SSB, red. (1962). *Folketellingen 1. november 1960 : tellingsresultater : tilbakegående tall : prognoser : : 1031 Austad*. Oslo: SSB.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki

 |
Austre opning av tunnelen nede til venstre i biletet. Muldalen og Muldalsfossen til høgre.
**Heggurtunnelen** er ein tunnel på Fv92 i Norddal kommune i Møre og Romsdal fylke. Tunnelen er ein del av vegsambandet til Tafjord, og går under eit svært bratt fjellparti på nordaustsida av Tafjorden. Gjennomslaget i den 5277 meter lange tunnelen var 30.oktober 1981, og den vart offisielt opna i 1982.

Heggurtunnelen var den lengste tunnelen i Møre og Romsdal då han vart opna og var den lengste tunnelen på ein fylkesveg i Noreg til reforma i 2010 då ei rad riksvegar vart overført frå staten til fylka. Den var òg ein av dei neste lengste vegtunnelane i Noreg berre slått av den samanbygde Haukelitunnelen og av Høyangertunnelen som opna same år.

Fjellet over Heggurtunnelen raste ut i 1934, og førte til ei flodbølgje som tok 40 menneskeliv. (Sjå Tafjord-ulukka).

Sjå òg
------

* Vegtunnelar i Noreg
* Undersjøiske vegtunnelar i Noreg

Bakgrunn og kjelder
-------------------

* The World's Longest Tunnel Page

1. ↑  Storfjordnytt 26.november 1999.

Koordinatar: 62°16′25″N 007°23′48″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
Den raude kurva er ein episykloide ein får når den vesle sirkelen (radius *r* = 1) rullar rundt utsida av den store sirkelen (radius *R* = 3).
Ein **episykloide** er den kurva som vert teikna av eit punkt på ein sirkel, når sirkelen rullar utvendig på ein fast sirkel. På tilsvarande måte er ein hyposykloide den kurva ein får når sirkelen rullar innvendig den faste sirkelen. 

I det ptolemeiske verdssystemet nytta ein episykloidar til å skildre planetbanane, kalla ein episykel. Episykloidar og hyposykloidar er òg viktig for konstruksjon av somme tannhjulsoverføringar.

Om den minste sirkelen har radius *r*, og den større sirkelen har radius *R* = *kr*, så er den parametriske likninga for kurven gjeven av anten:

{\displaystyle x(\theta )=(R+r)\cos \theta -r\cos \left({\frac {R+r}{r}}\theta \right)}
{\displaystyle y(\theta )=(R+r)\sin \theta -r\sin \left({\frac {R+r}{r}}\theta \right),}
eller:

{\displaystyle x(\theta )=r(k+1)\cos \theta -r\cos \left((k+1)\theta \right)\,}
{\displaystyle y(\theta )=r(k+1)\sin \theta -r\sin \left((k+1)\theta \right).\,}
Viss *k* er eit heiltal, så er kurven lukka, og har *k* toppunkt (skarpe kantar der kurva ikkje er differensierbar).

Viss *k* er eit rasjonalt tal, som *k=p/q* uttrykkst på den enklaste forma, så har kurven *p* toppunkt.

Viss *k* er eit irrasjonalt tal, så lukkar aldri kurva seg, og dannar ei kompakt delmengd i rommet mellom den større sirkelen og ein sirkel med radius *R* + 2*r*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Epicycloid» frå Wikipedia på engelsk, den 10. november 2011.*

* episykloide. (2011-11-10) I *Store norske leksikon*. Henta frå
Tinghuset i Arendal
**Aust-Agder tingrett** er ein førsteinstansdomstol under Agder lagdømme. Han ligg i Arendal i Aust-Agder og har eit domssokn som dekker kommunane Grimstad, Arendal, Froland, Åmli, Tvedestrand, Vegårshei, Risør og Gjerstad. Domstolen består av sorenskrivar Anne Gro Aanensen Kleven, fire dommarar og tre dommarfullmektigar.

Historikk
---------

**Nedenes heradsrett** blei oppretta i 1852, og femna då om tinglagene Øyestad, Austre Moland og Åmli som hadde blitt utskilde frå høvesvis *Vestre Nedenes heradsrett*, *Austre Nedenes heradsrett* og *Austre Råbyggjelag heradsrett*. Domssoknet svarte etter noverande inndeling til: Arendal kommune, unnateke Trefoldighet sokn (den gamle bykjernen) og Flosta sokn; Froland kommune; Herefoss sokn i Birkenes kommune.

I 1935 blei Nedenes domssokn utvida med kjøpstaden Arendal, som fram til då hadde hatt sin eigen byfut. Flosta tilkom i 1962, mens Herefoss gjekk ifrå i 1967, i samband med kommunesamanslåingane. Frå då av omfatta domssoknet dei noverande kommunane Arendal, Froland og Åmli.

I 2002 blei nemninga endra til **Nedenes tingrett**. I 2004 blei namnet **Aust-Agder tingrett** samstundes som domssoknet blei utvida til noverande område, då Sand tingrett og Holt tingrett blei nedlagde.

Kjelder
-------

1. ↑  Arkivverket
2. ↑  Arkivverket

Bakgrunnsstoff
--------------

* Aust-Agder tingrett

| * v
* d
* e
Tingrettar i Agder lagdømme |
| --- |
| Riksvåpenet | Aust-Agder | Aust-Telemark | Kristiansand | Larvik | Lister | Nedre Telemark | Nordre Vestfold | Sandefjord | Tønsberg | Vest-Telemark | Riksvåpenet |
Koordinatar: 55°55′0″N 02°08′3″W﻿

**St. Abb's Head** er eit nes ved landsbyen St. Abbs i Berwickshire i Scottish Borders. Det ligg på austkysten av Skottland.

