recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Eit georadargram samla inn over ein historisk gravlund i Alabama i USA. Hyperbolske refleksjonar indikerer at det finst reflektorar gravlagd under overflata, kanskje knytt til menneskelege gravferder.
**Georadar** eller **bakkepenetrerande radar** (**BPR**) er ein geofysisk metode som nyttar radarpulsar til å avbilde undergrunnen. Denne ikkje-destruktive metoden nyttar seg av elektromagnetisk stråling i mikrobølgje-bandet (UHF/VHF-frekvensar) av radiospekteret, og detekterer reflekterte signal frå strukturar i undergrunnen.

Denne typen radar blir nytta innan arkeologisk geofysikk for å kartlegge arkeologiske strukturar under bakken.
Ein kan til dømes avgjere form og plassering av ruinar, søyler og lekamar som ligg i undergrunnen, og ein kan kunne avgjere tjukkleiken av lag under overflata, nytta innan geologiske undersøkingar. Dei siste vikingskipa, i Borre og i Halden, som er funne i Noreg er funne ved hjelp av georadar.

Utanlandske forkortinger er m.a. *GPR*, *RES* og *RPS*.

Galleri
-------

* Enkeltkanals radarsystem.
* Motorisert, fleirkanals georadarsystem
* Ein radarprofil utgjer it digitalt, vertikalt snitt gjennom jordsmonnet.
* Radarprofilane kan omgjerast til djupdeskiver som syner horisontale snitt gjennom jordsmonnet.

Kjelder
-------

* Bryhni, Inge. (14. februar 2009). Georadar. I Store norske leksikon. Henta 19. november 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
| **Rathlin****Lokalt namn: Reachlainn** |
| --- |
| Sørenden av Rathlin med Fear Head i bakgrunnen.Sørenden av Rathlin med Fear Head i bakgrunnen. |
| Geografi |
| 

Rathlin is located in

 |
| **Stad** | Irskesjøen |
| **Koordinatar** | 55°17′N 06°11′W﻿Koordinatar: 55°17′N 06°11′W﻿

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Nord-Irland |
| **Grevskap** | Antrim

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 75
 |

**Rathlin** (irsk *Reachlainn*) er ei øy utanfor kysten av County Antrim i Nord-Irland og er det nordlegaste punktet i Nord-Irland. Ho ligg 10 km frå fastlandet og er den einaste busette øya utanfor Nord-Irland og den nordlegaste busette øya på irskekysten. Øya er forma som ein L og er 7 km frå aust til vest og 4 km frå nord til sør. Øya ligg berre 25 km frå Mull of Kintyre, sørenden på Kintyrehalvøya i Skottland.

Øya har ferjesamband frå Church Bay til Ballycastle på fastlandet, som ligg 10 km unna.

Natur
-----

Rathlin er ein av 43 spesielt verna område i Nord-Irland. Her finn ein store koloniar med sjøfugl, inkludert krykkje, lundefugl og alke. Klippene på øya er 70 meter høge .

Historie
--------

I følgje Ulster-annalane var Rathlin den første irske øya som vart plyndra av vikingane då kyrkja og bygningar på øya vart brend i 795.

Rathlin var åstad for ein massakre i juli 1575 då jarlen av Essex sende ein styrke til øya leia av Francis Drake og John Norreys. Engelskmenna tok livet av hundrevis av kvinner og born i MacDonnell-klanen som heldt til her.

Det første kommersielle trådlause telegrafsambandet i verda vart oppretta mellom East Lighthouse på øya til Kenmara House i Ballycastle den 6. juli 1898.

Tidlegare hadde øya rundt tusen innbyggjarar, men i dag er det berre 75 fastbuande att. Det kjem derimot mange folk til øya om sommaren og dei fleste kjem for å sjå klippene og den store bestanden av sjøfugl.

Galleri
-------

* Øya sett frå Torr Head med Fair Head til venstreØya sett frå Torr Head med Fair Head til venstre
* Landsatbilete frå NASA med falske fargar som viser Rathlin, kysten av Antrim og Kintyre.Landsatbilete frå NASA med falske fargar som viser Rathlin, kysten av Antrim og Kintyre.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rathlin Island» frå Wikipedia på engelsk, den 17. oktober 2007.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  John Sugden, "Sir Francis Drake", Touchstone-book, Simon+Schuster, New York,
ISBN 0-671-75863-2
2. ↑  northantrim.com Arkivert 2008-12-31 ved Wayback Machine. - Guglielmo Marconi 1874-1937

* Kultur i Nord-Irland Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Antrim.net si side om Rathlin
* Rathlin naturreservat
* Skisser av gamledagar i Nord-Irland
* Bilete av Rathlin Arkivert 2007-10-26 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames
* BBC Things

 |
Koordinatar: 40°21′N 26°41′E﻿

**Lapseki** (gresk Λάμψακος, *Lampsakos*) er ein by og eit distrikt i provinsen Çanakkale i Tyrkia. Byen har kring 11 000 innbyggjarar (2010). 

Hovudnæringa i distriktet Lapseki jordbruk, men fiske og turisme er òg viktig. Dei mest kjende produkta frå distriktet er kirsebær og fersken, og det arrangerast ein kirsebærfestival i byen kvart år i byrjinga av juni.

Historie
--------

Byen vart grunnlagt av greske kolonistar frå Fokaia på 500-talet fvt som Lampaskos. Like etterpå vart han ein hovudkonkurrent til Milet og kontrollerte handelen gjennom Dardanellane. Det moderne tyrkiske namnet er avleidd frå det opphavlege greske namnet. Lapseki vart grunnlagt rundt 500 fvt. og var ein av fire busetjingar langs Dardanellane på det tidspunktet.

I antikken hadde byen namnet Pityausa. Kong Mendrom forsvarte kolonistane frå Fokaia mot åtak frå dei lokale innbyggjarane, og han fekk prega myntar for første gongen i historia til byen. Myntane vart prega i namnet til dottera til kongen, Lapseke, og seinare vart byen gjeve dette namnet av kolonistane for å uttrykkje gjelda si til han. På denne måten vart namnet på byen Lampsakos, seinare Lapseki, heilt til i dag.

Byen var ein lang periode under austromarane, og gjekk deretter over på osmanske hender etter at han vart erobra av Süleyman pasja i 1356. På slutten av første verdskrigen var byen okkupert av britiske og franske styrkar. Byen byen frigjort 25. september 1922, mot slutten av den tyrkiske sjølvstendekrigen. I området er gravene 15 000 soldatar som mista livet i sjølvstendekrigen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lapseki» frå Wikipedia på engelsk, og «Lapseki» frå Wikipedia på bokmål den 31. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Türkisches Institut für Statistik, abgerufen 9. November 2009

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Stephan Eberharter** (fødd 24. mars 1969) er ein austerriksk tidlegare skirennar frå Brixlegg i Tirol som vann verdscupen i alpine greiner både i 2002 og 2003. Han vann to gullmedaljar ved alpin-VM 1991 og ei i 2003, samt OL-gull i storslalåm i 2002. Til saman tok han åtte medaljar (4-3-1) i dei store meisterskapane i tida 1991-2003.

