recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
အသက် ၂၅ အရွယ် ဩလကော့ လွီဇာမေ
ဩလကော့ လွီဇာမေ (ခရစ် ၁၈၃၂-၁၈၈၈)။။ လွီဇာမေ
ဩလကော့ (Louisa May Alcott)သည် ကလေးများအတွက် ပုံပြင်များကို ပြုစုခဲ့သော 
အမေရိကန် အမျိုးသမီးစာရေးဆရာဖြစ်သည်။
လွီဇာမေဩလကော့သည် ၁၈၃၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၉ 
ရက်နေ့တွင် ပင်ဆီလဗေးနီးယားပြည်နယ်၊ ဂျာမန်တောင်းမြို့၌ 
ဖွားမြင်သည်။ ဖခင်မှာ နံမည်ကျော် စာရေးဆရာများ ဖြစ်သည့် 
အီမာဆင်၊ သိုးရိုးတို့နှင့်အတူ စာပေဘက်၌ ထင်ရှား သူ 
အေးမော့ဗရွန်ဆင်ဩလကော့ဖြစ်သည်။ လွီဇာမေဩလကော့ 
ငယ်စဉ်ကပင် ဩလကော့တို့မိသားစုသည် ဂျာမန်တောင်းမြို့မှ 
ကွန်ကော့မြို့သို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။

လွီဇာဩလကော့သည် အသက်အရွယ်ငယ်စဉ်ကစ၍ 
စာရေးဝါသနာပါသည်။ အသက်ရှစ်နှစ်တွင် ပြဇာတ်များကို 
စတင်ရေးခဲ့သည်။ သို့ရာတွင်အသက် ၁၆ နှစ်သို့ ရောက်ကာမှ 
သူရေးသောပုံပြင်ကို ပထမဦးဆုံး ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့လေသည်။ 
ထို့နောက် မိမိ၏အိမ်ထောင်တွင် တွေ့ကြုံနေရသော ငွေကြေး 
အကျပ်အတည်းမှ လွတ်မြောက်နိုင်ရန်အတွက် ကျောင်းဆရာမ 
အလုပ်ကို ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ရသည်။ စာပေကိုလည်း ရေး 
သားပြုစုခဲ့ရသည်။ ၁၈၅၅ ခုနှစ်တွင် လွီဇာဩလကော့ ပြုစု 
သော *ဖလာဝါးဖေးဗဲ* အမည်ရှိ ပုံပြင်ဝတ္ထုကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေ 
ခဲ့သည် ၁၈၆ဝ ပြည့်နှစ်သို့ရောက်သော်၊ အတ္တလန္တိတ်လစဉ် 
စာစောင်တွင် လွီဇာ၏ပုံပြင်များ ပါရှိလာလေသည်။ ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ပွားစဉ်က လွီဇာသည် ဂျော့တောင်းမြို့ ဆေးရုံတွင် 
သူနာပြုဆရာမအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာမှ ရရှိခဲ့သော 
အတွေ့အကြုံများကို ရေးသားဖော်ပြသည့် *ဟော့စပီတယ်* 
စကက်ချက် *ခေါ် စာအုပ်ကို ၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေ* 
ခဲ့ရာ၊ လွီဇာဩလကော့၏အမည်မှာ ထင်ပေါ်လာသည်။ ၁၈၆၇ 
ခုနှစ်တွင် *မဲရီးမျူဇီယမ်* ခေါ် ကလေးမဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ 
အဖြစ်ဆောင်ရွက်သည်။

လွီဇာဩလကော့သည် ၁၈၆၈ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၆၉ ခုနှစ် 
များတွင် *လစ်တဲဝီးမင်း* ခေါ်ပုံပြင်များကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ 
လေသည်။ ထိုပုံပြင်များမှာ မိမိနှင့်ညီမသုံးယောက်တို့ငယ်စဉ်က 
အတူတကွ နေထိုင်ခဲ့ကြပုံကို ဖော်ပြထားရာ၊ အခြားသက်တူ 
ရွယ်တူ မိန်းကလေးများအတွက် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းပေ 
သည်။ ထို့ကြောင့် လွီဇာဩလကော့သည် အမျိုးသမီး စာရေး 
ဆရာအဖြစ် နာမည်ထင်ရှားလာလေသည်။
ဩလကော့ပြုစုခဲ့သော စာအုပ်များတွင် *လစ်တဲမင်း* 
(၁၈၇၁)နှင့် *ဂျိုဗွိုင်*(၁၈၈၆) ခေါ်စာအုပ်တို့သည် *လစ်တဲ* 
ဝီးမင်း*ပုံပြင်ဆက်စာအုပ်များဖြစ်ကြသည်။* အင်အိုးဖက်ရှင်ဂဲ
(၁၈၇ဝ) နှင့် *အိတ်ကာဇင်* စာအုပ်များတွင် မိန်းကလေးတို့ 
ကို မည်ကဲသို့ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သင့်ကြောင်း မိမိ၏ 
ထင်မြင်ချက်များကို ဖော်ပြထားလေသည်။
လွီဇာမေဩလကော့သည် ၁၈၈၈ ခုနှစ်မတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် 
ဗော့စတန်မြို့၌ ကွယ်လွန်လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)
ကြံစည်ဟန်, ဆွေးနွေးဟန်ဖြစ်သည်။ 

ဤဝိတက္ကမုဒြာသည် စိန္တမုဒြာ, ဈာနမုဒြာ, သမာဟိတမုဒြာတို့နှင့် မျိုးတူဖြစ်သော်လည်း ယင်းတို့၏အခြေခံပါဒ အနုစားသဘောမျှသာ ရှိသည်ဟု မိန့်ဆိုကြသည်။ 

လက်ျာလက်မောင်းကို ကွေး၍ လက်ဝါးကို ပြင်ဘက်သို့ လှန်ပြထားကာ လက်ညှိုးနှင့်လက် သူကြွယ်တချောင်း ချောင်းကို လက်မထိပ်နှင့် ထိထားသည်။ 

ကျန် လက်ချောင်းများကို အပေါ်သို့ ထောင်ထားသော ဟန်ဖြစ်သည်။ တြိပတက ဟတ္ထပုံတွင် လက်သူကြွယ်ကို လက်မဖြင့်ဖိထား၍ ကျန်သုံးချောင်းကို ထောင်ပြထားသည်ကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်သင့်သည်။ 

သာဓနမာလာကျမ်းတွင် ဤမုဒြာကို ဖော်ပြထားခြင်းမရှိရကား နောက်မှ ပေါ်ပေါက်တီထွင် မုဒြာဖြစ်ဟန် တူပေသည်။ တိဗက် ရုပ်ပွားဆင်းတု ပဋိမာသိပ္ပံ လွှမ်းမိုးသော ဟန်မျိုးဖြစ်ပေသည်။

ဓမ္မေသု အပ္ပမာဒမင်္ဂလ, ဓမ္မသာကစ္ဆာ မင်္ဂလာများကို သရုပ်ပြထားသည်။ 

အဗ္ဘုတရသ, သန္တရသတို့ကို ပေါ်လွင်စေသည်။ 

ဈာနပါရမီ, ပညာပါရမီ စခန်းများသို့ ညွှန်ပြ ရည်ဆောင်ပေသည်။ 

ပုံစံအားဖြင့် ဂေါတမဗုဒ္ဓ, မေတ္တေယျ, တာရာ, ခေတ္တိဂဗ္ဘ, အာကာသဂဗ္ဘ စသောရုပ်ပွားဆင်းတု များတွင် ဤမုဒြာပုံကို တွေ့ရသည်။ 

ရန်ကုန်မြို့၊ ကမ္ဘာအေး ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် ပြတိုက်တွင် ဝိတက္ကမုဒြာဖြင့် ဆင်းတုတော်တဆူကို ပြသထားပါသည်။ 

ပုဂံမြို့၊ အာနန္ဒာစေတီ၊ အပယ်ရတနာလိုဏ်ဂူဘုရားများ အတွင်းရှိ ရုပ်ပွားဆင်းတုတော်နှင့် ဆေးရေးပန်းချီများတွင် ဝိတက္ကမုဒြာဟန်ကိုတွေ့ရှိရပါသည်။ 

ဝိတက္ကမုဒြာ ပုံဟန်ဖြင့် ရုပ်ပွားဆင်းတုများကို ထုလုပ်စီရင် ကိုးကွယ်သောသူသည် အကြံအစည် ထိုးထွင်းအောင်မြင်ခြင်း, စိတ်ကူးဉာဏ် ဆန်းသစ်ပွင့်လင်းခြင်း, အဘိဓမ္မာ သဘာဝတရားကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ပေါက်ရောက်သိမြင်ခြင်း, ဗဟုသုတ ကြွယ်ဝခြင်း, ဉာဏ်ပညာထက်မြက်ခြင်း, သမာဓိဈာန် အဘိညာဉ်ရရှိခြင်း, အယူဝါဒထူးခြား ဆန်းပြားချက်များကို သိရှိနားလည်ခြင်း, တီထွင်မှု အောင်မြင်ခြင်း စသော အကျိုးထူးများကို ရရှိနိုင်သည်ဟူ၍၎င်း, ဤမုဒြာဖြင့် ရုပ်ပွားတော်ရှိသော ရပ်ရွာဒေသပြည်နယ်တွင် ပညာရှိသူတော်စင်များ ပေါ်ပေါက်ထွန်းကားတတ်သည် ဟူ၍၎င်း, ပဋိမာ သိပ္ပံကျမ်းများ၌ မြွက်ဆိုဖော်ပြ ထားလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  VITARKA MUDRĀ (sec also Cin Mudra, Dhyāna Mudrā, Samāhita Mudrā)

Tibetan Collections vol.i. p.25; Reflection

ITL. p.22.; IBI. p.441.; Dill. pp.254, 260. Mudra, Saunders. p.66 (An.i-in)

အပယ်ရတနာလိုဏ်ဂူဘုရား ဦးမြ-နှာ-၁၅၉

OBEP. Ananda.
2. 1 2  စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း မဟာဝိဇ္ဇာ (ရန်ကုန်)၊ မဟာဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး (ဟားဗဒ်) အထက်တန်း သုတေသန ပညာရှင်ဘွဲ့ (ဟားဗဒ်) ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ သုတေသနနှင့် ကျမ်းပြုဌာနခွဲ သာသနာရေး ဦးစီးဌာန။ *မြန်မာ့ရိုးရာ ပဋိမာ သိပ္ပံပညာ*။
ဆရာတော်သည် နိုင်ငံကျော် ဓမ္မကထိက တစ်ပါးဖြစ်သည်။ 

၁၃၃၆ခု၊ ပြာသိုလ်လဆန်း (၄)ရက်၊ (၁၅-၁-၁၉၇၅) ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ တွင်၊ ပဲခူးတိုင်း၊ ဒိုက်ဦးမြို့၊ အုပ်ဝင်းကျေးရွာ၊ ခမည်းတော် ဦးတင်မောင်၊ မယ်တော် ဒေါ်ခင်ထွေးတို့မှ မွေးဖွားသည့် တတိယမြောက် သားရတနာ ဖြစ်သည်။

၁၃၄၈ခု၊ တန်ခူးလဆန်း (၃)ရက် (၁၉၈၂)၊ စနေနေ့တွင် ဘဒ္ဒန္တသီလာစာရကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရှင်သာမဏေပြုကာ သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၃၅၆ခု၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း (၃)ရက် (၅-၁၁-၁၉၉၄)၊ စနေနေ့တွင် ပါဠိတက္ကသိုလ် ကိုင်းကုန်းကျောင်းတိုက် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တကေလာသကို ဥပဇ္ဈာယ် ပြု၍ ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူသည်။

သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ပြီးနောက်၊ ရန်ကုန်မြို့၊ ဒဂုံမြို့နယ်၊ အိမ်တော်ရာကျောင်းတိုက် သီရိဇေယျုံကျောင်း၊ တာမွေမြို့နယ်၊ ကျောက်မြောင်း ဓမ္မာလင်္ကာရ ပရိယတ္တိစာသင်တိုက်၊ ခရမ်းမြို့၊ ပါဠိတက္ကသိုလ်ကိုင်းကုန်းကျောင်းတိုက်၊ ပဲခူးမြို့ သာသနာ့မဏ္ဍိုင် ပါဠိတက္ကသိုလ်ကျောင်းတိုက်တို့တွင် ပရိယတ္တိစာပေများကို ဓမ္မာစရိယတန်းအထိ အဆင့်ဆင့် လေ့လာသင်ယူခဲ့သည်။

၁၃၅၆ (၁၉၉၄)ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိ သာသနာ့တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ပြီး ဓမ္မာစရိယကျမ်းစာများနှင့် လောကီပညာရပ်များကို လေ့လာသင်ယူကာ ၁၉၉၈ခုနှစ်တွင် သာသနတက္ကသီလ ဓမ္မာစရိယ B.A (Buddhism)ဘွဲ့ကို ရရှိသည်။