St. Abb's Head sett frå sør nær landsbyen St. Abbs
Neset sett frå nordvest, frå klippene oppfor Pettico Wick Bay.

Fyr
---

Det vart bygd ein signalstasjon på klippene i 1820 og anlegget vart delt av Trinity House og Her Majesty's Coastguard. Northern Lighthouse Board anbefelta å få bygd eit fyr på St. Abbs Head etter at «Martello» forliste ved Carr Rock i 1857. Fyret vart teikna og bygd av brørne David Stevenson og Thomas Stevenson og var synleg mellom Bell Rock og Isle of May. Fyret kom i teneste 24. februar 1862 og det vart i starten nytta olje til å halde lys i fyret. I 1906 gjekk ein over til glødepære som fekk lys gjennom oppvarming, og i 1966 vart fyret elektrifisert. I 1993 vart fyret automatisert. Ein tåkelur vart sett i drift ved fyret i 1876 og var det første av sitt slag i Skottland. Den opphavlege tåkeluren vart driven av dampmaskinar, før ein bytta ut med oljedrivne maskinar i 1911 og så dieselmotor i desember 1955. Ein slutta å bruke tåkeluren i 1987, men hornet er framleis på plass.

Nasjonalt naturreservat
-----------------------

Området rundt St. Abb's Head er eit nasjonalt naturreservat (NNR) styrt av National Trust for Scotland (NTS) i samarbeid med Scottish Natural Heritage. Meir enn 60 000 sjøfugl hekkar i klippeveggen ved neset. Dei vanlegaste fugleartane er krykkje og lomvi, men det finst òg mykje alke, toppskarv, gråmåse, havhest og lundefugl. I reservatet finst òg frodige grassletter og friske vatn.

Historie
--------

Landsbyen St. Abbs sett frå sørsida av St. Abb's Head.
Berre 500 meter søraust for fyret ligg Kirk Hill. På toppen av denne åsen står ruinane etter eit kloster frå 600-talet. Sankt Æbbe oppretta eit kloster her kring 643 i ruinane av eit eldre fort frå 500-talet. Både munkar og nonner heldt til i klosteret. Kort tid etter Æbbe døydde brann klosteret ned ved eit uhell og vart ikkje bygd opp att. 

På nordsida av neset ligg Pettico Wick Bay som er ein laksvåg. Det vart oppretta ein fiskestasjon her i 1880 som varte til rundt 1950. Det vart òg bygd ein kai her for å sette i land forsyningar til fyret.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «St Abb's Head» frå Wikipedia på engelsk, den 22. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Northern Lighthouse Board Arkivert 2009-05-30 ved Wayback Machine..
2. ↑  *National Trust for Scotland om St. Abbs Head*
3. ↑  Royal Commission Ancient and Historical Monuments of Scotland.[*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

* Eit flyfoto av St. Abbs Head. Arkivert 2018-11-25 ved Wayback Machine.
* National Trust for Scotland om St. Abb's Head National Nature Reserve Arkivert 2006-01-14 ved Wayback Machine.
* St. Abbs Community
| ***Шығыс Қазақстан облысы*  Aust-Kasakhstan oblast** |
| **Våpen** | **Plassering** |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Våpenet til Aust-Kasakhstan oblast | Plasseringa til Aust-Kasakhstan oblast i Kasakhstan |

 |
| **Koordinatar** | 50°0′0″N 83°0′0″E﻿Koordinatar: 50°0′0″N 83°0′0″E﻿ |
|
| **Tidssone** | UTC+6 |
| **Administrasjon** |
| **Land** |  Kasakhstan |
| **Hovudstad** | Ust-Kamenogorsk |
|
| **Akim** | Zjanibek Karibzjanov |
| **Inndeling** |  |
|  – Raionar | 15 |
|  – Byar | 40 |
| **Statistikk** |
| **Areal**  | 283 300 km² |
| **Folketal** | 1 442 000 *(01/2005)* |
|  - **Folketettleik** | 5 /km² |
| **Anna informasjon** |
| **Postnummer** | 070000 |
| **Retningsnummer** | +7 (722), +7 (723) |
| **Bilnummer** | F |
| **Nettside** |  |

**Aust-Kasakhstan** (kasakhisk Шығыс Қазақстан облысы, *Sjyghys Qazaqstan oblysy*) er eit oblast i Kasakhstan og ligg i den austlegaste delen av landet langs begge sider av elva Irtysj og innsjøen Zajsan. Hovudstaden er Ust-Kamenogorsk, som har 320 000 innbyggjarar og sjølve oblastet har om lag 1,4 millionar innbyggjarar. 

Oblastet grensar til Russland i nord og nordaust og Folkerepublikken Kina (Xinjiang) i sør og søraust. Det austlegaste punktet i oblastet ligg òg berre om lag 50 km frå det vestlegaste området av Mongolia, men Kasakhstan og Mongolia deler aldri grense sidan ein liten flik av Russland og Kina ligg i mellom. 

Området har mange russarar og ukrainarar og i hovudstaden er desse to gruppene til saman fleire enn kasakhstanarane. Oblastet har eit areal på 283 000 km².

