recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ရွှေတိဂုံစေတီတော်၏ အစိတ်အပိုင်းများ
စေတီပုထိုးများတွင် ထီးစိုက်ရန် အောက်ခံဖြစ်သော အစိတ်အပိုင်းမှာ အလယ်ပူ၍ အထက်အောက် ရှူးသော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသောကြောင့် **ချယားသီး**ဟု ခေါ်၏။ ချယားသီးသည် ခယားသီးဟုလည်း ရေးသားကြသည်။ ချယားသီးမှာ ကြာလန်နှင့် ထီး စပ်ကြားတွင်ရှိသော စေတီ၏အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ ယင်းကို ငှက်ပျောဖူးဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဆပ်သွားဖူးဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ကြသေးသည်။ ချယားသီးကို ပျို့ လင်္ကာများတွင် ဆပ်သွားဟု ရေးကြသည်။

ချယားသီး၏ လုံးပတ်ပမာဏမှာ စေတီတော်ဖိနပ်၏ ၁၅ ချိုး တစ်ချိုးဖြစ်သည်ဟု လက်သမားကျမ်းများ၌ ပါရှိသည်။ စေတီတစ်ဆူအား ကိုယ်လုံးပြည့် ရွှေချသည် သို့မဟုတ် ရွှေ သင်္ကန်းကပ်လှူသည်ဟု ဆိုလျှင် စေတီဖိနပ်တော်မှ ချယားသီးအထိ ရွှေပိန်းချသည်ဟု နားလည်ကြသည်။

မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများတွင် ချယားသီး သဏ္ဌာန်ကို ထည့်သွင်း၍ ဆောက်လုပ်မွမ်းမံထားခြင်းမှာ မြန်မာပိသုကာအနုပညာ၏ ရိုးရာမပျက်သော လက်ရာတစ်ခုပင် ဖြစ်ပေသည်။ 

ချယားသီးဆပ်သွားဖူးများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဖွဲ့ဆိုထားသော အဖွဲ့အခြီး အများပင် ရှိသည်။ ပြည်စုန်မော်ကွန်းတွင် 

**မောင်းမောင်းညီးညီး၊ ချယားသီးထက်၊ ရွှေထီးလှတင့်၊ ကိုးထပ်ဆင့်သား၊"'** 
စသည်ဖြင့် စပ်ဆိုထားလေသည်။[1]

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)
**ထက်ထက်မိုးဦး**သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကြော်ငြာ သရုပ်ဆောင် လောကတွင် နာမည်ကျော်ကြား လူကြိုက်များသော မင်းသမီး တစ်လက်ဖြစ်သည်။ သရုပ်ဆောင်လောကသို့ ဝင်ရောက်ချိန်တွင် မှုံရွှေရည် အမည်နှင့် ဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းမှ ထက်ထက်မိုးဦးဟု အမည်ပြောင်းလဲလိုက်သည်။

၁၉၇၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးခင်မောင်ကြည်(မြတ်နိုင်-အနုပညာ) နှင့် အမိ ဒေါ်ခင်မျိုးမြင့်တို့မှ မိုးကုတ်မြို့၊ မြို့မရပ်တွင် မွေးဖွားသည်။ မွေးချင်းမောင်နှမသုံးယောက် ရှိသည်။

လက်ဦးဆရာမှာ ဒါရိုက်တာ ကိုစန်းအောင်(ကွယ်လွန်) ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ထက်ထက်မိုးဦးဟု အမည်ပြောင်းလိုက်သည်။ ကြော်ငြာသရုပ်ဆောင် လောကတွင်လည်း သူမတူအောင် သရုပ်ဆောင်နိုင်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။

၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် *ပန်းသခင်* ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြင့် လည်းကောင်း၊ ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် *သမီးမိုက်* ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြင့် လည်းကောင်း အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင် ထူးချွန်ဆုများ ရရှိခဲ့သည်။

ထက်ထက်မိုးဦးသည် အနဂ္ဂနှင့် ဒုတိယတရား ဝင် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။ ၂၀၀၈-ခုနှစ်၊ အိမ်ထောင်သက်တမ်း လေးနှစ်ခန့်တွင် ကွာရှင်းခဲ့သည် ။

ဩဂုတ်လ ၁ဝ ရက်နေ့ထုတ် အလင်းတန်းဂျာနယ်တွင် ဗီဒီယို သရုပ်ဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သူ ဇူးမြတ်ထက်နှင့် တရားဝင် လက်ထပ်သည်။ ထိုသတင်း၌ပင် ထက်ထက်မိုးဦးတွင် ကိုယ်ဝန် ဆောင်ထားပြီဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ သူ၏ မွေးနေ့ရောက်တိုင်း အလှူအတန်း ပြုလုပ်လေ့ ရှိသော်လည်း ထက်ထက်မိုးဦး က သူ၏ အသက်ကို ထုတ်ဖော်ပြောလေ့ မရှိပေ။ သူ၏ အိမ်ထောင်ရေးအကြောင်း ဂျာနယ်များက ရေးသားကြရာတွင် သူပြုခဲ့သည့် အလှူအတန်းများအကြောင်း ထည့်သွင်းခြင်း မရှိသည့်အတွက်လည်း မင်းသမီးက ကန့်ကွက်လိုက်သည်။

ထက်ထက်မိုးဦးသည် ၂၀၁၁-ခု၊ ဇန္နဝါရီလ (၁၁)ရက်တွင် ဇူးမြတ်ထက်နှင့် ရသော စစ်လွန်းဝတီထက် ခေါ် သမီးရတနာ ဖွားမြင်သည်။

၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ရတနာဆိုင်ရှင်များအတွက် Facebook Live ဖြင့် ဈေးရောင်းပေးရာတွင် အံ့အားသင့်ဖွယ် စံချိန်တင် ရောင်းချပေးနိုင်ခဲ့သည်။

အကယ်ဒမီ ရရှိမှု
---------------

| ရရှိသောခုနှစ် | ဆုအမျိုးအစား | ရရှိသောဇာတ်ကား | မှတ်ချက် |
| --- | --- | --- | --- |
| ၁၉၉၆ | အကောင်းဆုံးအမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်ဆု | *ပန်းသခင်* |  |
| ၂၀၀၁ | အကောင်းဆုံးအမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်ဆု | *သမီးမိုက်* |  |

ကိုးကား
-------

1. ↑  စက်တင်ဘာ (၂၆)ရက်နေ့ထုတ် ကြေးမုံသတင်းစာ
2. ↑  ပေါ်ပြူလာဂျာနယ်

ပြင်ပလင့်ခ်များ
---------------

* ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် ပေါ်ရှိ ထက်ထက်မိုးဦး
ကြောင်ကတိုးခေါ် ကြောင်နံ့သာ တိရစ္ဆာန်သည် နို့တိုက်သတ္တဝါများဖြစ်ကြသည်။ ကြောင်ကတိုးများကို အာဖရိကနှင့် အာရှဒေသများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိပြီး ကမ္ဘာ့ဈေးအကြီးဆုံးကော်ဖီကို ပြုလုပ်ပေးနိုင်သည်။ ကြောင်ကတိုးမှ ပြုလုပ်ပေးသော ကော်ဖီသည် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၆၀၀ တန်သည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ အရှေ့ဂျာဗားမှ လယ်သမားတစ်ဦးသည် အရင်ဆုံး ကော်ဖီသီးလေးများကို ရွေးထုတ်ကာ ကြောင်ကတိုးများကို ကော်ဖီသီးများ ချကျွေးပါသည်။ ကြောင်ကတိုးများသည် ကော်ဖီသီးလေးများကို စားသုံးကြသည်။ ကြောင်ကတိုး၏ အင်ဇိုင်းစနစ် အတွင်းမှာ အစာခြေမှု ပြုလုပ်နေစဉ်အတွင်း ကော်ဖီအစေ့လေးများ ရောနှောသွားသည်။ ကြောင်ကတိုးမစင်များကို လက်အိတ်နှင့် လိုက်ကောက်ရသည်။ ဤစားသောက်ဖွယ်ရာ ကော်ဖီ၏ အရသာ ရလဒ်ကို ပျက်မှာစိုးသည့်အတွက် လက်အိတ်ကို အသုံးပြုရသည်။ မစင်စွန့်ထုတ်၍ ရရှိလာသော ကော်ဖီစေ့များကို စင်ကြယ်စွာ ဆေးကြော ပြုလုပ်ရသည်။ ထို့နောက် ကော်ဖီစေ့များကို လှော်၍ အမှုန့်ကြိတ်ကာ ကြောင်ကတိုးကော်ဖီ ရရှိလာသည်။ ကြောင်ကတိုး ကော်ဖီသည် အလွန်ကောင်းမွန်၍ ခါးသက်သော အရသာရှိသည့် ကော်ဖီဖြစ်ပြီး သောက်ဘူးသူတိုင်း စွဲလန်းနှစ်သက်ကြပေသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ကြောင်ကတိုး ကော်ဖီအပြင် ဆင်၏ချေးမှရရှိသော ကော်ဖီလည်း ရှိပါသေးသည်။

အခြားကြည့်ရန်
-------------

* ဆင်၏ချေးမှရရှိသော ကော်ဖီ

ကျမ်းကိုး
---------
***ကြောက် ကြောက် ကြောက်*** သည် ၂၀၁၇ ခုထွက် မြန်မာ ရင်သိမ့်တုန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား ဖြစ်သည်။ သတ္တမအာရုံ ရုပ်ရှင်အတွက် ငြိမ်းချမ်းကျော်၏ ဇာတ်လမ်းကို နေစိုးသော်နှင့် လွင်မင်းအံ့တို့ ဇာတ်ညွှန်းရေးပြီး ဩရသ ရိုက်သည်။ နေတိုး၊ ခင်ဝင့်ဝါ၊ ထွန်းထွန်း၊ နန်းမြတ်ဖြိုးသင်း၊ ကျော်ကျော်၊ ပိုပို၊ မင်းသွေးနှင့် နန်းခင်ဇေယျာတို့ အဓိကပါဝင်ထားသည်။ 

နေတိုး၊ နန်းဆုဦး၊ မေမြင့်မိုရ်၊ ထွန်းထွန်းတို့ ပါဝင်သည့် *ကြောက် ကြောက် ကြောက် ၂* ကို ၂၀၁၈ ခု၊ နိုဝင်ဘာလတွင် ထပ်မံရိုက်ကူးနေပြီ ဖြစ်သည်။

ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း
--------------

သူခိုးတစ်ယောက်အား ကံစွပ်ကာ ဖမ်းမိပြီးနောက် ဖိုးသံလုံးအား ရွာသစ်ရွာ တစ်ရွာလုံးက လူစွမ်းကောင်းဟု ထင်နေသည်။ တကယ်တမ်းမူ ဖိုးသံလုံးမှာ လွန်စွာကြောက်တတ်သူ ဖြစ်သည်။ မင်းညိုမှာ ချောင်းတစ်ဖက်ကမ်းရှိ ထနောင်းပင်ရွာမှ တမာ၏ ချစ်သူ ဖြစ်သည်။ သရုပ်ဆောင် ကျော်ကြားနှင့် မယ်မဒီ ပါဝင်သည့် သရဲကားရိုက်သူများ ရွာသို့ ရောက်လာသည်။ လက်ထပ်ပြီးစ ဇနီးမောင်နှံ ခေတ်ကောင်းနှင့် စိမ့်စမ်းတို့မှာ ခေတ်ကောင်း၏ သူငယ်ချင်းနှစ်ယောက်နှင့်အတူ ပျားရည်ဆမ်းခရီး ထွက်လာသည်။

အဖြေပေးရန် သာယာက ဖိုးသံလုံးအား ရွာအနောက်ဖျားကွင်းစပ်သို့လည်းကောင်း၊ အိမ်ကသဘောတူသူနှင့် မယူလို၍ လာခိုးရန် တမာက မင်းညိုအား ချောင်းကမ်းစပ်သို့လည်းကောင်း၊ ညခန်းရိုက်အပြီး လာကြိုရန် မယ်မဒီက ကျော်ကြားအားလည်းကောင်း အသီးသီး ချိန်းကြသည်။

သူငယ်ချင်းများအား စလို၍ ဗြောက်အိုးကို ကားတွင်း၌ ခေတ်ကောင်းက ဖောက်သည်။ ကားရှေ့ပိုင်းအောက် ဗြောက်အိုးဝင်ကာ ကား မီးစွဲပေါက်ကွဲသည်။ ခေတ်ကောင်းသာ အသက်ရှင်သည်။ လမ်း၌ မြွေကိုက်ကာ အဖြေပေးရန်လာသည့် သာယာ သေသည်။ အခန်းထဲ၌ ပိတ်ထား၍ တမာက အဆိပ်သောက် သေသည်။ ကြိုးဆွဲချသည့် ဇာတ်ဝင်ခန်းရိုက်ရင်း မတော်တဆဖြစ်ကာ မယ်မဒီ သေသည်။ ချိန်းထားသည်ကို စွဲကာ သာယာ၊ တမာ၊ မယ်မဒီနှင့် စိမ့်စမ်းတို့၏ ဝိညာဉ်များက သက်ဆိုင်သူများထံ ထိုဘဝနှင့် သွားတွေ့သည်။

ကြောက်၍ ပြေးရင်း တောထဲ၌ ဖိုးသံလုံး၊ မင်းညို၊ ကျော်ကြားနှင့် ခေတ်ကောင်းတို့ ဆုံကြသည်။ သုဿာန်၌ နေသည့် ပယောဂဆရာထံ လေးယောက်သား ရောက်သွားသည်။ သာယာတို့ လိုက်လာသည်ကိုပယောဂဆရာက ဟန့်နှင်လိုက်သည်။ ခြေဦးတည့်ရာသွားသည့် သာယာတို့မှ အမျှရ၍ ကျွတ်သည်။

တကယ်တမ်းမူ ပယောဂဆရာမှာလည်း သေပြီးသူ ဖြစ်သည်။ ဖိုးသံလုံးတို့ ထပ်ပြေးကြရာ လမ်းကူးစဉ် မင်းညို၊ ကျော်ကြားနှင့် ခေတ်ကောင်းတို့ကို ကားတိုက်သည်။ ၎င်းတို့ မည်သို့မျှ မထိခိုက်။ ထိုအခါမှသာ မင်းညိုသည် ရေနှစ်၍လည်းကောင်း၊ ကျော်ကြားသည် ချောက်ထဲကျ၍လည်းကောင်း၊ ခေတ်ကောင်းသည် ကားပေါက်ကွဲ၍လည်းကောင်း သေပြီးသူများမှန်း သတိရလာသည်။ ဖိုးသံလုံး အမျှဝေ၍ ထိုသုံးယောက် ကောင်းရာရောက်သည်။ ဝမ်းနည်းကာ ပြန်လာသည့် ဖိုးသံလုံးမှာ လမ်း၌ ငုတ်စိုက်နေသည့် သူ့အလောင်းအား တွေ့သည်။ သို့မှသာ သူသည်လည်း သာယာဝိညာဉ်နှင့် တွေ့ကာ ကြောက်ပြေးရင်း ငုတ်စိုက်သေပြီးမှန်း သိသွားတော့သည်။

ဇာတ်ဆောင်များ
-------------

* ဖိုးသံလုံး/ဖိုးအာလူး အဖြစ် နေတိုး
* သာယာ အဖြစ် ခင်ဝင့်ဝါ
* မင်းညို အဖြစ် ထွန်းထွန်း
* တမာ အဖြစ် နန်းမြတ်ဖြိုးသင်း
* ကျော်ကြား အဖြစ် ကျော်ကျော်
* မယ်မဒီ အဖြစ် ပိုပို
* ခေတ်ကောင်း အဖြစ် မင်းသွေး
* စိမ့်စမ်း အဖြစ် နန်းခင်ဇေယျာ

ကိုးကား
-------

1. ↑  (၁၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၈) "ရီစရာနဲ့ ကြောက်စရာ နှစ်ခုပေါင်းတဲ့ ကြောက် ကြောက် ကြောက် ၂ Archived 28 March 2019 at the Wayback Machine."
**ကြောင်ကျောက်**သည် နဝရတ် ကိုးပါးတွင် တစ်ပါး အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ကြောင်ကျောက်ကို ကြောင်မျက်လုံးနှင့် တူ၍ (Cats' eye)ဟုလည်းခေါ်ဆိုသည်။

ကြောင်ကျောက်

ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု
---------------

ကြောင်ကျောက်၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုအရ ဩသိုကလေ့စ် ကြွေကျောက် (Orthoclase feldspar) နှင့် ပလေဂျီအိုကလေ့စ် ကြွေကျောက် (Plagioclase feldspar) တို့ တစ်လှည့်စီ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ (ထို့ကြောင့် ရောင်ပြေးဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်သည်။) ပုံဆောင်စနစ်မှာ တစ်ရိုးစောင်းပုံဆောင်စနစ်(Monoclinic system) ဖြစ်သည်။ သိပ်သည်းဆ ၂.၅၆ ရှိကာ မာဆင့် ၆ မှ ၆.၅ ထိရှိသည်။ ဖန်ရောင်လက်ရှိပြီး အလင်းပေါက်(Transparent) မှ အလင်းမှုန်(Translucent) ထိရှိသည်။ အရောင်မဲ့၊ အဖြူရောင်၊ ပန်းရောင်၊ အဝါရောင်၊ ခရမ်းပြာရောင်များကို အများအားဖြင့် တွေ့ရှိရသည်။ 

ထင်ရှားသော ကွဲအင်နှစ်စုံသည် ၉ဝ ံ အနေအထားဖြင့် ဖြတ်သန်း တည်ရှိသည်။

ထွက်ရှိရာ ဒေသများ
-----------------

မြန်မာ၊ သီရိလင်္ကာ၊ အိန္ဒိယ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု

ကြောင်ကျောက်၏ ဂုဏ်သတ္တိများ
---------------------------

ကြောင်ကျောက်သည် သိဒ္ဓိပြီးမြောက်သည်၊ အောင်မြင်သည်၊ တန်ခိုးရှိသည် စသည်များကို စွမ်းဆောင်နိုင်သည်ဟု သိရသည်။
နီလာကျောက်သည် သူတပါး၏မေတ္တာကို ရရှိသည်။ လူတို့၏ ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုကို ရရှိသည်။ ရန်အပေါင်းမှ ကာကွယ်နိုင်သည် စသည်များကို စွမ်းဆောင်နိုင်သည်ဟု သိရသည်။ ဂေါ်မုတ်ကျောက်သည် ခွန်အားကြီးခြင်း၊ ကျန်းမာခြင်း၊ ရန်သူကို အောင်နိုင်ခြင်း စသည်များကို စွမ်းဆောင်နိုင်သည်ဟု သိရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ဦးမြင့်စော-(သမိုင်းပါမောက္ခ၊ ပုသိမ်တက္ကသိုလ်) ( မင်္ဂလာမောင်မယ် ၂၀၀၈-ခု အောက်တိုဘာလ)
**ဆေဘယ်တောဆိတ်**ကို ***ဆေဘယ်ဆိတ်သမင်***ဟုလည်း ခေါ်တွင်သည်။ အာဖရိကတွင် တွေ့ရသော တောဆိတ် (အန်တီလုပ်) တစ်မျိုး ဖြစ် သည်။ အာဖရိကတိုက်အရှေ့ပိုင်းတွင် ကင်ညာနိုင်ငံ၏တောင်ဘက်ရှိ သစ် တောဖုံးလွှမ်းနေသော ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင်များတွင် လည်းကောင်း၊ အာဖရိကတိုက်တောင်ပိုင်းတွင်လည်းကောင်း တွေ့ရသည်။ မျိုးစိတ်ခွဲလေးမျိုး ရှိသည်။

အာဖရိကတိုက်ရှိ ‌တောဆိတ် (အန်တီလုပ်)များအနက် အလှပဆုံး‌ ဖြစ်သည်။ အ‌ကောင် ၂၀ သို့မဟုတ် ၃၀ ခန့်ရှိသည့် ‌ဆေဗယ်‌တောဆိတ်မနှင့် ‌တောဆိတ်က‌လေး များ တစ်အုပ်တွင် ‌ဆေဗယ်‌တောဆိတ်သို့ တစ်‌ကောင်သာ ပါ‌လေ့ရှိသည်။ ‌ဆေဗယ်‌တောဆိတ်သည် မြင်းပုနီးပါးမျှကြီးသည်။ ယင်း၌ ‌တောက်‌ပြောင်‌သော အ‌မွေးနက်များနှင့် ခါးဘက်တွင် အ‌မွေးဖြူများ ရှိသည့်ပြင် လည်ဆံ‌မွေးနက်များလည်းရှိသည်။ ဦးချိုများသည် တကိုက်မျှရှည်ပြီးလျှင် ‌နောက်ဘက်သို့ ‌ကောက်လျက်ရှိသည်။ ‌ဆေဗယ်‌တောဆိတ်မများ၏ အ‌ရောင်မှာ အညိုရင့်‌ရောင် ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့၌ လှပသည့် ဦးချိုများ ရှိသည်။ သို့‌သော် အဖို၏ဦးချို‌လောက်ကား မသန်မာကြ‌ချေ။

ကိုးကား
-------

1. ↑  IUCN SSC Antelope Specialist Group (2008). "*Hippotragus niger*". *IUCN Red List of Threatened Species* **2008**. IUCN. old-form url Database entry includes a brief justification of why this species is of Least concern.
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၅)
**ကြက်တူရွေး**သည် လှပသောငှက်မျိုး ဖြစ်သည်။ ကြက်တူရွေး၏ နှုတ်သီးသည် ပေါက်ပွင့်ကဲ့သို့ နီရဲ၍ ကောက်ချိတ်သည်။ အမွှေးအတောင်များသည် ပေါက်ရွက်ကဲ့သို့ စိမ်းစိုကြသည်။ ကြီးသောဦးခေါင်း၊ ရှည်၍သေးသွယ်သောအမြီးနှင့် တိုသောခြေထောက်များရှိသည်။ ခြေချောင်းများသည် ရှေ့နှင့် နောက်သို့ တစ်စုံစီ ထွက်နေကြသည်။ ကြက်တူရွေးအမျိုးမျိုးကို ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဥရောပတိုက်မှအပ ကျန်တိုက်များနှင့် ကမ္ဘာ့ အပူပိုင်းဒေသများ၌ တွေ့မြင်ရသည်။

ကြက်တူရွေးတို့သည် အုပ်သင်းဖွဲ့ကာ နေတတ်ကြသည်။ သစ်ပင်ကို ကုပ်ခြစ်တက်တတ်၍ ပင်မြင့်တွင်သာ ကျက်စားတတ်ကြသည်။ ယာခင်း၊ စပါးခင်း၊ ဥယျာဉ်တို့၌ သီးနှံများကို စားသောအခါ ဆူညံစွာ မြူးတူးလျက် မိမိတို့ စားနိုင်သည်ထက် ပိုမိုကိုက်ဖြတ် ဖျက်ဆီးတတ်ကြသည်။ ကြက်တူရွေးသည် အသိုက်မလုပ်ဘဲ သစ်ခေါင်းတွင် ဥ အုလေ့ ရှိသည်။ ဥ၏အရောင်မှာ ဖြူသည်။ အရွယ်မှာ ပျမ်းမျှအလျား တစ်လက်မသာသာရှိ၍ ပြက် ၂ လက်မသာသာရှိသည်။ 

'တမာလည်းနု ကျေးလည်းဥ၊' 'တမာလည်းရင့် ကျေးလည်းလွင့်' ဆိုသောစကားအတိုင်း နွေရာသီတွင် ဥ အု၍ နွေရာသီတွင်ပင် ပေါက်ကြသည်။ ဤငှက်မျိုးသည် အသက် ၇ဝ အထိပင် နေနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ ကြက်တူရွေးသည် လူစကား ပြောသံကို အတုခိုးတတ်သည်။ စကားလုံးအနည်းငယ် သင်ထားလျှင် လိုက်ပြောနိုင်သည်။ 'ကြက်တူရွေးက တော်တော်၊ မယ်ဘော်ကကဲ' ဟူသောစကားပုံသည် စကားမပီကလာ ပြောတတ်သော ကြက်တူရွေးများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာပေမည်။ ကြက်တူရွေးကို ကျေးဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောကြက်တူရွေးများကို ပါဏဗေဒ အလိုအားဖြင့် ၉ မျိုး ခွဲပြသည်။ ယင်းတို့မှာ 

1. ကြက်တော၊
2. ကျေးကျုတ်၊
3. ကျေးတမာ၊
4. ကျေးကုလား၊
5. ကျေးကုလားမ၊
6. ကျေးသန္တာ၊
7. ကျေးမြီးပြာ (ခ) ကျေးသန္တာခေါင်းပြာ၊
8. မလေးကြက်တူရွေး (ခ)ကျေးသန္တာထိပ်ကွက်နှင့်
9. အမြှီးရှည်ကြက်တူရွေးတို့ ဖြစ်ကြသည်။ နောက်ဆုံးအမျိုးကို တနင်္သာရီတောင်ပိုင်းတွင်သာ တွေ့ရသည်။

**ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီကျမ်း**ပါ မြန်မာအစဉ်အလာအရ ကျေးရှစ်မျိုးရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ 

1. ဖေါင်းကား၊
2. တမာ၊
3. ကျေးသန္တာ၊
4. ကျေးဝါ၊
5. ကျေးကျုတ်၊
6. ကြက်တော၊
7. ကုလား၊
8. ကျေးပုဏ္ဏားတို့ ဖြစ်ကြသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျေးနီ၊ ကျေးဝါနှင့် ကျေးပုဏ္ဏား စသော ကျေးမျိုးကို တွေ့ရသည်ဆိုသော်လည်း ယင်းတို့အကြောင်းကို စုံလင်စွာ မသိရသေးချေ။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Kicau Mania Archived 14 December 2018 at the Wayback Machine.. "Bird singing information"
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)
**လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့** (HRWD) သည် အမြတ်အစွန်းမယူသော အဖွဲ့အစည်းတခုဖြစ်သည်။ လူထုအခြေခံအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ရပ်ရွာလူထုများအတွက် သင်တန်းများနှင့် လှုံ့ဆော်မှု များစွာကို အကောင်အထည်ဖော်လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။ ရပ်ရွာလူထု တောင်သူလယ်သမားတို့၏ အခွင့်အရေးများကို အပြည့်အဝရရှိ ခံစားစေရန် ရည်ရွယ်ကာ လယ်ယာမြေအသိပညာပေးခြင်းနှင့် အမှုကိစ္စ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခြင်းဟူသော အဓိကလမ်းစဉ်နှစ်ရပ်ဖြင့် စွမ်းရည်မြှင့်ပေးခြင်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။

လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့(HRWD) သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း လူ့အခွင့်အရေးဆုံးရှုံးနစ်နာနေကြသော ကလေးလုပ်သားများ၊ ကလေးစစ်သားများ၊ လွတ်လပ်စွာ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု မရကြသော အမျိုးသမီးများ၊ အဖိနှိပ်ခံ အမျိုးသမီးများ၊ နည်းပေါင်းစုံဖြင့် ခွဲခြားဆက်ဆံခံနေကြရသော အမျိုးသမီးများ၏ အခွင့်အရေးများကိုလည်း နည်းနိုင်သည်ထက် နည်းအောင်၊ ပပျောက်နိုင်သည်ထက် ပပျောက်အောင် ရည်ရွယ်၍ တရားဥပဒေနှင့်အညီလုပ်ဆောင်နေသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။

နောက်ခံသမိုင်း
--------------

နိုင်ငံသားတိုင်း လူ့အခွင့်အရေး အပြည့်အ၀ရရှိစေရေးနှင့် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများကို ကာကွယ်နိုင်ရေးအတွက် လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်ကာကွယ်ရေးကွန်ရက်(HRWDN)ကို (၅-၁၁-၂၀၁၀)တွင် လူ့အခွင့်အရေး စိတ်ပါဝင်စားသူ (၂၆)ဦးဖြင့် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုသိမ်မြို့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

ရည်မှန်းချက်
------------

1. လူတိုင်း တစ်ဦးချင်းဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများကို သိရှိနားလည်ပြီး အပြည့်အ၀ရရှိစေရန် လုပ်ဆောင်နိုင်ရမည်။
2. လူသားတိုင်း၏ ဥပဒေနှင့် မညီသော ဆုံးရှုံးနစ်နာမှုများကို ဥပဒေ၏ အကာအကွယ် အပြည့်အဝရရှိစေရမည်။
3. နိုင်ငံသားတိုင်း၏ ဥပဒေမဲ့ ဆုံးရှုံးနစ်နာမှုများ လျော့နည်းပပျောက်စေရမည်။
4. အရွယ်မရောက်ဘဲ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်မှုနှင့် ကလေးလုပ်သားဖြစ်တည်မှုကို ချုပ်ငြိမ်းပပျောက်စေရမည်။
5. လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများကို စောင့်ကြည့်ကာကွယ်သွားမည်။
*ကူကျင်း ထူရှူ ကျိချန်* မှ ဥပမာအဖြစ် ပြသထားသည့် ယု *ပုံ၂ ပုံ* (၁၇၀၀-၂၅ရာစုနှစ်) 
***ယု*** ( 竽 ; pinyin : yú) သည်ရှေးဟောင်း တရုတ်နိုင်ငံတွင် အသုံးပြုသော တစ်ပင်တိုင်အသုံးပြုရသည့် ကျူပင်တပ်ဆင်ထားသည့် လေမှုတ်ကိရိယာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ရှန် တူရိယာနှင့် ဆင်တူသည်။ ဝါး၊ သစ်သို့မဟုတ် ဘူးသီးခြောက် တို့ကို လေအိမ်ပြုလုပ်ထားပြီး ထိုလေအိမ်၌ ဝါး ပိုက်များစွာတပ်ထားသည်။ ပိုက်တစ်ခုစီတွင် ဝါးဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် ကျူပင်များ ပါဝင်သည်။ 

ရှန် သည် (စတုတ္ထနှင့်ပဉ္စမတွင်) သဟဇာတဖြစ်စေသော တေးသီချင်းမျ တီးခတ်ရာ၌ အသုံးပြုသော်လည်း ယုတူရိယာကို သာမန် တေးသီချင်းများတွင် တီးမှုတ်ကြသည်။ ကိရိယာတန်ဆာပလာများကိုများသောအားဖြင့်ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ၏တရားရုံးသံစုံတီးဝိုင်းများတွင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး (ကိုရီးယားနှင့်ဂျပန်သို့လည်းတင်ပို့သည်) သို့သော်အသုံးမပြုကြတော့ပေ။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

*ယု* တူရိယာကို ယခုခေတ်၌ မသုံးကြသော်လည်း တရုတ်တို့ပြောလေ့ရှိသည်မှာ တရုတ်စကားဖြင့် "Lànyúchōngshù" ( 濫竽充數 ), အဓိပ္ပာယ်မှာ "လိုအပ်သောအရည်အချင်းများမရှိသော်ငြား အနေအထားအရ ပြန်လည် ဖြည့်သွင်း အသုံးပြုရမည်"ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ။ အဆိုပါစကားသည်ချီပြည်နယ် ( ရှန်ဒေါင်းစီရင်စုပြည်နယ်)၏ ဘုရင် ရွမ် 

(ဘီစီ ၃၁၉ ဘီစီ - ဘီစီ ၃၀) တော်ဝင်နန်းတော်သံစုံတီးဝိုငရှိ့ယုတူရိယာမှုတ်သမား နန်ကူအိုဆိုသည့် ်မျိုးသား၏်ရာဇဝင်အကြောင်း း ပြောဆိုခဲ့ရာ ထိုထုားကး ဖြစ်ပေါ်သည်လညထိုသူသည် ည် ဤတူရိယာကိုမည်သို့မည်ပုံကစားရ အမှန်တကယ်ိခဲ့သော်လည်းသံစုံတီးဝိုတီးဝိုင်းတီးမှုတ်သမားတ၃၀၀ခန့် ရှိသဖြင့် ဟန်ဆောင်တီးမှုတ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုကိုလူလည်သည် တော်ဝင်တီးဝိုင်းဂီတပညာရှင်များကို ပေးအပ်သည့် လစာကို စိတ်ချလက်ချ ရရှိခဲ့သည်။ ဘုရင်နတ်ပြည်စံ၍ ဆက်ခံသည့် သားတော်မင်းမြတ်လက်ထက်၌ လိမ်လည်မှုထင်ရှားလာသည်။*်(* (။ ။ အး။ ၃၈၃ ဘီ ီစီ )၌ အယောင်ဆောင်တီးမှုတ်သူအဖြစ်သိရှိလာခဲ့ကြပြီး တစ်ဦးချင်းစီတီးမှုတ်ရန် ပညာရှင်များက တောင်းဆိုကြသည်ညနန်ကူအို သ သူတီးမှုတ်ရမည့်ညတွင် ည်နန်းတော်မှထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Paris Student in BJ။ China Radio International (2005-03-25)။ 2011-10-29 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  2020-04-10 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* "အာရှအခမဲ့-ရိဒ်တူရိယာ" အားဖြင့် ဟင်နရီ Doktorski "ဒီတရုတ်လူမျိုး Sheng" ဟု The Classical အခမဲ့-ရိဒ်ကနေ, Classical Music ကိုအတွက်အခမဲ့-ရိဒ်တူရိယာ၏ Inc မှ .: သမိုင်း: အပိုင်းတစ်ခုမှာ

* ရိုးရာတရုတ်ဂီတတူရိယာ
* Sheng (တူရိယာ)
* Lusheng
* Mangtong
ဂုန်နီအိတ်
**ဂုန်နီအိတ်**သည် ဂုန်လျှော်မှ ပြုလုပ်ထားသည့် ဈေးသက်သာသည့် အိတ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ခေတ်မီဂုန်နီအိတ်များကို လူဖြင့် ပြုလုပ်သည်လည်း ရှိသည်။

ပြန်လည်အသုံးပြနိုင်သည့် ဂုန်နီအိတ်များသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ကီလိုဂရမ် ၅၀ ဝင်ဆံ့ပြီး အာလူးများ၊ စပါးများ၊ အခြားသော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ပစ္စည်းများကို ထည့်ရန်အတွက် အသုံးပြုကြသည်။ ၎င်းအိတ်များကို အိန္ဒိယ၊ ပါကစ္စတန်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုကြသည်။ ဩစတြေးလျတွင် ဂုန်နီအိတ်များကို အိန္ဒိယဂုန်လျှော်မှ ပြုလုပ်ကြသည်။

ဂုန်နီအိတ်များကို သဲအိတ်များအဖြစ် အသုံးပြုသည်လည်း ရှိသည်။ ဂုန်နီအိတ်များကို ကလေးငယ်များကစားကြသည့် အိတ်စွပ်ပြိုင်ပွဲတွင် အသုံးပြကြသည်။

အရွယ်အစား
---------

ဂုန်နီအိတ်တစ်လုံးသည် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အာလူး ၅၀ ကီလိုဂရမ် (၁၁၀ ပေါင်) ကို ထည့်ထားနိုင်သည်။

 Behind him, thousands of bags are stacked in rows.အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသည့် ကော်ဖီအိတ်များ

ကိုးကား
-------

1. ↑  gunnysack။ Merriam-Webster။  September 18, 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Hassam, Andrew (2011). "Indian Jute in Australian Museum Collections: Forgetting and Recollecting Transnational Networks". *Public History Review* **Vol 18 (2011)**: 108–128. UTSePress.
3. ↑  South, David B. "Protect Your Potatoes". Accessed 2015-06-10.
from hotel hana-an
Fall colors at the lake
**ချူးဇင်းဂျိကန်** (中禅寺湖, Chūzenji-ko)သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုချိဂိစီရင်စု၊ နစ်ခိုးမြို့ရှိ နစ်ခိုးအမျိုးသားဥယျာဉ်တွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၂၀၀၀၀ အကြာက နန်တိုင်မြစ် (၂၄၈၄ မီတာ) သည် ပေါက်ကွဲရာမှ မြစ်ကို ပိတ်ဆို့သွားကာ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

ကန်၏ မျက်နှာပြင်ဧရိယာသည် ၁၁.၆၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိပြီး ကန်၏ အဝန်းသည် ၂၅ ကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ကန်မျက်နှာပြင်၏ အမြင့်သည် ၁၂၆၉ မီတာ (၄၁၂၄ ပေ) မြင့်ပြီး ရေ၏ အနက်သည် ၁၆၃ မီတာ (၅၀၈ ပေ) ရှိသည်။ ယုခဝမြစ်သည် ကန်၏အဓိကကျသည့် ရေအရင်းအမြစ် သည်။ ခဲဂွန်ရေတံခွန်မှ ရေများသည် ကန်အတွင်းသို့ စီးဝင်လျက်ရှိသည်။

ချူးဇင်းဂျိရေတံခွန်ကို ၇၈၂ ခုနှစ်တွင် ရှိုးဒိုးဟု အမည်ရသည့် ဘုန်းတော်ကြီးက သူ၏ အဖွဲ့သားများနှင့်အတူ နန်တိုင်တောင်ကို အောင်မြင်စွာတက်ရောက်နိုင်ခဲ့စဉ်က ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ အထွတ်အမြစ်ထားသဖြင့် ၁၈၇၂ ခုနှစ် မတိုင်မီအထိ တောင်ပေါ်သို့ မြင်းများ၊ နွားများနှင့် အမျိုးသမီးများ တက်ရောက်ခြင်းကို ပိတ်ပင်ထားခဲ့သည်။ မဲဂျိခေတ်ကာလ (Meiji) နှင့် ရှောဝခေတ်ကာလအစောပိုင်းများတွင် ဥရောပသံရုံးအဖွဲ့များစွာတို့သည် ကန်၏ ပတ်လည်တွင် အားလပ်ရက်အနားယူသည့်အိမ်များကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ယခင်က အီတလီစံအိမ်ကို ယခုအခါတွင် အသစ်ပြုပြင်က ခရီးသွားများအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးထားသည်။ ကန်၏ ပတ်လည်တွင် အခြားသော နေရာများအဖြစ် ၇၉၀ ခုနှစ်က တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ဖုတရကျောင်းတော်၊ ချူးဇင်းဂျိကျောင်းတော်နှင့် ခဲဂွန်ရေတံခွန်တို့ တည်ရှိကြသည်။ နွေရာသီတွင် လူအများသည် ကန်သို့ လာရောက်လည်ပတ်ကြကာ အပူဒဏ်ကို ရှောင်ရှားခြင်း၊ ငှက်များကို ကြည့်ရှုခံစားခြင်းနှင့် တောင်တက်ခြင်း စသည်တို့ကို ပြုလုပ်နိုင်ကြသည်။ ထို့အကြင် ထိုနေရာ၌ ဆောင်းဦးရာသီသစ်ရွက်များသည် လှပ၍ ကျော်ကြားပြီး ဆောင်းရာသီတွင် နှင်းနှင့်ရေခဲပွဲတော်လည်း တည်ရှိပြီး နှင်းလျှောစီးခြင်းနှင့် စကိတ်စီးခြင်းများကိုလည်း လုပ်ဆောင်နိုင်ကြသည်။

ဂျပန်နိုင်ငံရာ ဗြိတိန်သံအမတ်ဖြစ်သူ Sir Ernest Satow က ဤရေကန်ကို နွေရာသီကာလနေနိုင်ရန်နှစ်သက်သည့်နေရာတစ်ခု ၁၈၉၅ - ၁၉၀၀ ကာလက ရေးသားခဲ့သည့် သူ၏ နေ့စဉ်မှတ်တမ်းကတွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။ သူသည် ကန်တွင် အိမ်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ကာ စံအိမ်အဖြစ် ဗြိတိသျှသံရုံး၏ စံအိမ်အဖြစ် ရာစုနှစ်တစ်ခုကျော်ကြာအောင် အသုံးပြုခဲ့သည်။

ရင်းမြစ်များ
------------

* Encyclopædia Britannica, Lake Chūzenji, accessed on September 20, 2009
* *The Diaries of Sir Ernest Satow, British Minister in Tokyo (1895-1900)*, edited by Ian Ruxton, lulu.com, 2003

ကိုးကား
-------

1. ↑  *The Diaries of Sir Ernest Satow, British Minister in Tokyo (1895-1900)*, Edited by Ian Ruxton, 2003
**နာ့ခ်ရှီဂျာဟန်ရင်ပြင်** (ကမ္ဘာ့ရင်ပြင်၏ ပုံရိပ် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်) သည် အီရန်နိုင်ငံ အစ်စ်ဖာဟန်မြို့ ၏ အလယ်ဗဟိုတွင် တည်ရှိသော ရင်ပြင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၁၅၉၈ ခုနှစ် နှင့် ၁၆၂၉ ခုနှစ်ကြားတွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ယခုအခါတွင် အရေးပါသော သမိုင်းဝင် နေရာ တစ်ခု အဖြစ်လည်းကောင်း ယူနက်စကို၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ တစ်ခု အဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိသည်။ ထိုရင်ပြင် သည် ၅၂၀ပေ (၁၆၀ မီတာ) မျှ ကျယ်ဝန်းပြီး ၁,၈၄၀ပေ (၅၆၀ မီတာ) မျှ ရှည်လျားသည်။ ဧရိယာအားဖြင့် ၉၆၄,၀၀၀ စတုရန်းပေ (၈၉,၆၀၀ စတုရန်းမီတာ) ရှိသည်။ ထိုနေရာကို ရှားရင်ပြင် သို့မဟုတ် အီမမ် ရင်ပြင် ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ထိုရင်ပြင်အား ဆာဖာဗစ် ခေတ် အဆောက်အဦးများဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ ရှား ဗလီသည် ထိုရင်ပြင်၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် အလီကာပူး နန်းတော် ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်ခြမ်းတွင် ရှိတ်စော်ဘွား လော့ဖ် အလာ ၏ ဗလီ ရှိပြီး မြောက်ဘက်ခြမ်း ကိုင်ဆာရီယာ ဂိတ်ဝသည် အစ်စ်ဖာဟန် ဈေးကြီးသို့ ဆက်သွယ်ထားသည်။ 

ယနေ့ အချိန်တွင် မွတ်စလင်တို့၏ သောကြာနေ့ ဝတ်ပြုပွဲကို ရှား ဗလီတွင် ကျင်းပကြသည်။ ထိုရင်ပြင်၏ ပုံအား အီရန် ၂၀,၀၀၀ တန် ရိုင်ယယ် ငွေစက္ကူ၏ ကျောဘက်တွင် ရိုက်နှိပ်ထားသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Imam Square | Squares
2. ↑  Blake, Stephen P.; Half the World. The Social Architecture of Safavid Isfahan, 1590–1722, pp. 117–9.
3. ↑  Central Bank of Iran Archived 3 February 2021 at the Wayback Machine.. Banknotes & Coins: 20000 Rials Archived 9 April 2009 at the Wayback Machine.. – Retrieved on 24 March 2009.
**တနိုင်းခမြစ်**သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားမြို့နယ် မိုးကောင်းမြို့နယ်စပ်ရှိ ခမုံဘွန်(ကူမွန်တောင်တန်း) ရှိ ရွှေတောင်ကြီးတောင်မှ ရေဝေခံခဲ့၏။ ထို့နောက် မြောက်သို့စီးဆင်း၏။ မြောက်မှတဖန် အကွေ့အကောက်ပေါင်းများစွာဖြင့် ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်း တောင်ကြားအတိုင်း အနောက်မြောက်သို့ ခရီးဆက်၏။ အနောက်မှတဖန် တောင်သို့စုန်၍ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။

တနိုင်းခမြစ်တွင် အထက်ဘက်မှ ချောင်းနှင့်မြစ်များလည်း စီးဝင်၏။ ထိုမြစ်ချောင်းများ အနက် တဗျိုခ(မိုင်၃၀)၊ လမုံခ၊ တဝမ်ခ(မိုင်၄၀)၊ မောနင်းခ၊ ဘရန်ဘရန်ခ၊ ဒွမ်ဖရော်ခ၊ဆက်ဆယ်ခ၊ဂျထုံခ၊ ဆနိပ်ခ ချောင်းတို့နှင့် တရုံခ(မိုင်၅၀)၊ တချက်ခနှင့် တရာခ စီးဝင်နေသည့် တဂါခတို့လည်းပါဝင်သည်။

အကွေ့အကောက်များလွန်းသည့် တနိုင်းခမြစ်သည် မြစ်ဖျားဦးမှ တနိုင်းမြို့အထိ မြစ်ကြောင်း အကောက်အကွေ့ အတွန့်အချိတ် အတိုင်း မိုင် ၁၀၀ ခန့်စုန်ဆင်း၏။ ထိုမှဒလူရွာမြစ်ကျဉ်းအထိ မိုင် ၅၀ခန့် စုန်ဆင်းပြန်၏။ ထို ဒလူမြစ်ကျဉ်းသည် တနိုင်းခ၏ ပထမမြစ်ကျဉ်းပင်ဖြစ်သည်။

ထို့နောက် ဒလူမြစ်ကျဉ်းမှ တဆင့် ခန္တီးမြို့နယ်မြောက်စွန်းရှိ ကျောက်ဆည်ဒေသအထိ မိုင်၂၀ ကျော် ဖြတ်သန်းရပြန်၏။ တနိုင်းခမြစ်စီးဆင်းရာ ထို ကျောက်ဆည်ဒေသသည် ဒုတိယမြစ်ကျဉ်း ဟုခေါ်ဆိုသည်။

တနိုင်းခခေါ် ချင်းတွင်းမြစ်သည် အကွေ့အကောက်များစွာဖြင့် မိုင် ၂၀၀ ကျော်စီးဆင်း၏။ ထိုမှ တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက်စုန်၍ ဧရာဝတီမြစ်နှင့်ဆုံတွေ့ရာ ရေစကြိုမြို့အထိ မိုင်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော် စီးဆင်း၏။ ထို့ကြောင့်ချင်းတွင်းမြစ်သည် စုစုပေါင်းမိုင် ၇၀၀ကျော် ရှည်လျားသည်။

အခေါ်အဝေါ်
----------

တနိုင်းခ ခေါ် ချင်းတွင်းကို 

* ချင်းတွင်း= ချင်း= ချင်းအမျိုးသားများ နေထိုင်ရာတောင်၊
* တွင်း= ရေ ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် **ချင်းတောင်တန်းမှ စီးဆင်းလာသည့်မြစ်**ဟု ဆိုကြသည်။

ထို့အပြင် ချင်းတွင်းကို သလ္လာဝတီဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။ 

* သလ္လာ = မြား၊
* ဝတီ = ရေ၊ **မြားကဲ့သို့ တဟုန်ထိုး စီးဆင်းသည့်ရေ (ရေစီးသန်သည့် မြစ်ကြီး)**ဟု အဆိုရှိခဲ့သည်။

သို့ရာတွင် သလ္လာဝတီခေါ် ချင်းတွင်းခေါ် တနိုင်းခကို မြောက်ဖျားပိုင်း နာဂတို့က ဒီနဲ ဟုလည်းခေါ်ကြသေးသည်။ 

* ဒီ = အဘိုး
* နဲ = နားနေခြင်း၊ ဒီနဲ = **အဘိုးအဘွားများ နားနေ တွေ့ဆုံနေရာ** ဟု ဆိုကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီ၊ ဗဟိုကော်မတီ ဌာနချုပ်မှ ထုတ်ဝေသော သိင်္ဂါနဒီ မြန်ပြည်မြောက်ဖျားသို့ စာအုပ်မှ
ရက်ထပ်နှစ် ဆိုသည်မှာ ရာသီနှင့် ရာသီခွင်တို့ကို ပြက္ခဒိန်နှစ်နှင့် ကိုက်ညီမှုစေရန်အတွက် ရက်တစ်ရက် ထပ်ပေါင်းထည့်ပေးထားသော နှစ်ကို ဆိုလိုသည်။

  

ဥပမာအားဖြင့် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်တွင် ရက်ထပ်နှစ်တိုင်းတွင် ဖေဖော်ဝါရီလကို ၂၈ ရက်မှာ ၂၉ ရက်သို့ ထပ်တိုးပြီး ပုံမှန် ၃၆၅ ရက် အစား ၃၆၆ ရက်ဖြင့် အဆုံးသတ်လေ့ရှိသည်။ ထို့အတူပင် လကိုမူတည်၍ တွက်သော ဟီးဘရူးပြက္ခဒိန်တွင်လည်း ပြောင်းလဲသွားသော ရာသီများကို ကိုက်ညီစေရန်အတွက် ၁၉ နှစ်မြောက်တိုင်း ပုံမှန် ၁၂ လ မှ နောက်ထပ် ၁ လ ထပ်ပေါင်း၍ ၁၃ လ အဖြစ် ယူလေ့ရှိသည်။ 

ရက်ထပ်နှစ်ဟူသော ဝေါဟာရသည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန် ချိန်ညှိရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော စကားလုံးဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ရက်သတ္တပါတ်တစ်ခုရှိ ရက်တစ်ရက်သည် နောင်တစ်နှစ်တွင် ရှေ့သို့ တစ်ရက်တိုးသွားလေ့ရှိပြီး ရက်ထပ်နှစ်တွင် ၂ ရက်ရှေ့သို့ တိုးသွားရာ ထို့တိုးသွားသော ရက်ကို ဖေဖော်ဝါရီလ အဆုံးတွင် ထပ်တိုးထည့်ခြင်းဖြင့် ဖြေရှင်းခဲ့ရာ ထိုအဖြစ်ကို တိုးသွားသော (သို့) ခုန်သွားသော ရက်ပါသော နှစ်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ခရစ်စမတ်နေ့သည် ၂၀၀၁ ခုနှစ် အင်္ဂါနေ့တွင်ကျရောက်ပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ကြာသပတေးနေ့တွင် ကျရောက်သည်။ သို့သော် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ရက်တစ်ရက် ခုန်ကျော်သွားသဖြင့် စနေ့နေမှသာ ခရစ်စမတ်ကျတော့သည်။

ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်
----------------------

ယနေ့ခေတ်တွင် စံအဖြင့် အသုံးပြုနေသော ဂရီဂေါရီယန်းပြက္ခဒိန်တွင် ၄ နှစ်တစ်ကြိမ် ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ ထိုရက်ထပ်နှစ်တိုင်းတွင် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်အစား ၂၉ ရက်နှင့် အဆုံးသတ်လေ့ရှိသည်။ လေးနှစ်တကြိမ်ပေါင်းထည့်လိုက်သော ရက်သည် ပုံမှန် ၃၆၅ ရက်နှစ်တွင် အပူပိုင်ဇုံနှစ်ထပ် ၆ နာရီနီးပါး တိုသွားသော အချိန်အတွက် အစားလျော်ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုပြက္ခဒိန်ကို ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ 

အပူပိုင်းဇုံနှစ်သည် ၃၆၅.၂၅ ထက် အနည်းငယ်လျော့နည်းနေခဲ့ရာ အခြေခံဥပဒေသတွင် ကွာဟချက်တချို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရာစုနှစ် လေးခုကျော်သွားပြီးတိုင်း လေးနှစ်တစ်ကြိမ်ပေါင်းထည့်လေ့ရှိသော ရက်ထပ်ရက်သည် ၃ ရက်ပိုသွားသည်။ ထို့ကြောင့် ဂရိဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်တွင် ရက်ထပ်စက်ဝန်း တစ်ပတ်ပြည့်သည့် နှစ်လေးရာတိုင်းတွင် ရက်ထပ်ရက် ၃ ရက် နှုတ်ပေးရန်လိုနေသည်။ ထိုပြဿနာကို ရာစုနှစ်တစ်ခု ပြည့်သွားတိုင်း ထိုနှစ်ကို ၄၀၀ ဖြင့် စား၍ မပြတ်သော နှစ်မှ ၁ ရက်နှုတ်ပေးခြင်းဖြင့် ဖြေရှင်းလိုက်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ၄၀၀ နှင့်စား၍ ပြတ်သော ၂၀၀၀၊ ၂၄၀၀ တို့သည် ရက်ထပ်နှစ်များဖြစ်ကြပြီး ၁၈၀၀၊ ၁၉၀၀၊ ၂၁၀၀၊ ၂၂၀၀၊ ၂၃၀၀၊ ၂၅၀၀ တို့သည် ရက်ထပ်နှစ်မဟုတ်တော့ပဲ ပုံမှန်နှစ်များဖြစ်သွားသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုဥပဒေသအရ နှစ်တစ်နှစ်ရှိရက်သည် 365 + 1/4 − 1/100 + 1/400 = 365.2425 ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Meeus၊ Jean (1998)၊ *Astronomical Algorithims*၊ Willmann-Bell၊ p. 62
2. ↑  Meeus၊ Jean (1998)၊ *Astronomical Algorithims*၊ Willmann-Bell၊ p. 62
3. ↑  Meeus၊ Jean (1998)၊ *Astronomical Algorithims*၊ Willmann-Bell၊ p. 62
4. ↑  Meeus၊ Jean (1998)၊ *Astronomical Algorithims*၊ Willmann-Bell၊ p. 62
အသည်းကွဲခြင်းသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခံစားမှုများဖြစ်ပေါ်စေရုံမက အခြားရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နာကျင်မှုများကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
**အသည်းကွဲခြင်း**သည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခံစားရခြင်း တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ များသောအားဖြင့် ချစ်ဦးသူနှင့် ကွေကွင်းရခြင်းကြောင့် ဖြစ်တတ်ပေသည်။ ထို့ပြင် မိမိချစ်ခင်မြတ်နိုးရသူများနှင့် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ကွဲကွာကြရသောအခါ အသည်းကွဲဝေဒနာကို ခံစားကြရလေ့ရှိသည်။ 

အသည်းကွဲဝေဒနာမှာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာခံစားရခြင်းဟု ဆိုနိုင်သော်လည်း ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကျိုးသက်ရောက်မှုများကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ကြောင့် အသည်းကွဲခြင်းသည် ကိုယ်စိတ်ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်ဟု တနည်းဆိုနိုင်သည်။

အသည်းကွဲခြင်းကြောင့် အလွန်အမင်း စိတ်ထိခိုက်ခံစားနေရသည့် အချိန်တွင် ရင်ညွန့်နေရာနှင့် ဝဲဘက်ရင်အုံနေရာတို့တွင် နာကျင်ခြင်း၊ အောင့်ခြင်းတို့ကို ခံစားရလေ့ရှိသည်။

အသည်းကွဲခြင်းမှာ ခန္ဓာကိုယ်တွင်းရှိ အသည်းနှလုံး အမှန်တကယ် ကွဲအက်သွားခြင်း မဟုတ်သော်လည်း နှလုံးသားအား အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သည့် ဓာတ်သတ္တိများကို ခန္ဓာကိုယ်မှ ပိုမိုထွက်ရှိစေရန် ဦးနှောက်မှ လှုံ့ဆော်မှုကို ဖြစ်စေသည်ဟု ဆိုထားသည်။ သုတေသနရလဒ်များအရ ခန္ဓာကိုယ် ထိခိုက်သည့်အချိန်တွင် လှုပ်ရှားနေသည့် ဦးနှောက်အစိတ်အပိုင်းသည် အသည်းကွဲသည့်အချိန်တွင်လည်း လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်နေသည်ဟုဆိုသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း၊ နာကျင်ခြင်း ဝေဒနာများကို ခံစားရခြင်းဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။

အသည်းကွဲခြင်းကြောင့် လူမှုဆက်ဆံရေးနယ်ပယ်တွင် စိတ်ဖိစီးမှုများနှင့် စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းများ ကြုံတွေ့ရနိုင်သည်။ အချို့သူများသည် အသည်းကွဲဝေဒနာကို ခဏတာမျှသာ ခံစားရလေ့ရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ များသောအားဖြင့် ချစ်ရသူများနှင့် ကွေကွင်းရခြင်းအပေါ်တွင် အကောင်းမြင်စိတ်ဖြင့် ရှုမြင်တတ်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ဤကဲ့သို့သောသူများမှာ အနည်းစုသာဖြစ်ကြပြီး ကျန်သူများမှာ စိတ်ဖိစီးမှုဒဏ်ကို ကာလတာရှည် ခံစားရလေ့ရှိသည်။

အိပ်မပျော်ဖြစ်ရခြင်းမှာလည်း အသည်းကွဲခြင်း၏ လက္ခဏာတစ်ရပ်ပင်ဖြစ်သည်။ ချစ်သူဟောင်း၏ အကြောင်းအား မကြာခဏ စဉ်းစားမိနေခြင်း၊ အတွေးနယ်ချဲ့၍ နောင်တရမိနေခြင်းများသည် အိပ်မပျော်ဖြစ်စေရသည့် အကြောင်းများဖြစ်သည်။

အသည်းကွဲခြင်းဝေဒနာကြောင့် နှလုံးရောဂါ၊ စိတ်ကျရောဂါ၊ အိပ်မပျော်သည့်ရောဂါနှင့် အခြားပြဿနာများ ကြုံတွေ့ရနိုင်သဖြင့် ကျန်းမာရေးအတွက် အရေးကြီးလှပေသည်။

အသည်းကွဲခြင်းဝေဒနာမှ လျင်မြန်စွာ သက်သာလာစေရန် သင့်တင့်သောအတွေးများကို မွေးမြူကာ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားအားကစားခြင်းများနှင့် ကျန်းမာရေးညီညွတ်စေသော အစာအာဟာရများကို စားသုံးသင့်ကြောင်း အကြုံပြုထားကြပေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑   , Johnson, R. Skip.

ပြင်ပလင့်ခ်များ
---------------

* Wikimedia Commons ရှိ အသည်းကွဲခြင်း နှင့်ပတ်သက်သော မီဒီယာများ
လူးတဆဲ့နှစ်ပန္နား
-----------------

'လူးတဆဲ့နှစ်ပန္နား' ကို ကျိုင်းရုံးကြီး တဆဲ့ပန္နားဟုလည်းခေါ်၏။ ထို့ပြင် ရှမ်းဘာသာ၌ 'ရာ့စစ်ပ်ဆောင်ပနာ' 
(ဆစ်ဆောင်ပန္နား)(ရှစ်ဆောင်ပန္နား)ဟု လည်းခေါ်ဝေါ်သေးသည်။ ယခု 
တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းရှိ ချေလီနယ်ဖြစ်သည်။ ကျိုင်းရုံးကြီးတဆဲ့နှစ်ပန္နားဟူရာ 
၌ ကျိုင်းရုံးကြီးဆိုသည်မှာ မြို့မ၏အမည်ဖြစ်သည်။ ယခုခေတ်တွင် တရုတ်တို့က ကျင်းဟုန်းမြို့ဟု ခေါ်သည်။ တဆဲ့နှစ်ပန္နားဆိုသည် 
မှာ မြို့ရံများ၏ အပိုင်းအခြားကိုဆိုလိုသည်။ ပန္နားဆိုသောစကားမှာ ရှမ်း 
ဘာသာစကားဖြစ်၍ လယ် ဟူ၍အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ယခုအခါ ဒီဝီဇံများ(တိုင်းများ)နှင့် သဘောသွားဆင် 
ဆင်တူသည်။ (ဆစ်ဆောင်ပန္နား)ဆိုသည်မှာ လယ်တွင်းတစ်ဆယ့်နှစ်ခရိုင်ဟူ၍အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မဲခေါင်မြစ်၏အရှေ့ဘက်တွင် ခြောက်ပန္နားရှိသည်။ 
အနောက် 
ဘက်တွင် ခြောက်ပန္နားရှိသည်။ ပန္နားတစ်ခုတွင် ငါးမြို့က ၁ဝ မြို့ထိ 
ရှိသည်။
လူးတဆဲ့နှစ်ပန္နားဆိုရာတွင် လူး(လု)ဆိုသည်မှာ လူမျိုး၏အမည် 
ဖြစ်သည်။ ပန္နားဆိုသည်မှာ အထက်တွင်ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်းဖြစ်၏။ 
ကျိုင်းရုံး 
မှာ လူး(လု) လူမျိုး၊ ကျိုင်းတုံမှာ ဂုံလူမျိုးဟု အမှတ်ပြုကြသည်။ ရှစ် 
ဆောင်ပန္နား (ဝါ) လူးတဆဲ့နှစ်ပန္နား (ဝါ) ကျိုင်းရုံးကြီးတဆဲ့နှစ်ပန္နားမှာ 
လူးလူမျိုးတို့နေထိုင်ရာ အချက်အချာဒေသဖြစ်လေသည်။ လူးလူမျိုးသည် ကျိုင်းတုံ၊ ဇင်းမယ်တို့ရှိ ဂုန်ရှမ်းများနှင့်လူမျိုးတူသည်။ ယခင်ကသီးခြားနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်လက်ထက်တွင် ဇင်းမယ်၊ ကျိုင်းတုံတို့နှင့်အတူ ကျိုးင်းရုံးကိုသိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ခရိုင်၁၂ ခုခွဲခြားကာအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ဆစ်ဆောင်ပန္နား(၁၂ ခရိုင်)ဟူ၍အမည်တွင်လာခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်လွန်ပြီးနောက်တွင် ကျိုင်းရုံးနယ်သည်ရံဖန်ရံခါလွတ်လပ်ပြီးရံဖန်ရံခါတရုတ်ဩဇာလွှမ်းမိုးသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် နောင်တော်ကြီးမင်းလက်ထက်မှစ၍ မြန်မာပိုင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့မြန်မာနိုင်ငံကိုသိမ်းပိုက်ချိန်တွင် ၎င်းနယ်တို့အားချန်လှပ်ခဲ့ရာမှ ယခုအခါတရုတ်နိုင်ငံအတွင်းပါဝင်လျက်ရှိသည်။

  

ကုန်းဘောင်ခေတ်အတွင်း မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၂၇ ခုနှစ်က အင်းဝ ဆင်ဖြူရှင်ထိုးမှတ်သော ရွှေဘိုမြို့ ဘုံစံတုလွတ်ကျောင်း ကျောက်စာတွင် လက်နက်နိုင်ငံတော်ကို တိုင်း ၁၆ တိုင်းခွဲခြား၍ ပြထားရာ၌ ရှမ်းနယ်နှင့် ရှမ်းအနွယ်နယ်များတွင် မိုင်းစဲ့၊ ကျိုင်းဟွန်၊ မိုင်းယတ် စသော 
၁၂ မြို့တို့ဖြင့် တန်းဆာဆင်အပ်သော လူး(လု) လူမျိုးတို့နေရာ ကျိုင်းရုံး ဟူသော မဟာနာဂရတိုင်း ' ဟူ၍ဖော်ပြပါရှိသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် 
၁၂ဝ၉ ခုနှစ်တွင် ပုဂံမင်းထိုးခဲ့သော အိမ်တော်ရာဘုရား ကျောက်စာပါ တိုင်း ၁၆ 
တိုင်းတွင် *ကျိုင်းရုံး၊ မိုင်းစယ်စသော ပြည်ကြီးတို့၏ တည်ရာ ဇောတိ နဂရတိုင်း* ဟု ဖော်ပြပါရှိသည်။ ထို့ပြင် ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင်၏ 
လက်နက်နိုင်ငံတော်များ စာရင်းတွင်လည်း ကျိုင်းရုံးပြည်ကြီးဟူ၍ ပါရှိ 
သည်။ သို့သော် ကျိုင်းရုံးပြည်ကြီးကို အထက်တွင်ဆိုခဲ့သည့် အတိုင်းအချို့ က မဟာနဂရတိုင်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ အချို့က ဇောတိနဂရတိုင်းဟူ၍ လည်းကောင်း အသီးအသီး ရေးသားဖော်ပြထားလေသည်။ ကျိုင်းရုံးကြီးနယ် လည်းရှု

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
**ခွေးတောက်ပင်**(အသံထွက် ဂွေးတောက်ပင်)သည် မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင် ပေါက်ရောက်၍ တနင်္သာရီတောင်ပိုင်းတွင် အများအပြား တွေ့ရသည်။ အသီးသည် အတောင့်ဖြစ်၍ ကြက်သွေးရောင် ရှိသည်။ အရွက်ကို စိမ်းလဲ့လဲ့ အရောင်ရှိသော ဆိုးဆေးမျိုးလုပ်နိုင်၏။ ထိုဆိုးဆေးသည် ဆေးခိုင်သည့် လက္ခဏာ မရှိချေ။ ခွေးတောက်သားသည် ခိုင်မာ၍ လေးလံသည်။ ခွေးတောက်ရွက်သည် ခါးသက်သောအရသာရှိ၍ လူတို့ ဟင်းချိုချက်သောက်ကြသည်။

ခွေးတောက်ရွက်၏ ခါးသက်သော အရသာသည် စွဲမြဲလှသဖြင့် **ခွေးတောက်မြစ်ရှက်၊ စိုက်ရောဖက်က၊ သရက်ပင်မင်း၊ သီးချိုကင်း၏၊** ဟူ၍ပင် စာပေတို့တွင် ဖွဲ့ဆိုထားပေသည်။ သို့သော် ခွေးတောက်သီးကိုမူ ခွေးစားမိလျှင် သေတတ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

ပုံသဏ္ဌာန်
----------

ရှည်လျားသော နွယ်ပင်မျိုးဖြစ်သည်။ ပင်စည်လုံးသည် အခေါက် ဘော်ငွေရောင်ပေါ်တွင် အညိုရောင်အဖု အစက်ကလေးများ ရှိသော်လည်း ချောမွေ့၏။ ပင်စည် မှ အခက်အလက်များထွက်၍ ထပ်မံ နွယ်တက်သည်။ အရွက်သည် ရွက်ဆိုင်ထွက်သည်။ နှလုံးပုံရှိ၍ ရွက်ထိပ်ချွန်ပြီးရွက်ရင်းအဝိုက်များ ညီညာသည်။ ရွက်ကြော ၄ စုံမှ ၅ စုံထိ ရှိ၍ ထင်ရှားသည်။ ရွက်ပြားပြောင်ချော၍ ရွက်နားညီ၏။

အပွင့်မှာ ကြားထွက်ပန်းခိုင် ဖြစ်၍ ပန်းခိုင်မှာ ငိုက်ကျနေပြီး ထိပ်တွင် သေးငယ်၍ စိမ်းဝါရောင်ရှိသော အပွင့်များ စုပြုံ၍ ပွင့်သည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ပွင့်၏။ အသီးမှာ ကြီး၍ ပြောင်ချောပြီး ကျယ်ပြန့်သော လှံစွပ်ပုံရှိသည်။ အစိမ်းရောင်ရှိသည်။ အလျားလိုက်မြောင်းပါရှိသည်။ အတွင်း၌ ပြောင်ချောသော အစေ့ကလေးများရှိ၏။ အစေ့ထိပ်ဘက်တွင် ချည်မျှင်ကဲ့သို့သော နူးညံ့သော အမွေးကလေးများ ရှိသည်။