### Aktiv

Eberharter vann både super-G- og kombinasjon-tevlinga under VM i alpine greiner 1991 i Saalbach. Dei neste sesongane vart prega av fleire skadar og han makta sjeldan å hevde seg i verdscuprenn. Etter 1994-sesongen vart han vraka frå den austerrikske landslagstroppen.

Frå starten av OL-sesongen 1998 etablerte Eberharter seg i verdstoppen i fleire greiner. Under Vinter-OL 1998 i Nagano syrgde han for austerriksk dobbeltsiger i storslalåm då han tok sølvmedaljen, bakom landsmannen Hermann Maier. Heilt på tampen av OL-sesongen, den 14. mars 1998, kunne han feire sin fyrste siger i verdscupen. Ved verdscupavslutninga i Crans-Montana vann han storslalåmrennet framom tre landsmenn.

Både under VM i alpine greiner 2001 og Vinter-OL 2002 vart Eberharter sølvvinnar i super-G; Daron Rahlves frå USA vart verdsmeister, medan norske Kjetil Andre Aamodt stakk av med OL-gullet. Før Eberharter tok sølvmedaljen, hadde han allereie vunne bronsen i OL-utforen. Fem dagar etter super-G-tevlinga sikra han seg gullmedaljen i storslalåmrennet og sat dermed att med tre OL-medaljar av tre ulike valørar. 

I dei fire sesongane 2001 til 2004 vart Eberharter anten nummer to eller ein i verdscupen i alpine greiner. Han vart ein suveren vinnar i den alpine verdscupen 2002, og triumferte med klar margin i verdscupen i alpine greiner 2003. I 2003-sesongen vart han også verdsmeister i super-G då VM i alpine greiner vart avvikla i St. Anton.

Eberharter vann til saman 29 renn i verdscupen, langt dei fleste i utfor, men òg nokre i super-G og storslalåm. Alle dei 18 utfortriumfane kom i sesongane 2001-04. Både i 2002, 2003 og 2004 vann han FIS-pokalen for beste utforrennar, dei to fyrste åra også som den beste super-G-utøvaren.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Stephan Eberharter» frå Wikipedia på tysk, den 12. desember 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Stephan Eberharter – Profil og resultatoversikt hos FIS
* «Stephan Eberharter» (på engelsk). olympedia.org. Henta 13. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
**Mike (Michael J.) Doonesbury** er tittelfiguren i teikneserien Doonesbury av Gary Trudeau. Han var med frå første stripa i 1970, og har vore hovudperson med jamne mellomrom frå den tid og fram til i dag. 

Mike byrja som ein hjelpelaus bondegut frå Oklahoma, oppvaksen i Tulsa, og var om lag 19 år då serien byrja. Heimemiljøet krinsa rundt mora Daisy og broren Benjy. Sjølv var Mike ein idealist med få voner på damefronten. Sjølvbiletet hans vart markert av at spegelen støtt kommenterte lykka hans og utsjånaden dei første åra. 

Mike vart opphavleg meint å vera motstykket til den meir maskuline B.D. vellykka trenar på rugbylaget, konservativ og militaristisk. Med tida vart dette trekket teke over av figurane Zonker Harris og Mark Slackmeyer. Mike vart den nøytrale hovudpersonen som let dei andre ikring seg vera meir fargerike. 

Saman med B.D. Zonker, Mark, Nichole og vitskapsnerden Bernie, skipa han *Walden commune* i 1972, der dei faste figurane budde ein ti års tid. Mike og kona J.J var dei siste som flytta frå staden, då J.J. ville ha seg karriére som avantgarde-kunstnar i New York. Dei møtte kvarandre då J.J. ville finne att mora Joanie Caucus som hadde flytt i kollektiv og tok utdanning saman med dei yngre studentane. Dei heldt saman med avbrekk gjennom det meste av 1980-åra, til Mike gjekk lei av dei ville sprella til J.J. og braut opp. Dei greidde då å få dottera Alex Doonesbury i 1988. I dag fungerer Alex som ein radikal korreks for den meir moderate faren (han tok til å røyste republikansk etter 1990.

Etter studietida tok Mike arbeid i World Trade Center, og vart reklamemann. Han fekk ofte oppdrag som gjekk på ære og samvit laus, til dømes då han vart beden om å selja Ronald Reagan til svarte veljarar. Det første han sa til oppdraget var: «de set meg på prøve, ikkje sant? for å finne ut om eg har skam i livet?» Men han gjorde som han vart beden. Seinare tok Mike på seg å laga reklame for tobakksindustrien, og kom til å skapa mr. Butts, ein vandrande sigarett. Butts kom til å plaga Mike i årevis etterpå. 

Etter brotet med J.J. møtte Mike den langt yngre Kim Rosenthal, vietnamesisk jente oppvaksen hjå jødiske foreldre, og dei fann kvarandre på nerdenivå og kunnskap. Saman flytte dei til Seattle, der Mike sel Software. Han har tidvis budd i lag med Zonker, og har tidvis kasta Zonker på dør.

### Mikes sommardraumar

Utover på 90-talet har det vore vanleg å syne nokre av Mikes sommardraumar, gjerne lykkelege og noko utopiske versjonar av verda slik han ville hatt ho: Fred i Midt-Austen, ei verd utan atomvåpen eller forureining er døme på slike draumar. I ein tidleg fase hadde Mike og mareritt, til dømes då heile figurgalleriet ramla inn i husværet hans den eine etter den andre, og det heile enda med at narkotikapolitiet og CBS-reportar Roland Hedley ville ta dei alle ihop, mest av di Butts og mr Jay (hasjreven) sat i stova.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mike Doonesbury» frå Wikipedia på engelsk, den 9. mars 2011.*

* Teikneserien Doonesbury.
**Torbjørg Jørundsdotter Lie** (23. februar 1856–13. februar 1924) var ei norsk gardbrukarkone og ein skribent frå garden Rinden i Åslandsgrenda i Fyresdal, busett i Kviteseid.

I 1880 reiste Torbjørg Jørundsdotter Breland til Vonheim folkehøgskule og tok eit kurs. To år seinare gifta ho seg med gardmann og diktar John Pedersson Lie frå Lie i Liegrend i Fyresdal og dei vart buande på Lie. Eldste son deira var Håkon Lie (1884-1970) som vart skogforvaltar og forfattar.

