recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Władysław Kozakiewicz** (fødd 8. desember 1953) er ein polsk, seinare vesttysk tidlegare friidrettsutøvar, fødd i Šalčininkai i Litauen. Han tevla i stavhopp og vart olympisk meister for Polen i øvinga i 1980.

Aktiv
-----

Kozakiewicz sette personleg rekord med 5,38 m i 1974. I EM i friidrett 1974 svinga han seg over 5,35 m og tok sølvmedaljen, på same høgda som gullvinnaren Vladimir Kisjkun frå Sovjetunionen. Året etter sette han europarekord med 5,60 m. Han var småskadd då han deltok i OL-tevlinga i Montreal i 1976, der han vart nummer 11. Under europameisterskapen 1978 klarde han 5,45 m og kom på fjerdeplass med 5,45 m, same høgda som bronsevinnaren Rauli Pudas frå Finland.

Den 11. mai 1980 forbetra Kozakiewicz verdsrekorden i stavhopp med to centimeter til 5,72 m under eit stemne i Milano. Rekorden stod berre nokre veker og i vart i løpet av juni og juli månad forbetra to gongar av to ulike franskmenn, Thierry Vigneron og Phillippe Houvion. 

Kozakiewicz tok tilbake verdsrekorden då han den 30, juli vart olympisk gullmedaljør i stavhopp under OL 1980 i Moskva. Han svinga seg over 5,78 m, ein cm over den 13 dagar gamle verdsrekord til Houvion. Landsmannen til Kozakiewicz, tittelforsvararen frå Montreal og Sommar-OL 1976, Tadeusz Ślusarski fekk sølv saman med Konstantin Volkov frå Sovjetunionen, begge med høgda 5,65 m.

I 1985 utvandra Kozakiewicz til Vest-Tyskland. Han sette vesttysk rekord med 5,70 meter og vart vesttysk meister i stavhopp i 1986 og 1988.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1974 i Roma: Sølvmedalje - 5,35 m, bakom Vladimir Kisjkun (5,35 m)
* OL 1976 i Montreal: Nr 11 – 5,25 m
* EM 1978 i Praha: Nr 4 – 5,45 m
* OL 1980 i Moskva: Gullmedalje – 5,70 m framom Tadeusz Slusarski og Konstantin Volkov, begge 5,65 m
* EM 1982 i Aten: Nr 12 – 5,35 m
* VM 1983 i Helsingfors: Nr 8 – 5,40 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Władysław Kozakiewicz» frå Wikipedia på tysk, den 9. september 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* NKC
* Munzinger (sport)

 |
**Kim Jong-un** (fødd i 1983 eller tidleg i 1984) har vore *de facto* diktator i Nord-Korea sidan 17. desember 2011. Kim Jong-un er den tredje yngste sonen til Kim Jong-il, tidlegare leiar i Nord-Korea. Frå 2010 vart han sett på som arvtakar til leiinga av Nord-Korea. Etter at faren døydde vart han utropt til «Den store etterfølgjaren» av nordkoreansk fjernsyn, og vart då *de facto* leiar i landet.

Kim er *Daejang*, tilsvarande *general*, i Den koreanske folkehæren og nestleiar i den sentrale millitærkommisjonen. Det er ikkje kjent nøyaktig når Kim vart fødd, men det er anten i 1983 eller tidleg i 1984. Nokre kjelder gjev opp datoen til 8. januar 1984.

Han gjekk på den engelskspråklege International School of Berne i Sveits inntil 1998.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kim Jong-un» frå Wikipedia på engelsk, den 20. desember 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kim Jong-un**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC

 |
Ei side frå *The Well at The World's End* utforma av William Morris.
**Arts and Crafts** (engelsk for ‘kunsthandverk’) eller **Arts and Crafts Movement** var det engelske namnet på ei formgjevingsrørsle som ville gjenreisa dei estetiske kvalitetane i kunsthandverket. Rørsla oppstod på 1860-talet og varte til byrjinga av 1900-talet med eit høgdepunkt i Storbritannia og USA mellom 1880 og 1910. Ho var inspirert av tankane til den engelske kunstkritikaren John Ruskin, særleg boka *The Stones of Venice* (1853) og kapittelet «The Nature of Gothic», og arbeidet til formgjevaren William Morris.

Arts and Crafts som reformistisk rørsle hadde innverknad på britisk og amerikansk arkitektur, dekorativ kunst, interiør- og møbeldesign, handverk og sjølv utforminga av engelske hagar. Dei leiande namna var William Morris, Charles Robert Ashbee, T.J. Cobden Sanderson, Walter Crane, Nelson Dawson, Phoebe Anna Traquair, Herbert Tudor Buckland, Charles Rennie Mackintosh, Christopher Dresser, Edwin Lutyens, Ernest Gimson, William Lethaby, Edward Schroeder Prior, Frank Lloyd Wright, Gustav Stickley og kunstnarar knytte til prerafaelittane.

Møbel i Arts and Crafts-stil.
Arts and Crafts var ei av fleire rørsler som søkte etter ein stil som var samtidig og spesifikk for 1800-talet. Ho kom til å bli sett på som ein reaksjon mot dei eklektiske, historiske stilane og stilimiterande industriprodukta som den industrielle revolusjonen hadde skapt. Rørsla ønskte seg handverkframstilte i staden for maskintilverka produkt, og ein personleg stil i staden for dei historiske stilane. Likevel kan ein i formgjevinga som rørsla gav opphav til sjå ein viss forkjærleik til nygotikk og landleg idyll, og mange av produkta som blei laga framstod noko uferdige for å gje eit meir rustikt inntrykk.

Den innverknadsrike svenske kunsthistorikaren Gregor Paulsson hadde stor sympati med rørsla, i motsetnad til prerafaelittane, som han forakta. I følgje Paulsson var «Morris si kunstnargjerning forankra i ei sosialistisk samfunnsordning, ein ikkje-marxistisk sosialisme som kvilte meir på ein sosial enn på ein økonomisk-teoretisk grunnvoll.»

Arts and crafts er stilen som dominerte før art nouveau/jugendstil (1890–1910). I USA er dei tilsvarande omgrepa for Arts and Crafts anten «American Craftsman» eller «Craftsman style».

Kjelder
-------

1. ↑  Paulsson, Gregor: *Konsten värdenshistoria*, «Från barocken till nutiden», Lund 1978. Side 328.