၂၀၀၁ခုနှစ်မှ စတင်ကာ သာသနတက္ကသီလ မဟာဓမ္မစရိယ M.A (Buddhism) ဘွဲ့အတွက် ဘွဲ့ယူ ကျမ်းစာရေးသား ပြုစုရင်း တစ်ဘက်မှလည်း ပိဋကတ်ဆိုင်ရာ အင်္ဂလိပ်စာဌာနတွင် နည်းပြတာဝန်၊ သာသနာ့တက္ကသိုလ် ရခိုင်ပြည်နယ်ကျောင်းဆောင်၏ အဆောင်မှူးတာဝန်နှင့် ရန်ကုန်တိုင်း ကျောင်းထိုင်ဘုန်းကြီး သင်တန်းကျောင်း၏ အင်္ဂလိပ်စာဆရာတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

ပဋိပတ်အလုပ်အနေဖြင့် ရန်ကုန်မြို့ မဟာစည်သာသနာ့ရိပ်သာကြီးတွင် ၁၉၉၈ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ် (၁၀ရက်တရားစခန်း)၊ ၁၉၉၉ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ် (၁၀ရက်တရားစခန်း)၊ ၂၀၀၁ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ် (၄၅ရက်တရားစခန်း)များ ဝင်ရောက်ကာ ဝိပဿနာတရား အားထုတ်ခဲ့သည်။

၂၀၀၄ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ခုနှစ်အထိ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ Geumgang Universityတွင် အစိုးရပညာသင်ဆုဖြင့် ကျောင်းတက်ကာ ကိုရီးယားဘာသာစကားနှင့် ကိုရီးယားဗုဒ္ဓဘာသာကို လေ့လာသင်ယူခဲ့သည်။ 

၂၀၀၉ခုနှစ် နှစ်စမှ စတင်၍ ရန်ကုန်မြို့၊ ဒဂုံမြို့နယ်၊ အိမ်တော်ရာတိုက်၊ သီရိဇေယျုံကျောင်း၏ ပဓာန နာယကတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရင်း၊ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ဒယ်ဂူးမြို့တွင်လည်း စိတ္တသုခ မြန်မာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းဟူသော အမည်ဖြင့် နိုင်ငံခြား သာသနာပြုကျောင်းတစ်ကျောင်းကို ဦးဆောင်တည်ထောင်၍ နာယကဆရာတော်အဖြစ် တာဝန်ယူကာ မြန်မာ၊ ကိုရီးယား သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ 

၂၀၀၈ ခုနှစ်မှစ၍ မနာပဒါယီဟူသော အမည်ဖြင့် ဘာသာရေး ပညာပေးဆောင်းပါးများကို အင်တာနက် စာမျက်နှာများတွင် ရေးသားရင်း ၂၀၁၀ခုနှစ်တွင် "မချစ်မမုန်း အကောင်းဆုံး"ဟူသော အမည်ဖြင့် ပထမဆုံး လုံးချင်းစာအုပ်ကို စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အခြားသောစာပေများလည်း ရေးသားပြီးဖြစ်သည်။

ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံ ရန်ကုန်မြို့၊ ဒဂုံမြို့နယ်၊ အိမ်တော်ရာကျောင်းတိုက်၊ သီရိဇေယျုံကျောင်းနှင့် ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ဒယ်ဂူးမြို့၊ စိတ္တသုခ မြန်မာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတို့၏ ပဓာနနာယက ဆရာတော်အဖြစ် တာဝန်ယူကာ တရားဟော တရားပြ၊ စာရေးစာချ စသည့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်ရင်း   ဟူသော အင်တာနက် စာမျက်နှာတို့မှလည်း ဓမ္မစာပေများ ရေးသားကာ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ မြန်မာများနှင့် ကိုရီးယားနိုင်ငံသားများအတွက် အွန်လိုင်းသာသနာပြု လုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်ပေးလျက် ရှိသည့်အပြင် မျိုးဆက်သစ် လူငယ်လူရွယ်များအား ဓမ္မအမွေနှင့် ပညာအမွေများ ပေးနိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ ရန်ကုန်မြို့တွင် ပညာဒါန ကျောင်းဖွင့်လှစ်ပေးရန် ကြိုးစားအကောင်အထည် ဖော်လျက်ရှိသည်။
**စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး** (Agribuniess) ဆိုသည်မှာ အပင်များကို စိုက်ပျိုးခြင်း နှင့် လူနှင့်ယဉ်ပါးသော တိရစ္ဆာန်များကို မွေးမြူခြင်းတို့ဖြင့် ကုန်စည်များကို ထုတ်လုပ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးနှင့်ဆိုင်သော ဘာသာရပ်ကို စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး သိပ္ပံ (agricultural science) ဟုခေါ်သည်။ ဥယျာဉ်စိုက်ပျိုးခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်သော ဘာသာရပ်ကို ဥယျာဉ်စိုက်ပညာရပ် (horticulture) ဟုခေါ်သည်။

စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးတွင် အထူးပြုနယ်ပယ်များစွာပါဝင်သည်။ သို့သော် စိုက်ပျိုးမြေများတွင် သီးနှံများကို စိုက်ပျိုးခြင်း နှင့် စားကျက်မြေများတွင် တိရစ္ဆာန်များကို မွေးမြူခြင်း တို့မှာ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးပညာရပ်၏ အခြေခံအုတ်မြစ်များပင်ဖြစ်သည်။ စိုက်ပျိုးရေးတွင်အောက်ပါ ဘာသာရပ်များပါဝင်သည်။

1. လယ်ယာသီးနှံဘာသာ
2. ဥယျာဉ်ခြံသီးနှံဘာသာ
3. စိုက်ပျိုးရေးဓာတုဗေဒဘာသာ
4. ရုက္ခဗေဒဘာသာ
5. ကိမိလဗေဒ (ပိုးမွှားဘာသာရပ်)
6. အပင်ရောဂါဘာသာ
7. စိုက်ပျိုးစီးပွားဘာသာ

မြန်မာပြည်တွင်း အသုံးများသော ပိုးသတ်ဆေး၊ မှိုသတ်ဆေးများကို ဖော်ပြလိုက်ပါသည်။  

တိရစ္ဆာန်များ၏ ကျန်းမာရေးနှင့် လူသားမျိုးနွယ်များ၏ အသား၊ နို့၊ ဥ စားသုံးနိုင်ရေး၊ ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်ပြီး တိရစ္ဆာန်ရောဂါများ လူသို့ ကူးစက်မှုမဖြစ်စေရေး သင်ကြားလေ့လာ အသုံးပြုရသော ပညာရပ်ဖြစ်သည်။
**ရုန်းမြစ်**သည် ဥရောပတိုက် ယဉ်ကျေးမှုခေတ်ဆန်းချိန်မှ 
စ၍ တောင်ဘက် မြေထဲပင်လယ်မှ ပြင်သစ်နိုင်ငံကို ဖြတ်ပြီး 
လျှင် မြောက်ပင်လယ်သို့ ပေါက်သော ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး 
လမ်းကြောင်း ဖြစ်ခဲ့လေသည်။ ရှေးအခါက မြေထဲပင်လယ်ဘက် 
မှ ကုန်သည်တို့သည် ဗြိတိန်နိုင်ငံမှ သံဖြူကို ဤလမ်းကြောင်း 
ဖြင့် သယ်ယူခဲ့ကြ၏။ ရောမလူမျိုးတို့သည် စစ်မှုရေးရာအတွက် 
ရုန်းမြစ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြ၏။ အလယ်ခေတ်က ဆာရဆင် 
စစ်သားနှင့် ကရူးဆိတ်စစ်သားတို့သည် ရုန်းမြစ်ကြောင်းဖြင့် 
ချီတက်ခဲ့ကြသည်။ ယခုအခါ ရုန်းမြစ်သည် ရိုင်းမြစ်၊ စိန်းမြစ်၊ 
လွှားမြစ်တို့နှင့်၎င်း၊ မာဆေးမြို့နှင့်၎င်း တူးမြောင်းများဖြင့် 
ဆက်သွယ်ထားသောကြောင့် ဥရောပတိုက်တွင် အလွန်အရေးပါ 
အရာရောက်သော ရေလမ်းခရီး ဖြစ်သည်။

ရုန်းမြစ်သည် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ ပေပေါင်း 
၆ဝဝဝ ခန့်မြင့်သော အဲ့လပတောင်ပေး ရုန်းရေခဲမြစ်၌ မြစ်ဖျား 
ခံ၍ အရှိန်ပြင်းစွာ စီးဆင်းလာပြီးလျှင် ဂျီနီးဗားအိုင်ထဲသို့ ဝင် 
သည်။ ဂျီနီးဗားအိုင်ကို ဖြတ်၍ အနောက်တောင်ဘက်မှတစ်ဖန် 
စီးထွက်လာရာ ပြင်သစ်နိုင်ငံ လီယွန်မြို့တွင် မြစ်ကြောင်းသည် 
တောင်ဘက်သို့ ရုတ်တရက် ပြောင်းသွားသည်။ ထိုနောက် 
မာဆေးမြို့အနီးတွင် မြေထဲပင်လယ်သို့ မြစ်နှာမြွာ ခွဲ၍ စီးဝင် 
လေသည်။

ရုန်းမြစ်သည် မိုင် ၅ဝဝ ကျော်ခန့် ရှည်၍ မိုင် ၃၅ဝ 
အထိ သင်္ဘောကြီးများ ဆန်တက်နိုင်၏။ ထင်ရှားသော မြစ် 
လက်တက်များမှာ ဆုန်းမြစ်၊ အီဇာမြစ်နှင့် ဒူးရန့်မြစ်များ 
ဖြစ်သည်။ လီယွန်မြို့နှင့် ပင်လယ်အကြား မြစ်ကြောင်း 
တစ်လျှောက်တွင် ကမ်းနှစ်ဖက်စလုံး၌ စပျစ်ခြံများရှိ၏။ 
လက်ဝဲဘက်ကမ်း တစ်လျှောက်၌လည်း ဗီယင်း၊ ဗားလန်း၊ 
အက်ဗီညွန်၊ အားလ အစရှိသော သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည့် 
မြို့များ တည်ရှိသည်။

၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နှင့် ဆွစ်ဇာလန်နယ်စပ်၌ ပေ 
၃ဝဝ မြင့်သော ရေကာတာကြီးကို စတင် ဆောက်လုပ်ခဲ့ရာ 
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် ရပ်ဆိုင်းထားခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်သို့ 
ရောက်မှ တစ်ဖန် ဆက်လက်၍ ဆောက်လုပ်သည်တွင် ၁၉၄၈ 
ခုနှစ်၌ ပြီးလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)
စိုင်သည် သတ္တဗေဒအရ 'ဗိုင်ဗော့ ဗန်တင်းဗာမင်နိကပ်'ဖြစ်သည်။ 'ဗိုးဗိဒီး'မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်သည်။ ပြောင်ထက်အရွက်ငယ်၍ ကိုယ်လုံးထွားကျိုင်းသည်။ အမြင့် ၅ ပေခွဲရှိ သည်။ ထို့ထက်မြင့်သော စိုင်များလည်းရှိသည်။ ဦးချိုမှာ ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့်၂၄ လက်မရှည်၍၊ လုံးပတ် ၁၄ လက်မရှိ သည်။ ပြောင်ထက် ခြေတံရှည်သည်။ စိုင်မနှင့် စိုင်ထီးကလေးတို့တွင် ဝင်းပြောင်သော သစ်အယ်
သီးညိုအရောင်ရှိသည်။ မျက်နှာမှာ ဖြူသည်။ ခြေတံသည် ခွာအထက်မှဒူးဆစ်တိုင် အောင်ဖြူသည်။

