**တီးတိန် (သဲဒင်မ်)လူမျိုး**သည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲတွင် ပါဝင်လေသည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ ချင်းတိုင်းရင်းသားထဲမှ လူမျိုးစု တစ်စုဖြစ်သည်။ ချင်းပြည်နယ်၊ တီးတိန်မြို့နယ်အတွင်း နေထိုင်ကြပြီး တီးတိန် (တဲဒင်မ်)စကားပြောသော မျိုးနွယ်စု (၁၀)စုတို့က မိမိတို့ အမျိုးအနွယ်များ စတင်ပေါက်ဖွားသော နေရာမှာ တီးတိန်မြို့မှ ခုနှစ်မိုင်အကွာရှိ ဆိုင်းဇန်ရွာအနီးမှ ကျိမ်နွဲဂူကြီးဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ယင်းဂူမှာ ယခုအခါ တိမ်ကောလျက်ရှိပြီးဖြစ်သည်။ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ လူနေထိုင်ရန် သင့်လျော်သော ရေခံမြေခံကောင်းသည့်အရပ် ဖြစ်ခဲ့ဘူးဟန် ရှိသည်။ ယခုတိုင် ထိုနေရာ တစ်ဝိုက်တွင် တောင်ယာနှင့် ခြံစိုက်ပျိုးရေး ဖွံ့ဖြိုးလျက်ရှိသေးသည်။ 

တီးတိန်မြို့နယ်အတွင်းရှိ လူမျိုးအုပ်စုတို့၏ ဘိုးဘေးတို့သည် မူလရှေး ကျောက်ခေတ်ဆီလောက်က ယင်းဂူကြီးထဲတွင် ခိုအောင်းနေထိုင်ခဲ့ကြရာမှ တဖြည်းဖြည်း လူဦးရေတိုးပွားလာသဖြင့် ယခု တီးတိန်မြို့နယ်အတွင်းသို့ လာရောက်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။

ဝေါဟာရ
------

တီးတိန်ဟူသော အသံထွက်မှာ အမှန်မဟုတ်။ သဲဒင်မ်သာလျှင် ချင်းအသံထွက် အမှန်ဖြစ်သည်။ သဲဒင်မ်ကို အင်္ဂလိပ်တို့က အသံပီသအောင် မခေါ်နိုင်သဖြင့် ဖြစ်သလို စာလုံးပေါင်းရာ တစ်ဒင်မ် ဖြစ်လာပြီး မြန်မာတို့ကလည်း တီးတိန်ဟု ခေါ်ကြပြန်သည်။ 

သဲဒင်မ်ဟု ပီသစွာခေါ်လိုက်သောအခါမှ ချင်းဘာသာစကား၏ အဓိပ္ပာယ်သည် ပေါ်လွင်လာသည်။ ယင်းစကားကို အဓိပ္ပာယ်ပြန်ပါမူ ချင်းဘာသာအရ သဲ မှာ အရောင်တောက်ခြင်း ဖြစ်၍ ဒင်မ် မှာ ပြည့်သည်။ သို့မဟုတ် ရေပြည့်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု
----------------

တီးတိန်ယောက်ျား ဝတ်သော အင်္ကျီမှာ သင်တိုင်းမျိုးဖြစ်၍ အဖြူရောင်ချည်ထည်ဖြစ်ပြီး အင်္ကျီမှာ ထူးအထက်ထိ ဖုံးလေသည်။ မိန်းမများသည် ငွေနှင့် ကြေးနီ လက်ကောက်ကြီးများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ကြေးနီကွင်းများကို လက်မောင်းတွင် ဝတ်ဆင်ကြ၍ ဂျပ်ခုတ်ထည်းများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အင်္ကျီမှာ ရင်စေ့လက်ရှည်အင်္ကျီ သဘောပင်ဖြစ်သည်။ လည်ဆွဲတန်ဆာများအဖြစ် ပယင်းစေ့များနှင့် သန္တာနီများကို စီ၍ ဆွဲကြသည်။ ထို့အပြင် နာဂတောင်တန်းမှ လာရောက်ရေင်းချသော မဟူရာ ပုတီးကြီးများ ဝတ်ဆင်လေ့ ရှိသည်။ ထမီများမှာ ရင်ကွဲ ထမီများဖြစ်၍ များသောအားဖြင့် ရှေးအခါက ဒူးအထက်အထိ ဝတ်ဆင်လေ့ ရှိကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရေး တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
မြန်မာအစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသားများနှင့် လူမျိုးများ |
| --- |
| ကချင် (၁၂) | 
* ဂျိန်ဖော့ (သိန်းပေါ်၊ ဂျင်းဖော)
* အဇီး (ဇိုင်ဝါး)
* လော်ဝေါ် (သို့) မရူ
* ရဝမ်(နုံ)
* လရှီ (လာချိဒ်)
* လီဆူး
* ဒူးလင်း
* ခါ့ခူး
* တရုမ်း (ထရုံ)
* ဒလောင်
* ဂေါ်ရစ်

