recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၎င်းသုတ်ကို သုဘသုတ်ဟုလည်း ခေါ်သည်။)

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် "လူ့လောက၌ ထင်ရှားဖြစ်နေသော "ဟီန ပဏီတဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်း ၁၄-မျိုး သုဘလုလင်က မေးလျှောက်သဖြင့် ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင် အကျယ် ဝေဘန် ရှင်းလင်း၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ၌ တောဒေယျပုဏ္ဏားသည် ကောသလဘုရင်၏ ပုရောဟိတ် ဖြစ်ပုံနှင့် တောဒေယျပုဏ္ဏားအကြောင်း၊ ဤသုတ်ဖြစ်ပေါ်လာပုံနှင့် ကံအကျိုးပေးပုံတို့ကို ဖွင့်ပြတော်မူထားပါသည်။

အသက်တိုခြင်း/ ရှည်ခြင်း အကြောင်း
--------------------------------

၁။ သူများအသက်၊ သတ်သည့်တွက်၊ အသက်ကိုယ့်မှာ တို။

မသတ်ရှောင်ရှား၊ ထိုသူများ၊ ရှည်လျားအသက်ကို။

ရောဂါများခြင်း/နည်းခြင်း အကြောင်း
---------------------------------

၂။ နှိပ်စက်ကလူ၊ ညှဉ်းဆဲသူ၊ ပြောထူရောဂါဆို။

သနားစိတ်သွင်း၊ မနှိမ်နင်း၊ ကင်းရှင်းရောဂါကို။

အဆင်းမလှခြင်း/လှခြင်း အကြောင်း
------------------------------

၃။ ထန်ပြင်းဒေါသ၊ ကြီးတတ်က၊ အလှပျက်မည်ဆို။

ဒေါသကင်းစင်၊ မေတ္တာယှဉ်၊ ကြည်လင်လှသကို။

အခြွေရံနည်းခြင်း/များခြင်း အကြောင်း
-----------------------------------

၄။ မနာလိုပြန်၊ ဣဿာထန်၊ ခြံရံကင်းမည်ဆို။

ဣဿာမထား၊ ဝမ်းမြောက်ငြား၊ ပေါများခြွေရံကို။

ဥစ္စာပစ္စည်းများခြင်း/ရှားခြင်း အကြောင်း
----------------------------------------

၅။ မလှူမဒါန်း၊ မပေးကမ်း၊ ခြောက်ခမ်းဥစ္စာဆို။

စွန့်ကြဲလေ့တုံ၊ ပြုပါကုန်၊ ကုံလုံကြွယ်ဝလို။

အမျိုးအနွယ် ညံ့ခြင်း/ကောင်းခြင်း အကြောင်း
-----------------------------------------

၆။ မာန်မာနကြွယ်၊ ထိုသူဝယ်၊ မျိုးနွယ်ညံ့မည်ဆို။

ထိုက်သူရိုကျိုး၊ မာန်ကိုချိုး၊ အမျိုးမြတ်သကို။

ဉာဏ်ပညာ ရှိခြင်း/မရှိခြင်း အကြောင်း
-----------------------------------

၇။ သိဖွယ်ဟူသမျှ၊ မမေးက၊ ဖျင်းအပညာဆို။

ကြားမြင်များအောင်၊ မေးလေ့ဆောင်၊ ခုနောင်တတ်သိလို။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -မ၊၃၊၂၄၃-၉။ မ၊မြန်၊၃၊၂၄၆-၂၅၂။ မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၇၅-၁၈၀။ မ၊ဋီ၊၃၊၃၁-၃၆။

-မဇ္ဈိမနိကာယ၊ ဥပရိပဏ္ဏာသ၊ ၄-ဝိဘင်္ဂဝဂ္ဂ၊ ပဉ္စမသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
အင်္ဂလန်နိုင်ငံဘုရင်များတွင် ဟဲရိုးဘွဲ့ခံဘုရင်နှစ်ပါးရှိ၍ ထိုဘုရင်နှစ်ပါးစလုံး သည်နော်မန်မင်းဆက်မတိုင်မီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သောမင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ပထမဟဲရိုးဘုရင်သည်က နွတ်ဘုရင်၏ သားတော်ဖြစ်၍ ၁ဝ၃ရ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံအုပ်စိုးသည်။ ၁ဝ၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။ ( ကနွတ်ဘုရင်•။)

ဒုတိယဟဲရိုးဘုရင် (ခရစ် ၁ဝ၂ဝခန့် ၁ဝ၆၆)
-------------------------------------

ဒုတိယ ဟဲရိုးဘုရင်သည် အင်္ဂလိုဆက္ကဆန်မင်းဆက်တွင် 
နောက်ဆုံးဘုရင်ဖြစ်၍၊ နန်းသက်ကိုးလနီးပါးမျှသာကြာသည်။ 
ဟဲရိုးသည်အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင်တန်ခိုးအာဏာကြီးမားသောအားဘွဲ့ရ 
ဝက်ဆက်နယ်စားဂေါ်ဒွင်၏ သားဖြစ် သည်။ ၁ဝ၅၃ ခုနှစ်တွင် 
ဂေါ်ဒွင်ကွယ်လွန်သောအခါဟဲရိုးသည်ဝက်ဆက်နယ်စားဘွဲ့ကို 
ဆက်ခံရရှိလေသည်။ထိုအချိန်မှစ၍ဟဲရိုးသည်အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် 
ပစ္စည်းဥစ္စာချမ်းသာကြွယ်ဝဆုံးနှင့်အ ထင်ရှားဆုံးပုဂ္ဂိုလ်ကြီး 
ဖြစ်လာလေသည်။
အက်ဒွပ်•သ•ကွန်ဖက်ဆားသည် ၁ဝ၆၆ခုနှစ်တွင် 
သာထောက်သမီးခံ မကျန်ရစ်ဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့ရာ 
မှူးမတ်မျိုးနွယ်အပေါင်းတို့က ဟဲရိုးကိုဘုရင်အဖြစ် တင်မြှောက် 
ကြသည်။ သို့ရာတွင်နော်မန်ဒီ နယ်စားဝီလျံက 
ဦးရီးတော်အက်ဒွပ်ဘုရင်သည်မိမိအားထီးနန်းကိုဆက်ခံစေမည်
ဟုကတိပေးခဲ့ဖူးသည်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ဟဲရိုးကိုယ်တိုင်ကလည်း 
အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းရရှိရေး၌မိမိအားကူညီပါမည်ဟု သစ္စာဆိုခဲ့ 
ဘူးသည်ဟူ၍လည်းကောင်း အကြောင်းပြ၍ 
မိမိသာလျှင်ထီးနန်းကိုဆက်ခံထိုက်သည်ဟု တောင်းဆိုလာလေ 
သည်။ ဟဲရိုးဘုရင်ကလည်း အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် 
နော်မန်တို့လာရောက်ကြီးစိုးမှုကို ခုခံတွန်းလှန်ရန် 
အသင့်ပြင်ထားလေသည်။ 
( ဝီလျံ၊အင်္ဂလိပ်ဘုရင်များ။)

၁ဝ၆၆ ခုနှစ်အောက်တိုဘာလတွင် 
ဝီလျံ၏စစ်တပ်များက အင်္ဂလန်တောင်ဘက်ကမ်းခြေပေါ်သို့ 
တက်ရောက်လာကြသောအခါ ဟဲရိုးဘုရင်သည်မြောက်ပိုင်း၌ 
ဒိန်းလူမျိုးတို့ကိုတိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းလျက်ရှိသည်။ 
ဟဲရိုးသည်နော်မန်တို့ကို တိုက်ခိုက်ရန် မိမိ၏တပ်များကို 
တောင်ဘက်သို့အပြင်းချီလာစေသည်။ နော်မန်တပ်များနှင့် 
ဟေးစတင်းမြို့အနီးတွင် အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက်နေ့၌တွေ့ 
ဆုံတိုက်ခိုက်ရာ ဟဲရိုးဘုရင် ကျဆုံးလေသည်။ 
( ဟေးစတင်းတိုက်ပွဲ•။) 
ထိုတိုက်ပွဲတွင် အင်္ဂလိပ်တို့အရေးနိမ့်ခဲ့ကြသဖြင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ အင်္ဂလိုဆက္ကဆန်မင်းဆက်ပြတ်၍ နော်မန်မင်းဆက်တို့ ကြီးစိုးလာကြလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)
စု၊ဦး( ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ)(ခရစ် ၁၉၀၁-၁၉၈၇)
---------------------------------------

သပိတ်မှောက် ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ ခေါင်းဆောင် တစ်ဦးဖြစ်သော နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်)ရ ဦးစုကို ၁၉၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် အဖ ပရိက်ခရာ ကုန်သည် ဦးကံရ၊ အမိ ဒေါ်နု တို့က ပြည်မြို့၌ မွေးဖွားသည်။
ပြည်မြို့ အဂင်လိပ် - မြန်မာ အထက်တန်းကျောင်း၌ ပညာသင်ကြားသည်။ ပညာသင်ကြားဆဲ ၁၉၂၂ ခုနှစ်၊ အသက် ၂၁ နှစ် အရွယ်တွင် အဂင်လိပ်အစိုးရကို မလိုလားရာမှ အဂင်လိပ်စာ မသင်လိုတော့ဘဲ ဂျာမနီနိုင်ငံ မြူးနစ်မြို့သို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် ဓာတုဗေဒ ပညာကို သင်ယူသည်။ ခြောက်နှစ်အကြာ ၁၉၂၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဂျာမနီမှ ပြန်လာပြီး ဆပ်ပြာချက် လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဦးစိုးသိမ်း ဂျီစီဘီအေ၌ စက်ကရီတေရီ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
ထို့နောက် အလုပ်သမားများအား နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး စိတ်ဓာတ်ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် လှုံ့ဆော် စည်းရုံးလို၍ သန်လျင် ဘီအိုစီတွင် သုံးနှစ်ကြာသည် အထိ စာရေး ဝင်လုပ်ခဲ့သည်။ ထိုမှ တစ်ဆင့် ဦးစိုးသိမ်း ဦးဆောင် သည့် ဂျီစီဘီအေ အဖွဲ့ကြီးတွင် အကျိုးဆောင် ဝင်လုပ်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ် အဂင်လိပ်အစိုးရက ပေးအပ်သည့် ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေး စနစ်ကို ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ အသင်းချုပ်ကြီး အတွင်း လက်ခံသင့် ၊ မခံသင့် အပြင်းအထန် အငြင်းအခုံ ဖြစ်ရာမှ ဦးစိုးသိမ်း ခေါင်းဆောင်သော ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေကို မနှစ်မြို့သူများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထို့နောက် တောင်ငူမြို့တွင် ကျင်းပသော (၁၆) ကြိမ်မြောက် ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ ကွန်ဖရင့်တွင် ဦးစိုးသိမ်းကို မနှစ်မြို့သူများက ဦးစုကို ဂျီစီဘီအေ သမ်မတ အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ဦးစု ခေါင်းဆောင်သော ဂျီစီဘီအေသည် သပိတ်မှောက် ဂျီစီဘီအေ ဟု တွင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရမည်းသင်း တောင်ပိုင်း ကြားဖြတ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်အရွေးခံရာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ ဂျပန်ခေတ်တွင် ဂျပန်စစ်ရုံးက ဦးစုအား ထောင်ဒဏ် တစ်နှစ် အပြစ်ပေးခဲ့သည်။
ဦးစုသည် နိုင်ငံရေးမှ အနားယူပြီးနောက် ဝါးနက်ချောင်း၌ ခြံစိုက်ပျိုး၍ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုခဲ့သည်။ တစ်ဖက်မှလည်း နိုင်ငံတိုးတက်ရာ တိုးတက်ကြောင်း ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ 'ဗုဒ်ဓဘာသာနှင့် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ' ၊‘ကွန်မြူနစ်တို့၏ လောကနိဗ်ဗာန်’၊ 'နိုင်ငံရေးနှင့် ပိုက်ဆံ'၊'မြန်မာ့အရေးနှင့်’ ကမ်ဘာ့အရေး' စသည့် စာအုပ်များ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ဦးစုအား ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် တွင် ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ်မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော် ကောင်စီက နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့(ပထမဆင့်) ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
ဦးစုသည် သူနာပြုဆရာမကြီး တစ်ဦးဖြစ်သော ဒေါ်ရင်မေနှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။ သားသမီး မထွန်းကားခဲ့သဖြင့် ဇနီးသည် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၎င်းင်း၏ တူဖြစ်သူနှင့်အတူ နေထိုင်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

ဘုရားရှင် ဝဇ္ဇီနိုင်ငံ၊ ဥက္ကစေလမြို့ ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်း၌ "ဤလောက, တမလွန်လောက, ဘုံသုံးပါး, လောကုတ္တရာတရားတို့၌ မလိမ္မာကုန်သော သမဏ, ဗြဟ္မဏ အချို့တို့၏စကားကို နာယူကြ, ယုံကြည်ကြသောသူတို့ စီးပွားမဲ့၊ ချမ်းသာ မဲ့ဖြစ်ကြပုံကို မလိမ္မာသော နွားကျောင်းသား၏ နွားများကို ဂင်္ဂါမြစ် တစ်ဘက်ကမ်း ဝိဒေဟတိုင်းဘက်သို့ ကူးသွား၍ ပျက်စီးပုံဥပမာဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဆိုအပ်ပြီးသော တရားတို့၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာတော်မူသော မိမိ၏စကားကို နာယူကြ ယုံကြည်ကြသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ခန္ဓမာရ်၏ရေအယဉ်ကို ကျော်ဖြတ်၍ နိဗ္ဗာန်ဘက်ကမ်းသို့ ရောက်သွားကြပုံတို့ကို အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ၌ ဥက္ကစေလမြို့အကြောင်း၊ ဤသုတ်တော်ကို ဟောတော်မူသည့်အကြောင်း၊ မဂဓနိုင်ငံနှင့် ဝိဒေဟနိုင်ငံတို့တည်ရှိနေပုံ၊ ပညာမဲ့ နွားကျောင်း သား၏ မဆင်မခြင်ပြုလုပ်မှုကြောင့် နွားများ သေကြေပျက်စီးကြပုံ၊ မြစ်ကိုကူးရာ၌ နွားကျောင်းသား၏ ကြိုတင်သိသင့်သောအချက်များနှင့် အကုသလပုဒ်အဖွင့် အစ ရှိသော ဖွင့်ဆိုချက်တို့ကို လေ့လာနိုင်ပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -မ၊၁၊၂၈၆-၉။ မ၊မြန်၊၁၊၂၉၄-၇။ မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၆၇-၉။ မ၊ဋီ၊၂၊၁၉၈-၂၀၀။

-မဇ္ဈိမနိကာယ၊ ဥပရိပဏ္ဏာသ၊ ၄-မဟာယမကဝဂ္ဂ၊ စတုတ္ထသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

ဘုရားရှင် သကျနိုင်ငံ ကပိလဝတ္ထုမြို့ နိဂြောဓာရုံကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် မဟာနာမ် သာကီဝင်မင်း မေးလျှောက်သဖြင့် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဥပက္ကိလေသတရားတို့ကို မပယ်ရသေးသောကြောင့် လူ့ဘောင်၌နေ၍ ကာမဂုဏ်ခံစားပုံ၊ ဥပက္ကိလေသတရားတို့ နှိပ်စက် ခံရပုံ၊

ဝိပဿနာဉာဏ်, မဂ်ဉာဏ်တို့ဖြင့် ကာမဂုဏ်အပြစ်ကို အမှန်အတိုင်းသိပုံ ဈာန်, အနာဂါမိမဂ်ဉာဏ်, အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ကိုရလျှင် ကာမဂုဏ်ကို နှလုံး မသွင်းတော့ပုံ။

အလောင်းတော်ဘဝဖြစ်စဉ် ကာမဂုဏ်ငါးပါးကို စွဲ၍ဖြစ်သော သုခ, သောမနဿသည် အဿာဒ၊ သတ္တဝါတို့ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂ, အတ္တကိလမထာနုယောဂကို အားထုတ်နေကြပုံ၊ (ပဋိပတ္တိ)သုခဖြင့် (ဝိမောက္ခ) သုခကို မရနိုင်၊ ဒုက္ခဖြင့်သာ သုခကိုရနိုင်သည်ဟု ယူဆသော နိဂဏ္ဌတို့အား ဗိမ္ဗိသာရမင်း ဥပမာဖြင့် ရှင်းလင်းဟောတော်မူပုံ၊ ဘုရားရှင်၏ သမာပတ်ဝင်စားပုံဖြင့် ရှင်းလင်း ဟောတော်မူပုံ၊ ဘုရားမြတ်စွာ သာသနာတော်၏အစွန်းနှစ်ဖက်မှ ကင်းလွတ်ပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

**အဋ္ဌကထာ**၌ ဘုရားရှင်နှင့် မဟာနာမ်သာကီဝင်မင်းတို့၏ ဆွေမျိုးတော်စပ်ပုံ၊ မဟာနာမ်သာကီဝင်သည် သကဒါဂါမ်ဖြစ်သော်လည်း မပယ်ရ သေးသော ကိလေသာကို မဆင်ခြင်မိပုံ၊ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များအား ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ် အကုန်ဖြစ်ပုံ၊ ကာမဂုဏ်အပြစ်ဟောပုဒ်များအဖွင့်၊ သာသနာတော်၏ အစွန်းနှစ်ဖက်လွတ်ပုံ၊ ဘုရားရှင်နှင့် နိဂဏ္ဌတို့ ဆွေးနွေးချက်ပုဒ်များအဖွင့်၊ မဆင်မခြင် ပြောဆိုလျှင် စကားမှားယွင်းနိုင်ပုံ အစရှိသည်တို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။

**ဋီကာ**၌ ဝိနယကုက္ကုစ္စကဲ့သို့ ပညတ်ဝေါဟာရ၌ မကျွမ်းကျင် မလိမ္မာသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့အား တချို့နေရာ၌ တွေးတောယုံမှားမှု ဖြစ်တတ်ပုံ၊ ဝိပဿနာပညာကို အရိယမဂ္ဂပညာဟု ဖွင့်ထားပုံ၊ သာသနာတော်၏ အစွန်း နှစ်ဖက်လွတ်ပုံ၊ ဖလသမာပတ္တိ ပရိယောသာနသည် သာသနသမ္ပတ္တိဖြစ်ပုံအစရှိသည်တို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။

### ကိုးကား

1. ↑  -မ၊၁၊၁၂၆-၁၃၂။ မ၊မြန်၊၁၊၁၃၃-၉။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆၅-၉။ မ၊ဋီ၊၂၊၄၅-၉။

-မဇ္ဈိမနိကာယ၊ မူလပဏ္ဏာသ၊ ၂-သီဟနာဒဝဂ္ဂ၊ စတုတ္ထသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
ဆာဒင်းနီးယားကျွန်း
------------------

ဆာဒင်းနီးယားကျွန်းသည် မြေထဲပင်လယ်တွင် ကော်စီ 
ကားကျွန်း၏ တောင်ဘက်၌တည်ရှိ၍ အလျားမိုင် ၁၆ဝ၊ အနံ 
၆၈ မိုင်ရှိ၏။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် အနီးအပါးရှိ ကျွန်းများ 
အပါအဝင် စတုရန်းမိုင် ၉၃ဝ၁ မိုင်ရှိသည်။ ၇ မိုင်ခွဲခန့်ကျယ် 
သော ဗိုနီဖားချို ရေလက်ကြားသည် ဆာဒင်းနီးယားကျွန်းကို 
ကော်စီကားကျွန်းမှ ပိုင်းခြားထားလေသည်။ တောင်ထူထပ်၍ 
ကျွန်းအလယ်ရှိ အမြင့်ဆုံးသောနေရာမှာ ပေ ၆ဝဝဝ ခန့်ဖြစ် 
သည်။ ဆာဒင်းနီးယားကျွန်းတွင် အရှည်ဆုံးဖြစ်သော တီဆို 
မြစ်မှာ ၉၃ မိုင်ရှည်လျား၏။

ထိုကျွန်းသည် ဘီစီ ၅ ရာစုတွင် ကားသေ့လူမျိုးတို့ 
လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ပြီးနောက် ရောမ လူမျိုးတို့က 
ကြီးစိုကြပြန်၏။ သို့သော် အလယ်ခေတ်သို့ ရောက်သောအခါ 
စပိန်၊ ဩစတြီးယား၊ ဆဗွိုင်အစိုးရတို့ လက်အောက်သို့ ရောက် 
ရှိခဲ့ပြီးလျှင်၊ ၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် အီတလီနိုင်ငံ၏တစိတ်တစ်ဒေသ 
ဖြစ်လာလေသည်။

ဆာဒင်းနီးယားကျွန်းကို နှစ်ပိုင်းခွဲထားရာ မြောက်ပိုင်းမြို့ 
တော်မှာ ဆာ့ဆရီဖြစ်၍၊ တောင်ပိုင်းမြို့တော်မှာ ကားလျားရီ 
မြို့ဖြစ်လေသည်။ လူဦးရေမှာ ၁၂ သိန်းကျော်ရှိ၍ ကျွန်းသူ 
ကျွန်းသားများသည် စပိန်လူမျိုးတို့နှင့် ရုပ်ချင်းတူသောကြောင့် 
မြေထဲပင်လယ်လူမျိုးများမှ ဆင်းသက်လာဟန်ရှိသည်ဟု ယူဆ 
ကြ၏။ အများအားဖြင့် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်များဖြစ်ကြ၏။ စာရေး၊ 
စာဖတ်တတ်သူများ အလွန်ပင်နည်းပါးလေသည်။
အီတလီနိုင်ငံ၏ တစိတ်တစ်ဒေသပင် ဖြစ်လင့်ကစား 
အီတာလျံလူမျိုးတို့က ဆာဒင်းနီးယားကျွန်းကို တစ်ကျွန်း 
တစ်နိုင်ငံဟု သဘောထားကြသည်။ 

ကျွန်းတွင် ကြီးကျယ်သော သစ်တောများရှိ၍၊ သံ၊ ခဲ၊ 
သွပ်၊ ငွေ၊ ကြေးနီနှင့် ကျောက်မီးသွေးများလည်း ရှေးအခါ 
ကတည်းကပင်ရှိခဲ့လေသည်။ တံငါလုပ်ငန်းမှာလည်း ကြီးပွား 
တိုးတက်လျက်ရှိသော လုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကျွန်းသူကျွန်သားတို့မှာ တောတောင်ထူထပ်သည့်နေရာ 
များ၌ အသီးအနှံများကို စိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့်၎င်း၊ သိုး၊ နွား၊ ဆိတ် 
များကို မွေးမြူခြင်းဖြင့်၎င်း အသက်မွေးလျက် နေထိုင်ကြလေ 
သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)
၁၇၄၀ ခုနှစ်မှ ဆာကေးပုလင်း၊ ဂျပန်နိုင်ငံ
ဖန်ခွက်အကြည်ဖြင့် ထည့်ထားသော ဆာကေး
ဆုရုဂါအိုကာ ဟချိမန်-ဂူး နတ်ကွန်းတွင် ဆာကေးစည်များဖြင့် ပသထားပုံ
**ဆာကေး** (အင်္ဂလိပ် Sake ဂျပန်။ 酒) ကို ဂျပန်ဆန်အရက်ဟုလည်း ခေါ်ကြပြီး ဖွဲနုပြောင်အောင် ပေါလစ်တင်ထားသော ဆန်အား ကစော်ဖောက်ခြင်းမှ ရရှိသော အရက်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဝိုင်အရက်နှင့် မတူသော အချက်မှာ ဝိုင်အရက်သည် သစ်သီးတွင် သဘာဝအတိုင်း ပါဝင် သော သကြားအား ကစော်ဖောက်ခြင်းမှ ရရှိပြီး ဆာကေးအရက်မှာမူ ဘီယာကဲ့သို့ ချက်လုပ်ခြင်းမှ ရသည်။ ကစီဓာတ်များအား သကြားအဖြစ်ပြောင်းလဲ၍ ထိုမှတဆင့် ကစော်ဖောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဆာကေးအရက်ချက်ခြင်းနှင့် ဘီယာချက်ခြင်းတို့ ကြား ကွာခြားချက်မှာ ဘီယာချက်လုပ်ရာတွင် ကစီဓာတ်ကို ပထမအဆင့်တွင် သကြားအဖြစ်ပြောင်းလဲ၍ ဒုတိယအဆင့်တွင် သကြားမှ အရက်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသည်။ ဆာကေးမှာမူ အခြားသော ဆန်အရက်များကဲ့သို့ပင် ကစီဓာတ်မှ အရက်သို့ ပြောင်းလဲခြင်းအား တစ်ချိန်တည်း တစ်ပြိုင်တည်းတွင် ပြုလုပ်သည်။ ထို့အပြင် ဆာကေး၊ ဝိုင်နှင့် ဘီယာတို့တွင် အရက်ပါဝင်မှု အချိုးအစား ကွာခြားသည်။ ဝိုင်များတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် အရက် ၉% မှ ၁၆% ပါဝင်လေ့ရှိပြီး  ဘီယာအများစုတွင်မူ အရက် ၃% မှ ၉% အထိပါဝင်ကာ ဆာကေးတွင်မူ အရက် ၁၈% မှ ၂၀%အထိ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ (သို့သော်လည်း အမြဲလိုလိုပင် ပုလင်းမသွတ်မီ ၁၅% အထိ ရေရောခြင်းဖြင့် ဆာကေး၏ အရက်ပါဝင်မှုကို လျှော့ချကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Robinson၊ Jancis (2006)။ *The Oxford Companion to Wine* (3rd ed.)။ Oxford University Press။ p. 10။
ဂျယ်လတင်း
---------

တိရစ္ဆာန်တို့၏ အရိုး၊ ဦးချိုနှင့် ခွာများကို အက်ဆစ် 
အပျော့ရည်ထဲတွင် စိမ်လိုက်လျှင် အချို့သော အစိတ်အပိုင်း 
များသည် အရည်ပျော်သွား၍ အချို့သည် အရည်မပျော်ဘဲ 
ကျန်ခဲဲ့သည်။ အရည်မပျော်ဘဲ ကျန်ခဲ့သော အစိတ်အပိုင်း 
များကို ရေတွင်ထည့်၍ ပြုတ်လိုက်လျှင် ကော်ရည်ဖြစ်လာ 
သည်။ အရောင်မှာ ဝါတာတာရှိ၍ အရသာမရှိချေ။ ခဲသွား 
သောအခါ မာ၍ဆတ်လာသည်။ ထိုကော်ကို ဂျယ်လတင်းဟု 
ခေါ်သည် ကျောက်ကျောဟုခေါ်သည့် ငါးစည်ဖောင်းကော်မှာ 
ဂျယ်လတင်း အကောင်းဆုံးအစားဖြစ်၍ ယင်းတို့ လူတို့ 
စားသုံးနိုင်သည်။ 

  

စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းတွင် ဂျယ်လတင်းကို များစွာ အသုံး 
ပြုကြသည်။ ဂျယ်လတင်းသန့်သန့်ကို သရေစာမုံ့နှင့် အခြား 
အစားအသောက်များ ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြု၍ ဂျယ်လတင်း 
အညံ့စားကိုမူ ကော်အဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။ ဂျယ်လတင်း 
မှရသော ကော်သည် အလွန်စေးကပ်သဖြင့် ပစ္စည်းများဆက်စပ် 
ရာ၌ အသုံးပြုသည်။ ဂျယ်လတင်းအညံ့စားကို ဆာလဖျူရစ် 
အက်ဆစ်ရည်နှင့် သန့်အောင်ပြုလုပ်လိုက်သောအခါ အရောင် 
ဖြူလာ၍ အလင်းမပေါက် တစ်ပေါက်ရှိသော ဂျယ်လတင်း 
အကောင်းစားကိုရသည်။ ဂျယ်လတင်းကို အစားအသောက်များ 
မာလာစေရန်နှင့် အရက်များကို သန့်အောင်လုပ်ရာ၌လည်း 
အသုံးပြုသည်။ အချောင်းလိုက်လှီးဖြတ်၍ ဈေးတွင် ရောင်းချ
ကြသော ကျွဲကော်မှာ ဂျယ်လတင်းအညံ့စားပင် ဖြစ်၏။ 

ကျွဲကော်ကို ပုံနှိပ်စက်မင်လုံးများ သွန်းလုပ်ရာတွင် အဓိက 
အသုံးပြုကြသည်။ ဂျယ်လတင်းကို ဆေးလုံးများ အပြင်ဘက်မှ 
သုတ်လိမ်းပေးရာတွင်စ္ဆင်း၊ သားရေနယ်လုပ်ငန်း၊ ဆေးဆိုး 
လုပ်ငန်း၊ စက္ကူလုပ်ငန်း၊ ရေခံပစ္စည်းလုပ်ငန်း၊ မင်လုပ်ငန်း၊ 
သားရေတုလုပ်ငန်းတို့တွင်စ္ဆင်း များစွာ အသုံးပြုကြသည်။ 
ဓာတ်ပုံရိုက်မှန်နှင့် ရုပ်ရှင်ကော်ပြားများ ပြုလုပ်ရာတွင်လည်း 
ဂျယ်လတင်းကော်ကို အခြေခံပစ္စည်းအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုကြ 
လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)
ဂျဝါဟာလာနေရူးဆုကို အိန္ဒိယအစိုးရမှ နိုင်ငံတကာချစ်ကြည်ရင်းနှီးမှုအတွက်ဟုဆိုကာ ၁၉၆၅ ခုနှစ်မှ စတင်ပြီး ချီးမြှင့်ခြင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ပြည်သူများအကြား ချစ်ကြည်ရင်းနှီးမှု၊ နားလည်မှု၊ ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်အောင် ကြိုးပမ်းသူများအတွက် ရည်ရွယ်ချီးမြှင့်ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ဆုကြေးငွေအဖြစ် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅၅ဝဝဝကျော် (အိန္ဒိယ ရူပီး ၂.၅ သန်း) ချီးမြှင့်သည်။
၂၀၀၇ ခုနှစ်အထိစာရင်းအရ ဆုချီးမြှင့်ခံရသူ (၃၅)ဦးရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထိုဆုအား ချီးမြှင့်ခံရသူ (၂)ဦးရှိသည်။ ပထမတစ်ဦးမှာ ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းအရေးမှူးချုပ် ဦးသန့် ဖြစ်ပြီး ထိုဆုစတင်ပေးအပ်သည့် ၁၉၆၅ ခုနှစ်မှာပင် ထိုဆုအား ချီးမြှင့်ခံရခြင်းဖြစ်သည်။ ဒုတိယတစ်ဦးမှာ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်(NLD) အတွင်းရေးမှူး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဖြစ်ပြီး ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။

ဆုချီးမြှင့်ခံရသူများ
---------------------

၁။ ဦးသန့်(၁၉၆၅)

၂။ မာတင်လူသာကင်း ဂျူနီယာ(၁၉၆၆)

၃။ ခန်အဘ်ဒူလ် ဂါဖ်ဖာခန်(၁၉၆၇)

၄။ ရီဟူဒီ မီနူဟင်(၁၉၆၈)

၅။ မာသာ ထရီဆာ(၁၉၆၉)

၆။ ကန်နက်ကောန်ဒါ(၁၉၇၀)

၇။ ဂျိုစစ်ဘရော့ဇ်တီတို(၁၉၇၁)

၈။ အန်ဒရီ မဲလ်ရက်စ်(၁၉၇၂)

၉။ ဂျူးလီးယက် နီရီရီ(၁၉၇၃)

၁၀။ ရောပရီဘစ်တ်(၁၉၇၄)

၁၁။ ဂျိုးနက်စ်ဆော့ခ်(၁၉၇၅)

၁၂။ ဂူစီပီတူစီ(၁၉၇၆)

၁၃။ တူစီ မီဟာဂျီ ရှာရတ်သာ(၁၉၇၇)

၁၄။ နိချိဒဆု ဖုဂျိ(၁၉၇၈)

၁၅။ နယ်လ်ဆင် မင်ဒဲလား(၁၉၇၉)

၁၆။ ဘာဘရာဝက်ဒ်(၁၉၈၀)

၁၇။ အယ်လ်ဗာနှင့် ဂန်နာမိုက်ဒရယ်(၁၉၈၁)

၁၈။ လီယိုပေါ ဆီဒါ ဆန်ဟာ(၁၉၈၂)

၁၉။ ဘရူနို ခရီစကိုင်း(၁၉၈၃)

၂၀။ အင်ဒရာ ဂန္ဒီ(၁၉၈၄)

၂၁။ အိုလော့ဖ်ပယ်မီ(၁၉၈၅)

၂၂။ 

၂၃။ ရာဆာ အာရာဖက်စ်(၁၉၈၈)

၂၈။ အောင်ဆန်းစုကြည်(၁၉၉၃)

၂၉။ မဟာသီယာ မိုဟာမက်စ်(mahathir-mohamad)(၁၉၉၄)
**ဂျမ်ရှိ ဗလီမျှော်စင်** သည် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ အနောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဝေးလံခေါင်းပါးပြီး သွားလာရန် ခက်ခဲသော ဂေါပြည်နယ်၊ ရှားရက်ခရိုင် ရှိ ဟာရီမြစ်နံဘေးတွင် တည်ရှိသည်။ ၆၅-မီတာ (၂၁၃-ပေ) or ၆၂-မီတာ (၂၀၃-ပေ) မြင့်သော ဗလီမျှော်စင် အား ၁၁၉၀ ခုနှစ် ခန့်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ဖုတ်ထားသော အုတ်များဖြင့်သာ တည်ဆောက်ထားကာ ရှုပ်ထွေးသော အုတ်၊ သရွတ်နု နှင့် စဉ့်ရည်သုတ်ပြားများဖြင့် အလှဆင်ထားခြင်းကြောင့် ကျော်ကြားသည်။ ကူဖစ် နှင့် နပ်စခီ လက်ရေးအလှများ၊ ဂျီဩမေတြီ ပုံစံများ နှင့် ကိုရမ်ကျမ်းမှ စာပိုဒ်များ ပါဝင်သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှစ၍ ဗလီမျှော်စင်သည် ပျောက်ပျက်ရန် စိုးရိမ်ရသော ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ စာရင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး မြေသားပြုန်းတီးမှု၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ပြင်းထန်စွာ ခံစားနေရပြီး ဂရုတစိုက် ထိန်းသိမ်းထားမှုလည်း မရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ဘီဘီစီ သတင်းဌာနမှ ထိုမျှော်စင်သည် အချိန်မရွေး ပြိုကျသွားနိုင်ကြောင်း အစီရင်ခံ တင်ပြခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Afghan historic minaret of Jam 'in danger of collapse'။ *BBC*။ BBC News။  23 July 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  *Ghaznavid and Ghūrid Minarets*, Ralph Pinder-Wilson, **Iran**, Vol. 39, (2001), 167.
3. ↑  NATO Channel, Discover Afghanistan – The Minaret of Jam, August 2013,
4. ↑  Afghan historic minaret of Jam 'in danger of collapse', although no efforts have yet been made to preserve it, 28 August 2014, 
By Mohammad Qazizada and Daud Qarizadah,
ကလိုဗါပဲပင်သည် ပဲလုံးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ အယ်လဖားဖားကဲ့သို့ ကျွဲနွားစာအတွက်နှင့် လယ်ခင်းများ မြေဩဇာ ထက်သန်လာစေရန်အတွက် စိုက်ပျိုးကြသည်။ ကလိုဗါပဲပင် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၄ဝဝ ကျော်မျှရှိ၍ ဥရောပတိုက် 
နှင့် မြောက်အမေရိကတိုက် သမပိုင်းဒေသများတွင် ကောင်းစွာ ဖြစ်ထွန်းကြသည်။ ကလိုဗါပဲပင်တို့၏ အရွက်တွင် ရွက်မြွှာသုံးရွက်စီပါရှိ၍ ထိုအပင်များမှ အနီပွင့် အဖြူပွင့်နှင့် ကြက်သွေးရောင် အဝါရောင်အပွင့်များ ပွင့်ကြသည်။ ရွက်မြွှာလေးရွက်ပါဝင်သည့် ကလိုဗာကို ကံကောင်းသည့်အဆောင်အဖြစ် အနောက်တိုင်းတွင် ယူဆကြသည်။ ကလိုဗါပဲပင်အစစ်နှင့်အလွန်နီးစပ်ဆင်တူသည့် ကလိုဗါ အချိုပင်များကို ယခင်က ပျားမွေးမြူတို့သာ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ထိုအပင်များဖြင့် ပျားမွေးမြူသောအခါ အကောင်းစား ပျား ရည်ကို ရရှိနိုင်၏၊ ယခုအခါ တောင်သူလယ်သမား များလည်း ဤအပင်မျိုးကို အသုံးပြုလာကြပြီ။

ကလိုဗါပဲပင်များကို စိုက်ပျိုးပြီးလျှင် ကျွဲနွားစာအတွက် ပင်စည်များကို ပထမအကြိမ် ရိတ်သိမ်းကြသည်။ နောက်တစ်ကြိမ် အစေ့များအတွက် ရိတ်သိမ်းရပြန်သည်။ ဤအပင်များနှင့် သင့် တော်သည့်ရာသီဥတု ကြာရှည်ခဲ့သော် ထပ်မံ မစိုက်ပျိုးရဘဲ အကြိမ်ကြိမ် ရိတ်သိမ်းနိုင်သည်။

အယ်လဖားဖားပင်ကဲ့သို့ ကလိုဗါပဲပင်၏ အမြစ်များသည်လည်း ရှည်လျားကြသဖြင့် မြေဆီအောက်ခံလွှာတွင်ရှိသော အပင်အာဟာရဓာတ်ကို ထုတ်ယူသုံးစွဲနိုင်သည်။ ထို့ပြင် အပင်၏ အမြစ်များတွင်ရှိသော အဖုငယ်တို့၌ လေထဲမှ နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်ကို စုတ်ယူ၍ အပင်အာဟာရဓာတ်အဖြစ် ပြောင်းပေးသည့် ဗက်တီးရီးယားများ နေထိုင်ကြသည်။

ယင်းသို့ဖြင့် ကလိုဗါပဲပင်များ စိုက်ပျိုးထားသည့် လယ်ခင်းများတွင် နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ် ပြည့်လာသည်။ အရင်နှစ်က ကလိုဗါပဲပင်များ စိုက်ပျိုးခဲ့သည့် လယ်ခင်းတွင် ပြောင်းဖူးပင်များကို တစ်လှည့်စိုက်ပျိုးကြည့်ရာ ပြောင်းဖူးပင်များမှာ သန်စွမ်း၍ ပြောင်းဖူး အထွက်ကောင်းလာကြောင်းကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့်၊ မြေဩဇာပြုပြင်ရေးတွင် ဤပဲပင်မျိုးသည် များစွာ အရေးပါကြောင်း ထင်ရှားပေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Species Nomenclature in GRIN။ 14 October 2008 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  2010-08-04 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. 1 2 3 4 5 6  Genus Nomenclature in GRIN။  2010-07-09 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)
ငှက်လောကထဲတွင် ထူးဆန်းအံ့ဩဖွယ်ကောင်သော ငှက်တစ်မျိုးမှာ **ကလောင်ငှက်** (Secretary Bird)ဖြစ်သည်။ ထိုငှက်၏ ဦးခေါင်းနောက်တွင် မည်းနက်သော အတောင်ရှည်များသည် မတ်ထောင်လျက်ထွက် နေလေရာ ရှေးအခါက စာရေးတော်ကြီးများ၏နားရွက်တွင် ကြက်တောင်ကလောင်တံများ ညှပ်ထားသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ ထိုကြောင့်ပင်လျှင် 'ကလောင်ငှက်' ဟူသောနာမည်ထူးကို ရရှိသည်။

ကလောင်ငှက်၏ သိပ္ပံအမည်မှာ ဆာဂစ်တာရီးယပ်စ် ဆာပန်တေးရီးယပ်စ် ဖြစ်သည်။ အရွယ်အစားကြီးမားပြီး မြေပြင်ပေါ်တွင်ပင် အများဆုံးကျက်စားသော ငှက်ရဲ တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အာဖရိကတိုက်တွင်ပင် တွေ့ရပြီး ဆာဟာရ သဲကန္တာရ၏ တောင်ဘက်တွင် ရှိ သော ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင်များနှင့် ကွင်းခေါင်ခေါင်များတွင် ကျက်စားသည်။ သူတစ်ပါး၏အသားကို သတ်ဖြတ်စားသောက်ရာ၌ အသန်မာဆုံးသော ငှက်မျိုးဖြစ်၏။ လင်းယုန်နှင့် လင်းတငှက်မျိုးတို့နှင့် နီးစပ်သည်။

ကလောင်ငှက်တွင် အလွန်ရှည်လျားသော ခြေထောက်များရှိ၍ ၄ ပေခန့် အရပ်မြင့်သည်။ အမြီးမှာ မြေကြီးနှင့် ထိနေသည်။ နှုတ်သီးမှာ အလွန်သန်မာ၍ ငါးမျှားချိတ်ကဲ့သို့ ကောက်ချိတ်နေသည်။ မျက်လုံးပတ်လည်ရှိ အရေပြားမှာ လိမ်မော်ရောင်ထနေသည်။ ဦးခေါင်း၊ လည်ပင်းနှင့် ကျောကုန်းမှာ မွဲပြာ၍ အောက်ပိုင်းမှာ မည်းနက်သည်။

ဖား၊ ပိုးမွှား၊ အိမ်မြှောင်၊ လိပ်ကလေးများနှင့် မြွေတို့သည် ကလောင်ငှက်၏ အစာဖြစ်၏။ အလွန် အဆိပ် ပြင်းထန်သောမြွေများကိုပင် သတ်ဖြတ်စားသောက်သည်။ သူ၏ရှည်လျားသော ခြေထောက်များဖြင့် မြွေကို မပြေးနိုင်အောင် နင်းထားပြီးနောက် သန်မာသောတောင်ပံများဖြင့် ကိုယ်ကိုကာကွယ်ထားလေရာ မြွေဆိပ်မှ မစိုးရိမ်ရချေ။

ကလောင်ငှက်သည် ခြေတံရှည်သလောက် လမ်းလျှောက်မြန်၊ အပြေးမြန်သည်။ မြင်းပြေးသလောက် ပြေးနိုင်၏။ တစ်ခါတစ်ရံမှသာ ပျံသန်းသော်လည်း ကောင်းစွာ ပျံနိုင်သည်။ များသောအားဖြင့် မြေကြီးပေါ်၌သာ နေသည်။ ကြီးမားသောအသိုက်ကို သစ်ပင်ထက်၌ဖြစ်စေ၊ ချုံဖုတ်ထဲတွင်ဖြစ်စေ ပြုလုပ်လေသည်။ ဩဂုတ်လတွင် ဥများဥ၍ ဥမှာ ဖြူဖွေး၍ အညိုရောင်အစက်များ ပါရှိသည်။

တွေ့ရှိရာဒေသ
------------

ကလောင်ငှက်၏နေရင်းဒေသမှာ အာဖရိကတိုက် ဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် မော်ရီတေးနီးယားနိုင်ငံနှင့် ဆိုမာလီယာနိုင်ငံတို့မှသည် တောင်ဘက်တွင် တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ၊ ဂွတ်ဟုပ်အငူအထိ တွေ့ရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  BirdLife International (2020). "*Sagittarius serpentarius*". *IUCN Red List of Threatened Species* **2020**. IUCN.
2. ↑  Sharpe၊ Richard Bowdler (1874)။ *Catalogue of the Birds in the British Museum*။ London: British Museum (Natural History). Department of Zoology။ p. 45။
3. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)
4. ↑  Eagles, Hawks, and Falcons of the World, Volume 2 – Brown, L. & Amadon, D. New York: McGraw-Hill Book Company (1968)

  


|  |  |
| --- | --- |
| Taxon identifiers | 
* Wikidata: Q168748
* Wikispecies: Sagittarius serpentarius
* ADW: Sagittarius\_serpentarius
* BirdLife: 22696221
* BOLD: 32026
* eBird: secret2
* EoL: 1049539
* EPPO: SAGISE
* Euring: 34750
* GBIF: 5229409
* IBC: secretarybird-sagittarius-serpentarius
* iNaturalist: 117214
* IRMNG: 10190827
* ITIS: 175692
* IUCN: 22696221
* NCBI: 56258
* Species+: 4551
* Xeno-canto: Sagittarius-serpentarius

 |
**အော့တဝမြို့**သည် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ မြို့တော် ဖြစ်၍ အွန်တေးရီးယိုးပြည်နယ် အရှေ့တောင်စွန်းအနီး အော့တဝမြစ် လက်ျာဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ မြို့တည်ရာအရပ်တွင် အော့တဝမြစ်သည် ပေ ၆ဝဝ ခန့်ကျယ်၍ ရေမှော်အဆင့်ဆင့်တို့ကို ကျော်ဖြတ်ပြီးလျှင် ရှောဒီးယားရေတံခွန်အဖြစ် ကျဆင်းသည်။ ထိုမှအနည်းငယ်လွန်သော် တောင်ဘက်မှစီးလာသော ရီဒိုမြစ်သည်လည်း ကျောက်ဆောင်များကိုကျော်ဖြတ်၍ အော့တဝမြစ်ထဲသို့ စီးဝင်သည်။ တစ်ဖန် မြောက်ဘက်မှ စီးလာသော ဂက်တီနိုမြစ်သည် ရီဒိုရေတံခွန်နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင်လောက်တွင် အော့တဝမြစ်ထဲသို့စီးဝင်သည်။ အော့တဝမြို့ တစ်ဖက်ကမ်း၌ ဟားမြို့ တည်ရှိသည်။

အော့တဝမြို့သည် မြစ်ကမ်းခြေမှ ခပ်ပြေပြေမြင့်တက်သော ကုန်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍၊ ခန့်ညားသော အဆောက်အဦများ၊ မြစ်ကူးတံတားများဖြင့် မြို့နေမြို့ခင်း သာယာသော မြို့ကြီး တစ်မြို့ ဖြစ်ပေသည်။ ကနေဒါနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည့်အလျောက် ပေ ၁၅ဝ ခန့်မြင့်သော ပါလီမန်ကုန်းခေါ်ကုန်းမြင့်ပေါ်တွင် ဂေါ့သပုံစံ ပါလီမန်အဆောက်အအုံနှင့်တကွ ဒိုမီနီယန်အစိုးရရုံးများ တည်ရှိလေသည်။ အစိုးရ အဆောက်အအုံများအပြင်၊ ကသီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများ၊ အော့တဝတက္ကသိုလ်ကျောင်းနှင့် ကောလိပ်ကျောင်းများ၊ စက်မှုလက်မှုအတတ်သင်ကျောင်းများ၊ အမျိုးသားအနုပညာပြတိုက်စသော ထင်ရှားသည့် အဆောက်အအုံများလည်းရှိသည်။ 

အော့တဝမြို့အောက်ဘက် အော့တဝမြစ်ကြောင်းတွင် 
သင်္ဘောများသွားလာနိုင်သဖြင့် စိန်လောရင့်မြစ်မှတစ်ဆင့် အရှေ့ ဘက်ပင်လယ်သို့ ခရီးပေါက်သည်။ မြို့တောင်ဘက်တွင် ရီဒိုတူးမြောင်းသည် အော့တဝမြို့နှင့် အွန်တေးရီးယိုးအိုင်ကမ်းခြေရှိ ကင်းစတန်မြို့ကို ဆက်သွယ်လျက်ရှိသည်။ ကနေဒီယန် ပစိဖိတ်မီးရထားလမ်း၊ ကနေဒီယန်နေရှင်နယ် မီးရထားလမ်း၊ နယူးယော့စင်ထရယ် မီးရထားလမ်းများ ဆုံရာမြို့လည်း ဖြစ်သည်။

အော့တဝမြို့သည် ကနေဒါနိုင်ငံ သစ်လုပ်ငန်းအတွက် ဗဟိုဌာနဖြစ်သည်။ သစ်တောများမှ သစ်လုံးများကို အော့တဝမြစ်၊ ဂက်တီနိုမြစ်တို့အားဖြင့် အော့တဝမြို့ရှိ သစ်စက်၊ စက္ကူစက်များသို့ မျှောချသည်။ အခြားသောစက်မှုလုပ်ငန်းများမှာ အသားစည်သွတ်လုပ်ငန်း၊ သားရေပစ္စည်းလုပ်ငန်း၊ မီးရထားတွဲလုပ်ငန်း၊ အဝတ်အထည်လုပ်ငန်း၊ ဘိလပ်မြေလုပ်ငန်းတို့ ဖြစ်သည်။

၁၆၁၃ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်အမျိုးသား ရှမ်ပလိန်ဆိုသူသည် အော့တဝမြစ်ကို ဆန်တက်စဉ်အခါက အော့တဝမြို့တည်ရာ အရပ်ဒေသအကြောင်းကို မှတ်တမ်းတင် ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်မှသာ ဖီလမွန်ရိုက် ဆိုသူက မြစ်မြောက်ဘက်ကမ်းတွင် အခြေစိုက်နေထိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ရီဒိုတူးမြောင်း ဖောက်လုပ်ရန်အတွက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ ကာနယ်ဂျွန်ဗိုင်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ကာနယ်ဂျွန်ဗိုင်နှင့် အင်ဂျင်နီယာအလုပ်သမားအဖွဲ့သည် လက်ရှိမြို့ တည်ရာအရပ်တွင် ရွာတည်၍ ဗိုင်တောင်းဟု အမည်မှည့်ခေါ်ကြသည်။ ဗိုင်တောင်းသည် စည်ကားတိုးတက်လာရာ ၁၈၅၄ ခုနှစ်၌ မြို့ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်လာ၍ အော့တဝမြို့ဟုခေါ်တွင်လေသည်။ တစ်ဖန် ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ဝိတိုရိယ ဘုရင်မက အော့တဝမြို့ကို ကနေဒါနိုင်ငံ၏ မြို့တော်အဖြစ် ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။ ကနေဒါနိုင်ငံသည် ဒိုမီနီယန်နိုင်ငံအဖြစ်သို့ ရောက်သည့် ၁၈၆၇ ခုနှစ်နောက်၌ အော့တဝမြို့ကိုပင် မြို့တော်အဖြစ် ထားရှိလေသည်။ အော့တဝမြို့တွင် လူဦးရေ ၆၂ဝ,၅၁ဝ ယောက်(၁၉၇၂) ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)
ဟဲရဝဒ်, သ ဝိတ်
--------------

အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ဟဲရဝဒ်ဟူသော အမည်သည် ကျောင်းသားသူငယ်တို့အတွက် မျိုးချစ်စိတ်ထက်သန်ခြင်း၊စွန့်စာခြင်း၊ ရဲစွမ်းသတ္တိရှိခြင်း၊ ကိုယ်ကျိုးစွန့်ခြင်းစသည်ဖြင့်သူရဲကောင်းတို့၏အရည်အချင်းများ ကို ထုတ်ဖော်နိုင်စွမ်းရှိသော အမည်ဖြစ်၍ ၁၁ရာစု နှစ်အတွင်းက နော်မန်ဘုရင်၏ ကြီးစိုးမှုအောက်မှ လွတ်မြောက်ရန် နောက်ဆုံးကြိုးပမ်းခဲ့သော အင်္ဂလိပ်မျိုးချစ်ခေါင်းဆောင်၏ အမည်လည်းဖြစ်သည်။ ၁၈၆၆ခုနှစ်တွင် နာမည်ကျော် စာရေးဆရာ ချားကင်းစလေက လူစွမ်းကောင်းဟဲရဝဒ်၏ စွန့်စားခန်းများကို *ဟဲရဝဒ်, သ ဝိတ်*အမည်ဖြင့် သမိုင်းဝတ္ထုတစ်ပုဒ် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ လေသည်။ 

  

ဟဲရဝဒ်၏ မိဘမျိုးရိုးကို အသေအချာမသိရချေ။ အချို့က သူ၏ဘခင်သည် အက်ဒွပ် သ ကွန်ဖက်ဆား ဘုရင်လက်ထက်က အင်္ဂလန်နိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ နေရာအားလုံးနီးပါးမျှကိုပိုင်သောအားဘွဲ့ရ လီယိုဖရစ်ဆိုသူ ဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်။ အချို့ကလည်းဟဲရဝဒ်သည် လင်းကွန်းရှိုင်ယာနယ်မှမြေပိုင်ရှင်ကလေးတစ်ယောက်ဖြစ်သည် ဟုဆိုကြသည်။ မည်သို့မဆို အီလီကျွန်းတွင်အင်္ဂလိပ်တို့ သည် နော်မန်တို့ကိုခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့စဉ်က သူ၏လက်အောက်တွင် အားဘွဲ့ရပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြသော အက်ဒွင်နှင့်မော်ကားတို့ ပါဝင်ကြခြင်းကိုထောက်၍ သူသည်မြေပိုင်ရှင် သူကောင်းမျိုးရိုးမှဆင်းသက်လာသည် ဖြစ်မည်ဟုယူဆနိုင် ပေသည်။ အက်ဒွပ်•သ•ကွန်ဖက်ဆားဘုရင်လက်ထက်တွင် ပြင်သစ် အမျိုးသားတို့ကို ရာထူးကြီးများ၌ ခန့်ထား၍ ခြီးမြှင့်မြှောက်စားခဲ့သည်။ ဟဲရဝဒ်သည်ပြင်သစ်တို့အား ထိုကဲ့သို့ မျက်နှာသာပေးထား ခြင်းကိုမလိုမုန်းတီးသဖြင့် ဘုရင်ကိုအတိုက်အခံ ပြုမိသောကြောင့် ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရသည်။ 
သူသည် မျိုးချစ်စိတ်ပြင်းထန်သူဖြစ်၍ ငယ်စဉ်ကတည်းက ဆက္ကဆန်သူရဲကောင်းတို့၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိနှင့်စစ်ချီ တေးသံများကို စိတ်ဝင်စားစွာနားထောင်လေ့ရှိသည်။မိခင်ကသူ့ကိုဘုန်းကြီး ဖြစ်စေချင်၏။သို့ရာတွင်သူသည် လွတ်လပ်မှုကို နှစ်သက်သဖြင့် စည်းကမ်းအချုပ်အချယ်များသော ဘုန်းကြီးဘဝ၌ မနေလိုချေ။ ဟဲရဝဒ်သည် နော်မန်တို့ကို အလွန်မုန်းတီးသူဖြစ်ရာ၊ မိမိ၏မိခင်ပိုင် နေရာတို့ကိုသိမ်း၍ နော်မန်တစ်ဦးအားပေးအပ်ကြောင်း ကြားသိရလျှင်သိရခြင်း အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ပြန်ခဲ့သည်။ 

  

၁ဝ၆၉ခုနှစ် တွင်ဒိန်းလူမျိုးတို့သည် ကနွတ်ဘုရင်၏တူတော်ကို အင်္ဂလိပ်ထီးနန်း၌ တင်ရန်ရည်ရွယ်၍ အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့နောက်ဆုံး အကြိမ်ချီတက်တိုက်ခိုက်ကြသည်။ ဟဲရဝဒ်နှင့် တကွ အင်္ဂလိပ်မျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကလည်း နော်မန်တို့ကို မောင်းထုတ်နိုင်ရန် ဒိန်းတို့နှင့်ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်ကြသည်။ ထိုသို့တိုက် ခိုက်ကြရာမှ ဟီတာဗာရိုမြို့ကို ဖျက်ဆီး၍ ဘုန်းကြီးကျောင်းကိုလုယူကြသည်။ ထိုနောက်ဒိန်းတို့ သည်လုယူရရှိသော ပစ္စည်းဥစ္စာများကို ယူဆောင်၍ မိမိတို့နိုင်ငံသို့ပြန်ကြလေသည်။ထိုကြောင့် ဟဲရဝဒ်နှင့် နောက်ပါလူစုတို့သည် အီလီကျွန်းသို့ပြေး၍ အခိုင်အမာ တပ်စွဲနေရလေသည်။ ၁ဝရ၁ ခုနှစ်တွင် နော်မန်ဘုရင်ပထမ ဝီလျံသည်အီလီရှိခံတပ်ကို ချီတက်တိုက်ခိုက်ရာ ဟဲရဝဒ်တို့မခံနိုင်၍ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။ ထိုနောက်တွင်ဟဲရဝဒ်၏အကြောင်းသည် တိမ်မြုပ်ပျောက် ကွယ်သွားခဲ့လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)
**ဦးထွန်းတင်** (၁၉၀၈-????) သည် မြန်မာ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် ဝန်ကြီးဟောင်း ဖြစ်သည်။

ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး
-----------------

၁၉၀၈ ခု၊ မေလ ၅ ရက်တွင် ဦးဘိုးကြင်၊ ဒေါ်ကျေးမျှင်တို့မှ ရန်ကုန်၌ ဖွားသည်။ 

မော်လမြိုင် အစိုးရကျောင်း၊ ရန်ကုန် ကူရှင်ကျောင်းတို့တွင် ပညာသင်သည်။ ဆယ်တန်းကို ကူရှင်ကျောင်းမှ အောင်ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာဆက်သင်ရာ ၁၉၃၃ ခုတွင် ဥပဒေ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရသည်။

နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုများ
---------------------------

၁၉၂၀ ပထမ ကျောင်းသားသပိတ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဝင်ပါခဲ့သည်။ ၁၉၃၁ ခုတွင် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂကို တည်ထောင်ရာ ဒုဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူရသည်။ ပညာရေးစနစ်သစ် ဖြစ်လာရန် ဆောင်ရွက်သည်။

၁၉၄၉-၅၅ ရန်ကုန် မြို့တော်ဝန် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့ (မြူနီစပါယ်) ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်သည်။

ရန်ကုန်ဆိပ်ကမ်း အလုပ်သမားဘုတ်အဖွဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကော်မတီ သဘာပတိ၊ ပြည်ထောင်စုဘဏ် သဘာပတိ၊ (၁၉၅၄ တွင် တည်ထောင်သော) ဘီအိုစီကုမ္ပဏီလီမိတက် ဒါရိုက်တာ၊ ဓာတ်သတ္တုပင်ရင်းအခြေအမြစ်များ တိုးတက်အောင်ဆောင်ရွက်ရေး ကော်ပိုရေးရှင်းအဖွဲ့ဝင်၊ တွင်းထွက်ပင်ရင်းအခြေအမြစ်များဆိုင်ရာ အကြံပေးအဖွဲ့ဝင်၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်၊ အလုပ်သမားအစည်းအရုံးအဖွဲ့ချုပ် အလုပ်အမှုဆောင်၊ ရန်ကုန်ဆိပ်ကမ်းလုပ်သား သမဝါယမအသင်းလီမိတက် အမှုဆောင် ဟူသော အရာဌာနများကို ထမ်းဆောင်ရသည်။

၁၉၄၉-၅၄ နှစ်များတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ယူနက်စကို နှီးနှောဖလှယ်ပွဲသို့ မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မိုက်စိုနယ်သို့ လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၂ ခု အရှေ့အာရှတိုင်းဆိုင်ရာ မြို့တော်ဝန်များ ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် တိုကျို၊ ဟီရိုရှီးမား၊ အတာမီ၊ ဟောင်ကောင်၊ မနီလာ၊ ဘန်ကောက်၊ စင်္ကပူတို့သို့ လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၃ ခုတွင် အလုပ်သမားလေ့လာရေးအဖွဲ့ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် အင်ဒိုနီးရှား၊ ဂျပန်၊ အမေရိကန်၊ မက္ကဆီကို၊ အာဂျင်တီးနား၊ ဘရာဇီးနိုင်ငံများသို့ လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၄ ခုတွင် နဝမအကြိမ်မြောက် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂအစည်းအဝေးသို့ မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် လည်းကောင်း သွားရသည်။

ပထမအကြိမ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဗိုလ်တထောင် တောင်ပိုင်းမဲဆန္ဒနယ်မှ အမတ်အဖြစ် အရွေးခံရပြီး သတ္တုတွင်းဝန်ကြီးဌာန ပါလီမန်အတွင်းဝန်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၉၅၆ ခု၊ ဧပြီလ ၂၇ ရက်တွင် ပြုလုပ်သော ရွေးကောက်ပွဲတွင် သိမ်ဖြူ မြောက်ပိုင်းမဲဆန္ဒနယ်မှ အမတ်ရွေးခံရပြီး ပညာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး ဖြစ်လာသည်။

မိသားစုဘဝ
---------

ဘဝနိဂုံး
--------

ကိုးကား
-------

1. ↑  *ဦးထွန်းတင်၊ ပညာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဌာန ဝန်ကြီး*။ ပြည်ထောင်စုသား။ အတွဲ ၅၊ အမှတ် ၂၀။ ၁၉၅၆၊ ဩဂုတ် ၉။
ဦးထွန်းစိန် B.Sc, B.L.. (၁၉၃၁ - ၃၂)
-----------------------------------

ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ၏ ဒုတိယမြောက် ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည်။ ရခိုင်ပြည် သံတွဲမြို့ ဇာတိ ဖြစ်သည်။ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်တွင် စတင် ပညာ ဆည်းပူး၍၊ ၁၉၂၈ ခုတွင် ဝိဇ္ဇာ သိပ္ပံ ဘွဲ့ထူးကို ဆွတ်ခူး ခဲ့လေသည်။ ၁၉၃၁ - ၃၂ ခုနှစ်တွင် ဥပဒေ ပညာ များကို လေ့လာ ဆည်းပူး နေစဉ်၊ တကသ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသူ ဖြစ်၏။

အင်္ဂလိပ် နယ်ချဲ့ သမားများ ဘုန်းမီး နေလ တောက်ပသည့် ကာလ ဖြစ်၍ အစည်းအဝေး ပွဲများတွင်၊ ဂျော့ဘုရင် မင်းမြတ်၏ ဘုန်းတော် ဘွဲ့များကို သီဆိုကာအစည်းအဝေး ဖွင့်လှစ် ခဲ့ကြ ရ၏။ ဦးထွန်းစိန် တကသ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သော အခါ၊ ဂျော့ဘုရင် ဘုန်းတော်ဘွဲ့ အစား တို့ဗမာ အမျိုးသား သီချင်း ဖြင့်ဖွင့်လှစ် ခဲ့လေသည်။

တက္ကသိုလ် ဘွဲ့နှင်း သဘင် ခန်းမသည် မြန်မာမဆန်၊ တရုပ် ဘုရား ကျောင်းနှင့် တူနေ၍ မြန်မာ အမျိုးသား သရုပ် ပေါ်စေရန် ခြင်္သေ့ ရုပ်များ ထားရန် တောင်းဆို ခဲ့၏။ တက္ကသိုလ် အဆောက်အဦ များတွင် အင်္ဂလန် ပြည်လုပ် သံတံခါး များကို
သုံးမည့် အစား၊ မြန်မာပြည်ဖြစ် သစ်သား တံခါး များကို အသုံး ပြုရန်လည်းတောင်းဆို ခဲ့သည်။ ၁၉၃၁ခုတွင် အမျိုးသား အောင်ပွဲနေ့ စတင် ကျင်းပရာ၊အမျိုးသား အောင်ပွဲနေ့တွင် ဒေါင်းလံ (ခွပ်ဒေါင်းလံ မဟုတ်) ကို သမဂ္ဂမှ
စတင် အသုံး ပြုခဲ့၏။ စီးကရက် သပိတ် မှောက်ရေးတွင်၊ သမဂ္ဂသည် ဗမာ နိုင်ငံ လူငယ်များ အစည်းအရုံး (ယခု ဗလစ မဟုတ်)၊ ဒို့ဗမာ အစည်းအရုံး တို့နှင့်ပူးတွဲ လုပ်ဆောင် ခဲ့သည်။

ဦးထွန်းစိန်သည် သမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် သက်တမ်း မကုန်မီ နုတ်ထွက် သွားခဲ့သည်။

တကသမှ ထွက်ပြီးနောက် ကျောင်းဆရာ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဥပဒေ မေးပွဲ အောင်မြင် ပြီးနောက်၊ ရှေ့နေ အဖြစ်လည်းကောင်း လုပ်ဆောင် ခဲ့သည်။ ဂျပန် ခေတ်တွင် ခရိုင်ဝန်အဖြစ် နိုင်ငံ တာဝန်ကို ထမ်းဆောင် ခဲ့၏။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အပြီး၊ အင်္ဂလိပ်များ ပြန်ဝင် လာသော အခါ ဦးထွန်းစိန်အား ထောင်ဒဏ် ၂၅နှစ် အပြစ် ပေးခဲ့၏။ ၉ လနှင့် ၄ ရက် အကြာတွင် လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ယခု ရန်ကုန်မြို့တွင် လွှတ်တော် ရှေ့နေကြီး တဦး အဖြစ်ဆောက်ရွက်လျက် ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  အိုးဝေ နှစ်လည်စာစောင်၊ ၁၉၆ဝ က 'ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ တကသ ဥက္ကဋ္ဌများ' အတ္ထုပ္ပတ္တိကနေ တကသရဲ့ ဒုတိယမြောက် ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သူ "ဦးထွန်းစိန် B.Sc, B.L..(၁၉၃၁ - ၃၂)" အကြောင်း
**တီကားလ်** သည် ယခင်က ယက်စ်မြူတယ်ဟု အမည်တွင်ခဲ့ပုံရသော ရှေးဟောင်းမြို့တော်၏ အပျက်အစီးတစ်ခု ဖြစ်ကာ ဂွါတီမာလာနိုင်ငံ၏ မိုးသစ်တော တစ်ခု အတွင်းတွင် တွေ့ရသည်။ စစ်တပ် အင်ဂျင်နီယာ တစ်ဦးဖြစ်သူ အမ်ဘရိုဆို တွတ် မှ ထိုအပျက်အစီးများအကြောင်းကို ဂွါတီမာလာ သတင်းစာ လာဂါစီတာ သို့ သတင်းပို့ခဲ့ပြီး သတင်းစာမှာ ထိုနေရာအား တီကားလ်ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ဘာလင် သိပ္ပံအကယ်ဒမီ မဂ္ဂဇင်းမှ ၁၈၅၃ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာကို ထပ်မံ ထုတ်ပြန်လိုက်သော အခါတွင် ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်များ နှင့် ရတနာမုဆိုးများ ထိုမိုးသစ်တောသို့ စတင်သွားရောက်ကြသည်။ ယနေ့တွင် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများကြောင့် မိုးသစ်တောကို ကူညီ ထိန်းသိမ်းပေးသကဲ့သို့ပင် ရှိသည်။  ထိုနေရာမှာ ကိုလံဘီယံ ခေတ်မတိုင်မီက မာယာ ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်း ၏ အကြီးဆုံး ရှေးဟောင်းသုတေသန နယ်မြေ နှင့် မြို့ပြ ဌာန တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ ပီတန်မြစ်ဝှမ်း ရှေးဟောင်းသုတေသနဒေသ အတွင်း တည်ရှိပြီး ယခုအခါ ဂွါတီမာလာနိုင်ငံ၏ မြောက်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ အယ်လ်ပီတန် နယ်မြေ အတွင်း တည်ရှိပြီး ထိုဒေသသည် ဂွါတီမာလာနိုင်ငံ တီကားလ်အမျိုးသား ဥယျာဉ်၏ တစိတ်တဒေသဖြစ်ကာ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကိုမှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Tikal Information။ CyArk။ 30 September 2008 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  19 December 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ။ 13 February 2015 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  23 July 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
|  |
| --- |
| ထွန်းထွန်းနိုင် |
|  |
| **မွေးသက္ကရာဇ်** | ၁၉၅၂ - ၂၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၈ |
| **နိုင်ငံ** |  မြန်မာ |
| **အမည်ရင်း** | မောင်မောင် |
| **မိဘအမည်** | ဦးရွှေဒုံးထွန်းလွင်+ဒေါ်ခင်စိန် |
| **မွေးဖွားရာ ဒေသ** |  |
| **ထင်ရှားကျော်ကြားမှု** | ရုပ်ရှင်ဗီဒီယို ဒါရိုက်တာ |
| **ရရှိခဲ့သောဆုများ** |  အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ပို့ဆု (၁၉၈၅) |

**ထွန်းထွန်းနိုင်** (သရုပ်ဆောင် ဒါရိုက်တာ နောင်ထွန်းလွင်)

ထွန်းထွန်းနိုင်သည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်၊ ရုပ်ရှင်ဗီဒီယို ဒါရိုက်တာ ဖြစ်သည်။ 

ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်အဖြစ် "ချစ်ချိုသဲရယ်" ဇာတ်ကားတွင် စတင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၅ တွင်"ချစ်မီးလျှံထဲကမေချို" ဖြင့် အကယ်ဒမီဇာတ်ပို့ဆုရရှိသည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ညီဖြစ်သူ ညီညီထွန်းလွင်နှင့် တွဲကာ နောင်ထွန်းလွင် အမည်ဖြင့် ဒါရိုက်တာအဖြစ် ကူးပြောင်းကာ ရုပ်ရှင် (၁၅)ကားခန့် ဖန်တီးခဲ့သည်။

အဖ ဦးရွှေဒုံးထွန်းလွင် အမိဒေါ်ခင်စိန် တို့မှ မွေးဖွားသည်။ မြို့မ အထက်တန်းကျောင်း တွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ 

ဒါရိုက်တာ ညီညီထွန်းလွင်၊ ဒေါ်ယဉ်ထွန်းလွင် တို့၏ အစ်ကိုဖြစ်သည်။ ငယ်အမည် မောင်မောင် ဖြစ်သည်။ 

ဇနီးသည်မှာ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် အကယ်ဒမီ ဒေါ်မြင့်မြင့်ခင်၏ သမီး ဒေါ်တင်အေးမြင့်(ခ)သီရိကေခိုင် ဖြစ်သည်။ 

အမှတ်(၁) ရှင်စောပုလမ်းသွယ်၊ စမ်းချောင်းမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့နေထိုင်သည်။

အိမ်ထောင်သည်ဘဝ
--------------

၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာ ဦးကြီးမြင့် နှင့် ဒေါ်မြသန်း (ယမုံနာ ရှပ်ရှင်) တို့၏ သမီးကြီး ဒေါ်မြင့်မြင့်သန်းနှင့် တရားဝင်လက်ထပ်ခဲ့ပြီး တစ်ဦးတည်းသောသား သူရိန်ဦး (ခ) သားကြီး (တေးရေးတေးဆို မျိုးချစ်မြန်မာ) ကို ၁၉၇၄ ခုနှစ် တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။

၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်မြင့်မြင့်သန်း နှင့် စိတ်သဘောထား မတိုက်ဆိုင်မှုကြောင့် တရားဝင်ကွာရှင်းပြတ်စဲခဲ့သည်။

၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ရှေ့နေကြီး ဦးခင်မောင်ညွန့် နှင့် သရုပ်ဆောင် ဒေါ်မြင့်မြင့်ခင် တို့ ၏ သမီးကြီး ဒေါ်တင်အေးမြင့် (သရုပ်ဆောင် သီရိကေခိုင်) နှင့် တရားဝင်လက်ထပ်ခဲ့သည်။

ကွယ်လွန်ချိန်ထိ ဒေါ်သီရိကေခိုင် နှင့် သားသမီး မထွန်းကားခဲ့ပေ။

*ဘ၀နိဂုံး*
----------

သွေးတိုးရောဂါဖြင့် အသက်(၅၇-နှစ်) အရွယ် ဦးထွန်းထွန်းနိုင်သည် ၂၃-၁၂-၂၀၀၈ ရက်နေ့နံနက် ၅နာရီတွင် မြေနီကုန်းရှိ မဟာမြိုင်အထူးကုဆေးခန်းတွင် ကွယ်လွန်သည်။

ရည်ညွှန်းကိုးကား
----------------

* (၂၄-၁၂-၂၀၀၈)မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ နာရေးကြော်ငြာ မှ ကူးယူ ဖော်ပြသည်။

* (၂၅-၁၂-၂၀၀၈)နေ့ထုတ် Biweekly Eleven ပါထွန်းထွန်းနိုင်၏ နာရေးသတင်းမှ ကူးယူ ဖော်ပြသည်။
အခြား အသုံးအနှုန်းများ အတွက် ကန်တော်ကြီး ကို ကြည့်ပါ။

**ကန်တော်ကြီး** သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ တောင်ငူမြို့တွင် တည်ရှိသော ကန်တစ်ကန် ဖြစ်သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

မဟာသီရိဇေယျသူရဘွဲ့ခံ တောင်ငူဘုရင် မင်းကြီးညိုသည် သက္ကရာဇ် ၈၄၇ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူမင်းအဖြစ်သို့ ရောက်သည်။ ထို့နောက် ပုပ်ပဲချောင်းအနီးတွင် မြဝတီအမည်ဖြင့် နန်းမြို့ တည်ကာ ယာယီနန်းဖြင့် စံမြန်းတော်မူသည်။ သက္ကရာဇ် ၈၅၃ ခုနှစ်တွင် ခပေါင်းချောင်းနှင့် ပေါင်းလောင်းမြစ်  ဆုံရာအနီး တွင် ဒွါရာဝတီမြို့တော်ကို တည်ဆောက်ကာ ထီးနန်းစိုက်ထူ၍ အာဏာစက်ဖြန့်မိုးတော်မူသည်။ ဒွါရာဝတီမြို့တော် ရွှေနန်း တွင် ဘုရင်မင်းကြီးညိုသည် သက္ကရာဇ် ၈၇၂ ခုနှစ်အထိ နှစ်ပေါင်း ၂ဝ မျှ စံမြန်းခဲ့ကာ ထိုနှစ်များအတွင်း မင်းကြီးညို၏ ဘုန်းတန်ခိုးမှာ အံ့မခန်းကြီးမားလာခဲ့သည်။ လက်နက်နိုင်ငံ ကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အမျှ မြို့တော်သို့ မှီတင်းခိုဝင်လာသူ များ၊ ဆင်မြင်းလက်နက်များ၊ များပြားလာသောကြောင့် မြို့တော်မှာ ကျဉ်းမြောင်းလာသည်။ ဤသည်ပင်လျှင် ကေတု မတီ တောင်ငူမြို့တော်သစ် တည်ဆောက်ရန် အကြောင်း ဖန်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ဘုရင်မင်းကြီးညိုသည် ကေတုမတီမြို့တော်သစ် တည်ရေး အတွက် ရဟန်းပညာရှိ၊ လူပညာရှိတို့နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေး တော်မူသည်။ မင်းဆရာတော်ကြီးများဖြစ်သော သီဟိုဠ် ဆရာတော်၊ လောကုတ္တရာဆရာတော်၊ တောင်ညိုဦးပဥ္စင်း၊ ကျက်ဖတိုင်-မွန်ဆရာတော်တို့ထံမှ အကြံဉဏ်ချီးမြှင့်တော်မူခြင်းကိုလည်း ခံယူခဲ့လေသည်။

ထို့နောက် မြို့တော်သစ်တည်ရန်နေရာကို လက်ရှိ ဒွါရာ ဝတီမြို့တော်နှင့် မနီးမဝေးနေရာ၌ ရှာကြံစေသောအခါ ဒွါရာ ဝတီမြို့အထက်  ပေါင်းလောင်းမြစ်(စစ်တောင်းမြစ်)၏ အနောက်ဘက်တွင် ဘူမိနက်သန် အောင်မြေမှန်အဖြစ် ပြန့် ပြူးကျယ်ဝန်းသည့် မြေနေရာတစ်ခုကို တွေ့ရသည်။ ယင်း နေရာတွင်  ကေတုမတီ  တောင်ငူမြို့တော်သစ်တည်ပြီး ကန်တော်ကြီး(ခေါ်) လေးကျွန်းကန်တော်(ခေါ်)ကြာအင်းကြီး ကို မြို့တော်တွင်းသို့သွင်း၍တည်ရန် ဆုံးဖြတ်တော်မူသည်။

လေးကျွန်းကန်တော်ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်းမှာ ငှက်ပျောကျွန်း၊ အုန်းကျွန်း၊ လိမ္မော်ကျွန်း၊ စံပယ်ကျွန်းဟူသော ကျွန်းကြီး လေးကျွန်း ပါဝင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ယင်းကြာအင်းကြီး တွင် ကြာမျိုးငါးပါးအစုံကိုလည်း စိုက်ပျိုးစေသည်။ ကြာအင်း ကြီးပတ်လည်တွင် ပိန္နဲ၊ သရက်စသော သီးမျိုးဥယျာဉ်၊ စံပယ်၊ ကြက်ရုန်း စသော ပန်းမျိုးဥယျာဉ်တို့ကို စိုက်ပျိုးခဲ့သည်။ တောင်ငူဘုရင်  မင်းကြီးညိုသည်  အလွန်  အမြော်အမြင် ကြီးစွာဖြင့် ဤကန်တော်ကြီးကို မြို့တွင်း၌ ထည့်သွင်း တည် ဆောက်ခဲ့ကြောင်း ရည်ရွယ်ချက်ကို နောက်ပိုင်းတွင်မှ ပိုမို သိရှိလာခဲ့သည်။ ကေတုမတီတောင်ငူမြို့ကြီးကို ရန်သူများ အကြိမ်ကြိမ် ဝန်းရံပိတ်ဆို့တိုက်ခိုက်သော်လည်း မြို့တွင်း၌ ကန်တော်ကြီးကို ထည့်သွင်းတည်ဆောက်ထားသောကြောင့် မြို့တွင်းမှ ခုခံသူများသည် လူအတွက်သာမက  ဆင်၊  မြင်း၊ ကျွဲ၊ နွားများအတွက် သောက်ရေနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအတွက်ပါ ရေလုံလောက်အောင် ရရှိပြီး ကြံ့ကြံ့ခံ ခုခံနိုင်ခဲ့သည်။ ရေပို လွှဲပေါက်ကိုပါ ကန်၏ အနောက်မြောက်ထောင့်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။

အဆိုပါ ကြာအင်းကြီးဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သော ကန်ကြီးသည် ယခုနောက်ပိုင်းတွင် ကန်တော်ကြီး၊ မင်္ဂလာကန်တော်ကြီး၊ လေးကျွန်းကန်တော်ကြီး စသည့်အမည်တို့ဖြင့် ထင်ရှား လျက်ရှိသည်။ ကန်တော်ကြီးသည် စတုရန်းပုံရှိပြီး ရှေးဘုရင် များ ရေကစားရာ၊ လှေပွဲသဘင်များကျင်းပရာ နေရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------
လက်တွင်ကြာပန်းကို ကိုင်ထားဟန်ဖြစ်သည်။ 

ပဒုမာ ပါဏိပုံဟူ၍၎င်း, ကမလာဟတ္ထ ပုံတူဟူ၍၎င်း ခေါ်ကြသည်။ 

ပဒုမာကြာသည် ဖြူစင်သောသဘော, လန်းဆန်းသော သဘောကိုဆောင်သည်၊ နေ့အချိန်အခါကို ညွှန်ပြသည်။ နေလှည့်ကြာ, လပကြာ, ကြာညိုစသည်ဖြင့် ကြာငါးမျိုးအနက် တခုခုကို ကိုင်ထားပါက ပဒုမာဟတ္ထ ဟူ၍ပင် ယေဘုယျနည်းအားဖြင့် ခေါ်ကြသည်။ 

မင်္ဂလာရှိခြင်း, အေးမြချမ်းသာခြင်း, ဖြူစင်သန့်ရှင်းခြင်း, ကိလေသာမှ ကင်းစင်ခြင်း, မေတ္တာတရား အပြည့်အဝရှိခြင်း, အကျိုးပေးသန့်ရှင်းခြင်း, ဘုန်းတန်ခိုးကြီးခြင်း စသောကောင်းမြတ်သော အနက်သဘောတို့ကို ဆောင်ပေသည်။ 

ပုဗ္ဗေ စ ကတပုညတာမင်္ဂလာ, ဓမ္မစရိယမင်္ဂလာ, ဗြဟ္မစရိယမင်္ဂလာ, ဝိရဇမင်္ဂလာ, အာရတီ ဝိရတီ ပါပါမင်္ဂလာများကို သရုပ်ဆောင် ပြထားပေသည်။ 

အဗ္ဘုတရသ, သန္တရသများကို ပေါ်လွင်စေသည်။ 

သီလပါရမီ, ပညာပါရမီ, သစ္စာပါရမီ, မေတ္တာပါရမီ စသည်များ စခန်းသို့ ညွှန်ပြထားပေသည်။ 

ပုံစံအားဖြင့် ပဒုမုတ္တရ မြတ်စွာဘုရား ဆင်းတုတော်တွင်၎င်း, ဘုရားလောင်း သိဒ္ဓတ္ထကုမာရ ဖွားမြင်တော်မူခန်းတွင်၎င်း, ပဒ္မသမ္ဘဝ ရုပ်ပွားတော်တွင်၎င်း ကြာပန်းပေါ်တွင် ရပ်လျက် လက်တော်တွင် ကြာပန်းခိုင်ကို ကိုင်ထားဟန်ဖြင့် စီရင်ထားတတ်ကြောင်း တွေ့ရှိရပေသည်။ 

ကြာပန်းခိုင် ကိုင်ဆောင်ထားသော အဝလောကီတေသွာရဘုရားပုံကို ပဒ္မပါဏိပုံ = ပဒုမာပါဏီ ပုံတော်ဟူ၍ ခေါ်ကြသည်။ 

မြင်းပုဂံအရပ်ရှိ နန်းဘုရားအတွင်း အရှေ့တောင်နှင့် အနောက်တောင်ထောင့်မှ ဗြဟ္မာရုပ်များကို ပဒုမာဟတ္ထပုံဟန်များဖြင့် တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။ 

ပဒုမာဟတ္ထ ပုံပါသော ရုပ်ပွားဆင်းတုတော်များကို ကိုးကွယ်သူသည် မင်္ဂလာရှိခြင်း, ဖြူစင်သန့်ရှင်း ရောဂါကင်းခြင်း, အနာဒဏ်ရာ ပျောက်ကင်း ချမ်းသာခြင်း, ဘေးဥပဒ် အန္တရာယ် မငြိတွယ်ခြင်း, ဘုန်းတန်းခိုး ကြီးမားခြင်း, တင့်တယ်ခြင်း, ချစ်ခင်ကြင်နာသူ ပေါများခြင်း, ကျော်စောခြင်း, ကျက်သရေတိုးခြင်း စသောအကျိုးကျေးဇူးများကို ရနိုင်ကြောင်း ဝဇီရာယာန ကျမ်းဂန်များ၌ ဖော် ပြပါရှိသည်။ ဆုတောင်းပြည့်အောင် စီရင်ကြရာ၌၎င်း ရန်ပြေမာန်ပြေ ယတြာချေရာ၌၎င်း ဤပုံကို အသုံးပြုကြသည်ဟု တန္တရာယာန ကျမ်းများ၌ မိန့်ဆိုထားပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  PADMA HASTA (PADMAPĀŅI)

DHI. p.257.; (Brhatsamhita. p.780); IBBS. p.2. OBEP. Plate 128 a.b. 130 a. Nanpaya. Myinpagan
2. 1 2  စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း မဟာဝိဇ္ဇာ (ရန်ကုန်)၊ မဟာဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး (ဟားဗဒ်) အထက်တန်း သုတေသန ပညာရှင်ဘွဲ့ (ဟားဗဒ်) ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ သုတေသနနှင့် ကျမ်းပြုဌာနခွဲ သာသနာရေး ဦးစီးဌာန။ *မြန်မာ့ရိုးရာ ပဋိမာ သိပ္ပံပညာ*။
ကန်တော်ကြီး ကို ဝေဟင် မှ မြင်ရပုံ
**ကန်တော်ကြီး** ကန် သည် ရန်ကုန်မြို့တွင်ရှိပြီး အင်းလျားကန် ပြီးလျင် ဒုတိယအကြီးဆုံးကန် ဖြစ်သည်။ ရွှေတိဂုံဘုရား၏ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး အင်းလျားကန်ကို ရေပိုက်များဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။

၁၁၄၇ ခုနှစ် (မြန်မာ?၊ ကောဇာ?) ဘိုးတော်ဘုရား လက်ထက်တွင် ရန်ကုန်ဝန် ဦးရွှေရေး က မြို့သူမြို့သားများ ကျန်းမာရေး အတွက် ရေကောင်းရေသန့် ရစေရန် တူးဖော်သည်။ ဗြိတိသျှ ရန်ကို ကာကွယ်ရန် မွေးမြူထားသော ဆင်၊ မြင်း၊ ကျွဲ၊ နွားများ အသုံးပြုရန် အတွက် ထပ်မံတူးဖော်သော ကန် ကို **ကန်တော်ကလေး** ဟု အမည်တွင်စေသည်။ 

ရန်ကုန်မြို့လယ်ရှိ ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေး **တပ်မြေ**တွေကို ရေသန့်ရရှိစေရန် ဖန်တီးထားခြင်းဖြစ်ပြီး ခန့်မှန်း အဝန်း ၅ မိုင်နှင့်၈ ကီလိုမီတာ ရှိသည်။

၁၅၀ ဧကခန့်ရှိသည့် ကန်တော်ကြီး တဝိုက် တွင် ၁၁၀ ဧက ရှိသည့် **မြေပဒေသာကျွန်း** ၊ **ဗိုလ်ချုပ်ပန်းခြံ**၊ **ကရဝိတ်**၊ **ပန်းကန်လုံးကျွန်း**၊ **ချစ်သူများကျွန်း**၊ **ရန်ကုန် တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်** ၊ **ငါးပြတိုက်**၊ သံရုံးများ၊ ဆေးရုံများ နှင့် အဆင့်မြင့် ဟော်တယ်များ တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက် နှင့် အရှေ့ဘက် တွင် နတ်မောက်လမ်း၊ အနောက်ဘက် တွင် ဗဟန်း လမ်း၊ တောင်ဘက်တွင် ကန်ရိပ်သာလမ်း တို့ တည်ရှိသည်။ ယခင်  ဗိုလ်ချုပ်ခင်ညွန့် လက်ထက် က နိုင်ငံတော် အဆင့် မြန်မာ့ရိုးရာ လှေလှော်ပြိုင်ပွဲ များ လည်း ကျင်းပခဲ့သည်။ ကရဝိတ် သည် ကန်တော်ကြီးတဝိုက် အထင်ရှားဆုံးနေရာ တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။

၁၆ ရက် ဧပြီ ၂၀၁၀ မြန်မာ့သင်္ကြန် ညနေပိုင်း မှာ ဗုံးသုံးလုံး ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ၂၄ ယောက်သေဆုံး၍ ၆၀ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  နဂါးဗိုလ် ထိပ်တင်ဒွေး၊ ရန်ကုန်ရာဇဝင်၊ စာမျက်နှာ ၈၆
ထွန်းတင်၊ သူရ နှင့် မရောထွေးပါနှင့်။

ဒေါက်တာ**ထွန်းတင့်** (၁၆ မတ် ၁၉၃၅ မွေးဖွား) သည် မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

ငယ်ဘဝ
-----

ဆရာကြီးကို ၁၉၃၅-ခုနှစ် မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ဂန့်ဂေါမြို့၌ အဖ ကျောင်းဆရာ ဦးသာကြွယ်၊ အမိ ဒေါ်ရွှေမတို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၉၅၃-ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအထိ ဂန့်ဂေါအထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉၅၈-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်က ဝိဇ္ဇာ(ဂုဏ်ထူး) ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၁-ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ်က မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၂-ခုနှစ်တွင် ဂုဏ်ထူးဆောင် ပါရဂူဘွဲ့ Doctor of Letters ( ) ကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။

အလုပ်တာဝန်များ
--------------

၁၉၅၈-ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄-ခုနှစ်အထိ ပုသိမ်ကောလိပ်၊ မကွေးကောလိပ်၊ မန္တလေးတက္ကသိုလ်၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တို့တွင် လက်ထောက်ကထိက၊ ၁၉၇၄-ခုနှစ်မှ ၁၉၇၇-ခုနှစ်အထိ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ပီကင်းတက္ကသိုလ်တွင် မြန်မာစာဆရာ၊ ၁၉၇၇-ခုနှစ်မှ ၁၉၈၀-ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်တို့တွင် ကထိက၊ ၁၉၈၁-ခုနှစ်မှ ၁၉၉၅-ခုနှစ်အထိ မြန်မာစာအဖွဲ့ဦးစီးဌာန တွင် စာတည်း၊ စာတည်းမှူး၊ စာတည်းမှူးချုပ်၊ ညွှန်ကြားရေးမှူးတာဝန်များကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။ ၁၉၉၅-ခုနှစ်တွင် သက်ပြည့်အငြိမ်းစားယူသည်။ ၁၉၉၆-ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာအဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။

၁၉၈၁-ခုနှစ်မှစ၍ မြန်မာစာလုံးပေါင်းသတ်ပုံကျမ်း၊ မြန်မာသဒ္ဒါ၊ မြန်မာစာမြန်မာစကား၊ မြန်မာအဘိဓာန်၊ မြန်မာစကားပုံ၊ မြန်မာဆိုရိုးစကား၊ အလိမ္မာပုံဝတ္တုများ၊ မြန်မာ-အင်္ဂလိပ် အဘိဓာန်၊ ခရီးဆောင်မြန်မာအဘိဓာန်၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာအဘိဓာန်၊ စာကိုးအဘိဓာန်စာအုပ်များ ပြုစုရာတွင်လည်းကောင်း၊ ထုတ်ဝေရာတွင်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ပါရဂူကျမ်းများကြီးကြပ်သူအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အဆင့်မြင့်ပညာ မြန်မာစာသင်ရိုးညွှန်းတမ်း ကော်မတီဝင်၊ အခြေခံပညာ မြန်မာစာ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းကော်မတီဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ ကွန်ပျူတာသုံးမြန်မာယူနီကုတ်အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

* ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန မြန်မာစာနှင့် ဘာသာစကားပညာရေးဦးစီးဌာန Archived 28 October 2019 at the Wayback Machine.
မြန်မာနိုင်ငံရှိ အရသာကောင်းသောငါးများတွင် ငါးမုတ် ပါဝင်သည်။ ငါးမုတ်ကို ရခိုင်ကမ်းခြေနှင့် တနင်္သာရီ ကမ်းခြေတို့၌ အများအပြားဖမ်းဆီးရမိသည်။ ငါးမုတ်ဖြူ(ကွန်ဒရိုပလိုက် ချိုင်နန်ဆစ်)၊ ငါးမုတ်ငွေရောင် (ပမ်ပပ်အာဂျင်တီယပ်)နှင့် ငါးမုတ်မဲ (ပါရာစတြိုမာတီယပ်နိဂါ)ဟူ၍ ငါးမုတ် ၃ မျိုးရှိရာ ရခိုင်နှင့် တနင်္သာရီကမ်းရိုးတန်းဒေသတို့တွင် ငါးမုတ်ဖြူနှင့် ငါးမုတ်မဲကိုသာ တွေ့ရ၍ ငါးမုတ်ငွေရောင် ရှိမရှိကိုကား တပ်အပ်သေချာစွာ မသိရချေ။ ငါးမုတ်မျိုးသည် အရွယ် ငယ်ပြီး ကိုယ်ပြားသောငါးမျိုး ဖြစ်သည်။

### ငါးမုတ်ဖြူ

ငါးမုတ်ဖြူသည် ငါးမုတ် ၃ မျိုးအနက် အရသာအရှိဆုံး သောငါး ဖြစ်၏။ ရခိုင်တိုင်းတွင် ငယုဇနဟူ၍လည်းကောင်း၊ တနင်္သာရီ တိုင်းတွင် ငါးမုတ်ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။ ကိုယ်အလွန်ပြား၍ ကျယ်ပြန့်၏။ အမြီးခွ စောက်နက်၏။ အရောင်မှာ အဖြူဖြစ် သော်လည်း ကျောတစ်လျှောက်တွင် မွဲပြာရောင်သန်းနေ၏။

### ငါးမုတ်မဲ

ငါးမုတ်မဲကို တနင်္သာရီတိုင်းတွင် ငါးမုတ်ဖြူ၍ပင်ခေါ် သည်။ ရခိုင်တိုင်းတွင်မူ ယုဇနသမ္ဘူဟူ၍ ခေါ်ကြသည်။ ငါးမုတ်ဖြူနှင့် အသွင်ချင်းတူပြီး အရောင်သာလျှင် ကွဲပြား လေသည်။ ငါးမုတ်မဲ၏ အရောင်မှာ အညိုရင့်ရောင် သို့မဟုတ် မွဲပြာရင့်ရောင် ဖြစ်သည်။ ဆူးတောင်များ၏ အရောင်မှာ အညိုရောင်ဖြစ်သည်။ အမြီး၏ အရောင်သည် ဝါ၍ အညိုရောင် ကန့်လန့်စင်း ၃ ကြောင်း ရှိသည်။ ငါးမုတ်မဲသည် ငါးမုတ်ဖြူကဲ့သို့ အရသာ မရှိချေ။

ကိုးကား
-------

1. ↑  "*Pampus argenteus* ". *IUCN Red List of Threatened Species*. IUCN. no identifier
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)
တီ-၉၀ (အင်္ဂလိပ် : T-90) ဟာ ရုရှားရဲ့ တတိယမျိုးဆက် ပင်မတိုက်ပွဲဝင်တင့်ကားဖြစ်ပါတယ်။ T-72BM တင့်တွေကိုအခြေခံပြီး T-80 မှ အချို့ လက္ခဏာများကို ပေါင်းစပ်၍ထုတ်လုပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

ပင်မလက်နက်အနေ
-------------

T-80 များကဲ့သို့ပင် 2A46M ၁၂၅ မမ ပြောင်းချောအ​မြောက်ကို တပ်ဆင်ထားပြီး အဆင့်မြင့်စနစ်ဖြစ်သော အလိုအလျှောက်ကျည်ဖြည့်စနစ်ကို တပ်ဆင်ထားပါတယ်။ 2A46M မှာ တင့်ဖျက်ကျည်အမျိုးမျိုးကို ပစ်ခတ်နိုင်ပြီး (9M119M Refleks ATGM)  လေဆာလမ်းညွှန် ပဲ့ထိန်းတင့်ဖျက် ဒုံးများကိုလည်း ပစ်ခတ်နိုင်ပါတယ်။ ၎င်းဒုံးပျံသည် အကွာအဝေး (၆)ကီလိုမီတာမှ ပစ်မှတ်ကို (၁၇.၅)စက္ကန့်အတွင်း ထိမှန်အောင် ပစ်ခတ်နိုင်ပြီး၊ သံချပ်ကာအထူ (၃၇)လက်မကို ဖောက်ထွင်းဝင်ရောက် နိုင်ပါတယ်။ ထို့အပြင် အနိမ့်ပျံသန်းလာသော လေယာဉ်၊ ရဟတ်ယာဉ်များကိုပင် ပစ်ချနိုင်စွမ်းရှိပါတယ်။ ရဟတ်ယာဉ်နှင့် ခြေလျင်တပ်များနှင့် ရင်ဆိုင်ရာတွင် ပိုမိုထိရောက်သော 3OF26 HE-FRAG ဟုခေါ်သော လေကွဲကျည်ကို အမြှောက်တပ်သားမှ သတ်မှတ် ထားသောအကွာအဝေးတစ်ခုသို့ ပစ်ခတ်ဖောက်ခွဲနိုင်သည့် (Ainet Fuse Setting System) ကို တပ်ဆင်ထားပါတယ်။

ပစ်ခတ်မှုထိန်းချုပ်စနစ်
-----------------------

ညအချိန်တွင်ပင် (၈၀၀၀)မီတာမှ တင့်ကားအရွယ်ခန့်ပစ်မှတ်ကို တိကျစွာပစ်ခတ် နိုင်ပြီး၊ နေ့အချိန်တွင် (၈)ကီလိုမီတာ အကွာမှ ပစ်မှတ်ကို ထောက်လှမ်းပစ်ခတ်နိုင်ပါတယ်။ မြင်းကောင်ရေ (၁၀၀၀)အား လောင်စာမျိုးစုံသုံး ဒီဇယ်အင်ဂျင်ကိုတပ်ဆင်ထားပြီး တစ်နာရီ (၆၀)ကီလိုမီတာနှုန်း မောင်းနှင်နိုင်ပါတယ်။

အကာအကွယ်စနစ်များ
----------------

ပထမအဆင့်- Composite Armour ၊ ဒုတိယအဆင့်- တတိယမျိုးဆက် Kontakt-5 ERA (Explosive Reactive Armour)၊ တတိယအဆင့်- Shtora-1 "curtain" Countermeasures Suite စသည်ဖြင့် အဆင့်(၃)ဆင့်ပါ Three Tiered Protection System ကိုတပ်ဆင်ထားသည်။ ERA စနစ်နှင့် Composite Armor တွေတပ်ဆင်ထားသော်လည်း အလေးချိန်မှာ ပုံမှန် Steel-only Armor အလေးချိန်ခန့်သာ ရှိပါတယ်။ Shtora-1 ဟာ မိမိ၏ တင့်ကားကို ရန်သူ့လေဆာလမ်းညွှန်စနစ်/ပစ်မှတ်ရှာစနစ်တို့မှ ထောက်လှမ်းသည်တွေ့ရှိပါက တင့်အဖွဲ့သားများကို ချက်ချင်း သတိပေးပြီး၊ အမြောက်တပ်သားကို ၎င်းပစ်မှတ်အားပစ်ခတ်နိုင်စေရန် အမြှောက်ဆုံလည်ကို အလိုအလျောက် လှည့်လည် ချိန်ရွယ်ပေးသည်။ ပစ်မှတ်မှတ်ပုံတင်ပြီးသည်ကိုသိသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် မီးခိုးဗုံးပစ်လောင်ချာများကို အလိုအလျှောက်ပစ်ခတ်စေ၍ မီးခိုးမှိုင်းကာချစနစ်ကို ပြုလုပ်ပါတယ်။ Infrared Jammer မှလည်း အနီအောက်ရောင်ခြည် ပဲ့ထိန်းဒုံးပျံများကို Jam လုပ်၍ လမ်းလွှဲပေးနိုင်ပါတယ်။ အိန္ဒိယ၏ T-90S များတွင် Shtora-1 စနစ်မပါဝင်ပဲ LEDS-150 Land Electronic Defence System ကိုပြောင်းလဲတပ်ဆင်ထားပါတယ်။ စမ်းသပ်မှုများအရ T-90 ဟာ အမျိုးမျိုးသော RPG, ATGM, APFSDS စသည့်လက်နက်များဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရပါတယ်။ စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတွင် T-90 ကို RPG (၇)ချက်ထိမှန်သော်လည်း ပြင်းထန်စွာထိခိုက်ခြင်းမရှိပဲ ဆက်လက်တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။ ထပ်မံ၍ T-90 ကို Nuclear, Biological & Chemical (NBC) Protection Equipment များ၊ အလိုအလျောက် မီးငြိမ်းသတ်စနစ် စသည်များတပ်ဆင်ပေးထားပါတယ်။ မိမိတင့်မရောက်မီ သံလိုက်မိုင်းများကို ကြိုတင်Disable လုပ်နိုင်သည့်  (EMT-7) Electromagnetic-counter Mine System ကိုလည်းတပ်ဆင်ထားပါတယ်။ မိမိ၏တင့်ကားကို Infrared, Thermal, Radar-Thermal, and Radar bands တို့နှင့် Detect လုပ်နိုင်ချေကို လျှော့ချ ပေးနိုင်တဲ့ Nakidka Signature Reduction Suite ကိုလည်း တပ်ဆင်ပေးထားပါတယ်။

ကိုးကားချက်
-----------