recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

ဘုရားရှင် မဂဓနိုင်ငံ ရာဇဂြိုဟ်မြို့ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ၁၂-နှစ်တိုင်တိုင် ဟိမဝန္တာ မန္ဒာကိနီအိုင်၏အနီး၌ သီတင်းသုံးနေရာမှ ရောက်ရှိလာပြီး ဘုရားရှင်အား အမည်ကို လျှောက်ထား၍ ဖူးမြော်လာသော အရှင်ကောဏ္ဍညထေရ်နှင့် ဆက်စပ်၍ အရှင်ကောဏ္ဍညထေရ်၏ ဂုဏ်တော်များကို ဘုရားရှင်၏ ခွင့်ပြုတော်မူချက်အရ အရှင်ဝင်္ဂီသထေရ်က ဂါထာ ၃-ဂါထာဖြင့် သီကုံးပူဇော်ပုံကို ပြဆိုသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ၌-အရှင်ကောဏ္ဍညထေရ် ဟိမဝန္တာ၌ သီတင်းသုံးခြင်း အကြောင်း၊ မန္ဒာကိနီရေအိုင် အကြောင်း၊ ဆင်တို့ပြုစုလုပ်ကျွေးပုံ၊ အရှင်ကောဏ္ဍညထေရ် ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံခြင်း၊ အရှင်ကောဏ္ဍညစေတီသည် ယနေ့တိုင် ရှိနေသေးကြောင်း အစရှိသော မှတ်သားဖွယ်တို့ ပါရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၁၊၁၉၅။ သံ၊မြန်၊၁၊၁၈၃-၄။ သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၅၆-၂၆၀။ သံ၊ဋီ၊၁၊၂၉၂-၄။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၈-ဝိသသံယုတ္တ၊ နဝမသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
|  |  |
| --- | --- |
|  | ဝီကီမီဒီယာ ကွန်မွန်းစ်တွင် ***ဟုခဒ အဲအိမိ*** နှင့် ပတ်သက်သော မီဒီယာ ရှိသည်။ |

**ဟုခဒ အဲအိမိ**(ဂျပန်: 深田えいみ; ၁၉၉၈ မတ် ၁၈ ~ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံသူ လိင်ဖျော်ဖြေရေး မင်းသမီးနှင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းရှင် ဖြစ်သည်။ ၄၄ စီမံခန့်ခွဲမှုလုပ်ငန်းတွင် အဆိုတော်အဖြစ် လေ့ကျင့်ဖူးသူ ဖြစ်သည်။

ငယ်ဘဝ
-----

၁၉၉၈ ခု၊ မတ်လ ၁၈ ရက်တွင် တိုချီဂီစီရင်စု၌ မွေးသည်။

အနုပညာခရီး
----------

၂၀၁၆ခုတွင် တိုကျိုသို့ ဘဝသစ်ရှာရန် ရောက်လာသည်။ ၄၄ စီမံခန့်ခွဲမှုလုပ်ငန်းမှ စင်တင်သည့် ရဲရင့်သောမိန်းမစစ်သည်များ (B Girl Warrior Go Fig'er) တွင် အစိမ်းရောင်ဝတ် အမာမီကိုကိုရို (天海こころ) အဖြစ် ပါဝင်ရသည်။  ယင်းအဖွဲ့မှ ၃ လသာ လှုပ်ရှားပြီး အဖွဲ့ပျက်သွား၏။ 

အဖွဲ့မရှိသည်နောက် မဂ္ဂဇင်းတခုအတွက် အဖော်အချွတ်ကိုယ်ဟန်ပြမယ်အဖြစ် ဓာတ်ပုံအရိုက်ခံသည်။ နောက် တီဘီအက်ရုပ်သံလိုင်းရှိ အစီအစဉ်တခုတွင် သတင်းတင်ဆက်သူအဖြစ် ပါဝင်ရ၏။ ၂၀၁၇ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အဆိုတော်ဘဝ ပွဲထွက်အမည် အမာမီကိုကိုရိုကို သုံးကာ သူ့ လိင်ဖျော်ဖြေရေးဇာတ်ကား ထွက်လာသည်။ 