Torbjørg Lie skreiv brev til Decorah-Posten i Iowa i om lag 30 år, i perioden frå fyrst på 1890-talet og til 1920-åra. Til å byrje med skreiv ho kladd til breva og så sette ektemaken dei om til norsk-dansk, før dei vart sende til Iowa til trykking. Dei norsk-amerikanske avisene trykte lite på nynorsk. Etter kvart tok Torbjørg over alt arbeidet med breva og utvikla seg til å bli ein sjølvstendig journalist. I breva til Decorah-Posten skreiv ho om det ho opplevde i den verda der ho levde.

Desse breva frå Vest-Telemark, med sentrum i Fyresdal, er eit tidsbilete og ei kulturell kjelde til den lokale historia. På sett og vis er dei eit motstykke til alle breva som kom frå Midtvesten til Telemark i same tidsrommet. Stilen er lite personleg, men tankane og meiningane hennar slår gjennom i korte glimt.

Gravsteinen til Lie ved Veum kyrkje fortel det var vener i Nord-Amerika som «reiste steinen 1926». Fyresdal Sogelag prenta i sitt årsskrift 1996 artikkelen «Sjå deg attyvi» som inneheld ei rekkje av Torbjørg Lie sine brev til Decorah-Posten.

Kjelder
-------

* lokalhistoriewiki

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki

 |
**Fylkesarkiv** er ein arkivinstitusjon som er oppretta og vert drifta av ein fylkeskommune. Fylkesarkiv samlar inn og tek vare på arkivmateriale og anna kulturarvmateriale frå fylket. Det er seks fylkesarkiv i Noreg.

Historie
--------

Det eldste av dei seks fylkesarkiva er Aust-Agder-arkivet (i dag ein del av Aust-Agder kulturhistoriske senter) som vart oppretta i 1958. Det yngste er Vestfoldarkivet, oppretta i 1997. Dei øvrige fylkesarkiva vart etablert på 1980-og 90-talet: Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane i 1986 (prøveordning frå 1983), Hordaland fylkesarkiv i 1991, Fylkesarkivet i Oppland i 1995.

Det er i dag fylkesarkiv i desse fylka: 

* Oppland: Fylkesarkivet i Oppland
* Nordland: Arkiv i Nordland
* Sogn og Fjordane: Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
* Hordaland: Hordaland fylkesarkiv
* Aust-Agder: Aust-Agder kulturhistoriske senter
* Vestfold: Vestfoldarkivet

Organisering
------------

Fylkesarkiva er oppretta av fylkeskommunane som også er eigarar. Ein fylkesarkivar leiar eit Fylkesarkiv. 

Fylkesarkiva er i hovudsak fylkeskommunale institusjonar, som regel underlagt fylkeskommunen si kulturavdeling, men kan og ligge direkte under fylkesrådmannen som i Oppland. I Aust-Agder og Vestfold er fylkesarkiva slått saman med musea og er organisert som interkommunale selskap, med fylkeskommunen som største eigar.

Fylkeskommunar som ikkje har oppretta eigne fylkesarkiv, er som regel medlem av eit interkommunalt arkiv (IKA) som tek seg av fylkeskommunen sine lovpålagte depotoppgåver.

Oppgåver
--------

Fylkesarkiva arbeider breitt på arkivfeltet. Dei er for det første depotinstitusjonar for fylkeskommunane, og tek seg av fylkeskommunane sine lovpålagte depotoppgåver som spesifisert i Arkivlova. Fylkesarkiva oppbevarar dei eldre arkiva etter fylkeskommunane sine sentraladministrasjonar og eksterne verksemder som vidaregåande skular. Fylkesarkiva oppbevarer også arkiv etter institusjonar som fylkeskommunen tidlegare har hatt ansvar for, som barnevernsinstitusjonar, rusomsorgsinstitusjonar, heimar for psykisk utviklingshemma osb. 

Dei fleste fylkesarkiva jobbar også aktivt med privatarkiv frå sitt fylke, som til dømes arkiv etter bedrifter, organisasjonar og privatpersonar. I tillegg jobbar dei ofte med foto, film, lyd, stadnamn, folkemusikk, minnemateriale m.m. Fylkesarkiv driv aktiv formidling av arkiv og historie med utgangspunkt i institusjonen sine samlingar.

Fleire av fylkesarkiva har ei kommunearkivordning (interkommunalt arkiv), og er difor depotinstitusjon for kommunane i sitt fylke. Dei fleste fylkesarkiva driv og med aktiv rådgjeving innanfor arkivdanning.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fylkesarkiv» frå Wikipedia på bokmål, den 27. november 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimeside for Arkiv i Nordland Arkivert 2014-08-13 ved Wayback Machine.
* Heimeside for Aust-Agder kulturhistoriske senter
* Heimeside for Hordaland fylkesarkiv Arkivert 2014-12-17 ved Wayback Machine.
* Heimeside for Fylkesarkivet i Oppland
* Heimeside for Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
* Heimeside for Vestfoldarkivet
* Lov om arkiv av 4. desember 1992, med forskrifter
**Mikaël Samy Silvestre** (fødd 9. august 1977) er ein fransk tidlegare fotballspelar som er kjend for sine suksessrike sesongar i Manchester United. Forsvarsspelaren sikra seg elles ein sølvmedalje med det franske landslaget i Fotball-VM 2006.

Karriere
--------

### Klubbspel

Silvestre spelte 1996-98 på Rennes FC i den franske toppserien, medan han sesongen 1998/99 var Inter-spelar i Italia. Den 10. september 1999 vart han overført til engelske Manchester United, der han omgåande fekk plass i fyrste-ellevaren. Fram til 2006 var han oftast å sjå på venstrebacken, når det var trong for det tok han også rolla som midtstoppar. Med Manchester United vann Silvestre fire ligameistertitlar. I 2004 var han med på triumfen i FA-cupen og to år seinare sigra han og laget hans også i ligacupfinalen. Etter den sistnemnde triumfen fekk han stendig mindre speletid, og var til sist berre benkefyll. Sommaren 2008 fekk Silvestre kontrakt med Arsenal FC, der han i to sesongar var inn og ut av fyrstelaget. Sidan hadde han ein bra 2010/11-sesong i tyske Werder Bremen, men etter den tid måtte han nøye seg med litt spel for Portland Timbers i USA i 2013 og Chennaiyin i India i 2014.

### Landslagsspel

Silvestre deltok i 40 av Frankrike sine landskampar i tida 2001-06 og skåra 2 mål. Han var med i VM-troppa 2002, utan å få speletid. I 2004 spelte han alle lagets kampar under europameisterskapen i fotball, der Frankrike i semifinalen vart slått ut av Hellas, den blivande vinnaren av turneringa. Under VM i fotball 2006 spelte Silvestre ein kamp i innleiingsrunda, hans siste i landslagsdrakta. Dermed vart han sitjande på reservebenken då Italia vann over Frankrike i VM-finalen.