Oblastet vart oppretta då dei to oblasta frå tida under Sovjetunionen, det gamle Vostotsjno-Kazakhstanskaja (Aust-Kasakhstan) oblast
og Semipalatinsk oblast vart slått saman.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «East Kazakhstan Province» frå Wikipedia på engelsk, den 16. januar 2008.*

### Fotnotar

1. 1 2  Folk i Kasakhstan

| * v
* d
* e
Kasakhstan |
| --- |
| Oblast | Almaty • Akmola • Aktobe • Atyrau • Aust-Kasakhstan • Mangystau • Nord-Kasakhstan • Pavlodar • Karagandy • Kostanaj • Kyzylorda • Sør-Kasakhstan • Vest-Kasakhstan • Zjambyl |
| Byar | Almaty • Nursultan |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**BBC Two** er den nest største fjernsynskanalen som er eigd av BBC. Den spesialiserer seg på ei rekkje ulike emne, og søkjer å syne kunnskapspreiande og samstundes underhaldande program. På same måte som dei andre innanlandske TV-kanalane til BBC, er BBC Two reklamefri (finansiert av det offentlege). Likevel har kanalen langt fleire sjåarar enn mange kommersielle kanalar. Kanalen var då han starta opp i 1964 den andre TV-kanalen til BBC, og var også den første kanalen som sende i farge jamleg frå 1967 av.

Historie
--------

Ein rapport frå 1962, Pilkington-rapporten, tilrådde at den tredje fjernsynskanalen i Storbritannia skulle bli tildelt BBC. Dei starta då arbeidet med å lage ein ny kanal, BBC2, noko som også gjorde at dåverande BBC Television Service blei omdøypt til BBC1 (seinare BBC One. Dei fyrste sendingane skulle opphavleg gå på lufta den 20. april, 1964, med lett underhaldning og ein liten markering av opninga på programmet. Dette skjedde ikkje, då det blei eit straumbrot berre ein dryg halvtime før programstart. Straumbrotet heldt fram, og kanalen kunne ikkje starta sendingane sine før på føremiddagen dagen etter. Det planlagde programmet blei derfor sendt på kvelden den 21. april. 

BBC bestemte at serien The Forsyte Saga skulle profilere kanalen frå starten av. Dette lukkast, programmet trekte seks millionar til fjernsynet, eit godt tal når ein reknar med at berre ni millionar kunne få inn kanalen. 

I juli 1967 starta kanalen opp med jamlege fargesendingar som nytta PAL-systemet. Kanalen var den fyrste som gjorde dette i Europa. BBC1 (no BBC One) og ITV (ein annan britisk kanal som starta sendingane før BBC2) følgde i november.

I nyare tid er BBC Two kanalen som fyrst berre blir kringkasta digitalt. Dette for å få dei gjenverande sjåarane med analogt nett over på det digitale nettet.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «BBC Two» frå Wikipedia på engelsk, den 10. august 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* BBC Two

| * v
* d
* e
British Broadcasting Corporation |
| --- |
| Fjernsyn | BBC One**·** BBC Two**·** BBC Three**·** BBC Four**·** CBBC**·** CBeebies**·** BBC News**·** BBC Parliament**·** BBC HD**·** BBC Alba

|  |  |
| --- | --- |
| Verdsfemnande kanalar | BBC Entertainment**·** BBC Knowledge**·** BBC Lifestyle**·** BBC HD**·** BBC World News**·** BBC America**·** BBC Arabic Television**·** BBC Canada**·** BBC Kids**·** UKTV**·** UKTV i Australia og New Zealand**·** Animal Planet**·** People+Arts |
| Tidlegare kanalar | BBC Prime**·** BBC Food |

 |
| Radio | BBC Radio 1**·** BBC Radio 2**·** BBC Radio 3**·** BBC Radio 4**·** BBC 5 Live**·** BBC Radio 1Xtra**·** BBC Radio 5 Live Sports Extra**·** BBC 6 Music**·** BBC 7**·** BBC Asian Network**·** BBC Radio Scotland**·** BBC Radio nan Gàidheal**·** BBC Radio Shetland**·** BBC Radio Orkney**·** BBC Radio Wales**·** BBC Radio Cymru**·** BBC Radio Ulster**·** BBC Radio Foyle**·** BBC Local Radio**·** BBC World Service**·** BBC Russian Service**·** BBC Arabic**·** BBC Spanish**·** BBC Persian |
Koordinatar: 33°40′47″N 35°33′30″E﻿

**Baakleen** eller **Baakline** er ein by i Libanonfjella i Chouf distrikt, 45 kilometer søraust for Beirut. Han ligg 850 – 920 meter over havet og har kring 17 000 innbyggjarar og eit areal på 14 kvadratkilometer. Byar i nærleiken er Deir El Kamar, Beit Eddine, Aynbal, Deir Dourit, Symkanieh og Jahlieh.

Historie
--------

Han vart grunnlagd på 1100-talet av Maan-emirane og tenkte som hovudstad for dei fram til tidleg på 1600-talet, då den mest kjende emiren, Fakhreddin II, flytta til Deir el Qamar. I dag er Baakline ein viktig drusarby og setet for ein religiøs leiar i sekta. Den store serail-bygningen, som var rådhuset i Baakline før andre verdskrigen, har blitt restaurert og omgjort til bibliotek. I sentrum av byen står palasset til sjeik Hussein Hamadeh, som vart bygd i fleire stadium frå 1591. 

Røtene til Libanon slik ein kjennar det i dag, går attende til Baakleen. Kring år 1120 var Amir Maan Ibn Rabeaah, oldefaren til Amir Fakher Eddine Al Maani II som grunnla «Lubnan Al Kabeer», busett i Baakleen med familiens in. 

På grunn av vassmangel i Baakleen, var Maani-amirane tiltrekte til nabobyen Deir Al Kamar (ifølgje drusarararkiv kalla Dar Al Kamar), der dei bygde mange palass og ein moské som framleis står midt på bytoreg med namn etter Amir Fakher Eddine Ibn Othman Ibn Al Hajj Younis Al Maani (1493). Den siste amiren frå Maan-familien var amir Ahmad som døydde i 1697, og då han døydde gjekk emiratet over til Shihab-familien som var knytte til Maan-familien via ekteskap og alliansar. 