* *Denne artikkelen bygger på «Arts and Crafts» frå Wikipedia på bokmål, den 20. juli 2023.*

Litteratur
----------

* Cathers, David M. *Furniture of the American Arts and Crafts Movement*. The New American Library, Inc. 1981. ISBN 0-453-00397-4
* Kaplan, Wendy. "The Art that is Life", *The Arts & Crafts Movement in America, 1875–1920*. New York: Little, Brown and Company, 1987.
| **Navan** |
| --- |
| Trimgate Street i NacanTrimgate Street i Nacan Trimgate Street i Nacan |
| Plassering |
| 

Navan is located in

 |
| Styresmakter |
| Land  Provins  Grevskap | Irland Irland  Leinster  County Meath |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2006) - Storbyområde | 3 406 24 851 |
| Koordinatar | 53°39′10″N 6°40′53″W﻿Koordinatar: 53°39′10″N 6°40′53″W﻿ |
| Høgd over havet | 42 m |
| Diverse annan informasjon |
| **Heimeside:** www.meath.ie |

**Navan** (irsk *An Uaimh*, tyder «grotta») er ein by i Republikken Irland. Han er det administrative senteret i County Meath.

Navan ligg om lag midt i grevskapet der elva Boyne renn i saman med Blackwater. Dublin ligg om lag 25 km i søraust, medan Drogheda ligg 25 km aust. 

Det katolske bispedømet Meath hadde tidlegare sete i Navan, men dette vart flytta til Mullingar i Westmeath. Den største bly- og sinkgruva i Europa, Tara Mines, ligg utanfor Navan. Nær byen finn ein Brú na Bóinne med monument frå den yngre steinalderen, Tara, Skryne, Slane, Kells og Trim. 

Tradisjonelt har teppeproduduksjon vore ein viktig industri i Navan, og møbelindustrien har òg stått sterkt. Begge er i nedgangstider, og mange selskap har flytta produksjonen til lavkostland. Likevel har den keltiske tigeren ført til kraftig vekst, ikkje minst på grunn av at det berre er rundt fem mil til Dublin slik at mange pendlarar har slått seg ned der.

Kommunikasjon
-------------

Det var tidlegare passasjertog mellom Clonsilla og Navan, men dette vart lagt ned i 1963. Dei mange pendlarane må derfor bruke bil eller buss, og sjølv om hovudvegen N3 gjev raskt samband til hovudstaden er det ønske om å få oppretta ei ny passasjerlinje

Linja som går gjennom byen vert framleis nytta av Iarnród Éireann til godstrafikk.

Kjende innbyggjarar
-------------------

Av kjende personar frå Navan finn ein Francis Beaufort, kjend for vindskalaen, skodespelaren Pierce Brosnan som budde der i barndomen, og komikarane Dylan Moran og Tommy Tiernan.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Navan» frå Wikipedia på engelsk, den 27. oktober 2007.*

Fotnotar
--------

1. ↑  Sjå Meath on Track, kampanjen for å få nye linjer i grevskapet.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Magnus Hesselberg Oppen** (4. oktober 1862–5. august 1946) var ein norsk jurist, bankmann og Høgre-politikar. Magnus G. Oppen var far hans. 1903-06 opplevde ein at både far og son Oppen samstundes hadde fast plass i Stortinget.

Oppen var fødd i Tjølling. Han vart student 1881 og cand. jur. i 1886. Dei to neste åra oppheldt han seg i Paris og London for å lære seg språk. I 1888 byrja han som sakførar, og gjekk same året inn i faren sitt skipsreiarlag. År 1897 vart han tilsett banksjef for Larviks Privatbank.

1890-94 var Oppen heradsstyremedlem i Tjølling. Då han vart banksjef, busette han seg i Larvik og var bystyremedlem 1901-03 og frå 1907. Han var ordførar i byen 1901-03 og 1910-11.

Oppen vart i 1903 vald inn på Stortinget for Høgre, der han representerte bykrinsen Sandefjord og Larvik fram til 1906. Han var 1903-05 medlem av næringskomite nr 2, 1905-06 var han sekretær i justiskomiteen.

Oppen var frå 1901 styreformann i Larviks verkstad, frå 1906 ordførar i Centralbanken for Norge og frå 1910 styreformann for Hølens verkstad.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Wasberg, G.C. og Langeland, A. St. (1963): *Larviks historie*, 3. bind, s. 78
**Yara International ASA** (OSE: YAR) (Yara) er eit norsk gjødsel- og kjemikalieselskap med omtrent 16 000 tilsette. Selskapet består av tre segment: Sal og marknadsføring av gjødselprodukt og -løysningar, industri- og miljøløysningar og produksjon. Selskapet var tidlegare del av Norsk Hydro og vart og børsnotert som eige selskap den 25. mars 2004.

Den norske staten er største eigaren med 36,2 % av aksjane. Thorleif Enger var konsernsjef fram til september 2008, då Jørgen Ol Haslestad tok over etter at Enger gjekk av med pensjon. I 2004 hadde selskapet driftsinntekter på 43 252 millionar kroner. Yara er den leiande leverandøren i verda av mineralgjødsel med sal i over 150 land og sals- og markedsorganisasjonar i omkring 50 land. Svein Tore Holsether vart ny konsernsjef i september 2015.

Namnet Yara er av runeteikna jera/jart som tyder «godt år». Det norske miljøføretaket Yera AS varemerkeregistrerte og tok i bruk runeteiknet jera og namnet Yera som forretningskjenneteikn alt i år 2000.

Yara er notert på Oslo Børs og marknadsverdien til selskapet var per 12. desember 2016 kroner 89 300 000 000 (89,3 milliardar kroner).

Historie
--------

Det første nitrogengjødselet i verda, Norgessalpeter (kalsiumnitrat) vart produsert på eit testanlegg på Notodden. Produksjonen var basert på Birkeland-Eydes metode. Dette danna grunnlaget for å etablere Norsk Hydro.

Frå 2006 til 2010 har Yara kjøpt selskapa Rossosh, Burrup, Fertibras, Kemira GrowHow, Qafco 5&6, Belle Plaine og Lifeco.

Kunstgjødsel-fabrikken på Herøya
--------------------------------

*Sjå òg*: Fullgjødselproduksjon på Herøya
Amoniakk er viktig for produksjon av kunstgjødsel. Norsk Hydro (no Yara) har i ei årrekkje vore blant dei største produsentane i verda med fabrikk på Herøya. Metan eller nafta gjennomgår ein prosess med svovelfjerning, primæromforming og sekundæromforming for å skaffe fram reint nitrogen og hydrogen i tilhøvet ein til tre.

Frå nitrogen og hydrogen vert det produsert ammoniakk ved Haber-Bosch-prosessen

N2 (g) + 3 H2 (g) ⇌ 2 NH3 (g)
Den typiske moderne ammoniakksyntesen føregår ved omkring 300 atm trykk og temperatur ved ca 450 °C.