၂၀၁၇ ခု၊ မေလမှစ၍ မင်းသမီးအလုပ်မှ ၆ လမျှ နားသည်။ ထိုကာလတွင် ပလပ်စတစ်ဆာဂျရီလုပ်သည့်အပြင် ရင်သားတုလည်း ထည့်ခဲ့၏။  နှောင်းပိုင်းတွင်ထုတ်သော ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ၌ မျက်နှာရှိ အစက်အပျောက်များကို ဖယ်ရှားရန် ပလပ်စတစ်ဆာဂျရီလုပ်လိုသည့်အတွက် ထိုလိင်ဖျော်ဖြေရေးဇာတ်ကားကို လက်ခံခဲ့ကြောင်း ဆိုထားသည်။ 

၂၀၁၈ ခု၊ နိုဝင်ဘာလတွင် အီမီဖူကာဒါ ဟူသောအမည်ဖြင့် နောက်တကြိမ် ပွဲထွက်သည်။ ၂၀၁၉ မှစ၍ မိမိသရုပ်ဆောင်မည့် ဇာတ်ညွှန်းကို ကိုယ်တိုင်ရေးကာ တလတကားနှုန်းထွက်အောင် စီမံ၏။

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* တွစ်တာပေါ်ရှိ ဟုခဒ အဲအိမိ
* အင်စတာဂရမ် ပေါ်ရှိ ဟုခဒ အဲအိမိ
* YouTube ပေါ်ရှိ Video
* TikTok ပေါ်ရှိ ဟုခဒ အဲအိမိ

ကိုးကား
-------

1. ↑  "ငါးခု深田えいみ[*လင့်ခ်သေ*]". 44 Management.
2. 1 2  "マイナス25kgのダイエットに成功した元地下アイドル！　清純派の18歳・天海こころがAVデビュー" (Japanese). *Daily Cyzo*. 2017-04-04.
3. ↑  "根本兩個人！揭AV女優整形前長這樣". 三立新聞網. 2019-03-25.
4. ↑  ツイッタランドの大喜利お姉さん 深田えいみの秘密. 2020-10-28. ISBN: 978-4065217436
5. ↑  講談社『FRYDAY』2020年11/20号35頁『深田えいみ・異色のセクシー女優が本誌編集部に降臨「もし私がFRIDAY編集部でAVを作るなら……」』
**ကောဆဲရား** (အင်္ဂလိပ်: Coursera) ဆိုသည်မှာ သင်ရိုးများ၊ အထူးပြုသင်ရိုးများနှင့် ဘွဲ့ဒီဂရီများကို အင်တာနက်မှ လေ့လာနိုင်ရန် စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခ အန်ဒရိုး (Andrew Ng) နှင့် Daphne Koller တို့မှ ပြုလုပ်ပေးထားသည့် အင်တာနက်ပညာသင်ကြားရေးစနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ 

ကောဆဲရား သည် တက္ကသိုလ်များ၊ အဖွဲ့အစည်းများနှင့်ပူးပေါင်း၍ အင်တာနက်အသုံးပြု၍ သင်ကြားနိုင်သည့် သင်ရိုးများ၊ အထူးပြုသင်ရိုးများ နှင့်ဘွဲ့ဒီဂရီများကို ဘာသာရပ်များစွာအတွက် ပေးအပ်နေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အင်ဂျင်နီယာ၊ လူမှုသိပ္ပံ၊ ဆေးပညာ၊ ဇီဝဗေဒ၊ သင်္ချာ၊ စီးပွားရေး၊ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ် မားကတ်တင်း၊ ဒေတာဆိုင်းရင့် စသဖြင့် ဘာသာရပ်မျိုးစုံပါဝင်သည်။ 

ဇွန် ၂၀၁၈ တွင် မှတ်ပုံတင်ထားသူ ၃၃ သန်း  ရှိပြီး သင်ရိုးပေါင်း ၂၄၀၀ ကျော် ရှိသည်။

နောက်ခံ
-------

### သမိုင်းကြောင်း

၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ စတန်းဖို့မှ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံပါရဂူ Andrew Ng နှင့် Daphne Koller တို့က ၂၀၁၁ တွင် စတန်းဖို့သင်ရိုးများကို အင်တာနက်မှသင်ကြားပေးသည့် အတွေ့အကြုံပေါ်အခြေခံပြီး စတန်းဖို့မှ ထွက်၍ ကော်ဆဲရားကိုတည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

### အထောက်အပံ့

ရည်ညွှန်းကိုးကား
----------------

1. ↑  Coursera.org Site Info။ Alexa Internet။ 8 September 2017 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  2017-09-07 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Mary Meeker's Digital Learning Slides။ "Inside Higher Ed" (20 June 2018)။
3. ↑  From Founding CEO Of One Of The Largest FinTechs To CEO Of The Largest EdTech - Coursera။ "Forbes" (18 June 2018)။
4. ↑  Meet the 2018 CNBC Disruptor 50 companies - 42. Coursera။ "CNBC.com" (22 May 2018)။
ဒေါက်တာ**ခင်ဆွေမြင့်** (၁၄ အောက်တိုဘာ ၁၉၄၇ မွေးဖွား) သည် အငြိမ်းစား ပါမောက္ခ/ဌာနမှူး နှင့် မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

ငယ်ဘဝ
-----

ဒေါ်ခင်ဆွေမြင့်ကို ၁၉၄၇-ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အဖကျောင်းဆရာ ဦးမြင့်သိန်းနှင့် အမိ ဒေါ်အေးမြင့်တို့ က မော်လမြိုင်မြို့တွင် ဖွားမြင်သည်။

ပညာရေး
------

အလယ်တန်းပညာနှင့် အထက်တန်းပညာကို မော်လမြိုင်မြို့ မော်တင်မိန်းဂျက်ဆင်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၆၄-ခုနှစ်မှ ၁၉၆၆-ခုနှစ်အထိ မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်၊ ၁၉၆၆-ခုနှစ်မှ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိသည်။ – ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်က မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရရှိသည်။ ၂၀၀၈-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်က Ph.D ဘွဲ့ကို ရရှိ ခဲ့သည်။

အလုပ်တာဝန်များ
--------------

လုပ်သားကောလိပ်၊ မော်လမြိုင်ကောလိပ်၊ ဆေးတက္ကသိုလ်-၂ ရန်ကုန်တို့တွင် နည်းပြ၊ စစ်တွေဒေသကောလိပ်တွင် ဌာနမှူး၊ လားရှိုးကောလိပ်၊ မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်၊ ရေဆင်းတက္ကသိုလ်တို့တွင် လက်ထောက်ကထိက၊ ရေဆင်းတိ-မွေး-ကုတက္ကသိုလ်၊ မိတ္ထီလာကောလိပ်၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် တို့တွင် ကထိက၊ ပဲခူးဒီဂရီကောလိပ်၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တို့တွင် တွဲဖက်ပါမောက္ခ၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ပါမောက္ခ၊ ပါမောက္ခဌာနမှူး တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂-ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာအဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရပြီး ယခုအချိန်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။

နိုင်ငံတော်အဆင့်စာပေပြိုင်ပွဲများစာမူစိစစ်ရေးကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ၊ အမျိုးသား စာပေဆုနှင့်ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့ဝင်၊ အမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့ချုပ် အမှုဆောင်၊ အမျိုးသမီး အားကစား အဖွဲ့ချုပ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ၊ တက္ကသိုလ်နှင့် အခြေခံပညာမြန်မာစာ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းကော်မတီတို့တွင် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ဆွေယင်းမာ(ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်) အမည်ဖြင့် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။

မိသားစု
-------

ခင်ပွန်းဖြစ်သူမှာ ဦးအေးမြင့်ကြူ (ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီး) ဖြစ်သည်။ သားသမီး ၃ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။

ကျမ်းကိုး
---------
ဂရိနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ ကာလမ်ဘာကာမြို့အနီးတွင် –ထာဝရဘုရား၏တောင်— အဖြစ် လူသိများသည့် အေသို့စ်တောင်ပေါ်၌ –မီတီအိုရာ— အမည်ရှိသော အရှေ့ပိုင်း အော်သိုဒေါ့ခ် ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းများ တည်ရှိသည်။ ရင်သပ်ရှုမောဘွယ်ကောင်းသည့် ရှေးဗိသုကာလက်ရာများကြောင့် နာမည်ကျော်ကြားသော အဆိုပါ ဘုရားကျောင်းများကို တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ခုနှစ်ကိုမူ တိတိကျကျ သိရှိခြင်း မရှိခဲ့ကြသော်လည်း သမိုင်းပညာရှင်များက ၁၄-ရာစုခန့်က တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ 

အဆိုပါဘုရားကျောင်းများသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေပေါင်း ၁၃၀၀ ကျော်မြင့်သော နေရာရှိ သဘာဝအတိုင်းဖြစ်တည်နေသည့် ကျောက်တောင်များပေါ်၌ တည်ဆောက်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး မူလက ဘုရားကျောင်းအရေအတွက် (၂၄)ခုခန့် ရှိခဲ့သော်လည်း ယနေ့အချိန်တွင် (၆)ခုသာကျန်ရှိတော့သည်။ အဆိုပါဘုရားကျောင်းများသည် ပိုင်းနိရို့စ်မြစ်နှင့် ပင်းဒတ်တောင်တန်းအနီးရှိ သိ့စလီလွင်ပြင်၏ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ ကာလမ်ဘာကာမြို့အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ အဆိုပါဘုရားကျောင်းများကို ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းထားသည်။ မီတီအိုရာ ဆိုသည်မှာ မြင့်မြတ်ခြင်း၊ မြင့်မားခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး စကားလုံးအဓိပ္ပာယ်အရ ဥက္ကာပျံနှင့် ပတ်သက်သည့်အရာဟု ဆိုသည်။

အဆိုပါ ဘုရားကျောင်းများ တည်ဆောက်ထားသော ကျောက်တောင်များသည် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း သန်းခြောက်ဆယ်ခန့်က ကမ္ဘာပေါ်တွင် မြေမျက်နှာပြင် လှုတ်ရှားမှုများစွာကြောင့် ပင်လယ်ကြမ်းပြင်ကို အထက်သို့ မြင့်တက်စေခဲ့ပြီး ကုန်းမြေမြင့်များကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရေ၊ လေနှင့် အပူချိန်လွန်ကဲသည့် ရာသီဥတုတို့ကြောင့် ကြီးမားသောကျောက်တောင်ကြီးများသည် ဒေါင်လိုက်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ သိ့စလီလွင်ပြင် အနောက်ပိုင်းဒေသရှိ ပင်းဒတ်တောင်တန်းများအနီးတွင် ထူးခြား၍ ကြီးမားသော ကျောက်တုံးကျောက်တောင်ကြီးများသည် မြေပြင်မှ အလျင်အမြန် ထွက်ပေါ်လာပြီး ၎င်းတို့၏ ထူးခြားသောပုံစံသည် ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာအရ ရှင်းပြရန် မလွယ်ကူဘဲ ပုံမှန်အားဖြင့် မီးသင့်ကျောက်များ၏ မီးတောင်အပေါက်များ မဟုတ်သော်လည်း အဆိုပါကျောက်တုံးများသည် သဲကျောက်အရောအနှောများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။

ကာလမ်ဘာကာမှ နှစ်မိုင်ခွဲခန့်အကွာတွင် ရှေးဦးလူသားတို့ နေထိုင်ခဲ့သည့် သီအိုပီထရာလှိုဏ်ဂူ တည်ရှိသည်။ ထိုလှိုဏ်ဂူကြီးသည် သီအိုပီထရာရွာ၏ အထက် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် အလျား ၅၆-ပေ၊ အကျယ် ၉.၈-ပေ အထိ ဝင်ပေါက်ရှိသည့် ထုံးကျောက်တောင်ခြေရင်း၌ စတုရန်းပေ ၅၄၀၀ ခန့် ကျယ်ဝန်းသော စတုဂံပုံ လှိုဏ်ဂူတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရေဒီယို ကာဗွန်နည်းအရ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၅၀၀၀၀ ကျော်ခန့်က လူသားတို့နေထိုင်ခဲ့ခြင်းကို သက်သေပြနေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မန္တလေးနေ့စဉ်သတင်းစာ၊ ၁၅.၁၁.၂၀၁၉၊ စာ-၂၄ (နောက်ကျောဖုံး)
မြန်မာနိုင်ငံတိုင်းရင်းမြန်မာ ‌ဆေး‌ကောင်စီတွင် အဖွဲ့ဝင် 
တစ်ဦး အဖြစ် တာဝန်ထမ်း‌ဆောင်ခဲ့‌သော မြန်မာသမား‌တော်ကြီး 
ဦးတင်ဦးကို ပုသိမ်ခရိုင် ငသိုင်း‌ချောင်းမြို့နယ် ‌ဒေါင့်ကြီးရွာ၌ 
အဖ ဦး‌အောင်ဗန်း၊ အမိ ‌ဒေါ်‌ကောက်‌လေးတို့မှ ၁၉၁၅ ခုနှစ် 
တွင် ‌မွေးဖွားသည်။

မြန်မာသမား‌တော်ကြီး ဦးတင်ဦးသည် ၁၉၂၆ ခုနှစ်မှ 
၁၉၃၅ ခုနှစ်အထိ ဟင်္သာတမြို့ ဦးစာရိန္ဒ‌နော်မံ ‌ကျောင်း၌ 
ဒသမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် 
ရန်ကုန်မြို့ ပညာရာမိကမဟာမှ အစိုးရဓမ္မာစရိယ စာ‌မေးပွဲကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။

ဦးတင်ဦးသည် အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်ကပင် စာ‌ပေ 
များကို စတင်‌ရေးသားသည်။ ကမ္ဘာ‌ကျော် စာ‌ရေးဆရာကြီး 
ကာလီဒါယ ‌ရေးသားခဲ့‌သော သကုªလ၊ ရဃုဝံသ၊ ‌မေဃဒူတ၊ 
ကုမာရသမ္ဘိ၀ စသည့် ကဗျာကျမ်းကြီးများကို မြန်မာဘာသာသို့ 
ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။

ဦးတင်ဦးသည် ရဟန်းဘဝဖြင့် ဟိန္ဒူဘာသာ၊ သက္ကတ 
ဘာသာများကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဗုဒ္ဓဂါယာ၌ ‌နေထိုင် သီတင်း 
သုံးပြီး ကျွမ်းကျင်တတ်‌မြောက်‌အောင် သင်ကြားဆည်းပူးသည်။ 
‌ဆေးကျမ်း၊ ဓာတ်ကျမ်း၊ ‌ဗေဒင်ကျမ်း၊ အဂ္ဂိရတ်ကျမ်းများ 
ကိုလည်း ‌လေ့လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်‌ဆေးကျမ်းများနှင့် 
‌ဆေးဘက်ဝင်သစ်ပင်များအ‌ကြောင်းကို မြန်မာဘာသာသို့ 
ပြန်ဆိုခဲ့ပြီး ‌ဆေးဘက်ဝင်သစ်ပင် အဘိဓာန်ကျမ်းတ‌စ်စောင်ကို 
ပြုစုခဲ့သည်။

ထို့အပြင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်‌ကောက်နုတ်ချက်၊ သဂင်္ဟဘာသာပြန် 
သင်ခန်းစာ (ပထမတွဲ-ဒုတိယတွဲ)နှင့် ဝိနယဘာသာ 
သင်ခန်းစာ (ပထမတွဲ-ဒုတိယတွဲ) စသည့် ဘာသာ‌ရေးဆိုင်ရာ 
ကျမ်းများကိုလည်း ပြုစုခဲ့သည်။ သမား‌တော်ကြီးဦးတင်ဦး 
သည် ကျမ်းစာအုပ် ၅၀ ‌ကျော် ‌ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။
မြန်မာသမား‌တော်ကြီး ဦးတင်ဦးသည် ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် 
နိုင်ငံ‌တော်အစိုးရ၏ ခွင့်ပြုချက်အရ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ 
သွား‌ရောက်၍ တိုင်းရင်းသား‌ဆေးပညာများကို ဆည်းပူးခွင့် 
ရခဲ့သည်။