Under osmansk styre vart Baakleen igjen viktig som ein Qasabat eller storby. Han var sommarbustad for den drusiske Qaem Makqam eller lokal guvernør underlagt den osmanske sultanen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Baakleen » frå Wikipedia på engelsk, den 17. september 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


| * v
* d
* e
Flag of Lebanon Chouf distrikt, Libanonfjella guvernement |
| --- |
| Hovudstad: **Beitedine** |
| Byar og landsbyar | Ain Qani**·** Ammatour**·** Baakline**·** Barja**·** Barouk**·** Bakaata**·** Beitedine**·** Beykoun**·** Bourjain**·** Boutmeh**·** Brih**·** Damour**·** Daraya**·** Deir el Qamar**·** Dibbiyeh**·** El Bireh**·** Gharife**·** Jahlieh**·** Jiyyeh**·** Joun**·** Kahlouniye**·** Kfarfakoud**·** Mazraat el chouf**·** Maasser**·** Moukhtara**·** Mtolleh**·** Serjbel**·** Shheem**·** Zaarourieh |  |
| Kjende landemerke | Beiteddinepalaset**·** Fakhredinepalasset**·** Deir el Qamar-synagoga**·** Fakhredine-moskeen**·** Al Shouf-seder naturreservat |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* GeoNames

 |
Vippeposisjon
Tegning:
Frederik Lunde, 2014
 

Omgrepet **vippeposisjon** er brukt i politikken for å beskriva den posisjonen ei lita gruppering, oftast eit politisk parti, er i når ho er i stand til å avgjera ei avstemning ved å velja ei av to sider. Partiet som er i vippeposisjon får dermed ei langt større påverkningskraft enn oppslutninga om partiet skulle tilseie. Vippeposisjonar oppstår oftast når ei forsamling, t.d. Stortinget, er delt i to klart definerte blokker, men med smågrupperingar som ikkje høyrer klart til i nokon av blokkene. Ein kan snakka om vippeposisjonar i enkeltsaker, men omgrepet er oftast brukt i samband med danning av regjering, eller val av ordførar i lokalpolitikken. 

Kjende døme på vippeposisjonar i det norske Stortinget oppstod etter stortingsvalet 1961 og stortingsvalet 1985. I 1961 fekk Arbeidarpartiet og den borgarlege sida 74 mandat kvar. Sosialistisk Folkeparti (SF) hadde fått to representantar og bestemte dermed regjeringsspørsmålet. I 1963 nytta SF vippeposisjonen sin til først å fella Gerhardsen-regjeringa og så til å fella Lyng-regjeringa og gjeninnsetta Gerhardsen. I 1985 hamna Framstegspartiet på vippen med to mandat, då dei borgarlege utan Frp fekk 78 mandat og Arbeidarpartiet og Sosialistisk Venstreparti til saman 77. Framstegspartiet nytta vippeposisjonen sin i 1986 til å fella regjeringa Willoch.

Vippeposisjonar oppstår oftast i system med forholdstalsval. Systemet med fleirtalsval favoriserer store parti på kostnad av små, og vippeposisjonar oppstår sjeldnare.
**Herning** er ein by på Midtjylland i Danmark, om lag 35 kilometer vest om Silkeborg. Byen hadde 50 531 ibuarar i 2021. Herning er kommunesenter i Herning kommune og eit viktig samferdsle-nav.

Herning er ein industriby med tekstilindustri, jarn- og maskinindustri og elektronisk industri, skulesenter og omfattande messeaktivitet. Inne i bysenteret ligg store messehallar. Store messelokale finst òg sørvest i byen, så som den såkalla Boxen, ein arena som har hyst store handballmeisterskap.

Herning Museum har utstillingar, mellom anna om kulturhistoria til heidebuararne. Danmarks Fotomuseum og lærestader som Den Danske Eksportskole, Institut for forretningsudvikling og teknologi og ein skule for tekstilteknikarar, -designarar og -leiarar. Herregarden Herningsholm hyser Blichermuseet, til minne om den landskjende diktaren Steen Steensen Blicher.

Soge
----

Herning opplevde sterk vekst frå midt i 1800-åra, i samband med at dei jydske heiane var dyrka opp og industrialisering kom i gong. Utviklinga av byen skaut særleg fart då jarnbanen kom i 1877. Herning fekk kjøpstads-rettar i 1913. Få kilometer søraust om byen vart det frå 1940 til -67 brote brunkol til bruk i kraftproduksjonen.

Herning

Kjelder
-------

* Herning i Store norske leksikon

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Herning**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Julius** (fødd 26. desember 1979 i Kristiansand Dyrepark) er ein noregskjend sjimpanse. 

Etter fødselen vart den vesle sjimpanse-babyen avvist av mora. Ho beit også av han ein av fingrane. For å redde livet hans, vart han henta ut frå sjimpanseflokken. Julius fekk vekse opp vekselvis heime hjå direktøren for dyreparken, Edvard Moseid, og hjå legen som redda han, William Glad.

NRK laga ein serie om Julius som gjekk som Barne-TV i 1981. Etter dette vart Julius landskjend, og var i mange år den største attraksjonen i Kristiansand Dyrepark. Terje Formoe skreiv ein song om Julius som også vart særs populær.

Julius og andre sjimpansar
--------------------------

Intensjonen var at Julius skulle kome attende til familien sin i sjimpanseflokken. Det vart gjort forsøk på dette, men Julius hadde tydelege åtferdsvanskar og valdelege tendensar. Som vaksen levde han difor lenge isolert frå sjimpanseflokken i Juliusgrotta. I desember 2005 vart det gjort eit nytt forsøk med Julius og flokken. Dei godtok han no som leiar etter at den førre alfahannen var daud.