တင်ပါးတွင်ထင်ရှားသော အဖြူကွက်ပါရှိသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ စိုင်ထီးကလေးများ၏ နံဘေးတွင် အဖြူပြောက်များကို တွေ့ရသည်။ ယင်းအပြောက်များသည် တဖြည်းဖြည်း မွဲပြာရောင်သို့ ပြောင်းသွားသည်။ ကြီးပြင်းသော စိုင်များ၏ အရောင်မှာ ညိုဝါရောင်ဖြစ်သည်။ စိုင်ထီးတွင် အများအားဖြင့် မျက်နှာမှ နှာယောင်တိုင်အောင်အဖြူရောင် ညစ်ညစ်ရှိသည်။ ကိုယ်လုံး၏အရောင်မှာ ကာကီရောင်ဖြစ်သည်။ လုံးလုံး မည်းမည်းနက်နေသောစိုင်ကို တွေ့ရခဲသည်။ စိုင်သည် ရွက်ကြွေတော၊ အမြဲစိမ်းတောများရှိ မြေညီ၌သော်လည်းကောင်း၊မညီညွတ်သော မြေပြင်၌သော်လည်းကောင်း၊ ကျက်စားရန် နှစ်သက်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၌ စိုင်ကိုသစ်တောရှိရာ တောင်ကုန်းများတွင် တွေ့ရသည်။ စိုင်သည် လူကိုမြင်လျှင် ထွက်မပြေးတတ်ချေ။ တစ်ခါတစ်ရံ လယ်တောယာတောများထဲသို့ပင် ဝင်လာတတ်သည်။ နံနက်ခင်းနှင့် မွန်းလွဲပိုင်းတွင် အစာရှာထွက်သည်။ ပူအိုက်သောအချိန်တွင် နားနေတတ်သည်။ မြက်ပင်၊ဝါးရွက်၊ ဝါးမျှစ် နှင့်အပင်ငယ်ကလေးများကို စားတတ်သည်။ ငန်သောအရသာကို နှစ်သက်သည်။ အအုပ်အသင်းဖွဲ့လျက် စားကျက်ကောင်းရာဒေသသို့ ရာသီအလိုက်ပြောင်းရွှေ့ ကျက်စားလေ့ရှိသည်။ စိုင်သည် ဖျတ်လတ်သည်။ အကြား၊အမြင်နှင့် အနံ့ခံကောင်းသည်။ ငြိမ်သက်စွာနေလေ့ရှိသည်။ နွားကဲ့သို့ အသံပြု တတ်သည်။ ထိတ်လန့်သောအခါ ကျယ်လောင်စွာအော်၍ တစ်ဟုတ်တည်းပြေးလွှားတတ်သည်။ စိုင်သည် များသောအားဖြင့် တစ်ကြိမ်လျှင် သားတစ်ကောင်သာပေါက်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံမှသာ နှစ်ကောင်ပေါက်တတ်၏။ စိုင်ကို မြန်မာနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ မလေးရှားနိုင်ငံ၏ ကျွန်းဆွယ်ဒေသ၊ ဘော်နီယိုကျွန်း နှင့် ဂျားဗားကျွန်းတို့တွင်တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် 
မဏိပူရတောင်ကုန်းများ၌လည်း တွေ့ရသည်ဟု အဆိုရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2  Gardner, P. (2016). "*Bos javanicus*". *IUCN Red List of Threatened Species* **2016**. IUCN.
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၄) နှာ ၆-၈။
**နီမန်ဂျာဗီဒစ်** (Serbian Cyrillic: Немања Видић, Serbian pronunciation: [ně̞maɲa v̞ǐːditɕ] ; အောက်တိုဘာ ၂၁၊ ၁၉၈၁မွေး) သည် ပရီးမီးယားလိဂ်ကလပ် မန်ချက်စတာယူနိုက်တက် ၏အသင်းခေါင်းဆောင် ဆားဘီးယားလက်ရွေးစင်ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၀၂ မှ ၂၀၁၁ အထိ ဆားဘီးယားလက်ရွေးစင် အသင်း၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ်ပါဝင်ခဲ့သည်။ 

ဗီဒစ်သည် စပါးတပ်မော်စကိုသို့ ၂၀၀၄ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။၂၀၀၆ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ပေါင် ၇သန်းဝန်းကျင်ဖြင့် မန်ချက်စတာယူနိုက်တက်နှင့် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် သူသည် ရီယိုဖာဒီနန်နှင့် တွဲဖက်၍ တိုးတက်ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ 

သူသည် မန်ယူတွင် ကစားစဉ်တစ်လျှောက် ၃နှစ်ဆက်ပရီးမီးယားလိဂ်ဖလား ၃ခု(စုစုပေါင်း လေးခု)၊ ချန်ပီယံလိဂ်ဖလား ၁ခု၊ ကမ္ဘာ့ကလပ်ချန်ပီယံဆုတစ်ခု၊ ကားလင်းဖလား ၃ခုနှင့် ပရီးမီးယားလိဂ်အကောင်းဆုံး အသင်းဆု အပါအဝင် ဆုပေါင်းများစွာ ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ၂၀၀၉ဘောလုံးရာသီတွင် သူသည် မန်ယူကို ၁၄ပွဲဆက် ပေးဂိုးမရှိအသင်းဖြစ်အောင် ကူညီပေးခဲ့ပြီး ပရီးမီးယားလိဂ်အကောင်းဆုံးကစားသမားအဖြစ် ဆုချီးမြင့်ချင်းခံခဲ့ရသည်။ သူသည် ပရိသတ်များမှ ပေးသော အကောင်းဆုံးကစားသမားဆု နှင့် ကစားသမားများမှ ပေးသော အကောင်းဆုံးကစားသမားဆုတို့ကို လည်း ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ၁၁ ဘောလုံးရာသီတွင် ဗီဒစ်သည် မန်ချက်စတာယူနိုက်တက်၏ အသင်းခေါင်ဆောင် ဂယ်ရီနဗီး ဘောလုံးကစားခြင်းမှ အနားယူပြီးနောက် မန်ယူ အသင်းခေါင်းဆောင်အသစ်အဖြစ် အပ်နှင်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူသည် လက်ရှိ ပရီးမီးယားလိဂ်၏ အကောင်းဆုံးကစားသမား ဆုကို လက်ခံထားသူဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Premier League clubs submit squad lists (PDF)။ *PremierLeague.com*။ Premier League (2 February 2012)။ 27 February 2012 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  2 February 2012 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Nemanja Vidic။ FC Internazionale Milano။ 24 May 2015 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  16 May 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
ဗုဒ္ဓဘာသာ သင်္ကေတ
**နီလ − အညိုကသိုဏ်း** ကိုလည်း ရှေးအတိတ် နီးသောဘဝက နီလ − အညိုကသိုဏ်းကို ရဖူးသော အထုံဝသီ ပါရမီ အဓိကာရ ရှိခဲ့လျှင် မပြုမပြင်ဘဲ ညိုညိုမြင်သမျှ အလုံးစုံသော ဝတ္ထုကိုပင် ကြည့်ရှု၍ အလွယ်တကူ နိမိတ်ရနိင်၏။ အထုံဝသီ ပါရမီ အဓိကာရ မရှိခဲ့လျှင် မိမိအထွာဖြင့် တစ်ထွာလောက် အလျားအနံကျယ်စွာ သစ်သားကို ယပ်ဝန်း၊ ရေအိုးဖုံးများကဲ့သို့ လက်ကိုင်စရာ အရိုးနှင့်တကွ ကသိုဏ်းဝန်းလုပ်၍ အညိုဆုံးဆေးကို အချောဆုံး အလှဆုံး − နေအောင်လုပ်၍ သုတ်၍ အနား၌ အညိုရောင်ကို တောက်ထစေတတ်သော အနီဖြစ်စေ၊ အဖြူဖြစ်စေ အမှတ်မရှိ တစ်ခုခု ဒန်ပူတစ်ပြား (ငွေမူးစေ့ခန့်) ဆေးမင်အနားသတ် တင်သား သုတ်လိမ်း၍ "အညို အညို" ဟု စိတ်ထဲက မှတ်၍ ကြည့်ရှု၍ နိမိတ်ယူရာ၏။

ဤအညိုကသိုဏ်း၌ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ကား ပြင်ဘက် ပရိကမ္မနိမိတ်နှင့် တထပ်တည်းတူစွာ မျက်စိနှင့် မြင်သော အတိုင်းပင်ထင်၏။ ပဋိဘာဂနိမိတ်မှာ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ထက် အဆအရာမက ညိုချောပြောင်လင်းလျက် အလွန်နှစ်သက်ဖွယ် ပတ္တမြားညိုယပ်ဝန်းကဲ့သို့ ထင်၏။ ဈာန်ပေါ်ပုံမှာ ပထဝီမြေကသိုဏ်းနည်းအတိုင်း ပေါ်၏။

ကိုးကား
-------

1. ↑  လယ်တီဆရာတော်။ *ကမ္မဋ္ဌာန်းကျမ်းကြီး*။ မိခင်ဧရာဝတီစာအုပ်တိုက်
location = ရန်ကုန်။ pp. ၇၁။ line feed character in `|publisher=` at position 23 (အကူအညီ); Missing pipe in: `|publisher=` (အကူအညီ)
**နနမ်ဟိုတယ်** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ဂျက်ဖနာမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဟိုတယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟိုတယ်တွင် အခန်း ၃၂ ခန်းပါဝင်သည်။ ဆေးရုံသည် ဂျက်ဖနာဆေးရုံအနီး၊ နာရီစင်တာဝါလမ်းပေါ် မြို့၏ အချက်အချနေရာတွင် တည်ရှိသည်။ ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်နေစဉ်ကာလအတွင်း ဟိုတယ်ကို သီရိလင်္ကာစစ်တပ်က ၂၄ နှစ်ကြာ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ပိုင်ရှင်ဖြစ်သူက ဟိုတယ်ကို ပြန်လည်ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။

သမိုင်း
-------

ဟိုတယ်ကို ၁၉၈၂ တွင် Soosaipillai Gnanaprakasam က တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အခန်း ၂၅ ခန်း ပါဝင်သည်။ ပြည်တွင်းစစ်ကာလအတွင်း ဟိုတယ်ကို သီရိလင်္ကာစစ်တပ်က ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ မြို့ထဲရှိ အခြားများစွာသော အဆောက်အဦများကိုလည်း ထိုကဲ့သို့ပင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဟိုတယ်သည် သီရိလင်္ကာစစ်တပ် ၅၁ - ၂ တပ်ခွဲ၏ ရုံးချုပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ နော်ဝေနိုင်ငံ၏ ငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဉ် ညှိနှိုင်းမှု၌ သီရိလင်္ကာအစိုးရသည် ဟိုတယ်ကို မူလပိုင်ရှင်ဖြစ်သူထံ ၂၀၀၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ပြန်လည်ပေးအပ်မည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်းသည် အမှန်တကယ် ဖြစ်မလာခဲ့ပေ။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် Sangarapillai Kailasapillai သည် ဟိုတယ်ကို ဝယ်ယူခဲ့သည်။ Sangarapillai Kailasapillai bought the hotel in 2010. ပြည်တွင်းစစ်ပြီးဆုံးပြီး ၂ နှစ်အကြာ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်သည် ဟိုတယ်ကို ပိုင်ရှင်ထံ ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဟိုတယ်သည် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများအတွက် ၂၀၁၁ ခုနှစ် မေလ ၁ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  Soruben၊ Sornakumar။ "Life Online: Jaffna Gnanams Hotel"၊ 2 October 2013။ 19 May 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ Archived from the original on 19 May 2021။
2. ↑  "Color-coded sails for Jaffna fishing boats"၊ 4 September 1999။
3. ↑  "President, PM hold separate crisis talks"၊ 29 December 2002။
4. ↑  Jayasekara၊ Bandula။ "Major General Fonseka spells out de-escalation plan"၊ 30 December 2002။ 19 May 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ Archived from the original on 4 March 2016။
5. ↑  "Jaffna high security zones to continue - SLA"၊ 11 December 2012။
6. ↑  Dias၊ Supun။ "Gnanam hotel in Jaffna opened"၊ 4 May 2011။ Archived from the original on 2014-03-16။
7. ↑  Ferdinando၊ Shamindra။ "May Day re-opening for Gnanam hotel - Army says no permanent base in Jaffna town"၊ 4 May 2011။ 19 May 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ Archived from the original on 4 March 2016။
ဒေါက်တာဒေါ်ရီရီ(၁၉၂၉-၁၉၈၄)
--------------------------

ဒေါက်တာဒေါ်ရီရီ (၁၉၇၅)ခုနှစ် အမျိုးသားစာပေဆု{သုတပဒေသာ(ဝိဇ္ဇာ)
မြန်မာအမျိုးသမီးများအနက် ပီအိပ်ချဒီဘွဲ့ကို အစောဆုံးရရှိခဲ့သူများစာရင်းတွင် ကမန်အမျိုးသမီးတစ် ဦးဖြစ် သော ဒေါ်ရီရီလည်း တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ကမန်လူမျိုး ဖြစ်သည်။

ဒေါ်ရီရီကို(၁၉၂၉)ခုနှစ်၊မတ်လ(၁၄)ရက်နေ့တွင် သံတွဲ့မြို့၌ အဖဦးဘစိန်၊ အမိဒေါ်ခိုင်တို့မှ ဖွားမြင်သည်။ (၁၉၃၅)ခုနှစ်တွင် စစ်တွေကွန်ဗင့်ကျောင်း၌စတင်ပညာသင်ခဲ့သည်။(၁၉၄၆)ခုနှစ်တွင်ဆယ်တုန်းကို စာမေး ပွဲအောင်မြင်သည်။(၁၉၅၂)ခုနှစ်တွင် ရာဇဝင်ဂုဏ်ထူးတန်းကိုဒုတိယတန်း(က)အဆင့်ဖြင့် အောင်မြင် သည်။ ထိုနှစ်၌ပင် ပညာတော်သင်အဖြစ်ဖြင့်လန်ဒန်တက္ကသိုလ်အရှေ့တိုင်းနှင့် အာဖရိကပညာရပ် ဆိုင်ရာကျောင်း (School of oriental and African Studies) တွင်တက်ရောက်ခဲ့၍ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ပီအိချ်ဒီ ဘွဲ့ရခဲ့သည်။

မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းကော်မရှင်၌ သုတေသနအရာရှိအဖြစ် ၁၉၅၉ခုနှစ်တွင် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းခဲ့ပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဆိုင်ရာကျမ်းပြုအရာရှိအဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်းခံခဲ့ရသည်။

မြန်မာနိူင်ငံသုတေသနအသင်းဂျာနယ်၊ သမိုင်းတံခွန်၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံစာပေနှင့်လူမှုရေးသိပ္ပံ ဂျာနယ် စသည့် သုတေသနဂျာနယ်များတွင် သုတေသနစာတမ်းများရေးသားခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်မြန်မာ ပြက္ခဒိန် (၁၇၀၁-၁၈၂၀) ကိုရေးသား၍ ယဉ်ကျေးမှုဌာနမှထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် သုတေသနအဘိဓာန်များ မှတ်စု အမှတ်စဉ်(၁)ကိုရေးသား၍ မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်းမှပင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ သည်။ နိုင်ငံသမိုင်း သုတေသနဦးစီးဌာနတွင် အကြီးတန်းသုတေသနမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရင်း (၁၉၈၄)ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်။

ဒေါက်တာရီရီသည် မြန်မာနိူင်ငံအခြေအနေ(၁၇၁၄-၅၂)စာအုပ်ဖြင့် ၁၉၇၅ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေဆု (သုတပဒေသာ၊ဝိဇ္ဇာ)ကို ရရှိခဲ့သည်။ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်နှင့်အင်း၀မင်းဆက်များ လက်ထက်မြန်မာနိူင်ငံ ၏အခြေအနေကို အသေးစိတ်သုတေသနပြု၍တင်ပြခဲ့သည်။

ဒေါက်တာရီရီသည် ရခိုင်အမျိုးသမီးစာဆိုများအနက် အမျိုးသားစာပေဆုကိုပထမဆုံးဆွတ်ခူးခဲ့သော စာပေ ပညာရှင်တစ်ဦးပင်ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မောင်မောင်ထွန်းအောင်(ကျန်းမာရေး)ရခိုင်အမျိုးသမီးအသင်း(ရန်ကုန်)မှထုတ်ဝေသည့်မြတ်ပန်းသဇင်မဂ္ဂဇင်းမှ မောင်မောင်ထွန်းအောင် (ကျန်းမာရေး) ရေးသားသည့် အမျိုးသားစာပေဆုရ ရခိုင်စာဆိုများ ဆောင်းပါးမှ ထုတ်နုတ်ဖော်ပြပါသည်။
***မိုင်းခရပ်ဖ် လဲဂျန့်***သည် မိုဂျန်း စတူဒီယိုစ်နှင့် ဘလက်ခ်ဘက်ဒ် အင်တာရက်တစ်မှ ထုတ်လုပ်ပြီး အိတ်စ်ဘောက်စ် ဂိမ်း စတူဒီယိုစ်မှ ထုတ်ဝေမည့် လာမည့် အက်ရှင်-ဗျူဟာဂိမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုးစ်၊ နစ်တန်းဒိုး စဝစ်ချ်၊ ပလေးစတေရှင် ၄၊ ပလေးစတေရှင် ၅၊ အိတ်စ်ဘောက်စ် ဝမ်းနှင့် Xbox Series X/S အတွက် ဖြန့်ချိရန် စီစဉ်ထားသည်။ ၎င်းသည် *မိုင်းခရပ်ဖ်*၏ ဘေးပန်းရလဒ်နှစ်ခုအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။

ထုတ်ဝေခြင်း
-----------

ဂိမ်းကို ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁၂) ရက်နေ့တွင် အိတ်စ်ဘောက်စ်နှင့် ဘယ်သက်စ်ဒါ ဂိမ်း ပြသပွဲ တွင် ကြေညာခဲ့သည်။ပြသပြီးနောက်၊ *မိုင်းခရပ်ဖ်* ယူကျုချန်နယ်ရှိ နမူနာတစ်ခုသည် နောက်ထပ်ပလက်ဖောင်းများကို အတည်ပြုခဲ့သည်။၎င်းကို Homeworld စီးရီးများ၏ အချိန်နှင့်တပြေးညီ ဗျူဟာဂိမ်းများကို ဖန်တီးထုတ်လုပ်ခြင်းအတွက် လူသိများသော Relic Entertainment ဝန်ထမ်းများဟောင်းမှ တည်ထောင်ထားသော Blackbird Interactive နှင့် ပူးပေါင်း၍ စီးရီးဖန်တီးသူများ မိုဂျန်း စတူဒီယိုစ်မှ ဖန်တီးထားပါသည်။

ပြင်ပလင့်ခ်များ
---------------

* တရားဝင် ဝက်ဘ်ဆိုဒ်

ကိုးကား
-------

1. ↑
2. ↑  *Minecraft Legends – Announce Trailer* (အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့်)၊ 2022-06-12 တွင် ပြန်စစ်ပြီး
**ရီလာ ဘုန်းကြီးကျောင်း** ဟု နာမည်ကျော်သော **ရီလာရှိ စိန့်အိုင်ဗန်၏ ဘုန်းကြီးကျောင်း** သည် ဘူဂေးရီးယားနိုင်ငံရှိ အကြီးမားဆုံးနှင့် အကျော်ကြားဆုံး အရှေ့ပိုင်း အော်သိုဒေါက် ဘုန်းကြီးကျောင်း တစ်ကျောင်း ဖြစ်သည်။ အနောက်တောင်ပိုင်း ရီလာတောင်ကုန်းများတွင် တည်ရှိပြီး မြို့တော် ဆိုဖီယာ၏ တောင်ဘက် ၁၁၇ km (၇၃ mi) အကွာ ရေဆကာမြစ်၏ နက်ရှိုင်းသော တောင်ကြားအတွင်း ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ထက် ၁,၁၄၇ m (၃,၇၆၃ ft) အမြင့် ရီလာ ဘုန်းကြီးကျောင်း သဘာဝဥယျာဉ် အတွင်း တည်ရှိသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းသည် တည်ထောင်သူ သူတော်စင် ရီလာမှ အိုင်ဗန် (အေဒီ ၈၇၆-၉၄၆) ကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်း ဖြစ်ပြီး ဘုန်းကြီး အပါး ၆၀ ခန့် နေထိုင်ကြသည်။

၁၀ ရာစုတွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ရီလာဘုန်းကြီးကျောင်းသည် ဘူဂေးရီးယား၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ၊ သမိုင်းဆိုင်ရာ နှင့် ဗိသုကာဆိုင်ရာ အရေးပါဆုံး အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦး အဖြစ် မှတ်ယူကြကာ ဘူဂေးရီးယား နှင့် ဥရောပတောင်ပိုင်း၏ အဓိက ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ လည်ပတ်ရာ နေရာ ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ တစ်နှစ်တည်းတွင်ပင် ခရီးသွား ၉၀၀,၀၀၀ လာရောက် လည်ပတ်ခဲ့သည်။၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော ဘူဂေးရီးယား ငွေကြေး ၁ လက်ဗ် ပိုက်ဆံ၏ အနောက်ဘက်တွင် ဘုန်းကြီးကျောင်းပုံကို ရိုက်နှိပ် ဖော်ပြခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Bulgaria's Rila Monastery Builds Hydro Power Plant with EU Money, Novinite, 10 December 2011
2. ↑  Bulgarian National Bank. Notes and Coins in Circulation: 1 lev. – Retrieved on 26 March 2009.
အမျိုးသားပထဝီဝင်ပြတိုက် တွင် ပြန်လည်တည်ဆောက် ထားသော အရိုးစု။ ရေကူးနေသော ကိုယ်နေဟန်ထား။
***စပိုင်နိုဆောရက်စ်*** သည် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၉၉ မီလျံခန့်မှ ၉၃.၅ မီလျံခန့် အကြား ခရီတေးရှတ် နှောင်းပိုင်း ကာလ နှင့် ယခု မြောက်အာဖရိက ဖြစ်သော နေရာတွင် နေထိုင်ခဲ့သော စပိုင်နိုဆောရိတ် ဒိုင်နိုဆော မျိုးစု ဖြစ်သည်။

ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု နှင့် နာမည်ပေးခြင်း
------------------------------------

### မျိုးစိတ် အမည်ပေးခြင်း

*စပိုင်နိုဆောရက်စ်* မျိုးစိတ် နှစ်ခု သည် နာမည်ပေးပြီးပြီ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့မှာ *စပိုင်နိုဆောရက်စ် အေဂျစ်တီးကပ်စ်* ("အီဂျစ် ကျောရိုး ပုတ်သင်" ဟုဆိုလိုခြင်း) နှင့် အငြင်းပွားဖွယ် ဖြစ်သော *စပိုင်နိုဆောရက်စ် မာရော့ကန်နက်စ်* ("မောရော့ကန် ကျောရိုး ပုတ်သင်" ဟုဆိုလိုခြင်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။

ပထမဆုံးသော *စပိုင်နိုဆောရက်စ်* ရုပ်ကြွင်းများကို၂၀ ရာစု အစောပိုင်း မှာ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး စတင်သရုပ်ဖော်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ရစ်ချာ့ မာ့ခ်ဂရက်ဖ် သည် ကြီမားသော သယ်ရိုပေါ့ ဒိုင်နိုဆော တစ်ကောင်၏ ရုပ်ကြွင်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ကို အီဂျစ်နိုင်ငံ အနောက်ဘက်ရှိ ဘဟယ်ရီယန် ဖွဲ့စည်းပုံ ၌ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းပညာရှင် အာနက်စ် စထရောင်းမား သည် ထိုနာမူနာ ကို မျိုးစုအသစ် တစ်ခု နှင့် မျိုးစိတ်အသစ် တစ်ခု တွင် စရင်းထည့်သွင်ပေးခဲ့သော ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ် ကို ရေးသားထုတ်ဝေ ခဲ့၏။

### ရုပ်ကြွင်း နမူနာများ

*စပိုင်နိုဆောရက်စ်* ရုပ်ကြွင်း နမူနာ ခြောက်ခု ကို သရုပ်ဖော်ပြီးပြီ ဖြစ်သည်။

သွင်ပြင်လက္ခဏာအရ ခွဲခြားခြင်း
-----------------------------

အောက်ပါဖော်ပြချက်သည် *စပိုင်နိုဆောရက်စ်* ၏ ခလတ်တိုဂရမ် ဖြစ်သည်။


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| စပိုင်နိုဆောရိတ် | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *ဘယ်ရီယွန်းနက်စ်* |
|   |
|   | *ခရစ်စတက်တက်ဆောရက်စ်*  |
|   |
|   | *ဆူခိုမိုင်းမက်စ်*  |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *အန်းဂတ်ထရားမား*  |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *အော့ဇဲလ်လိုင်ယား*  |
|   |
|   | *စပိုင်နိုဆောရက်စ်*  |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

ကိုးကား
-------

1. 1 2  Smith, J.B.; Lamanna, M.C.; Mayr, H.; and Lacovara, K.J. (2006). "New information regarding the holotype of Spinosaurus aegyptiacus Stromer, 1915". Journal of Paleontology. 80 (2): 400–406. doi:10.1666/0022-3360(2006)080[0400:NIRTHO]2.0.CO;2. S2CID 130989487.
2. ↑  Russell, D.A. (1996). "Isolated dinosaur bones from the Middle Cretaceous of the Tafilalt, Morocco". Bulletin du Muséum National d'Histoire Naturelle, Paris, Section C. 4e série. 18 (2–3): 349–402.
3. ↑  Stromer, E. (1915). "Ergebnisse der Forschungsreisen Prof. E. Stromers in den Wüsten Ägyptens. II. Wirbeltier-Reste der Baharije-Stufe (unterstes Cenoman). 3. Das Original des Theropoden Spinosaurus aegyptiacus nov. gen. nov. spec". Abhandlungen der Königlich Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Mathematisch-physikalische Klasse (in German). 28 (3): 1–32.
4. ↑   "Spinosaur taxonomy and evolution of craniodental features: Evidence from Brazil"  (2017). *PLOS ONE* **12** (11): e0187070. doi:10.1371/journal.pone.0187070. PMID 29107966. Bibcode: 2017PLoSO..1287070S.
**ဒုလုန်** ( တရုတ် : 龙语; ရိုးရာတရုတ် 龍語; pinyin : *Dúlóng* ) သို့မဟုတ် **ထြန်၊ သရန်၊ ရဝင် သို့မဟုတ်** ထြန် သည်တရုတ်နိုင်ငံရှိ တိဘက် - ဗမာ ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ဒုလုန်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရဝမ် ဘာသာစကားနှင့် နီးစပ်ဆက်နွယ်သည်။  မျိုးနွယ်စုအားလုံးနီးပါး တိုင်းရင်းစာပေ သရန်ဘာသာကိုပြောဆိုနိုင်ကြပြီး အများစုမှာ ဘာသာစကားများစွာကိုပြောဆိုနိုင်ကြသည်။ မြန်မာ, လီဆူး နှင့် မန်ဒရင်းတရုတ်  စကားတို့ကို သက်ကြီးရွယ်အိုများမှလွဲ၍ ပြောဆိုနိုင်ကြသည်။. 