### Merittar

* Vinnar av Premier League: 2000, 2001, 2003 og 2007 med Manchester United
* Vinnar av FA-cupen: 2004 med Manchester United
* Vinnar av ligacupen: 2006 med Manchester United
* VM-sølv: 2006 for Frankrike

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mikaël Silvestre» frå Wikipedia på engelsk, den 28. februar 2019.*

* eu-football

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Michael Edward «Mike» Love** (fødd 15. mars 1941) er ein amerikansk songar og låtskrivar i The Beach Boys. Han var med å starte opp bandet i lag med syskenborna sine Brian, Carl og Dennis Wilson, og venen deira Al Jardine.

The Beach Boys
--------------

Sjølv om han spelte noko saksofon dei første åra, var Mike Love hovudsakleg solosongaren og frontmann i lag med Brian Wilson. Love song solovokal på mange av dei største hittane til The Beach Boys, som «Surfin' Safari», «Surfin' USA», «Little Deuce Coupe», «Be True to Your School», «Fun, Fun, Fun», «Little Saint Nick», «I Get Around», «When I Grow Up (To Be a Man)» og «California Girls». Rolla hans som vokalist var etter kvart mindre då stemmene til dei andre medlemmene vart meir tydlege, men han var likevel ein av dei lettast gjenkjennelege vokalistane i bandet med den noko nasale stemma si. 

Love skreiv eller var med å på skrive mange av tekstane til dei tidlege Beach Boys-songane, hovudsakleg om tema som surfing eller kjærleik. Gjennom karrieren heldt han fram som låtskrivar og skreiv òg nokre songar heilt på eiga hand. 

Etter kvart som Brian Wilson slutta å turnere i lag med resten av bandet tok Carl Wilson først over leiinga i bandet. Utover 70-åra tok derimot Mike Love meir og meir over bandet. 
Seint i 1990-åra gjekk Brian Wilson til rettssak for å få retten til namnet The Beach Boys og opphavsrettane til songane deira. Wilson tapte retten han ønskte, men fekk $25 millionar i erstatning.

Solokarriere
------------

Fleire gonger har Love òg prøvd å starte ei karriere utanfor the Beacy Boys. Han spelte inn to soloalbum i 1970-åra, men ingen av desse kom ut. I 1981 kom soloalbumet *Looking Back With Love*. Det bestod hovudsakleg av coverversjonar og albumet slo ikkje an verken kommersielt eller hos kritikarane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mike Love» frå Wikipedia på engelsk, den 25. juli 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mike Love Fan Club Arkivert 2009-02-18 ved Wayback Machine.
* Beach Boys Band - den noverande utgåva

| * v
* d
* e
The Beach Boys |
| --- |
| **Al Jardine** · **Bruce Johnston** · **Mike Love** · **Brian Wilson** · **Carl Wilson** · **Dennis Wilson** Blondie Chaplin · Ricky Fataar · David Marks |
| Studioalbum | *Surfin' Safari* · *Surfin' USA* · *Surfer Girl* · *Little Deuce Coupe* · *Shut Down Volume 2* · *All Summer Long* · *The Beach Boys' Christmas Album* · *The Beach Boys Today!* · *Summer Days (And Summer Nights!!)* · *Beach Boys' Party!* · *Pet Sounds* · *Smiley Smile* · *Wild Honey* · *Friends* · *20/20* · *Sunflower* · *Surf's Up* · *Carl and the Passions - "So Tough"* · *Holland* · *15 Big Ones* · *Love You* · *M.I.U. Album* · *L.A. (Light Album)* · *Keepin' the Summer Alive* · *The Beach Boys* · *Still Cruisin'* · *Summer in Paradise* · *Stars and Stripes Vol. 1* |
| Konsertalbum | *Beach Boys Concert* · *Live in London* · *The Beach Boys in Concert* · *Good Timin': Live at Knebworth England 1980* |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* MusicBrainz (artist)

 |
Dei olympiske ringane
**Dei olympiske ringane** vart teikna i 1913 av grunnleggjaren til dei moderne olympiske leikane, den franske baron Pierre de Coubertin. Ringane vart det offisielle emblemet for dei olympiske leikane, og vart først brukt i samband med sommar-OL 1920 i Antwerpen.

Symbolikk
---------

Symbolet består av fem samanvovne ringar i fargane blå, gul, svart, grøn og raud, lagt på ein kvit bakgrunn. Coubertin presenterte det nye emblemet i augustutgåva av *Revue Olympique* i 1913. Her skildra han at ringane skulle symbolisere dei fem verdsdelane (*Nord- og Sør-Amerika blir sett som eitt kontinent)*. Den blå ringen representerer Europa, gul er Asia, svart er Afrika, grøn er for Oseania, og raud for Amerika.

Flagget
-------

Emblemet vart offisielt teke opp som symbolet til dei olympiske leikane i 1914, og var tenkt brukt på eit offisielt OL-flagg under sommar-OL 1916, men etter avlysinga av leikane på grunn av den første verdskrigen vart flagga for første gongen heist over stadion i Antwerpen i samband med sommer-OL 1920.

* *Denne artikkelen bygger på «De olympiske ringene» frå Wikipedia på bokmål, den 15. februar 2010.*

Referansar
----------

1. ↑  Decision adopted by the Executive Committee (PDF)
*Sommaren*, 1563
*Elden*, 1566
**Giuseppe Arcimboldo** (1527–11. juli 1593) var ein italiensk arkitekt, ingeniør og målar, fødd og død i Milano. Han er særleg kjend for å ha laga fantasifulle portrett skapt beståande av frukter, grønsaker, blomster, fisk og bøker.

### Liv og gjerning

Arcimboldo var fødd i Milano, far hans var ein målar som arbeidde ved Duomo di Milano. Han er kjend som formgjevar av serien *Historier av Katarina av Alexandria* og glasmåleri i Milano-domen. I 1556 arbeidde han i lag med Giuseppe Meda i utføringa av freskane i Monza-katedralen.

Han måla portrett ved å nytte ulike objekt på lerretet, arrangert slik at objekta samla framstod som eit portrett. Delane i portretta er symbolske for heilskapen. *Il Bibliotecario* (=Bibliotekaren) er til dømes bygt opp av bøker, og *Flora* av blomster. På det viset skapte han serien *Årstidene* og serien *Elementa*.

Arcimboldo var eit renessansemenneske som var like mykje oppteken av skulpturar, vitskap, arkitektur og formgjeving av klede, som av måleri. I 1562 vart han hoffportrettør til den tysk-romerske keisaren Maximilian II og seinare til sonen hans, Rudolf II.