Ein prøvde òg å finne ei kone til Julius. Den fyrste var Miff i 1996. Det viste seg at Miff allereie var gravid då ho kom saman med Julius. Julius var valdeleg både mot Miff og ungen hennar, og paret vart skilde. Julius vart seinare partnar med Bini. Dei to fekk ein son, Julius Junior, 15. mai 2003. 

5. november 2006 fekk han ein son til, Linus, med Dixi. Linus vart funne død på botnen av ei vassgrav i dyreparken 3. mai 2012.

6. september 2011 fekk han si fyrste dotter, Yr, med Jane. Yr er oppkalla etter nettstaden til NRK for vêrvarsel, yr.no.

Kjelder
-------

* Julius-veteranene hedret Julius[*daud lenkje*] ved dyreparken.no
* Julius er blitt pappa igjen Arkivert 2012-05-28 ved Wayback Machine.
* Sjimpansen Linus er død

Bakgrunnsstoff
--------------

* Julius Arkivert 2011-10-05 ved Wayback Machine. ved dyreparken.no

| * v
* d
* e
Kristiansand Dyrepark |
| --- |
| Abra Havn · Afrika · Apejungelen · Asia · Banda Afrika · Barnas fredsmonument · Bombay · Båtbasaren · Den Sorte Dame · Edvards Hus · Fugledam · Fuglehuset · Grevinnen · Gruvedalen · Jungelland · Kapein Sabeltanns Verden · Kardemomme by · Kilima Simba · Kiwanja · Kjuttaviga · KuToppen · Lavvoen · Nordisk Villmark · Savana · Skomakergata · Sørlandsbrygga · Tapirshabono · Tigerens Rike · Trolldalen · Tåkeskogen · Villmarkshytta · Aalborgtårnet |
| Kjende dyr | Julius |
| Nettstader | Dyreparken.no · Badelandet.no |
**Sjkhara** er eit fjell som ligg i Svaneti i Georgia og Kabardino-Balkaria i Russland. Fjellet har ei høgd på 5 200 moh. og er det høgaste fjellet i Georgia. Sjkhara ligg 88 km nord for byen Kutaisi, den nest største byen i Georgia. Toppen ligg i sentrale delar av Store Kaukasus, søraust for Elbrus, det høgaste fjellet i Europa. Sjkhara er det tredje høgaste fjellet i Kaukasus, like bak Dykh-Tau.

Sjkhara er det høgaste punktet og den austlegaste delen av eit massiv kalla Bezingiveggen (eller Bezengi), ein 12 km lang rygg. Fjellet er ein stor og bratt topp dekt av isbrear. Nordveggen (på russisk side) er 1 500 meter høg og inneheld fleire vanskelege klatreruter. Den mindre toppen Sjkhara Vest, med ei høgd på 5 068 meter, er eit eige mål for fjellklatrarar, og å gå Bezingiveggen på tvers vert rekna som «den lengste, mest krevjande og mest forpliktande klatreekspedisjonen i Europa.»

Toppen vart først klatra i 1888 via nordaustryggen av eit britisk og sveitsisk lag av U. Almer, J. Cockin og C. Roth. Ruta er framleis ein av dei lettare og meir populære rutene på fjellet. Den første totale kryssinga av Bezingiveggen var i 1931 av austerrikarane K. Poppinger, K. Moldan og S. Schintlmeister. 

Sjkhara vert berre klatra av «ei handfull mengd menneske» kvart år på grunn av dei vanskelege rutene, høgda og den avsides plasseringa.

Kjelder
-------

1. ↑  Denne høgda er teken frå *World Mountaineering*, Audrey Selkeld, Editor, Bulfinch Press, ISBN 0-8212-2502-2, s.68, og er støtta (innanfor 5 meter) av Peakbagger.com og andre kjelder. Nokre kjelder, som Store sovjetiske leksikon, oppgjer høgda som berre 5 068 meter, men dette er den riktige høda for den lågare vestlege toppen. Kart over området frå sovjettida gjev ei høgd på 5 158 meter på den austlege toppen, og dette kan verifiserast med å nytte eit panoramabilete teke frå Elbrus.
2. ↑  Sjkhara på Summitpost diskuterar òg høgda på toppen.
3. 1 2 3 4  *World Mountaineering*, Audrey Selkeld, Editor, Bulfinch Press, ISBN 0-8212-2502-2, s.70.
4. 1 2  Sjkhara på Summitpost

* *Denne artikkelen bygger på «Shkhara» frå Wikipedia på engelsk, den 28. mai 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sjkhara på elbrus.net

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**«Ne crois pas»** (fransk for *Ikkje tru (at)*) var eitt av dei to luxembourgske bidraga i Eurovision Song Contest 1956, framført på fransk av Michèle Arnaud.

Eurovision Song Contest 1956
----------------------------

*For meir om dette emnet, sjå Luxembourg i Eurovision Song Contest 1956 og Eurovision Song Contest 1956.*
«Ne crois pas» og «Les amants de minuit», framført av Michèle Arnaud, vart vald ut internt til å representere Luxembourg i den fyrste utgåva av Eurovision Song Contest.

Songen starta som nummer seks i finalen, etter Frankrike med «Le temps perdu» av Mathé Altéry og før Italia med «Aprite le finestre» av Franca Raimondi. Ein veit ikkje kva for plass bidraget enda på av di det ikkje vart gjeve nokre poeng og berre vinnaren vart offentleggjord.

