recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ\ ဝိနယ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

**အမူလကသိက္ခာပုဒ်** 

အမှုသည်—**ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းများ၊** 

အမှု—**ရဟန်းတပါးကို သံဃာဒိသေသ်အာပတ်ဖြင့်စွပ်စွဲမှု။**

ဆဗ္ဗဂ္ဂီနှင့် ရဟန်းတပါး
-----------------------

ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် (မိမိတို့ကိုယ်တိုင် သူများကစွပ်စွဲဘွယ် အပြစ်တွေများလှသဖြင့် သူတပါးကို မိမိတို့က စွပ်စွဲထားလျှင် သူတို့ကို အခြားရဟန်းများက မစွပ်စွဲနိုင်ဟု အယူရှိရကား) ရဟန်းတပါးအား သံဃာဒိသေသ် အာပတ် သလောက်သော အမှုတစုံတရာ ပြုနေသည်ကို မြင်လည်းမမြင်, တဆင့် စကာလည်းမကြား, ပြုနေဟန်တူသည်ဟု ယုံမှားသံသယလည်း မဖြစ်ပါဘဲ (မြင်မှု, ကြားမှု, ယုံမှားမှုတွင် တစုံတခုမျှ အကြောင်းရင်းအခြေခံ မရှိပါဘဲ) သက်သက် "ကိုယ်တော်မှာ သံဃာဒိသေသ် အာပတ်သင့်သည်" ဟု စွပ်စွဲ ပြောဆိုကြလေ၏။ ထိုအကြောင်းကို ဘုရားရှင်သိတော်မူ၍ ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်။

သိက္ခာပုဒ်
----------

ယော ပန ဘိက္ခု ဘိက္ခုံ အမူလကေန သံဃာဒိသေသေန အနုဒ္ဓံသေယျ, ပါစိတ္တိယံ။

မြန်မာပြန်
----------

အကြင်ရဟန်းသည် ရဟန်းကို အခြေအမြစ် မရှိသော သံဃာဒိသေသ်အာပတ်ဖြင့် စွပ်စွဲအံ့၊ ထိုရဟန်း ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။

မှတ်ချက်
--------

ပါရာဇိကဖြင့် စွပ်စွဲလျှင် သံဃာဒိသေသ်အာပတ်ဟု သံဃာဒိသေသ် အခဏ်း၌ပြခဲ့ပြီ၊ ပါစိတ်စသော အောက်အာက်များဖြင့် စွပ်စွဲလျှင် ဒုက္ကဋ်အာပတ်၊ လူနှင့်သာမဏေများကို အပြစ်တစုံတခုဖြင့် စွပ်စွဲလျှင်လည်း ဒုက္ကဋ်အာပတ်ပင်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  အရှင်ဇနကာဘိဝံသ (၁၉၉၆)။ *ဘုရားဥပဒေတော်ကြီး*။
သိပ္ပံနည်းကျ ဂေဟဗေဒသည် သက်ရှိတို့၏ အကြောင်းကို အပြည့်အစုံ လေ့လာသည်။ ဘက်တီးရီးယား သေးသေးကလေးမှ စ၍ ကမ္ဘာတစ်ခုလုံးကို လွှမ်းခြုံနေသည့် ဖြစ်ရပ်များ အထိ ဖြစ်သည်။ ဂေဟဗေဒ ပညာရှင်များသည် မျိုးနွယ်စုတို့ ကြားရှိ ရှုပ်ထွေးပြီး အမျိုးမျိုး အစားစား ကွဲပြားသော သားကောင်ဖမ်းခြင်း၊ ဝတ်မှုန်ကူးခြင်း (အလယ်ပုံ) အစရှိသည့် ဆက်နွယ်မှုများကို လေ့လာကြသည်။ သက်ရှိတို့၏ အမျိုးမျိုးအစားစား ကွဲပြားပုံကို ကျက်စားရာ ဒေသ အမျိုးမျိုး ပေါ်တွင် မူတည်၍ ခွဲခြမ်း စိတ်ဖြာကြသည်။ ကုန်းပေါ်ရှိ ဂေဟဗေဒ စနစ်မှ စ၍ ရေထဲရှိ ဂေဟဗေဒစနစ် အထိ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားကြသည်။

ဂေဟဗေဒအား သိပ္ပံပညာတရပ်အဖြစ် ထူထောင်ခဲ့သည့် Eugenius Warming
**ဂေဟဗေဒ** (ဂရိဘာသာ oîkos, "ဂေဟာ"; -λογία, -logia, ဘာသာဗေဒ၊ အင်္ဂလိပ် - ecology) သည် သက်ရှိများ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိပုံ၊ ဦးရေနှင့် သက်ရှိ အော်ဂင်နစ်ဆင်များနှင့် သဘာဝဝန်းကျင်အကြား မည်သို့ အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိသည်ကို လေ့လာသည့် သိပ္ပံပညာတရပ်ဖြစ်သည်။  သက်ရှိ အော်ဂင်နစ်ဆင်၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရုပ်သတ္တိများ ပါဝင်သည်။ ယင်းသတ္တများတွင် အဇီဝအချက်များဖြစ်သည့် နေရောင်ခြည်၊ ရာသီဥတု၊ ဘူမိအနေအထားနှင့် ဇီဝအချက်များဖြစ်သည့် ယင်းသက်ရှိများနှင့်အတူ ကျက်စားနေထိုင်ကြသည့် အခြားသက်ရှိများ ပါဝင်သည်။ 

"Ecology" ဆိုသည့် ဝေါဟာရကို နှုတ်ပြောစကားအနေဖြင့် social ecology၊ deep ecology စသည်တို့တွင် ထည့်သွင်းသုံးနှုန်းကြသကဲ့သို့ သဘာဝဝန်းကျင် သို့မဟုတ် သဘာဝဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဝါဒ ဟူသောစကားလုံးများ၏ အဓိပ္ပာယ်တူ ဝေါဟာရအဖြစ် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ 

Ecology သို့မဟုတ် *oekologie* ဟူသော ဝေါဟာရကို ဂျာမန် ဇီဝဗေဒပညာရှင် Ernst Haeckel က ၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် တီထွင်ခဲ့ပြီး "အော်ဂင်နစ်ဆင်နှင့် ယင်းတို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်အကြား ဆက်နွှယ်မှုအား လေ့လာသည့် သိပ္ပံပညာရပ်"ဟု အဓိပ္ပာယ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ Haeckel သည် ဤသဘောတရားကို အသေးစိတ် ဆက်လက် ပြုစုခဲ့ခြင်းမရှိပါ။ ပထမဦးဆုံးသော ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်ကို (တက္ကသိုလ်တွင် ပထမဦးဆုံးသော သင်တန်းနှင့်အတူ) ဒိန်းမတ် ရုက္ခဗေဒပညာရှင် Eugenius Warmingက ရေးသားခဲ့သည်။ ယင်းစောစောပိုင်း စာအုပ်ကြောင့် Warming အား ဂေဟဗေဒပညာရပ်အား ထူထောင်ခဲ့သူဟု နောင်လာနောက်သားများက အသိအမှတ်ပြုကြသည်။

ကျမ်းကိုး
---------

1. ↑  Begon၊ M. (2006)။ *Ecology: From individuals to ecosystems. (4th ed.)*။ Blackwell။ ISBN 1405111178။ Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (အကူအညီ)
2. ↑  Campbell၊ Neil A. (2006)။ *Biology: Exploring Life*။ Boston, Massachusetts: Pearson Prentice Hall။ ISBN 0-13-250882-6။ Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (အကူအညီ)
3. ↑  Frodin၊ D.G. (2001)။ *Guide to Standard Floras of the World*။ Cambridge: Cambridge University Press။ p. 72။ ISBN 0-521-79077-8။ [ecology is] a term first introduced by Haeckel in 1866 as Ökologie and which came into English in 1873 Cite has empty unknown parameter: `|coauthors=` (အကူအညီ)
4. ↑  Goodland, R.J. (1975) The tropical origin of ecology: Eugen Warming’s jubilee. *Oikos* **26**, 240-245.
မုဒိမ်းမှု
**ချိုးဖောက်မှုဟူသော** ဝေါဟာရ သည် ယေဘူယျဘာသာစကားအားဖြင့် "ချိုးဖောက်မှု" သို့မဟုတ် "လွန်ကျူးခြင်း" ကိုဆိုလိုသည်၊ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို "ဖောက်ဖျက်ခြင်း" အတွက် တူညီသောအသုံးအနှုန်းအဖြစ် အထူးသဖြင့် *နေထိုင်ရာကိုချိုးဖောက်မှု* ၊ *စာပေးစာယူချိုးဖောက်မှု* ၊ *စာချုပ်များကို ချိုးဖောက်ခြင်းစ* သည့် ဝေါဟာရအစိတ်အပိုင်းအဖြစ် အသုံးပြုလေ့ရှိပါသည်။ ၊အခြားသူများ။အခြားသူများ။ သို့ရာတွင်၊ လူ့ ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိခိုက်စေပြီး လိင်လွတ်လပ်ခွင့်ကို ချိုးဖောက်သည့် လိင်မှုဆိုင်ရာ ဇစ်မြစ်ကို ချိုးဖောက်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြရန်အတွက် လူသား၏လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျင့်ကြံမှု နယ်ပယ်တွင် အမှုအခင်းများကို ရည်ညွှန်းရန်၊ ၎င်းကို ရည်ညွှန်းရန် အရာအားလုံးထက် အသုံးပြုသည် ။ ထို့ကြောင့် *မုဒိမ်းမှု* အား လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရှုထောင့်မှကြည့်လျှင် မည် သည့်အကြောင်းကြောင့်မဆို ( စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မသန်စွမ်းသူများ ၊ အရွယ်မရောက်သေးသူများ ၊ သတိလစ် မေ့မြော နေသူများ ) သို့မဟုတ် ခွင့် မပြုလိုသော မည်သူနှင့်မဆို လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိတွေ့မှုအဖြစ်၊ .

မိတ်ဆက်မူဘောင်
--------------

မုဒိမ်းမှုသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာဥပဒေရေးရာအစီအစဉ်တွင် သာလွန်အရေးပါမှုရှိပြီး ၎င်းသည် လူသားများ၏ အခြေခံအခွင့်အရေး ၏တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည့် ရပ်ကွက်အများအပြားကို အပေးအယူလုပ်သောကြောင့် ကြီးလေးသောရာဇ၀တ်မှု အဖြစ် သတ်မှတ်ကြောင်း မှတ်သားထားရန်လိုသည်။

၎င်းသည် လူသားတို့နှင့်အတူ မွေးဖွားလာခဲ့သည့် ပြစ်မှုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး လူသားအားလုံးအတွက် ဖြစ်လေ့ရှိသော ဆန္ဒ သို့မဟုတ် ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရန် အင်အား (ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် စိတ်ခံစားမှု) ကို အသုံးပြု၍ လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်သည်။ မုဒိမ်းမှုကျူးလွန်ခြင်းအတွက် အဆုံးအဖြတ်ပေးရမည့်အချက်မှာ မုဒိမ်းမှုကျူးလွန်ခံရသူဘက်မှ သဘောတူညီမှုမရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

တရားဥပဒေဘောင်တွင် မုဒိမ်းမှုမှာ ဥပဒေအရ မုဒိမ်းမှု ၊ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ နှောင့်ယှက်မှု ၊ မဖွယ်မရာပြုမှု နှင့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျူးလွန်မှု များကဲ့သို့သော အခြားသော လိင်မှုခင်းများနှင့် ကွဲပြားသည် ။ အမှုနှင့်ပတ်သက်သည့် အခြေအနေများကို အမှုတစ်ခုစီတွင် တည်ရှိနေသော ပြင်းထန်သော သို့မဟုတ် လျော့ပါးစေသည့်အချက်များအလိုက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမည်ဖြစ်သည်။ ဥပဒေအယူဝါဒအတွင်း၊ အချို့သောအခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါတွင်၊ ဥပမာ- အကြမ်းဖက်ခံရသူအပေါ် ရန်လိုသူ၏အခွင့်အာဏာ (အုပ်ထိန်းသူဖြစ်ခြင်း၊ နာယကဖြစ်ခြင်း၊ သားကောင်၏အလုပ်ရှင် အစရှိသည့် အခြေအနေများ) ပေါ်ပေါက်လာသောအခါတွင် ပိုမိုဆိုးရွားသောအခြေအနေများ ရှိနေသည်ဟု ယူဆပါသည်။
**ဖုခိုဝရဲရေတံခွန်** သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဂွန်းမစီရင်စု၊ နုမတမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ရေတံခွန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရေတံခွန်ကို နိုင်ငံတော်၏ သဘာဝအလှအပနေရာတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤရေတံခွန်သည် ၁၉၉၀ ခုနှစ် ဂျပန်နိုင်ငံ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဝန်ကြီးဌာနမှ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် "ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အကောင်းဆုံး ရေတံခွန် ၁၀၀" တွင် ပါဝင်သည်။

