recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ဂစ္စကတ် ဒက်စတိုင်း ဗလာရီ ကို ၁၉၇၈ တွင် တွေ့ရပုံ
ပြင်သစ်သမ္မတများအနက် အသက်အငယ်ဆုံး တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်။ အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံ ကိုဗလင်မြို့၌ ၁၉၂၆ ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ဖခင်သည် အစိုးရအရာရှိ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

ဒုတိယက မ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း အထက်တန်းကျောင်းသား ဘဝက ပြင်သစ်နိုင်ငံအား ဖက်ဆစ်ဂျာမန်တို့ စိုးမိုးမှုမှ လွတ် မြောက်ရန် တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ် 
တပ်မတော် ပြန်ဖွဲ့ပြီးသောအခါ တပ်မတော်ထဲဝင်၍ ဗာဂန်ဒီနှင့် အယ်လဆေး တိုက်ပွဲများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။

ထို့နောက် တပ်မှ ထွက်သောအခါ စက်မှုလက်မှု ကျောင်းနှင့် အမျိုးသားအုပ်ချုပ်ရေး ပညာကျောင်းတို့တွင် တက်ရောက် ပညာသင်ကြားသည်။ ယင်းကျောင်းတို့မှ 
အောင်မြင်ပြီးသောအခါ ပြင်သစ်နိုင်ငံ အစိုးရ၏ ဘဏ္ဍာရေး ဌာနတွင် ဝင်ရောက် အမှုထမ်းသည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် အစိုးရအဖွဲ့ ဒုတိယညွှန်ကြားရေးဝန် ဖြစ်လာသည်။ 

၁၉၅၆-၅၈ ခုနှစ် ပါလီမန် ရွေးကောက်ပွဲများတွင် ယှဉ်ပြိုင် အရွေးခံ၍ အမတ်ဖြစ်လာသည်။ သမ္မတ ဒီဂိုးလက်ထက် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် လက်ထောက် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးအဖြစ်၎င်း တာဝန် ထမ်းဆောင်ရလေသည်။

ဂစ္စကတ်-ဒင်စတိုင်းသည် ၁၉၅၆၊ ၁၉၅၇၊ ၁၉၅၈ ခုနှစ်များတွင် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံသို့ ပြင်သစ် အစိုးရအဖွဲ့ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့ရလေသည်။ 
၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် သမ္မတဒီဂိုးက အစိုးရသစ် ပြန်၍ ဖွဲစည်းသောအခါ ဂစ္စကတ်သည် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်လိုက် သည်။ ထိုနှစ် ဇွန်လတွင် လွတ်လပ်သော အမျိုးသား 
ရီပတ်ဗလစ်ကန် ပါတီကို တည်ထောင်သည်။

၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် သမ္မတဒီဂိုး ပြည်သူ့ဆန္ဒ ခံယူပွဲ၌ အရေးနိမ့်၍ သမ္မတရာထူးမှ နုတ်ထွက်လိုက်သည်။ သို့ဖြင့် ကြားဖြတ် ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပရာ ၁၉၆၂-၆၈ ခုအထိ 
ဒီဂိုး၏ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ခဲ့သူ ပွန်ပီဒိုသည် သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခံရသည်။ သမ္မတပွန်ပီဒို၏ လက်ထက်တွင်လည်း ဂစ္စကတ်သည် စီပွားရေးရာနှင့် 
ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။ သမ္မတကြီး ပွန်ပီဒိုသည် သက်တမ်းမစေ့မီ ၁၉၇၄ ခု ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့ တွင် ကွယ်လွန်သွားသည်။ ထိုအခါ သမ္မတရာထူးအတွက် ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဖရန်ဆွာ မစတာရင်းနှင့် ဂစ္စကတ်သည် ယှဉ်ပြိုင် အရွေးခံသည်။ 

ဂစ္စကတ်သည် ဒီဂိုး၏ ဘက်တော်သားများနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့၍ ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ရာ မစ်တာရင်းအား မဲအနည်းငယ် ဖြင့် ကပ်၍ အနိုင်ရရှိပြီး ၁၉၇၄ ခု မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။

ဂစ္စဂတ်သည် နိုင်ငံတကာနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးကို လက်ခံသည်။ သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည့် သက်တမ်းအတွင်း ဝန်ကြီးချုပ် နှစ်ဦး ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သမ္မတဖြစ်စဉ်က 
ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သော ချီရက်အား ၁၉၇၆ ခု ဩဂုတ်လတွင် နုတ်ထွက်စေခဲ့ပြီး ရေမွန်ဗားအား ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ခန့်အပ် ဆောင်ရွက်စေသည်။ ၁၉၇၇ ခု မတ်လတွင် ရေမွန်ဗားအား အစိုးရအဖွဲ့သစ် ဖွဲ့စည်းစေခဲ့သည်။ ဂစ္စကတ်- ဒက်စတိုင်းသည် အင်အားမသေးသော အတိုက်အခံများကို ရင်ဆိုင်လျက် သမ္မတအဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။

သူသည် ၂၀၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂ ရက်တွင် COVID-19 ေနာက်ဆက်တွဲရောဂါများကြောင့် အသက် ၉၄ တွင် သေဆုံးခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)
2. ↑  "Valéry Giscard d'Estaing dies after COVID-1 diagnosis"၊ *The Guardian*၊ 2 December 2020။ 2 December 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၂)သုတ် ရှိပါသည်။

သံသရာ၏ စတင်ဖြစ်ချိန်ကို မသိနိုင်၊ "မဟာသမုဒ္ဒရာ" "မြင့်မိုရ်တောင်" "မြေကြီးတို့ ပျောက်ကွယ်ချိန် ရှိနိုင်သော်လည်း အဝိဇ္ဇာဖြင့် (အမှန်တရား "သစ္စာ"ကို) ဖုံးကွယ်ထားပြီး တဏှာဖြင့် (ဘဝ, စည်းစိမ်တို့၌) ဖွဲ့တုတ်ချည်နှောင်ထားသော သတ္တဝါတို့၏ ဒုက္ခကုန်ဆုံးချိန်, ဒုက္ခအားလုံးမှ လွတ်မြောက်ချိန်ကို ငါဘုရားဟောတော်မမူ၊ ခွေးချီသည့်သံကြိုးဖြင့် ဖွဲ့ချည်ထားသော ခွေးကဲ့သို့ အရိယာတို့နှင့် မတွေ့ရ အရိယာ သူတော်ကောင်းတို့၏တရားကို မနာယူရ, အဆုံးအမ မခံရသော အဿုတဝန္တပုထုဇဉ်၏ ခန္ဓာငါးပါး၌ အတ္တ-ဟု ရှုမြင်ပုံ၊ ခန္ဓာငါးပါးသို့ ပတ်၍ပြေးနေပုံ, အစဉ်လိုက်နေပုံ၊ ဆင်းရဲအားလုံးမှ မလွတ်မြောက်နိုင်ပုံနှင့် အရိယဒဿာဝီ, အရိယဓမ္မသုတဝန္တ သပ္ပုရိသ ဓမ္မ သုဝိနီတဖြစ်သော သုတဝန္တအရိယာသာဝက၏ ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ အတ္တ-ဟု မရှု မြင်ပုံ၊ အစဉ်မလိုက်ပုံ၊ ဒုက္ခအားလုံးတို့မှ လွတ်မြောက်နိုင်ပုံကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

---

သံသရာသည် အစမရှိ၊ အဝိဇ္ဇာဖြင့် (အမှန်တရာ "သစ္စာ")ကို ဖုံးကွယ်ထား တဏှာဖြင့် (ဘဝ, ဘောဂတို့၌)ဖွဲ့နှောင် ချည်တုတ်ထားသော တစ်ဘဝမှ တစ်ဘဝသို့ပြောင်းရွှေ့ နေကြသော သတ္တဝါတို့၏ ရှေ့ပိုင်းအစသည် မထင်ရှား၊ ခွေးချည်သံကြိုးဖြင့် ခိုင်မြဲစွာ ချည်နှောင်ခံနေရသော ခွေးကဲ့သို့ ဤအတူ အဿုတဝန္တပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ "ငါ့ဥစ္စာ, ငါ, ငါ့အတ္တ"ဟု လျောင်း, ထိုင်, ရပ်, သွား ဣရိယာပုထ် လေးပါးလုံး ရှုမြင်နေ၏။ ထို့ကြောင့် "ဤ(ငါ့)စိတ်သည် ရှည်မြင့်စွာသောကာလပတ်လုံး ရာဂဖြင့် ညစ်နွမ်းနေသလော၊ ဒေါသဖြင့် ညစ်နွမ်းနေသလော၊ မောဟဖြင့် ညစ်နွမ်း နေသလော"ဟု မိမိစိတ်ကို အမြဲမပြတ် ရှုဆင်ခြင်နေရမည်။ သတ္တဝါတို့သည် စိတ် ညစ်နွမ်းခြင်းကြောင့် ညစ်နွမ်းကြသည်၊ စိတ်ဖြူစင်ခြင်းကြောင့် သတ္တဝါတို့ ဖြူစင်ကြ ရသည်။

ပန်းချီကျော်တို့၏ လက်စွမ်းပြ အဆန်းကြယ်ဆုံးပန်းချီကားချပ်ထက် စိတ်သည် ပို၍ဆန်းကြယ်၏၊ ဆန်းကြယ်သော တိရစ္ဆာန်အမျိုးမျိုးထက် စိတ်က ပို၍ ဆန်းကြယ်၏။ ထို့ကြောင့် မိမိစိတ်ကို အမြဲမပြတ် ရှုဆင်ခြင်နေရမည်။ ပင်မင်း (ဆေးဆိုးပန်းရိုက်)သမား, ပန်းချီဆရာတို့ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်ရှိသော် ခန္ဓာငါးပါးသာ ဖြစ်သည်၊ ခန္ဓာငါးပါးသည် နိစ္စလော၊ အနိစ္စလော-အစရှိသည်ဖြင့် ခန္ဓာတစ်ပါးစီ တစ်ပါး စီကို အနတ္တလက္ခဏသုတ် ဒေသနာတော်နည်းဖြင့် အရဟတ္တဖိုလ်ဆိုက်သည်အထိ အကျယ်ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၂၊၁၂၁-၂။ သံ၊မြန်၊၂၊၁၁၃-၄။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၉၈-၉။ သံ၊ဋီ၊၂၊၂၅၂။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၁-ခန္ဓသံယုတ္တ၊ (၁၀)၅-ပုဗ္ဗဝဂ္ဂ၊ သတ္တမသုတ်။
2. ↑  -သံ၊၂၊၁၂၃-၄။ သံ၊မြန်၊၂၊၁၁၄-၅။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၉၉-၃၀၀။ သံ၊ဋီ၊၂၊၂၅၂-၄။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ ... အဋ္ဌမသုတ်။
3. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
မဉ္စူပန်းသည် ကိုအောက်ပါအတိုင်း သိရှိရသည်။ မဉ္စူပန်းပင်သည်

ပုံသဏ္ဌာန်
----------

### အပင်

ပင်ပျော့ ပင်ငယ်မျိုး ဖြစ်၏။ ထောင်မတ်၍ ပေါက်ပြီး အမြင့် ၃ ပေထိ ရှိသည်။ ပင်စည် ချောမွတ် ပြီး အကိုင်း ဖြာသည်။ ပင်စည်လုံး အစိမ်းရောင် ရှိသော်လည်း အဆစ်များတွင် အနီရောင် ရှိသည်။ အမြစ်များ ၌ ဥ ရှိ၏။