Fotnotar
--------

1.**^**  Det vart ikkje gjeve nokon poeng og berre vinnaren vart offentleggjord.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Ne crois pas» frå Wikipedia på engelsk, den 18. januar 2011.*
* eurovision.tv


| * v
* d
* e
Songar i Eurovision Song Contest 1956 |
| --- |
| *De vogels van Holland***·** *Das alte Karussell***·** *Messieurs les noyés de la Seine***·** *Im Wartesaal zum großen Glück***·** *Le temps perdu***·** *Ne crois pas***·** *Aprite le finestre***·** *Voorgoed voorbij***·** *Refrain***·** *Le plus beau jour de ma vie***·** *So geht das jede Nacht***·** *Il est là***·** *Les amants de minuit***·** *Amami se vuoi* |
**Carl Phillip Gottlieb von Clausewitz** (1. juni 1780–16. november 1831) var ein prøyssisk general og militær-teoretikar som la særleg vekt på dei psykologiske og politiske sidene ved krigføring. Hans mest kjende arbeid, *Vom Kriege* (*Om krigen*), låg uferdig då han døydde. Ein del av tankegodset hans er framleis pensum ved militære akademi, og vert òg nytta på andre område, til dømes organisasjonsteori og marknadsføring.

Clausewitz var sterkt påverka av den europeiske opplysningstida og bygde mykje på dei fornuftsbaserte ideane. På ein del felt var han likevel ein romantikar.

Tenkinga til Clausewitz vert ofte omtalt som hegeliansk, grunna den dialektiske metoden hans. Han understreka grundig korleis den eine faktoren påverka den andre, og viste til den innverknaden uventa hendingar og utilsikta utvikling under «krigsskodda» (gjerne med ufullstendig, tvilsam eller feilaktig informasjon og eit sterkt nærvær av frykt, tvil og spenning) kalla på kjappe avgjerder frå påpasselege hærførarar.

Clausewitz såg på historia som ein avgjerande kontrollør av tillærte abstraksjonar som ikkje samsvarte med erfaringane. Tvert mot dei tidlege verka til Antoine-Henri Jomini hevda Clausewitz at krig ikkje kan målast eller reduserast til kartlegging, geometri eller grafiske oversyn. Clausewitz laga mange aforismar, mest kjend er den berømte «Krig er eit framhald av politikken gjennom andre middel».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carl von Clausewitz» frå Wikipedia på engelsk, den 9. oktober 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Carl von Clausewitz**

Wikifrasar Engelsk Wikiquote har ei sitatsamling som gjeld: **Carl von Clausewitz**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Cyste** (uttalt: «syste», frå gresk, *kysis*, som tydar blære), er eit væskefylt holrom i vev eller organ i kroppen. Ein cyste er forma som ei epitelkledt blære (blære med sin eigen vegg ikring seg), og kan kome av at eit røyrsystem ut frå til dømes ein kjertel har vorte blokkert, slik at væska som skulle passere, vert lukka inne og skapar seg ein cyste. Cystar kan lage seg til i nyrer, lever, skjoldbruskkjertel og eggstokkar.

Cystar kan vere arveleg. Dette gjeld den sjukdomen som vert kall cystenyrer, som er særs sjeldan og kjenneteikna av at det er mange cystar av varierande storleikar i båe nyrene, og som med tida kan gjere det naudsynt med dialyse og nyretransplantasjon. Denne sjukdomen er noko heilt anna enn nyrecyste, som det vanlegvis ikkje er naudsynt å gjere noko med, dersom cysten ikkje er smertefull eller veks. I somme organ kan cystar oppstå på grunn av innvendige parasittar, endoparasittar. Parasittar kan leve i blodårer og lymfekar, i cellegrupper og kjertlar, i kroppsvev og i ulike organ, ikkje minst i tarmane.

Cystar som lagar seg til av di utgangane frå spyttkjertlar i munnen har tetta seg, vert kalla *mucocele* når dei finst i leppen, og *ranula* når dei finst i munngolvet. Dersom utgangen frå ein talgkjertel vert tett, kan det oppstå ein talgcyste, òg kalla *aterom*.

Holrom i ein knokkel hos unge menneske, vanlegvis i overarmsbeinet eller lårbeinet, kan ha oppstått av ukjente årsaker. Slike holrom kan òg vere å finne i overkjeve og underkjeve. Dette er ikkje ekte cystar, jamvel om dei vert kalla «enkle beincystar», og dei er godarta.

Kjelder
-------

* Store medisinsk leksikon: Cyste (med tilvisingar)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
Ipatjevklosteret
'Ei folkesamling ved Ipatjevklosteret bønfell Mikhail Romanov si mor om å la han reise til Moskva og verte tsaren deira', 1673
**Ipatjevklosteret** (russisk Ипатьевский монастырь) er eit munkekloster som ligg ved breidda av elva Kostroma, tvert over for byen Kostroma. Klosteret vart grunnlagt rundt 1330 av ein omvend tatar, murza Chet eller fyrst Chet. Mellom hans etterkomarar i mannslinja var Solomonia Saburova og Boris Godunov.

I 1435 slutta Vasilij II av Moskva fred med syskjenbarnet Vasilij Kosoj i Ipatjevklosteret. På den tida var klosteret ein kjend lærestad. Her oppdaga Nikolaj Karamzin ein serie med tre 1300-talskrøniker, mellom desse Nestorkrønika, no kjend som Ipatjevkodeksen.

Under den store urotida i Russland vart Ipatjevklostertet våren 1609 okkupert av støttespelarar til falske Dmitrij II. I september same året vart klosteret erobra av moskovitthæren etter ei lang kringsetjing. 14. mars 1613 kunngjorde herredagen *zemskij sobor* at Mikhail Romanov, som ei tid hadde vore i klosteret, skulle verte russisk tsar.