Stilen hans, såkalla tidleg pre-surrealistisk portrettskildring, vart mykje kopiert av samtidige målarar, noko som til tider gjorde det vanskeleg å skilje hans verk frå dei bileta etterliknarar laga.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Denne artikkelen bygger på «Giuseppe Arcimboldo» frå Wikipedia på bokmål, den 18. mars 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Ligatur for aum med devanagariskrift
**«Aum»** eller **«om»** er ei staving som har ei viktig praktisk, symbolsk og filosofisk tyding innan hinduismen og avleia religionar. Lyden står for dei opphavlege guddommelege vibrasjonane i verda, og blir brukt i ei rekke hinduiske tekstar og i noko nær alle bøner og mantra. I følgje nokre tolkinga blei verda me sansar skapt av denne lyden, og eit ekko av han finst i kvart levande vesen.

Aum er òg kjend som *pranava mantra*, 'nynnemantraet', eller *udgitha*, 'oppoversong'.

Lyden
-----

«Aum» er sett saman av tre lydar, /a/, /u/ og /m/. Desse skal stå for treeininga av skaparen Brahma, vedlikehaldaren Visjnu og øydeleggjaren Sjiva, eller for dei tre formene for medvit: Vake, draum og djup søvn.

Teiknet
-------

Stilisert tamilsk «om» kan minna om ein elefant.
Nedskrive med devanagariskrift har aum-symbolet (ॐ) blitt kjend over heile verda. Sjølv om ordet er best kjend i denne forma frå sanskrit og hindi, kan ein sjølvsagt òg skriva «aum» med ulike skriftsystem. Også då blir teiknet rekna som heilag. «Aum» i devanagari er ॐ (Unicode U+0950) og med tibetansk skrift ༀ (Unicode U+0F00).

Bruk
----

«Aum» på eit eldkar under ein hinduisk bryllaupsseremoni.
«Aum» er brukt som pynt på bygningar, smykke, klede og liknande, også av ikkje-truande. Det er likevel som religiøst symbol at tydinga er sterkast, og «aum» er i flittig bruk under hinduiske seremoniar.

«Aum» innleier svært mange bøner og gudehelsingar, som i mantraene «Aum namó Narajana», til Visjnu, «Aum namó Sjivadja» til Sjiva, eller bøna «Om djai djagadisj». 

Innan buddhismen er lyden best kjend frå mantraet «Om mani padme hum». Ein finn han òg igjen i sikhismen, der han innleier bøna «Mul mantar» med «Ek omkar».

Uttale av eit langtrukke «aum» kan vera del av meditasjon. Det skal då verka avslappande og lækjande.

Kjelder
-------

* Arkivert 2006-03-28 ved Wayback Machine.

* *Denne artikkelen bygger på «Aum» frå Wikipedia på engelsk, den 23. mars 2006.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things

 |
|  |
| --- |
| ***Idiot Wind***  Song av Bob Dylanfrå albumet *Blood on the Tracks* |
|  |
| **Utgjeve** | 17. januar 1975 |
| **Sjanger** | Rock |
| **Lengd** | 7:48 |
| **Selskap** | Columbia |
| Låtskrivar(ar) | Bob Dylan |
|

«**Idiot Wind**» er ein song av Bob Dylan frå albumet *Blood on the Tracks* frå 1975.

Songen vart truleg skriven sommaren 1974 etter comeback-turneen hans med The Band. Etter forslag frå broren, spelte Dylan inn halvparten av songane frå *Blood on the Tracks* på nytt, inkludert «Idiot Wind». Den nyinnspelte utgåva vart radikalt forskjellig frå den originale utgåva med fullt band som akkompagnement. Originalutgåva hadde stort sett vore ei akustisk soloinnspeling. Innspelinga av desse songane fann stad etter den første trykkinga av *Blood on the Tracks*, og studiomusikarane som Dylan nytta vart derfor ikkje tilskriven på albumomslaget. 

|  |  |
| --- | --- |
| Idiot wind, blowing every time you move your mouth
Blowing down the backroads headin’ south
Idiot wind, blowing every time you move your teeth
You’re an idiot, babe
It’s a wonder that you still know how to breathe

Bob Dylan   |  |

Sjølv om Dylan hevdar at songteksten ikkje har noko samband med den dårlege situasjonen i ekteskapet med Sara Dylan, har sonen Jakob Dylan fortalt i intervju at «songane på albumet er foreldra mine som diskuterer».

Ein rusten konsertutgåve er avslutningsspor på *Hard Rain*, over 10 minuttar lang. 

Songen vart rangert på 16. plass i magasinet American Songwriter si liste over dei 30 største Bob Dylan-songane.

Andre utgåver
-------------

* Mary Lee's Corvette
* Phil Pritchett

### Norsk versjon

Tom Roger Aadland skreiv ein nynorsk tekst til songen kalla «Vind utan vit» for albumet *Blod på spora* i 2009.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Idiot Wind» frå Wikipedia på engelsk, den 25. august 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Ruhlmann, William. «Idiot Wind allmusic review». allmusic.com. Henta 25. august 2010.
2. ↑  Kearney, Syd (29. januar 2008). «angry love songs». chron.com. Arkivert frå originalen 11. mars 2010. Henta 25. august 2010.
3. ↑  Schlansky, Evan (20. april 2009). «The 30 Greatest Bob Dylan Songs: #16, "Idiot Wind"». americansongwriter.com. Henta 25. august 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tekst
**Giuseppina Leone** (fødd 21. desember 1934) er ein italiensk tidlegare sprintar frå Torino. Ho var ein av dei beste sprintarane i Europa fram til 1960, sette europarekord på 100 meter i 1956 og vann bronsemedaljen på distansen under Sommar-OL 1960 i Roma.

Aktiv
-----

Leone markerte seg med fjerdeplass på 100 meter ved EM i friidrett 1954, der ho så vann bronsemedalje i 4 × 100 meter stafett med Italia sitt lag. 21. oktober 1956 i Bologna sette ho europarekord på 100 m med 11,4 sekund. Under Melbourne-leikane same hausten vart ho nummer fem på 100 m og i 4 x 100m stafett. På 200 meter rauk ho ut i forsøket.