ဒလုင်ဘာသာကို တာရွန်၊ ကီယူ၊ ကွီ၊ ကီယူဇေ၊ ကီယူပါ၊ ကီယောင့်၊ မေတူ၊ မေလံ၊ တာမာလူ၊ တူကီယူမူ၊ ကွီယူ၊ နမ်း၊ နူ-ဇူ ဟု အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့်ခေါ်ဆိုကြသည်။

အသံ / ဗေဒပညာ
------------

### ဗျည်း

ဒုလုင်ဘာသာတွင်ပီသသောအချက် (၆) ချက်တွင် ကနဦး ဗျည်းလုံး ၂၄ ခုရှိသည်။ ထို့အပြင် ဗျည်းတွဲများ / pr၊ br, mr, kr, xr, gr, pl, bl, ml, kl, gl / သာဗျည်း / p, t, ʔ,,,,, မီတာ, ŋ, r, ဌ / နောက်ပိတ်သံအနေအထားတွင်ပေါ်ပေါက်ပါတယ်။ 

1. ↑  Thurgood၊ Graham (2003)။ *The Sino-Tibetan languages*။ Abingdon, Oxon: Routledge။ pp. 674–682။ ISBN 0-203-27573-X။
2. ↑  "Drung"။
3. ↑  Perlin, Ross. "Language Attitudes of the T'rung": 91–113.
4. ↑  Did you know Drung is vulnerable?။ *Endangered Languages*။
**ဝိဇယဂူ** သည် သိရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ Panduwasnuwara DS ရှိ Medagama Kanda တောင်ကုန်းထက်တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် စေတီပုံသသဏ္ဌာန် အဝိုင်းနေရာတစ်ခု ရှိသည်။ ၎င်းနေရာကို ဘုရင်ဝိဇယ (543–505 BCE) ၏ ဂူဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဘုရင်ဝိဇယသည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး မှတ်တမ်းတွင်ပါရှိသည့် အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်သည်။ Medagama Kanda တောင်ကုန်းသည် ရှေးဟောင်းမြို့တော် Panduwasnuwara မှ အရှေ့တောင်ဘက် ၆ ကီလိုမီတာခန့် (၃.၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိပြီး ထိုနေရာကို အခြားသော သမိုင်းဝင်ကျောင်းတော်နှစ်ခုက ဝန်းရံလျက် တည်ရှိသည်။ ထိုကျောင်းတော်နှစ်ခုမှာ Nikasala Aranya Senasanaya and Kande Medagama Raja Maha Vihara တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် အစိုးရသည် ဝိဇယဂူကို သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရမည့် ရှေးဟောင်းသုတေသနနေရာတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

သီရိလင်္ကာရှေးဟောင်းသုတေသနဌာနက မတွေ့ရှိမီက ထိုနေရာသည် ပျက်စီးနေသည့် အခြေအနေ ဖြစ်သည်။ တူးဖော်စဉ်အတွင်း သုတေသနပညာရှင်များသည် အတွင်းထဲတွင် ပြာများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ရေဒီကာဗွန်ဖြင့် ထိုပြာများ၏ သက်တမ်းကို ရှာဖွေခဲ့ကြသည်။ ထိုပြာများကို လေ့လာသည့်ရလဒ်များအရ ၎င်းတို့သည် နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ - ၂၆၀၀ ကြာမြင့်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာနက ထိုဂူကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောင့်ရမည့်နေရာအဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် သူတို့၏ လေ့လာမှုများကို ရပ်နားခဲ့သည်။ ယခုလက်ရှိအချိန်တွင် တည်ရှိနေသည့် ဂူသည် ၁၀ ရာစုက ဂူဖြစ်သည်။ ထိုဂူရှိ kot-karalla ရှိ အုတ်များတွင် သီရိလင်္ကာဘာသာစကားဖြင့် ၁၀ ရာစုကဟု ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရသည်။

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* "PART I : SECTION (I) — GENERAL Government Notifications"  (6 July 2007). *The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka* **1505**.
* විජය සොහොන නිකසළා නුවරද? (In Sinhala)
* මැදගම කඳු පාමුල ඓතිහාසික පිංබිම නිකසලා නුවර පුරාණ විහාරය (In Sinhala) Archived 23 June 2021 at the Wayback Machine. Divaina

ကိုးကား
-------

1. ↑  Gazette 1505 & 6 July 2007, p. 8.
2. ↑  Wijesekera၊ Nandadeva (1990)။ *Archaeological Department Centenary (1890-1990): History of the Department of Archaeology* (အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့်)။ Commissioner of Archaeology, 1990။ p. 178။
ဝံသာနု လှုပ်ရှားမှုကြီး အရှိန်ရစ ပြုလာတဲ့အချိန်မှာ အမျိုး၊ ဘာသာ၊ သာသနာအတွက် ရဟန်း သံဃာတော်တွေလဲ တတပ်တအား ပါဝင်နိုင်ကြဖို့ရည်ရွယ်ပြီး သံဃာ့သာမဂ္ဂီ အဖွဲ့တွေ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၂၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် (၄) ရက်နေ့မှာ ရန်ကုန်မြို့အလယ်တောရ ဆရာတော်ကြီးနဲ့ ဝေဠုဝန် ဆရာတော်၊ သာဓုဆရာတော်၊ ဗားကရာဆရာတော်၊ အလုံဇောတနာရာမ ဆရာတော်၊ သရက်တော ကျောင်းတိုက် မှန်ကင်း ဆရာတော်၊ ပြည်မြို့ ပွင့်လှသိမ်ကုန်းဆရာတော်တို့ကနေ၊ ဦးဆောင်ဖွဲ့စည်းခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ရန်ကုန်မှာ ဗဟိုထားတဲ့ သံဃာ့သာမဂ္ဂီ အဖွဲ့ကြီးအပြင် မန္တလေး မှာ ဗဟိုပြုတဲ့ သံဃာ့သာမဂ္ဂီ အဖွဲ့ကြီးလဲ ပေါ်ပေါက် လာခဲ့ပါတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ အဲဒီသံဃာ့သာမဂ္ဂီအဖွဲ့ကြီး (၂) ခုတို့ ပေါင်းစည်းမိကြပြီး **နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ မဟာသံဃာ့သာမဂ္ဂီ အဖွဲ့ချုပ်ကြီး** ဖွဲ့နိုင်တဲ့အထိ တိုးတက်ကြီးထွား လာခဲ့ပါတယ်။ 

သံဃာ့သာမဂ္ဂီ အဖွဲ့ကြီး မပေါ်ထွန်းမီကတည်းက အမျိုး ဘာသာ သာသနာ လှုပ်ရှားမှုအတွင်း တပါးချင်းအလိုက် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့တဲ့ ဆရာတော်ကြီးတွေကတော့ ဦးဥတ္တမ၊ ဦးဝိစာရ၊ ဦးနာဂိန္ဒ၊ သာယာ၀တီ ဦးညေယျ၊ စိန်ရောင်ခြည် ဦးအာစရ၊ အာလံ ဦးလာဘ၊ အုတ်ဖိုမှန်ကျောင်းဆရာတော် ဦးအရိယဝံသ စတဲ့ရဟန်းတော် ကြီးတွေဖြစ်ကြပြီး သံဃာ့သာမဂ္ဂီအဖွဲ့ချုပ်ကြီး ပေါ်ထွန်းလာတဲ့အခါမှာလဲ ရှေ့တန်း ကနေ တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့ကြပါတယ်။ ဝံသာနုအသင်း၊ ဝံသာနုကုမ္မာရီအသင်း တွေနဲ့အတူ ဝံသာနု သံဃာ့အသင်းကြီးဖြစ်တဲ့ ‘သံဃာ့သာမဂ္ဂီ’ အသင်းကြီးဟာလဲ ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။

သံဃာ့သာမဂ္ဂီ အသင်းတွေဟာ ကျေးရွာ ဝံသာနုအသင်းတွေ အပေါ်လဲ ဩဇာကြီးမားခဲ့သလို ဂျီစီဘီအေ အဖွဲ့ချုပ်ကြီး ထဲမှာလဲ သံဃာ့သာမဂ္ဂီဝင် ဆရာတော်ကြီးတွေဟာ လေးလေး မြတ်မြတ် နေရာပေးခံ ခဲ့ရပါတယ်။ သံဃာ့ ဩဇာခံ ဂျီစီဘီအေ ခေါင်းဆောင်ကြီးတွေတောင် အလျှိုအလျှို ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပါတယ်။ ဂျီစီဘီအေ ညီလာခံကြီး တွေမှာလဲ သံဃာ့သာမဂ္ဂီအဖွဲ့ချုပ်ဝင် သံဃာတော်ကြီးတွေ ပါဝင် တက်ရောက် အားပေး ခဲ့ကြပါတယ်။ ၁၉၂၄ ခုနှစ်၊မေလ-၁၀ ရက်နေ့မှ ၁၃ ရက်နေ့အထိ ပေါင်းတည် မှာ ကျင်းပခဲ့တဲ့ ဂျီစီဘီအေ ကွန်ဖရင့်ကြီးမှာ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ သံဃာ့သာမဂ္ဂီ အဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ သက်တော် (၈၂) နှစ်ရွယ် ဘေးမဲ့ ဆရာတော်ကြီး နဲ့ အရှင် ဦးဥတ္တမ ကိုယ်တော် အပါအဝင် သံဃာတော် (၇၀၀၀) ကျော် တက်ရောက် ခဲ့တဲ့အတွက် စုစုပေါင်း ရှင်လူပရိသတ် (၂) သိန်းကျော် တက်ရောက်တဲ့ ကွန်ဖရင့်ကြီးအဖြစ် စည်စည်ကားကား ကျင်းပ အားပြနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ သံဃာ့သာမဂ္ဂီ ဟာ အမျိုးသား ပညာရေးကို အားပေးခဲ့တဲ့အပြင် ပြည်တွင်းဖြစ် အားပေးရေး မှာလဲ ထိပ်က ပါဝင်ခဲ့ကြပါတယ်။ သံဃာ့သာမဂ္ဂီဝင် ရဟန်းတော်တွေကိုယ်တိုင် ပြည်တွင်းဖြစ် ဖျင်သင်္ကန်း ပဲ ဝတ်ရုံခဲ့ကြပါတယ်။ သာသနိက အဆောက်အဦတွေအတွင်း နိုင်ငံခြားသားတွေ ဖိနပ်စီးတဲ့ကိစ္စ ကန့်ကွက်ခဲ့ရာမှာ ရှေ့ဆုံးက ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဒိုင်အာခီ လက်ခံသင့် မသင့် ပြဿနာတွေ ပေါ်ပေါက် လာတဲ့ အခါမှာလဲ သံဃာ့သာမဂ္ဂီဝင် သံဃာတော် အများစုကြီးက လက်မခံရေး ဖက်ကနေ ပြတ်ပြတ်သားသား ပါဝင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဂျီစီဘီအေ အဖွဲ့ကြီး အစိပ်စိပ် အမြွှာမြွှာ ကွဲပြဲမှုတွေ ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ အခါမှာတော့ သံဃာ့သာမဂ္ဂီဝင် သံဃာတော်ကြီးများလဲ တနွယ်ငင်တစင်ပါ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး ဂျီစီဘီအေ ကြီးကျဆုံးသွားရမှု နဲ့အတူ သံဃာ့သာမဂ္ဂီ အဖွဲ့ကြီးလဲ ဩဇာကျဆင်း မှေးမှိန်သွားခဲ့ရပါတယ်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်လောက်ကဆိုရင် သံဃာ့သာမဂ္ဂီဟာ အလွန်ထင်ရှားခဲ့ပြီး အသင်းဝင်အင်အား (၁) သိန်းလောက်ရှိခဲ့တဲ့ သံဃာ့ အဖွဲ့အစည်းကြီး ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၂၇က **ဝံသာနု စာစောင်**ကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး သံဃာ့သာမဂ္ဂီဟာ **ဦးစိုးသိမ်း ဂျီစီဘီအေ** နဲ့ ပူးပေါင်း လှုပ်ရှားခဲ့ပြီး နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေးကို ပြတ်ပြတ်သားသား ရပ်တည်ဖော်ပြခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