Kjelder
-------

1. ↑  «Annual Report 2019» (PDF). Yara International. s. 12. Henta 9. juni 2020.
2. ↑  «Annual Report 2019» (PDF). Yara International. Henta 9. juni 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Yara International» frå Wikipedia på bokmål, den 30. oktober 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Yara» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Yara, internasjonalt nettstad Arkivert 2004-12-16 ved Wayback Machine. (engelsk)
* Kursinformasjon for Yara-aksjen[*daud lenkje*](frå Børs24)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI
* BR orgnr

 |
Utsyn mot Bad Gastein, med Hohe Tauern i bakgrunnen
Bysenteret i Bad Gastein
**Bad Gastein** er ein by øvst i Gasteindalen i forbundslandet Salzburg i Austerrike, nær ved nasjonalparken Hohe Tauern. Kommunen har eit areal på vel 190 km² og i kring 5 800 innbyggjarar. Bysenteret ligg 1 002 meter over havet, og er prega av hotell som kneisar over bratte skråningar og steile stup.

### Soge

Bad Gastein har ei lengre soge som ferielandsby, noko stavinga *Bad* avslører. I dag er staden best kjend som vintersportsstad. I vinterhalvåret kjem mange skituristar, i sommerhalvåret er fjellvandring den største aktiviteten. I og omkring Bad Gastein er det fleire anlegg for både langrenn og alpint.

Bad Gastein arrangerte VM i alpine greiner 1958, der norske Inger Bjørnbakken vann gullmedaljen i kvinnene sitt slalåmrenn. Frå sist i 1960-åra og fram til 1988 var byen jamnt åstad for renn i verdscupen i alpine greiner. Det såkalla "Silberkrugrennen"
VM og "Silberkrugrennen" blei arrangert i Graukogel som no er ei litt gøymt perle i Bad Gastein. Graukogel blei bygt ut for amerikanarane som var stasjonert i Bad Gastein.

Etter andre slesvigske krig, var Bad Gastein vertskap for ein konferanse der Preussen og Austerrike i august 1865 inngjekk ein avtale om delinga av Slesvig og Holstein. Austerrike skulle administrere Holstein, mens Preussen fekk Slesvig.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bad Gastein» frå Wikipedia på bokmål, den 17. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Bad Gastein**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames

 |
**Rosa Louise Parks** (4. februar 1913–24. oktober 2005), fødd **Rosa Louise McCauley**, var ei afroamerikansk sydame som er tildelt ein stor del av æra for starten på masserørsla for afroamerikanarar sine rettar i USA på 1950- og 1960-talet.

Aksjonen
--------

1. desember 1955, i Montgomery i Alabama, nekta Parks å gje frå seg setet i den «farga» delen av ein buss til ein kvit mann som kravde det, fordi den «kvite» delen var full. Motivet var at ho var lei av å verta behandla som ein annanrangs borgar. Ho vart arrestert, dømd og fengsla. Ho og fleire andre blei benåda 18. april 2006 for brot mot raseskiljelovane.

Kvelden etter samla 50 leiarar i det farga miljøet seg, leia av den då ganske ukjende Martin Luther King jr. for å diskutera høvelege tiltak etter hendinga. Resultatet vart at heile det farga miljøet gjennomførte ein 381 dagar lang boikott av bussane i Montgomery, noko som førte til at eit stort tal bussar vart ståande parkerte i månadsvis; heilt til lovene som tillet segregering på offentlege kommunikasjonsmiddel vart oppheva. Denne hendinga var med på å setja i gang fleire protestar mot segregeringa.

I 1956 kom høgsteretten i USA fram til at segregering av svarte og kvite på bussar var grunnlovsstridig.

Rosa Parks og dåverande president i USA, Bill Clinton i 1996 då ho tok mot *Presidential Medal of Freedom*.

Bakgrunn og æresvisingar
------------------------

Parks hadde vore medlem av National Association for the Advancement of Colored People (NAACP) og aktiv i raserørsla sidan tidleg på 1950-talet, og vart etter dette eit føredøme i rørsla. Ho vart kalla *Borgarrettsrørsla si mor*. Rosa Parks fekk fleire æresprisar for engasjementet sitt, mellom anna Kongressen si gullmedalje i 1999 og *Presidential Medal of Freedom* i 1996, begge er rekna mellom dei høgaste sivile utmerkingane i USA. I 1994 fekk ho *Rosa Parks fredspris* i Stockholm.

I 2001 fekk ho oppkalla etter seg ein park og eit museum i Montgomery. Ho døydde 24. oktober 2005 på ein pleieheim i Michigan, og vart som den første kvinna og den andre farga personen i USA si historie lagt på paradeseng i Kongressen fram til gravferda.

Kjelder
-------

* Nettavisen om posthum benåding

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Biblioteket i Rovaniemi** er regionsbiblioteket for Lappland i Finland. Det er utforma av den kjende ariktekten Alvar Aalto. 

Sjølve biblioteket blei grunnlagd i 1860, men den noverande bygningen blei til mellom 1963 og 1968. Saman med konserthuset og kongressenteret i byen, som òg var laga av Aalto, er det bygd for å skapa eit kulturelt og borgarleg senter i Rovaniemi.

Biblioteksbygget er spesielt utforma for å utnytta lyset frå den lågthengande arktiske sola, og har fleire plan. Det er dekt med keramikkfliser på utsida og inneheld i tillegg til boksamlinga eit musikkbibliotek, eit museum og eit lite auditorium.

Interiøret i bygget er utforma etter tenkemåtar Aalto utvikla allereie i samband med bygginga av Viborg bibliotek. Lesesalane er plassert lågare enn resten av biblioteket. 
Planet for utlån er spreidd ut som ei opa vifte, slik at bibliotekarane har utsyn over heile området. Det kjem inn naturleg lys frå dei høge lanterneliknande vindauga.

Kjelder
-------

* Rovaniemi Library i greatbuildings.com – Arkivert 17. oktober 2021 ved Wayback Machine.
* Aalto in Lapland: LIBRARY BUILDING – Arkivert 24. januar 2007 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
Friele frokostkaffe er framleis eit av varemerka, jamvel om Kaffehuset Friele har vorte til Jacobs Douwe Egberts Norge.
**Jacobs Douwe Egberts Norge (JDE)** er frå 2015 namnet på det tidlegare **Kaffehuset Friele** og *House of Coffee* i Bergen etter at dette selskapet vart seld av dei lokale eigarane. Firmaet har lange tradisjonar i Bergen, og har arbeidd seg opp til å verte ein viktig fabrikant og grossist av kaffi på den norske marknaden, med eit moderne kaffibrenneri på Midtun i Fana i Bergen.