အကြောင်းအရာ
-----------

ရေတံခွန်သည် ခတရှိနမြစ်၏ အထက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ အမြင့်သည် ၇ မီတာ (၂၃ ပေ) ရှိပြီး အကျယ်သည် ၃၀ မီတာ (၉၈ ပေ) ရှိသည်။ ခတရှိနမြစ်သည် ဟိခဝမြစ် အထက်ပိုင်းနှင့် ခုရိဟရမြစ်အောက်ပိုင်းတွင် ချောက်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထိုနေရာကို ဖုခိဝရိလျှိုမြောင်ဟု ခေါ်ကြသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ကိုးသန်းအကြာက မီးတောင်ပေါ်ကွဲမှုကြောင့် ပြင်းထန်ကြီးမားသည့် စီးကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် ရေတံခွန်များကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ 

အချိန်တိုင်းတွင် ရေထုသည် ကြီးမားများပြားစွာ စီးဆင်းလျက်ရှိသည့်အတွက် တောင်စွန်းများအား ရေတိုက်စားမှုသည် များပြားသည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် တိုက်စားမှုကြောင့် တစ်နှစ်လျှင် ၇ စင်တီမီတာခန့် ရှေ့သို့ဆန်တက်လျက် တိုက်စားလျက်ရှိသည်။

ရေတံခွန်ကို ၂၀၀၀ ခုနှစ် NHK Taiga drama Aoi တွင် အဖွင့်မှတ်တမ်းတွင် နောက်ခံရုံပုံအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။

ရေတံခွန်သို့ Kan'etsu Expressway လမ်းပေါ်ရှိ နုမတမှတစ်ဆင့် ကားဖြင့် မိနစ် ၃၀ ခန့် မောင်းနှင်ကာ သွားရောက်နိုင်သည်။

ရုပ်ပုံများ
-----------

* 
* 
*

ပြင်ပလင့်များ
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ဝီကီမီဒီယာ ကွန်မွန်းစ်တွင် ***Fukiware Falls*** နှင့် ပတ်သက်သော မီဒီယာ ရှိသည်။ |

* Tourist Guide of Gunma Prefecture
* Numata city tourist information home page

ကိုးကား
-------

1. ↑  吹割渓ならびに吹割瀑။ Agency for Cultural Affairs။  10 February 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Japan’s Top 100 Waterfalls Ministry of Environment Archived 19 February 2020 at the Wayback Machine. (in ဂျပန်)
နိခါတကဗေဒသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိတို့၏ သမိုင်းကြောင်း တလျှောက်လုံးကို လေ့လာစူးစမ်းသော ပညာဖြစ်သည်။
John Day Fossil Beds National Monument တွင် တွေ့ရသော နိခါတကဗေဒပညာရှင်တစ်ဦး
Europasaurus holgeri ၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း အရိုးစုကို ပြင်ဆင်နေစဉ်
**နိခါတကဗေဒ** (Paleontology) ဆိုသည်မှာ သမိုင်းမတင်မီခေတ်က သက်ရှိများကို လေ့လာသော ပညာရပ်ဖြစ်ပြီး သက်ရှိတို့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာပုံ၊ ၎င်းတို့အချင်းချင်း နှင့် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ပတ်သက်ဆက်စပ်နေပုံ တို့ ပါဝင်သည်။ သမိုင်းဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာ ဖြစ်သဖြင့် စမ်းသပ်မှုများ ပြုလုပ်၍ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို သက်သေပြခြင်းမျိုး မဟုတ်ပဲ မည်သို့ ဖြစ်ပျက်ခဲ့သည်ကို ရှင်းပြခြင်း ဖြစ်သည်။ နိခါတကဗေဒ ဆိုင်ရာ လေ့လာခြင်းကို ဘီစီ ၅ ရာစုကပင် စတင်ခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းများ တွေ့ရှိရသည်။ ထိုသိပ္ပံပညာသည် ၁၈ ရာစု အတွင်း ဂျော့ရှ် ကူဗီရာ ၏ နှိုင်းရခန္ဓာဗေဒ (comparative anatomy) ပညာ ဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်မှုများကြောင့် ခိုင်မာသော ပညာရပ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၉ ရာစု အတွင်းတွင် လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များမှ စ၍ တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း များမှ အစောပိုင်း သတ္တဝါတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်ပေါ်ပြောင်းလဲမှု၊ အစောပိုင်း ငါးများ၊ ဒိုင်နိုဆောများ နှင့် ငှက်နှင့် နို့တိုက်သတ္တဝါတို့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခြင်း တို့အတွက် အထောက်အထား အသစ်များ ရရှိခဲ့သည်။ နိခါတကဗေဒသည် ဇီဝဗေဒ နှင့် ဘူမိဗေဒတို့ စည်းခြားထားရာ နေရာတွင် တည်ရှိပြီး ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာ နှင့် ခွဲခြားရန် ခက်ခဲသည်။ ယခုလက်ရှိ အသုံးပြုနေသော နည်းလမ်းများတွင် သိပ္ပံပညာ နယ်ပယ် မျိုးစုံမှ ပါဝင်ပြီး ဇီဝဓာတုဗေဒ၊ သင်္ချာပညာ၊ မနုဿဗေဒ၊ သတ္တဗေဒ၊ ခန္ဓာဗေဒ၊ ဂေဟဗေဒ၊ သတ္တုဗေဒ၊ အဏ္ဏဝါဗေဒ၊ ရုက္ခဗေဒ နှင့် အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်တို့ အပါအဝင် ဖြစ်သည်။

လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃.၈ဘီလီယံလောက်က ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော သက်ရှိသတ္တဝါတို့နှင့် ကမ္ဘာမြေကြီး၏ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်ပြောင်းလဲမှု သဘောတရားကို အလုံးစုံသော နည်းလမ်းများကို အသုံးပြု၍ ရှာဖွေလေ့လာခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အတတ်ပညာ၊ အသိပညာများ ခေတ်မီတိုးတက်လာသည်နှင့် အမျှ ကျောက်ဖြစ် ရုပ်ကြွင်းများ၏ ကွဲပြားခြားနားမှု၊ ဂေဟစနစ်၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ရှေးခေတ်ရာသီဥတု အခြေအနေတို့ကို အသေးစိတ်လေ့လာနိုင်ပြီး ဖြစ်သည်။

ရှေးဟောင်းသက်ရှိများကို ခွဲခြားလေ့လာရာ၌ သတ္တဝါများ၏ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်၊ မျိုးရိုးစဉ်ဆက် ဆင်းသက်လာမှုဖြစ်စဉ်များကို ဖော်ထုတ်ရာတွင် ယခင်ကာလများက အခက်အခဲများရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀-ရာစုနှောင်းပိုင်းကာလများ၌ DNA ဖြင့် ခွဲခြားလာနိုင်သောကြောင့် အငြင်းပွားဖွယ်ကိစ္စများကို အနီးစပ်ဆုံး အဖြေပေးနိုင်လာပြီဖြစ်သည်။ ပညာရှင်တစ်ဦးကလည်း နိခါတကဗေဒပညာကို သမိုင်းသိပ္ပံပညာရပ်ဟူ၍လည်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သူ၏ အဆိုအရ အတိတ်ကာလ ဖြစ်ပျက်ခဲ့သော အကြောင်းအရာများကို အတည်ပြုသတ်မှတ် ဖော်ထုတ်နိုင်ရန်အတွက်သမိုင်းပညာနှင့် ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာရပ်များကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မန္တလေးနေ့စဉ်၊ ၁၃.၉.၂၀၁၈၊ စာ-၂၄
လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင် (အင်္ဂလိပ်: Certified Public Accountant) ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံတစ်ခုတွင် ယင်းနိုင်ငံ၏ စာရင်းဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းက ထုတ်ပေးသော ထိုနိုင်ငံအတွင်း စာရင်းနှင့်ပတ်သက်၍ လက်မှတ်ထိုး တာဝန်ခံနိုင်သည့် လိုင်စင်တစ်မျိုးကို ရရှိထားသော စာရင်းပညာရှင်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတစ်ခု၏ လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင်သည် ထိုနိုင်ငံတွင် စာရင်းကိုင်ပညာနှင့် ပတ်သက်၍ ဂုဏ်သိက္ခာကြီးမား‌ရာ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများပြီး လစာကောင်းမွန်သည့် စီမံခန့်ခွဲရေး၊ ဘဏ္ဍာရေးအကြံပေး အစရှိသောရာထူးများကို ခန့်အပ်ခံရသည်။ ထို့အပြင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် အစိုးရအကြား လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင်မပါဝင်ဘဲ စာရင်းဆိုင်ရာ၊ အခွန်ဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်၍မရပေ။

မြန်မာ
======

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး၏ မြန်မာနိုင်ငံစာရင်းကောင်စီသည် လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင်စာမေးပွဲ(ပထမပိုင်း)နှင့် လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင်စာမေးပွဲ(ဒုတိယ)ပိုင်းတို့ကို အောင်မြင်ပြီးနောက် အလုပ်သင်ကာလ ၃ နှစ်ပြည့်မြောက်ပြီးသူများကို လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင်လိုင်စင် လျှောက်ထားခွင့်ပြုသည်။ လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင်များသည် နိုင်ငံအတွင်း စာရင်းစံနှုန်းများအရ ဘဏ္ဍာရေးရှင်းတမ်းများ၊ စာရင်းစစ်အစီရင်ခံစာများ၊ ကုမ္ပဏီဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေအစီရင်ခံစာများ၊ အခွန်ဆိုင်ရာအစီရင်ခံစာများ၊ ကုမ္ပဏီဖျက်သိမ်းရေးဆိုင်ရာ အစရှိသည်တို့တွင် လက်မှတ်ထိုးခွင့်ရှိသည်။
လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင်သင်တန်းသို့ အောက်ပါပုဂ္ဂိုလ်များသည် တိုက်ရိုက်တက်ရောက်ခွင့်ရှိပြီး

* ဝါဏ္ဏိဇဘွဲ့(B.Com)၊ စာရင်းကိုင်ပညာဘွဲ့(B.Act)၊ စီးပွားရေးစီမံခန့်ခွဲမှုပညာဘွဲ့(B.B.A)၊ စီးပွားရေးသိပ္ပံဘွဲ့(စာရင်းကိုင်ပညာနှင့်ဘဏ္ဍာရေး)(B.BSc(Accounting and Finance) ရရှိထားသူ
* မြန်မာနိုင်ငံစာရင်းကောင်စီ၏ စာရင်းကိုင်ပညာဒီပလိုမာ(DA) ရရှိထားသူ
* ဘွဲ့တစ်ခုခုရရှိပြီး ACCA Skills Level ဖြစ်သည့် Advanced Diploma in Accounting and Business ရရှိထားသူ
* ဘွဲ့တစ်ခုခုရရှိပြီး CIMA ၏ Diploma in Management Accounting ရရှိထားသူ

ACCA သို့မဟုတ် CIMA ပြီးမြောက်ထားသူများမှာမူ အောက်ပါဘာသာရပ် ၃ ခုကို စာမေးပွဲဖြေဆိုအောင်မြင်ပါက လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင်အောင်လက်မှတ် ရရှိမည်ဖြစ်သည်-

* Local Taxation Law
* Commercial Law
* Auditing

လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင်သင်တန်းကာလမှာ ၂ နှစ်ဖြစ်ပြီး
မော်ကျူး ၂ ခုစီပါဝင်သော ပထမပိုင်း(၁ နှစ်)နှင့် ဒုတိယပိုင်း(၁ နှစ်) ဖြစ်သည်။
ပထမပိုင်းတွင် အောက်ပါဘာသာရပ်များပါဝင်ပြီး-

* Professional Financial Accounting & External Reporting
* Practical Auditing -I
* Performance and Financial Management
* Business Environment and Management
* Commercial and Industrial Laws
* Financial and Services Regulations

ဒုတိယပိုင်းတွင် အောက်ပါဘာသာရပ်များပါဝင်သည်-

* Advanced Accounting & Financial Reporting II
* Practical Auditing II
* Strategic Management Accounting
* Business Analysis and Strategic Information System
* Financial Knowledge and Current Economic Affairs
* Taxation

မော်ကျူး ၁ ခုလျှင် ၃ ဘာသာပါဝင်ပြီး ၁ ဘာသာကျရှုံးလျှင် ထိုမော်ကျူးတစ်ခုလုံးကို ပြန်လည်ဖြေဆိုရသည်။ မော်ကျူး ၂ ကို တစ်ဆက်တည်း စာမေးပွဲ ၅ ကြိမ်အတွင်း မအောင်မြင်ပါက မော်ကျူး ၂ ခုလုံးကို ပြန်လည်ဖြေဆိုရသည်။
လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင်(ဒုတိယပိုင်း) စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုအောင်မြင်ပါက လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင်အောင်လက်မှတ်ကို ရရှိသည်။
ထိုအောင်လက်မှတ်ရရှိပြီးသူများသည် မြန်မာနိုင်ငံစာရင်းကောင်စီ၌ မှတ်ပုံတင်ထားသော စာရင်းစစ်လုပ်ငန်းများတွင် အလုပ်သင်ကာလပြည့်မြောက်ပြီးပါက လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင်လိုင်စင်ကို လျှောက်ထားနိုင်သည်။
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

 ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ် (၄၃)ပါးတို့၏ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဖြစ်ခဲ့သော ကျင့်စဉ်များကို တစ်ဂါထာစီအားဖြင့် (၁) ပစ္စေကဗောဓိဉာဏ်ကို ထိုးထွင်း၍ သိမြင်တော်မူရာအခါ၌၊ (၂) ဂန္ဓမာဒနတောင် မဉ္ဇူသကသစ်ပင်ရင်း ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်များ စည်းဝေးရာ အရပ်၊ (၃) အရှင်အာနန္ဒာထေရ်က ဘုရားရှင်အား မေးမြန်းလျှောက်ထားရာအခါ၊ (၄) ပဌမသံဂါယနာတင်ရာအခါ-တို့၌ လေးကြိမ်တိုင်တိုင် ဟောကြားအပ်သော ဒေသနာတော်များဖြစ်ပါသည်။ ။

သုတ္တနိပါတပါဠိတော်၌ "ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တ"ဟု ပါရှိသည်။ ယင်း၏အဖွင့် အဋ္ဌကထာကို "ပရမတ္ထဇောတိကာ"အမည်ဖြင့် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသကထေရ် ဖွင့်ဆိုခဲ့ပါသည်။
အဋ္ဌကထာ၌ -ဤသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ၊ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓ သုံးမျိုး, ပစ္စေကဗုဒ္ဓ, အဂ္ဂသာဝက, မဟာသာဝကလောင်းလျာတို့ ပါရမီတော်ဖြည့်ကျင့်ပုံ အပိုင်း အခြား၊ ယင်းဗုဒ္ဓတို့နှင့် ဆက်စပ်၍ အသေးစိတ်သိမှတ်ဖွယ်ရာများ၊ ဂတပစ္စာဂတဝတ် ကျင့်စဉ် နှင့် သာဓကဝတ္ထု အကျိုးဆက်များ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်တို့၏ ဖြစ်တော်စဉ် အကျဉ်းများ၊ ဂါထာ၌ ပါရှိသောပုဒ်တို့၏ အဖွင့်များ၊ အခြားသိမှတ်ဖွယ် အချက်အလက်များကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖွင့်ပြတော်မူထားပါသည်။

အပဒါနပါဠိတော်၌ "ပစ္စေကဗုဒ္ဓအပဒါန"ဟု ကဏ္ဍတစ်ခုထား၍ ဟောတော်မူထားပါသည်။ ယင်း၏ အဋ္ဌကထာကို "ဝိသုဒ္ဓဇနဝိလာသိနီ"ဟု အမည်တပ်၍ ရှေးမထေရ်တစ်ပါး ဖွင့်ဆိုတော်မူခဲ့ပါသည်။ အဋ္ဌကထာရှေ့ပိုင်း၌ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ် (၆၄)ပါးတို့၏ အမည်များကို ပြဆိုထားပါသည်။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်တို့၏ ဖြစ်တော်စဉ်နှင့် ဂါထာ၌ပါရှိသောပုဒ်တို့ကို ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။

စူဠနိဒ္ဒေသပါဠိတော်၌ သုတ္တနိပါတလာ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ်ကို အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်က "ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသ"ဟု ပါရာယနာနုဂီတိဂါထာနိဒ္ဒေသအမည်ဖြင့် အရှင်ဥပသေနမထေရ်က ဖွင့်ဆိုခဲ့ပါသည်။

### ကိုးကား

1. ↑  -သုတ္တနိ၊၂၈၄-၂၉၀။ သုတ္တနိ၊မြန်၊၇၈-၄။ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၂-၁၁၉။
ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ, ၁-ဥရဂဝဂ္ဂ၊ တတိယသုတ်။
-အပ၊၁၊၈-၁၆။ အပ၊မြန်၊၁၊၉-၁၅။ အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၂-၂၂၈။
-ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ထေရာပဒါန၊ ၁-ဗုဒ္ဓဝဂ္ဂ၊ ၂-ပစ္စေကဗုဒ္ဓအပဒါန။
-စူဠနိ၊၂၂၉-၃၀၇။ စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၈၄-၁၃၈။
-ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ စူဠနိဒ္ဒေသ၊ ၁၉-ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသ။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
ဒုတိယ မောင်းထောင် ဆရာတော် (မြန်မာ ၁၁၆၁ - ၁၂၂၇) သည် ကန္နီမြို့ကျေး၊ နတ်ရဲတောင်ရွာ၌ ဦးထွန်းဝါ၊ ဒေါ်ယာတို့မှ သက္ကရာဇ် ၁၁၆၁ ခုနှစ် ပထမဝါဆိုလဆန်း ၁ဝ ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် ဖွားမြင် 
သည်။ ငယ်မည် ဦးသံမှို ဖြစ်သည်။ ၁ဝ နှစ်သားအရွယ်တွင် မိဘများက ဦးရီးတော်ဖြစ်သော ရှင်ကလျာဏဝံသ၊ ရှင်ပုညဧသီ၊ ရှင်သာဧသီတို့ထံ အပ်နှင်း၍ ပညာသင်စေသည်။ 
၁၁၇၆ ခုနှစ်၊ အသက် ၁၆ နှစ်သားအရွယ်တွင် သာမဏေဖြစ်သည်။ ဘွဲ့ ရှင်ဥယျဖြစ်သည်။ သာမဏေ ၅ ဝါ၊ အသက်စေ့သောအခါ ၁၁၈ဝ ပြည့်နှစ် ဒုတိယဝါဆိုလဆန်း ၁၄ ရက် 
နံနက် တစ်ချက်တီးအချိန်တွင် ကန္နီမြို့ အနောက်တောင်ယွန်း တောင်ထိပ်ရှိ ရှေးမင်းတို့ ကောင်းမှုသိမ်၌ တောင်ပေါ်ကျောင်း ဆရာတော်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းဖြစ်သည်။ ရဟန်းဘွဲ့ 
ရှင်ဥယျ ဖြစ်သည်။

၁၁၈၂ ခုနှစ်တွင် အမရပူရမြို့သို့ ရောက်၍ မဟာမုနိ ဘုရားရှင် အနောက် ရွှေရေးဆောင်ကျောင်းတိုက်၌ ဆရာတော်တို့ထံ ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋီကာ စာပေသင်ကြား ပို့ချနေသည်။ 
၁၁၈၄ ခုနှစ်တွင် ဆင်တဲကျောင်းတိုက်၌ ဆင်တဲဆရာတော်ထံ စာပေသင်ကြားနေသည်။ ထိုနှစ်ပင် သဲအင်းဆရာတော်ဘုရားထံ ဆည်းကပ်၍ ရတနာပူရအင်းဝမြို့၊ သဲအင်းကျောင်းတိုက်၌ စာပေသင်ကြားနေသည်။

သာယာဝတီမင်းလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၁၉၉ ခုနှစ် နယုန်လတွင် *ဥယျေဓမ္မာလင်္ကာရ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု* ဟူသောတံဆိပ်တော်ကို အလှူခံရသည်။ ထိုနောက် အမရပူရမြို့ 
သို့ကြွ၍ မင်းအိုတိုက် အောင်မြေဘုံကျော် ကျောင်းတော်အတွင်း သာသနာပိုင် သဲအင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးထံတွင် စာပေသင်ကြားသည်။

ဒုတိယ မောင်းထောင် ဆရာတော်သည် သက္ကရာဇ် ၁၂ဝ၁ ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁၅ ရက်နေ့တွင် *ဥယျေ ဓမ္မာဘိဝံသ သိရိပဝရာလင်္ကာရဓမ္မသေနာပတိ မဟာဓမ္မရာဇဓိ* 
ရာဇဂုရု *ဟူသော တံဆိပ်တော်ကိုရ၍ သာသနာပိုင်ဖြစ်တော်မူသည်။ အမရပူရမြို့၊ အရှေ့မြောက်ယွန်းရှိ မဟာတုလွတ် ဘုံကျော်ကျောင်းတော်ကြီးကိုလည်း မင်းဧကရာဇ်ကိုယ်တိုင် တင်* 
လှူခြင်းကိုခံတော်မူရသသည်။ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး လက်ထက်ရောက်သောအခါ၌လည်း သက္ကရာဇ် ၁၂၁၅ ခုနှစ် ကဆုန်လတွင် *ဥယျေဓမ္မာဘိ မုနိဝရ ဉာဏ* 
ကိတ္တိ သိရိဓဇ ဓမ္မသေနပတိ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု *ဟူသော တံဆိပ်တော်ကိုရ၍ ဒုတိယအကြိမ် သာသနာပိုင် ဖြစ်တော်မူသည်။ သာသနာပိုင် ဖြစ်သောအခါ သံဃာတော်များ* 
အလယ်တွင် ဘုရားရှေ့၌ အဂတိသို့ မလိုက်ဘဲ တရားသဖြင့်သာ ဆောင်ရွက်မည့်အကြောင်း အဓိဋ္ဌာန်ပြုတော်မူသည်။ မန္တလေးမြို့ အရှေ့ပြင် မဟာဝိသုတာရာမတိုက် မဟာတုလွတ်ဘုံစံ ရွှေကျောင်းတော်ကြီး တင်လှူခြင်းကို ခံရသည်။ ယင်းကျောင်းတိုက်၌ပင် သက္ကရာဇ် ၁၂၂၇ ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၁၂ ရက်၊ သက်တော် ၆၆ နှစ်၊ ဝါတော် ၄၆ ဝါတွင် ပျံလွန်တော်မူသည်။

ပြုစုတော်မူခဲ့သော ကျမ်းများ
---------------------------

1. စိတ္တနိဂ္ဂဟကျမ်း။
2. ဆောမြို့စားလျှောက်ထုံးအဖြေ။
3. ဇမ္ဗုဒီပသင်္ဃရာဇသန္ဒေသ ကထာပါဌ်။
4. ဓုရာရမ္ဘပဋိပဒါကျမ်း။
5. ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် အဋ္ဌ ကထာနိသျ။
6. မဟာနိဒ္ဒေသ စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာနိသျ။
7. မဂ္ဂပဋိပဒါကျမ်း။
8. ပဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတော်နိသျ။
9. မဇ္ဈိမ ပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာနိသျ။
10. ဝိဝိဓဝိနိစ္ဆယကျမ်း။
11. သီမာ သန္ဒေသကထာပါဌ်။
12. သုရာဇမဂ္ဂဒီပနီကျမ်း။
13. သဗ္ဗာသဝ အဋ္ဌကထာ စုဒ်စောဒနာ စာစပ်ဝိဂြိုဟ်ကျမ်း။
14. ဥပရိပဏ္ဏသ ပါဠိတော်နိသျ။
15. ဥပရိပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာနိသျ။
16. အတ္တဃာတကဝိနိစ္ဆယကျမ်းတို့ ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)
**သဿမေဓခွန်** ကို မင်းတုန်းမင်း လက်ထက် ၁၂၁၉ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၅၈)၌ စတင် ကောက်ခံခဲ့သည်။ မြန်မာမင်းပိုင်နက် အထက် မြန်မာနိုင်ငံတွင်သာ ကောက်ခံသော အခွန်တော်ဖြစ်သည်။

အဓိပ္ပါယ်
---------

သဿမေဓအခွန်တော် ၏ တိုက်ရိုက်အဓိပ္ပါယ်မှာ *သမုတိနတ်ဖြစ်သော ရေမြေ့သခင်ရှင်ဘုရင်ကို လယ်ယာမြေမှ ထွက်ရှိသော ကောက်စပါး၏ ဆယ်ဖို့တစ်ဖို့ဖြင့် ပူဇော်ခြင်း* ပင်ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် လက်တွေ့ ကောက်ခံခဲ့သော သဿမေဓအခွန်မှာ လယ်ယာထွက်ကုန်မှ ဝင်ငွေပေါ်တွင် ကောက်ယူခြင်းမဟုတ်ဘဲ ဥစ္စာ ပစ္စည်း ပိုင်ဆိုင်ခြင်းပေါ်တွင်မူတည်၍ ကောက်ယူခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဝင်ငွေရှိသူသည် လယ်သမား ယာသမားဟုတ်သည်ဖြစ်စေ၊ မဟုတ်သည်ဖြစ်စေ သဿမေဓအခွန်ကို ထမ်းဆောင် ရလေသည်။

မတိုင်မီအခွန်များ
-----------------

မင်းတုန်းမင်း မတိုင်မီကာလတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခွန်တော် စနစ်မှာ များစွာရှုပ်ထွေးလှသည်။ မြေခွန်၊ ယာခွန်၊ ကိုင်းခွန်၊ တောခွန်၊ ရေခွန်၊ အစွတ်ခွန်ဟုခေါ်သည့် အင်းအိုင်ခွန်၊ သစ်သီးခွန်၊ ဖယောင်းခွန်၊
ဆင်စွယ်၊ လျှော်၊ ကြိမ်၊ သင်ဖြူး၊ ပျားရည်အခွန်တော်များ၊ သစ်စေးခွန်၊ သံခွန်၊ ရွှေခွန်၊ ငွေခွန်၊ သဇင်ပန်းခွန်၊ အိုးတော်ဆက်၊ နနွင်းတော်ဆက်၊ မီးသွေးတော်ဆက် စသည်ဖြင့် များပြားရှုပ်ထွေးလှသည်။ မင်းတုန်းမင်း သည် ဤသို့ ရှုပ်ထွေးလှသော အခွန်တော်များကို သဿမေဓ အခွန်တော် ဖြင့် အစားထိုးကောက်ခံခဲ့သည်။

သဿမေဓ အခွန်တော် ခွဲဝေသည်မှစ၍ မင်းမှုထမ်းတို့ကို မြို့စား၊ ရွာစားအဖြစ် စားကျေးနယ်မြေချီးမြှင့်ခြင်း မပြုတော့ဘဲ၊ လစာငွေ ပေးသည့်စနစ်ကို စတင်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။

ကောက်ခံပုံ
----------

သဿမေဓအခွန်ကို တစ်အိမ်လျှင် ငွေတစ်ဆယ်ကျပ်နှုန်းဖြင့် သမာဓိဝှန်း၍ ကောက်ခံခဲ့ပါသည်။ သမာဓိဝှန်း၍ ကောက်ခံပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ ကျေးရွာတစ်ရွာရှိ အိမ်ထောင်စုများသို့မဟုတ် အိမ်များကို ရေတွက် ပြီး တစ်ဆယ်နှင့်မြှောက်ရ၏။ တစ်ဆယ်နှင့် မြှောက်၍ ရရှိသောဂဏန်းမှာ ထိုကျေးရွာမှ ပေးရမည့်အခွန်တော်ငွေ ကျပ်ပေါင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် သမာဓိခေါ် အခွန်တော်ရာပြတ်တို့က ကျေးရွာတစ်ရွာက ပေးဆောင် ရမည့် အခွန်တော်ငွေ ကျပ်ပေါင်းကို ထိုကျေးရွာရှိ အိမ်ထောင်စုများ၏ ဥစ္စာပစ္စည်းပိုင်ဆိုင်မှုပေါ်တွင်ကြည့်၍ သမာဓိရှိရှိ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပေးဆောင်
စေပါသည်။ ထို့ကြောင့် ကျွဲနွားများများ၊ အိမ်ကောင်းကောင်း၊ လယ်ဧက များများ၊ ကောက်ပဲသီးနှံများအပြည့် သိုလှောင်ထားနိုင်သည့် စပါးကျီ ကြီးကြီး ပိုင်ဆိုင်သူရွာသားများက အခွန်များများ ပေးဆောင်ရပါသည်။ တဲစုတ်ကလေးနှင့် နေထိုင်ပြီး၊ ကျွဲနွားပင်မရှိသော လယ်သူရင်းငှါးများမှာ အခွန်အနည်းငယ်သာ ပေးဆောင်ရပါသည်။ မည်သည့် အိမ်က အခွန် မည်မျှပေးရမည်ကို သမာဓိများက ကြေးသေး၊ ကြေးလတ်၊ ကြေးကြီး (ကြေးထမ်းကြီး)ဟူ၍ အတန်းအစားသုံးမျိုးခွဲခြားသတ်မှတ်ပေးသည်။

အခွန် ကင်းလွတ်ခွင့် ရရှိသူများ
------------------------------

သဿမေဓအခွန် ကင်းလွတ်ခွင့် ရရှိသူများလည်း ရှိပါသေးသည်။ ၎င်းတို့မှာ-

* 1. ကျေးရွာတွင် အကြီးအအုပ်ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်ဖော်ရသူ (သူကြီး၊ သမာဓိလူကြီး)
	2. သူကြီး၏ဆွေမျိုးရင်းချာ
	3. ပထမစာတော်ပြန်ရဟန်းသာမဏေ၏ဆွေမျိုးရင်းချာ
	4. ကြေးလွတ်စာရင်းပါဆွေတော်ကျွန်
	5. နယ်ခြားအစွန်အဖျားကင်းတွင်ကင်းစောင့်ရာ၌ပါဝင်သူ
	6. လယ်တော်လုပ်သား
	7. စီးတော်မြင်း မြင်းမွေး၊ မြင်းတိုင်၊ မြင်းကိုင်
	8. ကြေးနန်းပညာတော်သင်
	9. ကုလားဗလီဆရာ
	10. လှေ၊ ဖောင်၊ သင်္ဘော၊ သမ္ဗန်၊ ဆေးထိုးထမ်း ကိုယ်စာရင်းကျမှန်သူ (ဆေးထိုး-လက်၊ ခြေသလုံး၏ တစ်နေရာရာတွင် အမှုထမ်းဖြစ်ကြောင်း ဆေးနက်ဖြင့် ရေးထိုးထားသူ)
	11. ဆင်တော်ဦးစီးနှင့်နောက်လိုက်များ
	12. ရာဇဌာနီတွင် အိမ်ထောင်စုံတက်နေထမ်းရွက်ရသူအမှုထမ်း
	13. ဒုက္ခိတ
	14. သဿမေဓလွတ်ရန်စာချွန်တော်ထုတ်ဆင့်ခြင်းခံရသူ
	15. ဆရာတော်သံဃာတော်တို့၏ဆွေမျိုးရင်းချာ တို့ဖြစ်လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑   *အောင်ဘာလေထီသမိုင်း*။ ပထမအကြိမ်။ စာပေဗိမာန်။ ၂၀၀၉။ `|first=` missing `|last=` (အကူအညီ)
အယူဝါဒတခု၏ အမှားအမှန်ကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် တဆင့်ကြားမျှဖြင့်လည်း ဟုတ်ပြီ မှန်ပြီဟု လက်မခံသင့်၊ မိရိုးဖလာ အယူဝါဒဖြစ်၍လည်း လက်မခံသင့်၊ ဤအရာသည် ဤသို့ဖြစ်သကဲ့ဟူသော ကောလာဟာလဖြင့်လည်း လက်မခံသင့်၊ ကျမ်းဂန်စာပေနှင့် ညီညွတ်သည်ဆိုရုံနှင့်လည်း လက်မခံသင့်၊ မိမိတို့ ယုံကြည်ထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ စကားဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ ပုဂ္ဂိုလ်စွဲဖြင့်လည်း လက်မခံသင့်၊ မိမိတို့ လေးစားသော ဆရာ၏ စကားဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ ဆရာစွဲဖြင့်လည်း လက်မခံသင့်ဘဲ (ကိုယ်တိုင်နားလည်လက်ခံ နိုင်သောအခါမှသာ) ဝေဖန်ဆန်းစစ်ကာ လက်တွေ့လုပ်ကြည့်၍ အကျိုးရှိသည့် အယူဝါဒဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူခဲ့သမျှ တရားတော်များ နှင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အကြောင်းအကျိုးသဘောတရားများ မှာသဘာဝတရား၏ ဖြစ်ပျက်ပြောင်းလဲမှုတို့နှင့် ထိုဖြစ်ပျက်ပြောင်းလဲမှုတို့၏အကြောင်းအကျိုးအမှန်တို့ကို နည်းစံနစ်ကျနစွာလေ့လာအသုံးချနိုင်သောလက်တွေ့သဘာဝကျ သည့်အမှန်တရားပညာအဖြစ်ယနေ့ထက်တိုင် ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံပညာ (ARTS & SCIENCE) တို့၏ ရှေ့ဆောင် ဦးဆောင်အနေအထားတွင်ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင်အကြောင်းအရာတစ်ခုကိုလေ့လာကျင့်ကြံရာ၌ နည်းစံနစ်ကျသည်။ သိပ္ပံနည်းကျသည်။ ဗုဒ္ဓတရားတော်များသည် အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုရှိခြင်း၊ ယုတ္တိနည်းကျ လက်တွေ့ကျခြင်း၊ စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းမှု ရှိခြင်း၊ မှန်သည်-မှားသည်၊ လုပ်သင့်သည်-မလုပ်သင့်သည်၊ အကျိုးရှိသည်-အကျိုးမဲ့သည် တို့ကို မိမိတို့ကိုယ်တိုင် ဝေဖန်ဆန်းစစ် ခွင့်ရှိခြင်း၊ အချိန်မရွေး၊ နေရာမရွေး၊ လူမျိုး ဘာသာမရွေး လက်တွေ့ကျင့်ကြံပြီး အေးချမ်းမှုကို ကိုယ်တိုင်သိရှိနိုင်ခြင်း၊ အမြဲထာဝရ မှန်ကန်ခြင်း စသော အရည်အချင်းများ ပြည့်စုံသောကြောင့် ဗုဒ္ဓ၏အဆုံးအမများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာသည် သိပ္ပံနည်းကျ ဘာသာ အမှန်တရားနှင့် လက်တွေ့သဘာဝကျ သည့် ဝိဘဇ္စဝါဒ လည်း ဖြစ်သည်။

ဆက်စပ်လေ့လာရန်
--------------

* ကာလာမသုတ်
**စူရာဟ်ဖာသိဟ** (အင်္ဂလိပ်: Al Fatiha; အာရပ်: الفاتحة‎, IPA: [alˈfaːtiħa]) သည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ ချပေးထားသော လူသားတို့ဖတ်ရွတ်ရမည့် ကုရ်အာန်ကျမ်းတော်မြတ်၏ (အဓိပ္ပာယ် မှာ - အဖွင့်ကဏ္ဍ) အစဖြစ်သည်။ ဤ စူရာဟ်တွင် မုက္ခပတ်တော်ပေါင်း (၇) ပါးပါဝင်ပြီး မက္ကဟ်မြို့တွင် ကျရောက်ခဲ့တော်မူသည်။

ٱلۡفَاتِحَةِ

စာသား
-----

### စာသားနှင့် ရောမအက္ခရာဖလှယ်ခြင်း

**بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ** ۝‎
  

1 *Bismi l-lāhi r-raḥmāni r-raḥīm(i)*
  

**ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلْعَٰلَمِينَ** لا۝‎
  

2 *’al ḥamdu lil-lāhi rab-bi l-‘ālamīn(a)*
  

**ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ** لا۝‎
  

3 *’ar raḥmāni r-raḥīm(i)*
  

**مَٰلِكِ يَوْمِ ٱلدِّينِ** قلے۝‎
  

4 *Māliki yawmi d-dīn(i)*
  

**إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ** قلے۝‎
  

5 *’iy-yāka na‘budu wa’iy-yāka nasta‘īn(u)*
  

**ٱهْدِنَا ٱلصِّرَٰطَ ٱلْمُسْتَقِيمَ** لا۝‎
  

6 *’ihdinā ṣ-ṣirāṭa l-mustaqīm(a)*
  

**صِرَٰطَ ٱلَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ** لا٥ **غَيْرِ ٱلْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا ٱلضَّآلِّينَ** ع۝‎
  

7 *Ṣirāṭa l-ladhīna ’an‘amta ‘alayhim, ghayri l-maghḍūbi ‘alayhim wala ḍ-ḍāl-līn(a)*

### အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်

1
In the name of Allāh, the Entirely Merciful, the Especially Merciful.
  

2
[All] praise is [due] to Allāh, Lord of the worlds –
  

3
The Entirely Merciful, the Especially Merciful,  

4
Sovereign of the Day of Recompense.
  

5
It is You we worship and You we ask for help.
  

6
Guide us to the straight path –
  

7
The path of those upon whom You have bestowed favor, not of those who have evoked [Your] anger or of those who are astray.
  

ဘာသာပြန်။ *Saheeh International*, 1997

### မြန်မာဘာသာပြန်

၁
မပြတ်မစဲ သနားကြင်နာ ညှာတာတော်မူထသော အနန္တ ကရုဏာတော်ရှင် ဖြစ်တော်မူထသော အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ နာမံတော်ဖြင့် (အစပြုပါ၏)။
  

၂
ချီးမွမ်းထောမနာခြင်း ဟူဟူသမျှသည် စကြဝဠာ အပေါင်းတို့ကို (မဖြစ်ပေါ်မီကစ၍ ပြည့်စုံပြီးစီးသည့်တိုင်အောင် အဆင့်ဆင့်) ပြုစု ပျိုးထောင်တော်မူသော အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် အဖို့သာတည်း။
  

၃
(အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည်) မပြတ်မစဲ သနားကြင်နာညှာတာတော်မူသော၊ အနန္တကရုဏာတော်ရှင် ဖြစ်တော်မူ၏။
  

၄
(အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် ခပ်သိမ်းကုန် သောသတ္တဝါတို့ကို ရှင်ပြန်ထစေတော်မူ၍ သူတော်စင်တို့အား)ကောင်းကျိုး၊ (မသူတော်တို့အား)မကောင်းကျိုး ပေးတော်မူမည်ဖြစ်သောနေ့ ကိုအစိုးရတော်မူသောအရှင်ဖြစ်သည်။
  

၅
ကျွန်တော်မျိုးတို့သည် အရှင်မြတ်ကိုသာလျှင်ခယရိုကျိုး ရှိခိုးဆည်းကပ်ကြပါ၏။ ထို့ပြင်တဝ ကျွန်တော်မျိုးတို့အား ကူညီစောင်မတော် မူပါရန်အရှင်မြတ် အထံတော်၌သာလျှင် ဆုတောင်းပတ္ထနာပြုပါ၏။
  

၆
(အို-အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်)ကျွန်တော်မျိုးတို့အားအစစ အရာရာတွင် ဖြောင့်မတ်မှန်ကန်သောလမ်းစဉ်များ ကို ညွှန်ကြား ပြသတော်မူပါ။
  

၇
အကြင်သူတို့အပေါ်ဝယ် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည်(မေတ္တာကရုဏာသက်ဝင်တော်မူ၍) သုခချမ်းသာ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ပြုခဲ့လေပြီဖြစ်၏။ ထိုသူမွန်သူမြတ်တို့၏ တရားလမ်းကို (ကျွန်တော်မျိုးတို့အားလည်း ညွှန်ကြားပြသတော်မူပါ။)(ထိုသူမွန်သူမြတ်တို့သည်)အမျက်တော်စူးရှခြင်းခံရသူများလည်းမဟုတ်၊ လမ်းမှားသူများလည်း မဟုတ်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  quran.com။, al-Fatihah (1) : 1–7, Sahih International
2. ↑  အစ္စလာမ်ဘာသာ၏မူရင်းမြန်မာဘာသာပြန်ဘာသာပြန် သီရိပျံချီ ဃာဇီမိုဟာမက်ဟာရှင်မ် နှင့်အဖွဲ့ ။ ၇-၇-၂၀၂၂ (ကြာသာပတေးနေ့)
ကျိုက်ဒေတမော့ဗရတ်ဆံတော်ရှင်စေတီသည် မော်လမြိုင်-ရေး မော်တော်ကားလမ်းအတိုင်း ရေးမြို့သို့မရောက်မီ ၅ မိုင်ခန့်ရှိ ရေးမြို့နယ်၊ပုပ္ဖဝတီကျေးရွာတွင် တည်ရှိသည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

**ကျိုက်ဒေတမော့ဗရတ်** ဟူသည် မွန်ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး မြန်မာဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုပါက **ကျောက်ငှက်ပျောတောင်စေတီ** ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရရှိသည်။ စေတီတော်တည်ရှိရာ တောင်ကုန်းတွင် ငှက်ပျောသီးသဏ္ဌာန် ကျောက်တုံးများ တွေ့ရှိသဖြင့် ထိုသို့ ခေါ်ဆိုဟန်ရှိသည်။
ကျိုက်ဒေတမော့ဗရတ်ဆံတော်ရှင်စေတီသည် မြတ်စွာဘုရား ဝါတော် ၈ ဝါအရ သုဝဏ္ဏဘူမိဒေသသို့ ဒေသစာရီကြွရောက်စဉ် ဒုကရရသေ့အား ချီးမြင့်သော ဆံတော် တစ်ဆူကို ဌာပနာထားသည့် စေတီဖြစ်ကြောင်း ရှေးမွန်ရာဇဝင်နှင့် သမိုင်းများက ဆိုသည်။
ဆံတော်ရှင်စေတီသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ စေတီငုတ်တိုအဖြစ်ကိန်းဝပ်စံပါယ်ခဲ့ရသည်။ ရေးမြို့နယ် အရှေ့ပိုင်းရှိ ဆေးတောင်တွင် သုံးနှစ်အကြာ တရားအားထုတ်ပြီး ဇာတိဖြစ်သည့် ရေးမြို့နယ်၊ စုံနံ့သာကျေးရွာသို့ ပြန်လည်ကြွရောက်လာသော သက်တော် ၁၈ နှစ်ရှိ ရှင်ပုပ္ဖရမ္မ(နောင် '*ဦးဇင်းလေးဆရာတော်*)သည် အကြောင်းကြောင်းကြောင့် အခြားပုဂ္ဂိုလ်များ ပြုပြင်မွမ်းမံရန် အကြောင်းမညီညွတ်သော ဆံတော်ရှင်စေတီကို
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၅၇ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလဆန်း ၁၀ ရက်တွင် ဉာဏ်တော်အမြင့် ပေ ၂၀ ခန့်ဖြင့် အပြီးသတ် မွမ်းမံတည်ထား၍ ထီးတော်အထွဋ် တင်လှူနိုင်ခဲ့သည်။
ထိုမှတဖန် ဦးဇင်းလေးဆရာတော်မှပင် မူလစေတီကိုငုံ၍ ကိုယ်တိုင်ဗိသုကာပြု ပုံစံချထားသော ဉာဏ်တော် ၁၃၂ ပေအမြင့်ရှိ ဝေဇယန္တာပြဿာဒ်စေတီကို တည်ထားခဲ့သည်။

ကျိုက်​ဒေတမော့ဗရတ် သာသနာပြုစခန်း
--------------------------------

ဆံတော်ရှင်စေတီဝန်းကျင်နယ်မြေသည်
ဦးဇင်းလေးဆရာတော်၏ သဒ္ဓမ္မတရားပြန့်ပွားရာ သာသနာပြုစခန်းအဖြစ် စည်ပင်ထွန်းကားလာခဲ့ပြီး ဘုရား၊ ကျောင်း၊ ကန်၊ သိမ်နှင့် ဓမ္မာရုံများ လေ့လာဖွယ်ရာ သာသနိကအဆောက်အဦများစွာ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။
စာသင်ကျောင်းအပါအဝင် ပုပ္ဖဝတီအမည်ဖြင့် ကျေးရွာသစ် တစ်ရွာသည်လည်း မော်လမြိုင်-ရေးမော်တော်ကားလမ်းမှ ဆံတော်ရှင်စေတီသို့ သွားရာ လမ်းမပေါ်တွင် တည်ထောင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။

သာသနာပြုနယ်မြေရှိ စေတီပုထိုးများ
--------------------------------

ကျိုက်ဒေတမော့ဗရတ်သာသနာပြုနယ်မြေတွင် ဆံတော်ရှင်စေတီကို တည်ထားမွမ်းမံပြီးနောက် ပရိက္ခရာစေတီတော်၊ ဉာဏ်တော် ၁၂၉ ပေရှိ ထိုင်တော်မူလေးဆူနှင့် တစ်ဆက်တည်းဖြစ်သော ဉာဏ်တော် ၁၄၅ ပေရှိ
ရာမညအတုလစေတီနှင့် အလျား ၂၂၆ ပေရှိ
လျောင်းတော်မူဘုရားတို့ကိုလည်း တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ပိဋကတ်စေတီတော်ကိုလည်း တည်ထားကိုးကွယ်လျက်ရှိပြီး ရေးမြို့နယ်တွင် မွန်လူမျိုးတို့၏ စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှု၊ သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာနတစ်ခုအဖြစ် ထင်ရှားလျက်ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

* MRTV"ရေးမြို့နယ်သို့ခရီးစဉ်"ပါ သာသနာပြုနယ်မြေ အကြောင်း

* နက္ခတ္တရောင်ခြည်မဂ္ဂဇင်း
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ\ ဝိနယ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

လောကုတ္တရိန္ဒြိယဟူသော ပါဠိမှ လောကုတ္တရာဣန္ဒြေ ဖြစ်လာ၏။

လောကုတ္တရာဣန္ဒြေ ၃-ပါး
----------------------

လောကုတ္တရာဣန္ဒြေသည်—အနညာတညာဿာမီတန္ဒြေ, အညိန္ဒြေ, အညာတာဝိန္ဒြေ-ဟူ၍၃-ပါးရှိ၏။ 

တစ်နည်း—လောကုတ္တရာဣန္ဒြေတို့သည်–ပါဠိတော် နည်းအားဖြင့် ၇၂-ပါး, အဋ္ဌကထာ နည်းအားဖြင့် ၆၄-ပါး ဖြစ်သည်။

ပါဠိတော်နည်းအားဖြင့် ၇၂-ပါး
---------------------------

ပါဠိတော်နည်းအားဖြင့် ၇၂-ပါး ဟူသော်ကား-**သောတာပတ္တိမဂ်စိတ်**၌ ဇီဝိတိန္ဒြေ, မနိန္ဒြေ, သောမနဿိန္ဒြေ, (သို့မဟုတ်) ဥပေက္ခိ‌န္ဒြေ, သဒ္ဓိန္ဒြေ, ဝီရိယိန္ဒြေ, သတိန္ဒြေ, သမာဓိန္ဒြေ, ပညိန္ဒြေ, အနညာတညဿာမီတိန္ဒြေအားဖြင့် ၉-ပါး၊ 

**အထက်မဂ်သုံးခု အောက်အောက်ဖိုလ်သုံးခု**တို့၌ တစ်ခုတစ်ခုလျှင် ဇီဝိတိန္ဒြေ, မနိန္ဒြေ, သောမနဿိန္ဒြေ, (သို့မဟုတ်) ဥပေက္ခိန္ဒြေ, သဒ္ဓိန္ဒြေ, ဝီရိယိန္ဒြေ, သတိန္ဒြေ, သမာဓိန္ဒြေ, ပညိန္ဒြေ, အညိန္ဒြေအားဖြင့်, ၉-ပါး စီရသောကြောင့် ၎င်းစိတ် ၆-ခုတို့၌ ဣန္ဒြေပေါင်း (၆x၉ = ၅၄-ပါး)၊

**အရဟတ္တဖိုလ် စိတ်**၌ ဇီဝိတိန္ဒြေ, မနိန္ဒြေ, သောမနဿိန္ဒြေ (သို့မဟုတ်) ဥပေက္ခိန္ဒြေ, သဒ္ဓိန္ဒြေ, ဝီရိယိန္ဒြေ, သတိန္ဒြေ, သမာဓိန္ဒြေ, ပညိန္ဒြေ, အညာတာဝိန္ဒြေအားဖြင့် ၉-ပါး၊ 

ဤသို့လျှင် လောကုတ္တရာစိတ် ၈-ခုတို့၌ ဣန္ဒြေ ၉-ပါးစီရသောကြောင့် (၈×၉=၇၂)-ပါးတို့ဖြစ်သတည်း ။

အဋ္ဌထာနည်းအားဖြင့် ၆၄-ပါး
-------------------------

အဋ္ဌထာနည်းအားဖြင့် ၆၄-ပါးဟူသော်ကား-လောကုတ္တရာစိတ် တစ်ခုတစ်ခု၌ ဇီဝိတိန္ဒြေ, မနိန္ဒြေ, သောမနဿိန္ဒြေ (သို့မဟုတ်) ဥပေက္ခိန္ဒြေ, သဒ္ဓိန္ဒြေ, ဝိရိယိန္ဒြေ, သတိန္ဒြေ, သမာဓိန္ဒြေ, ပညိန္ဒြေအားဖြင့် ဣန္ဒြေ ၈-ပါးစီရသောကြောင့် လောကုတ္တရာစိတ် ၈-ခုတို့၌ ဣန္ဒြေပေါင်း (၈×၈ = ၆၄)ပါးတို့ ဖြစ်သတည်း။

### ကိုးကား

1. ↑  (န) [လောကုတ္တရ+ဣန္ဒြိယ]
2. ↑  "ကတိ နု ခေါ လောကုတ္တရိန္ဒြိယာနီ"တိ ကထာ ဥဒပါဒိ။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၆၉။ တီဏိ လောကုတ္တရိန္ဒြိယာနိ။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂၂။
3. 1 2 3 4  တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၈
4. ↑  (သံ၊၃၊၁၈၀။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၆၉။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂၂။)
5. ↑  (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၃၀)
**ဂျူနီးပါးပင်**သည် ထင်ရှူးပင်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ မြောက်ကမ္ဘာခြမ်းရှိ အေးသောဒေသများတွင် ပေါက်သည်။ ဂျူနီးပါး အမျိုးများစွာ ရှိသည်။ ဥရောပတိုက်တွင် ပေါက်သော ဂျူနီးပါး ကွန်မျူနိအပင်မျိုးမှာ ရိုးရိုး ဂျူးနီးပါးမျိုး ဖြစ်၏။ ထိုအပင်မျိုးသည် အထူးသဖြင့် ထုံးကျောက်တောင်များ၌ ပေါက်ကြသည်။ များသောအားဖြင့် ချုံဖုတ်ကလေးလောက်သာ မြင့်ကြသော်လည်း ပေ ၂ဝ၊ ၂၅ ပေအထိ မြင့်သော အပင်များ လည်းရှိသည်။ ဂျူနီးပါး၏ အသားမှာ နီ၏။ တစ်ပင်လုံးမှ တာပင်တိုင် အနံ့ထွက်သည်။ ဂျူနီးပါးအသားကို အိမ်ထောင် ပရိဘောဂနှင့် ခဲတံပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ ထို့ပြင် ဝင်းခြံတိုင်များ အဖြစ်ဖြင့်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ရုတ်တရက်သော် ဂျူနီးပါးကို မည်သူမျှ ထင်ရှူးပင်ဟူ၍ ထင်မည်မဟုတ် ချေ။ အကြောင်းမှာ ဂျူနီးပါးအသီးတို့သည် သာမန်ထင်ရှူး သီးတို့ကဲ့သို့ ကတော့ပုံမရှိဘဲ ဗယ်ရီသီးကလေး များကဲ့သို့ လုံး နေကြသောကြောင့် ဖြစ်၏။ အသီး၏အရောင်မှာ နက်ပြာရောင် ဖြစ်သည်။ အစိမ်းပုပ်ရောင် အရွက်များသည် အပ်ပုံသဏ္ဌာန်
ရှိကြသည်။ ဂျူနီးပါးသီးကို ဘယဆေးများ ဖော်စပ်ရာတွင် အသုံးပြုရသည်။ အရက်များတွင် အထူးသဖြင့် ဂျင်အရက်တွင် အနံ့အရသာ ရစေရန်အတွက်လည်း အသုံးပြုကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ\ ဝိနယ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

**ဒုဗ္ဗလသိက္ခာပုဒ်** 

အမှုသည်—**ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းများ။** 

အမှု—**သံဃာနှင့်သဘောတူ သင်္ကန်းပေးပြီးမှ ရှုံ့ချကဲ့ရဲ့မှု။**

အရှင်ဒဗ္ဗအား သင်္ကန်းပေးခြင်း
-----------------------------

မလ္လာမင်းသား အရှင်ဒဗ္ဗသည် ၇-နှစ် အယွယ်ကပင် ရဟန္တာဖြစ်ခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်တည်း၊ အာဂန္တု သံဃာများအတွက် အိပ်ရာနေရာကို ခင်းပေးရသော အလုပ်, သံဃိကပင့်လာသော ဆွမ်းများကို အလှည့်ကျ ညွှန်ချပေးရသော အလုပ်များကို ပြုလုပ်ခြင်းအားဖြင့် သံဃာ့တာဝန်ကို ရွက်ဆောင်ကား မိမိ၏ နောက်ဆုံး ဘဝကို အသုံးချနေသော ပုဂ္ဂိုလ်တပါးလည်း ဖြစ်၏၊ အခါတပါး၌ကား ထိုအရှင်မှာ သင်္ကန်းရှားပါးနေ၏၊ သံဃာမှာလည်း သံဃိကသင်္ကန်းတထည် ရှိနေ၏၊ ထိုသင်္ကန်းကို သံဃာက အားလုံးကို သဘောတူဘို့ရန် ခွင့်ပန်၍ အရှင်ဒဗ္ဗအား ပေးလိုက်လေသည်။

ဆဗ္ဗဂ္ဂီတို့ ကဲ့ရဲ့ခြင်း
------------------------

ဆဗ္ဗဂ္ဂီတဂိုဏ်းလုံးကား အရှင်ဒဗ္ဗအပေါ်၌ (သံဃာဒိသေသ် ဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပုဒ်တုန်းက) ပြခဲ့သည့်အတိုင်း မကျေနပ်မှု ရှိနေကြ၏။ ထို့ကြောင့် သံဃာနှင့်အတူ သင်္ကန်းပေးတုန်းက ပေးမှုကလည်း တရားနည်းလမ်းကျသောကြောင့် ဘာမျှမပြောကြဘဲ နောက်မှ "ရဟန်းတွေဟာ သံဃိကပစ္စည်းကို မိမိတို့ ချစ်ကျွမ်းဝင်ရာ ညွတ်စေကြ (ပေးကြ)တယ်"ဟု ပြောဆိုကဲ့ရဲ့ကြလေသည်။

မှတ်ချက်
--------

ယော ပန ဘိက္ခု သမဂ္ဂေန သံဃေန စီဝရံ ဒတွာ ပစ္ဆာ ခီယနဓမ္မံ အာပဇ္ဇေယျ ‘‘ယထာသန္ထုတံ ဘိက္ခူ သံဃိကံ လာဘံ ပရိဏာမေန္တီ’’တိ, ပါစိတ္တိယံ။

မြန်မာပြန်
----------

အကြင် ရဟန်းသည် ညီညွတ်သော သံဃာနှင့် တကွ သင်္ကန်းပေးပြီး နောက်၌ ရှုံ့ချခြင်း သဘောသို့ ရောက်ခဲ့ (အဘယ်သို့ ရှုံ့ချသနည်း) "ရဟန်းတွေဟာ အကြင်အကြင် မိတ်ဆွေရဟန်းသို့ သံဃာ့ဥစ္စာဖြစ်သော လာဘ်ကို ညွှတ်စေကြ ဤသို့ ရှုံ့ချအံ့၊ ထိုရဟန်း ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏။

မှတ်ချက်
--------

အပေးခံရသူက သံဃာ့တာဝန်ဆောင်ဘို့ရန် သမုတ်ထားသူဖြစ်၍ ထိုသူ့ပေးရာ၌ ကဲ့ရဲ့မှ ပါစိတ် အာပတ်သင့်သည်။ ထိုသို့ သမုတိ မရသူကို သင်္ကန်းပေးရာ၌ ကဲ့ရဲ့လျှင်၎င်း, သင်္ကန်းမှတပါး အခြားပစ္စည်းကို(မည်သူ အားမဆို)ပေးရာ၌ ကဲ့ရဲ့လျှင်၎င်း, ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၏။ အမှန်အားဖြင့် အဂတိလိုက်စား၍ မပေးလိုက်သူအား ပေးရာ၌ ကဲ့ရဲ့လျှင်ကား အာပတ် မသင့်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4 5  အရှင်ဇနကာဘိဝံသ (၁၉၉၆)။ *ဘုရားဥပဒေတော်ကြီး*။
ကမ္မကတ္တား ဟူသည် ပယောဇ္ဇက ကတ္တားကို ခေါ်သည်။ ပုရိသော ဒါသေန (ဒါသံ ဒါသဿ) ကမ္မံ ကာရေတိ-၌ ဒါသအရ ကျွန်သည် ပုရိသောအရ ယောက်ျား၏ စေခိုင်း ခံရသောအခိုက် ကံဖြစ်၍ မိမိ (ကျွန်) ကိုယ်တိုင် အမှုပြုလုပ်သောအခါ ကတ္တားဖြစ်ပြန် သည်၊ ထို့ကြောင့် "ဒါသ"ကို ကမ္မကတ္တား ဟု ခေါ်သည်။ ဤနည်းအရ ကတ္တုကမ္မနှင့် သဘောအတူပင်။ 

တနည်း- သူတပါး၏ ကြိယာကိုစွဲ၍ ကံဖြစ်သော်လည်း ပြုလွယ်သောကြောင့် ကိုယ်တိုင်ပြီးသကဲ့သို့ ဖြစ်သော ကတ္တားကို ကမ္မကတ္တားဟု ခေါ်သည်။ သယံ ကရီယတေ ကဋော-၌ ကဋအရဖျာသည် ဖျာရက်သူ၏ ရက်ခြင်းကြိယာကိုစွဲ၍ ကံဖြစ်သော်လည်း ရက်၍လွယ်ကူသောအခါ ရက်သူ၏ဗျာပါရ မပါပဲ အလိုလိုပြီးသွားသကဲ့သို့ ဖြစ်သောကြောင့် ကတ္တားသဘောသက်ရောက်ရကား ကဋောကို ကမ္မကတ္တားဟု ခေါ်သည်။ 

တနည်း—ကုသုလော ဘိဇ္ဇတိ-၌ ပြုလွယ်သည် ဖြစ်စေ ပြုခဲသည်ဖြစ်စေ ကမ္မရုပ်ကြိယာ၌ ပဌမာ-ဝိဘတ်နေသော ကတ္တားကို ကမ္မကတ္တားဟု ခေါ်သည်။ 

ဆိုလိုရင်းမှာ ကတ္တားအနက်ပြန်၍ ရကောင်းသော ကမ္မရုပ် ကြိယာ၏ ကတ္တားကို ကမ္မကတ္တားဟု ခေါ်သည်။

### ကိုးကား

1. ↑  ကမ္မကတ္ထု (ပု) [ကမ္မ+ကတ္တု] ကမ္မကတ္တား။
2. ↑  (နိရုတ္တိ။၁၁၅။)
3. 1 2 3 4  တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၅
4. ↑  (ရူ၊၂၉၅။)
5. ↑  (နိရုတ္တိ၊၁၁၅။)
6. ↑  မောဂ်၊၅။သျ။ နှာ.၇၀၃-လည်းကြည့်။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၃၁၄။)
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ\ ဝိနယ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

အမှု—**ညောင်စောင်းအင်းပျဉ်ကို လဲဝါဂွမ်းတို့ဖြင့် အပေါ်က ဖွဲ့ထားမှု။** 

အမှုသည်—**ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းများ။**

ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းများ
-----------------

ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် အင်းပျဉ် ညောင်စောင်းတို့ကို လဲတို့ဖြင့် ဖွဲ့ကြက်၍ (ညောင်စောင်း ပေါ်၌ လဲဝါတို့ကို ဖြန့်ခင်း၍ အပေါ်က အထည်တခုခုကို လွှမ်းဖုံးပြီး) ထားကြကုန်၏၊ ကျောင်းစဉ်လှည့်၍ ကြည့်ရှု့သော လူတို့သည် ထိုညောင်စောင်း အင်းပျဉ် ခုဋင် ထိုင်ခုံတို့ကို မြင်၍ "ကာမဂုဏ် ခံစားသော လူများ၏ ခုဋင် ထိုင်ခုံကို လဲ ဝါဂွမ်း မှို့တို့ဖြင့် ဖွဲ့ကြက်ထားကြသလို ရဟန်းတော်များက ဘာကြောင့် ခုဋင် ထိုင်ခုံတို့ကို လဲ ဝါဂွမ်းတို့ဖြင့် ဖွဲ့ကြက်ထားကြရသလဲ"ဟု ကဲ့ရဲ့ကြလေသည်၊ ထိုအကြောင်းကို ဘုရားရှင် သိတော်မူ၍ ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်။

သိက္ခာပုဒ်
----------

ယော ပန ဘိက္ခု မဉ္စံ ဝါ ပီဌံ ဝါ တူလောနဒ္ဓံ ကာရာပေယျ, ဥဒ္ဒါလနကံ ပါစိတ္တိယံ။

မြန်မာပြန်
----------

အကြင် ရဟန်းသည် ညောင်စောင်းကို၎င်း အင်းပျဉ်ကို၎င်း လဲ ဖုံမွေ့ရာ အခင်းရှိသည်ကို ပြုစေအံ့၊ ထိုရဟန်းမှာ လဲကို ထုတ်ခြင်းရှိသော ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏။

မှတ်ချက်
--------

ဤသိက္ခာပုဒ်တော်သည် ပြုလုပ်မှုကြောင့် ပညတ်ရသော သိက္ခာပုဒ်တည်း၊ သုံးစွဲရာ၌ကား ဥစ္စာသယန မဟာသယနသိက္ခာပုဒ်တွင် မဟာသယန(မြတ်သောနေရာ)၌ ပါဝင်သောကြောင့် ရဟန်းသာမဏေ ဥပုသ်သည် အားလုံးပင် လဲ ဝါ ရှင်မွေ့လွန်း အဆာသွတ်ထားသော ဖုံအခင်း မွေ့ရာများ၌ မထိုင်မအိပ်ကောင်း၊ ထိုကဲ့သို့ အခင်းများကို တရား ပလ္လင်ပေါ်၌သော်မှလည်း မထိုင်ကောင်း၊ နေထိုင်သုံးစွဲလျှင် ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၍ သာမဏေများ၌ ဒဏ်ထိုက်၏။ ဥပုသ်သည်များ ဥစ္စာသယ မဟာသယနသိက္ခာပုဒ်ပျက်၏ သူတပါးထံမှ ရရှိလျှင် ထိုလဲ ဝါအဆာကို ထုတ်ပစ်၍ သုံးစွဲရသည်၊ "လဲ"ဟူရာ၌ သစ်ပင်အမျိုးမျိုးမှ ဖြစ်သောလဲ, နွယ်ပင်မှဖြစ်သောလဲ, မြက်အမျိုးမျိုးမှ ဖြစ်သောလဲ အားဖြင့် လဲ ၃-မျိုး ရှိသည်၊ ယခုအခါ ရှင်မွေလွန်းများသည် မြက်မျိုးတည်း၊

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  အရှင်ဇနကာဘိဝံသ (၁၉၉၆)။ *ဘုရားဥပဒေတော်ကြီး*။
ကရဝေးပင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြား၌ ပေါက်သော်လည်း တနင်္သာရီတောင်ပိုင်းတွင်သာ အမြောက် အမြား တွေ့ရသည်။ ဤအပင်သည် သစ်ကြမ်းပိုးမျိုးဝင် အပင် 
တစ်မျိုးဖြစ်၍၊ သစ်ကြမ်းပိုးပင်နှင့် ခပ်ဆင်ဆင်တူသည်။ အမြင့်မှာ ပေ ၃ဝ မှ ၄ဝ အထိ ရှိ၏။ အထက်မြန်မာပြည် တောင်ကုန်းဒေသများတွင် ဆင်ဘန်း ကရဝေးဟု ခေါ်သော ကရဝေးပင်တစ်မျိုး ပေါက်သည်။ ကရဝေးရွက်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ လှံသွားပုံရှိ၍ ကြွပ်ဆတ်သည်။

ကရဝေးပင်ကို လူတိုင်း မြင်ဖူးကြမည် မဟုတ်ချေ။ သို့သော် ကရဝေးရွက် အခြောက်များကိုမူ လူတိုင်း တွေ့မြင် ဖူးရုံ မက၊ မည်သို့ အသုံးချနိုင်ပုံကို သိကြပေသည်။ 
ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များတွင် ကရဝေးရွက် ပါဝင်သည်။ ထောပတ် ထမင်း၊ ဒန်ပေါက်ထမင်းစသည်တို့တွင် ကရဝေးရွက် မပါလျှင် မပြီးချေ။ ဘယဆေး ဖော်ရာ၌လည်း ကရဝေးရွက် ပါဝင်သည်။

ကရဝေးသား၏ အရောင်မှာ လိမ်မော်ညိုရောင် ဖြစ်၍ စမုန်စပါးနံ့ သင်းလျက်ရှိသည်။ လှပ၍ အသင့်အတင့် မာ သဖြင့် အိမ်ဆောက်ရန်အပြင်၊ ပျဉ်အုတ်ကြွပ်နှင့် ဘီရိုစသော အိမ်အသုံးအဆောင်များ ပြုလုပ် နိုင်သည်။ ကရဝေးသားကို အသားသေအောင် ပြုလုပ်ပြီးမှ အသုံးချသင့်သည်။ သို့သော် သာမန် အခြောက်ခံ နည်းဖြင့် အသားသေအောင် ပြုလုပ်ပါက ကောက်ကွေး ကွဲအက်တတ်သောကြောင့်၊ ပေါင်းတင် အခြောက် ခံနည်းကိုသာ အသုံးပြုသင့်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ\ ဝိနယ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

အမှု—**အနာလွှမ်း သင်္ကန်းကို ပမာဏလွန်အောင်ပြုလုပ်မှု။** 

အမှုသည်—**ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းများ။**

အနာလွှမ်းသင်္ကန်း ခွင့်ပြုခြင်း
-------------------------------

အရှင်အာနန္ဒာ၏ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော်ဖြစ်သော အရှင်ဗေလဋ္ဌသီသမှာ ထူပြစ်နေအောင် အိုင်းကျနေသော ဝဲနာပေါက်နေ၏၊ ထိုအနာစေးတို့ကြောင့် သင်္ကန်းတို့သည် ကိုယ်၌ ကပ်တွယ်နေကုန်၏၊ ဂိလာန ပြုစုသော ရဟန်းတို့သည် ထိုသင်္ကန်းတို့ကို ရေဖြင့် ဆွတ်၍ ဆွတ်၍ ကိုယ်မှ ခွါယူကြရကုန်၏၊ ဘုရားရှင်သည် ကျောင်းစဉ်လှည့်၍ ကြည့်ရှုတော်မူသောအခါ တွေ့မြင်တော်မူရကား ကဏ္ဍု-ယားနာဖြစ်စေ, ပီဠကာ-အိုင်းအမာ (သွေးစုနာ) ဖြစ်စေ, အဿာဝ-အရိအရွဲယိုသော ဘဂန္ဒိုရ်စသော အနာတမျိုးမျိုးဖြစ်စေ, ထုလ္လကစ္ဆု-ထူပြစ်အိုင်းကျနေသော ဝဲနာဖြစ်စေ ပေါက်သောအခါ သင်္ကန်း မပေအောင် ထိုအနာကို ဖုံးထားဘို့ရာ အနာလွှမ်းသင်္ကန်းကို ခွင့်ပြုတော်မူ ရလေသည်။

ကြီးကျယ်သော အနာလွှမ်းပြုမှု
---------------------------

ထိုသို့ အနာလွှမ်း သင်္ကန်းကို ခွင့်ပြုတော်မူသောအခါ ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် အတိုင်းအရှည် ပမာဏမထားဘဲ အလွန်ကြီးမားသော အနာလွှမ်းသင်္ကန်းကို ပြုကြကုန်၏၊ 

ထိုအနာလွှမ်းသင်္ကန်းကို အနာပေါ် ဖုံးလွှမ်း၍ ထားသောအခါ ရှေ့ရော နောက်ပါ တွဲလျားကျကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ရဟန်းအများက ကဲ့ရဲ့ကြသဖြင့် အတိုင်းအရှည် ပမာဏကို ညွှန်ပြသော ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်။

သိက္ခာပုဒ်
----------

ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိံ ပန ဘိက္ခုနာ ကာရယမာနေန ပမာဏိကာ ကာရေတဗ္ဗာ, တတြိဒံ ပမာဏံ, ဒီဃသော စတဿော ဝိဒတ္ထိယော သုဂတဝိဒတ္ထိယာ, တိရိယံ ဒွေ ဝိဒတ္ထိယော။ တံ အတိက္ကာမယတော ဆေဒနကံ ပါစိတ္တိယံ။

မြန်မာပြန်
----------

အနာလွှမ်းသင်္ကန်းကိုပြုစေလိုသော ရဟန်းသည် ပမာဏနှင့်ယှဉ်သော အနာလွှမ်းသင်္ကန်းကို ပြုစေလိုက်၏။ ထိုအနာလွှမ်း သင်္ကန်း၏ ပမာဏကား ဘုရားရှင်၏ အထွာတော်ဖြင့် အလျား ၄-ထွာ အနံ ၂-ထွာဖြစ်၏၊ ထိုပမာဏကို လွန်စေသောရဟန်းမှာ ဖြတ်ခြင်းရှိသော ပါစိတ် အာပတ်သင့်၏။