* ဝင်းတင့်ထွန်း (ဩဂုတ် ၂၀၁၀)။ *ဗမာပြည် နိုင်ငံရေးပါတီအဖွဲ့အစည်း အသင်းအပင်းများ အညွှန်း*။ ပထမ အကြိမ်။ နေ့သစ်အင်အားစု၊ ဂျပန်။
ဝိညာဏဉ္စာယတနဘုံ ဆိုသည် ဝိညာဏဉ္စာယတန ဝိပါက် နာမက္ခန္ဓာတရားလေးပါး၊ ထို ဝိပါက် နာမက္ခန္ဓာတရားလေးပါးနှင့် ပိုင်းခြားထားသည့် ကောင်းကင်အရပ်ကို ခေါ်သည်။ 
အာကာသာနဉ္စာ ယတနဘုံနှင့် ယူဇနာ ငါးသန်း၊ ငါးသိန်း၊ ရှစ်ထောင် ကွာဝေးသည်။ ဝိညာဏဥစ္စာယတနဘုံဟု ဆိုသော်လည်း ပုံသဏ္ဌာန်အထင်အရှားမရှိပေ။ ဝိညာဏဥစ္စာယတနဘုံကို သိလွယ်အောင် ပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့် ဖော်ပြရလျှင် ဝိုင်းဝိုင်းဝန်းဝန်း ဝ-အက္ခရာ ကွင်းပြီးရေးသားဖော်ပြသင့်သည်။ 

သဒ္ဒါကျမ်းပြုဆရာ အရှင်အနုရုဒ္ဓါထေရ်က `အရူပဘူမိ´ဟု ဘူမိသဒ္ဒါနှင့် အသုံးပြုထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဝိညာဏဥစ္စာယတနဘုံတွင် ရူပက္ခန္ဓာ မရှိ၊ နာမ်ခန္ဓာ သက်သက်ဘဲရှိ၍ ဘုံမခေါ်ဆိုနိုင်၊ ဘုံမမည်နိုင်ဘူးဟု အယူမှားများ မဝင်ရအောင် ဘူမိသဒ္ဒါကို ထည့်သုံးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဘုံဗိမာန်တွေမရှိ၍ ဘူမိသဒ္ဒါကို ထည့်သုံးထားခြင်း မဟုတ်ပေ။ 

ဝိညာဏဉ္စာယတနဘုံတွင် တိဟိတ်ပုထုဇဉ်တစ်ယောက်နှင့် သောတာပတ္ထိမဂ္ဂဌာန် ပုဂ္ဂိုလ်ကြဉ်တဲ့ အရိယာပုဂ္ဂိုလ် (၇)ယောက်ရသည်။ ဝိညာဏဥစ္စာယတနဘုံကို ရောက်လာသော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် ဝိညာဏဥစ္စာယတနဈာန်ကို ရကြသည်။ ထိုဈာဉ်ကို ရရန်အတွက် အာကာသာနဉ္စာ ယတန ကုသိုလ် ဝိညာဏ်ကို **ဝိညာဏံအနန္တံ ၊ ဝိညာဏံအနန္တံ** ဟု အဖန်ဖန် ကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းကြရသည်။ 

ဝိညာဏဥစ္စာယတနဘုံ၏ ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် ဝိညာဏဥစ္စာယတန ဝိပါက်စိတ်ဖြစ်သည်။ ဝိညာဏဥစ္စာယတနဘုံရှိ ဗြဟ္မာများသည် သက်တမ်းအားဖြင့် ကမ္ဘာလေးသောင်း အသက်ရှည်သည်။ ဝိညာဏဥစ္စာယတနဘုံသည် ကမ္ဘာကြီးပျက်သည့် အထဲတွင် မပါဝင်ပေ။

### ကျမ်းကိုး

1. ↑  ဦးမြတ်ကျော်(မြန်မာစာကော်မရှင်)`၃၁-ဘုံ ခရီးသည်´


| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
ဗုဒ္ဓ​ကျမ်း​လာ ၃၁-ဘုံ |
| --- |
| ဗြဟ္မာဘုံ နှစ်ဆယ် | 
* ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဖာ
* ဗြဟ္မပုရောဟိတာ
* မဟာဗြဟ္မာ
* ပရိတ္တာဘာ
* အပ္ပမာဏာဘာ
* အာဘဿရာ
* ပရိတ္တာသုဘာ
* အပ္ပမာဏသုဘာ
* သုဘကိဏှာ
* ဝေဟပ္ဖိုလ်
* အသညသတ်
* အဝိဟာ
* အတပ္မါ
* သုဒဿာ
* သုဒဿီ
* အကနိဋ္ဌ
* အာကာသာနဉ္စာ ယတန
* ဝိညာဏဉ္စာယတန
* အာကိဉ္စ ညာယတန
* နေဝသည နာသညာယတန

 |  |
| နတ်ပြည်ခြောက်ထပ် | 
* စတုမဟာရာဇ်
* တာဝတိံသာ
* ယာမာ
* တုသိတာ
* နိမ္မာနရတိ
* ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီ

 |
| လူ့ဘုံ တစ်ဘုံ | လူ့ဘုံ |
| အပါယ် လေးဘုံ | 
* ငရဲ
* တိရစ္ဆာန်
* ပြိတ္တာ
* အသူရကာယ်

 |
| နိဗ္ဗာန်-စကြဝတေးမင်း-မြင့်မိုရ်တောင်-ယုဂန္ဓိုရ်တောင်-တောင်စဉ် ခုနှစ်ထပ်- သီဒါ ခုနစ်တန်- အိုင်ကြီး ခုနှစ်အိုင်- အာလိန်ငါးဆင့်-စူဠာမဏိစေတီ-သိကြားမင်း- မာရ်နတ်- ယမမင်း- အသုရာ- ဘုမ္မစိုး- အမ္ဗပါလီ-နဂါး-နယား-အတွင်း ၃၇ မင်း- အပြင် ၃၇ မင်း-ဗေဠုဝ (နတ်စောင်း) -ကိန္နရာ- လူခြောက်- မဟာဂီရိနတ်- မြနန်းနွယ်- ဇော်ဂျီ-ယူဇနာ-ဂဠုန်-ဘီလူး |
**နေနိုင်ပေ့ ဒေါ်ကေ** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

အကြောင်းအရာ
-----------

မုံရွာမြို့နယ်၊ မြေနဲရွာအနီး အောင်သာရွာတွင် နေထိုင်ကြသော ဦးရိုး − ဒေါ်ကေ တို့သည် ပစ္စည်းဥစ္စာပေါများသူများဖြစ်သောကြောင့် ရေတွင်း၊ ရေကန်၊ တန်ဆောင်း၊ ပြဿဒ် စသည်တို့ကို လှူဒါန်းသည်။ အရွယ်ကြီးသောအခါ ဦးရိုးသည် မယားငယ်ယူခဲ့သည်။ ထိုအခါ ဒေါ်ကေသည် စကားမပြောဘဲ တုဏှိဘောဖြင့် ခြောက်နှစ်မျှ စကားမပြောဘဲ နေခဲ့သည်။ နောင် ဦးရိုးသေမှ မိမိတို့ပြုခဲ့သော ကုသိုလ်ကောင်းမှု အစုစုတို့ကို ရေစက်သွန်းချအမျှဝေပေးခဲ့သည်ကို ရေးဖွဲ့ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

နေနိုင်ပေ့ ဒေါ်ကေ
-----------------

အောင်ရွှေသာမြေ ဂါမတွင်မှ၊ ဒါနအခြေပျိုးတဲ့၊ ဖေရိုးမယ်ကေတို့၊ ပုထိုးတွေစေတီနှစ်ဆူနှင့်၊ မဟေသီ ဂူလွှမ်းကာသတဲ့၊ ဂန္ဓကုဋီတိုက်တွင်မှ၊ ပန်းစိုက်၍အထွတ်တင်။  

  

ဓဇဂ္ဂံ မြွက်ဟန်ပြတဲ့၊ ထမ္ဘတံခွန်တိုင်ငဲ့ပြင်၊ ကွန်ဇလိုင်၊ ပြွန်ဆိုင်သင်းတဲ့၊ ရေတွင်းရေကန်နှင့်၊ ဝေဇယန်စေနံပြတ်ပေကြ၊ ပြာသာဒ်ဆောင်ပါသာနှင့်၊ ဇရပ်ပါမလပ်ခြားနားရအောင်၊ စပ်ကြားမှာကုတင်တွေငဲ့ပြင်၊ ပလ္လင်ဘွေတွင်းမြေအနှံ့တဲ့၊ ခင်းဖြန့်ရက်ပင်။  

  

ပျက်စီးကာ ခန္ဓာကွယ်နှင့်၊ အကြီးအငယ်သမီးနှစ်သွယ်ရပ်ကဲ့ပြင်၊ အလတ်မေဖန်နှင့်၊ အမွေဖန်နှင့်၊ အမွေခံစေနံစိမ့်တဲ့၊ ကိုချိန့်မောင်အရင်းငယ်တို့၊ ဆောင်ကြဉ်းကြ အလှူတွင်၊ ဖြူစင်တဲ့စေနာရေး။  

  

တယောက်ပင်နောက်ကြင်သစ်ကယ်ကြောင့်၊ ခြောက်နှစ်လယ်မယ်မယ်ကေငဲ့၊ ငယ်မိတ်ဆွေအဖေရိုးငဲ့ကို၊ စိတ်ဆိုးမာန်မပြေဘိသော်ကြောင့်၊ တေမိသွင်းအချင်လုပ်ခဲ့ မရဏာခန္ဓာချုပ်ခါမှ၊ သားပုတ္တာညိုညိုစိမ့်နှင့်၊ ကိုချိန့်ကိုတိုင်ပင်လို့၊ မွေးမိခင်မာတာက၊ အဖြာဖြာလှူတာစုလို့၊ သာဓုခေါ်ရေစက်လောင်းတွင်မှ၊ ထက်ကောင်းကင်ဝတိမ်ဖျားက၊ ကြိမ်များစွာ အဖန်ဖန်ပ၊ စကားသံကို ကြားပြန်အုံးတော့၊ ဘုရားဒကာ သိကြားရွာကပြုံးပေလိမ့်၊ မအ ရှာပေါင်၊ ငါ့ကို မသဒ္ဓါတဲ့ နှလုံးငယ်နှင့်၊ မုန်းနှုတ်ပိတ်ဆွေး။

ခက်ဆစ်
------

၁။ ဂါမ = ရွာ။

၂။ မဟေသီ = မြတ်ဘုရား။

၃။ ဂန္ဓကုဋီ = မြတ်ဘုရားကိန်းဝပ်သည့်ကျောင်း။

၄။ ဓဇဂ္ဂံ = ဓဇဂ္ဂ (ဝါ) တံခွန်။

၅။ ထမ္ဘ = တိုင်၊ သည်တိုင်(ပါ)။

၆။ ကွန်ဇလိုင် = ကွန်ပလိုင် (မွန်)၊ ရေတွင်းရေကန်ငယ်။

၇။ ဝေဇယန် = ဝေဇယန္တာနတ်နန်းတမျှကြီးကျယ်သောကျောင်း။

၈။ ပါသာ = ပါသာဒ (ပါ)၊ ပြဿာဒ်။

၉။ မသဒ္ဓါ = မကြည်ဖြူ။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------
**နီးလုလုဝေး** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

နီးလုလုဝေး
----------

ပုထုဇဉ် သတ္တဝါများတို့သည် သက္ကာယဒိဋ္ဌိတရားကြောင့် အမှားမှားအလွဲလွဲ နင်ပဲ ငါပဲ မှတ်ထင်ကြောင်း ရာဂကိုကြဉ်၍ ပရမတ်ကိုမြင်မှ နိဗ္ဗာန်နှင့်နီးမည့်အကြောင်း ဖွဲ့ဆိုသော သံချိုကဗျာ ဖြစ်သည်။

နီးလုလုဝေး
----------

ပရမတ် ဓမ္မာကို မြတ်ဘဂဝါပြတဲ့၊ သတ္တဇီဝါ မဟုတ်ဘု၊ ဤရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးတွင်မှ၊ တပါးပယ် ကိုးဆယ်စိတ်ကယ်ကြောင့်၊ မှန်ရိပ်လို မနောအထင်ရှိကြ၊ ဘောဣတ္တိပုရိသေ။  

  

မူအသွင် လူထင်ရသည့်၊ ဘူတရုပ် ကာယော၏၊ မာကြောစွာ ပထဝီနှင့်၊ အာပေါတလီထွေထွေစီးလို့၊ လေမီးစုံစပ်လှုပ်ရှားတော့၊ နှုတ်ဖျား ဝစနာနှင့်၊ သွားအလာ စားကာသောက်ကြ၊ မဖျားမနာမသေ တရားဓာမ္မအခြေမကောက်နိုင်ဘူ့၊ မှားမှောက်ကြပေ။  