Ved europameisterskapen 1958 enda Leone på femteplass på 100 m og fjerdeplass i stafetten. Sommaren 1959 i Torino sigra ho både på 100 m og 200 m i den aller fyrste universiaden. Under dei olympiske leikane i Roma i 1960 sikra ho seg bronsen på 100-meteren, på same tid som sølvvinnar Dorothy Hyman, begge vart dei klart slått av Wilma Rudolph frå USA. Leone vart deretter nummer seks på 200 m, før ho sprang Italia inn til femteplass i 4 x 100m stafett.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1952 i Helsinki: Utslått i kvartfinalen på 100 m (12,2=nr 16)
* EM 1954 i Bern: Nr 4 på 100 m – 12,0. Bronse i stafett
* OL 1956 i Melbourne: Nr 5 på 100 m – 11,9.
* EM 1958 i Stockholm: Nr 5 på 100 m – 11,8.
* OL 1960 i Roma: Bronse på 100 m – 11,3. Nr 6 på 200 m – 24,9.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Giuseppina Leone» frå Wikipedia på tysk, den 14. juli 2022.*
**Idrettslaget Braatt** er eit idrettslag heimehøyrande i Kristiansund, stifta 31. mars 1916. Laget er aktivt i bryting, fotball og i seinare år også skeiser. Lagsfargane er gule trøyer og strømper og svarte bukser.

Braatt har særleg utmerkt seg i bryting. Sidan Arne Gaupseth vart norsk meister i mellomvekt i 1924, har laget fostra nærare 20 noregsmeistrar i bryting. Flest NM-titlar tok Iver Stokke med sju titlar i tida 1933-46, medan Svein Lindstad vart norsk meister fire år på rad 1994-97 og Roe Kleive fire titlar frå 2000 til 2004. Elles vann Karl Fevåg tre NM-gull 1935-39 og Trine Strand det same 1989-2002. Utøvarar med to gullmedaljar frå NM er Robert Gaupseth 1929-30, Hege Reitan 1987-88 og Solveig Helen Torske 2003-04.

Fotballaget Braatt var mellom dei beste på Nordmøre til 1960-åra. Etter nedrykk frå 3. divisjon Møre i 1966 har Braatt alltid sidan spelt lokalfotball i Nordmøre/Romsdal, oftast på nivå 5-6 i seriesystemet.

Kjelder
-------

* heimeside

* *Denne artikkelen bygger på «Idrettslaget Braatt» frå Wikipedia på bokmål, den 12. april 2018.*
Koordinatar: 32°5′53.88″N 34°55′15.59″E﻿

**Givat HaShlosha** (hebraisk skrift גִּבְעַת הַשְּׁלֹשָׁה, tyder 'åsen av dei tre') er ein kibbutz sentralt i Israel, kring 4 km aust for Petah Tikva, nær elva Yarkon.

Staden er medlem av Kibbutzrørsla og høyrer til Drom Hasharon regionale kommune. Kibbutzen er kalla opp etter dei tre arbeidarane frå Petah Tikva som vart skulda for spionasje under fyrste verdskrigen (Palestina vart då under Det osmanske riket), og vart sende i fengsel i Damaskus. Dei vart torturerte og døydde i 1916.

Historie
--------

Kibbutzen vart grunnlagd den 1. mai 1925 av ei gruppe frå HeHalutz-rørsla frå byen Klosobah i Polen. Den opphavlege plasseringa var vest for Petah Tikva, nær krysset mellom gatene Arlozorov og Tzahal i Petah Tikva i dag. Nær den originale kibbutzen låg det ein regionalskule kalla opp etter Rosa Cohen. Det var ein jordbruksskule som no er ein urban gard langs Kaplangata. Ein av dei største mathallane i Israel var tidlegare i drift i kibbutzen.

I tida før Israel vart grunnlagd, var Givat HaShlosha ein av kibbutzane der Palmach fekk opplæring, og her gøymde Haganah våpen. Han vart angripen av den britiske hæren under Operasjon Agatha.

I 1952 vart kibbutzen oppløyst, som mange andre kibbutzar, ved eit ideologisk skilje i kibbutzrørsla. I 1953 vart han flytta til den noverande plasseringa.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Givat HaShlosha» frå Wikipedia på engelsk, den 20. juli 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑

| * v
* d
* e
Drom HaSharon regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzim | Einat**·** Eyal**·** Givat HaShlosha**·** Horashim**·** Nahshonim**·** Nir Eliyahu**·** Ramat HaKovesh |
| Moshavim | Adanim**·** Elisjama**·** Gan Haim**·** Ganei Am**·** Gat Rimon**·** Givat Hen**·** Hagor**·** Kfar Ma'as**·** Kfar Malal**·** Kfar Sirkin**·** Magshimim**·** Neve Yamin**·** Neve Yarak**·** Sde Warburg**·** Sdei Hemed**·** Tzofit**·** Tzur Natan**·** Yarhiv**·** Yarkona |
| Fellesbusetnader | Matan**·** Nirit**·** Tzur Yitzhak |
| Andre stader | Beit Berl**·** Ramot HaShavim |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Andvake (fleirtyding).* 

|  |  |
| --- | --- |
| Berre kvila litt fyrst, seier AsleDu har nesten ikkje sove på aldri så lenge, seier AlidaNei, seier hanDu må vere veldig trøytt, seier hoJa, seier AsleOg svolten òg, seier AlidaJa veldig svolten, seier hanFyrst kvila litt, og så eta, seier han

Frå *Andvake* av Jon Fosse   |  |

***Andvake*** er namnet på ei forteljing av Jon Fosse, utgjeven på Det norske Samlaget i 2007. Romanen handlar om ung kjærleik og om menneskeleg brutalitet, når eit ungt par som ventar barn er drive heimanfrå, og kjem inn til Bjørgvin for å finne arbeid og ein stad å bu.

Forteljinga held fram i bøkene *Olavs draumar* (2012) og *Kveldsvævd* (2014). Forfattaren fekk i 2015 Nordisk råds litteraturpris for denne romantriologien.

Romantittelen
-------------

Ordet andvake tyder 'søvnlaus' eller 'søvnlaust' (jf. «andvaken»). I norrønt kunne substantivet *andvaka* tyde både 'nattevak', 'søvnløyse', 'aktsemd' og 'vaktsemd' (bm. «årvåkenhet»).

Kjelder
-------

1. ↑  Jon Fosse i Bergens Tidende
2. ↑  Andvaken i Nynorskordboka
3. ↑  Leiv Heggstad, Finn Hødnebø og Erike Simensen: Norrøn ordbok, Det Norske Samlaget 1990 ISBN 82-521-3493-9
|  |
| --- |
| **Ansjos** |
| AnsjosAnsjos |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Actinopteri |
| **Orden:** | Sildefisk Clupeiformes |
| **Familie:** | Ansjos Engraulidae |
| **Slekt:** | *Engraulis* |
| **Art:** | **Ansjos** *E. encrasicolus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Engraulis encrasicolus***Linnaeus, 1758 |

**Ansjos** (*Engraulis encrasicolus*) er ein liten sildefisk som er vanleg i kystnære farvatn i Middelhavet og aust i Atlanteren. Han er lett å kjenne att på den kjegleforma snuta og dei store augene og kjeften. Arten førekjem ikkje vanleg i norske farvatn, men vert rett som det er påtreft sør i Nordsjøen.