Soge
----

Kaffehuset Friele har sine røter attende til 1799, då skipskaptein Herman Friele gjekk i land i Bergen for å satse på handelsverksemd. I røynda var det kona hans som var den drivande krafta i ein butikk som vart etablert i sentrum av Bergen. Frå å importere ulike varer som vart selde i denne butikken, utvikla verksemda seg gjennom fleire generasjonar av den same familien til å verte ein leiande importør av råkaffi og drivar av eit kaffebrenneri som fram til midt på 1980-talet selde kaffi som ein velkjend merkevare framfor alt på Vestlandet og i Nord-Noreg, seinare over heile landet.

Sjå òg
------

* Jacobs Douwe Egberts

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jacobs Douwe Egberts Norge**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Ásgeir Ásgeirsson** (13. mai 1894–15. september 1972) var den andre presidenten på Island, frå 1952 til 1968. 

Han hadde teologisk utdanning og tok ein førsteklasses eksamen frå Háskóli Íslands (Universitetet på Island) i Reykjavík i 1915, men vart sett på som for ung til å verta prestevigsla. I 1923 vart han innvald i Alltinget for partiet Framsóknarflokkurinn (det islandske Senterpartiet). Han var president i Alltinget då det feira 1000-årsminnet sitt på Þingvellir i 1930. Ásgeir Ásgeirsson vart finansminister i 1931 og statsminister i 1932. Han gjekk ut av Framsóknarflokkurinn i 1934, men vart vald til Alltinget som uavhengig kandidat inntil han gjekk inn i det sosialdemokratiske partiet på Island. I Alltinget sat han til 1952, då han vart vald til den andre presidenten på Island. Han vart attvald utan motkandidat i 1956, 1960, og 1964.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* Munzinger (iba)

 |
**Verdsmeisterskapen i ishockey 1965** vart arrangert i Tampere i Finland i tida frå 4. mars til 14. mars 1965. Meisterskapen vart avvikla som ein seriemeisterskap der dei åtte deltakarlanda møttest i innbyrdes oppgjer. Sovjetunionen vann all sine kampar og vart verdsmeister. Tsjekkoslovakia vart sølvvinnar og Sverige kom på bronseplass.

Tabell
------

| Plass | Lag | Kampar | Sigrar | Uavgj. | Tap | Målskår | Poeng |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Sovjetunionen | 7 | 7 | 0 | 0 | 51 - 13 | 14 |
| 2 |  Tsjekkoslovakia | 7 | 6 | 0 | 1 | 43 - 10 | 12 |
| 3 |  Sverige | 7 | 4 | 1 | 2 | 33 - 17 | 9 |
| 4 |  Canada | 7 | 4 | 0 | 3 | 28 - 21 | 8 |
| 5 |  Aust-Tyskland | 7 | 3 | 0 | 4 | 18 - 33 | 6 |
| 6 |  USA | 7 | 2 | 0 | 5 | 22 - 44 | 4 |
| 7 |  Finland | 7 | 1 | 1 | 5 | 14 - 27 | 3 |
| 8 |  Noreg | 7 | 0 | 0 | 7 | 12 - 56 | 0 |
|

### Sovjetunionens meisterlag

Målvakter: Viktor Konovalenko, Viktor Singer   

Forsvarar: Eduard Ivanov, Aleksandr Ragulin, Viktor Kuzkin, Vitalij Davidov  

Løparar: Vladimir Brezjnev, Venjamin Aleksandrov, Aleksandr Almetov, Boris Majorov, Vjatsjeslav Starsjinov, Viktor Jakusjev, Jurij Volkov, Konstantin Loktev, Anatolij Firsov, Leonid Volkov, Anatolij Ionov.
**Lounès Gaouaoui**, arabisk الوناس قاواوي (fødd 28. september 1977 i Tizi Ouzou) er ein algerisk fotballspelar som spelar som keeper for Chlef i den algeriske fotballigaen, og for det algeriske landslaget.

Klubbkarriere
-------------

Gaouaoui skreiv under kontrakt for klubben Kabylie, frå heimbyen hans, Tizi Ouzou, i 1999. Han spelte i åtte år for klubben. Med dei vann han den algeriske ligaen to gonger, i 2004 og 2006, og kom på andreplass i 2002 og 2005. I 2000, 2001 og 2002 var han med å vinna CAF-cupen, den afrikanske versjonen av UEFA-cupen.

Landslagskarriere
-----------------

Gaouaoui spelte den første landskampen sin for Algerie 30. desember 2001 mot Senegal, og vart fast på landslaget i 2004. Han var med på det algeriske landslaget som kom til kvartfinalen i Afrikameisterskapen i 2004. Han var Algerie sin førstekeeper fram til og med mesteparten av kvalifiseringa til fotball-VM i 2010, men då han fekk blindtarmbetennelse, gjekk han glipp av den siste, avgjerande kvalifiseringskampen mot Egypt hausten 2009, der han vart erstatta av Faouzi Chaouchi. Han gjekk òg glipp av Afrikameisterskapen i 2010.

Kjelder
-------

*Denne artikkelen begynte basert på stoff frå fransk og engelsk wikipedia 13. mars 2010.*

| * v
* d
* e
Algerie sitt landslag – VM i fotball 2010 |
| --- |
| 
* 1 Gaouaoui
* 2 Bougherra
* 3 Belhadj
* 4 Yahia
* 5 Halliche
* 6 Mansouri
* 7 Boudebouz
* 8 Lacen
* 9 Ghezzal
* 10 Saïfi
* 11 Djebbour
* 12 Bellaïd
* 13 Matmour
* 14 Laïfaoui
* 15 Ziani
* 16 Chaouchi
* 17 Guedioura
* 18 Medjani
* 19 Yebda
* 20 Mesbah
* 21 Kadir
* 22 Abdoun
* 23 M'Bolhi
* Landslagstrenar: Saâdane

 | Flagget til Algerie |
|  |
**Leonard Rickhard** (fødd 12. mai 1945, død 2024) var ein norsk målar fødd i Tvedestrand, og busett i Arendal. Han vart rekna som ein av dei mest sentrale kunstnarane i Noreg i sin generasjon. Verket *Trett Modellflybygger* (1985) er kåra til eit av dei 12 viktigaste kunstverka i *Morgenbladet*. 

Han var utdanna ved Statens håndverk- og kunstindustriskole 1966-67 og ved Statens Kunstakademi 1976-71. Richard hadde seperatutstillingar på Kunstnarforbundet i 1974 og 1977 og på Galleri Dobloug i 1979 og 1982. RHan deltok i Gruppe Zink, med sams utillingar i 1983, 1985 og 1986. Retrospektive utstillingar vart synte på Astrup Fearnley Museet hausten 2001 og på Sørlandets Kunstmuseum hausten 2005. Han har bidrege til å skipa og byggja opp institusjonen Bomuldsfabriken Kunsthall i Arendal, der han også har hatt utstillingar.

I 2009 var Leonard Rickhard årets festspel-utstillar i Bergen Kunsthall i høve til Festspela i Bergen.

Han vart utnemnd til riddar av 1. Klasse av St. Olavs Orden i 2009. I 2000 mottok han den svenske prins Eugen-medaljen, og i 2002 mottok han Aust-Agder fylkes kulturpris.
**Stratifisert utval** eller **stratifisert utveljing** tyder i statistikk ei sannsynsutveljing som føreset at einingane i universet vert delt inn i kategoriar (såkalla *stratum*) etter kva verdi dei har på stratifiseringsvariabelen. Dinest vert det trekt einingar separat frå kvart stratum til utvalet.

Viss frekvensen til alle stratum er omtrent like godt representert i utvalet som i universet, er utvalet *proporsjonalt*. Dersom minst eit stratum er overrepresentert i utvalet i høve til universet er utvalet *disproporsjonalt*. Disproporsjonalt stratifisert utveljing vert gjerne brukt for å sikra tilstrekkeleg sterk representasjon i utvalet av ein kategori som forskaren er særleg oppteken av å undersøkja, og som er sjeldan i det teoretiske universet.

### Stratifisert utval i praksis

Dersom ein skal gjera ei marknadsundersøking om kvar nøgd Tesla-bileigarar er med bilen sin kan til dømes halvparten av dei personane ein ynskjer å intervjua i undersøkinga vera eigarar av ein Tesla, medan den andre halvparten er eigarar av andre bilmerke. Intervjuobjekta med eit anna bilmerke vert då brukt for å ha eit samanlikningsgrunnlag. Utvalet er disproporsjonalt, då ikkje 50 % av folkesetnaden (universet) eig ein Tesla. Ved å stratifisera utvalet kan ein samanlikna kvar nøgd Tesla-eigarane er i høve til dei som eig andre bilmerke.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Stratifisert utvelging» frå Wikipedia på bokmål, den 27. september 2023.*

Litteratur
----------

* Ottar Hellevik: *Forskingsmetode i sosiologi og statsvitskap* ISBN 978-82-15-00250-7
Forfattaren G.D. Falksen i steampunkkostyme.
Foto:
Tyrus Flynn
 

**Steampunk** («damppunk», ordet er utvikla frå cyberpunk) er ein type science fiction som baserer seg på dampmaskiner, luftballongar, mekaniske reknemaskinar og annan teknikk frå 1800-talet. Sjangeren kan òg omfatta moderne gjenstandar som m.a. datamaskinar, basert på teknologi frå viktoriatida, som *The Difference Engine* av William Gibson og Bruce Sterling. Mikroelektronikk i moderne tyding finst ikkje, og forbrenningsmotorar er sjeldne. Steampunk speler seg typisk ut i eit viktoriansk miljø, men sjangeren har forgreina seg og inkluderer no alle tenkelege tidsaldrar og historiske miljø, til dømes mellomalderen, bronsealderen og antikken.

Historisk utvikling
-------------------

Illustrasjon frå *En verdensomseiling under havet* frå 1870.
Steampunk blei skapt som ein samtidslitterær sjanger av forfattarar som Jules Verne, H.G. Wells og Mark Twain.

Sjangeren blei vidareutvikla på 1980-talet som ein alternativhistorisk sjanger av forfattarar som Tim Powers, K.W. Jeter, William Gibson og Ronald Clark. Termen blei skapt av Jeter då han leita etter eit samleomgrep for den typen romanar som han og kollegaene hans skreiv. Desse forfattarane skreiv i same ånd som Verne og Wells, og laga ei fiktiv fortid. Både *Morlock Night* av Jeter og *The Time Ships* av Stephen Baxter er t.d. oppfølgjarar til H. G. Well sin klassikar *Tidsmaskinen*. 

Døme på steampunk i film er *Den blå sandens hemmelighet*, *Wild Wild West* og *The League of Extraordinary Gentlemen*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Steampunk» frå Wikipedia på bokmål, den 22. september 2023.*
**Uzana** (Узана) er ein feriestad i Bulgaria. Han ligg ved foten av Ispolin, 1420 moh. nær Bulgarka naturpark i Balkanfjella. Staden omfattar store enger omgjevne av skog. Høgda varierer frå 1220 til 1350 m. Den næraste større byen er Gabrovo, kring 22 km unna. Uzana har kring 15 hotell, og har høve for turistar heile året.

Området rundt Uzana er eigna for å utforska grotter, gå på ski og klatra i fjell. Ein kan også driva kulturturisme i regionen. I det etnografiske museet Etara i nærleiken kan folk læra meir om bulgarsk handverk. Sokolski-klosteret ligg nokre få kilometer unna Uzana.

Turismen i Uzana-regionen tok til i 1937, då den fyrste hytta, som òg heiter Uzana, blei bygd på sørsida av enga.

Uzana huser sjeldne blomsterartar som er inkludert i raudlista av truga artar.

Det er utgangspunktet til mange fjellruter og toppane Sjipka og Buzludzja.

Geografisk sentrum
------------------

Uzana er òg rekna som det geografiske sentrumet til Bulgaria. Punktet som markerer det geografiske sentrumet blei opna i desember 1991 av den dåverande bulgarske presidenten dr. Zjelio Zjelev.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5  «Ski in Uzana». Henta 8 November 2014.
2. ↑  Kay, Annie (2008). *Bulgaria*. Bradt Travel Guides. s. 157. ISBN 9781841621555. Henta 8 November 2014.
3. ↑  «The Geographic centre of Bulgaria | Visit Gabrovo ENG». *new.gabrovo.bg*. Arkivert frå originalen 20. september 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Uzana (Bulgaria)» frå Wikipedia på engelsk, den 22. september 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
*For terroråtaket i 2013, sjå Boston maraton-bombinga.* 

Framstilling av Bostonmassakren frå 1770 av Paul Revere.
**Bostonmassakren** vart utført i Boston i Massachusetts om kvelden 5. mars 1770. Bakgrunnen var den spende stoda mellom innbyggarane i Boston og dei britiske soldatane i området.

Bakgrunn
--------

Bakgrunnen for denne spende stoda var motstanden mot Townshend-lovene som vart innførte i 1768. Folk i Boston protesterte mot desse, og meinte desse lovene var brot mot deira medfødde rettar. Motstanden var så hard at den britiske krona sende fire kompani med soldatar til Boston det neste året. Mot slutten av februar 1770 vart ein ellve år gamal gut drepen av ein britisk soldat, noko som førte til fortetta spenning.

Hending
-------

Hendinga vart alvorleg av di lokale folk tok til å hetse ein skiltvakt frå den britiske forlegningen i nærleiken, og truga han med køller og snøballar. Forsterkingar vart snart sende inn, eit kompani under leiing av offiseren Grantas Bobb. Han gav bod om at soldatane ikkje skulle opne eld mot mengda, men folkemengda var oppøst, og terga soldatane til ein av dei skaut utan varsel. Skotsalven som følgde tok livet av fem menneske, fire av dei på staden, og ein som døydde etter nokre timar.

Rettssaka etter hendinga vart halden i Boston, og her kom det fram at soldatane var truga og skremde til å skyte. Forsvararen, seinare president John Adams, fekk Preston og dei fleste soldatane hans frikjende av di dei ikkje hadde byrja konflikten, medan to soldatar vart dømde for uaktsamt drap. Aktor i saka var Robert Treat Paine. Preston reiste snart etter attende til England. Både Paine og Adams vart seinare valde ut til å tala for Massachusetts i dei amerikanske nasjonalkongressane.

Saka gav Adams omdøme som ein særs dyktig og sjølvstendig advokat. Hendinga i Boston utløyste på mange vis den amerikanske sjølvstendekrigen, og er mint i Boston kvart år den 5. mars.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things

 |
**Vedøya**, **Veøy** eller **Vedøyo** er ei øy i Fitjarøyane i Bømlo kommune. Fram til 1995 høyrte ho til Fitjar kommune. Ho ligg med Stokksundet i aust, Aga i nord, Rubbestadneset og Osparøy i sør og Langøya, Tjuvholmen og sjølve øya Bømlo i vest.

Garden
------

Garden er ikkje særskild gamal. Fram til 1756 høyrte Vedøya til Fitjargarden, då han vart utskild som eigen gard. 

Vedøya hadde same eigarar som Aga fram til 1820. Etter 1856 var brukarane på øya sjølveigarar.

Namn
----

Første delen av namnet kjem av «ved», som kan tyde på at det har vore skog på øya i gamal tid. Gjennom tidene har namnet blitt skrive Veøen, Wedøen, Vedøen. Namnet vert i dag skrive Vedøy eller Veøy, medan daglegnamnet er Veøyo.

Folketalsutvikling
------------------

| 1801 | 1900 |
| --- | --- |
| 4 | 18 |

Kjelder
-------

* Simon Steinsbo (1986). *Fitjar bygdebok - Gards- og ættesoge* **1**. Fitjar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |

  


1. ↑  Folketeljing 1801 for Stord prestegjeld, frå Digitalarkivet
2. ↑  Folketeljing 1900 for Fitjar herred, frå Digitalarkivet
**Jorun Thørring** (fødd 14. mai 1955 i Tromsø) er ein norsk gynekolog og forfattar, no busett i Melhus kommune. Ho budde tre år i Paris, der handlinga i den fyrste boka hennar er lagt. Thørring har òg studert fransk.

I den fyrste boka hennar, *Skyggemannen*, vert ein ung mann drepen i ein leigegard i Paris, og Orla Os, opphavleg frå Vesterålen, men no rettsmedisinar og spesialetterforskar i Frankrike, og kollegaene hennar må finne ut kva som har hendt. Året etter, i 2006, kom ho med boka *Glassdukkene*. I denne boka følgjer ein ein annan hovudperson, samen Aslak Eira ved Tromsø politikammer. I *Tarantellen* frå 2007 vende Thørring tilbake til Paris og Orla Os.

Alle bøkene hennar er vorte godt mottekne av kritikarane, og rettane til fleire av dei er selde til mellom andre Sverige, Danmark og Tyskland.

Bibliografi
-----------

* *Skyggemannen* (2005, Aschehoug)
* *Glassdukkene* (2006, Aschehoug)
* *Tarantellen* (2007, Aschehoug)
* *Ildens øye* (2009, Aschehoug)

Priser
------

* Havmannprisen 2007, for *Tarantellen*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Thørring på Aschehoug Arkivert 2011-09-27 ved Wayback Machine.
* Nordlys: Havmannprisen til Jorun Thørring

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Koordinatar: 46°11′32″N 30°20′00″E﻿

**Bilhorod-Dnistrovskyj** (ukrainsk Білгород-Дністровський) er ein by og ein hamneby på høgrebreidda av Dnestr-limanen (ved Dnestr-estuaret og Svartehavet) i Odessa oblast (provins) sørvest i Ukraina i den historiske regionen Bessarabia. Byen er det administrative senteret i Bilhorod-Dnistrovskyj rajon.

Området der byen ligg i dag var ein koloni i Fønikia kalla *Ofiusa* og sidan ein gresk koloni kalla *Tyras*, som òg var namnet grekarane nytta for elva Dnestr. Austromarane kalla kolonien *Asperon*, *Maurokastron*, *Leukopolis*. På tyrkisk heitte byen *Turla* medan byen under Republikken Genova heitte *Montecastro* eller *Asprokastron*. 

Byen vart ein del av Fyrstedømet Moldavia i 1359 og festninga vart utbygd i 1407 under Alexander den snille og i 1440 under Stefan den store.

Frå 1503 til 1918 og 1940-1941 heitte byen **Akkerman** og frå 1918 til 1944 hadde byen det rumenske namnet *Cetatea Albă*, som tyder det kvite citadellet, medan russarane omsette det til *Bilhorod-Dnistrovskyj* (Білгород-Дністровський) som tyder den kvite byen ved Dnestr.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bilhorod-Dnistrovskyi» frå Wikipedia på engelsk, den 29. september 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

| * v
* d
* e
Odesa oblast |
| --- |
| Administrativt senter: Odesa |
| Ananjiv**·** Artsyz**·** Balta**·** Berezivka**·** Bilhorod-Dnistrovskyj**·** Biljajvka**·** Bolhrad**·** Illitsjivsk**·** Izmajil**·** Juzjne**·** Kilia**·** Kodyma**·** Kotovsk**·** Reni**·** Rozdilna**·** Tatarbunary**·** Teplodar**·** Vylkove |  Ukraina |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Ein **ekstremverdi**, òg kjend som **utliggar** (frå engelsk *outlier*), er eit omgrep innan statistikk og matematisk statistikk som viser til avvikande eller ytterleggåande observerte verdiar som skil seg særleg ut frå resten av dei observerte verdiane («løpsk» eller «vill» observasjon). Ein ekstremverdi vil ikkje ha same karakteristikk som resten av datapunkta, altså ein distinkt statistisk verdi.

Ekstremverdiar kan førekoma som tilfeldige variablar i kva for eit som helst forsøk, men indikerer ofte anten målefeil eller at populasjonen har ei skeiv fordeling. Ekstremverdiar vert stundom eliminerte frå måledata (dersom dei er feilaktige eller ikkje representative) før vidare analyse.

I eit datasett med fylgjande variablar {\displaystyle 2,31,33,36,64} er 2 og 64 ekstremverdiar. I større datasett kan ein også finna ekstremverdiar ved å vurdera dataa i eit diagram, til dømes med eit boksplott. Ymse sentralitetsmål kan verta påverka av ekstremverdiar i større eller mindre grad. Til dømes kan gjennomsnittet jamnan endrast svært mykje på grunn av ein ekstremverdi, medan medianen som regel vert endra i mykje mindre grad. Det same gjeld spreiingsmål, til dømes er standardavviket vanlegvis meir kjenslevart for ekstremverdiar samanlikna med kvartilavstanden.

Sjå òg
------

* Sentraltendens

Kjelder
-------

1. ↑  «Det Norske Akademis ordbok». *naob.no*. Henta 2. november 2022.
2. ↑  «Datarevisjon. Kontroll, gransking og retting av data. Anbefalt praksis» (PDF).
3. ↑  *Statistical Methods in the Atmospheric Sciences*. Elsevier/Academic Press. 2011. ISBN 1283101297. OCLC 838879157.

* *Denne artikkelen bygger på «Ekstremverdi» frå Wikipedia på bokmål, den 28. september 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Ekstremverdi i statistikk**
Bodin kyrkje hvor Schytte var prest
**Arnoldus Schytte** (1769–27. april 1834) var ein norsk prest og stortingsmann, fødd i Buksnes i Nordland.

Schytte var son til ein prest. Han vart student i 1788 og cand. theol. tre år seinare. I 1793 vart han personalkapellan hos faren i Bodø. Han overtok sokneprestembetet etter far sin i 1797, og styrte det til sin død i 1834.

Schytte møtte på omframstortinget i 1822 frå 7. oktober som 1. varamann for Nordlands amt, i staden for Johan Ernst Berg. Han var 2. representant for Nordlands amt på Stortinget i 1824, 1827, 1830. I 1824 var han medlem av Lagtinget og av komiteane om fiskeria, om adelslova og om innløysinga av riksbanksetlane. Han var både i 1827 og 1830 medlem av Lagtinget. I 1827 var han elles formann i komiteen om kaianlegg på Helgeland og medlem av kyrkjekomiteen, medan han i 1830 var medlem av trykkekomiteen og komiteen om oppgjeret med Danmark. Han hadde ikkje sete i riksretten i 1827, då den klaga skaut han ut.

Schytte oppretta det *Schytteske legat*, stort kring kroner 50 000, til fordel for studentar frå Nordland med meir. Boksamlinga si på 1300 bind gav han til Universitetet i Christiania.

Han døydde i Bodø i 1834.

Kjelde
------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Arnoldus Schytte NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Professor Asmerom Legesse i Gadaa-klednad. Det karakteristiske hovudplagget indikerer ei leiarrolle.
**Gadaa** er eit tradisjonelt samfunnssystem for oromoane i Etiopia og Kenya. Det dreiar seg om eit heilskapleg system som omfattar sosiale, kulturelle, politiske og miljømessige sider ved nasjonen til oromoane. Gadaa blei i 2016 ført opp på UNESCO si liste over meisterverk i munnleg og immateriell kulturarv.

Gadaa er organisert i fem klassar; av desse har ein klasse rolla som den herskande. Denne klassen har leiar, funksjonærar og ei forsamling. Kvar klasse gjennomgår fleire gradar før han kan fungere i si leiande rolle. Rolla som den leiande klassen rullerer kvart åttande år. Medlemmar av klassen kan vere menn som har fedrar som er medlemmar av klassen. Kvinner blir konsulterte i spørsmål som gjeld rettane til kvinner.

Kjelder
-------

1. ↑  Deribie M. Demmeksa (2. mars 2022). «Introduction to the Gadaa System with Deribie M. Demmeksa». *OROMO LEGACY LEADERSHIP & ADVOCACY ASSOCIATION* (på engelsk). Henta 18. juni 2023.
2. ↑  Hafte T. Tilahun (5. oktober 2000). «Hvem er oromoene?». *Troms Folkeblad*. Henta 18. juni 2023.
3. 1 2  «UNESCO - Gada system, an indigenous democratic socio-political system of the Oromo». *ich.unesco.org* (på engelsk). Henta 18. juni 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Gadaa» frå Wikipedia på bokmål, den 29. september 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Gadaa**
Turej i FCK-drakt
**Emilija Khalsberijevna Turej** (fødd 6. oktober 1984) er ein russisk tidlegare handballspelar frå Astrakhan. Ho vart verdsmeister for Russland i 2005, 2007 og 2009. I 2007 vann ho EHF-meisterligaen med danske Slagelse. Turej var kantspelar, spelte oftast venstrekant.

### Landslagsspel

Perioden 2005-09 sanka Turej jamt medaljar med det russiske mannskapet i dei internasjonale meisterskaps-turneringane. Det tok til med VM-gull i 2005, heldt fram med EM-sølv i 2006, og VM-gull i 2007. År 2008 tapte Russland OL-finalen mot Noreg, før laget vann bronsefinalen i europameisterskapen. Hausten 2009 vann Turej gull i verdsmeisterskapen for tredje gong i rad, i alle tre VM-finalane skåra ho 3 av Russlands mål. Trass i at Russland enda på sjetteplass i Handball-VM 2011, vart ho kåra til meisterskapens beste venstrekant. Turej deltok frå 2005 til 2012 i 180 av Russland sine landskampar, skåra 613 mål.

### Klubbspel

Turej var aktiv i laget Astrakhanotsjka. I 2005 fekk ho kontrakt med danske Slagelse DT. Her vart ho i 2007 dansk seriemeister og vinnar av meisterligaen. I 2008 gjekk ho over til FCK Håndbold, eit lag som i 2009 triumferte i cupvinnarcupen og i 2010 i den danske cupmeisterskapen. Sidan spelte ho sesongen 2010/11 for spanske Itxako, deretter 2011/12 i Rostov-Don. 2012/13 var ho tilbake i Astrakhanotsjka, før ho avslutta med CSM Bucuresti i 2013/14-sesongen.

### Merittar

* VM-gull: 2005, 2007 og 2009 for Russland
* OL-sølv: 2008 for Russland
* EM-sølv: 2006 for Russland
* EM-bronse: 2008 for Russland
* Vinnar av EHF-meisterligaen: 2007 for Slagelse
* Finaletap i EHF-meisterligaen: 2011 Itxako
* Vinnar av EHF-cupvinnarcupen: 2009 for FCK
* Dansk seriemeister: 2007 for Slagelse
* Dansk cupmeister: 2010 for FCK

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Emilia Toureï» frå Wikipedia på fransk, den 11. november 2023.*
**Arne Arnesen** (28. juli 1847–9. juni 1908) var ein norsk kjøpmann og stortingsmann, opphavleg frå Uskedalen i Kvinnherad.