  

အမှတ်ကယ် သညာနှင့်၊ သင်္ခါရာ ပြင်ကာဖန်လို့၊ ဝေဒနံ ခံစံဘိသတဲ့၊ အသိမှာဝညာနက်နှင့်၊ နာမက္ခန် တကျိပ်ထဲမို့၊ စိတ်ခွဲကာမဝေချမ်းနိုင်ဘု၊ စွဲလမ်းပုံ၊ သက္ကာယက၊ ငါ − ငါ့ကိုအထင်ရှိလို့၊ ငါသိသည် မြင်အကြားနှင့်၊ ငါသွားနိုင် ငါထိုင်တတ်သည်ဟု၊ တရားပရမတ်ကွာပလေ၊ သတ္တဝါတွေတို့ ကြံဆတွေး။  

  

ပုထုဇနာ ရှုစရာမတတ်နိုင်တဲ့၊ ဥပါဒ်ဌိဘင် တရားက၊ လျင်လျားစွာနာစရာမရှိပြီဘု၊ ဇာတိဇရာနှင့်၊ ဗျာဓိမရဏာ၊ ဝဋ်ကြမ္မာ မငြိမ်းနိုင်တဲ့၊ (ဒွတ္တိံသာကောဋ္ဌသ) ကို၊ ကာယကိုယ်သမုတ်ကြ၊ ထိုရုပ်နာမ် ခန္ဓာကွယ်ခဲ့လျှင်၊ သံသရာဝယ်ခံစရာ မရှိပါဘု၊ အန္တိမာ ဖိုလ်အဆုံး၊ နှလုံးပါကိုယ်နှင့်၊ နှုတ်ကယ်တို့ ဖုံးအုပ်ကာ ဘာဝနာချုံလို့၊ ရာဂါသူပုန်၊ ဖြိုဖျက်ဆီးနိုင်မှ၊ အာသဝါ အကုန်ဖိုလ်မဂ်ပြီးတော့မပ၊ ပရမတ် မသင်ပြန်လျင်၊ ဇာတ်သင်္ခတံ ခရီးရယ်က နီးလှုလှုဝေး။

ခက်ဆစ်
------

၁။ ပရမတ်ဓမ္မာ = မဖောက်ပြန်သောအရာ။

၂။ သတ္တ = သတ္တဝါ။

၃။ ဇီဝါ = အသက်။

၄။ ဘောဣတ္ထိပုရိသေ = အို အချင်းမိန်းမ ယောက်ျားတို့။

၅။ ဘူတရုပ် = အခြေခံရုပ်တရား။

၆။ ကာယော = ကာယ (ပါ)၊ ကိုခန္ဓာ။

၇။ ဝစနာ = စကား။

၈။ သညာ = မှတ်တတ်သော သဘော။

၉။ သင်္ခါရာ = ပြုပြင်စီမံတတ်သော။

၁၀။ ဝေဒနံ = ခံစားမှုဝေဒနာ။

၁၁။ ဝိညာနက် = ဝိညာဏက္ခန္ဓာတရား။

၁၂။ နာမက္ခန် = နာမက္ခန္ဓာတရား။

၁၃။ သက္ကာယ = စွဲလမ်းခြင်း။

၁၄။ ဥပါဒ်ဌီဘင် = ဖြစ်တည်ပျက်တရားသုံးပါး။

၁၅။ ဒွတ္တိံသာကောဋ္ဌာသ = (၃၂) ပါးသော ရုပ်တရားစု။

၁၆။ အန္တိမာ = အဆုံးစွန်သော တရား။

၁၇။ အာသဝါ = အာသဝေါတရားလေးပါး။

၁၈။ သင်္ခတံ = ပြုပြင်မှုမရှိသော နိဗ္ဗာန်။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------



1. ↑  *မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ၏ သံချိုကဗျာပေါင်းချုပ်*။ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်ဌာန။ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၃။
**ဦးဌေးမောင်**သည် *တိုက်ပွဲခေါ်သံ၊ အရေးတော်ပုံ* စသောစာအုပ်များကိုရေးသားခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်သော အမျိုးသား စာပေဆု(တစ်သက်တာဆု) ရရှိခဲ့သူ စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည်။

ငယ်ဘဝ
-----

ဦးဌေးမောင်ကို ၁၉၂၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးတိုင်းကျော်၊ အမိ ဒေါ်ငွေခဲ တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ဇာတိမြို့မှာ ချောက်မြို့ဖြစ်ပြီး မွေးချင်းခုနှစ်ယောက်အနက် ပဉ္စမမြောက်သားဖြစ်သည်။ စစ်ကြိုခေတ် ချောက်မြို့၊ အေးစေတီ အထက်တန်းကျောင်း၌ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ရေနံချောင်းမြို့၌ ဂျပန်စစ်တပ်ကဖွင့်သော ဆေခိယုခေါဂျော (ခေါ်) အင်ဂျင်နီယာကျောင်း၌ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။

စစ်အတွင်း၌ ချောက်မြို့၊ အရှေ့အာရှတိုက်လူငယ်များ အစည်းအရုံး ဉာဏဗလမှူး၊ စစ်ပြီးခေတ် လူငယ်အစည်းအရုံး အမှုဆောင် စသည့် လူထုအဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

မိသားစုဘဝ
---------

၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလတွင် ချောက်မြို့မှ မငွေဆိုင်နှင့် အိမ်ထောင်ကျ၍ သားခြောက်ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ သားနှစ်ယောက် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ယခု သားလေးယောက်၊ မြေးများနှင့်အတူ ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်သည်။

စာပေလောကသားဘဝ
-------------

၁၉၄၇ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၂၀)ရက်နေ့ထုတ် ပြည်သူ့ရဲဘော်ဂျာနယ်တွင် *သင်းတို့လောကဝတ္တု* ဖြင့် စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ကလောင်အမည်မှာ **ရေနံမြေက ရဲဘော်**ဖြစ်သည်။ **ရေနံမြေက ရဲဘော်၊ ရဲဘော်မောင်လှ** ကလောင်အမည်များဖြင့် ဝတ္တုဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ခုနှစ် မတ်လထုတ် ရှုမဝမဂ္ဂဇင်းတွင် *နု* ဝတ္တုရှည်ကို **ဌေးမောင်**အမည်ဖြင့် စတင်ရေးသားခဲ့သည်။

ထို့နောက် (၁၉၅၂-၅၅) ခုနှစ်ထိ သွေးသောက်မဂ္ဂဇင်းအယ်ဒီတာ၊ (၁၉၅၆-၁၉၇၈)ခုနှစ်ထိ မြဝတီ၊ ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်းအယ်ဒီတာ၊ (၁၉၈၀-၁၉၈၄)ခုနှစ်ထိ သပြေမဂ္ဂဇင်းအယ်ဒီတာနှင့် (၁၉၈၅-၉၃)ခုနှစ်ထိ သိပ္ပံမဂ္ဂဇင်းအယ်ဒီတာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာအသင်း အမှုဆောင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ မြောက်‌ဥက္ကလာပမြို့နယ် စာပေလုပ်သားအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

၁၉၄၇ခုနှစ်မှ ၂၀၀၁ခုနှစ်ထိ ပင်ကိုရေး၊ ဘာသာပြန်၊ ဝတ္တုတိုရှည်ပုဒ်ပေါင်း(၁၀၀၀) ကျော် ရေးသားခဲ့သည်။ သွေးသောက်၊ မြဝတီ၊ ငွေတာရီနှင့် သပြေမဂ္ဂဇင်းတို့တွင် (၂၅)နှစ်တိုင်တိုင် ခေါင်းကြီးရေးသားခဲ့သည်။

ဝတ္တု(၅)ပုဒ်ကို ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူး ပြသခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် *အရေးတော်ပုံ*ဝတ္တု ရေးသားခဲ့သည်။ ၎င်းဝတ္တုကို မစိန်တင် (မော်စကိုရေဒီယိုမှ ရုရှားအမျိုးသမီး)က ရုရှားဘာသာ ပြန်ဆို၍ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတွင် အုပ်ရေငါးသောင်း ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

ရရှိသော ဆုတံဆိပ်များ
--------------------

၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် *အရေးတော်ပုံ*ဝတ္တုဖြင့် အမျိုးသား စာပေဆု(ဝတ္တုရှည်) ဒုတိယရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် *တိုက်ပွဲခေါ်သံ*ဝတ္တုဖြင့် အမျိုးသား စာပေဆု(ဝတ္တုရှည်) ပထမဆုရရှိခဲ့သည်။ 
၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်သော အမျိုးသား စာပေ(တစ်သက်တာဆု)ကို ရရှိခဲ့သည်။
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

**တိကနိပါတ် - ၃။ ဥဒပါနဝဂ် -(၂၇၅) ရုစိရဇာတ်။ ။** 
သူတော်ယောင်ဆောင်လျက် ခိုနှင့်ပေါင်း၍ စားဖိုအိပ်ဝင်ကာ ခိုးစားမိသဖြင့် တစ်ကိုယ်လုံး အမွေးနုတ်ခံရ၍ သေပွဲဝင်ရသော ကျီးမိုက်အကြောင်း။

[အတိတ်ဝတ္ထု လောလဇာတ်နှင့် တူ၏]

ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထု
---------------

လော်လည်သမှု အကြောင်းပြု
-----------------------

နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် လျှပ်ပေါ်လော်လည်းသော ရဟန်းတစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။ [ဤဇာတ်၌ ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထု၊ အတိတ်ဝတ္ထု၊ ဇာတ်ပေါင်းတို့သည် ဆိုခဲ့ပြီးသော လောလဇာတ်နှင့် တူကုန်ပြီ၊ ဂါထာ ပါဠိတို့သာ ထူးကုန်၏။]

ခိုပညာရှိ ပြောသောစကား -
-----------------------

"အဆွေ ... ဖြူစင်သော အဆင်းရှိသော ဤဗျိုင်းငှက်ကား အဘယ်သို့သော ဗျိုင်းငှက်နည်း၊ ကျီးသိုက်၌ လာနေ၏။ ငါ့အဆွေခင်ပွန်းအားလည်း အသိုက်တစ်ခုရှိ၏။ ငါ့အဆွေခင်ပွန်းဖြစ်သော ကျီးကား ကြမ်းတမ်းလှ၏"။

ကျီးမိုက်ဆိုသောစကား -
---------------------

"အဆွေ ... ငှက်တို့အစာဖြစ်သော မြက်သီးကိုသာ စားသောသင်သည် အကျွန်ုပ်ကို မသိသလော၊ သင်၏စကားကို မနာယူမိ၍ ငါ့ကို အမွေးနုတ်အပ်ပြီ၊ ကျက်စားရာမှ ပြန်လာသော သင်သည် ငါ့ကို ရှုကြည့်ပါဦးလော့"။

ခိုပညာရှိ ဆိုသောစကား -
----------------------

"အဆွေ ... သင်သည် နောက်ထပ်လည်း ဤလိုဆင်းရဲဒုက္ခမျိုးသို့ ရောက်ရလတ္တံ့၊ အမှန်မှာ သင်တို့ အလေ့အကျင့်ကား ထိုဆင်းရဲဒုက္ခမျိုးသို့ ရောက်ဖို့ရန် အလေ့အကျင့်သာဖြစ်၏။ ငှက်တို့အား လူတို့ အသုံးအဆောင်တို့မှာ သုံးဆောင်လွယ်သည် မဟုတ်ကုန်"။

ရုစိရဇာတ် ပြီး၏။

* + -

ကိုးကား
-------

1. ↑  မဟာပညာဗလပဌမကျော်ဦးကြီးဖေ။ *ငါးရာငါးဆယ် နိပါတ်တော်စကားပြေ*။
**၅၀ ယန်းတန် ဒင်္ဂါး**သည် ဂျပန်ယန်း ၅၀ တန် ဒင်္ဂါးငွေ ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် စတင်သွန်းလုပ်ခဲ့သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

ပထမဆုံး ယန်း ၅၀ တန် ဂျပန်ယန်းဒင်္ဂါးကို ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် စတင်သွန်းလုပ်ခဲ့ကာ ဂန္ဓာမာပန်းပုံ ပါရှိသည်။ ဒင်္ဂါးပြား၏ အချင်းမှာ ၂၅ မီလီမီတာရှိကာ နီကယ် ၁၀၀ % ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်။

၁၉၅၉ ခုနှစ်ထုတ် ၅၀ ယန်းတန် ဒင်္ဂါးတွင် ၁၀၀ ယန်းတန် ဒင်္ဂါးနှင့် မှားယွင်းမှုမရှိစေရန် အလယ်၌ စက်ဝိုင်းပုံ အပေါက်ကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ပါဝင်ပစ္စည်းကိုမူကား မပြောင်းလဲခဲ့ပေ။ ယင်းဒင်္ဂါးကို ၁၉၅၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၆ ခုနှစ်အထိ သုံးစွဲခဲ့သည်။