### အရွက်

ရွက်ဆိုင် ထွက်သည်။ နှလုံးပုံ ရှိ၍ ရွက်ရင်း အဝိုက် ရှိသည်။ အဖျားပိုင်း ချွန်သွယ် သွားသည်။ ရွက်ညှာ ရှည်သည်။ ရွက်ကြော ထင်ရှားသည်။ ရွက်ပြား ချော၍ ရွက်နားညီ သည်။

### အပွင့်

ခရမ်း ၊ အနီ ၊ အဝါ ၊ အဖြူရောင် စပ်များ ရှိ၏။ မိုးရာသီ ၌ ပွင့်၏။ အနံ့သင်း ၏။ ပွင့်ဖတ် ပြွန်ရှည်သည်။

### အသီး

သေးငယ်၍ အမြှောင်းများ ရှိသည်။ အထဲတွင် အစေ့ တစ်စေ့ ပါသည်။ အစေ့ ငရုတ်ကောင်း နှင့် တူ၏။ နုစဉ်တွင် စိမ်း၍ ရင့်သော အခါ မည်းနက် သွား၏။

တွေ့နိုင်သောနေရာများ
--------------------

မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင် တွေ့ရသည်။

ပေါက်ရောက်ပုံ
-------------

သဘာဝ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။

အသုံးဝင်ပုံ
-----------

### အာနိသင်

မြန်မာ ဆေးကျမ်းများ အလိုအရ မဉ္ဇူပန်း ပင်၏ အရွက်သည် ခါး၏ ၊ အဖုအနာ ကို ပျောက်ကင်း စေ၏ ၊ ကာမကို အားပေး၏ ၊ အပူကို နည်းပါး စေသည်။

အသုံးပြုပုံ
-----------

### ဥ

* ဥကို ပန်းသေ ၊ ပန်းညှိုးရောဂါ အတွက် ဆေးဖော်စပ် ရာတွင်လည်း ထည့်သွင်း အသုံးပြု ၏။
* မဉ္ဇူပန်းဥ ၊ ချင်းခြောက် ၊ ငရုတ်ကောင်း ၊ ပိတ်ချင်း သီး တို့ကို အမှုန့် ပြု၍ ပျားရည်နှင့် လျက်သော် ညောင်းကျ ရောဂါ ပျောက်၏။

### အရွက်

* မဉ္ဇူ ရွက်စိမ်း ကြိတ်ရည် ညှစ်ရည်နှင့် လိမ်းပေးသော် အရေ ပြား ပေါ် တွင် ယားဖု ကလေးများ ပေါက်၍ မနေနိုင် အောင် ယားယံခြင်း ပျောက်၏။
* အရိုးကျိုး ခြင်း ၊ အဆစ်လွှဲ ခြင်း ၊ အကြောထုံး ဖွဲ့ခြင်း များအတွက် အရွက်ကို ရေအေးနှင့် ကြိတ်၍ အုံပေး ခြင်းဖြင့် ပျောက်ကင်း စေနိုင်သည်။

### ပဉ္စငါးပါး

* အပင် ၏ ပဉ္စငါးပါးကို သကြားနှင့် သုံးခွက် တစ်ခွက် တင် ကျို သောက်လျှင် ဆီးပူ ၊ ဆီးကိုက် ၊ ဆီးကျင် ၊ ဆီးပိတ် ၊ ဆီးကျောက် တည်သော ရောဂါ ပျောက်၏။

ကိုးကား
-------

1. ↑
ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းဘေးရှိ ဗာရာဏသီမြို့
**ဂင်္ဂါမြစ်**သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် ပေပေါင်း ၁၀၄၀၀ ကျော်မြင့်သော ဟိမဝန္တာ တောင်တန်းများရှိ ရေခဲဂူကြီးတစ်ခုအတွင်းမှ စတင်မြစ်ဖျားခံပြီး တောတောင်အထပ်ထပ်ကို ကျော်လွန်ကာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ကျယ်ပြန့်သော လွင်ပြင်ကြီးများကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည့် မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ မြစ်လက်တက်များ ပေါင်းစပ်စီးဝင်ခြင်းမပြုမီ ဂင်္ဂါမြစ်ကြောင်းမှာ ရေအလွန်တိမ်၍ သင်္ဘောကြီးများ ဆန်တက်သွားလာခြင်း မပြုနိုင်ချေ။ နုန်းမြေ လွင်ပြင်တလျှောက် စီးဆင်းခဲ့ရသဖြင့် မြစ်ကြောင်းမှာ အလွန်ကွေ့ကောက်ပြီးလျှင် မြစ်ရေမှာ ကြည်လင်ခြင်း မရှိ ရေစီးလည်း အလွန်နှေးသည်။ 

ဂင်္ဂါမြစ်လမ်းခရီးတဝက်၌ မြစ်အတွင်းသို့ ယမုံနာမြစ် လက်တက်ကြီး စီးဝင်သည်။ ထိုမြစ်နှစ်သွယ်အကြားရှိ ဒိုအပ်မြေခေါ် စပ်ကြားလွင်ပြင်သည် ကောက်ပဲသီးနှံ စိုက်ပျိုးရာတွင် မြေဩဇာ အကောင်းဆုံးဖြစ်သဖြင့် လူဦးရေမှာလည်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် အထူထပ်ဆုံး ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ 

ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းတွင် ဗာရာဏသီမြို့၊ ပါတလိပုတ်ဟု တွင်ခဲ့သော ပတ္တနာမြို့နှင့် ကွန်ပိုမြို့ကြီးများရှိသည်။ ဂင်္ဂါမြစ်အတွင်းသို့ ဂုမ္မတီ၊ ဂေါ့ဂရာ၊ ဂန်ဒတ် မြစ်လက်တက်များ စီးဝင်ကြသည်။ 

လွင်ပြင်ကြီး တလျှောက် အရှေ့တောင်ယွန်းယွန်းသို့ တဖြည်းဖြည်း စီးဆင်းခဲ့ရာ ကာလကတ္တားမြို့မှ အထက်မိုင် ၂၀၀ ခန့်ဝေးသည့်နေရာတွင် မြစ်ညာမှ နုန်းမြေများစွာ သယ်ယူခဲ့သော ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်နှင့် ပေါင်းဆုံသည်။ ထိုအခါ ကျယ်ပြန့်သော မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသများ ဖြစ်ထွန်းစေလျက် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ထဲသို့ မြစ်ကြောင်းများစွာ ခွဲပြီးလျှင် စီးဝင်လေသည်။ ဟူဂလီမြစ်ရေမှာ ရေကြောင်းအလွန်နက်သဖြင့် ပင်လယ်မှ မိုင် ၈၀ ဝေးသော ကာလကတ္တားမြို့ တိုင်အောင် ပင်လယ်ကူး သင်္ဘောကြီးများ ဝင်ထွက်နိုင်သည်။ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသများတွင် ရွှံ့ညွန် လတာပြင်ကြီးများနှင့် ကိုင်းတောကြီးများ ရှိခြင်းကြောင့် သားရဲ တိရစ္ဆာန်များ၊ ကျားများနှင့် မိကျောင်းများ အထူးပေါများလေသည်။ 

အယူဝါဒအားဖြင့် ဂင်္ဂါမြစ်သည် ဟိန္ဒူလူမျိုးများ အထွတ်အမြတ် ထားအပ်သော မြစ်ဖြစ်သည်။ ဂင်္ဂါမြစ်ရေကို ချိုးခြင်းဖြင့် မကောင်းမှုမှ စင်ကြယ်စေသည်ဟု ယူဆကြသည့်ပြင် ဟိန္ဒူလူမျိုးများ ကွယ်လွန်လျှင် ၎င်းတို့၏ အရိုးပြာကို ဂင်္ဂါမြစ်ထဲသို့ စွန့်ပစ်နိုင်ပါက ကောင်းမွန်ရာသို့ ဧကန်ရောက်နိုင်မည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ 

ဂင်္ဂါမြစ်နှင့် လက်တက်များသည် မိုးတွင်း၌ ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများကို ရေလွှမ်းမိုးလျက် နုန်းမြေများကို တင်စေသဖြင့် ထိုအရပ်များ၌ မြေဩဇာ အလွန်ထက်သန် ကောင်းမွန်ပြီးလျှင် သန်းပေါင်းများစွာသော လူတို့၏ နေထိုင်စားသောက်မှုကို လွယ်ကူစေသည်။ ဆန်စပါး၊ ဂျုံ၊ ဝါ၊ ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်၊ ဂုန်လျှော်များ ကောင်းစွာဖြစ်ထွန်းသည်။ 

ဂင်္ဂါမြစ်သည် မိုင်ပေါင်း ၁၅၅၇ မိုင်ရှည်လျား၍ မြစ်ဝမှ မိုင် ၇၀၀ ကျော်ဝေးသော ကွန်ပိုမြို့အထိ သင်္ဘောများ ဆန်တက်သွားလာနိုင်ပြီး အိန္ဒိယပြည် လွင်ပြင်ကြီး၏ ဗဟိုရေကြောင်း လမ်းမကြီးဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)
မဇ္ဈိမဒေသ
---------

ဝိနယပိဋက၌ မဇ္ဈိမဒေသ၏အပိုင်းအခြားကို ဤသို့သောနည်းဖြင့် ပြဆိုအပ်ခဲ့သည်။

အရှေ့အရပ်၌ ကဇင်္ဂလနိဂုံး၊ အရှေ့တောင်အရပ်၌ သလလဝတီမြစ်၊ တောင်အရပ်၌ သောတကဏ္ဏိကနိဂုံး၊ အနောက်အရပ်၌ ထူဏအမည်ရှိ ဗြဟ္မာဏ်တို့၏ရွာ၊ မြောက်အရပ်၌ ဥသီရဒ္ဓဇတောင်ဖြစ်၏။ မဇ္ဈိမဒေသသည် (၃၀ဝ)ယူဇနာရှည်သည်။ ထို့ပြင် ၂၅၀-ယူဇနာကျယ်ပြန့်လေသည်။ ဤမဇ္ဈိမဒေသ၏ အဝန်းသည် ၉၀ဝ-ယူဇနာ ရှိလေသည်။

ဤအဝန်းကား ဇဗ္ဗူဒီပ ခေါ် ဘာရတနိုင်ငံ၏ တစ်ခုသော ကျယ်ဝန်းသော အဘို့ ဖြစ်လေသည်။

ထိုခေတ်ကာလ၌ တိုင်းကြီး (၁၆)တိုင်းတို့တွင် ယင်း(၁၄)တိုင်းတို့သည် ဤမဇ္ဈိမဒေသထဲ၌ပင် ရှိခဲ့သည်။

တိုင်းကြီး (၁၆)တိုင်း
---------------------

1. ကာသိတိုင်း
2. ကောသလတိုင်း
3. အင်္ဂတိုင်း
4. မဂဓတိုင်း
5. ဝဇ္ဇီတိုင်း
6. မလ္လတိုင်း
7. စေဒိတိုင်း
8. ဝစ္ဆတိုင်း
9. ကုရုတိုင်း
10. ပဉ္စာလတိုင်း
11. မစ္ဆတိုင်း
12. သူရသေနတိုင်း
13. အဿကတိုင်း နှင့်
14. အဝန္တိတိုင်း တို့ဖြစ်သည်။

  

ကြွင်းသော တိုင်းနှစ်တိုင်းမှာ ဂန္ဓာရတိုင်း နှင့် ကမ္ဗောဇတိုင်းတို့သည် ဥတ္တရာပထ၌ တည်ရှိခဲ့ကြကုန်သည်။

  