Arnesen var son av ein gardbrukar og landhandlar i Kvinnherad. I unge år var han tilsett på faren sin landhandel, tok i 1865 til i forretninga til Edvard Grieg i Bergen. Nokre år etter etablerte Arnesen seg som skipshandlar med eige handelshus i Bergen. I 1877 flytta han til Kristiansund der han dreiv skipshandel og handla med sild og fisk.

Arnesen var medlem av bystyret i Kristiansund i 22 år, nokre år ordførar og varaordførar. Han hadde også andre tillitsverv i Kristiansund, mellom anna var han direktør i Kreditbanken. Arnesen var særleg interessert i fiskeripolitikken, styremedlem i det lokale fiskeriselskapet i 25 år. 

Året før Norsk Selskap til Skipbrudnes Redning (NSSR) vart danna i 1891, hadde Arnesen teke initiativet til eit lokalt basert redningsselskap for Kristiansund og mørekysten. Etter bybrannen i Ålesund i 1904 organiserte han den fyrste hjelpesendinga dit.

Han vart vald til varamann for Venstre ved stortingsvalet i 1900. Ettersom den valde representanten for Kristiansund døydde, møtte Arnesen fast på Stortinget frå januar 1901. Perioden 1903-06 møtte han for Kristiansund som fast representant. I 1905 røysta han for republikk ved valet av styresett. Arnesen var varamann til Stortinget 1906-09. Han møtte i 1907 frå 1. mai og han vart innkalla på ny i mai 1908. Vel framkomen i Kristiania døydde han den 9. juni 1908.

Han vart tildelt 7. juni-medaljen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Arne Arnesen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
*Denne artikkelen handlar om tikronemynten. Sjå evt også tikronesetel*
Framsida til ei tikrone.
Baksida
**Tikrone** eller **tikroning** vart frå 1874 til 1910 utmynta i gull som norsk hovudmynt. Frå 1983 har tikronen vore utmynta som ordinær skiljemynt.

Gulltikrona
-----------

Etter *Lov om Pengevæsenet*, vedteken 17. april 1875, skulle 248 tikronestykke innehalde 1 kilogram fint gull. Mynten skulle vere framstilt av myntgull med 90 vektdelar gull og 10 vektdelar kopar. Diameteren skulle vere 18 mm.

Den første utgåva hadde valøren oppgitt både i 2 1/2 spd og 10 kroner. Utgåva frå 1910 hadde portrettet av Håkon VII på adversen og Heilag-Olav på reversen.

Minnemynt
---------

Til 150-årsjubileet for den norske grunnlova vart det produsert ei tikrone på bilete av Eidsvollsbygningen på reversen.

Skiljemynt
----------

Tikrona kom som skiljemynt i 1983. Den første serien hadde eit kongeportrett på adversen og valøren omgitt av kjedet til St. Olavs Orden på reversen. Desse myntene er no tekne ut or sirkulasjon, men dei kan innløysast i Noregs Bank fram til 31. desember 2010.

Frå 1995 har det vore utgitt ein lettare mynt med bilete av eit stavkyrkjetak på reversen.

Ved særskilde høve er tikrona gitt ut som minnemynt. Slik mynt kan vere ordinær skiljemynt. 

  


**Norske tikroner**| Myntherre | Metall | Vekt | Gull/sølv | Utmynta år | Kunstnar |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Oskar II | gull | 4,48 g | 4,03 g | 1874, 1877, 1902 |  |
| Håkon VII | gull | 4,48 g | 4,03 g | 1874, 1877, 1902 |  |
| Olav V | sølv | 20,00 g | 18,00 g | 1964 (minnemynt) |  |
| Olav V | nysølv | 9,00 g |  | 1983-1991 | Øivind Hansen |
| Olav V | nysølv | 6,80 g |  | 1995- | Nils Aas |

Kjelde
------

* *Norges mynter 1814-1995* ISBN 82-7319-127-3
* Noregs bank: 10-kronemynten Arkivert 2009-06-29 ved Wayback Machine.
* Norske mynter 1957-1991 Arkivert 2009-01-25 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Historisk oversyn over norske myntsystem og myntar |
| --- |
| Mellomalderen (frå ca 995) | kvartpenning · halvpenning · penning · brakteat (1110-1552)  |
| Mark (frå ca 1490) · skilling · penning | blaffert (1510-1522) · hvid (1483-1578) · søsling · skilling  |
| Riksdalar · mark · skilling (1540-1813) | skilling · mark · krone · spesidalar · dukat |
| Riksbanken (1813-1816): Riksbankdalar · riksbankskilling  | riksbankteikn |
| Noregs Bank, sølvmyntfot (1816-1875): Spesidalar · ort · skilling  | skilling species · ort · spesidalar |
| Noregs Bank, gullmyntfot: Kroner · øre (frå 1875) | eittøring - toøring - femøring - tiøring - femogtjueøring - femtiøring  kronestykke - tokrone - femkroning - tikroning - tjuekroning |
Namnetrekket til Thérèse Lemoine-Lagron.
Namnetrekket til Eleonora av Pfalz-Neuburg eller Eleonore Magdalene Therese, tysk keisarinne, frå 1719.
**Terese** og **Therese** er kvinnenamn av uklart opphav. Bruken av namna var først kjend på den iberiske halvøya, men det er vanleg å rekna med at dei har gresk opphav. Terese har namnedag den 26. april både i Noreg og Sverige.

Opphav
------

Dei tidlegaste kjende formene av namnet er *Therasia*, namnet på kona til heilage Paulinus av Nola på 300-talet, og *Theresia*. Den vanlege spanske skrivemåten blei etterkvart Teresa, og namnet blei utbreidd gjennom helgenen Teresa av Ávila, som levde på 1500-talet.

Namnet blei til Thérèse (to stavingar, siste e-en er stum) på fransk, som også kan skrivast Theres, og Therese/Terese i tysk og skandinavisk namneskikk. Tea, Thera, Tere, Terri, Tess, Tessa, Trees og Tracy er nokre kortformer av namna.

Moglege greske opphavsord er *thera*, 'jakt', *theros* (θερος), 'sommar' og *therizo* (θεριζω), 'å hausta'. Det kan også stamma frå Thera, eit eldre namn for Santoríni.

Namneberarar
------------

* Teresa av Lisieux eller Thérèse av Jesusbarnet(1873-1897), fransk nonne og helgen
* Thérèse Lemoine-Lagron (1891-1949), fransk kunstnar
* Therese Nortvedt (f. 1953), norsk kunstnar
* Teréz Hollo (f. 1974), norsk filmprodusent
* Terese Riis (f. 1975), norsk scenograf
* Terese Pedersen (f. 1980), norsk handballspelar
* Therese Johaug, (f. 1988) norsk langrennsløpar

Kjelder
-------

* 

* «Therese» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* behindthename.com