လက်ရှိ အသုံးပြုနေသည့် ၅၀ ယန်းတန် ဒင်္ဂါးကို ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ပါဝင်ပစ္စည်းအဖြစ် ကြေးနီ ၇၅% နှင့် နီကယ် ၂၅%ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဒင်္ဂါး၏ အချင်းကို ၂၁ မီလီမီတာအထိ လျော့ချခဲ့သည်။ အလေးချိန်ကိုလည်း ၅ ဂရမ်မှ ၄ ဂရမ်အထိ လည်းကောင်း၊ အလယ်ဗဟိုရှိ အပေါက်ကို ၆ မီလီမီတာမှ ၄ မီလီမီတာအထိ လည်းကောင်း လျော့ချခဲ့သည်။

ဒီဇိုင်းများ
------------

* ၁၉၅၅-၁၉၅၈ ခုနှစ်ထုတ် ၅၀ ယန်းတန် ဒင်္ဂါး၁၉၅၅-၁၉၅၈ ခုနှစ်ထုတ် ၅၀ ယန်းတန် ဒင်္ဂါး
* ၁၉၅၉-၁၉၆၆ ခုနှစ်ထုတ် ၅၀ ယန်းတန် ဒင်္ဂါး၁၉၅၉-၁၉၆၆ ခုနှစ်ထုတ် ၅၀ ယန်းတန် ဒင်္ဂါး
* ၁၉၆၇-လက်ရှိသုံး ၅၀ ယန်းတန် ဒင်္ဂါး၁၉၆၇-လက်ရှိသုံး ၅၀ ယန်းတန် ဒင်္ဂါး

ကိုးကား
-------

1. ↑  Operations Coins Currently Minted: Japan Mint။ Japan Mint။ 18 October 2009 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  20 July 2010 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**ဝမ်းချန်** (ရိုးရှင်းတရုတ်: 王强; ရိုးရာတရုတ်: 王強; ပင်ယင်: *Wáng Qiáng* (၁၉၇၅ ဇန်နဝါရီ ၁၆ - ၂၀၀၅ နိုဝင်ဘာ ၁၇) သည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ လျောင်နင်၊ ခွမ်းသျန့် မန်ချူး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသ၊ ပုသယွမ်မြို့ မှ တရုတ် ကွင်းဆက်လူသတ်သမားဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံသမိုင်းတလျောက် နာမည်ဆိုးဖြင့် အကျော်ကြားဆုံး လူသတ်သမားနှင့် မုဒိမ်းသမားများအနက် ၁ ဦး ဖြစ်သည်။ 

လျောင်းနင်မြို့ ရွာငယ်လေး တစ်ရွာဖြစ်သည့် ခိုင်းယွမ်တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး သူ၏ ဖခင်မှာ စိတ်ကြမ်းကိုယ်ကြမ်းရှိသူ ၊ အရက်နှင့် လောင်းကစားစွဲနေသူ တစ်ဦးဖြစ်ကာ ဝမ်အား ကျောင်းထားမပေးခဲ့ပေ။

၁၉၉၅ ဇန်နဝါရီ ၂၂ တွင် ပထမဆုံးလူသတ်မှုကို ကျူးလွန်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၃ ဇူလိုင် ၁၄ တွင် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ လူသတ်မှု ၄၅ မှုနှင့် မုဒိမ်းမှု ၁၀ မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုစီရင်ခံရသည်။ အချို့မိန်းကလေးများမှာ သေဆုံးပြီးချိန်မှ အဓမ္မပြုကျင့်ခံရသည်။ 

လူသတ်မှုများအတွက် သေဒဏ်ပေးခံရသဖြင့် ၂၀၀၅ နိုဝင်ဘာတွင် ဝမ်အား အဆုံးစီရင်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  辽特大系列杀人、强奸案告破 百日会战显成效 (in Zh)။ 搜狐网 来源：东北新闻网 (2003-07-19)။  2010-07-30 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  残杀45人，嗜血魔头没有父母没有家 (in Zh)။ 家庭期刊集团 原载《家庭》2005年6期 文/肖 宁 (1 June 2005)။ 6 March 2012 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  30 July 2010 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  辽宁连环杀人犯王强的双面人生：杀了人从来不跑 (untranslated)။ Sina.cn (7 April 2005)။  24 August 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
စီးပွားရေး (သို့) စီးပွားရေးစနစ်တွင် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု၊ ဖြန့်ချိရေး (သို့) ကုန်သွယ်မှု နှင့် ကန့်သတ်ချက်ရှိသော ကုန်စည်များ နှင့် ဝန်ဆောင်မှုများကို နယ်မြေတစ်ခုအတွင်း အမျိုးမျိုးသော ကိုယ်စားလှယ်တို့မှ သုံးစွဲမှု စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ကိုယ်စားလှယ်များသည် သီးခြားရပ်တည်သူများ၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ၊ အဖွဲ့အစည်းများ (သို့) အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ စသည်တို့ ဖြစ်နိုင်သည်။ ထိုဖလှယ်မှုလုပ်ငန်းသည် ပါဝင်သူနှစ်ဦးက ဖလှယ်မည့်ကုန်ပစ္စည်း (သို့) ဝန်ဆောင်မှု၏ သတ်မှတ်ငွေကြေးစနစ်ဖြင့် ဖော်ပြထားသော တန်ဖိုး သို့ ဈေးနှုန်းတစ်ခုကို သဘောတူညီမှုရရှိလျှင် ဖြစ်ပေါ်သည်။

ယခင်အခါက စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်မှု များသည် သဘာ၀သယံဇာတများ၊ လုပ်သားများ နှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ စသည်တို့ဖြင့် စုပေါင်းထားသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ထိုအမြင်သည် အတတ်ပညာ၏ရလဒ်ဖြစ်သော နည်းပညာ၏တန်ဖိုး (အလိုလျောက်လုပ်ဆောင်မှု၊ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှု ကို မြန်ဆန်လာစေမှု၊ ကုန်ကျစရိတ်လျော့ကျလာမှု)၊ နှင့် ဆန်းသစ်ပြောင်းလဲမှု (ကုန်စည်အသစ်များ၊ ဝန်ဆောင်မှုများ၊ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုများ၊ ဈေးကွက်အသစ်များ၊ ဈေးကွက်ချဲ့ထွင်မှုများ၊ ဈေးကွက် ကွဲပြားခြားနားမှုများ၊ ဈေးကွက်ထိုးဖောက်မှုများ၊ အမြတ်ငွေတိုးပွားမှုနည်းအသစ်များ) စသည်တို့ကို လျစ်လျူရှု့ထားလျက် ရှိသည်။

စီးပွားရေးစနစ်တစ်ခုသည် ယဉ်ကျေးမှု၊ တန်ဖိုးထားမှု၊ ပညာရေး၊ နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု၊ သမိုင်းကြောင်း၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်း၊ နိုင်ငံရေး ဖွဲ့စည်းပုံ နှင့် ဥပဒေစနစ်၊ ထိုနိုင်ငံ၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အနေအထား၊ သဘာ၀အရင်းမြစ်တည်ရှိမှု ဂေဟစနစ် စသည့် အဓိကအခြေခံအကြောင်းအရာတို့၏ ဆောင်ရွက်မှု လုပ်ငန်းစဉ်တို့၏ ရလဒ်ဖြစ်သည်။

စီးပွားရေးတိုင်းတာချက်များ
--------------------------

နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးကို တိုင်းတာနိုင်သော နည်းလမ်းများ အမြောက်အမြားရှိသည်။ ထိုကဲ့သို့ စီးပွားရေးကို တိုင်းတာနိုင်သော အချက်များတွင် အောက်ပါနည်းလမ်းများ ပါဝင်သည်။

* စားသုံးသူ၏သုံးစွဲမှု့ (Consumer Spending)
* ငွေကြေးလှဲလှယ်နှုန်း (Exchange Rate)
* ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု့တစ်ခု၏ ဂျီဒီပီ (GDP per capital)
* ဂျီအန်ပီ (GNP)
* စတော့ဈေးကွက် (Stock Market)
* အတိုးနှုန်း (Interest Rate)
* နိုင်ငံ၏အကြွေး(Government Debt)
* ငွေကြေးဖောင်းပွမှု့နှုန်း (Rate of Inflation)
* အလုပ်လက်မဲ့နှုန်း (Unemployment)
* ကုန်သွယ်မှု့ဟန်ချက် (Balance of Trade)

ဂျီဒီပီ
-------

နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ ဂျီဒီပီသည် ထိုနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး ပမာဏကို တိုင်းတာနိုင်သည်။
**မျောက်ငိုပင်** သည် အထက် အောက် မြန်မာနိုင်ငံတွင် စမ်းချောင်းများ အနီးအနား
တလျှောက်၌ အနှံ့အပြား ပေါက်သောတောသစ်ပင်များဖြစ်၍ အမြင့်ပေ ၈ဝ ခန့်အထိ ရှိသည်။ ပင်စည်လုံးပတ်မှာ ၇ ပေခန့် ရှိသည်။ မျောက်ငိုပင်သည် လစ်သရေးစီအီးမျိုးရင်း (Febaceae)တွင် ပါဝင်၍ ယင်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ ဒျူအာဗန်ဂါ
ဆွန်နီရေးရှိအိုအိဒီး(*Duabanga sonneratioides*; ယခုအခါတွင် *Parkia speciosa*) ဖြစ်သည်။

မျောက်ငိုပင်သည် မျောက်ချောပင်ကဲ့သို့ အပင်ဖျား၌သာ အကိုင်းအခတ်အရွက်တို့ 
ဝေဝေဆာဆာဖြာထွက်၍ ချောမွတ်ဖြောင့်မတ်ရှည်လျားသော ပင်စည်များရှိကြ
သည်။ ယင်းကဲ့သို့ အပင်၏ အောက်ပိုင်းနှင့်အလယ်ပိုင်းတို့၌ ချောမွတ်သော 
ပင်စည်များရှိသောကြောင့် သစ်ပင်များပေါ်၌သာ ကျက်စားလေ့ရှိကုန်သော 
တောတိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည့် မျောက်တို့ပင်လျှင် ငိုရလောက်အောင် လွယ်လွယ်ကူကူနှင့် မတက်နိုင် ၊ မဆင်းနိုင်သဖြင့် မျောက်ငိုပင်ဟူ၍ အမည်မှည့်ရသည်ဟု ဆိုကြသည်။ မျောက်ငိုပင်၏ အခေါက်မှာ ညို၍ချောမွတ်သည်။ အပင်ဖျားမှ 
အကိုင်းတို့သည် ဘေးဖက်သို့ ခပ်တန်းတန်း ထွက်လျက် အကိုင်းတို့သည် ဘေးဖက်သို့ ခပ်တန်းတန်းထွက်လျက် အကိုင်းဖျားတို့မှာ ညွှတ်ကျနေသည်။

မျောက်ငိုသား၏ အရောင်သည် မွဲပြာရောင်ဖြစ်၍ အစင်းကြောင်းများပါသည်။ 
သစ်သားပျော့ဖြစ်သဖြင့် မီးခြစ်နှင့် သုံးထပ်သားများ ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးဝင်သည်။ အသားသေအောင် ပြုလုပ်ရာ၌ မျောက်ချောသားကဲ့သို့ ကောက်ကွေးကွဲအက်ခြင်း မရှိသော်လည်း စွန်းကွက်လွယ်သော သစ်သားဖြစ်သည်။ အသားကြမ်းသည်ဟု ဆိုရသော်လည်း ပြုပြင်ရလွယ်၍ အရောင်တင်နိုင်သဖြင့် အိမ်အသုံးအဆောင်များပြုလုပ်ရန် အသုံးကျသည်။ ပျဉ်ခွဲရန်နှင့် သေတ္တာများ၊ 
ရေတွင်းဘောင်များ၊ လှေများ၊ လှော်တက်များ လုပ်ရန်အသုံးဝင်သော သစ်ပင်ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းရှိ ကသာနယ်တွင် ပေါက်ရောက်သော မျောက်ငိုပင်များကို အောက်ချင်းစာပင်ဟူ၍ လည်းခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Hassler, M. (2019). World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World (version Nov 2018). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y. Ower G. Orrell T. Nicolson D. Bailly N. Kirk P.M. Bourgoin T. DeWalt R.E. Decock W. Nieukerken E. van, Zarucchi J. Penev L. eds.). Digital resource at  Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. *ISSN* 2405-884X.
2. ↑  Duabanga grandiflora Buch.-Ham. (Plants of the World Online, Kew Science). Accessdate 18 December 2019
3. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)