* မဇ္ဈိမဒေသဆိုင်ရာစကားရပ်၌ ပါဝင်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းဌာနများ၏ ယခုခေတ် တည်ရှိရာဌာနများကို အောက်ပါအတိုင်း လေ့လာမှတ်သားကြကုန်၏။

1. ထုလ္လကောဋ္ဌိတ = ဒေလီမြို့အနီးရှိ ဗုဒ္ဓခေတ်က ထင်ရှားခဲ့သောမြို့ ဖြစ်သည်။
2. ကဇင်္ဂလ, မုခေလုဝန = ယခုအခါ ကံကဂျိုလ် ခေါ်သည်။ ဆံထာလ ပရဂနာခရိုင်အတွင်း ဗီဟာရ်ပြည်နယ်ထဲ၌ ရှိသည်။
3. သလလဝတီ = မေဒိနီပုရ် နှင့် ဟဂျာရီဗာဂ်ခရိုင်တို့၌ စီးဆင်းသော ဆိလာအီမြစ်။
4. သံသုမာရဂိရိ = ယခုအခါ ကျူနာရ် ခေါ်သည်။ မိရ်ဂျာပုရ်ခရိုင်တွင် ရှိသည်။
5. ဥသီရဒ္ဓဇ = ဟိရိဒွါရမြို့အနီးရှိ တစ်ခုသော တောင်ဖြစ်သည်။
6. သေတကဏ္ဏိက = ဟဂျာရီဗာဂ်ခရိုင်အတွင်းရှိ တစ်ခုသော အရပ်ဌာန ဖြစ်သည်။
7. ထူဏ = ယခုခေတ် ထာနေဆရ် ခေါ်သည်။ ကရ်နာလ်ခရိုင်အတွင်း (ဒေလီမြို့ မြောက်ဘက်၌) ရှိသည်။

  

  

ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်သည် မဇ္ဈိမဒေသ၌သာလျှင် လှည့်လည်တော်မူ၍ ဗုဒ္ဓဓမ္မကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ဘုရားရှင်သည် ဒေသစာရီကြွချီတော်မူရာဝယ်
အနောက်ဘက်အရပ်၌ မထုရာ၊ ထို့ပြင် ကုရုတိုင်း၏ ထုလ္လကောဋ္ဌိတမြို့မှ ရှေ့သို့တိုး၍ ကြွတော်မမူခဲ့ပေ။ အရှေ့ဘက်အရပ်၌ ဂဇင်္ဂလနိဂုံး၏ မုခေလုဝန ထို့ပြင် အရှေ့တောင်အရပ်ရှိ သလလဝတီမြစ်၏ ကမ်းတဘက်ကို ကူးကြွတော်မမူခဲ့ပေ။ တောင်ဘက်အရပ်၌ သံသုမာရဂိရိစသော ဝိဉ္ဈာစလတောင်အနီးရှိ နိဂုံးတို့သို့တိုင်အောင်သာလျှင် ကြွတော်မူခဲ့သည်။
မြောက်ဘက်အရပ်၌ ဟိမဝန္တာတောင်ခြေအပြင်ရှိ ဆာပုဂနိဂုံး၊ ထို့ပြင် ဥသီရဒ္ဓဇတောင်မှအထက် ကြွတော်မူခဲ့ကြောင်းကို မတွေ့မမြင်ခဲ့ရပေ။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ဘဒ္ဒန္တဇောတိကာဘိဝံသ ပါဠိပါရဂူ၊ သိရီပဝရဓမ္မာစရိယ၊ သကျသီဟဓမ္မာစရိယ (သက္ကတ, ပါကတ, ပါဠိ, ဟိန္ဒီ, အင်္ဂလိပ် ၅-ဘာသာ) ဘာသန္တရကောဝိဒ၊ ဇောတိကာရုံစာချကျောင်း၊ တောင်ထီးလင်းတိုက်၊ မန္တလေးမြို့။ (ဗုဒ္ဓခေတ် ဘာရတနိုင်ငံ ပထဝီဝင် လေ့လာချက် စာအုပ်)
**ဇိုးလန့်တောင်** သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် − မြန်မာနယ်စပ်တွင် တည်ရှိသည့် တောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

ဝေါဟာရသမိုင်း
-------------

Bawn ဘာသာစကားတွင် ဇိုး (Zow) သည် မိဇို(Mizo) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မိဇိုသည် အိန္ဒိယစကား မိဇိုရမ် (Mizoram) မှ ဆင်းသက်လာသည့် ဝေါဟာရတစ်ခု ဖြစ်သည်။

တောင်ထိပ်အပေါ်သို့ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် စွန့်စားသူများ ဖြစ်ကြသည့် Subrata Das Nitish နှင့် Bijoy Shankar Kar တို့သည် တက်ရောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် သူတို့ပင် နောက်တစ်ကြိမ် တက်ခဲ့ကြပြန်သည်။ GPS ကိရိယာပါမသွားသည့်အတွက် တောင်၏ အမြင့်ကိုမူ မတိုင်းတာနိုင်ခဲ့ပေ။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် Banga Trek အဖွဲ့သားများ ဖြစ်ကြသည့် Tashdid Rezwan Mugdho, T arikul Alom Sujon, Salehin Arshady နှင့် S.M. Mainul တို့သည် တောင်ထိပ်ပေါ်သို့ တတိယမြောက်တက်ရောက်ခဲ့သည့် အဖွဲ့လည်း ဖြစ်သည်။ သူတို့သည်လည်း တောင်၏ အမြင့်နှင့် တည်နေရာကို သမားရိုးကျထုံးစံအတိုင်း တိုင်းတာခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်နှစ်ဦးဖြစ်သည့် Mugdho နှင့် Sujon တို့သည် Bandarban သို့ ပြန်ရာလမ်းတွင် ဘတ်စကားတိုက်မှုဖြစ်ပြီး သေဆုံးခဲ့သည်။ အခြားနှစ်ဦး ဖြစ်သည့် Salehin နှင့် Mainul တို့မှာမူ ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရခဲ့ကြသည်။

ထိုတောင်ပေါ်သို့ Shahzaman Chowdhury Hira ဦးဆောင်သည့် အဖွဲ့သည် ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့သည် တောင်ပေါ်သို့ တတိယမြောက်တက်ရောက်သည့်အဖွဲ့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့တွင်အဖွဲ့ဝင် ခြောက်ဦးပါသည်။ ထိုအဖွဲ့ဝင်များမှာ Sharfaraj
Hussain Jony , Sidratul Afia Mohona, Mahbubur Rahman, Abdullah Anas
Oni and Baqui Billah Milon တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအဖွဲ့ဝင်ခြောက်ဦးတွင် တစ်ဦးမှာ အမျိုးသမီးဖြစ်ပြီး တောင်ပေါ်သို့ တက်ရောက်နိုင်သည့် ပထမဆုံးသော အမျိုးသမီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် အခြားသော အဖွဲ့များသည်လည်း တောင်ပေါ်သို့ တက်ရောက်နိုင်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Bangla Trek။ 9 January 2019 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  28 October 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  List of peaks in Bangladesh။ 12 October 2018 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  28 January 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Bangla Trek။ 9 January 2019 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  28 October 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  Zow Tlang (Mowdok Mual) as seen from the nearest mountain village Dowlian Para။ 1 May 2019 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  28 October 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
လက်ရိုက် သံတင်းပုတ်ကို ကိုင်ထားသည့်ဟန် ဖြစ်သည်။ 
ရုပ်လုံးရုပ်ကြွ၏ လက်ထဲတွင် တင်းပုတ်, သို့မဟုတ်, လှံ, သိုင်း, ကြိုင်း တခုခုကို ကိုင် ဆောင်ထားပါက ဂဒါဟတ္ထပုံဟု ခေါ်သည်။ 

အမြဲတစေ သတိရှိနေစေသည့်ဟန်, ဝီရိယရှိဟန်ကို ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ 

ဓမ္မေသု အပ္ပမာဒမင်္ဂလာ, သိပ္ပဉ္စမင်္ဂလာတို့နှင့် ပြည့်စုံစေရန် သရုပ်ဆောင်ထားခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

ဝီရရသ, ရုဒ္ဓရသ ပေါ်လွင်အောင် ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ 

ဝီရိယပါရမီစခန်းသို့ ညွှန်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ 

ပုံစံအားဖြင့် မင်းစစ်သည်တော် ဘီလူး, နတ်သား စသော ရုပ်တု ရုပ်လုံး ရုပ်ကြွများတွင် ဤ ဂဒါဟတ္ထဟန်ပန်မျိုးကို တွေ့ရပေသည်။ 

ဂဒါဟတ္ထစသော လက်နက်များ ကိုင်ဆောင်ပါရှိသည့် ရုပ်တုများကို ကိုးကွယ်သူသည် အစိမ်း သားရဲ သင်းကွဲ ပြိတ္တာ နတ်မိစ္ဆာတို့၏ရန်မှ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခြင်း, အောက်လမ်းပယောဂ အတိုက် အမြှုပ် အနှုတ်အဖွဲ့ အစွဲအလန်း အကြမ်းအနု အစီအရင်များကို ဒဏ်ပြန်စေနိုင်ကြောင်း, ကာကွယ်မှု ပေးနိုင်ကြောင်း ရဲရင့်စေတတ်ကြောင်း သတိလက်မလွတ် ထထကြွကြွ ရှိခြင်း, ဖျတ်လတ် သန်မာခြင်း စသော အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိကြောင်းနှင့် တအိမ်သားလုံးအတွက် လုံခြုံရေးကို ရရှိကြောင်းများဖြင့် ဝဇီရာယာန မန္တရာယာနကျမ်းများ၌ ဖော်ပြထားပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  GADA HASTA
DHI. p. 300
Icons in B.p. 39, fig. 33.
2. 1 2  စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း မဟာဝိဇ္ဇာ (ရန်ကုန်)၊ မဟာဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး (ဟားဗဒ်) အထက်တန်း သုတေသန ပညာရှင်ဘွဲ့ (ဟားဗဒ်) ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ သုတေသနနှင့် ကျမ်းပြုဌာနခွဲ သာသနာရေး ဦးစီးဌာန။ *မြန်မာ့ရိုးရာ ပဋိမာ သိပ္ပံပညာ*။
၁၉၈၉ ခုနှစ် ပေကျင်းမြို့ တီရင်မင်ရင်ပြင်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လူရာပေါင်းများစွာ သေဆုံးခဲ့ရသော လူထုအုံကြွဆန္ဒပြမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သူ၊ ဟောင်ကောင် ဒီမိုကရေစီ အရေးလှုပ်ရှားသူ ဇီတိုဝါသည် ယခင်က
မူလတန်းကျောင်းအုပ်ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဇီတိုသည် ကျောင်းဆရာများကို စုစည်း၍ ဟောင်ကောင်၏အင်အားအကြီး ဆုံးအဖွဲ့ဖြစ်သည့် ပညာရှင်ကျောင်းဆရာများအဖွဲ့(Professional Teachers' Union) ကိုဖွဲ့စည်းခြင်းဖြင့် နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဇီတိုသည် တီရင်မင်ရင်ပြင်တွင် အသက်စတေးခဲ့ရသူများနှင့် တရုတ်အစိုးရက အကျဉ်းချထားသော အစိုးရနှင့် သဘောထားကွဲလွဲ ဆန့်ကျင်နေသူများအတွက် အဓိကထောက်ခံအားပေးအရေးဆိုသည့် ဟောင်ကောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့ကိုလည်း ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့သည် ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်မကြီးနှင့် ဟောင်ကောင်ပူးပေါင်းသွားသည့်အချိန်အထိ တီရင်မင်ရင်ပြင် အရေးအခင်းကို ဝေဖန်ထောက်ပြနေဆဲဖြစ်သည်။ နှစ်စဉ် ဇွန်လ ၄ ရက်တွင် တီရင်မင်ရင်ပြင် အရေးအခင်းတွင် သေဆုံးခဲ့သူများအတွက် ဝမ်းနည်းခြင်းအထိမ်းအမှတ်ကိုလည်း ထိုအဖွဲ့က ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဇီတိုသည် တီရင်မင်ရင်ပြင်အရေးအခင်း၏ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့် အခြားသော အဖွဲ့အစည်းများ၏ ချီးကျူးလေးစားခြင်းကို ခံရသူ ဖြစ်သည်။ ဇီတိုသည် ဒီမိုကရေစီစနစ်ကို လိုလားသော ဟောင်ကောင်ညီညွတ်ရေးအဖွဲ့ကို စတင်တည်ထောင်သူများတွင် ပါဝင်ပြီး၎င်းအဖွဲ့သည် နောက်ပိုင်းတွင် အင်အားကြီးမားသော အတိုက်အခံပါတီဖြစ်သည့် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (Democratic Party) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဇီတိုသည် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ဥပဒေပြုလွှတ်တော်မှ အနားယူခဲ့သည်။ ဟောင်ကောင် ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုတွင် တက်ကြွစွာ လှုပ်ရှားခဲ့သူ ဇီတိုဝါသည် ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂ ရက် အသက် ၇၉ နှစ်အရွယ်တွင် အဆုတ်ကင်ဆာရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  "司徒華生平任立法會議員19年." *Ming Pao Daily*, Retrieved on 8 January 2010.
2. ↑  စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်(၂၀၁၂)
**မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန** (အင်္ဂလိပ်: Mizzima News) သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ သတင်းဌာန တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ပြည်ပ ရောက်နေသော မြန်မာ သတင်းစာဆရာ တစ်စုတို့က စတင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာ သတင်း အင်စတီကျုမှ မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန အား ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ဖရီး မီဒီယာ ပိုင်အိုးနီးယားဆုကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။

အဖွဲ့အစည်း
----------

မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန၏ ရုံးချုပ်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဒေလီမြို့ တွင် ရှိပြီး သတင်းဌာနခွဲတစ်ခုမှာ ထိုင်းနိုင်ငံ ချင်းမိုင်မြို့ တွင် ရှိသည်။ မဇ္ဈိမ သတင်းဌာနတွင် ဝန်ထမ်းပေါင်း ၆၀ ကျော် ရှိပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့မှ သတင်းပေးပို့ကြသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန၏ အယ်ဒီတာချုပ် စိုးမြင့်မှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်းကို တိုးချဲ့ရန် မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန၏ ရုံးခွဲတစ်ခုကို ရန်ကုန်တွင် ဖွင့်လှစ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Jeremy Wagstaff (2010)။ Southeast Asian Media: Patterns of Production and Consumption။ *Open Society*။  9 May 2016 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  IPI (International Press Institute)။ 26 September 2007 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  18 September 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
ရှင်မင်း၊ မိဖုရားကြီး(မြန်မာ ၁၁၄၃ လွန်)
---------------------------------------

ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် အမျိုးသမီး နန်းတွင်းစာဆိုတော် 
အမြောက်အမြား ပေါ်ထွန်းခဲ့ရာ ယင်းတို့အနက် မိဖုရားကြီး 
ရှင်မင်းသည် အဦးအဖျား ဖြစ်လေသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် 
ပထမပိုင်းတွင် ပေါ်ထွက်ခဲ့သူ ဖြစ်၍ မိဖုရားမမြကလေး၊ 
လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင် မင်းသမီး တို့ထက် ပို၍ အလျင်ကျသည်။ 
ရှင်မင်းသည် အမျိုးသမီး နန်းတွင်းစာဆို ဖြစ်သည်သာမက 
စဉ့်ကူးမင်း၏ မိဖုရားခေါင်ကြီးလည်း ဖြစ်လေသည်။

  

မိဖုရားကြီးရှင်မင်းသည် အင်းဝဆင်ဖြူရင် မင်းတရားကြီး 
လက်ထက်တွင် နန်းတွင်းစာဆိုဖြစ်သော မြင်းစုဝန်ကြီးသမီး 
စန္ဒာဒေဝီဘွဲ့ခံ ရှင်ဖွားနှင့် ကျီအတွင်းဝန် နန္ဒကျော်ထင်ဘွဲ့ခံ 
မောင်ထွန်းတို့၏ သမီး ဖြစ်သည်။ စဉ့်ကူမင်းသား နန်းတက် 
သော သက္ကရာဇ် ၁၁၃၈ ခုနှစ်၌ ရှင်မင်းအား *မဟာရတနာ* 
စန္ဒာဒေဝီ*ဘွဲ့ဖြင့် မိဖုရားခေါင်ကြီး မြေ|ာက်တော်မူသည်။*
ရှင်မင်းသည် အဖြည့်ခံ ရတု၊ လေးဆစ်ကဗျာနှင့် တေး 
ထပ်များကို အများအပြား ရေးသားသည်။ ရတုတွင် မိဖုရားကြီး 
ရှင်မင်းသည် နဝဒေးကြီး၏အာဘော်ကိုလည်း မလိုက်ဘဲ 
တစ်သီးတစ်ခြား ပင်ကိုနည်းဖြင့် ဖွဲ့နွဲ့သည်။ သို့သော် ဆိုလို 
ရင်းကို တိုက်ရိုက်မဆိုဘဲ အသွယ်အဝိုက် များနေ၍ ဖွဲ့နွဲ့ပုံသည် 
ပြေပြစ်သင့်သလောက် မပြေပြစ်ပေ။ မိုးဖွဲ့ ရတုများတွင်မူ 
ရှင်မင်း၏အဖွဲ့သည် အတော်ပင် ကောင်းပေသည်။ မိန်းမသား 
လည်းဖြစ်၊ နန်းတွင်းသူလည်း ဖြစ်ရကား ရှင်မင်း၏ အဖွဲ့အနွဲ့ 
များသည် လွန်စွာ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့၍ သုတိသာပေသည်။ 
အထူးသဖြင့် အလွမ်းကို ပိုင်နိုင်စွာဖွဲ့ဆိုနိုင်သည်။ အသုံးအနှုန်း 
များသည်လည်း သိမ်မွေ့ နူးညံ့သည်။ မိုးအဖွဲ့အနွဲ့တွင် ရှင်သံခို 
နှင့် နတ်ရှင်နောင်တို့၏ ဖွဲ့နွဲ့ပုံကို အတုယူဟန် ရှိသော်လည်း 
ယင်းစာဆို တော်များ၏ အသုံးအနှုန်းကဲ့သို့ စကားလုံးနည်း 
နည်းနှင့် အဓိပ္ပာယ် ကျယ်ဝန်းနက်နဲခြင်း၊ ကျစ်လျစ်သိပ်သည်း 
ခြင်း မရှိချေ။

မိဖုရားကြီး ရှင်မင်းသည် တေးထပ်နှင့် လေးဆစ်ကဗျာ 
များကိုလည်း ရေးသားခဲ့သေးသည်။ ရှင်မင်းသည် အခြား 
ကဗျာများထက် တေးထပ်အရေးအစပ်တွင် ပို၍ ထက်သန်ပုံ 
ရကာ အဖွဲ့အနွဲ့ ပို၍ ကောင်းသည်ကို တွေ့ရသည်။
*ဆံခွေကို ဖြန့်ကျင်းလို့၊ ပြတင်းက မယ်မျှော်၊ ရွှေလမင်း* 
စန္ဒော်ငယ်၊ ထွက်ပေါ်လာမူနိုး၊ စောင့်စားလို့ တာရှည်သည်၊ 
နေခြည်မှာ ပန်းကဲ့သို့ညှိုး။ ချနေကျ မှန်စာကို၊ အခါခါ 
မယ်ထိုး၊ စနဲပုံ ရွှေကြက်ရိုး ရယ်က၊ အကျိုးငယ် မထင်။ 
ရွှေတိုင်ထူ နတ်ကိန်းက၊ တိမ်းယိမ်းလို့ မမှန်လေကျင်။ ဘယ် 
ကျွန်းသူ့ သခင်ရယ်၊ ထိပ်တင်ကို ချော့ပါလိမ့်၊ မေ့လျော့နေ 
သည့်နှယ်၊ ရှိပြန်ရတယ်။ ပူလွန်းလို့ ပြန့်ကျယ်တယ်၊ ဘုန်း
ကြွယ်ကြွယ် ဘုရာ့ကြောင့်လေး

အထက်ပါ တေးထပ်သည် မိဖုရားကြီး၏ အကောင်းဆုံး 
အမျှော်စိုက်တေးတပ် ဖြစ်သည်။စဉ့်ကူးမင်းသည် အခြားမိဖုရား 
များ၊ ကိုယ်လုပ်တော်များနှင့်သာ ပျော်မွေ့နေကာ မိမိထံတော်သို့ 
ကြွမြန်းတော်မမူလာသဖြင့် မိမိမှာ အပူမီး ငြိတွယ်ပုံကို 
တေးထပ်စာကိုယ်က ထင်ရှားစွာ ပြဆိုထားလေသည်။
မိဖုရားကြီး ရှင်မင်း၏ လေးဆစ်သဖြန်များသည် အဖွဲ့အနွဲ့ 
အဆင့်အတန်း မမြင့်လှသော်လည်း ရှေးကျသောသည်။ မိဖုရား
ကြီး ရှင်မင်းသည် ၁၁၄၃ ခုနှစ် ဘိုးတော်ဘုရား (ဗဒုံမင်း) 
ထီးနန်းကို လုပ်ကြံ၍ အောင်မြင်ရာတွင် စဉ့်ကူမင်းနှင့်အတူ 
ဖျောက်ဖျက်ခြင်း ခံရလေသည်။ မင်းရွှေနှစ်အမည်ရှိ သမီးတော် 
တစ်ပါး ထွန်းကား၍ ခမည်းတော် မယ်တော်တို့နှင့်အတူ ဆုံးခဲ့ 
ရှာသည်။ မိဖုရားကြီးရှင်မင်း၏ ကုသိုလ်တော်မှာ စစ်ကိုင်းမြို့ရှိ 
ရတနာစံလွတ် ကျောင်းတော်ကြီးဖြစ်၍ မင်းဘူး ဆရာတော်အား 
ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းခဲ့လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)
**ဇီလန်းဒီးယား၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြ စတလိုက်မြေပုံ**
**ဇီလန်းဒီးယာ** (သို့မဟုတ် **တက်စ်မန်တစ်**) ဆိုသည်မှာ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း သန်း၈၀ခန့်က နစ်မြုပ်ပျောက်ကွယ်သွားသော တိုက်ကြီး တစ်တိုက်ဖြစ်သည်။ ဇီလန်းဒီးယားဟူသော အမည်နှင့် အဆိုပါတိုက်ကြီးတည်ရှိခဲ့ကြောင်း အယူအဆကို ၁၉၉၅ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်လူမျိုး ဘူမိဗေဒပညာရှင် လူယန်ဒိုက်ဆိုသူက အဆိုပြုခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဂြိုဟ်တုပုံရိပ်အရ ဇီလန်းဒီးယားတိုက်၏ အရွယ်အစားမှာ လက်ရှိ ဩစတြေးလျတိုက်နီးပါးအရွယ်အစား ဖြစ်မည်ဟု သုံးသပ်ကြသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ခုအရ ဇီလန်းဒီးယားသည် နှစ်ပေါင်း ၁ ဘီလီယံသက်တမ်းရှိပြီး ယခင်က ဘူမိဗေဒပညာရှင်များ ထင်ခဲ့ကြသည်ထက် နှစ်ဆခန့်ပိုကြီးသည်ဟု ဆိုသည်။

ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၂၃ သန်းခန့်ကတည်းက ဇီလန်းဒီးယားတိုက်၏ မြေထုသည် လုံးလုံးမြုပ်နှင့်ပြီးဖြစ်သည်။ မျက်မှောက်ကာလတွင် ဇီလန်းဒီးယားတိုက်၏ မြေထုအများစု (၉၄%) သည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ အောက်၌နစ်မြုပ်နေဆဲဖြစ်သည်။ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက်တွင် ရှိနေသော ဇီလန်းဒီးယားတိုက်၏ အကြီးဆုံးအစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး နယူးကယ်လီဒိုးနီးယားမှာ ဒုတိယဖြစ်သည်။

ဗျုပ္ပတ်
--------

နယူးဇီလန် ဘူမိဗေဒနှင့် နျူကလိယဆိုင်ရာ သုတေသနအဖွဲ့အစည်း ဂျီအန်အက်စ် က နာမည်နှစ်ခုကို အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ တစ်ခုမှာ ဇီလန်းဒီးယား (*Zealandia)* ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားတွင် အသုံးအများဆုံးဖြစ်ကာ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၏ လက်တင်ဘာသာအမည်လည်း ဖြစ်သည်။ အဆိုပါအမည်ကို ၁၉၉၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် စတင်သုံးစွဲလာခဲ့သည်။

လူဦးရေ
------

၂၀၂၁ခုနှစ် အချက်အလက်များအရ ဇီလန်းဒီးယားတိုက် ဒေသတစ်ဝိုက်တွင် နေထိုင်သူ လူဦးရေ ၅.၄သန်းခန့် ရှိသည်။

* နယူးဇီလန် - ၅,၁၁၂,၃၀၀
* နယူးကယ်လီဒိုးနီးယား - ၂၆၈,၇၆၇
* နော်ဖော - 1,748
* လော့ဒ်အောင်းကျွန်း - ၃၈၂
* အဲလိဇဘတ် နှင့် မစ်ဒယ်တန် ကျောက်တန်း - ၀

ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်
---------------

* ဩစတေးလျ (တိုက်ကြီး)

ကိုးကားချက်
-----------

1. ↑  Figure 8.1: New Zealand in relation to the Indo-Australian and Pacific Plates။ *The State of New Zealand's Environment 1997* (1997)။ 18 January 2005 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  18 August 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Gurnis, M. Hall, C.E. and Lavier, L.L. 2004, Evolving force balance during incipient subduction: Geochemistry, Geophysics, Geosystems, v. 5, Q07001,
3. ↑  The missing continent it took 375 years to find။
4. ↑  A fragment of a mysterious 8th continent is hiding under New Zealand - and it's twice as old as scientists thought။ *Business Insider*။
5. ↑  Population | Stats NZ။
6. ↑  268 767 habitants en 2014.။
7. ↑  2016 Census QuickStats: Norfolk Island။ 7 May 2019 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  18 August 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* ဇီလန်းဒီးယား : ကမ္ဘာ့ပျောက်ဆုံးနေသောတိုက်။ GSA Today
* ဇီလန်းဒီးယား။ (National Geographic စွယ်စုံကျမ်း)
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

အမှု—**နံ့သာထုံအပ်သော နှမ်းမှုန့်ညက်ဖြင့် ပွတ်တိုက်၍ ရေချိုးမှု။** 

အမှုသည်—**ဆဗ္ဗဂ္ဂီဘိက္ခုနီများ။** 

ထိုသို့ရေချိုးမှုကြောင့် "ကာမစည်းစိမ်ကို ခံစားသော လူဝတ်ကြောင် မိန်းမများလိုပါပဲကလား"ဟု လူတို့က စွပ်စွဲခဲ့ကြသဖြင့် ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်။

သိက္ခာပုဒ်
----------

ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဝါသိတကေန ပိညာကေန နဟာယေယျ, ပါစိတ္တိယံ။

မြန်မာပြန်
----------

နံ့သာဖြင့် ထုံအပ်သော နှမ်းမှုန့်ညက်ဖြင့် ရေချိုးသော ဘိက္ခုနီမှာ ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏။

မှတ်ချက်
--------

ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်သည် နံ့သာအလှရည်တို့ကို ရေ၌ ရောစပ်၍ ချိုးခြင်းမှ တားမြစ်သော သိက္ခာပုဒ်တည်း၊ ဤသိက္ခာပုဒ်ကား နံ့သာထုံအပ်သော နှမ်းမှုန့်တို့ဖြင့် ကိုယ်ကို ပွတ်တိုက်၍ ရေချိုးခြင်းမှ တားမြစ်သည်၊ သိက္ခာပုဒ် ၂-ပါးလုံးပင် မာလာဂန္ဓ ဝိလေပန ဓာရဏသိက္ခာပုဒ်နှင့် တထပ်တည်း ကျရကား ဘိက္ခု, ဘိက္ခုနီတို့သာမက-သာမဏေများလည်း နံသာရောသော ရေဖြင့်လည်းကောင်း, နံ့သာထုံထားသော နှမ်းမှုန့်ညက် ဆပ်ပြာဖြင့်လည်းကောင်း, ရေမချိုးကောင်း၊ နှမ်းမှုန့်ညက်သည် သွေးကိုကြည်လင်စေတတ်၏။ ထိုကြောင့် ရှေးကနှမ်းမှုန့်များဖြင့် ကိုယ်ကို ပွတ်တိုက်လေ့ရှိကြသည်။ နံ့သာ မထုံအပ်သော နှမ်းမှုန့်ညက်ဖြင့်ပွတ်တိုက်ခြင်းကား အနာပတ္တိ။]

ဆက်ဦးအံ့-ယခုခေတ် များစွာသော ဆပ်ပြာတို့သည် ဝါသိတက ဆပ်ပြာများဖြစ်ကြ၏၊ ထိုဆပ်ပြာတို့ကား (မှန်မှန်ပြောရလျှင်) မသုံးအပ်ကြချေ၊ အများထက်ထူးခြား၍ ကိုယ်နံ့ဆိုးဝါးသူများ ရှိတတ်၏။ ထိုသူများအတွက်ကား ဤဆပ်ပြာမွှေးများ အပ်ပါ၏၊ ကိုယ်နံ့ မဆိုးဝါးဘဲလျက် ဆပ်ပြာမွှေးများကို သုံးစွဲလို၍ ကိုယ်နံ့ဆိုးဝါးသူဖြစ်အောင်လည်း မိမိကိုယ်ကို မကြံဆောင်သင့်၊ ထို့ကြောင့် ရောဂါထူး မရှိသူတို့မှာ မျက်နှာသစ် ရေချိုးစသည်တို့၌ အမွှေးနံ့ မထင်ရှားသော ရိုးရိုးဆပ်ပြာများကိုသာ သုံးစွဲသင့်ကြပေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  အရှင်ဇနကာဘိဝံသ (၁၉၉၆)။ *ဘုရားဥပဒေတော်ကြီး*။
ဇိုယာဖန်း ရေးသားပြုစုသော ဇိုယာဖန်း၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ်
ဇိုယာဖန်းသည် ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင် တဦးဖြစ်သည့် ဖဒိုမန်းရှာ (ကွယ်လွန်) ၏ သမီးဖြစ်သည်။ ပိုးကရင်တိုင်းရင်းသား တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဇိုယာဖန်းသည် လက်ရှိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် နေထိုင်လျက်ရှိပြီး UK အခြေစိုက် မြန်မာ့အရေး လှုပ်ရှားမှုအဖွဲ့ ဘားမားကမ်ပိန်း ယူကေ၏ နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးတာဝန်ခံ တဦး အဖြစ် ဆောင်ရွက်နေသူလည်း ဖြစ်သည်။

အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ ၂၀၀၉-ခု၊ ဧပြီလ၂ဝ ရက်နေ့၌ ဇိုယာဖန်း ရေးသားပြုစုသော Little Daughter: A memoir of survival in Burma and the west အမည်ရှိ စာအုပ် တစ်အုပ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ စာရေးသူ ဇိုယာဖန်းက ယခုစာအုပ်ထုတ်ရခြင်းသည် မြန်မာ ပြည်သူလူထုကို ကမ္ဘာက ပိုမို အာရုံစိုက်လာရန် အဓိက ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်သည်။

"မြန်မာပြည် အခြေအနေကတော့ လူထုတွေ ဒုက္ခရောက်နေတယ်၊ အမှန်ဆိုရင် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတွေ မက ပါဘူး၊ ဗမာတွေလဲ စစ်အာဏာရှင် စနစ်မှာ ဖိနှိပ်ခံရတယ်၊ အဲဒါကြောင့် ကမ္ဘာက ဒီထက်ပိုပြီးတော့ သိအောင် အာရုံစူးစိုက်လာအောင် နားလည်အောင် အကူညီပေးလာအောင် ကျမ အဓိက ဒီစာအုပ်ကို ရေးတာဖြစ်ပါတယ်" ဟု ပြောသည်။
ယခုထုတ်ဝေသော စာအုပ်ထဲတွင် မြန်မာနိုင်ငံမှာ ရှိသည့် ကရင်တိုင်းရင်းသားများအပြင် တခြားသော တိုင်းရင်း သား လူမျိုးစုများအပါအဝင် မြန်မာပြည်သူများ စစ်အာဏာရှင် စနစ်အောက်တွင် ဖိနှိပ်ခံနေရသည့်အကြောင်း များ ပါဝင်သည်ဟု သိရသည်။

ယင်းစာအုပ်ကို နိုင်ငံတကာသို့ ဘာသာပေါင်းစုံ ဘာသာပြန်၍ ထုတ်ဝေသွားရန် အစီအစဉ်ရှိသည်ဟု ဇိုယာဖန်း က ပြောသည်။ ဇိုယာဖန်းသည် နှစ်ပေါင်း ၆ဝ ကျော် မြန်မာအစိုးရကိုတော်လှန်တိုက်ခိုက်နေသော ကရင်တိုင်းသား အဖွဲ့တဖွဲ့ရှိ မိဘ နှစ်ပါးမှ မြန်မာပြည် တောတွင်းတနေရာတွင် မွေးဖွားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူ ၏ မိဘများမှာ ကရင်လွတ်မြောက် ရေး တိုက်ပွဲဝင် ပြောက်ကျား ရဲဘော်များ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအချိန်က ဇိုယာဖန်းတို့မိသားစုသည် ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ် သောင်ရင်းမြစ်ပေါ်တွင် ခြေတန်ရှည် အိမ်ကလေး များ ဆောက်လုပ်နေထိုင်ကြရကြောင်းနှင့် သူချစ်ခင်သော မွေးစား အစ်ကို တဦးရှိကြောင်းလည်း ယခုစာအုပ်တွင် ရေးသား ဖော်ပြထားသည်။

ဇိုယာဖန်း ၁၄ နှစ် သမီးအရွယ်တွင် သူနေထိုင်သည့် ရွာကို မြန်မာအစိုးရ စစ်တပ်က တိုက်ခိုက်ပြီး အိမ်ကိုလည်း မီရှိုးဖျက်ဆီးခံရသောကြောင့် မိသားစုနှင့် အတူ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရကြောင်းလည်း စာအုပ်တွင် ပါရှိသည်။

ထိုသို့ ၂ နှစ်ခန့် ပြေးလွှား၍ တောတွင်း၌ ပုန်းအောင်း နေရာမှ နောက်ဆုံးတွင် ထိုင်းနယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော်၍ ဒုက္ခသည် စခန်းတွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားပြီး ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ၌ နိုင်ငံရေး ခိုလှုံခွင့်ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု လည်း သိရှိရသည်။

ထို့နောက် ဇိုယာဖန်းကို ဘီဘီစီ အသံလွှင့် ဌာနက အင်တာဗျူး ပြုလုပ်ရာမှ နိုင်ငံတကာမှ အာရုံစိုက်ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ဧရာဝတီ သတင်းဌာန
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

အမှု—**သင်္ကန်းချင်းလဲပြီးနောက် ပြန်၍ လုယူမှု။** 

အမှုသည်—**ထုလ္လနန္ဒာ။**

ထုလ္လနန္ဒာ၏ သင်္ကန်းလုယူခြင်း
-----------------------------

ထုလ္လနန္ဒာသည် ဘိက္ခုနီ တစ်ယောက်နှင့် သင်္ကန်းချင်း သင်္ကန်းလုယူခြင်း လဲလှယ်၍ ထိုသင်္ကန်းကို သုံးစွဲနေ၏၊ ထိုသင်္ကန်းလဲသော ဘိက္ခုနီကား ထုလ္လနန္ဒာထံမှ ရသောသင်္ကန်းကို မသုံးသေးဘဲ ခေါက်ထား၏၊ ထုလ္လနန္ဒာသည်(လဲယူထားသောသင်္ကန်း အတော် နွမ်းနေမှ) ထိုဘိက္ခုနီထံသွား၍ "တပည့်တော်နှင့် လဲထားသော သင်္ကန်း ဘယ်မှာလဲ"ဟု မေး၏၊ ထိုဘိက္ခုနီသည် သိမ်းထားသောသင်္ကန်းကို ထုတ်ပြသောအခါ ထုလ္လနန္ဒာသည် "ရော့, ဒါဟာ အရှင်မရဲ့သင်္ကန်း၊ တပည့်တော်ရဲ့ သင်္ကန်းကို ပြန်ပေးတော့၊ အရှင်မ-ဥစ္စာ အရှင်မရဲ့ဥစ္စာဘဲ၊ တပည့်တော်ရဲ့ ဥစ္စာလဲ တပည့်တော် ဥစ္စာဘဲ"ဟု ပြောပြောဆိုဆို လုယူလေတော့သည်၊ [တကယ့်ကိုယ် ကိုယ့်ဥစ္စာအမှတ်နှင့် လုယူသောကြောင့် အဒိန္နာဒါနကား မထိုက်။ ထိုသို့လဲပြီးသော သင်္ကန်းကို ပြန်၍ လုယူကြောင်း ကြားသဖြင့် ကဲ့ရဲ့ ကြသောကြောင့် ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်။

သိက္ခာပုဒ်
----------

ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ စီဝရံ ပရိဝတ္တေတွာ သာ ပစ္ဆာ ဧဝံ ဝဒေယျ ‘‘ဟန္ဒာယျေ, တုယှံ စီဝရံ, အာဟရ မေတံ စီဝရံ, ယံ တုယှံ တုယှမေဝေတံ, ယံ မယှံ မယှမေဝေတံ, အာဟရ မေတံ စီဝရံ, သကံ ပစ္စာဟရာ’’တိ အစ္ဆိန္ဒေယျ ဝါ အစ္ဆိန္ဒာပေယျ ဝါ, နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ။

မြန်မာပြန်
----------

အကြင်ဘိက္ခုနီသည် အခြားဘိက္ခုနီနှင့်အတူ သင်္ကန်းချင်း လဲလှယ်ပြီး၍ ထိုဘိက္ခုနီသည် နောက်အခါ ဤသို့ပြောအံ့၊ (အဘယ်သို့ ပြောသနည်း၊) အရှင်, အရှင်မရဲ့ သင်္ကန်းကို ပြန်ယူတော့၊ တပည့်တော်ရဲ့လင်္ကန်းကို ယူခဲ့ပါ(ပြန်ယူတော့မည်-ဟူလို)အကြင် သင်္ကန်းသည် နဂိုကအရှင်မ၏ ဥစ္စာဖြစ်၏၊ ထိုသင်္ကန်းသည် ယခုလဲ အရှင်မ၏ ဥစ္စာပင်ဖြစ်၏၊ အကြင်သင်္ကန်းသည် နဂိုကတပည့်တော်၏ ဥစ္စာဖြစ်၏၊ ထိုသင်္ကန်းသည် ယခုလဲ တပည့်တော်ရဲ့ ဥစ္စာဘဲ၊ အဲဒီ တပည့်တော်၏ ဥစ္စာကို ဆောင်ယူခဲ့ပါ၊ ကိုယ့်ဥစ္စာကို ပြန်၍ယူပါ။ ဤသို့ပြောအံ့၊ ဤသို့ပြောပြီးလျှင် ပြောပြောဆိုဆို ကိုယ်တိုင်ဖြစ်စေ, ခိုင်း၍ဖြစ်စေ လုယူအံ့၊ ထိုဘိက္ခုနီမှာ နိဿဂ္ဂိပါစိတ် အာပတ်သင့်၏။

ကိုးကား
-------

1. ↑  အရှင်ဇနကာဘိဝံသ (၁၉၉၆)။ *ဘုရားဥပဒေတော်ကြီး*။
အာမက် ဇိုးဂု
၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် အယ်လဗေးနီးယားနိုင်ငံ ပထမဇိုးဂု 
ဘုရင်ဘွဲ့ကိုခံယူသူ **အာမက်ဇိုးဂု**သည် မင်းမျိုးမင်းနွယ်ထဲမှဖြစ် 
သော မင်းမဟုတ်ချေ။ သူ၏ မျိုးရိုးမှာ အယ်လဗေးနီးယားနိုင်ငံ 
တောင်တန်းသားစော်ဘွားစော်ကန်မျိုးရိုးဖြစ်သည်။ ခရစ် ၁၈၉၃ 
ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်သည်။ ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့တွင် ပညာသင် 
ကြားခဲ့သည့် မွတ်စလင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး 
တွင် ဩစတြီးယားစစ်တပ်ထဲ၌ စစ်မှုထမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၁၂ 
ခုနှစ်တွင် တူရကီလက်အောက်မှ လွတ်လပ်လာခဲ့သော အယ်လ 
ဗေးနီးယားနိုင်ငံရေး၌ စစ်ကြီးပြီးသည့်နောက် ဝင်ရောက်ခေါင်း 
ဆောင်ခဲ့ရာ၊ ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဖြစ်လာ 
သည်။ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ဖြင့်လည်း ဆောင်ရွက်ရသေး 
သည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၄ ခုနှစ်အထိ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ဖြင့် 
ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် အယ်လဗေးနီးယားနိုင်ငံ၏ 
သမ္မတဖြစ်လာလေသည်။ ၁၉၂၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁ 
ရက်နေ့တွင် သမ္မတဇိုးဂုသည် သူ့ကိုယ်သူ အယ်လဗေးနီးယား 
နိုင်ငံ ဇိုးဂုဘုရင်ဟူ၍ ကျေညာလိုက်လေရာ၊ ယူဂိုဆလားဗီးယား 
နိုင်ငံနှင့် မသင့်မမြတ် ဖြစ်သွားလေသည်။ သို့သော် အီတလီ 
နိုင်ငံကို အားကိုးတစ်ခုပြု၍၊ ထိုနိုင်ငံနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။

၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဇိုးဂုဘုရင်သည် မှူးမတ်မျိုးရိုးဖြစ်သော ဗရင် 
ဂျီဂိုဏ်းဝင် ဟန်ဂေရီအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် ထိမ်းမြားသည်။ 
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဇိုးဂုဘုရင်သည် အီတလီက အယ်လဗေးနီး 
ယားကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သောအခါ၊ ဇိုးဂု ဘုရင်ထွက်ပြေးရ 
လေသည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဂျာမန်တို့စစ်ရှုံးသောအခါ၊ တိုင်းပြည် 
ကိုပြန်ရသော်လည်း၊ ၁၉၄၆ ခုနှစ်သို့ရောက်သော်၊ အယ်လဗေးနီးယားနိုင်ငံမှာ သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်သွားပြီးလျှင်၊ ဇိုးဂုဘုရင်နန်း 
ကျသွားသည်။ [1]

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)
**အက်ဆစ်** ( အင်္ဂလိပ်: ACID ) သည် မြန်မာ ဟစ်ဟော့အဖွဲ့ တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာ၏ ပထမဆုံး ဟစ်ဟော့တေးစီးရီးဟု သတ်မှတ်ကြသည့် *စတင်ခြင်း* ကို ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။

စုဖွဲ့ဖြစ်ပုံ
-------------

၁၉၉၀ နှောင်းပိုင်းကာလများသည် ပြန်ဆိုတေးနှင့် မြန်မာသံစဉ်များ မင်းမူနေသည့် ကာလဖြစ်ရာ ဂီတအမျိုးအစားသစ်ကို ပရိသတ်ကြား ပျံ့နှံ့ရန် ဦးစွာအားထုတ်ခြင်းမပြုဘဲ တေးစီးရီးအဖြစ် တိုက်ရိုက်ထွက်ရှိလာခြင်းကြောင့် ဆုံးရှုံးမှုသာ ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ဂီတလောကသားများက ခန့်မှန်းကြသည်။ သို့သော်လည်း စထွက်ချိန်မှ ၂ လအကြာအထိ ရောင်းအားအကောင်းဆုံးစာရင်းတွင် ထိပ်ဆုံးမှ နေရာယူခဲ့သည်။

အဖွဲ့ဝင်များ ဆုံးရှုံးခြင်း
---------------------------

၂၀၀၆ ခုတွင် ဟိန်းဇော် (၁၉၈၁ ဇွန် ၁၂ - ၂၀၀၆ ဧပြီ ၁၀) ကွယ်လွန်သည်။

ဒီမိုကရေစီ အကြိုလှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ခြင်းကြောင့် ဇေယျာသော် (၁၉၈၁ မတ် ၂၆ မွေး) ကို ၂၀၀၈ ခု၊ မတ်လ ၁၂ ရက်တွင် အစိုးရက ထိန်းသိမ်းလိုက်သည်။  နိုဝင်ဘာ၌ အမိန့်ချမှတ်ရာ တရားမဝင်အသင်းအဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်းသည့် ပုဒ်မဖြင့် ထောင်ဒဏ် (၅) နှစ် ချမှတ်ခံရသည်။  ဖမ်းဆီးချိန်တွင် ထိုင်းဘတ်ငွေ၊ မလေးရှားရင်းဂစ်နှင့် စင်္ကာပူဒေါ်လာများ လက်ဝယ်ရှိသဖြင့် နိုင်ငံခြားငွေ တရားမဝင်ကိုင်ဆိုင်မှုနှင့် ထပ်တိုးထောင်ဒဏ်များ ထပ်ဆောင်းကာ ကော့သောင်းထောင်သို့ ပို့သည်။ ၂၀၁၁ ခု၊ မေလ ၁၇ ရက် ရောက်မှသာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ကြောင့် ထွက်လာနိုင်ခဲ့သည်။ 

၂၀၀၈ ခု၊ ဧပြီလမှာ ရန်ရန်ချမ်း (၁၉၇၉ ဒီဇင်ဘာ ၅ မွေး) အလှည့် ဖြစ်သည်။  ရန်ရန်ချမ်းအား စွဲဆိုသည့်ပြစ်မှုမှာ မူးယစ်ဆေးကိစ္စနှင့် ဖြစ်သည်။ တစ်နှစ်ခန့် ထိန်းသိမ်းပြီးနောက် ၂၀၀၉ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၇ ရက်တွင် လွတ်မြောက်လာသည်။ 

၂၀၂၂ ခု၊ ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဇေယျာသော် အား အာဏာသိမ်း စစ်တပ်မှ ဦးကျော်မင်းယု (ခ) ဦးဂျင်မီ၊ ဦးအောင်သူရဇော် နဲ့ ဦးလှမျိုးအောင်တို့ကို ကြိုးမိန့် (သေဒဏ်) ပေးကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာတွေမှ တစ်ဆင့် သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့ပါသည်။

အဖွဲ့ဝင်များ
------------

* အနဂ္ဂ (Smoke Acid)
* ဟိန်းဇော် (Acidic Acid) (၂၀၀၀ - ၂၀၀၆ ကွယ်လွန်)
* ရန်ရန်ချမ်း (Black Acid)
* ဇေယျာသော် (Nitric Acid) (၂၀၀၀ - ၂၀၁၁)

တေးစီးရီးများ
-------------

| ခေါင်းစဉ် | ထုတ်ဝေနှစ် | ထုတ်ဝေသူ | မှတ်ချက် |
| --- | --- | --- | --- |
| *စတင်ခြင်း* | ၂၀၀၀ | မျိုးကျော့မြိုင် |  |

ကိုးကား
-------

1. ↑  Alex Elgee. "Another Birthday behind Bars Archived 3 December 2013 at the Wayback Machine.". Irrawaddy. 26 Mar 2010.
2. ↑  "AAPP Case No. 0062". Assistance Association of Political Prisoners. Mar 2008.
3. ↑  "5 Generation Wave Activists Stentenced Archived 19 January 2011 at the Wayback Machine.". Mizzima News. 20 Nov 2008.
4. ↑  "ပြည်သူ့နာကျင်ခံစားမှုကို အနုပညာဖန်တီးချင်တယ် Archived 3 October 2011 at the Wayback Machine."။ မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန။ ၂၀၁၁၊ ဇူလိုင် ၂၉။
5. ↑  မင်းလွင်. "Popular Burmese Rap Performer Arrested Archived 5 June 2011 at the Wayback Machine.". The Irrawady. 18 Apr 2008.
6. ↑  သန်းထိုက်ဦး. "Detained Hip Hop Singer Yan Yan Chan Released Archived 11 January 2009 at the Wayback Machine.". Mizzima News. 7 Jan 2009.
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

အမှု—**သူ့သင်္ကန်းကိုခွင့်မပန်ဘဲဝတ်ရုံမှု။** 

အမှုသည်—**ဘိက္ခုနီတစ်ယောက်။**

ဝတ်တရားမသိသော ဘိက္ခုနီ
----------------------

ဘိက္ခုနီ တစ်ယောက်သည် ရေစိုနေသော သင်္ကန်းကို ဖြန့်လှမ်း၍ ကျောင်းတွင်းသို့ ဝင်သွား၏၊ အခြားဘိက္ခုနီ တစ်ယောက်သည် သင်္ကန်းရှင်ကို ခွင့်မပန်ဘဲ ထိုသင်္ကန်းကို ဝတ်ရုံ၍ ရွာတွင်းသို့ ဆွမ်းခံဝင်သွား၏၊ သင်္ကန်းရှင်ဘိက္ခုနီသည် ကျောင်းခန်းတွင်းမှ ထွက်လာ၍ သူ့သင်္ကန်းကို မမြင်သောကြောင့် မေးသောအခါ အခြားဘိက္ခုနီတို့က "မည်သူ (နာမည်ကို ဖေါ်၍)ဝတ်သွားကြောင်းကို" ပြောကြကုန်၏၊ ထိုအခါ သင်္ကန်းရှင်နှင့်တကွ တဆင့်ကြား၍ သိရကုန်သော ဘိက္ခုနီတို့ ကဲ့ရဲ့ကြသောကြောင့် ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်။

သိက္ခာပုဒ်
----------

ယာ ပန ဘိက္ခုနီ စီဝရသင်္ကမနီယံ ဓာရေယျ, ပါစိတ္တိယံ။

မြန်မာပြန်
----------

ပြောင်းရွှေ့၍ ဝတ်အပ်သောသင်္ကန်းကို ဆောင်ယူသော ဘိက္ခုနီအား ပါစိတ် အာပတ်သင့်၏။

မှတ်ချက်
--------

"ပြောင်းရွှေ့၍ ဝတ်အပ်"ဟူသည် မိမိထံမှာ အမြဲမထားဘဲ ပြောင်း၍ ပြန်၍ ပေးရမည့် သင်္ကန်းတည်း၊ ထိုသို့ပြန်ပေးရမည့် သင်္ကန်းကို ဥစ္စာရှင်ထံ ခွင့်မပန်ဘဲ (မိမိသင်္ကန်း ပျောက်နေခြင်း, သူခိုးအခိုးခံရခြင်း ဟူသော အကြောင်းလည်းမရှိဘဲ) ဥစ္စာရှင်ကို ခွင့်မတောင်းဘဲဝတ်လျှင် ပါစိတ် အာပတ်သင့်၏။

ကိုးကား
-------

1. ↑  အရှင်ဇနကာဘိဝံသ (၁၉၉၆)။ *ဘုရားဥပဒေတော်ကြီး*။
တတိယမြောက် အက်ဒ်ဝါ့ဒ် ခရော့စ်ဘိုင် "နက်ဒ်" ဂျွန်ဆင် သည် ၁၉၃၀ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သော အမေရိကန်လူမျိုး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူ စီးပွားရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး သမီးဖြစ်သူ အဘီဂေးလ် ဂျွန်ဆင် နှင့်အတူ Fidelity Investments နှင့် Fidelity International တို့ကို ပိုင်ဆိုင်လုပ်ကိုင်နေသူဖြစ်သည်။ သူသည် ထင်ရှားလွှမ်းမိုးခဲ့သော Boston မိသားစုဖြစ်သည့် Perkins တို့၏ မျိုးဆက်ဖြစ်သည်။

ပညာရေးနှင့် အလုပ်အကိုင်
-----------------------

Johnson သည် Tabor အကယ်ဒမီကို မပြောင်းရွှေ့ခင် Milton အကယ်ဒမီတွင် မူလတန်းတက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကိုရရှိခဲ့သည်။
အမေရိကန်စစ်တပ်တွင် အမှုထမ်းပြီးနောက် ၁၉၅၇တွင် သူသည် သူ့ဖခင် အက်ဒ်ဝါ့ဒ် စီ ဂျွန်ဆင် ၂ က ၁၉၄၉၌ တည်ထောင်ခဲ့သော Fidelity Investment တွင် သုတေသီ တစ်ယောက် ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၆၀ တွင်သူသည် Fidelity Trend Fund ၏ စာတမ်းထိန်းသိမ်းရေး မန်နေဂျာဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၃ မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အထိ နာမည်ကျော် Fidelity Magellan Fund ကို စီမံအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။

၁၉၇၂ တွင် သူသည် ကုမ္ပဏီ၏ ဦးဆောင်သူဖြစ်လာပြီး ၁၉၇၇ တွင် ဥက္ကဋ္ဌ အမှုဆောင်ချုပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ငွေကြေးဈေးကွက်ရန်ပုံငွေများတွင် ချက်လက်မှတ်ဖြင့် ပေးခြင်းအလေ့ကို သူက စတင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဘဏ်များ၊ အာမခံကုမ္ပဏီများနှင့် သုံးစွဲသူများကို လျော့ဈေးဖြင့် အရစ်ကျဝန်ဆောင်မှုများပေးခဲ့သော ပထမဆုံးလူဖြစ်သည်။ သူသည် အရစ်ကျရောင်းချမှုများနှင့် လုပ်ငန်းများ၏ စက်နှင့်လုပ်ဆောင်ခြင်းများကို ထောက်ပံ့ရင်းနှီးပေးခဲ့သူဖြစ်သည်။

လူမှုရေးလုပ်ငန်းများ၊ ဆုတံဆိပ်များနှင့် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ
------------------------------------------------------------

သူသည် အမေရိကန် အနုပညာသိပ္ပံ၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်သည့်အပြင် Beth Israel ဆေးရုံနှင့် ဘော်စတွန် အနုပညာပြတိုက်တို့၏ ဘဏ္ဍာထိန်းဖြစ်ပြီး ဘော်စတွန် လုံခြုံရေးခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုအဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ဘော်စတွန် တက္ကသိုလ်၊ ဘန်တလီ ကောလိပ်နှင့် ဟောဘတ်နှင့် ဝီလျံစမစ်သ် ကောလိပ်များ၏ ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါရဂူဘွဲ့ကိုလည်း ရရှိထားသူဖြစ်သည်။

ကြွယ်ဝမှု
---------

လက်ရှိပျမ်းမျှ ကြွယ်ဝမှု ၈ ဘီလျံဒေါ်လာဝန်းကျင်ဖြင့် သူ့ကို Forbes မဂ္ဂဇင်းက အမေရိကန်၏ အချမ်းသာဆုံးပုဂ္ဂိုလ်အမှတ် ၃၀ ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။
ယခုအခါ Fidelity ၏ ရှယ်ယာ ၂၄% ထိပိုင်ဆိုင်နေပြီဖြစ်သော သမီးဖြစ်သူ Abigail သည် ပျမ်းမျှငွေကြေး ၁၁ ဘီလျံဒေါ်လာဖြင့် Forbes လူချမ်းသာစာရင်းတွင် နံပါတ် ၁၇ နေရာကို ယူထားသည်။

လှူဒါန်းမှုများ
---------------

အက်ဒ်ဝါ့ဒ် စီ ဂျွန်ဆင် ရန်ပုံငွေအဖွဲ့သည် ၂၃၁ မီလျံဒေါ်လာဖြင့် လှူဒါန်းမှုပြုလုပ်သည်။
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၂)သုတ် ရှိပါသည်။

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် (၁) မညီမညွတ် သောအရပ်= ဝိသမနိဿိတ၊ (၂) တောအုပ်= ဂဟနနိဿိတ၊ (၃) မင်း, အမတ် အစရှိသော အားကိုးရသူ= ဗလဝနိဿိတ-ခိုးသူကြီးတစ်မျိုးမျိုးသည် လုယက် ခိုးယူမှုကိုပြုသကဲ့သို့။

(၁) ဝိသမ = မညီမညွတ်(မကောင်း)သော ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ ရှိသော ယုတ်မာသောရဟန်း။

(၂) ယုတ်မာသော မိစ္ဆာအယူရှိသော ယုတ်မာသောရဟန်း။

(၃) မင်း၊ အမတ်အစရှိသော အားကိုးရသူရှိသော ယုတ်မာသော ရဟန်းတို့သည် မိမိ၏ဂုဏ်ကိုလည်း တူးဖြိုဖျက်ဆီး၏။ အပြစ်လည်းရှိ၏။ ပညာရှိ တို့လည်း ကဲ့ရဲ့အပ်၏။ များစွာသော မကောင်းမှုကိုလည်း တိုးပွားစေ၏ဟု ခိုးသူကြီး သုံးဦးနှင့် ရဟန်းယုတ်သုံးမျိုးတို့ကို တစ်မျိုးစီတစ်မျိုးစီ အကျယ်ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်ဆိုချက်ရှိပါသည်။

---

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ်

(၁) ဝိသမနိဿိတ = မညီမညွတ်အရပ်ဟူသော မှီရာရှိခြင်း။

(၂) ဂဟနိဿိတ = တောအုပ်ဟူသော မှီရာရှိခြင်း။

(၃) ဗလဝနိဿိတ = မင်း, အမတ်အစရှိသော အားကိုးရသူအမှီရှိခြင်း။

(၄) ဘောဂစာဂီ = တစ်စုံတစ်ခုဖြစ်လျှင် ပစ္စည်းဥစ္စာပေး၍ ရှင်းလင်းနိုင်ခြင်း။

(၅) တစ်ယောက်တည်းသွားလာခြင်း

ဤအချက်ငါးမျိုးနှင့်ပြည့်စုံသော ခိုးသူကြီးသည် ခိုးယူ လုယက် ဖျက်ဆီး တတ်၏။

ဤသာသနာတော်၌ စိတ်ထားသေးနုပ် ရဟန်းယုတ်သည်

(၁) မညီမညွတ် (ယုတ်မာညစ်ညမ်းဆိုးသွမ်းသော) ကိုယ်-နှုတ်-စိတ်ရှိခြင်း။

(၂) ယုတ်မာသော မိစ္ဆာအယူရှိခြင်း။

(၃) မင်း, အမတ်ကြီး အစရှိသော အားကိုးရသူရှိခြင်း။

(၄) ပစ္စည်းလေးပါး ပေါများခြင်း။

(၅) တစ်ပါးတည်း လှည့်လည်သွားလာခြင်း။

ဤအချက်ငါးမျိုးတို့နှင့်ပြည့်စုံလျှင် မိမိ၏ဂုဏ်ကို တူးဖြိုဖျက်ဆီး၍ မိမိကိုယ်ကို ဆောင်၏။ အပြစ်လည်းရှိ၏။ ပညာရှိတို့ကလည်း စွပ်စွဲကဲ့ရဲ့၏၊ များစွာသော အကုသိုလ်ကိုလည်း တိုးပွားစေ၏-ဟု ရဟန်းတို့အား အကျယ်အားဖြင့် ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်ဆိုချက်ရှိပါသည်။


---

မဟာစောရသုတ် သည် မြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ္တန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤသုတ္တန်တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် အင်္ဂါငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ခိုးသူကြီးကို ဥပမာနှိုင်းယှဉ်၍ အင်္ဂါငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းယုတ်တို့အကြောင်းကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။

မဟာစောရသုတ်
-----------

ကိုးကား
-------

1. ↑  -အံ၊၁၊၁၅၂-၃။ အံ၊မြန်၊၁၊၁၇၁-၂။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၉။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ တိကနိပါတ ၁-ပဌမပဏ္ဏာသက၊ ၅-စူဠဝဂ္ဂ၊ ဧကာဒသမသုတ်။
2. ↑  -အံ၊၂၊၁၁၃-၅။ အံ၊မြန်၊၂၊၁၃၈-၁၄၁။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၄၃။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ပဉ္စကနိပါတ၊ ၃-တတိယပဏ္ဏာသက၊ (၁၁) ၁-ဖာသုဝိဟာရဝဂ္ဂ၊ တတိယသုတ်။
3. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
4. 1 2  *အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ အင်္ဂုတ္တိုရ်ပါဠိတော် မြန်မာပြန်၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ၃-တတိယပဏ္ဏာသက (တတိယသုတ်ငါးဆယ်)၊ (၁၁) ၁ - ဖာသုဝိဟာရဝဂ် ၃- မဟာစောရသုတ်*။
|  |
| --- |
| **၁၈၈၃** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| နိုဝင်ဘာလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ |  |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
|  |
| --- |
| **၁၈၈၆** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| နိုဝင်ဘာလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ |  |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
**ဘုမ္မသီးငှက်** သို့မဟုတ် **ဘုမ္မတီးငှက်** (*Treron phoenicoptera*) သည် ခို၊ ချိုးတို့နှင့်အတူ "ကိုလမ်ဗီဒီ" မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ထင်ရှားသော ငုမျိုးဖြစ်သည်။ ခိုလောက်ပင် အလျား ၁၃ လက်မရှိ၍ ကိုယ်ကာယတုတ်ခိုင်သော ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။ အမွှေးအတောင်များမှာ တစ်ကိုယ်လုံး စိမ်းနေသောကြောင့် သစ်ရွက်စိမ်းများနှင့် ခွဲခြား၍ မရနိုင်ပေ။ တစ်နှစ်လုံး အသင်းအအုပ်နှင့် နေတတ်၍ သစ်ပင်များပေါ်၌သာ ကျက်စားလေ့ ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် အလေ့ပေါက် သဖန်းပင်များပေါ်၌ အတွေ့ရများသည်။ သစ်ပင်ပေါ်၌ မလှုပ်မရှား နေတတ်ကြသောကြောင့် ငှက်တစ်အုပ် လုံးကိုပင် အောက်မှနေ၍ ကောင်းစွာ မမြင်နိုင်ချေ။ အသံကြားရမှသာ ယင်းတို့ရှိမှန်း သိရသည်။ 

လူလေချွန်သကဲ့သို့အော်တတ်သည်။ ဘုမ္မသီး၏ ခြေထောက်သည် ဝါ၍၊ မေးစေ့နှင့် လည်ချောင်းသည် လိမ္မော်ရောင် ပေါက်နေသည်။ အမြီးရင်း၌ အညိုတွင် အဖြူတန်းများရှိသည်။ ပျံသန်းသည့်အခါ တောင်ပံရှိ အဖြူမှတ်ကြီးကို ကောင်းစွာ တွေ့နိုင်သည်။ အရွယ်နှင့် မလိုက်အောင် သန်မာကြီးမားသော ခြေချောင်းများ ရှိသောကြောင့် သစ်ပင်တက်ရာ၌ ကျွမ်းကျင်သည်။ ဘုမ္မသီးသည် သစ်သီးများကို စားရာ သဖန်းသီးများကို အထူးနှစ်သက်သည်။ 

အစေ့၊ အဆန်၊ အဖူး၊ အစို့များကိုလည်းစားသောက် သည်။ ဘုမ္မသီးငှက်သည် မတ်လမှ ဇွန်လအတွင်း သားပေါက်သည်။ ချိုးကဲ့သို့အသိုက်ကို အကိုင်းအခက်များဖြင့် တော်သင့်ရုံ ပြုလုပ်တတ်သောကြောင့် မလုံခြုံသဖြင့် ဥများကို အောက်မှနေ၍ အထင်းသား မြင်နိုင်သည်။ တစ်မြုံလျှင် များသောအားဖြင့် ဥ အဖြူ ၂ လုံးရှိတတ်၏။ ဥများမှာ မာ၍ ချောမွတ်သည်။

ဘုမ္မသီးငှက်များကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းတွင် အနှံ့အပြား တွေ့ရ၍ အရှေ့ဘက်တွင် ဗီယက်နမ်တောင်ပိုင်းနှင့် ယိုးဒယားထိအောင် တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ နေရာအနှံ့အပြားတွင် ကျက်စားကြသော်လည်း၊ အထူးသဖြင့် အပူပိုင်းဒေသများတွင် အတွေ့ရများသည်။

မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ ပလိပ်အင်း ရေတိမ်ဒေသအနီးရှိ ညောင်ပင်များ ညောင်သီးသီးချိန်တွင် ဘုမ္မတီးငှက်များ လာရောက်စားသောက်လေ့ ရှိသည်။ ဘုမ္မတီးငှက်သည် ဌာနေငှက် ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  BirdLife International (2012). "*Treron phoenicopterus*". *IUCN Red List of Threatened Species* **2012**. IUCN. old-form url
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈)
3. ↑  မန္တလေးနေ့စဉ်၊ ၁၇-၉-၂၀၁၈၊ စာ-၁၇
**ကုသိနာရုံမြို့တော်**
၎င်းမလ္လတိုင်းမှာ ဒေသစာရီ လှည့်လည်တော်မူပြီးသည့်အဆုံး မလ္လမင်းများ၏ ဥယျာဉ်တော်၌ တပည့်သာဝက အပေါင်းတို့အား-

အပ္ပမာဒေန ဘိက္ခဝေ သမ္ပာဒေထ-(ဒီ၊၂၊၁၂၈)

"ရဟန်းတို့-မမေ့ခြင်း သတိတရားနှင့် ပြည့်စုံရစ်ကြ"

ဟုနောက်ဆုံး ပစ္ဆိမ ဗုဒ္ဓဝစန အဆုံးမတော်ဖြင့် ဆုံးမတော်မူပြီးလျှင် အေးမြချမ်းသာ ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူရာ တိုင်းဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓဘာသာတိုင်း မစွန့်အပ်သောတိုင်း ဖြစ်သည့်အပြင်၎င်းမြို့တော် ကုသိနာရုံပြည်သည်လည်း ထို့အတူ ထင်ရှားသော မြို့တော်ကြီး ဖြစ်လေသည်။

ပါဝါမြို့
---------

၎င်းမလ္လတိုင်းမှာ ကုသိနာရမြို့တော်မှတစ်ပါး အခြားပါဝါမြို့တော်လည်းရှိ၍ ပြည်ထောင်အားဖြင့် ၂-ပြည်ထောင် ကွဲပြားလျက် တသီးတခြားစီ ခွဲခန့်အုပ်ချုပ်ကြသော တိုင်းနယ်များ ဖြစ်ကြလေသည်။ ၎င်းတိုင်းပြည် နယ်ပယ်များသို့ မြတ်စွာဘုရား တရားဓမ္မစက်ဒေသနာတော် ဟောဖော်ညွှန်ပြ ဆုံးမတော်မူရန် ဒေသစာရီ ကြွချီတော်မူလျက် များစွာသော သုတ္တန်ဝိနည်းဒေသနာတော်များ ဟောကြားပညတ်တော်မူရာ တိုင်း, မြို့ ပြည် ဖြစ်၍ သာသနာတော်တွင် ထင်ရှားသော သာသနာဝင်ဌာနတစ်ခု ဖြစ်လေသည်။ 

### ကိုးကား

1. 1 2  အရှင်သံဝရာဘိဝံသ (ပရိယတ္တိ သာသနာဟိတဓမ္မာစရိယ ရွှေကျင်နာယကဆရာတော်)။ *ဗုဒ္ဓနိုင်ငံတော် (ပထမတွဲ)*။



| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားဖူးခရီး |
| --- |
| သံဝေဇနိယလေးဌာန | 
* လုမ္ဗိနိဥယျာဉ်
* မဟာဗောဓိမဏ္ဍိုင်
* မိဂဒါဝုန်
* ကုသိနာရုံ

 |
| အဝိဇဟိတလေးဌာန | 
* ရာဇဂြိုဟ်
* ဝေသာလီ
* သာဝတ္ထိ
* သင်္ကဿနဂိုရ်

 |
| အခြားဌာနများ | 
* အမရာဝတီ
* စန္ဒဝရံ
* ဒေဝဒဟ
* ဂါယာမြို့
* ကပိလဝတ်ပြည်
* ကေသရိယာစေတီ
* ကောသမ္ဗီ
* နာလန္ဒာ
* ပါဋလိပုတြ
* ပါဝါ
* ဗာရာဏသီမြို့

 |
| နောင်းဌာနများ | 
* အဇန္တာဂူ
* ဗရာဗရဂူ
* ဘရဟုတ်
* ဝေရူဠဂူ
* လလိတဂိရိ
* မထုရာ
* ပါဏ္ဍဝလေဏီဂူ
* ပိပြဝါ
* ပုပ္ဖဂိရိဝိဟာရ
* ရတနာဂိရိ
* ဆန်ချီ
* ဥဒယဂိရိ
* ဝိကြမသီလ

 |