Størstedelen av klosterbygningane skriv seg frå 1500- og 1600-talet. Treeiningskatedralen er berømt for sitt forseggjorde måla interiør. Hovudinngangen frå elvebreidda vart teikna av Konstantin Thon. Privathuset til Mikhail Romanov vart restaurert etter ordre frå Aleksander II av Russland. Arkitekthistorikarar stiller seg tvilande til autensiteten til denne rekonstruksjonen. 

mini|Ipatjevklosteret i 2009

Klostersamfunnet vart oppløyst etter oktoberrevolusjonen i 1917. Ipatjevklosteret har sidan vore omfatta av fortidsminnevernet. Nyleg har styresmaktene vedteke å tilbakeføre klosteret til den russisk ortodokse kyrkja, trass i sterk motstand frå museumshald.

I september 2002 brann den store trekyrkja frå landsbyen Spas-Vezjij ned. Ho var frå 1628 og rekna som ei av dei mest verdfulle bygningane på kloster-/museumsområdet.<gallery>

Kjelder
-------

1. ↑  Museum of Wooden Architecture, Kostroma. Church of the Savior's Transfiguration. Arkivert 2011-07-16 ved Wayback Machine. Retrieved 2010-May-22

* *Denne artikkelen bygger på «Ipatjevklosteret» frå Wikipedia på engelsk, den 31. mars 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete frå Ipatjevklosteret

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* SUDOC

 |
**Nils Holger Östensson** (29. april 1918–24. juli 1949) var ein svensk langrennsløpar som vart olympiameister med Sverige i 4 x 10 km stafett og tok sølvmedaljen på 18 km under OL 1948 i St. Moritz. Östensson tevla for Sälens IF.

Under Vinter-OL 1948 i St. Moritz var dei svenske langrennarane overlegne konkurrentane. På den innleiande 18-kilometeren tok dei heim alle medaljane; Martin Lundström vart olympiameister 32 sekund føre Östensson, medan Gunnar Eriksson kapra bronsen. På 4 x 10 km stafett gjekk Östensson startetappen for Sverige og veksla nesten to minuttar føre Finlands mann på andreplass. Nils Täpp, Eriksson og Lundström berre auka forspranget på sine respektive etappar, så til sist skilde det 8.58 minuttar mellom Sverige og sølvkvartetten frå Finland.

Seinare i 1948 vann kom Östensson på tredjeplassen på 18 km i Holmenkollen, eitt sekund bak Täpp; Lundström sigra som i OL-tevlinga. I 1949-sesongen deltok Östensson i Holmenkollrenna på nytt og vann like godt både 18 km og 50 km.

Han omkom i ei motorsykkelulukke i 1949 på vegen mellom Lima og Torsby, 31 år gammal. Östensson var då på veg heim til Transtrand frå kraftverksarbeid i Värmland.

Bakgrunnsstoff
--------------

* FIS-biografi Arkivert 2007-09-29 ved Wayback Machine.
* Holmenkoll-vinnarar sidan 1892 Arkivert 2007-02-24 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* P.Chr. Andersen: *Den nye olympiaboken*, 1957
* *Denne artikkelen bygger på «Nils Östensson» frå Wikipedia på svensk, den 16. juli 2012.*
Naze
**The Naze** er eit nes på austkysten av England. Det ligg på kysten av Essex like nord for Blackwater og går utover i Nordsjøen. Området ligg sør for den doble elvemunningen til River Stour og River Orwell i Harwich og like nord for byen Walton-on-the-Naze.

Staden er ein viktig stoppestad for trekkfuglar og her finst derfor eit lite naturreservat. Myrene Hamford Water bak byen er òg av ornitologisk interesse med overvindrande ender og ringgås. 

Naze er utsett for kraftig erosjon og dette truar både tårnet som står her og dyrelivet. Naze Protection Society er oppretta for å få kontroll over erosjonen. Området er derfor vorte nytta for studiar innan erosjon og metodar for å verne kysten. Av vern som er bygd finn ein eit dike, ei steinfylling, bølgjebrytarar og ein gjennomtrenlgeleg bølgjebrytar. Det er dumpa millionar av tonn med sand på stranda for å stoppe erosjonen av klippa. Erosjonen held likevel fram og held det fram slik vil Naze Tower truleg ha falle i havet innan 50 år. 

Stadnamnet *Naze* kjem av gammalengelsk *næss*, som tyder nes.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Walton-on-the-Naze
* Naze Protection Society Arkivert 2016-09-25 ved Wayback Machine.
* The Naze Tower

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Naze» frå Wikipedia på engelsk, den 16. januar 2010.*

Koordinatar: 51°52′8″ N 1°16′46″ E﻿
**Nils Andreas Ringdal** (fødd 22. oktober 1920 i Ålesund, daud 23. juni 1981) var ein norsk flygar under og etter andre verdskrigen.

Ringdal fekk flygaropplæring på det aller første kullet ved Little Norway i Canada. Etter end opplæring var han ved 332 skvadron frå denne vart oppretta i Catterick i 1942. I august 1943 forlét han skvadronen for ein kvileperiode. Han var då rykka opp til flightsjef og kaptein. Etter kvilen vart han i mai 1944 flightsjef i 331 skvadron. I mars 1945 vart han major og skvadronsjef ved same skvadron. 

Etter krigen gjekk Ringdal inn i den sivile luftfarten. I 1946 byrja han som styrmann i SAS, der han vart kaptein året etter. I januar 1948 vart han som kaptein i Braathens SAFE, der han jobba fram til han gjekk av på 60-årsdagen sin i 1980. Dei siste åra var han direktør for driftsavdelinga.