 |
| ကယား(သို့)ကရင်နီ (၉) | 
* ကယန်း (သို့) ပဒေါင်
* ဂေခို (ကဲ့ခို)
* ဂေဘား
* လာ့တ (သို့) ဇယိန်
* ပရဲ (ကယော)
* မနူမနော
* ယင်းတလဲ
* ယင်းဘော်

 |
| ကရင် (၁၁) | 
* ကရင်ဖြူ
* စကောကရင်
* တလှေပွာ
* ပကူး
* ပလေကီး (ပလေချီး)
* ပိုးကရင် (ရှို)
* ဘွဲ
* မိုးပွ
* မောနေပွား
* မွန်ကရင် (စာဖြူ)

 |
| ချင်း (၅၃) | 
* မေ့ထေး(ကသည်း)
* ဆလိုင်း
* ကလင်ကော့ (လူရှေ)
* ခမီ
* အဝခမီး
* ခေါနှိုး
* ခေါင်စို
* ခေါင်ဆိုင်ချင်း
* ခွာဆင်းမ်
* ခွန်လီ (ဆင်မ်)
* ဂန်တဲ့ (လင်တဲ)
* ဂွေးတဲ
* ငွန်း
* စုမ်းတူ
* ဆီစာန်
* ဆင်တန်
* ဆိုင်းဇန် (ဆိုင်းတန်)
* ဇာဟောင်
* ဇိုတုံး
* ဇိုဖေ
* ဇို (ဇိုမီး)
* ဇန်ညှပ်
* တပေါင်
* တီးတိန် (တဲဒင်မ်)
* တေဇန်
* တိုင်ချွန်း
* တာ့ဒိုး
* တောရ်
* ဒင်မ်
* ဒိုင် (ယင်ဒူး)
* နာဂ
* မာရင်
* ပနမ်း
* မကန်း
* မတူ
* မီရမ် (မရာ)
* မီအဲ
* မွင်း
* လူရှေ (လူရှိုင်း)
* လေးမြို့
* လောက်ထူ
* လိုင်
* လိုင်ဇို
* မြို (ဝါကုန်း)
* ဟွာလ်ငို
* အနူး
* အနန်
* အူပူ
* လျင်းတု
* အရှိုချင်း
* ရောင်ထု
* ချိုး
* လိုင်မီး
* ထမန်း

 |
| ဗမာ (၉) | 
* ကဒူး
* ကနန်း
* ဆလုံ
* တောင်သား (ရဘိန်း)
* ထားဝယ်
* ဖွန်း (ဖုန်း)
* မြိတ်
* ယော

 |
| မွန် (၁) | 
* မွန်

 |
| ရခိုင် (၇) | 
* ကမန်
* ခမီး
* ဒိုင်းနက်
* မရမာကြီး
* မြို
* သက်

 |
| ရှမ်း (၃၃) | 
* ထနော့
* ဓနု
* အိုက်ဆွယ်
* အင်
* ဂုံရှမ်း (ခွန်)
* အင်းသား
* ကော် (အာခါ၊ အိကော)
* ခန္တီးရှမ်း
* ခမူ
* ကိုးကန့်
* ကွီ
* လားဟူ
* မိုင်းသာ
* မြောင်ဇီး
* မောရှမ်း
* ပလောင်
* ပလေး
* ပအိုဝ်း (တောင်သူ)
* ဖျင်
* ရှမ်းကလေး (တိုင်းနွဲ့)
* ရှမ်းကြီး (တိုင်းလုံ)
* မုံ
* တိုင်းလွယ်
* တိုင်းလျမ် (ရှမ်းနီ)
* လူး
* တိုင်းလေ့ (လိရှမ်း)
* တောင်ရိုး (တိုရု)
* ဝ
* ယောင်
* ယင်းကျား
* ယင်းနက်
* ယွန်း

 |
| ရှေးလူမျိုးများ | 
* ပျူ
* ကမ်းယံ
* သက်
* ကူကီးလူမျိုး
* ဂေါ်ရခါးလူမျိုး

 |