I Sør-Europa er ansjosfisket mellom dei viktigaste fiskeria.

Kjenneteikn
-----------

Ansjosen har ei langstrekt blågrøn til grå kropp med store skjel som sit laust. Snuta er lang og kjegleforma og kjeften brei - overkjeven går langt bak auga. Bukfinnane sit lenger framme på kroppen enn den relativt korte ryggfinnen. Langs sidene har fisken ei sølvblank linje (ikkje funksjonell som sidelinje) som bleiknar når dyret vert eldre.

Ansjos er ganske små fisk som sjeldan vert meir enn 15 centimeter. Maksimal levealder er tre til fire år.

Stimande ansjos.

Levesett
--------

Ansjos lever pelagisk i stim nær kysten, stundom òg i lagunar og elveos. Stimane vandrar, med ein tendens til å gå lenger nord og høgare i vassmassane om sommaren. Dei beitar hovudsakleg på dyreplankton dei tek opp med gjellegitteret sitt, det vil seie ein silaktig struktur som består av minst 50 gjellestavar på dei fremre gjellebogane.

Når gytinga skjer varierer med utbreiingsområdet til fisken, men det går føre seg over ein lang periode om sommaren. Egga er ovale, noko som er sjeldsynt mellom fisk, og flyt pelagisk i nokre få dagar til dei klekker. Særs mange av desse går tapt, men sidan kvar ho kan gyta opp til 20 000 egg gjer ikkje det så mykje.

Ansjoslarvar heldt seg relativt høgt oppe i vatnet. Det tek berre eit år for dei å bli kjønnsmogne, men dei gyter likevel sjeldan meir enn to gongar i løpet av livet sitt.

Norsk «ansjos»
--------------

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Ansjos, sardell |
| Svensk | Ansjovis |
| Engelsk | Anchovy, European anchovy |
| Tysk | Sardelle, Europäische Sardelle |
| Fransk | Anchois |
| Spansk | Boquerón, bocarte, anchoa europea |
| Russisk | Antsjous (Анчоус), Jevropejskij antsjous (Европейский анчоус), Khamsa (Хамса) |

Ansjos som i Noreg vert omsett som *joleansjos*, *ansjosfilet* og liknande, er i røynda brisling som ofte er fiska i norske fjordar.

Kjelder
-------

* Hamre, Johannes & Gjøsæter, Harald: «Ansjos» i *Norges Dyr*, Cappellen 1992
* FishBase


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* Dyntaxa
* ITIS

 |
**Giulio Romano**, eigentleg **Giulio Pippi**, (1492–1. november 1546) var ein italiensk målar og arkitekt under manierismen. Han var fødd i Roma og døydde i Mantova.

*Gigantanes fall*, ca 1527
Palazzo Te i Mantova
Giulio Romano var elev av Rafael, og assisterte denne med dekoreringa av *Stanze di Raffaello* i Vatikanet. Fram til 1524 arbeidde Giulio i Roma, der han også vart påverka av Michelangelo og Donato Bramante.

Deretter vart han kalla til hoffet til hertugen Federico II Gonzaga i Mantova og gjekk nesten heilt over til å arbeide med arkitektur. Mellom 1526 og 1534 stod Giulio for bygginga av hertugen sitt palass, kalla *Palazzo del Tè*. Bygninga, som vert rekna for Giulio sitt meisterverk, viser fleire tydelege kjenneteikn på motiva i den manieristiske arkitekturen. Mellom anna er her tetthengande triglyfar og kolonnar som ein reiste heilt ubehandla, som om dei var komne rett frå steinbrotet. I ein av palasset sine paradesalar, *Sala dei Giganti*, laga Giulio illusjonistiske freskar som får heile rommet til å verke som om det er i ferd med å styrte i hop.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Giulio Romano» frå Wikipedia på svensk, den 3. april 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
*For avisa, sjå bladet Sunnhordland.* 
Distrikt i Hordaland:██ Nordhordland██ Midhordland██ **Sunnhordland**██ Hardanger██ Voss
Tre sunnhordlandskommunar: I framgrunnen ligg Tysnesøy, over Langenuen ligg Stord og til venstre i den attarste horisonten ligg Kvinnherad
**Sunnhordland** er ein region sør i Hordaland og omfattar kommunane Austevoll, Bømlo, Etne, Fitjar, Kvinnherad, Stord, Sveio, Tysnes og den tidlegare kommunen Ølen.

Snorre Sturlason fortel i soga om Olav den heilage at kongen busette Aslak Fitjaskalle på kongsgarden på Fitjar i Sunnhordland. Hordane er skildra allereie av Cæsar om lag 50 f.Kr.

Sunnhordland har vore større enn i dag, men ikkje mindre. Den gamle Strandebarm kommune var i lang tid del av distriktet, heilt til store delar av kommunen gjekk inn i Kvam. Grensa mot Hardanger gjekk ved Straumastein ved Eide i Tørvikbygd. Lenger sør var grensene mot Rogaland om lag som før Ølen skifta fylke og etterkvart vart del av Vindafjord. Fram til midten av 1800-talet var både Os, Fusa, Samnanger og delar av Fana del av Sunnhordland.

I testamentet til Magnus Lagabøte er Sunnhordland delt inn i elleve skipreider: Os, Strandvik, Strandebarm, Kvinnherad, Skånevik, Etne, Fjelberg, Førde, Oppdal, Våg og Kårevik. Kommunane Fitjar og Austevoll høyrde til Våg, medan Bømlo og Stord høyrde til Kårevik skipreide. Slike skipreider stod ansvarlege for å utstyra eitt skip med væpna menn i tider med ufred.

Sjå òg
------

* Sunnhordlandsdialekt

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kommunefakta Hordaland. Kart og fakta om kommunar i Hordaland
* Samarbeidsrådet for Sunnhordland
* Turistinformasjon om Sunnhordland
* Sunnhordland Folkemuseum tek vare på minne og forteljingar frå Sunnhordland si fortid
**Giuseppe Tosi** (25. mai 1916–10. juli 1981) var ein italiensk diskoskastar frå Borgo Ticino i Novara-provinsen som vann OL-sølv i øvinga i 1948 og tre strake EM-sølv; 1946, 1950 og 1954.

### Aktiv

Tosi vart andremann i diskoskastinga då europameisterskapen 1946 fann stad på Bislett stadion i Oslo. Han vart slått einast av landsmannen Adolfo Consolini, ei skjebne han skulle oppleve tre gongar til i dei store internasjonale meisterskapsmøta fram til 1954. Så òg under dei olympiske sommarleikane i London i 1948. Der var avstanden opp til Consolini nøyaktig 1 meter, det næraste han kom landsmannen i EM- og OL-tevlingar. Fire veker etter OL-finalen i London smelte Tosi til med 54,60 meter under friidrettslandskampen Italia – Argentina, hans livs lengste kast og 16 cm under verdsrekorden til Bob Fitch frå USA.

Både ved EM 1950 og EM 1954 syrgde Consolini og Tosi for italiensk dobbeltsiger i diskos, begge gongane med ein dryg meter fordel Consolini. I italienske meisterskap makta derimot Tosi å verte nasjonal diskosmeister i 1943, 1946, 1957, 1948 og 1951.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1946 i Oslo: Sølvmedalje – 50,39 m, bakom Adolfo Consolini (53,23 m)
* OL 1948 i London: Sølvmedalje – 51,78 m, bakom Adolfo Consolini (52,78 m)
* EM 1950 i Brussel: Sølvmedalje – 52,31 m, bakom Adolfo Consolini (53,75 m)
* OL 1952 i Helsinki: Nr 8 – 49,03 m
* EM 1954 i Bern: Sølvmedalje – 52,34 m, bakom Adolfo Consolini (53,44 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Giuseppe Tosi» frå Wikipedia på engelsk, den 24. juli 2019.*
Koordinatar: 61°51′30.589″N 12°42′58.792″E﻿**Idre** (sørsamisk *Eajra*), er ein svensk tettstad i Idre församling, Älvdalens kommun ved Idresjön i Dalarnas län i landskapet Dalarna. I 2005 hadde tettstaden 769 innbyggjarar. Idre ligg 30 kilometer nordvest for Särna. I Idre renn Storån og Sörälven saman og danner Österdalälven der Idresjön utgjer den første strekninga.

Idre er eit kjent vintersportsstad med store anlegg i fjella rundt tettstaden. Staden er den fjerde største vintersportstaden i Sverige etter Vemdalen, Sälen og Åre. Idre har òg ein vel utvikla sommarsesong med golf, fjellvandring og sportsfiske som dei største aktivitetane.

Den største vegen til og frå Idre er riksväg 70.

I fjellområda rundt Idre driv ein med reindrift av Idre sameby, som er den sørlegaste samebyen i Sverige.

Bygdene Idre og Sarna var ein del av Noreg inntil dei vart avstått til Sverige ved freden i Brömsebro 1645.

Österdalälven nær Idre.

Sjå òg
------

* Idre församling
* Älvdalens kommun

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Idre» frå Wikipedia på bokmål, den 2. juli 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mer informasjon om Idre Arkivert 2008-01-03 ved Wayback Machine.
* Idre turistbyrå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
3D-modell av molekylet
**Urea** er eit amid med kjemisk formel CH4N2O. Det vil seia ei organisk sambinding som inneheld nitrogen og ei karbonylgruppe. Sambindinga er òg kjend under namna **urinstoff** og **karbamid**. Det systematiske namnet er karbonsyrediamid. Reint urea er eit kvitt, krystallinsk, luktfritt stoff.

Oppdaging
---------

Urea vart oppdaga av Hilaire Rouelle i 1773. Stoffet var den første organiske sambindinga som vart syntetisert frå uorganiske utgangsstoff. Dette vart gjort i 1828 av Friedrich Woehler. Han danna stoffet i ein reaksjon mellom kaliumcyanat og ammoniumsulfat under eit forsøk på å framstilla ammoniumcyanat (NH4CNO). Ved å danna urea motbeviste han vitalisme, teorien om at kjemikaliane i levande organismar var fundamentalt ulike andre materiale. Dette vart starten på fagfeltet organisk kjemi.

Bruk
----

Urea har mange bruksområde. Nokre eksempel er:

* Som bestanddel i gjødsel. Urea er ei ganske billig kjelde til nitrogen.
* Som ingrediens i nokre hudkremar, badeoljar o.l.
* Som råstoff i produksjon av nokre typar plast.
* Som råstoff i produksjon av nokre typar lim (urea-formaldehyd eller urea-melamin-formaldehyd). Den siste er vassfast.
* Karbamid har e-nummer E-927b og vert mellom anna brukt i tyggegummi.

Framstilling
------------

Stoffet kan utvinnast av urin og var den første organiske sambindinga som vart framstilt kunstig i laboratoriet. 

I dag vert urea produsert i store mengder ved direkte reaksjon mellom ammoniakk (NH3)og karbondioksid (CO2).

Biologisk rolle
---------------

Urea er eit avfallsstoff frå nedbryting av protein. Det vert utskilt gjennom urinen.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Urea**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Anselm Feuerbach** (12. september 1829–4. januar 1880) var ein tysk målar fødd i Speyer i Rheinland-Pfalz. Han vert i dag rekna som ein av dei fremste nyklassisistiske målarane i tysk kunstliv. Far hans, Joseph Feuerbach, var ein kjend arkeolog.

Liv og gjerning
---------------

'Eventyrforteljaren ved brunnen', 1866
Feuerbach studerte i Düsseldorf 1845-47, München og Antwerpen, samt 1851-54 i Paris, der han var elev til Thomas Couture. Han måla i dei dagar både portrett, nakenbilete og dekorative bilete. Av dei større måleria hans frå den tid viser *Hafez i vinstova* (1852) avgjort påverknad frå Couture sin måte å måle på, medan den i år 1854 utførte *Diktaren Pietro Aretinos død*, med sine mange figurar og overflod av tema, minner om Hippolyte Delaroche.

I 1855 flytta Feuerbach til Italia, og budde i Roma frå 1857 til 1872. Der måla han romantiske og idylliske motiv som *Ariostos hagar*, *Eventyrforteljaren ved brunnen*, *Leikande born*, *Badande born* og *Ei italiensk mor med borna sine*. I Roma pleia Feuerbach nært vennskap med den sveitsiske målaren Arnold Böcklin, der dei to målarane gjensidig påverka kvarandre. Perioden 1873-76 var Feuerbach professor i Wien og måla i den perioden hovudverket *Titanane sitt fall*.

Feuerbach vart lite påakta, og knapt forstått i si samtid. Stilen hans stod i skarp og uforsonleg motsetnad til dei herskande straumdraga; både til den historiske realismen representert ved Carl von Piloty og elevane hans, og til den yppige og omfattande kolorismen til Hans Makart og det samtidige Wien-måleriet. Feuerbach sitt syn på antikken skilde seg også frå dei som kalla seg klassisistar. Han etterlikna ikkje dei antikke formene, men søkte den logna og jamvekta han såg i antikken. Kritikken klandra honom for det udramatiske innhaldet i verka hans, og ein sakna i bileta hans den germanske karakteren, ei kraft som det samtidige publikum også ville sjå i dei antikke motiva.

Han døydde i Venezia, 50 år gammal.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anselm Feuerbach» frå Wikipedia på svensk, den 2. oktober 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Anselm Feuerbach**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |