recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ဒက္ခိဏသာခါရုပ်ပွားတော်
**ဒက္ခိဏသာခါရုပ်ပွားတော်** (ထိုင်း: พระบัวเข็ม, lit. 'ကြာပွင့်အပ်ဘုရား') သည် ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်ကို ရည်မှန်း၍ ပုံသဏ္ဍာန်အမျိုးမျိုးဖြင့် ပြုလုပ်ကိုးကွယ်ကြသည့် ရုပ်ပွားတော်တစ်မျိုး ဖြစ်၏။

ပေါ်ပေါက်လာပုံ
--------------

ဒက္ခိဏသာခါ၏ မြန်မာပြန် အဓိပ္ပာယ်သည် "တောင်အကိုင်း" ဖြစ်၏။ ဘီစီ (၃) ရာစုတွင် သီဟိုဠ်ကျွန်းသားတို့သည် မဟာဗောဓိညောင်ပင်၏ လက်ယာတောင်ကိုင်းကို ဖြတ်ယူကာ သီဟိုဠ် (ယခု - သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ) တွင် စိုက်၏။ ထိုစိုက်ပျိုးထားသော အပင်မှ အသားတို့ဖြင့် ရုပ်ပွားတော်များ ပြုလုပ်ကာ ကိုးကွယ်၏။

ပုံပန်းသဏ္ဌာန်
--------------

ခေါင်းအထက်တွင် ကြာပန်းဆောင်းထား၏။ ဟိုးယခင်က ရုပ်ပွားတော်ကို အချိုးအစား ပြေပြေပြစ်ပြစ် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။

### ဦးခေါင်းထက် ကြာပန်းဆောင်းခြင်း

ဒက္ခိဏသာခါရုပ်ပွားတော်သည် မဟာယာနကျမ်းတို့နှင့် ဆက်နွှယ်နေ၏။ မဟာယာနကျမ်းတို့တွင် ဖော်ပြထားသည်မှာ "တစ်ခုသောအချိန်တွင် ကောသလမင်းကြီးနှင့် မလ္လိကာတို့သည် ဘုရားရှင်အား ဖူးမြော်ရန် ရောက်လာ၏။ ဘုရားရှင် မရှိခိုက် အချိန် ဖြစ်၏။ ထိုအခါ ရှင်မောဂ္ဂလန်သည် တန်ခိုးဖြင့်ရှာရာ မြတ်စွာဘုရားသည် ကြာမျိုး (၅) ပါး ပြည့်စုံသော အနောတတ္တအိုင်၏ ကြာပွင့်ကြီးပေါ်တွင် ဈာန်ဝင်စားနေ၏။ ကန်စောင့်နတ် (၉) ဦးသည် ဘုရားရှင်အား ကြာပွင့်ထီးတစ်လက်စီဖြင့် မိုးပေးလေ၏။ ထိုမြင်ကွင်းကို ရှင်မောဂ္ဂလန်က ဘုရင်နှင့် မိဖုရားကို ပြန်ပြောပြ၏။ မင်းနှင့် မိဖုရားလည်း ဘုရားရှင်၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်ကို မြင်ယောင်၍ ကြည်ညိုလာ၏။ ထို့နောက် ရှင်မောဂ္ဂလန်အား ထိုပုံစံကဲ့သို့ ရုပ်တုကိုးကွယ်လိုကြောင်း လျှောက်ထားရာ ခွင့်ပြုလေ၏။ ခွင့်ပြုသဖြင့် ထိုပုံစံဖြင့် ပြုလုပ်ကိုးကွယ်ခဲ့သည်။" ဟု ဖော်ပြထား၏။ ထိုအဖြစ်ကို ကြည့်ပါက ဒက္ခိဏသာခါရုပ်ပွားတော်သည် မဟာယာနတို့က စတင်ကာ ပြုလုပ်ကိုးကွယ်ခဲ့သည်ဟု မှတ်ယူနိုင်၏။

### နောက်ပိုင်း ပုံသဏ္ဌာန်များ

နောက်ပိုင်းတွင် ရုပ်ပွားတော်သည် ပုံစံအမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲလာခဲ့၏။ ရုပ်ပွားတော်တွင် မှိုကိုးချက်ရိုက်ကာ ပြုလုပ်လာကြသည်။ ထို့ပြင် ရုပ်ပွားတော်အား ပုအိုင့်ခြင်း၊ လည်ကုပ်တိုခြင်း အစရှိသည့် ပုံစံတို့ပြုလုပ်လာကြသည်။ ဘုရားရှင်သည်လက္ခဏာတော်ကြီးငယ် အသွယ်သွယ်ဖြင့် ပြည့်စုံခြင်းဟူသည့် ဂုဏ်ကို အလေးမမူဘဲ ရုပ်ပွားတော်များ ပြုလုပ်ခြင်းသည် မသင့်လျော်ပေ။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကိုးကွယ်ခြင်း
-------------------------------

သက္ကရာဇ် ၇၈၈ မိုးညှင်းမင်းတရားလက်ထက်တွင် ဖြစ်၏။ သီဟိုဠ်မှ ဒက္ခိဏသာခါရုပ်ပွားတော် (၃၀၀) ကျော် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်လာခဲ့သည်။ ထိုအခါမှစကာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဒက္ခိဏသာခါရုပ်ပွားတော်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4 5 6  ရေစကြို အရှင်ဧသိက။ *ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ*။ pp. ၈၇၊ ၈၈။
အယောင်ဆောင်ခြင်း
----------------

ရှေးအခါက တစ်တိုင်းပြည်နှင့် တစ်တိုင်းပြည် စစ်မက်အဂ‡ါ
ဖြစ်ပွားကြသောအခါတွင် သာမန် လက်နက်များကိုသာ 
အသုံးပြုကြသည်။ ထိုအခါက စစ်ကိရိယာများကို ရုပ်ဖျက်၍
အယောင်ဆောင်ရန် များစွာ မလိုလှသဖြင့် ထိုကိရိယာများကို 
မသိမသာရုံလောက်သာလျှင် ရုပ်ဖျက်ခဲ့ကြလေသည်။ သို့သော
် ခရစ် ၁၉၁၄-၁၈ ခုနှစ်အတွင်း၌ ဖြစ်ပွားသည့် ပထမ ကမ္ဘာစစ်
ပွဲမှစ၍ ထက်မြက် ပြင်းထန်သော လက်နက်ထူး လက်နက်ဆန်းများ
ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည့် အလျောက် စစ်သုံးကိရိယာများကို ရုပ်ဖျက် 
အယောင်ဆောင် ပေးရန်မှာ တဖြည်းဖြည်း အရေးကြီးလာတော့၏။

စစ်တိုက်ခိုက်ရာတွင် လေယာဉ်ပျံများကို ကင်းထောက်ရန် 
ပထမလွှတ်တတ်ကြသဖြင့် ဗုံးကျင်းများ၊ ခံတပ်များနှင့် အခြား 
အရေးကြီးသည့်စစ်ပစ္စည်းများကို ရုပ်ဖျက်ကာ အယောင်ဆောင် 
ထားရလေသည်။ ထိုကဲ့သို့ ရုပ်ဖျက် အယောင်ဆောင်မထားပါမူ 
ကင်းထောက်လေယာဉ်ပျံများက မည့်သည့်နေရာ၌ မည်သည့် 
စစ်မက် ကိရိယာများထားသည်ကို သေချာတိကျစွာ သိရှိ 
သွားမည်ဖြစ်လေသည်။ ယင်းသို့ သိရှိသွားပါက ထိုစစ်သုံး 
ပစ္စည်းများကို အလွယ်တကူနှင့် လာရောက်ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်ကြ 
ပေလိမ့်မည်။ ရုပ်ဖျက် အယောင်ဆောင်ရာတွင် ထိုသို့ ရုပ်ဖျက် 
အယောင်ဆောင်လိုသည့် ပစ္စည်းများပေါ်တွင် သစ်ကိုင်းများ 
အုပ်ဆိုင်းထားလေ့ ရှိကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ရွက်ထည် 
ကြီးများကို ထိုပစ္စည်းများပေါ်တွင် အုပ်ထားပြီးလျှင် ရွက်ထည် 
ပေါ်တွင် ကျောက်ဆောင်ပုံကို ရေးဆွဲထားလေ့ ရှိကြသဖြင့် 
ကင်းထောက်လေယာဉ်ပျံမှ ထိုပစ္စည်းကို ကျောက်ဆောင်ကြီး 
ဖြစ်တန်ရာသည်ဟု အထင်အမြင်လွဲမည် ဖြစ်တော့၏။ တစ်ခါ 
တစ်ရံ ခံတပ်တုများနှင့် အခြား အရေးကြီးသည့် စစ်သုံး 
ကိရိယာများကို အတုပြုလုပ်၍ ထားကြရလေသည်။ သို့မှ 
သာလျှင် စစ်သုံးကိရိယာအစစ်များနှင့် ဝေခွဲမရနိုင်ပဲ ရှိနေမည် 
ဖြစ်လေသည်။

ထိုစစ်သုံးပစ္စည်းများကို ရုပ်ဖျက် အယောင်ဆောင်ရာတွင် 
ဆေးရောင်များဖြင့် အကွက်များ၊ သို့မဟုတ် အစင်းကြီးများကို 
မညီမညာ ကွေ့ကွေ့ကောက်ကောက် ရေးဆွဲထားလေ့ရှိကြသည်။ 
စစ်သဘေ‡ာကြီးများကို ထိုကဲ့သို့ ရေးဆွဲထားသဖြင့် ရန်သူ 
များက ထိုသဘေ‡ာကြီးကို မည်သည့်ဘက်သည် ဦးပိုင်းဖြစ်၍ 
မည်သည့်ဘက်သည် ပဲ့ပိုင်းဖြစ်ကြောင်းကို ပြောနိုင်ရန် ခဲယဉ်း 
ပေလိမ့်မည်။ ဤမျှမကသေး သဘေ‡ာကြီးသည် မည့်သည့်ဘက် 
သို့ သွားနေ၍ မည်သည့် အမျိုးအစားဖြစ်သည်ဟု အဝေးမှနေ၍ 
ပြောနိုင်မည် မဟုတ်တော့ချေ။ ထိုပြင် ထိုကဲ့သို့ မညီမညာ 
ဆေးချယ်ပြီး ရုပ်ဖျက်အယောင်ဆောင်ထားသဖြင့် ထိုသဘေ‡ာ 
ကြီးသည် စစ်သဘေ‡ာကြီးပင်လော၊ သို့မဟုတ် လူနာတင် 
သဘေ‡ာကြီးပင်လောဟု ပြောနိုင်ရန်ပင် ခဲယဉ်းပေလိမ့်မည်။

ဗုံးကြဲလေယာဉ်ပျံများနှင့် တိုက်လေယာဉ်ပျံများကိုလည်း 
ရုပ်ဖျက် အယောင်ဆောင်ထားလေ့ ရှိကြ၏။ များသောအားဖြင့် 
လေယာဉ်ပျံများ၏ အောက်ပိုင်းကို အမည်းရောင်သုတ်လေ့ရှိကြ 
ပြီးလျှင် အပေါ်ပိုင်းများကို အညိုနှင့် အစိမ်းရောင် မညီညာ 
သည့် အကွက်ကြီးများကို ခပ်မှိန်မှိန် ခြယ်ထားလေ့ရှိကြသည်။ 
သို့မှသာလျှင် ပျံနေသည့် အခါ၌ဖြစ်စေ၊ မြေပေါ်တွင် ရပ်နား 
နေသည့်အခါ၌ဖြစ်စေ အပေါ်မှ ကြည့်သူသည် မြေရောင်နှင့် 
ကွဲပြားမြင်နိုင်ရန် ခဲယဉ်းပေလိမ့်မည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

 (၁၁-သုတ်)

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ၊ မိစ္ဆာဝါစာ၊ မိစ္ဆာကမ္မန္တ၊ မိစ္ဆာအာဇီဝ၊ မိစ္ဆာဝါယာမ၊ မိစ္ဆာသတိ၊ မိစ္ဆာသမာဓိ၊ မိစ္ဆာဉာဏီ၊ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ-ဟူသော တရား၁၀-ပါးတို့နှင့်ပြည့်စုံသောပုဂ္ဂိုလ်ကို (န ဘဇိတဗ္ဗာ=) မဆည်းကပ်အပ်၊ (န ပယိရုပါသိတဗ္ဗာ) မချဉ်းကပ်အပ်၊ (န ပုဇ္ဇော) မပူဇော်အပ်၊ (န ပါသံသော=) မချီးမွမ်းအပ်၊ (အဂါရဝေါ=) အရိုအသေ မပြုအပ်၊ (အပ္ပတိဿော) မပျပ်ဝပ်အပ် (အလေးအမြတ်မပြုအပ်)၊ (န အာရာဓကော) မနှစ်သိမ့်စေတတ်၊ (န ဝိသုဇ္ဈတိ=) မစင်ကြယ်နိုင်၊ (မာနံ နာဓိဘောတိ=) မြတ်နိုးသည်ဖြစ်၍ မခံစားအပ်နိုင်၊ (ပညာယ န ဝဍ္ဎတိ=) ပညာဖြင့်မတိုးပွားနိုင်၊ (ဗဟုံ အပုညံ ပသဝတိ) များစွာသော မကောင်းမှုသည် တိုးပွား၏။

သမ္မာဒိဋ္ဌိ, သမ္မာသင်္ကပ္ပ, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တ, သမ္မာအာဇီဝ, သမ္မာဝါယာမ, သမ္မာသတိ, သမ္မာသမာဓိ, သမ္မာဉာဏီ, သမ္မာဝိမုတ္တိ-ဟူသော တရား ဆယ်ပါးရှိသောပုဂ္ဂိုလ်ကို(သည်)-(ဘဇိတဗ္ဗော=) ဆည်းကပ်ထိုက်၏၊ (ပယိရုပါသိ တဗ္ဗော=) ချဉ်းကပ်ထိုက်၏။ (ပုဇ္ဇော=) ပူဇော်ထိုက်၏။ (ပါသံသော=) ချီးမွမ်း ထိုက်၏။ (သဂါရဝေါ=) အရိုအသေပြုထိုက်၏၊ (သပ္ပတိဿော=) ပျပ်ဝပ်ထိုက်၏။ အလေးအမြတ်ပြုထိုက်၏။ (အာရာဓကော=) နှစ်သိမ့်စေထိုက်၏၊ (ဝိသုဇ္ဇတိ=) စင်ကြယ်၏။ (မာနံ အဓိဘောတိ=) မြတ်နိုးသည်ဖြစ်၍ ခံစားနိုင်၏၊ (ပညာယဝဍ္ဎတိ=) ပညာဖြင့်တိုးပွား၏။ (ဗဟုံ ပုညံ ပသဝတိ=) ကောင်းမှုကုသိုလ်များစွာ တိုးပွား၏ဟု ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခအားဖြင့် ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

ကဏှပက္ခသုတ်, သုက္ကပက္ခသုတ်

၁။ န ဘဇိတဗ္ဗသုတ် -ဘဇိတဗ္ဗ

၂။ န ပရိယုပါသိတဗ္ဗသုတ် -ပရိယုပါသိတဗ္ဗ

၃။ န ပုဇ္ဇသုတ် -ပုဇ္ဇ

၄။ န ပါသံသသုတ် -ပါသံသံ

၅။ အဂါရဝသုတ် -သဂါရဝ

၆။ အပ္ပတိဿသုတ် -ပတိဿ

၇။ န အာရာဓကသုတ် -အရာဓကသုတ်

၈။ နဝိသုဇ္ဇတိသုတ် -ဝိသုဇ္ဇတိ

၉။ မာနံ နာဓိဘောတိ -မာနံ အဓိဘောတိ

၁၀။ န ပညာယဝဍ္ဎတိ -ပညာယ ဝဍ္ဎတိ

၁၁။ ဗဟုံအပုညံပသဝတိ -ဗဟုံ ပုညံ ပသဝတိ

ကိုးကား
-------

1. ↑  -အံ၊၃၊၄၅၈။ အံ၊မြန်၊၃၊၄၅၃။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ဒသကနိပါတ်၊ ၅-စတုတ္ထပဏ္ဏာသက၊ (၁၆) ၁-ပုဂ္ဂလဝဂ္ဂ၊ ဒုတိယ(ဒွါသက)သုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
**ဆနုခိဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်** သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခန်တိုးဒေသမြောက်ပိုင်း၊ တိုချိဂိစီရင်စု၊ ရှိအိုယမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ ရုပ်ပွားတော်ကို ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သမိုင်းဝင်နယ်မြေစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။

အကျဉ်းချုပ်
-----------

ဤရုပ်ပွားတော်သည် ကျောက်သားမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကို ရေးခြစ်ထွင်းထုထားသည်။ ၎င်းနေရာသည် ခိနုမြစ်အထက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပြီး မြစ်၏ လက်ဝဲဘက်ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိသည်။ ရုပ်ပွားတော်သည် အထက်ဘက်ဆုံးရှိ ဦးထိပ်မှသည် အောက်ဘက်ဆုံးရှိ ကြာပွင့်ပလ္လင်အထိ အမြင့် ၁၈.၂ မီတာ ရှိသည်။ မျက်နှာတော်သည် အကျယ် ၁.၆ မီတာခန့်နှင့် အရှည် ၃ မီတာ ခန့် ရှိသည်။ အောက်ခြေရှိ ကြာပလ္လင်သည် ကြာပွင့်ရှစ်ခုဖြင့် ထွင်းထုထားသည်။ ရုပ်ပွားတော်သည် အချိန်ကာလ ရှည်ကြာစွာ ရာသီဥတုဒဏ်၊ တိုက်စားမှုဒဏ် စသည်တို့ကြောင့် မှေးမှိန်လျက်ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ထွင်းထုထားသည့် လိုင်းကြောင်း၏ အထူသည် ၄.၅ စင်တီမီတာမှသည် ၆.၁ စင်တီမီတာ အထိ ရှိသည်။

နာရခေတ် မှသည် ဟဲနန်ခေတ်နှင့် ကမာကူရခေတ်ကာတိုင်အောင် ဤဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် ထွင်းထုထားမှုနှင့် ပတ်သက်၍ အယူအဆ အမျိုးမျိုး ရှိနေသည်။ ရုပ်ပွားတော်၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ကြည့်ကာ အနုပညာဆိုင်ရာသမိုင်းပညာရှင်တို့က ဟဲနန်ခေတ်နောက်ပိုင်းမှသည် ကမာကူရခေတ်အစောပိုင်းက ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ သို့သော်လည်း ဒေသခံတို့က ရှေးရိုးပြောစကာများတွင် ၎င်းကို အေဒီ ၈၀၇တွင် ရှိခိုခု၏ ဆနုခိစီရင်စုအုပ်ချုပ်သူဖြစ်သည့် ဖုဂျိဝရနို တိုမိတဒ က မေတ္တာရပ်ခံမှုကြောင့် အမည်ကျော်ကြားသည် ခိုးဘိုးဒိုင်းရှိက တစ်ညတည်း ရုပ်ပွားတော်ကို ထုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ ရုပ်ပွားတော် ပြုလုပ်ခဲ့သည့်အချိန်မှာ ခိုးဘိုးဒိုင်းရှိသည် တရုတ်နိုင်ငံ တန်မင်းဆက်ခေတ်ကာလမှ ပြန်လာပြီးနောက် မကြာမီအချိန် ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော ယူဆယုံကြည်ချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ သက်သေပြသရန်မှာမူ မရှိပေ။

ရုပ်ပွားတော် ထွင်းထုထားသည့် တောင်ကို ကန်နွန်အိဝ (観音岩) ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းတောင်တွင် ဗောဓိသတ္တရုပ်ပွားတော်တစ်ခုကို ရှိသည့် ဂူတစ်ခုလည်း ရှိနေသည်။ ဗောဓိသတ္တရုပ်ပွားတော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာအဆောက်အဦများတွင် အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ပါဝင်လေ့ ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ထိုကျောင်းတော်သည် မဲဂျိခေတ်ကာလ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ပြီးနောက်တွင် အဖျက်ဆီး ခံခဲ့ရပြီး ထွင်းထုမှုများသည်လည်း စွန့်ပယ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂူကျောင်းတော်ကို ၂၀၁၅ ခုနှ်စတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ နှစ်ပေါင်း ၁၃၆ နှစ်ကြာသည့်ကာလတွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

ရုပ်ပွားတော်သို့ တိုဟိုခုရှင်ခန်ဆန်ရထားကို စီးကာ အုဆုနိုမိယကားဂိတ်မှတစ်ဆင့် ဘတ်စကားစီးကာ သွားရောက်နိုင်သည်။

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* Tochigi Prefecture tourism home page Archived 5 August 2021 at the Wayback Machine. (in ဂျပန်)
* Shioya town home page (in ဂျပန်)

ကိုးကား
-------

1. ↑  佐貫石仏 (in Japanese)။ Agency for Cultural Affairs။  August 31, 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
ဘဝသံသရာ မီးရထားလမ်းတံတား
ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်ပိုင်း)၊ ဟဲဟိုးမြို့၊ တောင်လေးလုံးကျေးရွာ အနီးတွင် တည်ရှိသော မီးရထားဖြတ်သည့် တံတားဖြစ်သည်။

သာစည်နှင့် ရွှေညောင်အကြား မိုင်တိုင်အမှတ် (၃၇၉/၇-၈)တွင် တံတားတည်ရှိသည်။ သာစည်-ညောင်ရွှေအကြားတွင် တံတားအစင်းပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ရှိသည့်အနက် ဘဝသံသရာတံတားသည် တံတားအမှတ်(၃၈၂) ဖြစ်သည်။ တံတားအမြင့်မှာ (၆၂)ပေမြင့်ပြီး အရှည် ပေ ၂၀၀ ရှိသော CIP. R13A သံဘောင်အမျိုးအစား တံတားဖြစ်သည်။ ၁၉၂၇-ခုနှစ်တွင် စတင် တည်ဆောက်ခဲ့သဖြင့် ယခုအခါ နှစ်ပေါင်း ၉၀ ကျော်ပြီ ဖြစ်သည်။ 

ဘဝသံသရာတံတားဟု ခေါ်ဆိုကြခြင်းမှာ ၁၉၅၆-ခုနှစ်တွင် ဒါရိုက်တာ ဦးသုခ ရိုက်ကူးသည့် *ဘဝသံသရာ* အသံထွက်ရုပ်ရှင် မြန်မာဇာတ်ကားတွင် ပါဝင်ခဲ့သည့်အတွက် *ဘဝသံသရာတံတား* ဟု အမည်တွင်သွားသည်။ ၁၉၂၇ -ခုနှစ်ကတည်းက တည်ဆောက်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၅၆-ခုနှစ်ရောက်မှသာ အမည်ရသွားသည့် တံတားလည်း ဖြစ်သည်။ အဆိုပါတံတားသည် အထက်ဟဲဟိုးသို့ တက်ရာ၌ ခရုပတ် စက်ဝိုင်းသဏ္ဌာန် အတက်အဆင်းများစွာဖြင့် မောင်းနှင်ရသော အနိမ့်အမြင့်၊ အကွေ့အကောက်၊ အတက်အဆင်းများလှသောကြောင့် လူ့ဘဝနှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ ဒါရိုက်တာ ဆရာကြီးဦးသုခက ဘဝသံသရာရုပ်ရှင်ကားအား အဓိကဇာတ်ဝင်အဖြစ် ရိုက်ကူးခဲ့ရာမှ ဘဝသံသရာတံတားဟု အမည်တွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မင်းသားကြီးဦးဇေယျ၊ မင်းသမီးကြီး ဒေါ်မေသစ်တို့၏ ''ဘဝသံသရာ''ဇာတ်ကား နှင့် လိုက်ဖက်သည့် သီချင်းစာသားဖြစ်သည့် ''ဘဝသံသရာ၊ မနေမနားတသွားထဲ သွားကြ ရှာ၊ ခရီးပန်းတိုင် မရောက်မချင်း၊ တစ်ယောက် ဆင်း၊ တစ်ယောက်တက် ဆက်လက်ထွက်ခွာ မှာ''ဆိုသည့် စာပိုဒ်ကြောင့် တံတားအမှတ် (၃၈၂)၊ နန်းနွတ်ချောင်းတံတားသည်လည်းမူလအမည်ကွယ်ပျောက်ပြီး ယနေ့ထိ ဘဝ သံသရာတံတားဟု ခေါ်ဆိုကာ ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပ ခရီးသွားများလေ့လာစရာ နေရာတစ်ခု အဖြစ် တည်ရှိနေပေသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် သမိုင်းဝင်နာမည်ကျော်ကြားသော တံတားများမှာ ဂုတ်ထိပ်တံတားနှင့် ဘဝသံသရာတံတား ဖြစ်ပြီး လာရောက်သူများ အမှတ်တရ ဓာတ်ပုံရိုက်ကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ရှမ်းပြည်နယ် အလှအပနှင့် ထင်ရှားသည့် ရထားတံတားများ။ 9 July 2021 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  26 December 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

 ဘဝ၌-နှစ်သက် တပ်မက်-စွဲလမ်း-ခြင်း။ (မိမိတို့ ရရှိထားသည့် ဘဝ၌ နှစ်သက်ခြင်း လောဘသည် "ဘဝ နိကန္တိ" မည်၏။ 

ယင်း ဘဝနိကန္တိ လောဘသည် အသညသတ် ဗြဟ္မာမှတစ်ပါး သတ္တဝါတိုင်းအား ဘဝသစ်၌ ဖြစ်စ ၁၉-ခုမြောက် စိတ်မှစ၍ အခွင့်သင့်တိုင်း ဖြစ်ပေါ် လာတတ်သည်။ အသညသတ် ဗြဟ္မာမှတစ်ပါး သုဒ္ဓါဝါသအနာဂါမ် ဗြဟ္မာများ အပါအဝင် သတ္တဝါအားလုံး ဘဝသစ်၌ဖြစ်သောအခါ ရှေးဦးစွာ ပဋိသန္ဓေစိတ်၊ ထို့နောင်ဘဝင် ၁၆-ချက်၊ ထို့နောင် မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ ထို့နောင် ဘဝနိကန္တိက လောဘဇော ၇-ကြိမ် ဖြစ်သည်။ 

အထက်ပါ စိတ်ဖြစ်စဉ်အရ ဘဝနိကန္တိက လောဘဇောသည် ပဋိသန္ဓေနောင် အနည်းဆုံး ၁၇-ခုမြောက် စိတ်မှစ၍ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။ ပဋိသန္ဓေပါ ထည့်သွင်းရေတွက်လျှင် ဘဝနိကန္တိက လောဘဇောသည် ၁၈-ခုမြောက် စိတ်မှစ၍ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရမည်။ ယင်းအလို ဘဝသစ်ဖြစ်စ၌ ပဋိသန္ဓေဘဝင် ၁၅-ချက် မနောဒွါရာဝဇ္ဇာန်း၊ ဘဝနိကန္တိကလောဘဇော ၇-ကြိမ် ဖြစ်သည်။ အထက်ပါ စိတ်ဖြစ်စဉ်အရ ဘဝနိန္တိက လောဘဇော ၇-ကြိမ်အနက် ပဌမဇောသည် ပဋိသန္ဓေကို ချန်လှပ်ထားပါက ၁၇.ကြိမ် (= သတ္တရသမ)မြောက်၌ ဖြစ်သည်၊ ပဋိသန္ဓေ ထည့်သွင်းရေတွက်ပါက ၁၈-ကြိမ်မြောက်၌ ဖြစ်သည်။ 

ဝီထိပိုင်း၌ကား ဘဝသစ်ဖြစ်စ၌ ပဋိသန္ဓေနောင် ဘဝင် ၁၃-ကြိမ်သော်လည်းကောင်း, ၁၄-ကြိမ်သော်လည်းကောင်း ဖြစ်၍ ထို့နောင် မနောဒွါရာဝဇ္ဇာန်း၊ ထို့နောင် ဘဝနိကန္တိက လောဘဇော ဖြစ်သည်ဟု ဆိုထားပြန်သည်။ အထက်ပါ စိတ်ဖြစ်စဉ် အရ ဆိုပါက ဘဝနိကန္တိက ပဌမဇောသည် ပဋိသန္ဓေနောင် ၁၅-ကြိမ်မြောက် စိတ်မှသော်လည်းကောင်း ၁၆-ကြိမ်မြောက် စိတ်မှသော်လည်းကောင်းစ၍ဖြစ်သည်ဟု ယူရပေတော့မည်။

### ကိုးကား

1. ↑  ဘဝနိကန္တိ(ထီ) [ဘဝ+နိကန္တိ]
2. ↑  မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၅။
3. ↑  ယမိုက် အရကောက် ၂၂၂-၃။ မစိုးရိမ်၊ ပဋ္ဌာန်းအရကောက်။ ၉၁။
4. ↑  အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၃၆။ မူလဋီ၊၃၊၁၅၆။ အနုဋီ၊၃၊၂၁၃။ မဏိမဉ္ဇူ၊ ၁၅၂။
5. ↑  မဏိမဉ္ဇူ၊၁၊၅၁၁။) ဘဝနိကန္တိ ဝသေန လောဘော ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၅။ (ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၈၂။ ဝိဘာဝိနီ၊၁၆၀။ သတ္တာနံ ဟိ ယထာဓိဂတံ ဈာနာဒိဝိသေသံ အာရဗ္ဘ ပစ္စဝေက္ခဏာ ဝိယ ယထာလဒ္ဓ ဥပပတ္တိဘဝံ အာရဗ္ဘ နိကန္တိ ဧဝ။ မ၊ဋီ၊၁၊၂၇၃။ ဥပပတ္တိသင်္ခါတေ ဘ ဘဝေ နိကန္တိ ဘဝနိကန္တိ။ မဏိမဉ္ဇူ၊၁၊၅၁၁။
6. ↑  တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၅
**ဂရပ်ဖစ်အနုပညာ**ဆိုသည်မှာ အမြင်ဆိုင်ရာ အနုပညာအမျိုးအစားများထဲတွင် ပါဝင်သော အနုပညာပုံသဏ္ဌာန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဂရပ်ဖစ်အနုပညာကို ပုံနှိပ်ခြင်းအနုပညာဟု ဝက်ဘ်စ်တာအဘိဓာန် ကဖွင့်ဆိုပြီး ဓာတ်ပုံနည်းပညာ၊ ကျောက်ပုံနှိပ်နည်းပညာ၊ သစ်ထွင်းနည်းပညာ၊ ကြေးပုံနှိပ်နည်းပညာ အစရှိသည်တို့ကိုအသုံးပြု၍ တီထွင်ဖန်တီးသော အနုပညာလက်ရာများဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်။ ထို့အပြင် လိုင်းများ၊ အသွေးအနုအရင့်နှင့် ရုပ်လုံးရုပ်ကြွများ ပေါ်လွင်ရန်သရုပ်ဖော်ရသော အမြင်ဆိုင်ရာ အနုပညာအမျိုးအစားဟု အောက်စဖို့အဘိဓာန်က အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်။

အမြင်ဆိုင်ရာတင်ပြချက်များကို မျက်နှာပြင်တစ်ခုပေါ်တွင် ရေးဆွဲတင်ပြထားခြင်းကို ဂရပ်ဖစ်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ နံရံ၊ ကင်းဗတ်၊ ပိုးဇာ၊ စက္ကူ၊ ကျောက်တုံးနှင့် ပုံနှိပ်နိုင်သော သို့မဟုတ် ရေးဆွဲနိုင်သော ကြားခံအလွှာတစ်ခုကို မျက်နှာပြင်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ပုံနှိပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ရေးဆွဲခြင်းများတွင် သတင်း အချက်အလက်များ၊ သရုပ်ဖော်ပုံများ၊ ဖျော်ဖြေရေးဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများနှင့် အနုပညာဆိုင်ရာ တင်ပြချက်များ ပါဝင်နိုင်သည်။ သို့သော် ဂရပ်ဖစ်အတတ်ပညာတစ်ခုခုကို အသုံးပြု၍ ထုတ်လုပ်လိုက်သော လက်ရာတိုင်းကို အနုပညာပစ္စည်းဖြစ်သည်ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်မည်မဟုတ်ပါ။ အနုပညာမြောက်ခြင်းသည် သီးခြားတည်ရှိသော ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခုဖြစ်သည်။

ဂရပ်ဖစ်ဆိုသောဝေါဟာရသည် ဂရိဝေါဟာရဖြစ်သည်။ ဂရပ်သည် ဂရပ်ဖစ်စကားလုံး၏ ရုပ်ရင်းစကား လုံးဖြစ်သည်။ x ဝင်ရိုးနှင့် y ဝင်ရိုးသည် ဂရပ်ဝေါဟာရကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ထို့ကြောင့် နှစ်ဖက်မြင်ဟု ဆိုနိုင်ပါ သည်။ ကွန်ပျူတာနည်းပညာတိုးတက်လာသောအခါ ကွန်ပျူတာမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဂရပ်ဖစ် လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်လာကြသည်။ ထိုသို့လုပ်ကိုင်ရာတွင် နှစ်ဖက်မြင်အမျိုးအစားနှင့် သုံးဖက်မြင် အမျိုးအစားများ ပါဝင်နေပါသည်။ ပုံနှိပ်ရန် သို့မဟုတ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရန်ရည်ရွယ်၍ဖန်တီးသော အရာဝတ္ထုတိုင်းကို နှစ်ဖက်မြင်အမျိုးအစားဟုခေါ်သည်။ တီဗီ သို့မဟုတ် ကွန်ပျူတာမော်နီတာပေါ်တွင် သရီးဒီမျက်မှန်ကဲ့သို့ အခြားအရာဝတ္ထုတစ်ခုကို ကြားမခံပဲ မျက်မြင်ဖြင့် တိုက်ရိုက်ကြည့်ရှုရသော အရာဝတ္ထုတိုင်းကိုလည်း နှစ်ဖက်မြင်ဟုသာခေါ်သည်။ ထို့ကြောင့် သုံးဖက်မြင်နည်းပညာဖြင့် ထုတ်လုပ် လိုက်သော ရုပ်ရှင်ကားများသည်လည်း ဂရပ်ဖစ်တွင် အကြုံဝင်သည်။ ဂရပ်ဖစ်အနုပညာတွင် သုံးဖက်မြင် ဖန်တီးထားသည့် အနုပညာလက်ရာများကိုလည်း ထည့်သွင်းထားသည်။ သုံးဖက်မြင်ရုပ်ရှင်ကားများကို မျက်မှန်တပ်၍ ကြည့်ရှုသောအခါ x နှင့် y ဝင်ရိုးအပြင် z ဝင်ရိုး(ထုထည်) ပါဝင်လာသည့် အတွက် သုံးဖက်မြင်ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။