Prisar og utmerkingar
---------------------

For innsatsen sin under andre verdskrigen vart Ringdal tildelt St. Olavsmedaljen med eikegrein. Av britane vart han blant anna tildelt Distinguished Flying Cross.

Fotnotar
--------

1. ↑  *Aftenposten* 22. oktober 1980, 25. juni 19981
2. ↑  *Krigskorset og St. Olavsmedaljen med ekegren*. Grøndahl Dreyer. 1995. s. 199. ISBN 8250421906.
3. ↑  Guhnfeldt, Cato: *Spitfire Saga. Felttoget i England/Frankrike/Belgia; Bind VI, s. 293. 2016, Wings. ISBN 9788299807159*

* *Denne artikkelen bygger på nb:Nils Ringdal frå Wikipedia på bokmål 27. januar 2019*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Guhnfeldt, Cato: *Spitfire Saga. Felttoget i England/Frankrike/Belgia; Bind VI, s. 293. 2016, Wings. ISBN 9788299807159*
NASA sin 2.3 kW NSTAR ionemotor på romfartøyet Deep Space 1 under ein test ved Jet Propulsion Laboratory.
Ein **ionemotor** er ein elektrisk dreven framdriftsmotor, som støyter ut ion igjennom ei dyse. Den er per i dag einast brukt til romfart. Ein finn han i elektrostatisk eller elektromagnetisk type. 

Ved å akselerere eitt stoff, som Xenon-atom, igjennom eit elektrisk felt, oppnår ein å kunne skilje ut ion. Desse støyter maskina ifrå seg igjennom ei dyse, ikkje ulikt ein rakett.
Motoren er avhengig av å arbeida i eit miljø med svakt gravitasjonsfelt og låg iontettleik, som i verdsrommet. Ein farkost basert på dette systemet vil vere avhengig av å bli bygd i verdsrommet eller å bli transportert dit med eit anna framdriftsystem, som til dømes ein kjemisk rakettmotor.

Skyvekrafta til ionemotoren er svak, så eit romskip med ein slik motor vil ha liten akselerasjon, men på grunn av at motoren vert nytta over lang tid kan ein likevel koma opp i stor fart. Sjølve energieffektiviteten er i dag 10 gonger større enn hos kjemiske romrakettar, noko som gjev eit mindre drivstoff-forbruk. Ein elektrisk motor kan i tillegg hente inn solenergi undervegs i rommet.
På lengre distansar gjev forskjellen i effektivitet store utslag. Der dagens kjemiske rakettar ville bruke seks månader på ein tur imellom Tellus og Mars, vil ein tenkt framtidig ionemotor klare det på mindre enn 40 døger.

Denne forma for ionemotor som er skildra her, må ikkje forvekslast med ein atomelektrisk rakett eller det meir urealistiske fantasikonseptet ionekanon.

Fotnoter
--------

1. ↑  Foss, A.S. *Romraketter mister futten-* Arkivert 2006-05-27 ved Wayback Machine. Forskning.no,19/1-20104.
2. ↑  Grossman, L. *Ion engine could one day power 39-day trips to Mars*, New Scientist.com, 24/7-2009.
Martin Koch i Holmenkollen i 2010.
**Martin Koch** (fødd 22. januar 1982) er ein austerriksk skihoppar frå Villach. Frå 2006 til og med 2012 har han vunne sju gullmedaljar i laghopping for Austerrike i olympiske tevlingar og ymse verdsmeisterskap. Individuelt har han ein sølvmedalje frå VM i skiflyging 2008 og ein bronsemedalje frå VM i skiflyging 2012. Han er kjend som ein krafthoppar som gjer det særleg godt i dei store hoppbakkane. Faren Fritz Koch deltok i si tid internasjonalt for Austerrike i både kombinert-renn og i skihopping.

Karriere
--------

Koch slo gjennom i internasjonal hoppsport i 2002-sesongen, der han vart nummer åtte i storbakken under vinter-OL i Salt Lake City og fekk same plassering i verdscupen samanlagt. Dei neste tre sesongane klarte han ikkje å fylgje opp, fyrst i OL-sesongen 2006 kunne han atter måle seg mot dei beste skihopparane i verda. I januar månad vart han nummer fire i VM i skiflyging i Bad Mitterndorf. Månaden etter var han med på å vinne gull i laghopp under OL 2006 i Torino, dei andre på laget var Andreas Widhölzl, Andreas Kofler og Thomas Morgenstern.

Koch vann sølvmedaljen i den individuelle konkurransen under skiflygings-VM i Oberstdorf i 2008, vel ti poeng bakom landsmannen Gregor Schlierenzauer. I lagtevlinga syrgde dei same to austerrikarane for gullmedalje til Austerrike, saman med Andreas Kofler og Thomas Morgenstern. Austerrike med Koch på laget forsvara VM-tittelen i skiflyging for lag både i 2010 og 2012. I 2012-meisterskapen tok han elles bronsemedaljen i den individuelle tevlinga, berre overgått av verdsmeisteren Robert Kranjec frå Slovenia og Rune Velta frå Noreg.

Koch var også med på dei austerrikske firemannslaga som vann gullmedalje i lagtevlinga under ski-VM 2009 i Liberec, i tillegg til begge gullmedaljane då det under ski-VM 2011 i Oslo vart arrangert lagkonkurransar både i normalbakken og storbakken.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Martin Koch» frå Wikipedia på tysk, den 13. januar 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Martin Koch – Profil og resultatoversikt hos FIS
* «Martin Koch». olympedia.org. Henta 10. januar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |