ဗြဟ္မာဘုံ
---------

မြင့်မြတ်သော ဈာန် စသည့် ဂုဏ်တို့ဖြင့် ကြီးပွားကြသူများကို "ဗြဟ္မာ" ဟုခေါ်သည်။ ကာမဂုဏ်ဝတ္တု မွဲနိုင်သမျှမွဲမှသာ ဈာန်စသည့်တရားများ ကြွယ်ဝပြီး ကြီးပွားကြကုန်သည်။ ဗြဟ္မာဘုံ(၂၀)တွင် 

* ရူပဗြဟ္မာဘုံ(၁၆)ဘုံ၊ (ရုပ်ခန္ဓာရှိသော ဗြဟ္မာတို့ တည်ရာ)
* အရူပဗြဟ္မာဘုံ(၄)ဘုံ (ရုပ်ခန္ဓာမရှိသော ဗြဟ္မာတို့ တည်ရာ) ရှိသည်။

(ယခုဖတ်ရှုသူ/သူများ ထပ်မံဖြည့်စွက်ပေးနိုင်ပါတယ်)

ပါဠိမှ-မြန်မာသို့ ဘာသာပြန်အဓိပ္ပာယ်
-----------------------------------

ရူပ = ရုပ်
အရူပ = ရုပ်မရှိ/ရုပ်မဖြစ် (ဤသို့ရုပ်၏ဆန့်ကျင့်ဘက်အား ညွှန်းဆိုရေးသားသည်။)

ရူပဗြဟ္မာ သုဗြဟ္မာပါရိသဇ္ဇာဘုံမှ အကနိဋ္ဌအထိ (၁၆)ဘုံကို ရူပဗြဟ္မာ(ရုပ်ခန္ဓာရှိသော ဗြဟ္မာတို့၏ တည်ရှိရာ) ၁၆-ဘုံဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် အသညသတ်ဘုံတွင် ရုပ်တရား သက်သက်သာ(ရုပ်ခန္ဓာသာ) ရှိသည်။ ကျန်(၁၅)ဘုံ မှာ ရုပ်တရား(ရုပ်ခန္ဓာ)၊ နာမ်တရား(နာမ်ခန္ဓာ) ၂ပါးလုံး ရှိကြသည်။ ဤရူပဗြဟ္မာဘုံများသည် နတ်ပြည်ထက် ကြီးကျယ်ခမ်းနားကြသည်။ ယောက်ျား၊ မိန်းမ(ဖိုမ) အင်္ဂါများမရှိပေ။ သို့သော် ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ယောက်ျားပုံ ဖြစ်သည်။ ဗြဟ္မာများ နေထိုင်ပုံမှာ ယောကီကြီးများနေထိုင်ပုံကဲ့သို့ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်လှသည်။ အချို့မှာ မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ၊ ဥပေက္ခာ ဟူသောဗြဟ္မဝိဟာရတရားလေးပါးကို ပွားများနေကြသည်။ အချို့ကား ဈာန်သမာပတ် ဝင်စားလျက် ချမ်းသာအေးမြစွာ နေထိုင်ကြသည်။

1. ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာ ဘုံ
2. ဗြဟ္မပုရောဟိတာ ဘုံ
3. မဟာဗြဟ္မာ ဘုံ
4. ပရိတ္တာဘာ ဘုံ
5. အပ္ပမာဏာဘာ ဘုံ
6. အာဘဿရာ ဘုံ
7. ပရိတ္တာသုဘာ ဘုံ
8. အပ္ပမာဏသုဘာ ဘုံ
9. သုဘကိဏှာ ဘုံ
10. ဝေဟပ္ဖိုလ် ဘုံ
11. အသညသတ် ဘုံ
12. အဝိဟာ ဘုံ
13. အတပ္ပါဘုံ
14. သုဒဿာ ဘုံ
15. သုဒဿီ ဘုံ
16. အကနိဋ္ဌ ဘုံ

### အရူပဗြဟ္မာ ဘုံ

(ရုပ်မရှိသော ဗြဟ္မာတို့၏ တည်ရှိရာ)
ရူပဗြဟ္မာ (၁၆)ဘုံအထက်တွင် အရူပဗြဟ္မာ (၄)ဘုံ ရှိသည်။ ဘုံ(တည်ရာနေရာ) ဟု ရေးသားသည်၊ ပြောဆိုသည် ဆိုသော်လည်း တကယ့်ဘုံဗိမာန်(တည်ရာနေထိုင်ရာအရပ်) ရှိသည်မဟုတ်။ အာကာသ နဉ္စာယတနဝိပါတ် စိတ်စေတသိက်ဖြင့် ပဋိသန္ဓေတည်နေလျက် အဆက်ဆက်ဖြစ်ပွားသော နာမ်ခန္ဓာအစဉ်၏ ဖြစ်တည်ရာ ကောင်းကင်အပြင်ကို

1. အာကာသာနဉ္စာ ယတနဘုံ
2. ဝိညာဏဉ္စာယတနဘုံ
3. အာကိဉ္စ ညာယတနဘုံ
4. နေဝသည နာသညာယတနဘုံ ဟုခေါ်သည်။

ဈာန်ဘုံများ
-----------

### ပထမဈာန်ဘုံ

အထက်ပါ ဗြဟ္မာပါရိသဇ္ဇာ၊ ဗြဟ္မပုရောဟိတာ၊ မဟာဗြဟ္မာ သုံးဘုံကို ပထမဈာန်ရ ဗြဟ္မာတို့ နေထိုင်ရာဘုံ ဖြစ်သောကြောင့် ပထမဈာန်ဘုံ ဟုခေါ်သည်။ အဆင့်ဆင့် မဟုတ်ဘဲ တစ်ပြင်တည်း တည်နေကြသော်လည်း အသက် အရှည်အတို၊ ဘုံနိဗ္ဗာန်တို့၏ ခမ်းနားကြီးကျယ်ပုံ၊ ဘုန်းတန်ခိုး စသည်တို့တွင် ၎င်းတို့အားထုတ်ခဲ့သော အဓိပတိအားလျော်စွာ ကွာခြားကြသည်။

### ဒုတိယဈာန်ဘုံ

ပရိတ္တာဘာ၊ အပ္ပမာဏာဘာ၊ အာဘဿရာ တို့ကို ဒုတိယဈာန် သုံးဘုံဟုခေါ်သည်။ ၎င်းသုံးဘုံသည်လည်း ကောင်းကင်တစ်ပြင်တည်း၌ပင် တည်ရှိကြသည်။ ထိုဗြဟ္မာတို့တွင် အာဘဿရဗြဟ္မာတို့သည် ဗြဟ္မာမင်း(မဟာဗြဟ္မာ) ဖြစ်သည်။

### တတိယဈာန်ဘုံ

ပရိတ္တသုဘာ၊ အပ္ပမာဏသုဘာ၊ သုဘကိဏှာ ဤတတိယဈာန် သုံးဘုံသည် ဒုတိယဈာန် သုံးဘုံထက် မြင့်သော အထက်ကောင်းကင်ဝယ် တစ်ပြင်တည်း၌ပင် တည်ရှိကြသည်။

ကျမ်းကိုး
---------

1. ↑  မောင်ဝိဇ္ဇာ "ဗုဒ္ဓ နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာအကြောင်း"
2. ↑  ဓမ္မာစရိယ ဦးအေးနိုင် `ဗုဒ္ဓကျမ်းလာ နတ်ဒေဝါများ´

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
ဗုဒ္ဓ​ကျမ်း​လာ ၃၁-ဘုံ |
| --- |
| ဗြဟ္မာဘုံ နှစ်ဆယ် | 
* ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဖာ
* ဗြဟ္မပုရောဟိတာ
* မဟာဗြဟ္မာ
* ပရိတ္တာဘာ
* အပ္ပမာဏာဘာ
* အာဘဿရာ
* ပရိတ္တာသုဘာ
* အပ္ပမာဏသုဘာ
* သုဘကိဏှာ
* ဝေဟပ္ဖိုလ်
* အသညသတ်
* အဝိဟာ
* အတပ္မါ
* သုဒဿာ
* သုဒဿီ
* အကနိဋ္ဌ
* အာကာသာနဉ္စာ ယတန
* ဝိညာဏဉ္စာယတန
* အာကိဉ္စ ညာယတန
* နေဝသည နာသညာယတန

 |  |
| နတ်ပြည်ခြောက်ထပ် | 
* စတုမဟာရာဇ်
* တာဝတိံသာ
* ယာမာ
* တုသိတာ
* နိမ္မာနရတိ
* ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီ

 |
| လူ့ဘုံ တစ်ဘုံ | လူ့ဘုံ |
| အပါယ် လေးဘုံ | 
* ငရဲ
* တိရစ္ဆာန်
* ပြိတ္တာ
* အသူရကာယ်

 |
| နိဗ္ဗာန်-စကြဝတေးမင်း-မြင့်မိုရ်တောင်-ယုဂန္ဓိုရ်တောင်-တောင်စဉ် ခုနှစ်ထပ်- သီဒါ ခုနစ်တန်- အိုင်ကြီး ခုနှစ်အိုင်- အာလိန်ငါးဆင့်-စူဠာမဏိစေတီ-သိကြားမင်း- မာရ်နတ်- ယမမင်း- အသုရာ- ဘုမ္မစိုး- အမ္ဗပါလီ-နဂါး-နယား-အတွင်း ၃၇ မင်း- အပြင် ၃၇ မင်း-ဗေဠုဝ (နတ်စောင်း) -ကိန္နရာ- လူခြောက်- မဟာဂီရိနတ်- မြနန်းနွယ်- ဇော်ဂျီ-ယူဇနာ-ဂဠုန်-ဘီလူး |