မှတ်ချက်
--------

"အနာ"ဟူရာ၌ ချက်၏အောက်နှင့် ပုဆစ်ဒူးဝန်း ၂-ဘက်၏ အထက် အရပ်မှာပေါက်သော ပြခဲ့သော အနာတည်း၊ အခြားနေရာ၌ ပေါက်သော အနာကိုကား သာမန်အဝတ်စဖြင့် ဖုံးထားနိုင်သောကြောင့် ထိုနေရာကိုသာ သီးခြားပြတော်မူဟန်တူသည်။ ဤသိက္ခာပုဒ်လည်း ပြုလုပ်မှုကြောင့် ပညတ်ရသော သိက္ခာပုဒ်တည်း၊ သုံးစွဲမှုကြောင့်ကား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏၊ သူတပါးထံမှ ပမာဏလွန်သော အနာလွှမ်းသင်္ကန်းကိုရလျှင် ပိုသောပမာဏကို ဖြတ်၍ သုံးစွဲကောင်း၏။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4 5  အရှင်ဇနကာဘိဝံသ (၁၉၉၆)။ *ဘုရားဥပဒေတော်ကြီး*။
The top image is captured using photography. The bottom image is rendered. Images are produced by capturing or rendering.
ပုံရိပ်

**ပုံရိပ်** (image) ဟူသည်မှာ ဝတ္ထုစစ်များ၏ ပုံတူအရိပ် (artifact) ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် တူးဒီရုပ်ပုံ (two-dimensional picture) တစ်ပုံသည် ပုံရိပ်ဖြစ်သည်။ ပုံရိပ်တွင် တူးဒီပုံရိပ် နှင့် သရီးဒီပုံရိပ် (three-dimensional image) ဟူ၍ နှစ်မျိုးကွဲသည်။ ယင်းပုံရိပ်များကို အလင်းဓာတ်ကိရိယာ (optical device) များ ဖြစ်ကြသော ကင်မရာ၊ ကြေးမုံ၊ မှန်ဘီလူး၊ တယ်လီစကုပ်၊ မိုက္ကရိုစကုပ် သို့မဟုတ် လူ သက်ရှိ သတ္တဝါတို့၏ မျက်စိ နှင့် ရေမျက်နှာပြင်တို့တွင် ဖမ်းယူပုံဖော်ရရှိနိုင်သည်။

ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်
-----------------

* အင်နီမေးရှင်း
* ရုပ်ရှင်ဓာတ်ပုံပညာ
* ကွန်ပျူတာအင်နီမေးရှင်း
* ဒစ်ဂျစ်တယ်ပုံရိပ်
* ဖလင်
* ဓာတ်ပုံ
* ဓာတ်ပုံပညာ
* ဗွီဒီယို

ပြင်ပလင့်ခ်များ
---------------

* The B-Z Reaction: The Moving or the Still Image?
* FACE: Friends of Active Copyright Education Archived 10 December 2011 at the Wayback Machine.
* Library of Congress - Format Descriptions for Still Images

ကိုးကား
-------
**နာဂက်စ်မိုဟာမက်ဒီ** (အင်္ဂလိပ်: Narges Mohammadi; ပါရှန်း: نرگس محمدی‎ ; ၂၁ ဧပြီလ ၁၉၇၂ တွင်မွေးဖွား) သည် အီရန်လူမျိုး လူ့အခွင့်အရေးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ၊ နိုဘယ်ဆုရှင်နှင့် သိပ္ပံပညာရှင် ဖြစ်သည်။

တက်ကြွလှုပ်ရှားမှု
------------------

သူသည် နိုဘယ်လ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုရှင် Shirin Ebadi ဦးဆောင်သော လူ့အခွင့်အရေးကာကွယ်သူများစင်တာ (DHRC) ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည်။ 

၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မေလတွင် တီဟီရန်မြို့တွင် သေဒဏ်အမိန့်ဖျက်သိမ်းရေး လှုံ့ဆော်သည့် လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားမှုကို ထူထောင်ပြီး လုပ်ဆောင်ခြင်းအတွက် သူမအား ထောင်ဒဏ် ၁၆ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။  သူသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် လွတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ထောင်သို့ ပြန်ပို့ခဲ့ပြီး အဖမ်းခံထားရသော အမျိုးသမီးများအား ညှင်းပန်းနှိပ်စက်မှု အစီရင်ခံစာများ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

ဂုဏ်ပြုခံခြင်း
--------------

၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အကျဉ်းကျနေစဉ်တွင် သူသည် "အီရန်ရှိ အမျိုးသမီးများ၏ ဖိနှိပ်မှုကို တွန်းလှန်ရန်နှင့် လူသားအားလုံးအတွက် လူ့အခွင့်အရေးနှင့် လွတ်လပ်မှုကို မြှင့်တင်ရန် သူ၏ တိုက်ပွဲအတွက်" ၂၀၂၃ ခုနှစ် ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဘယ်လ်ဆုကို ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။

ကိုးကား
-------


1. ↑  BBC Burmese (6 Oct 2023)။ နိုဘဲလ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆု - အီရန် အမျိုးသမီးအခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူ ချီးမြှင့်ခံရ။  7 October 2023 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Saeed Kamali Dehghan (24 May 2016)။ UN condemns 16-year jail sentence for Iranian activist Narges Mohammadi။ *The Guardian*။  7 Oct 2023 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  ၂၀၂၃ နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆု အီရန်အမျိုးသမီး အခွင့်အရေးလှုပ်ရှားသူရရှိ။ *VOA Burmese* (၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃)။  ၇ အောက်တိုဘာလ ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
ကျီးပါးစပ်
**ကျီးပါးစပ်ဂူ** သည် ကျိုက်ထီးရိုးရင်ပြင်တော် မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ရင်ပြင်တော်မှ မြောက်ဘက် အောက်သို့ နှစ်ဖာလုံကျော် ဆင်းသွားရသည်။ သွားရာလမ်း ဝဲ/ယာ တွင် တောထွက်ဆေးမျိုးစုံဆိုင်များ၊ ပရဆေးဆိုင်များ၊ ဝါး/ကြိမ် တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လက်ဆောင်ပစ္စည်း အရောင်းဆိုင်၊ အမှတ်တရ အင်္ကျီ အဝတ်အစား အရောင်းဆိုင်၊ စားသောက်ဆိုင်များ ရှိပေသည်။

ကျီးပါးစပ်
----------

ကျောက်ဖျာနှစ်ချပ်သည် ကျီးကန်းနှုတ်သီးသဏ္ဌာန် ဟနေသည်။ ထိုဟနေသည့် ကျီးပါးစပ်အတွင်းသို့ ဘုရားဖူးများသည် အကြွေစေ့များဖြင့် ပစ်သွင်းကာ အဓိဋ္ဌာန်ပြု ဆုတောင်းကြသည်။ တစ်စုံတစ်ခုကို အဓိဋ္ဌာန်ပြုဆုတောင်းကာ ပစ်သွင်း၍ ဝင်သွားပါက ဆုတောင်းပြည့်ကြသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

ကျီးပါးစပ်ဂူ
------------

ကျီးပါးစပ်ဂူအတွင်းရှိ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်
ကျီးပါးစပ်ဂူအပေါ်ရှိ ဇမ္ဗူအေးစေတီ
ကျီးပါးစပ်နှုတ်သီးအောက်တွင် ဂူတစ်ခုရှိပေသည်။ ဂူပေါက်ဝမှာ ကျဉ်းသည်ဟု ထင်ရသော်လည်း မည်မျှပင် ဝသူဖြစ်စေ ဝင်ရောက်၍ ရသည်။ အတွင်းသို့သွားရာလမ်းမှာ အတန်ကျယ်သည်။ ကျီးပါးစပ်ဂူ အတွင်းတွင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူ ရှိသည်။ ကျီးပါးစပ်ဂူကို **ကာကွဏ္ဏဘိုးဘိုး** စောင့်ရှောက်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဂူပေါက်လမ်းကြောင်းသည် စစ်တောင်းမြစ်အထိ ရောက်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဂူအနီးတွင် နတ်ရုပ်နှင့် နတ်ကွန်းရှိသည်။ ကျီးပါးစပ်ပေါ်မှစေတီတော်သည် ဇမ္ဗူအေးစေတီ ဖြစ်သည်။

  

သမိုင်းများအရ ဂူအတွင်းတွင် ဝိဇ္ဇာဓိုရ်နှင့် နဂါးမတို့ ပေါင်းသင်းနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။

ကိုးကား
-------


1. ↑  မောင်စိုးထိုက် (သုံးဆယ်) (မေ ၂၀၁၅)။ *ဆံတော်ရှင်ကျိုက်ထီးရိုးစေတီတော်မြတ်ကြီး - သမိုင်းစုံ၊ အံ့ဖွယ်ရာများနှင့် ဗုဒ္ဓ၊ ဓမ္မ သံဃ ပူဇာ*။ ရန်ကုန်မြို့: အမေ့သားထိုက်စာပေ၊။
သဟာယစာပေဆု သည် မိုးကုတ်အနောက်ပိုင်း ကျပ်ပြင်မြို့မက နှစ်ပေါင်း ၈၀ ကျော် သက်တမ်းရှိပြီဖြစ်သည့် သဟာယစာကြည့်တိုက်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် စာဖတ်သူ၊ စာပေမြတ်နိုးသူတစုက ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှစတင်၍ နှစ်စဉ် ရွေးချယ်ဂုဏ်ပြုနေသော စာပေဆုတဆု ဖြစ်ပါသည်။ 

ရသစာပေ မတိမ်ကောရေးနှင့် ရှင်သန်ရေးကို အထောက်အကူပြုနိုင်ရန် အဓိကရည်ရွယ်ပြီး တစ်နှစ်တာအတွင်းထွက်ရှိခဲ့သော စာအုပ်များထဲမှ တအုပ်ကို ရွေးချယ်၍ ဆုချီးမြှင့်သည်။

ဆုရွေးချယ်ရာတွင် လွတ်လပ်မှရှိခြင်း၊ လုပ်ပိုင်ခွင့်များနှင့် ချုပ်ကိုင်ထားမှုမရှိခြင်းကို ကိုယ်စားပြုလျက် ဆုရွေးချယ်သောစာအုပ်ကို နှစ်စဉ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် (လွတ်လပ်ရေးနေ့) တွင် ကြေညာပြီး ဆုချီးမြှင့်ပွဲကို ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၃ ရက် (ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းမွေးနေ့) တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။

သဟာယစာပေဆုရစာအုပ်စာရင်း
-----------------------

📚💖📚💖📚💖📚💖📚💖📚

၂၀၀၇ - ညီပုလေး - ငြိမ်သက်တမိနစ်နှင့် အခြားဝတ္ထုတိုများ

၂၀၀၈ - The Wave မဂ္ဂဇင်း

၂၀၀၉ - အတွေးအမြင်မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျူး - သူ မင်းကို ဘယ်တော့မှ... [ပူးတွဲပေးအပ်]

၂၀၁၀ - မိုဃ်းဇော် - ကြေးစား

၂၀၁၁ - ခင်ခင်ထူး - မအိမ်ကံ

၂၀၁၂ - နှင်းဆီအောင် - လက်ယက်တွင်းနှင့်ဝတ္ထုတိုစုစည်းမှု

၂၀၁၃ - နတ်မှူး - ကြယ်စင်များ၏ရှုမျှော်ခင်းနှင့်ဝတ္ထုတိုများ

၂၀၁၄ - ဝေ (စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်) - နှလုံးသားပေါ်သွေးတဲ့ဓားနှင့် မဂ္ဂဇင်းဝတ္ထုတိုများ 

၂၀၁၅ - စံပယ်ဖြူနု - မြောက်ဖျားက အလွမ်းရာသီ 

၂၀၁၆ အဇ္ဈတ္တ - ရင်စေ့တံခါး ဝတ္ထုတိုများ 

၂၀၁၇ - ညီပုလေး - ထက်မြက်တဲ့ဓားသွားပေါ်က ချိုမြမြပျားရည်စက် 

၂၀၁၈ - မိုးကျော်ဇင် - ရန်ကုန်မြစ်၏တစ်နေရာ မဂ္ဂဇင်းဝတ္ထုတိုများ 

၂၀၁၉ - စိုးဘားဒိုင် - လှိုင်းကြည်ဖြူရဲ့ ပင်လယ်

၂၀၂၀ - နတ်မောက်အနီချို - လမ်းဆုံးတော့ ရွာ မဂ္ဂဇင်းဝတ္ထုရှည်များ

၂၀၂၁ - ရေအေး - ဝတ္ထုတိုများ (၂၀၀၃ - ၂၀၂၀)