ဂရပ်ဖစ်အနုပညာလက်ရာများသည် ခရစ်မပေါ်မီနှစ်ပေါင်း ၂၅၀ဝ က တည်းက တည်ရှိခဲ့သည်။ အီဂျစ် လူမျိုးများသည် ဂရပ်ဖစ်ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဂရပ်ဖစ်အနုပညာသည် ပုံနှိပ်ခြင်းနည်းစနစ်များ တွင် အများစုတည်မီသည်။ ထို့ကြောင့် နည်းပညာတိုးတက်မှုနှင့်အတူ ဂရပ်ဖစ်၏ တိုးတက်ပြောင်းလဲမှု သည်လည်း မြင့်မားခဲ့သည်။ အရှိန်အဟုန် ကောင်းခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------
ကျပင်း ဆရာဖီး(၁၈၆၀ - ၁၉၂၂)
--------------------------

ဝေဿန္တရာ၊ ဘူရိဒတ်၊ ဥပကဆာဝါ၊ ကာလီဒါသ စသော ဇာတ်ချင်းများနှင့် မေတ္တာစာများ၊ ဟောစာများ၊ သိသိက်စာများ၊ တဘောင်စာများ၊ တေးထပ်၊ ကြိုး၊ သဖြန်များ စသည်တို့ကို နှစ်ပေါင်း ( ၄ ၀ ) ခန့်ရေးသားခဲ့သော ကျပင်း ဆရာဖီးကို ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့နယ် ယခင်က ကြာအင်း ခေါ် ကျပင်မြို့တွင် အဖ ဦးဘိုးပြား ၊ အမိ ဒေါ်ကူတို့မှ ၁၈၆၀ ပြည့် နှစ်၌ ဖွားမြင်သည်။ မွေးချင်းငါးယောက်တွင် စတုတ္ထသား ဖြစ်သည်။ ဆင်ဖြူကျွန်းဆရာသင် နှင့် ခေတ်ပြိုင် ဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်က ကျပင်းတောင်ကျောင်း ဘုန်းတော်ကြီး ဦးတသံမှာပင် အကနှင့် ကဗျာစပ်နည်းကို သင်ကြားခဲ့သည်။ ရှင်လူထွက်စ ဆယ့်လေးငါးနှစ် အရွယ်က ပင် ဗုံရှည်ရုပ်သေးကို စလာခဲ့သည်။ နွားကျောင်းသား ဘဝကပင် ထန်းရွက်ပေါ်၌ ကဗျာစပ်သည်။ နောင်တွင် အရပ်ဇာတိ ဆရာ ဖြစ်လာသည်။ ထို့နောက် ရုပ်သေး မင်းသားကြီး ဖြစ်သည်။
ဆရာဖီး၏ စာကို ပြည်သူများ ချစ်အောင်၊ နှစ်သက်အောင် ပို့ဆောင်ပေးသူမှာ နာမည်ကျော် သဘင်ပညာရှင် ရွှေမန်းဦးတင်မောင် ဖြစ်သည်။ ဆရာဖီးသည် သာမန် စာရေးဖွဲ့စီကုံးသည့် စာဆိုမျှသာ မဟုတ်ဘဲ သံချိုဆရာ မောင်းထောင် ဦးကျော်လှကဲ့သို့ တခင်္ဏုပတ္တိဉာဏ်ဖြင့် ရုတ်ခြည်း လက်တန်းမှာ စာဆိုနိုင် စာစပ်နိုင်သူ ဖြစ်သည်။ ဇာတ်စင်ပေါ်တွင် မင်းသားကြီး အဖြစ် ပြောဟန်ဆိုဟန်များ ၊ ဇာတ်လမ်းဇာတ်ကွက် စီစဉ်ပုံများ တွင်လည်း ထူးခြား ပြောင်မြောက်သူ ဖြစ်သည်။
ဆင်ဖြူကျွန်းဇာတ် ယောက်ျားမင်းသမီး ဦးအောင်ဗလနှင့် ကျပင်းဆရာဖီးတို့ တစ်ကြိမ်တွဲကာ မင်းသား မပါဘဲ မင်းသမီး နှင့် မင်းသားကြီး နှစ်ယောက်တည်း ဇာတ်လမ်းဆင်၍ ရန်ကုန်မြို့တွင် ကပြသွားပုံမှာ သဘင်သည်လောက၌ ပြောစမှတ် ပြုရသည့် အကြောင်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
ဦး အောင်ဗလနှင့် ကျပင်းဆရာဖီးတို့ တွဲ၍ မင်းသားမပါဘဲ ကပြခဲ့သည့် ကျတ်သူတော်မောင်နှမ ဇာတ်ကြောင်းကို လူထုဒေါ်အမာ ပြုစုသော အောင်ဗလ၊ ဖိုးစိန်၊ စိန်ကတုံး စာအုပ်တွင် ဖော်ပြထားသည်။ ဆရာဖီးသည် ဇာတ်စာအများအပြားနှင့် အခြားကဗျာစုံ ရေးသားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မေတ္တာစာများ၊ ဟောစာများ၊ သိသိက်စာများ၊ တဘောင်စာများ၊ တေးထပ်၊ ကြိုး၊ သဖြန်များ ကို ရေးသားခဲ့သည်။
သိပ္ပံ မောင်ဝသည် စစ်ကြိုခေတ်က ကျပင်းရွာသို့ ရောက်ရှိလာပြီး ကျပင်းဆရာတော် ရှင်ဓမ္မရိက္ခိတ ( မြန်မာ ၁၁၇၇ - ၁၂၅၇ ) နှင့် ကျပင်း ဆရာဖီး၏ စာမူများကို တော်တော်များများ စုဆောင်းသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဂန္တလောက မဂ္ဂဇင်း ( ၁၂၉၈ ၊ နယုန်လထုတ် ) တွင် ကျပင်း ဆောင်းပါးကို ရေးသားသွားခဲ့သည်။
ကျပင်းဆရာဖီးသည် ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ကျပင်းရွာ၌ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကြွင်းကျန်သော ရုပ်ကလာပ်ကို ကျပင်းကျေးရွာသုသာန်၌ ဂူသွင်း မြှုပ်နှံထားသည်။

ကျမ်းကိုးစာရင်း
---------------

1. မလိခ မြန်မာစာပေအဘိဓာန် တွဲ ( ၄ ) ရန်ကုန်၊ ဘဝတက္ကသိုလ်စာပေ၊ ပြကိမ်၊ ၁၉၈၅ ၊ ဇူလိုင် ၊ စာ - ၂၀၃ ။
2. စောရွှေဗိုလ် ကြာအင်းမြို့ဟောင်း တနေရာမှ လယ်သမားစာဆို ကျပင်ဆရာဖီး ၊ ရှေ့သို့၊ တွဲ ၁၁၊ မှတ် ၁၁ ၊ ( ၁ - ၁၁ - ၆၇ ) စာ - ၃၁ ၊ ၂၁ ။
ဆူရာဘာယားမြို့လယ်ခေါင်
**ဆူရာဘာယားမြို့** သည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ အရှေ့ဂျားဗားပြည်နယ်၏ မြို့တော် ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံအတွင်း ဂျကာတာမြို့ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေအများဆုံး မြို့ဖြစ်သည်။ မြို့တော် နယ်နိမိတ်အတွင်း လူဦးရေ ၃ သန်းခန့် ရှိပြီး ဆူရာဘာယား မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသတွင် နေထိုင်သူ ၁၀ သန်းကျော် ရှိကာ အင်ဒိုနီးရှားတွင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံး မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသ ဖြစ်သည်။ ဂျားဗားကျွန်း၏ အရှေ့မြောက်နယ်နိမိတ်တွင် တည်ရှိပြီး မာဒူရာ ရေလက်ကြားပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် အရှေ့တောင် အာရှ၏ ရှေးအကျဆုံး ဆိပ်ကမ်းမြို့ တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော် ဖွံဖြိုးတိုးတက်ရေး စီမံကိန်း အေဂျင်စီ၏ အဆိုအရ ဂျကာတာမြို့၊​မယ်ဒန်မြို့ နှင့် မာကတ်ဆာမြို့ တို့နှင့် အတူ အင်ဒိုနီးရှား၏ ဗဟိုမြို့တော် ၄ ခုတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။

၁၀ ရာစုတွင် ဂျန်ဂါလာပြည် မှ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဂျန်ဂါလာပြည်မှာ ၁၀၄၅ တွင် အဲယားလန်ဂါဘုရင် မှ သူ၏ သားနှစ်ဦးအတွက် နန်းစွန့်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော ပြည်ထောင်နှစ်ခု ထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၁၅ ရာစု နှင့် ၁၆ ရာစုတို့တွင် နယ်စားပိုင်မြေ တစ်ခု အဖြစ် တိုးတက်လာခဲ့ပြီး မူဂျာပါဟစ်ပြည်၏ အုပ်ချုပ်မှု အောက်တွင် အရှေ့ဂျားဗား၏ အဓိက နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေး အင်အားကြီးဒေသ နှင့် ဆိပ်ကမ်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဆူရာဘာယားသည် အဓိက ဆိပ်ကမ်းမြို့ တစ်မြို့ ဖြစ်နေပြီ ဖြစ်ပြီး ဘရန်တာမြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် တည်ရှိကာ မလက်ကာမြို့ နှင့် ဟင်းခပ်အမွှေးအကြိုင် ကျွန်းများအကြေား ဂျားဗားပင်လယ်မှတဆင့် ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်း ပေါ်တွင် တည်ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ မာဂျာပါဟစ်ပြည် ဩဇာကျဆင်းလာချိန်တွင် ဆူရာဘာယား၏ နယ်စားသည် ဒီမတ်ခ်စူလတန်ပြည် အင်အားကြီးလာခြင်းကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ပြီး ၁၅၃၀ တွင်မှ လက်အောက်သို့ ခိုဝင်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၆ တွင် ဒီမတ်ခ်စူလတန် ထရန်ဂါနား ကွယ်လွန်သော အခါ ဆူရာဘာယားသည် ပြန်လည် လွတ်လပ်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  26. Z. Irian Jaya (in id)။ 5 July 2019 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  20 July 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  *Geografi*။ Grasindo။ p. 114။ ISBN 978-979-759-619-4။
3. ↑  Pigeaud 1976, p. 16.
4. ↑  Ricklefs 2008, p. 39.
5. ↑  Pigeaud 1976, p. 28.
6. ↑  Akhmad Saiful Ali 1994, p. 32.
*Geberi philosophi ac alchimistae maximi de alchimia libri tres* ဟူသော စာအုပ်၊ ၁၅၃၁၊ သိပ္ပံဆိုင်ရာ သမိုင်းအဖွဲ့အစည်း။
*Geberis philosophi perspicacissimi, summa perfectionis magisterii* ဟူသော စာအုပ်၊ ၁၅၄၂
**ဆူဒို ဂျီဘာ** (လက်တင်: *Pseudo-Geber*) သည် ၁၃-၁၄ ရာစုသက်တမ်းရှိ အဂ္ဂိရတ်ဆိုင်ရာ လက်တင်ဘာသာစာပေ အစုအဝေးများကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်၍ ထိုစာပေများကို အစ္စလာမ်ရွှေခေတ်အတွင်းက ဂျဲ့ဘား အီဘင်း ဟိုင်းယန် ရေးသားသည်ဟု ဆိုကြသည်။ *ဆူဒို ဂျီဘာ*ဆိုသည်မှာ *ဂျီဘာ အတု* ဟုအနက်ရသည်။ ဤစာပေအစုအဝေးများထဲက အရေးကြီးဆုံးလက်ရာမှာ ***Summa perfectionis magisterii*** (*တစ်ဖက်ကမ်းခတ် တတ်မြောက်ပြည့်စုံခြင်း၏ အထွတ်အထိပ်*) ဖြစ်၍ ၁၃၁၀ မတိုင်မီက ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်တန်ရာရှိကာ ရံခါတွင် ထိုစာရေးသူသည် "တာရန်တိုမြို့က ပေါလ်"ဟု ဖော်ပြကြ၏ ။ ထိုလက်ရာသည် အဂ္ဂိရတ်ပညာနှင့် သတ္တုဗေဒနယ်ပယ်တို့၌ အလယ်ခေတ်နှောင်း ဥရောပတွင် လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သည့် စာပေဖြစ်သည်။

ဂျဲ့ဘား အီဘင်း ဟိုင်းယန်၏ သမိုင်းကြောင်းစစ်မှန်မှုသည် မေးခွန်းထုတ်ဖွယ်ရှိပြီး အစ္စလာမ်စာပေအများစုကို ၎င်းရေးသာပြုစုသည်ဟု ဆိုထားသည်မှာ ကလောင်အမည်ဝှက်များသာဖြစ်သည်။ အဂ္ဂိရတ်သမိုင်းဆရာတို့၏ အစောပိုင်း အစ္စလာမ် အဂ္ဂိရတ်စာပေများကို *Corpus Jabirianum* (သို့) Jabirian Corpus ဟု ညွှန်းကြသည်မှု ပုံမှန်အလေ့အထဖြစ်၍ နှောင်းပိုင်း ၁၃-၁၄ ရာစု လက်တင်စာစုများကိုလည်း *Pseudo-Geber* ဟု ညွှန်းကြပြီး ထိုဆူဒို ဂျီဘာဆိုသည့် ဝေါဟာရကို မာဆယ်လင် ဘဲတာလို (Marcellin Berthelot) က တည်ထွင်ခဲ့သည်။ ဆူဒို ဂျီဘာ ပြဿနာသည် အစ္စလာမ်နှင့် လက်တင်စာစုနှစ်ခုကြား ဖြစ်နိုင်သောပတ်သက်မှုနှင့်ပတ်သက်၍ အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ရာ ဤပြဿနာကို ကာလရှည်ကြာ ငြင်းခုံဆွေးနွေးခဲ့ကြလေသည်။ ယခု၌မူ လက်တင် ဆူဒို ဂျီဘာ စာစု၏ အချို့အပိုင်းများသည် မိုဟာမက် အီဘင်း ဇာကာရီးယာ အယ်လ် ရာဇီ ကဲ့သို့သော အစောပိုင်း အစ္စလာမ် စာရေးဆရာများ၏ စာပေအပေါ်တွင် အခြေခံသည်ဟု အများအားဖြင့် ယူဆကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  William R. Newman. *New Light on the Identity of Geber", Sudhoffs Archiv 69 (1985): 79-90*
ကမ္ဘာပေါ်၌ ကြောက်စရာအကောင်းဆုံး အဆိုးဝါးဆုံးသော လူသတ်လက်နက် အနုမြူဗုံးပိုင်ရှင်နိုင်ငံကြီးများမှာ ၂၀ဝ၇-ခုနှစ်အထိ ကိုးနိုင်ငံမျှရှိသည်။

(၁)  အမေရိကန်၊ ၁၉၄၅-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၆-ရက်နေ့ မက်ဆီကိုနယ် အယ်လာမာဂေါ်ဒိုဒေသ၌ ပထမဆုံးအနုမြူဗုံးကို ဖေါက်ခွဲခဲ့သည်။

(၂)  ရုရှား၊ ၁၉၄၉-ခု၊ ဩဂုတ်လမှာ စတင်ဖေါက်ခွဲခဲ့သည်။

(၃)  ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ ၁၉၅၂-ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၃-ရက်နေ့က ဩစတြေးလျတိုက်၏ အနောက်မြောက်ဘက်မိုင် ၅၀-ကွာမွန်တီတလိုကျွန်းစု၌ စတင်ဖေါက်ခွဲခဲ့သည်။

(၄)  ပြင်သစ်၊ ၁၉၆၀-ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၃-ရက်နေ့ ဆဟာရသဲကန္တာရ၌ ပလူတိုနီယံအနုမြူဗုံးကို စတင်ဖေါက်ခွဲသည်။

(၅)  တရုတ်၊ ၁၉၆၄-ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၁၆-ရက်နေ့ စင်ကျန်ပြည်နယ် ထက်လာမာကန် သဲကန္တာရ၌စတင်ဖေါက်ခွဲသည်။

(၆)  အိန္ဒိယ၊ ပထမဆုံး အနုမြူဗုံးကို ရာဂျပ်စ်သန် သဲကန္တာရ၌ ၁၉၇၄-ခုနှစ် မေလ ၁၇-ရက်နေ့ကစတင်ဖေါက်ခွဲလိုက်သည်။

(၇)  ပါကစ္စတန်၊ ၁၉၉၈-ခု၊ 

(၈)  မြောက်ကိုရီးယား၊ ၂၀ဝ၆-ခု၊ 

(၉)  အစ္စရေး၊ ၁၉၇၉-ခု။ အစ္စရေးကကြေညာခြင်း မရှိခဲ့ပါ။ 

ယခုအခါ နိုင်ငံများစွာမှာ တည်ဆောက်ထုတ်လုပ်နေကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည်လည်း နျူကလီးယားပိုင်ဆိုင်ရန် ကြိုးပမ်းနေသည်ဟု သံသယရှိခြင်းခံနေရသည်။

အဏုမြူ လက်နက် ပိုင်ဆိုင်မှုပြမြေပုံ
  NPT- စာချုပ် ချုပ်ဆိုထားသည့် နိုင်ငံများ(တရုတ်၊ ပြင်သစ်၊ ရုရှား၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု)  

  နျူကလီးယား လက်နက် ပိုင်ဆိုင်သည့် အခြားနိုင်ငံများ (အိန္ဒိယ၊ ပါကစ္စတန်၊ မြောက်ကိုရီးယား)  

  နျူကလီးယား လက်နက် ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု သံသယရှိနိုင်ငံ (အစ္စရေး)
  NATO နှင့် နျူကလီးယားလက်နက် မျှဝေသုံးစွဲနိုင်သည့် နိုင်ငံများ (ဘယ်လ်ဂျီယမ်၊ ဂျာမနီ၊ အီတလီ၊ နယ်သာလန်၊ တူရကီ)  

  နျူကလီးယားလက်နက် ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ဖူးသော နိုင်ငံများ (ဘီလာရုဇ်၊ ကာဇက်စတန်၊ ယူကရိန်း၊ တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ)
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

အရှင်မဟာမောဂ္ဂလ္လာန်ထေရ် ဘဂ္ဂနိုင်ငံ သုသုမာရဂိရမြို့ ပဲစဉ်းငုံတောဝယ် သီတင်းသုံးနေစဉ် ရဟန်းတော်များအား "မိမိကို ပြောဆိုဆုံးမရန်" မိန့်ကြားတော်မူပြီး "ပြောဆိုဆုံးမရခက်သူ၏ သဘာဝနှစ်မျိုး၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်နှင့် သီတင်းသုံးဖော် (အတူနေပုဂ္ဂိုလ်)တို့၏ ဆက်ဆံရေး, ပြောဆိုဆုံးမရခက်သူဖြစ်ကြောင်း တရား (၁၆) ပါး၊ ပြောဆိုဆုံးမရ လွယ်ကူသူ၏ သဘာဝနှင့် သီတင်းသုံးဖော် (အတူနေပုဂ္ဂိုလ်)တို့၏ ဆက်ဆံရေး ပြောဆို ဆုံးမရလွယ်ကူသူဖြစ်ကြောင်း တရား (၁၆) ပါးကိုလည်းကောင်း၊

ပြောဆိုဆုံးမရခက်သူဖြစ်ကြောင်း တရား (၁၆)ပါးမိမိသန္တာန်ဝယ် ရှိ/မရှိ မိမိ ကိုယ်တိုင် စိစစ်ကြည့်ရမည်၊ ရှိလျှင် "ထိုတရား (၁၆)ပါးမှ ကင်းအောင် မိမိစိတ်ကို ဖြစ်စေရမည်၊ ထိုအကုသိုလ်တရားဆိုးတို့ကို ပယ်နိုင်အောင် အားထုတ်ရမည်၊ အကယ်၍ မိမိသန္တာန်ဝယ် ထိုတရားများမရှိလျှင် ကုသိုလ်တရားတို့၌ နေ့ညဉ့်ပတ်လုံး ထိုပီတိ ပါမောဇ္ဇဖြင့်သာ နေရမည်" အစရှိသည်ဖြင့် လူငယ်လူရွယ်တို့ မိမိမျက်နှာကို မှန်အစရှိ သည်တို့ဖြင့် ကြည့်ရှုသော ဥပမာစကားဖြင့် အကုသိုလ်တရားဆိုးတို့ကို ပယ်ရန် ကုသိုလ် ပီတိပါမောဇ္ဇတရားတို့ကို နေ့နေ့ညည အားထုတ်ကြရမည်-ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

**အဋ္ဌကထာ**၌ -ပြောဆိုဆုံးမရခက်သူ ဖြစ်ကြောင်းတရား (၁၆)ပါး၏ အဓိပ္ပါယ် ဖွင့်ဆိုချက်များ၊ အကုသိုလ်တရားများကို ပဟာန် (၆)ပါးဖြင့် ပယ်စွန့်ပုံ၊ ဤသုတ်ကို "ဘိက္ခုပါတိမောက်" ဟု ရှေးမထေရ်မြတ်များ မိန့်ဆိုခဲ့ပုံ၊ အကုသိုလ် တရား ဆိုးများ မိမိသန္တာန်၌ရှိ/မရှိ တနေ့သုံးကြိမ် ရှုဆင်ခြင်သင့်ပုံ၊ အနည်းဆုံးတနေ့ တစ်ကြိမ် မဖြစ်မနေ ရှုဆင်ခြင်သင့်ပုံ၊ မဆင်ခြင်ဘဲ မနေသင့်ပုံတို့ကို ဖွင့်ပြတော်မူပါသည်။

### ကိုးကား

1. ↑  -မ၊၁၊၁၃၂-၁၄၄။ မ၊မြန်၊၁၊၁၃၉-၁၄၉။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၇၀-၃၇၂။

-မဇ္ဈိမနိကာယ၊ မူလပဏ္ဏာသ၊ ၂-သီဟနာဒဝဂ္ဂ၊ ပဉ္စမသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၁) ဒိဋ္ဌာနုဂတိလိုက်၍ ကျင့်နိုင်ခြင်း, မကောင်းသတင်း ကျော်စော နိုင်ခြင်းကြောင့် မစင်တွင်း၌ကျနေသော မြွေနှင့်တူသော စက်ဆုတ်ရွံမုန်းအပ် မမှီဝဲထိုက် မဆည်းကပ်ထိုက် မချဉ်းကပ်ထိုက်သော ဒုဿီလ, ပါပဓမ္မ, အသုစိ သင်္ကဿရသမာစာရ, ပဋိစ္ဆကမ္မန္တ, အဿမဏော သမဏပဋိည, အဗြဟ္မစာရီ ဗြဟ္မစာရီပဋိည, အန္တောပူတိ, အဝဿုတ, ကသမ္ဗုဇာတပုဂ္ဂိုလ်။

(၂) အမျက်ထွက်နိုင်, ဘေးကိုပြ၍ခြိမ်းခြောက်နိုင်, အကျိုးမဲ့ကိုပြုနိုင်သောကြောင့် သစ်သားထင်းမီးစ, မစင်တွင်းတို့နှင့်တူသော လျစ်လျူရှုထိုက်, မမှီဝဲထိုက်, မဆည်းကပ်ထိုက်, မချဉ်းကပ်ထိုက်သော အမျက်ထွက်တတ်, များစွာ ပင်ပန်းတတ်, အနည်းငယ်မျှသောစကားဖြင့် အမျက်ထွက်မှု စိတ်ဆိုးမှု, မနှစ်သက်မှုကို ထင်ရှားစွာ ပြုတတ်သောပုဂ္ဂိုလ်။

(၃) ဒိဋ္ဌာနုဂတိသို့လိုက်၍ မကျင့်စေကာမူ ကောင်းသောကျေးဇူး ဂုဏ် သတင်းကျော်စောခြင်းဖြစ်နိုင်သော မှီဝဲထိုက်, ဆည်းကပ်ထိုက် ချဉ်းကပ်ထိုက်သော သီလဝန္တ ကလျာဏဓမ္မပုဂ္ဂိုလ်ဟူသော ပုဂ္ဂိုလ်သုံးမျိုးကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ပြချက်များ ပါရှိပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -အံ၊၁၊၁၂၄-၅။ အံ၊မြန်၊၁၊၁၄၂-၃။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၄-၅။ အံ၊ဋီ၊၂၊၉၄။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ တိကနိပါတ၊ ပဌမပဏ္ဏာသက၊ ၃-ပုဂ္ဂလဝဂ္ဂ၊ သတ္တမသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
သခင်ဗတင်(ရေနံမြေ) (မြန်မာ ၁၂၆၆-၁၃၄၃)
------------------------------------

သခင်ဗတင်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၆၆ ခု သီတင်းကွျတ်လဆန်း ၅ ရက်နေ့တွင် မြောင်းမြခရိုင် အိမ်မဲမြို့၌ အဖ ဦးဘိုးဆိုင်၊ အမိ ဒေါ်ပါဇုံတို့မှ မွေးဖွားသည်။ ၁၂၈၃ ခုနှစ်တွင် နဝမတန်းအောင်မြင်၍ ၁၂၈၄ ခုနှစ်တွင် မြောင်းမြဆရာအတတ်သင်ကျောင်းမှ အလယ်တန်းဆရာဖြစ် စာမေးပွဲကိုအောင်မြင်ခဲ့ပြီး အင်္ဂလိပ်စာကို ရန်ကုန်မြို့ ဘီအီးတီကျောင်းတွင် သင်ကြားဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၂၈၈ ခုနှစ်တွင် ရေနံချောင်းမြို့ရှိ မက္ကင်ဇီ ကုမ္ပဏီတွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ရာမှ ၁၂၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဘီအိုစီ ကုမ္ပဏီသို့ ပြောင်းရွှေ့လုပ်ကိုင်သည်။

ဂျီစီဘီအေ ဦးစိုးသိမ်း၏ နိုင်ငံရေးတရားပွဲများသို့ သွားရောက်နားထောင်ခဲ့ရာမှ နိုင်ငံရေးတွင် စိတ်ပါ ဝင်စားလာပြီး ရေနံချောင်းမြို့ ဘီအိုစီ ပုဂံတန်းလျား၌ ဗုဒ္ဓဘာသာဝေယျာဝစ္စအသင်းကို တည်ထောင်၍ ဂျီစီဘီအေနှင့် ဆက်သွယ်ခဲ့သည်။ သခင် ဘသောင်း က သခင်စာရင်းများ ပေးသွင်းရန်ခေါ်သည့်အခါ ရေနံချောင်းမြို့မှ ပထမဆုံး စာရင်းပေးသွင်းခဲ့၍ ၁၂၉၅ခုနှစ်တွင် သခင်ဘသောင်း အိမ်၌ ကျင်းပ ခဲ့သည့် အစည်းအဝေးသို့ ဇနီးသခင်မမပုနှင့်အတူ တက်ရောက်ခဲ့သည်။

၁၂၉၇ ခုနှစ်တွင် မြင်းခြံမြို့၌ကျင်းပသော ဒုတိယအကြိမ်မြောက် တို့ဗမာအစည်းအရုံးညီလာခံမှ သခင်ဗတင်အား ဗဟိုကော်မတီဝင်နှင့် အလုပ်သမားဌာနမှူးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
၁၂၉၉ ခုနှစ်တွင် ချောက်မြို့ရှိ ဘီအိုစီ၊ ဘီဘီပီစီ၊ ပီဒီစီ၊ လမ်းရွာရှိ အိုင်ဘီပီနှင့်ရေနံချပ်ရှိ ဘီအိုစီအလုပ်သမားများ သပိတ်မှောက်ရာတွင် ချေက်မြို့တို့ဗမာရေနံမြေ အလုပ်သမား 
အစည်းအရုံး၏ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ကာ လှုံ့ဆော်စည်းရုံးခဲ့သည်။ ၁၃ဝဝ ပြည့်နှစ်၊ နတ်တော်လဆန်း၊ ၉ ရက် (၃ဝ-၁၃-၃၈)နေ့တွင် ရေနံမြေ 
သပိတ်တပ်ကြီးသည် ချောက်မြို့မှ စတင်ထွက်ခွာ ချီတက်ခဲ့သောအခါ ရေနံမြေသပိတ်တပ်ကြီး ရန်ကုန်မြို့သို့မရောက်စေရန် အင်္ဂလိပ်အာဏာပိုင်များက သပိတ်ခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဆီးသဖြင့် သခင်ဗတင်လည်း ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။

၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် သခင်ဗတင်သည် ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့တွင် နယ်စီးတောအုပ်အဖြစ် အမှုထမ်းယင်း ဂျပန်တော်လှန်ရေးကို အားပေးကူညီခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ရေနံချောင်းမြို့၌ 
အိမ်ငှား၊ မြေငှားအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် သခင်ဗတင်အား နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမအဆင့်အဖြစ် နိုင်ငံတော်ကောင်စီက ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ ဇနီးသခင်မ ဒေါ်ပုနှင့် သားသမီး ရှစ်ဦး ကျန်ရစ်သည်။

ကိုးကား
-------

မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်း
ဦးဘစံ (ဓညစံ) ၁၉၁၂-၁၉⁠၉၂
-----------------------

အဖ ဦးသာဇံဦး (အငြိမ်းစား စက်ရှင်ဆရာကြီး) နှင့် အမိ ဒေါ်ပုမတို့မှ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် စစ်တွေမြို့၊ လမ်းမတော်ရပ်၌ မွေးဖွားသည်။ မွေးချင်း ဆယ့်လေးဦးအနက် ပဉ္စမမြောက်သားယောက်ျားဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က မိဘများပြောင်းရွေ့ရာမြို့များ၌ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ရန်ကုန်အစိုးရ ဟိုက်စကူးကျောင်းမှ ၁၀ တန်းအောင်မြင်သည်။၁၉၃၆ ခုနှစ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဒုတိကျောင်းသားသပိတ်တွင် သပိတ်ကောင်စီဝင် တစ်ဦးအဖြစ်ပါဝင်ခဲ့သည်။

ရခိုင်လူငယ်များ နိုးကြားစေရန် ရခိုင်တိုင်းလုံးဆိုင်ရာ နိုးကြားရေးအစည်း အရုံးကို အခြားရခိုင်လူငယ်များနှင့်အတူ စည်းရုံးတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရခိုင်တိုင်းလုံးဆိုင်ရာ တိုင်းရင်းသားအစည်းအရုံးကြီးတွင် တက်ကြွသော အမှုဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး အစည်းအရုံး ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသာဇံလှ၊ ဒုဥက္ကဋ္ဌ ဦးအောင်ထွန်းဦးတို့နှင့်အတူ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်ကိုတော်လှန်ရန်အတွက် တို့ဗမာအစည်းအရုံးခေါင်းဆောင်များနှင့် ဆက်သွယ်၍ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

၁၉၃၉ ခုနှစ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တတိယသပိတ်တွင်လည်း တက်တက်ကြွ⁠ကြွပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ရခိုင်ကျောင်းသားလူငယ်များ၊ မြန်မာကျောင်းသားလူငယ်များနှင့်အတူ နိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးအတွက် စွမ်း⁠စွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ဂျပန်ခေတ်တွင် ရခိုင်ကာကွယ်ရေးတပ်ကို တရားဝင်ဖွဲ့စည်းလှုပ်ရှားခွင့်ရအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ စစ်တွေခရိုင် နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်တာဝန်၊ စစ်တွေခရိုင် တို့ဗမာ ဆင်းရဲသား အစည်းအရုံးခေါင်းဆောင် တာဝန်တို့ကိုလည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေး မြေအောက်လှုပ်ရှားမှုများတွင် အဓိကအခန်းက ပါဝင်ခဲ့သည်။

မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန၊ အလုပ်သမားဂေဇက် အယ်တီတာအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အလုပ်သမားအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ် အလုပ်သမားအရာရှိ အဖြစ်ဖြင့် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။

ဦးဘစံသည် စာရေးစာဖတ်ဝါသနာထုံသူလည်းဖြစ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မဖြစ်မီကာလ တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဘဝကတည်းကပင် သတင်းစာ၊ မဂ္ဂဇင်းများတွင် ဆောင်းပါးများရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၃၉-၄၀ ပြည့်နှစ် "အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း" တွင် အင်္ဂလိပ်စာအယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရခိုင်ယည်ကျေးမှု၊ စာပေနှင့်သမိုင်းရေးရာဆောင်းပါးများကိုလည်း ဓညစံ ကလောင်အမည်ဖြင့် သုတေသနပြုရေးသားဖော်ထုတ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

ဦးဘစံကား စစ်ကြိုခေတ် ကာလမှစ၍ တိုးတက်သော မြန်မာကျောင်းသားများ၊ နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် အတူလက်တွဲကာ မြန်မာနိုင်ငံ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးအတွက် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်သာမက ရခိုင်ဘက်ရှိ လူငယ်များအား နိုးကြားတိုးတက်သော စိတ်ဓာတ်များဖြစ်ဖြစ်ပေါ်လာ စေရန် စတင်မျိုးစေ့ချပေးခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။

နိုင်ငံတော်က ဦးဘစံအား မော်ကွန်းဝင် (ပထမအဆင့်)နှင့် နိုင်ငံဂုဏ်ရည် (ဒုတိယအဆင့်) ဘွဲ့တံဆိပ်များကို ချီးမြှင့်ခဲ့ပေသည်။
ဦးဘစံသည် ၁၉⁠၉၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်လှမေ နှင့် သားနှစ်ဦးကျန်ရစ်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ၁၉⁠၉၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၊ ပထမအကြိမ်ထုတ် "ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှု" စာအုပ်မှ
**ဒေါက်တာ ဦးမြင့်** သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စီးပွားရေး ပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တိုင်း သုံးခွမြို့နယ်၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။

ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ BA (အင်္ဂလိပ်စာပေ၊ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံနှင့် ဘောဂဗေဒ) ဘွဲ့ကို လည်းကောင်း၊ ကောနဲလ်တက္ကသိုလ်မှ MA (ဘောဂဗေဒ) ဘွဲ့ကို လည်းကောင်း၊ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဘာကလေရှိ ကာလီဖိုးနီးယား တက္ကသိုလ်မှ PhD (ဘောဂဗေဒ) ကို လည်းကောင်း အသီးသီး ရရှိခဲ့သည်။ ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ် သုတေသန လုပ်ငန်းဌာနတွင် လည်းကောင်း၊ ဘောဂဗေဒ ဌာနတွင် ကထိက အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ် ဘောဂဗေဒ ဌာနတွင် ကထိက၊ ဌာနမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန စီးပွားရေး ဌာနခွဲတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ကြီးတွင် ဝန်ထမ်း အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့တွင် အခြေစိုက်သည့် ကုလသမဂ္ဂ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး ကော်မရှင် (အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ဒေသ) ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှု အနည်းဆုံးသော နိုင်ငံများ၏ သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး မူဝါဒများ လေ့လာဆန်းစစ်ရေး ဌာနခွဲမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း၊ အထက်တန်း စီးပွားရေး ပညာရှင် အဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ စီးပွားရေး သုတေသန စာတမ်းများ၊ ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့အစည်းများ၊ ဆွေးနွေးပွဲများနှင့် အလုပ်ရုံ ဆွေးနွေးပွဲများ အတွက် အထောက်အကူပြု စာတမ်းများ၊ အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ဒေသ၏ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး စစ်တမ်း စာစောင်များ ပြုစု ရေးသားခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံပညာရှင် အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင် တဦး ဖြစ်ပြီး၊ ပြည်တွင်း စီးပွားရေးကဏ္ဍနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဟောပြော ဆွေးနွေး ပို့ချမှုများနှင့် အကြံဉာဏ်ပေးမှုများ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Htet Aung။ "A Game of Cat and Mouse"၊ *The Irrawaddy*၊ February 2010။ 28 March 2012 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ Archived from the original on 23 January 2011။
2. ↑  Living Color ကြော်ငြာနှင့် ဈေးဝယ်လမ်းညွှန် စီးပွားရေးသတင်း မဂ္ဂဇင်း၊ No. 164, March, 2009
**အဲလိဇဘတ် "ဘတ်" ကွမ်စတော့** (အင်္ဂလိပ်: Elizabeth "Beth" Comstock) (၁၉၆၀ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၃၀ ရက်ဖွား) သည် အမေရိကန် စီးပွားရေးအမှုဆောင် ဖြစ်ပြီး ဂျန်နရယ်အီလက်ထရစ် (အတိုခေါ် ဂျီအီး) ၏ ဒုဥက္ကဋ္ဌဟောင်းလည်း ဖြစ်သည်။

ငယ်ဘဝ
-----

ကွမ်စတော့ကို ၁၉၆၀ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၃၀ ရက်တွင် မွေးသည်။ ၁၉၈၂ ခုတွင် ဝီလီယံနှင့် မေရီ ကောလိပ် (College of William and Mary) မှ ဇီဝဗေဒနှင့် ဘွဲ့ရသည်။

ဘဝ ဖြတ်သန်းမှု
--------------

ဘွဲ့ရပြီးနောက် ဗာဂျီးနီးယားရှိ ဒေသတွင်း တီဗွီထုတ် လုပ်ငန်းတွင် အလုပ်ဝင်သည်။ 

၂၀၀၆ ခုတွင် အန်ဘီစီ ယူနီဗာဆယ် (NBC Universal) ၏ ပေါင်းစည်းမီဒီယာဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ကြော်ငြာ၊ မားကတ်တင်းနှင့် သုတေသနတို့ကို ဦးဆောင်သည်။

၂၀၀၃ ခုတွင် ဂျီအီး၏ သက်တမ်း နှစ် (၂၀) ကျော်သော မားကတ်တင်းအရာရှိချုပ် ဖြစ်လာသည်။ ဂျီအီးနှင့် ၎င်း၏ထုတ်ကုန်သုံးသူများကို အမြင်ကောင်းရအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ရောက်သော် ဂျီအီး၏ စီးပွားရေးနှင့် မားကတ်တင်းခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာသည်။ ၂၀၁၇ ခု၊ အောက်တိုဘာတွင် နှစ်ကုန်ရောက်လျှင် ရာထူးမှ ဆင်းမည်ဟု ကြေညာသည်။ 

ဂျီအီးနှင့် အန်ဘီစီ၌သာမက စီဘီအက် (CBS) နှင့် တန်နာ ရုပ်သံ (Turner Broadcasting) တို့အတွက်လည်း အလုပ်လုပ်သည်။ နိုက်ကီကုမ္ပဏီ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည့်နည်းတူ ကူးပါး ဟူးဝစ် စမစ်ဆိုနီယံ ဒီဇိုင်းပြတိုက် (Cooper Hewitt, Smithsonian Design Museum) ၌လည်း ပြတိုက်လူကြီး ဖြစ်သည်။ 

၂၀၁၈ ခု၊ အောက်တိုဘာတွင် "ရှေ့ကိုလှမ်းဖို့ ကြံစမ်းပါ" (Image It Forward: Courage, Creativity and the Power of Change) စာအုပ်ကို ရေးထုတ်သည်။

ဂုဏ်ပြုခံရမှုများ
-----------------

၂၀၁၅၊ ၂၀၁၆ ခုများတွင် ဖိုဘီ မဂ္ဂဇင်း၏ "အစွမ်းဆုံး အမျိုးသမီး ၁၀၀" စာရင်းဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ 

၂၀၁၆ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၂၉ ရက်တွင် ယူနိုက်တက်ကင်းဒန်းအခြေစိုက်ကုမ္ပဏီ ရစ်ချတိုပီယား (Richtopia) က "လွှမ်းမိုးမှုအကြီးဆုံး မားကတ်တင်းအရာရှိ ၁၀၀" ရွေးသော် နံပါတ် (၈) ချိတ်သည်။ 

၂၀၁၈ ခု၊ စက်တင်ဘာတွင် ပီအာဝိခ် (PRWeek) မဂ္ဂဇင်းက "လွှမ်းမိုးမှုအကြီးဆုံး လူထုဆက်ဆံရေးသမား ၂၀" ရွေးရာ တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------
**တိမူး** (Chagatay: تيمور ၊ ၁၃၃၆ ဧပြီ ၉ - ၁၄၀၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉) နောက် **တိမူး ဂါခါနီ** (Chagatay: تيمور کورگن) အမည်ဖြင့်လည်း ထင်ရှားသူသည် တာကို-မွန်ဂိုနယ်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သူဖြစ်ပြီး တိမူရစ်အင်ပါယာကို ယနေ့ အာဖဂန်နစ္စတန်၊ အီရန်နှင့် ဗဟိုအာရှဒေသဖြစ်လာမည့် မြေအဝန်းအဝိုင်းတွင် ထူထောင်ကာ တိမူရစ်မင်းဆက်၏ ပထမဆုံး မင်းဆက်ထောင်မင်း ဖြစ်လာသည်။  တကြိမ်မှမရှုံးဖူးသဖြင့် သူ့ကို အကြီးကျယ်ဆုံးသော စစ်ခေါင်းဆောင်၊ ဗျူဟာရှင်များအနက် တဦးအဝင်အပါအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။  တိမူးသည် အနုပညာဘက်တွင်လည်း ထူးချွန်မည့်သူဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ အကြောင်းမှာ အီဘင် ခါလဒွန် (ခါတွန်၏သား) နှင့် ဟာဖစ်ဇီ အာဘရူကဲ့သို့သော အသိပညာရှင်များနှင့် ပေါင်းသင်းကာ တိမူရစ်ရီနေဆန်းကို သူ၏အင်ပါယာအတွင်း မိတ်ဆက်ပေးခြင်းကြောင့်တည်း။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Heissig, Walther; Sagaster, Klaus (1989). *Gedanke und Wirkung: Festschrift zum 90. Geburtstag von Nikolaus Poppe*. p. 115.
2. ↑  Josef W. Meri (2005). *Medieval Islamic Civilization*. Routledge. p. 812.
3. ↑  Marozzi, Justin (2004). *Tamerlane: Sword of Islam, conqueror of the world*. HarperCollins.
ဂရိတ်တား အာရှဆု
---------------

ဂျပန်ခေတ် (၁၉၄၂ ၊ မတ်လ ၈ ရက်မှ ၁၉၄၅ ၊ မေလ ၃ရက်ထိ) ဂျပန်အစိုးရ ဝါဒဖြန့်ဖြူးရေးဌာနက ဂရိတ်တားအာရှသတင်းစာကို ၁၉၄၃ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် စတင်ထုတ်ဝေသည်။ စင်စစ် ယင်းသတင်းစာသည် ဂျပန်နိုင်ငံ မိုင်နိချီ သတင်းစာတိုက်၏ တိုက်ခွဲဖြစ်၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေသော သတင်းစာဖြစ်သည်။
ထိုဂရိတ်တား အာရှသတင်းစာတိုက်မှ ၁၉၄၃ ခု၊ ဩဂုတ် (၁) ရက်နေ့တွင် ဂျပန်တို့က မြန်မာနိုင်ငံအား လွတ်လပ်ရေးပေးသည့် အထိမ်းအမှတ် စာပေဆုအဖြစ် ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထုနှင့် ကဗျာပြိုင်ပွဲများကျင်းပသည်။ ဦးတည်ရေးသားရန်ပေးထားသော အကြောင်းရပ်ကား မဟာအရှေ့အာရှ အကျိုးတူ ကြီးပွားရေးနယ်ပယ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခန်းကဏ္ဍဟူ၍ ဖြစ်သည်။ မည်သူမဆို ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်နိုင်သည်။ ချီးမြှင့်သည့်ဆုငွေကို ဆောင်းပါးနှင့် ဝတ္ထုပထမဆုအတွက် ငွေကျပ် (၁၀ဝ) ၊ ဒုတိယဆု နှစ်ဆုစီအတွက် ငွေကျပ်(၅၀) စီ၊ တတိယဆု သုံးဆုစီအတွက် ငွေကျပ် (၃၀) စီနှင့် ကဗျာပထမဆု ကျပ်ငွေ(၅၀) ၊ ဒုတိယဆုနှစ်ဆု ငွေကျပ်(၃၀) စီနှင့် တတိယဆု သုံးဆုစီအတွက် ငွေကျပ် (၁၀) စီဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်၊ မြန်မာ၊ နိပွန်(ဂျပန်) မည်သည့်ဘာသာဖြင့်မဆို ပြိုင်ပွဲဝင်ပေးလေသည်။

  

ယင်းစာပေပြိုင်ပွဲ့၌ စာရေးဆရာ ရွှေပိန်သောင်းရေးသားသော ဗိုလ်အေရှ ဝတ္ထုက ဝတ္ထုပထမဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၄၄ ခု၊ ဇွန်လ (၂၀) ရက်နေ့ထုတ် ဂရိတ်တားအေရှစာပေဆုကို ဒုတိယအကြိမ်ဆုပေးရန် ကြေညာခဲ့ပြန်သည်။ ရေးသားမည့် အကြောင်းရင်းမှာ နိပွန်မြန်မာ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်မှု တကယ့် အဖြစ်အပျက်ဝတ်ထု ဖြစ်၍ စာလုံးရေ (၁၀ဝ၀) ထက် မများရန် ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၁) ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးရသည့် နှစ်ပတ်လည်နေ့ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် သတင်းစာတွင် ထည့်သွင်းနိုင်ရန် ကျင်းပခြင်းဖြစ်သည်။
ပုသိမ်မြို့မှ ဦးချစ်ဖေ၊ ပြည်မြို့မှ မောင်ခင်မောင်၊ မြေဘုံမြို့မှ မောင်ကျော်ဇံ၊ နိပွန်တပ်သား ဆင်ရှီချီဂိုကူစူနိုကိ၊ ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမ မကျော့တို့က ဆုအသီးသီးရရှိကြသည်။ ယင်းတို့အနက် ဦးချစ်ဖေနှင့် မောင်ခင်မောင်တို့အား မြန်မာနိုင်ငံ နိပွန်တပ်မတော် စစ်သေနာပတိကြီး ကိုယ်တိုင်က ချီးမွမ်းစကားပြောဆို ရေးသားပေးခဲ့သည်။

ကျမ်းကိုးစာရင်း
---------------

1. ↑  ဒဂုန်ရွှေမျှား၊ မြန်မာနိုင်ငံစာပေဆုများ စာ ၄၅၄ - ၄၅၇ ။
|  |
| --- |
| **၁၉၇၄** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| အောက်တိုဘာလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ | ၃၁ |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

(၃၁) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

**သုက္ကဝိဿဋ္ဌိသံဃာဒိသိသ်** သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် ရဟန်းတော်များအား လိုက်နာစောင့်ထိန်းရန် ပညတ်တော်မူသည့် ပထမသံဃာဒိသိသ်အာပတ် ဖြစ်သည်။

သမိုင်း
-------

မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိမြို့၊ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်တွင် သီတင်းသုံးနေချိန် ဖြစ်၏။ အသျှင်သေယျသကသည် ရဟန်းဘဝတွင် မမွေ့လျော်ဘဲ ဖြစ်နေ၏။ ထိုသို့ မမွေ့လျော်ဘဲ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်သုံးနေရသည့်အတွင် အသားအရေတို့သည် ခေါင်းပါးဖျော့တော့ကုန်၏။

ထိုသို့ ကြုံလှီနေသည်ကို အသျှင်ဥဒါယီမြင်လေသော် "အဘယ်ကြောင့် ပိန်လှီနေသနည်း" ဟု မေးမြန်း၏။ ထိုအခါ အသျှင်သေယျသကသည် ရဟန်းဘဝတွင် မမွေ့လျာ်ဘဲ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်နေရသည့်အတွက် ဖြစ်ကြောင်း ပြော၏။ ထိုအခါ အသျှင်ဥဒါယီက "ငါ့သျှင် အလိုရှိတိုင်း စား၊ အိပ်၊ ရေချိုး ပါ။ သင့်အား ရာဂစိတ် နှိပ်စက်သောအခါ လက်ဖြင့် သုက်ကို လွှတ်စေလော့" ဟု ပြောကြား၏။ ထိုအခါ အသျှင် သေယျသကသည် အသျှင်ဥဒါယီ ပြောသည့်အတိုင်း ပြု၏။ ထို့ကြောင့် အသျှင်သေယျသက၏ ကိုယ်အရေအဆင်းသည် လှပကြည်လင်လာ၏။

ထိုအခါ ရဟန်းတို့သည် ရဟန်းတို့သည် အသျှင်သေယျသကအား အဘယ်ကြောင့် ယခုကဲ့သို့ ဝဖြိုးလှပလာသည်ကို မေးမြန်း၏။ အသျှင်သေယျသကသည် "မိမိမှာ အလိုရှိတိုင်း စား၊ အိပ်၊ ရေချိုး ခြင်းကို ပြုသည်။ ထိုအခါ ပျင်းရိ၍ ရာဂနှိပ်စက်လာပါက ငါသည် လက်ဖြင့် သုက်ကို လွှတ်စေသည်" ဟု ဆို၏။

ထိုအခါ ရဟန်းတို့သည် အသျှင်သေယျသကကို အဘယ်ကြောင့် လက်ဖြင့် သုက်ကို လွှတ်စေဘိသနည်းဟု ဆိုကာ ကဲ့ရဲ့တော်မူ၏။ ထိုအကြောင်းကို မြတ်စွာဘုရားထံ လျှောက်ထား၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် အသျှင်သေယျသကကို များစွာသော အကြောင်းဖြင့် ကဲ့ရဲ့တော်မူ၏။ ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့အား "စေတနာနှင့်တကွဖြစ်သော သုက်လွှတ်ခြင်းသည် သံဃာဒိသိသ်အာပတ်သင့်၏" ဟု မိန့်တော်မူ၏။

ဖြတ်ထုံးများ
------------

ကိုးကား
-------

1. 1 2  *ဝိနည်းပိဋက၊ ပါရာဇိကဏ်ပါဠိတော်မြန်မာပြန်*။ Text "publisher" ignored (အကူအညီ)
၁၉၉၄
ဇန်နဝါရီ
ဖေဖော်ဝါရီ
မတ်
ဧပြီ
မေ
ဇွန်
ဇူလိုင်
ဩဂုတ်
စက်တင်ဘာ
အောက်တိုဘာ
နိုဝင်ဘာ
ဒီဇင်ဘာ

| အောက်တိုဘာလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ | ၃၁ |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

(၃၁) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
၁၉၉၈
ဇန်နဝါရီ
ဖေဖော်ဝါရီ
မတ်
ဧပြီ
မေ
ဇွန်
ဇူလိုင်
ဩဂုတ်
စက်တင်ဘာ
အောက်တိုဘာ
နိုဝင်ဘာ
ဒီဇင်ဘာ

| အောက်တိုဘာလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ | ၃၁ |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

(၃၁) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
|  |
| --- |
| **၁၉၆၆** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| အောက်တိုဘာလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ | ၃၁ |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

(၃၁) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
|  |
| --- |
| **၁၉၈၃** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| အောက်တိုဘာလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ | ၃၁ |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

(၃၁) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
**လင်စိုင်** (Linsang)သည် ကြောင်နှင့်အလွန်တူသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်။ အသားစားနို့တိုက်သတ္တဝါမျိုးဖြစ်ပြီး သစ်ပင်ပေါ်တွင်နေလေ့ရှိကာ မြွေ၊ ကြွက်နှင့် ငှက်ကလေးများကို အစာအတွက်အမဲလိုက်သော သားရဲတိရစ္ဆာန်အငယ်စားဖြစ်၏။ လင်စိုင်များသည် *ပရီအွန်နိုဒွန်တီဒီး* မျိုးရင်း၏ တစ်ခုတည်းသော *ပရီအွန်နိုဒွန်* မျိုးစုမှဖြစ်ပြီး ၎င်းမျိုးစုတွင် သိပ္ပံအမည် *ပရီအွန်နိုဒွန် ပါဒီကာလာ* ဟုခေါ်သော "လင်စိုင်ပြောက်" နှင့် *ပရီအွန်နိုဒွန် လင်ဆန်* ဟုခေါ်သော "လင်စိုင်ကြား" ဟူ၍ မျိုးစိတ်နှစ်မျိုးသာရှိလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ၎င်းမျိုးစိတ်နှစ်ခုလုံး၏ ဒေသရင်း နယ်မြေများထဲတွင် အပါအဝင်ဖြစ်လေ၏။

တွေ့ရှိရသောဒေသများ
------------------

မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင်နှင့် အခြားသော အရှေ့တောင်အာရှဒေသနိုင်ငံများသည် လင်စိုင်များ၏ ဒေသရင်းနယ်မြေများဖြစ်လေသည်။ "လင်စိုင်ပြောက်" များကို မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း ရှမ်းပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်အောက်ပိုင်းနှင့် ၎င်းနယ်မြေတို့နှင့် ထိစပ်နေသော တရုတ်နိုင်ငံနယ်စပ်ဒေသများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိပြီး၊ "လင်စိုင်ကြား"များကို မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း တနင်္သာရီတိုင်းအတွင်း တွေ့ရှိရသည်။

ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း
------------------------

လင်စိုင်များသည် ကြောင်နှင့်လွန်စွာတူသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်လင့်ကစား ကြောင်မျိုးရင်းဝင် မဟုတ်ဘဲ သီးသန့် လင်စိုင်မျိုးရင်းဝင်သာ ဖြစ်လေ၏။ သို့ရာတွင် လင်စိုင်မျိုးရင်း *ပရီအွန်နိုဒွန်တီဒီး* နှင့် ကြောင်မျိုးရင်း *ဖဲလစ်ဒီး* တို့အား သိပ္ပံနည်းကျ မျိုးရိုးဗီဇဆန်းစစ်ရာတွင် များစွာမကွဲပြားပဲ မျိုးစဉ်တူ အခြားမျိုးရင်းများထက် မျိုးရိုးအနီးစပ်ဆုံး ညီအစ်မမျိုးရင်းများ ဖြစ်ကြသည်ဟုသိရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Pocock, R. I. (1939)။ "Genus *Prionodon* Horsfield"။ *The Fauna of British India, including Ceylon and Burma*။ Mammalia. – Volume 1။ London: Taylor and Francis။ pp. 334–342။
2. ↑  Wozencraft၊ W.C. (2005)။ "ကာနီဗိုရာ မျိုးစဉ်"။ in Wilson၊ D.E.; Reeder၊ D.M (eds.)။ *ကမ္ဘာပေါ်တွင်ရှိသော နို့တိုက်သတ္တဝါမျိုးစိတ်များ: မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းနှင့် ပထဝီမြေမျက်နှာပြင်ဆိုင်ရာ ရည်ညွှန်းကျမ်း* (3rd ed.)။ Johns Hopkins University Press။ pp. 532–628။ ISBN 978-0-8018-8221-0။ OCLC 62265494။
3. ↑  Barycka, E. (2007). "Evolution and systematics of the feliform Carnivora" **72**: 257–282.