အသုံးဝင်ပုံ
-----------

မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ ခွေးတောက်သည် ခါးသက်သက်အရသာ ရှိ၏။ ပူ၏၊ ခါး၏၊ ဝမ်းမီးကို တောက်စေ၏ ၊ ကြေပျက်လွယ်၏ ၊ ဓာတ် ၊ လေများကို ခိုင်မာစေ၏ ၊ သွေးကို ပွားစေ၏၊ ကာမကို အားပေး၏။ နှုတ်ကို မြိန်စေ၏။ လေကို သက်စေ၍ သလိပ်ကို ကြေစေ၏။ လည်ချောင်းနာ၊ လေရောဂါ ၊ ညောင်းကျနာ ၊ ပန်းနာ ရင်ကျပ် ၊ ဒူလာနှင့် ကြွက်အဆိပ်သင့်နာများကို နိုင်၏။ ချွေးထွက်စေ၍ ရေငတ်ပြေစေသည်။

### အရွက်

1. အရွက်ကို မီးကင်၍ကပ်လျှင် အနာစိမ်း၊ သွေးစုနာ များ နူလျှင်ပိန်၍ ရင်လျှင် ပြည်ပေါက်၍ ပျောက်၏။
2. ထန်းရည် ၊ အရက် ကြာရှည်စွာသောက်သုံးသူများ တစ်နှစ်တစ်ခါ ခွေးတောက်ရွက်ကို ကြက်သား နှင့် ချက်စားခြင်းအားဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်းရှိ အဆိပ်အတောက်များ ပြေပျောက်စေ၏။
3. အရွက်ကို ဟင်းခါးချက်သောက်ခြင်း ၊ ကြော်စားခြင်းဖြင့် လေအောင့် လေထိုး ၊ ဆီးချုပ်ရောဂါများ ပျောက်၏။
4. ခွေးတောက်ရွက်ကို ကြိတ်၍ရသော အရည်ဖြင့် ရေယုန်နာကို ဆွတ်လိမ်း ပေးခြင်းဖြင့် ပျောက်ကင်းစေ နိုင်သည်။
5. အရွက်ကို ကြိတ်၍ အုံးစည်းပေးခြင်းဖြင့် အဖုအကျိတ်များလည်း ပျောက်၏။
6. ခွေးတောက်ရွက်ကို သကြားနှင့် ထောင်း၍ အုံပေးပါက အကြောအဆစ်လွဲခြင်း ပျောက်၏။
7. ခွေးတောက်ရွက်ကို ဘဲဥနှင့် ကြော်စားပါက ခွန်အားတိုးပွားစေ၏။

### အမြစ်

ခွေးတောက်မြစ်ကို ခွေးရူးပြန်ဆေး ၊ အန်ဆေးနှင့် သလိပ်ရွှင်ဆေးများတွင် ထည့်သွင်း အသုံးပြုသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)
2. ↑
အသားဝါခြင်း
လူ၏ခန္ဓာကိုယ်ထဲ၌ အမည်းရောင်ခြယ် ပစ္စည်း (Melanin) သည် အရေပြားနှင့် မျက်လုံးတို့တွင်ရှိရာ ဤရောင်ခြည် ပစ္စည်းများက အသားမည်း၊ မျက်လုံးနက်သည်၊ ဥပမာ-နီဂရိုးနှင့် အိန္ဒိယလူမျိုးများ။ ဤရောင်ခြည်ပစ္စည်း နည်းပါးလွန်းက အသားဖြူ၍ မျက်လုံးပြာသည်။ သို့မဟုတ်-မျက်လုံးစိမ်းသည်။ ဥပမာ-ဥရောပတိုက်သားများ။ ဤရောင်ခြယ်ပစ္စည်း အတန်အသင့်ရှိက အသားညိုသောသူများ ဖြစ်လာသည်။ ဥပမာ-မြန်မာနှင့် မလေးရှား လူမျိုးများ။
ဤရောင်ခြယ်ပစ္စည်း အနည်းငယ် လျော့က တရုတ်နှင့် ဂျပန်ကဲ့သို့ အသားဝါ-ဟုခေါ်သည့် အာရှတိုက်သားများ ဖြစ်လာသည်။

သွေးထဲတွင်ရှိသော ဟီမိုဂလိုဗင်(Haemoglobin) ဓာတ်သည် အောက်စီဂျင်နှင့် ပေါင်း၍ အနီရောင်ဖြစ်စေသည်။ ကျန်းမာသူများ၏ နှုတ်ခမ်းနှင့် မျက်ခွံအတွင်းသားများ နီနေခြင်းမှာ နီနေရခြင်းမှာမူ ဤဓာတ်ကြောင့်အပြင် အီလီဒင် (Eleidin) ကြောင့် ဖြစ်သည်။

သို့ဖြစ်၍ လူတယောက်၏ မျက်ခွံအတွင်းသားနှင့် မျက်လုံးများ ဝါနေလျှင် ပုံမှန်မဟုတ်တော့ဟု ပြောနိုင်သည်။ အပြင်က ကိုယ်တွင်းသို့ဝင်လာသော ဓာတ်များကြောင့် ဖြစ်နိုင်သလို ကိုယ်တွင်းရောဂါများကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ဥပမာ-အနီရောင်၊ အဝါရောင်၊ အသီးများကို စားဖန်များလျှင် အသားများဝါ၍ အရေပြားတွင် အသားဝါဖုများ ဖြစ်နိုင်သည်။ ကရိုတင်းဓာတ် လွန်ကဲမှု (Hyper Carotenemia) ဟုခေါ်သည်။ ထို့အတူ အဝါရောင်ပစ္စည်းများနှင့် ဆေးများကို စားလျှင် လူမှာ အသားဝါတော့သည်။ ဥပမာ-မက်ပါကရင်း (Mepacrine) ဆေးကို စားခြင်းကြောင့် အသားဝါခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။

ကိုယ်တွင်းတွင် ဓာတ်ပြောင်းလဲမှု၊ သို့မဟုတ်-ရောဂါတခုခုကြောင့် မျက်လုံးဝါခြင်းကိုမူ အသားဝါလက္ခဏာ (Jaundice) ရသည်ဟု ခေါ်သည်။ သွေးနီဥများ လျင်မြန်စွာပျက်စီးသဖြင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဥပမာ-ငှက်ဖျားရောဂါ၊ သို့မဟုတ်-အသည်းရောဂါနှင့် သည်းခြေပြွန် ပိတ်သောကြောင့် မျက်လုံးဝါခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။

သို့ဖြစ်၍ မျက်လုံးဝါ အသားဝါလျှင် လှသည်ဟုထင်ပြီး ကျေနပ်မနေဖို့ လိုအပ်သည်။ မိမိမှာ ဘာရောဂါရှိပြီလဲ ဆိုသည်ကို သိရန် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်အပ်သည်။ များသောအားဖြင့် အသားဝါလက္ခဏာသည် အသည်းကြီးခြင်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ဖြစ်တတ်ကာ မြန်မာနိုင်ငံ၌ အသည်းကြီးနိုင်သော ရောဂါများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

1. ဗိုင်းရပ်စ် အသည်းရောင် ရောဂါ
2. အမီဘာ အသည်းရောင် ရောဂါ
3. ကြွက်မှရသော လက်ပတိုစပိုင်ရိုးဆစ် ရောဂါ
4. သွေးအဆိပ်တက် ရောဂါ
5. အဆိပ်မိ ရောဂါ
6. အရက်ကြောင့်ဖြစ်သော အသည်းရောဂါများ
7. အသည်းကင်ဆာ အမျိုးမျိုး

သည်းခြေပြွန် ပိတ်စေသော အကြောင်းများမှာ သည်းခြေပြွန်ထဲသို့ သန်ကောင်ဝင်သည်မှစ၍ သည်းခြေပြွန် အဆုံးတွင်ရှိသော ပန်ကရိယ အကျိတ်ခေါင်းကင်ဆာ ဖြစ်ခြင်းနှင့် လက်ဆယ့်နှစ်သစ်အူခေါ် အူသိမ်ပထမပိုင်း (Duodenum) ရောဂါများကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ သို့ဖြစ်၍ ကလေးများတွင် အကြောင်းမရှိဘဲ ရုတ်တရက် ဗိုက်နာခြင်း၊ အသားဝါခြင်းတို့ ဖြစ်ပါက အကြီးအကျယ် ကြောက်စရာရောဂါများချည်းကို စဉ်းစား၍ တွေးပူနေခြင်းထက် သန်ကောင်ကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်ကိုလည်း စဉ်းစားသင့်သည်။ ထို့အပြင် ဤသို့ သည်းခြေပြွန်ပိတ်၍ အသားဝါပါက တကိုယ်လုံးသို့ သည်းခြေဓာတ်ဆား (Bile Salts) များရောက်သဖြင့် ယားယံတတ်သည်။

လူကြီးများတွင်မူ သည်းခြေအိတ် (Gall Bladder) ထဲတွင် သည်းခြေကျောက်များ (Gall Stones) တည်တတ်ရာ ထိုကျောက်များသည် သည်းခြေပြွန်တလျှောက် ဆင်းသွားပြီး သည်းခြေပြွန်ကို ပိတ်စေတတ်၏။ ထိုအခါမျိုး၌လည်း သည်းခြေပြွန်ပိတ်၍ အသားဝါခြင်း (Obstructive Jaundice) ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ထိုသို့ သည်းခြေကျောက်တည်သူများမှာ များသေားအားဖြင့် အသက် ၄၀-ကျော် ဝသော၊ စားကောင်းသောက်ဖွယ်များ အမြဲစားနေသည့် သူများ၊ အထူးသဖြင့် မိန်းမကြီးများတွင် ဖြစ်တတ်လေသည်။ သည်းခြေပြွန်ပိတ်လျှင် ဗိုက်လည်းနာတတ်၏။ အော့အန်ခြင်း၊ လေပွခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Dr.နန်းဥမ္မာ
ဒြပ်ဆွဲအားဆိုင်ရာလှိုင်းများ ဆိုသည်မှာ အာကာသအချိန်၏ ကွေးညွတ်မှုတွင် ဂယက်ထပျံ့နှံ့သည့် လှိုင်းများဖြစ်သည်။ အချို့သော ပြင်းထန်သည့် ဒြပ်ဆွဲအားအပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုဖြစ်စဉ်များတွင် ဒြပ်ဆွဲအားဆိုင်ရာလှိုင်းများကို ထုတ်လွှတ်ပြီး ဖြစ်ပေါ်ရာအရင်းအမြစ်မှ ပြင်ပသို့ ပျံ့နှံ့ထွက်ခွာသည်။ ယင်းလှိုင်းများ တည်ရှိမှုကို အဲလ်ဘတ် အိုင်းစတိုင်းက သူ၏ ယေဘုယျနှိုင်းရသီအိုရီအရ ၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် စတင်ဟောကိန်းထုတ်ခဲ့သည်။ လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်း ဖြာထွက်မှုတွင် ဖြာထွက်စွမ်းအင် ထုတ်လွှတ်ခြင်း ကဲ့သို့ပင် ဒြပ်ဆွဲအားဆိုင်ရာလှိုင်းများသည် ဒြပ်ဆွဲအားဆိုင်ရာ ဖြာထွက်ခြင်းပုံစံဖြင့် စွမ်းအင်များကို သယ်ဆောင်သည်။ နယူတန် ဒြပ်ဆွဲအားသီအိုရီအရဆိုလျှင် ဒြပ်ဆွဲအားဆိုင်ရာလှိုင်းများ မတည်ရှိနိုင်ပါ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် နယူတန်သီအိုသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှုများသည် ကန့်သတ်မဲ့အမြန်နှုန်းဖြင့် သို့မဟုတ် တမဟုတ်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်သည်ဟု အခြေခံယူဆမှုပြုသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ဒြပ်ဆွဲအားဆိုင်ရာလှိုင်း နက္ခတ္တဗေဒသည် စတင်ဖွံ့ဖြိုးလာနေသော နက္ခတ္တစောင့်ကြည့်လေ့လာမှုဆိုင်ရာပညာရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းပညာရပ်သည် ဒြပ်ဆွဲအားဆိုင်ရာလှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ နယူထရွန်ကြယ်များ၊ တွင်းနက်များ၊ စူပါနိုဗာပေါက်ကွဲမှုဖြစ်ရပ်များနှင့် မဟာပေါက်ကွဲမှု၏ ကနဦးဖြစ်စဉ်များနှင့် ပတ်သက်သည့် အချက်အလက်များကို စုဆောင်းရန်အတွက် ရည်ရွယ်သည်။ ဒြပ်ဆွဲအားဆိုင်ရာလှိုင်း စောင့်ကြည့်တိုင်းတာရေးစခန်း အမျိုးမျိုးကို တည်ဆောက် လည်ပတ်လျက် ရှိကြသည်။

ဒြပ်ဆွဲအားဆိုင်ရာလှိုင်းများကို ထုတ်လွှတ်ရန် အလားအလာရှိသော အရင်းအမြစ်များမှာ ကြယ်ဖြူပုများ၊ နယူထရွန်ကြယ်များနှင့် တွင်းနက်များ ပါဝင်သည့် ကြယ်စုံတွဲစနစ်များ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် တွင်းနက်နှစ်ခု ပေါင်းစပ်ခြင်းမှ ထွက်ပေါ်လာသည့် ဒြပ်ဆွဲအားဆိုင်ရာလှိုင်းများကို သိပ္ပံပညာရှင်များက ပထမဆုံးအကြိမ် တိုင်းတာတွေ့ရှိခဲ့သည်။
**ရပ်ဝန်းနှင့် ပိုးလမ်းမ ဖိုရမ်** (အင်္ဂလိပ်: Belt and Road Forum) (သို့မဟုတ်) **ရပ်ဝန်းနှင့် ပိုးလမ်းမ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပူး​ပေါင်း​ဆောင်ရွက်​ရေး ဖိုရမ်** (အင်္ဂလိပ်: Belt and Road Forum for International Cooperation)သည် တရုတ်နိုင်ငံမှ ကမကထပြုလုပ်​သော ရပ်ဝန်းနှင့် ပိုးလမ်းမ စီမံကိန်းအတွက် ​​ဆွေး​နွေးကြ​သော ဖိုရမ်များဖြစ်သည်။ ပထမအကြိမ်ဖိုရမ်ကို ၂၀၁၇ခုနှစ် ​မေလ၁၄ရက်​နှင့် ၁၅ရက်​နေ့တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ​ပေကျင်းမြို့တွင် ကျင်းပခဲ့ပြီး ဒုတိယအကြိမ်ဖိုရမ်ကို ၂၀၁၉ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၇ရက်​နေ့မှစတင် ကျင်းပခဲ့သည်။ သက်ဆိုင်ရာ စီမံကိန်းအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံ​တော်အကြီးအကဲများ၊ အစိုးရအဖွဲ့ အကြီးအကဲများ၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများမှ ဧည့်သည်​တော်များ တက်​ရောက်ခဲ့ကြသည်။

ပထမအကြိမ်ဖိုရမ် မစတင်မီက

လုပ်ငန်းစဉ်များ
---------------

ကဏ္ဍတွင် တရုတ်နိုင်ငံ အမျိုးသား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်​ရေးနှင့်ပြုပြင်​ပြောင်းလဲ​ရေး​ကော်မရှင် ဒုတိယ​ခေါင်း​ဆောင်၏ ​ပြောဆိုခ​ျက်အရ ဤဖိုရမ်၏ ရည်ရွယ်ချက်များ​မှာ *​လွယ်ကူပြီး အကျိုးရှိသည့် နိုင်ငံတကာ ပူး​ပေါင်း​ဆောင်ရွက်​ရေး စင်္ကြန်တစ်ခုဖြစ်​ကြောင်း၊ ပိုမိုနီးကပ်ပြီး ခိုင်မာ​သော ပူး​ပေါင်း​ဆောင်ရွက်​ရေးကွန်ယက် စသည်တို့ကို တည်​ဆောက်ရန်ဖြစ်​ကြောင်း* ​ပြောကြားခဲ့သည်။
ဤဖိုရမ်သည် ရပ်ဝန်းနှင့် ပိုးလမ်းမ စီမံကိန်း၏ အ​ခြေခံအ​ဆောက်အဦးများ၊ စွမ်းအင်ကဏ္ဍ၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု စသည့်အ​ကြောင်းအရာများအတွက် စင်္ကြန် တစ်ခုဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  "Belt and Road forum agenda set"၊ April 18, 2017။
**တွေးသတိထား** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

အကြောင်းအရာ
-----------

တွေးသတိထား
----------

ရွက်နီရေ ငွေဆယ်ကျပ်တွင်မှ၊ တမတ်ပင် ကြင်သီတွဲကဲ့ရင်၊ မတ်ကဲပင်ဆိုသမုတ်ကြ၊ ထိုအရှုပ်ကို ရှင်းအောင်ထားတဲ့၊ ဒင်္ဂါးငွေတဆယ်နှင့် နှစ်ကျပ်ကဲ့ပြင် တမတ်တိုင်ပိုင်မပြေ့တတ်ဘု၊ သုံးစေ့ရုပ်ကြေးပိုက်ဆံ။  

  

အပြီးတိုင်ဗိုလ်နှင့် တွက်လိုက်တော့၊ မီးဆက်ရန် လွယ်တဲ့အလုပ်ပ၊ မီးရှုပ်ပုံလွန်ကြပ်တဲကြ၊ နှစ်မတ်ထဲဝယ်၊ တပဲတဆယ်နှင့် နှစ်ကျပ်တဲ့၊ သိသာအောင်၊ တိကာဖြတ်ခဲ့ပ၊ သုံးမတ်ထဲမှာ၊ အသပြာရပုံက၊ ဒွါဒတွင်ပိုက်ဆံနှစ်ချပ်ကို၊ ခြွင်းလှပ်၍ချန်။  

  

ငွေမွေးမှန်တဆယ်ရပြန်က၊ ဧကဧကာခေါ်တဲ့၊ တဆယ်ကျော်၊ ပေါ်တကျပ်ကဲ့ပြင်၊ တခတ်မှာပိုလျှံသည့်၊ ကြေးပိုက်ဆံခုနစ်ပြားနှင့်၊ မတ်ငါးလီဤအကဲမတော့၊ တပဲသာတဆယ်နှင့် တကျပ်ပ၊ ခြောက်မတ်ခေါ် ပေါ်အကဲမှာဖြင့်၊ တပဲလီမမှီသေးတတ်ဘု၊ လေးရွေးတန် ပိုက်ဆံနှစ်ချပ်နှင့်၊ သုံးမတ်အလယ်၊ တဆယ်အရင်းပ၊ မတ်တင်းကဲဝယ်၊ တဆယ်ကကျူးပါလို့၊ ခြောက်မူးနှင့် တပဲလျှံ၊ ခွဲပြန်တဲ့ကတ္တား။  

  

အကဲနှစ်ဆယ်ရေဖြင့်၊ တပဲငွေသုံးထွေမူးနှင့်၊ ဂဟေပူးတွယ် တဆယ်ကမောက်ပြန်ခဲ့၊ ထိုနောက်ဝယ်သုံးဆယ်ကဲတော့၊ ခြောက်ပဲသာ ရှစ်အသပြာတဲ့၊ ခုနစ်ကျပ်မှာ၊ သာနှစ်ပဲတော့၊ အကဲငွေလေးဆယ်ထားကြစို့၊ ငွေငါးဆယ် နားလည်ဘို့ အကဲက၊ ရှစ်ပဲသာ ခြောက်သပြာကစွန်းသတဲ့၊ နာလွန်းတယ် မဆိုသင့်ပါဘု၊ အခွင့်မှာလယ်ရာရွေးကြတော့၊ သက္ကရာဇ်ခွေ နှစ်ရှေဝေးသောကြောင့်၊ ငွေမွှေးမှန်၊ ရွက်နီကို ထိအောင်ဖြင့်၊ ရှေးမမှီရွေးလီကို မသိပြီဘု၊ အရေးမယူ အလေးမမူ မရှိကြနှင့်၊ တွေးသတိထား။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------
ဂျမေကာမှ ရမ်အရက်
ရမ်(RUM)ဆိုသည်မှာ မူးယစ်စေတတ်သော အဖျော်ယမကာ တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ရမ်ကို ကြံသကာနှင့် ကြံ၏ ဘေးထွက်ပစ္စည်းများမှ တဆင့် ကစော်ဖောက်ခြင်းနှင့် အရက်ပေါင်းချွေးခံနည်းတို့ကို အသုံးပြု၍ ချက်လုပ်ကြသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရမ် ထုတ်လုပ်မှု အများဆုံး ရှိသော နေရာမှာ ကာရစ်ဘီယန် ဒေသတဝိုက်တွင် ဖြစ်သည်။ တခြားဒေသများဖြစ်သော ဖီဂျီနှင့် ဩစတြေးလျ တို့တွင်လည်း ရမ်ကို ချက်လုပ်ကြသည်။

မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ရမ်အရက်
--------------------------

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရမ်အရက်သည် ဆိုရှယ်လစ်ခေတ်ကတည်းကပင် ထင်ရှားသော အဖျော်ယမကာ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က မြန်မာ့ စားသောက်ကုန်နှင့် အဖျော်ယမကာ လုပ်ငန်းက မန္တလေးရမ် နှင့် အာမီရမ် ဟူ၍ အရက် နှစ်မျိုးကိုသာ ထုတ်လုပ်ပြီး နိုင်ငံအတွင်းတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရောင်းချခဲ့သည်။ အာမီရမ်သည် စစ်တပ်တွင် သုံးရန် ရည်ရွယ်ထုတ်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သဖြင့် ကွီနိုင်း ဟုခေါ်သော ငှက်ဖျားဆေး ပါဝင်သည်ဟု ပြောကြသည်။ ငှက်ဖျားဆေးကြောင့် အာမီရမ်သည် မန္တလေးရမ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အနံ့နှင့် အရသာ ပို၍ ဆိုးရွားသည်။ 

တံခါးဖွင့် စီးပွားရေးစနစ် ကျင့်သုံးလာပြီးသည့် နောက်တွင် ရန်ကုန်ရမ်၊ မြန်မာရမ် စသည်ဖြင့် ပုဂ္ဂလိက ကုမ္ပဏီများမှ ချက်လုပ်သော ရမ် အရက်အမျိုးမျိုး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
**သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ**(မြန်မာအခေါ် သုတ်သီလက္ခန်)ပါဠိတော်တွင် သုတ်ပေါင်း ၁၃ သုတ်ပါရှိသည်။ ထို ၁၃ သုတ်တို့အနက် ဗြဟ္မဇာလသုတ်၌ ဒိဋ္ဌိ ၆၂ ပါးတို့ကို ဖဿာယတန၊ ဒွါရ ခြောက်ပါး စသည်တို့ဖြင် ဝေဘန်၍ ထိုမိစ္ဆာအယူရှိသူ တစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မြတ်စွာဘုရား၏ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်တည်းဟူသော ဒေသနာကွန်ယက်မှ လွတ်ထွက်၍ မသွားနိုင်ကြောင်း ဟောတော်မူသည်။ ဘုရားရှင်နှင့် စင်ပြိုင်ဝါဒထူထောင်ခဲ့သော တိတ္ထိဂိုဏ်း ဆရာကြီး ၆ ဦးတို့၏ ဝါဒတို့နှင့်တကွ ရဟန်းဖြစ်ကျိုး အဆင့်ဆင့်တို့ကို ပြဆိုရာ သာမညဖလသုတ်လည်း သီလက္ခန္ဓဝဂ်တွင် ပါဝင်သည်။ 

ထို့ပြင် ဗြာဟ္မဏဇာတ်သာ အမြင့်မြတ်ဆုံးဟု အယူရှိကြသော ပုဏ္ဏားတို့၏ ဝါဒနှင့် ဇာတ်ဝါဒမှန်သမျှကို သဘာဝကျကျ ရှင်းလင်းချက်များပါသော အမ္ဗဋ္ဌသုတ်နှင့် သောဏဒန္တသုတ် စသည်တို့လည်း ဤပါဠိတော်၌ ပါဝင်ပေသည်။ 

အထူးအားဖြင့် သတ္တဝါတို့ကို သတ်ဖြတ် ညှဉ်းဆဲ၍ ယဇ်ပွဲကြီးများ ဖန်တီးခဲ့သော ဝါဒကို ချေမှုန်း၍ ယဇ်ဟူသည် လယ်ယာလုပ်ကိုင်သူတို့အား မျိုးရိက္ခာပေးခြင်း စသည်သာ ဖြစ်ကြောင်း ဘုရားရှင်ကိုယ်တိုင် ရှင်းလင်းတင်ပြခဲ့သည့် ကူဋဒန္တသုတ်တော်ကြီးလည်း ဤပါဠိတော်၌ ပါဝင်ပေသည်။ ဤသုတ်တော်ကြီး၌ တိုင်းပြည်ပြု ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖတ်ရှုမှတ်သားဖွယ် အများအပြား ပါဝင်သဖြင့် အမြဲ ခေတ်မှီနေသော သုတ်တော်ကြီးပင် ဖြစ်ပေသည်။

ထိုမှတပါး သီလ သမာဓိ ပညာ စခန်းတို့ကို ခွဲခြမ်း ဝေဘန်ပြရာဖြစ်သော မဟာလိသုတ်စသည်တို့အပြင် နောက်ဆုံးပါဠိတော်၌ ပါဝင်သော တေဝိဇ္ဇသုတ်၌ကား ဗေဒင်သုံးပုံဆောင် ပုဏ္ဏားတို့၏ စကားများ အခြေအမြစ်မရှိပုံနှင့် ဗြဟ္မာပြည်သို့ သွားရာလမ်းကြောင်း အစစ်ကို ဟောကြားတော်မူပုံစသည်တို့ကို ပါဝင်သည်။

ပါဝင်သော သုတ်များ
-----------------

* ဗြဟ္မဇာလသုတ်
* သာမညဖလသုတ်
* အမ္ဗဋ္ဌသုတ်
* သောဏဒဏ္ဍသုတ်
* ကူဋဒန္တသုတ်
* မဟာလိသုတ်
* ဇာလိယသုတ်
* မဟာသီဟနာဒသုတ်
* ပေါဋ္ဌပါဒသုတ်
* သုဘသုတ်
* ကေဝဋ္ဋသုတ်
* လောဟိစ္စသုတ်
* တေဝိဇ္ဇသုတ်

ကိုးကား
-------

1. ↑   ပါဠိတော်မြန်မာပြန်ကျမ်းများ၏ ကျမ်းဦးမှတ်ဖွယ်များ (သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန)
**တွေးကြောက်ဘွယ့်ကိုး** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

အကြောင်းအရာ
-----------

ကိုးခုစွန်းနှစ်များတွင် ဖြစ်တတ်သည့်အကြောင်းများကို ဖွဲ့ဆိုထားသည့် သံချို ဖြစ်သည်။

တွေးကြောက်ဘွယ့်ကိုး
-------------------

နိမိတ်ဖြင့်ဆန်းပြန်ပေါ့၊ ဟိတ်ခန်းဘယ်လိုပုံဟု၊ အလုံးစုံဖတ်မကြားနိုင်ဘု၊ မှတ်သားရန် အခြေပြောရလျှင်၊ ငွေကောဇာ ၉ ခု အနင်းမှာလ၊ ချင်းတွင်းနယ် သလ္လာဝတီ၌၊ မွန်စွာတလီ မြစ်ရေနောက်စဉ်က၊ မီးတောက်သွင် ဘလောင်ဆူ၍၊ တောင်ငူတွင်သဝံငယ်က၊ လွန်တကယ် လောဘကြီးသော်ကြောင့်၊ သဝံကြီးမူ ခန္ဓာပျက်လို့၊ အမွန်ထီးဖြူဘမယာတက်ခဲ့၊ တိုင်းပြေပျက်မှုကြုံဟန်။  

  

ထီးကျိုးခေါ်စည်ပါပေါလ်သော်ကြောင့်၊ အထောက်မတန်ပ၊ ခလောက်ဆန်မငြိမ်သက်သလိုပ၊ သူ့ထက်ငါဒုက္ခများလို့မို့၊ အစားအစာနှင့် အသွားအလာ အများသတ္တဝါအားလုံးမှာဖြင့်၊ နုံးလျစွာတမူကွဲစေဘို့၊ ချုံးချအောင်ပူမစဲပုံက၊ ဆူသဲအင် တောမသတ်ပါတဲ့၊ မြောစရာမှတ်ရွှေရစ်တံ။  

  

ယခု ၉ မှာတော့၊ မူဆိုးဘယ်လိုကြုံဘို့၊ အလုံးစုံမှန်မသိပေမဲ့၊ ဉာဏ်ရှိသူကိုမလစ်စေနှင့်၊ ထိမြစ်ရေတကြိမ်နောက်ပြန်တော့၊ ငြိမ်လောက်အောင် သတိဖြင့်ထားကြတော့၊ ပိပြားရန်မလွယ်ကူဘု၊ မြန်နယ်ဇမ္ဗူ မြို့ဗဟိုရ်အနက်မှာလ၊ ရန်စွယ်ပြုကာ သို့ကလို ထွက်မည်ထင့်၊ ခုပြချက်နိမိတ်ခံ အတိတ်ကံအိုဆိုး။  

  

အမှတ်ရှိတာမို့၊ သတ္တိငယ်တိရိယာနှင့်၊ ပညာကိုယှဉ်ကာတွဲလျှင်ဖြင့်၊ အနဲငယ်အပူလောက်ကယ်နှင့်၊ တိမ်းသွေကာ ကိန်းကြေ၍ ပျောက်ရန်ဘို့၊ တည်ဆောက်ကာ ပဉ္ဇသီနှင့်၊ အဋ္ဌင်္ဂီတရား၊ ဗြဟ္မစိုရ်နှင့် မွှေးကြမှ၊ ပလ္လင်ဝဇီရာ ပတ္တမြား ဗဟိုရ်၌ အေးမည်ပါ့၊ မောင်းထောင်ကျော်တရာ၊ နှောင်းနော် မြှော်ကာရေးခဲ့မယ်၊ တွေးကြောက်ဘွယ့်ကိုး။

ခက်ဆစ်
------

၁။ နိမိတ် = တစ်စုံတစ်ခုဖြစ်ပေါ်မည်ဟု ကြိုတင်ပြဆိုသော အရိပ်အရောင်စသည့် အဖြစ်အပျက်။

၂။ အတိတ် = ထိုနိမိတ်ကို အကြောင်းပြု၍ ရှေးကမည်သို့ရှိခဲ့၍ မည်သို့ဖြစ်သင့်သည်ဟု ကောက်ယူချက်။

၃။ သစံကြီး = တောင်ငူတွင် စတင်မင်းပြုသောမင်း၊ သစံကြီး နှင့် သစံငယ်။

၄။ ပဉ္ဇသီ = ငါးပါးသီလ။

၅။ အဋ္ဌင်္ဂီ = ရှစ်ပါးသီလ။

၆။ ပလ္လင်ဝဇီရာ = စိန် ပတ္တမြား စသည့် နဝရတ်ကိုးပါးတို့ ခြယ်လှယ်ထားသည့် ပလ္လင်ရှိရာထီးနန်း။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------
**ကြောင်တစ်သက် ကြက်တစ်မြုံ** ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

ရှင်းလင်းချက်
-------------

ကြောင်တစ်ကောင်ကြောင့် ကြက်တစ်မြုံလုံး ပျက်စီးရသကဲ့သို့ အနိုင်အထက်ပြုသူတစ်ဦးကြောင့် အားမဲ့သူများ ပျက်စီးဆုံးရှုံးသည်။

> ရှေးအခါက သူကြွယ်မတစ်ဦးသည် အရွယ်ရောက်လာသော သားအား သင့်လျော်သော အမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားပေးရာ ကာလအတန်ကြာသည့်တိုင် သားသမီးမထွန်းကားသဖြင့် အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ဆက်စေပြန်သည်။ ပထမဇနီးက ဒုတိယဇနီးအား သားသမီးမထွန်းကားစေလိုသဖြင့် ပဋိသန္ဓေပျက်စီးအောင် အကြိမ်ကြိမ် ပြုလေသည်။ ထို့ကြောင့် ဒုတိယဇနီးသည် သေဆုံးရလေသည်။ မသေဆုံးမီ ဒုတိယဇနီးသည် ပထမဇနီးအား လက်စားချေနိုင်စေကြောင်း ဆုတောင်းခဲ့ရာ ကြောင်မ ဖြစ်သောဘဝ၌ ပထမဇနီးသည်က ကြက်မ ဖြစ်၍ ပေါက်သမျှ ကြက်ကလေးများကို ကြောင်က စားပစ်လေ၏။ ကြက်က တစ်ဖန် လက်စားချေနိုင်ကြောင်း ဆုတောင်းပြန်ရာ ကျားမဖြစ်လာ၍ ၎င်း၏ငြိုးဘက်သမင်မ မွေးသမျှ သမင်များကို စားပြန်လေ၏။ သမင်မက တစ်ဖန် လက်စားချေနိုင်ရန် ဆုတောင်းပြန်ရာ နောင်ဘဝတွင် ဘီလူးမဖြစ်၍ ငြိုးဘက်မိန်းမ မွေးလာသမျှ သားများကို လုယူစားပြန်လေသည်။
> 
>

အခြားအသုံးအနှုန်း
-----------------

* **ကြောင်တစ်သက် ကြွက်တစ်မြုံ** ဟူ၍လည်း အသုံးရှိသည်။

မူလရင်းမြစ်
-----------

* "မျက်မာန်မရှေး၊ ဘ ရင်သွေးအား၊ လုပ်ပေးကြံရှာ၊ လျာကာသို့အောင်၊ ညှာတာရှောင်လည်း။ **ကြောင်နှင့် ကြက်မြုံ**၊ ပမာတုံသား၊ ထုံးပုံပြင်ကို၊ နတ်ရှင်မှတ်ပြီး၊" [၈၃၄] ပြည်စုန် \* ၈။
* "**ကြောင်တစ်သက်**ပုံ၊ **ကြွက်တစ်မြုံ**သို့၊ ကြုံလာချေမင့်၊ သင်းသေမှမြန်စွာ၊ ပြည်ထဲရေး သာတော့မည်။" [၁၂၂၅ ခန့်] ဝိဇယ။ ၁၅။

ကျမ်းကိုး
---------

1. ↑  ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒ၊ ၁-ယမကဝဂ်၊ ၄-ကာဠီယက္ခီနီဝတ္ထု။ (ဤဝတ္ထုနှင့်ဆင်တူ ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ကို ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒ၊ ၂၁-ပကိဏ္ဏကဝဂ်၊ ၂၁၇-ဧကာကုက္ကုဋဏ္ဍခါဒိကာဝတ္ထု၌လည်းတွေ့နိုင်သည်။)
ထေရဝါဒ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ရဟန်းသံဃာများ စောင့်ထိန်းရမည့် ရဟန်းသိက္ခာ(၂၂၇)ပါး ရှိသကဲ့သို့၊ သီလရှင်များ စောင့်ထိန်းရမည့် ဥပဒေများလည်း ရှိပြီးဖြစ်သည်။ 

သီလရှင်ချောင်(ကျောင်း)သို့ ရောက်လာသော ဧည့်သည်သီလရှင်ကို အလွယ်တကူ လက်မခံရ။ တိုက်အုပ်၊ တိုက်ကြပ်တို့ထံ သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ကျိုးနွံစွာ လျှောက်ထားခွင့်ပန်၍ ရမှသာ အာမခံသည့်အနေဖြင့် ဆုံးမသမျှကို လိုက်နာပါမည်။ ထိုက်ရာဒဏ်ကို သနားတော်မူပါဟု ဆိုပြီး ကန်တော့ရသည်။ ဆရာသမားကို နေ့စဉ်ဝတ်ဖြည့်ရသည်။ ပရိတ်ကြီး၊ မေတ္တာပို့ စသည်တို့ကို နှုတ်ငုံမရမချင်း အခြားစာကို မတက်စေရ။ အာမခံသောဆရာ၌လည်း ဝတ္တရားများရှိသည်။ သီလရှင်အသစ်သည် ဆရာ၏ ဆုံးမသမျှကို ဆင်ခြေမတက်ဘဲ ကျိုးနွံ့စွာ နာခံရသည်။ 

"ဆရာကိုချစ်မူ၊ နှုတ်ခမ်းစူ၊ ပြန်မူမပြောရ။ ညာလှမ်းရုပ်နာမ်၊ ဘယ်လှမ်းဖြစ်ပျက်၊ ထင်မြင်လျက်၊ မပျက်ခရီးသွား။ သွားတိုင်းသွားတိုင်း၊ စိတ်မရိုင်း၊ ကသိုဏ်းခြေမှာထား။ တရားတော်ကို လွန်ကြည်ညို၊ ပုဂ္ဂိုလ်မချစ်ရ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ချစ်မျိုး၊ စိတ်မရိုး၊ ကိုယ်ကျိုးပျက်စီးရ။ သူငါမြင်လျှင် မေးငေါ့ချင်၊ ကိုယ်တွင် ရှက်ကြီးရ။ သာသနာဖျက် ဤအတွက်၊ နရက်ရောက်ပြန်ရ။ သီလရှင်မယ်၊ ကျင့်သုံးဆယ်၊ နှုတ်ဝယ်ရအောင် ဆောင်ရသည်ဘုရား"
ဟု တွေ့ရသည်။ ကျင့်ဝတ်သုံးဆယ်ရှိသည်။

သီလရှင် အချင်းချင်း စကားပြောသည့်အခါ တပည့်တော်မဟု ထည့်ပြော၍ ဘုရားထူးရသည်။ တရားသဖြင့် ပစ္စည်းရှာမှီးပြီး၊ ပရိယတ်၊ ပဋိပတ်အားထုတ်သူကို ဆရာဟုမှတ်ရမည်။ မတရားစီးပွားရှာပြီး ပရိယတ်၊ ပဋိပတ်ကို အားထုတ်သူအား ပစ္စည်းခင်သူဖြစ်၍ ခင်သီဟု မှတ်ရမည်။ မယ်သီလ၊ မယ်သီလောဟု ရှိသေးသည်။

* အစားမကြမ်းရ
* အအိပ်မကြမ်းရ
* အသွားမကြမ်းရ
* အထိုင်မကြမ်းရ
* အရယ်မကြမ်းရ
* စိတ်မကြမ်းရ
* ကိုယ်မကြမ်းရ
* နှုတ်မကြမ်းရ
* အဆုံးအမ မကြမ်းရ

သီလရှင်များသည် လောကီရေးရာနှင့် ကင်းဝေးအောင် နေသူများဖြစ်၍ ပုထုဇဉ်လူသားတို့ထက် ပိုပြီး ကြည်ညိုခြင်းခံရအောင် နေထိုင်တတ်ရမည်ဟု ဆိုသည်။ သီလရှင်များသည် အဂါရဝဖြစ်စေမည့် ခြေဆင်းထိုင်ခြင်းပင် မပြုရ။ ကာမဘောဂီသူတို့ကဲ့သို့ နင်ဟယ်၊ ငါဟယ်၊ မင်း၊ ညည်း၊ အေး၊ ကျွန်မ၊ ရှင်၊ တော်စသည်တို့ကို မသုံးနှုန်းရ။ ရွာသူတို့၏ သားငယ်များကို ချီပွေ့မြှူခေါ်ခြင်း မပြုရ။ မိမိအဝတ်သည် မညစ်ညမ်းစေရ။ စိုသောအဝတ်နှင့် ရေကန်အတွင်း မဆင်းရ။ ရေမခပ်ရ။ သံဃာကျောင်းတိုက်မှ ဖျာ၊ သင်ဖြူး၊ ခင်းနှီး၊ ကော်ဇော၊ အိုးခွက်တို့ကို မငှားရ။ ရှောင်ကြဉ်ရမည်။ လူ၊ ရဟန်း၊ သာမဏေတို့ကို လက်ခံမထားရ။

ကိုးကား
-------