သမား‌တော်ကြီး ဦးတင်ဦး သည် ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၁ 
ရက်‌နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် 
ဇနီးဖြစ်သူ ‌ဒေါ်ခင်စိန်နှင့် သမီးသုံး‌ယောက် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)
မီယာရှမ် ဆိုသည်မှာ ဂျာမန် စကားမှ ဆင်းသက်လာ၍ 
ပင်လယ်ရေမြှုပ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသောကြောင့် မီယာရှမ်ပင်လယ်ရေမြှုပ်ဟု ခေါ်စေကာမူ စင်စစ်ယင်းမှာ နူးညံ့၍ဖြူသော 
မြေစေးကဲ့သို့ သော တွင်းထွက်ပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ 
ခြောက်သွေ့သောအခါ ရေပေါ်တွင် ပေါ်နိုင်သည်။ 
မြေစေးနှင့်တူ၍ ဆေးတံများ ပြုလုပ် ရာတွင် 
အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ ထိုပစ္စည်းကို အာရှမိုင်းနားပြည်တွင် 
အများအပြားရနိုင်သည်။ မြေလွှာအောက်၌ အခဲလိုက် 
တည်ရှိတတ် သည်။ ယင်းတွင် မက်ဂနီဇီယမ်၊ ဆီလီကွန်၊ 
အောက်ဆီဂျင်နှင့် ရေ ပါဝင်၍ ဓာတုဗေဒအခေါ်အရ 
ထိုပစ္စည်းသည် ရေပါဝင်သော မက်ဂနိဇီယမ် ဆီလီကိတ်ပင် 
ဖြစ်သည်။ 

ထိုပင်လယ်ရေမြှုပ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဆေးတံတွင် စိမ့် 
နိုင်သော အပေါက်ကလေးများ ပါရှိသဖြင့် အရောင်ကို 
စုတ်ယူပြီး လျှင် တဖြည်းဖြည်းအညိုရောင်ထ၍ 
တောက်ပလာသည်။ သို့သော် ဆေးအိုးသည် ပူလွယ်ပြီးလျှင် 
ကျိုးလွယ်တတ်၏။ အဆိုပါဆေးတံ မျိုးကို ဗီယင်းနားနှင့် 
ပါရစ်မြို့များ၌ အကြီးအကျယ်ပြုလုပ်ကြ သည်။ 
စီးကရက်စွပ်တံများ ပြုလုပ်ရာတွင်လည်း ထိုပင်လယ် 
ရေမြှုပ်မျိုးကို အသုံးပြုတတ်ကြသည်။
တူးခါးစတွင် ထိုပင်လယ်ရေမြှုပ်သည် ဆပ်ပြာကဲ့သို့ 
ပျော့ပျောင်း၍ ရေနှင့်ထိလျှင်လည်း ရေမြှုပ်ထကာ 
ချေးနှင့်ဆီကိုချွတ်နိုင်သည်။ အဆိုပါ ပင်လယ်ရေမြှုပ်ကို 
အာရှမိုင်းနားအပြင် ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ 
မိုရေးဗီးယားပြည်နယ်၊ စပိန်နိုင်ငံ၊ ရုရှနိုင်ငံ ကရိုင်းမီယားနယ်နှင့် 
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု 
တောင်ကရိုလီးနားပြည်နယ်များမှလည်းရနိုင်သည်။ စပိန်နိုင်ငံတွင် 
ထိုပင်လယ်ရေမြှုပ်ကို အိမ်ဆောက်အုတ်အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)
**ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်ညို** သည် ဦးဘိုးလှ၊ ဒေါ်အေးမယ်တို့၏ ပဉ္စမမြောက်သားဖြစ်သည်။ မန္တလေးမြို့ ဗဟိုအမျိုးသားကျောင်းမှ (၁၀)တန်းအောင်ပြီး မန္တလေးဥပစာကောလိပ်တွင် ဆက်လက် ပညာသင်ကြားသည်။ ဥပစာတန်းအောင်သောအခါ (B.O.C) College of Engineering ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် အင်ဂျင်နီယာသင်တန်းတက်သည်။ ၁၉၃၆ ၌ ဒုတိယကျောင်းသားသပိတ်များတွင် မန္တလေးမြို့ ၌ အားကြိုးမာန်တက် ထိထိ ရောက်ရောက် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၌ ဂျပန်တပ်များနှင့်အတူ မြန်မာပြည်တွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသည့် ဘီအိုင်အေ (ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်) သို့ ဝင်သည်။ အင်္ဂလိပ်အစိုးရဆန့်ကျင်ရေး၊ မြေအောက်တော်လှန်ရေးတွင် မန္တလေးမြို့ ၌ တာဝန်ယူရသည်။ ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်ကို ဖျက်သိမ်းသောအခါ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသော ဘီဒီအေ (ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်) တွင်ဆက်လက်အမှုထမ်းသည်။

ဂျပန်တော်လှန် ရေးမစမီ တပ်ရင်း (၁၀၃) ဖွဲ့နိုင်သေးသော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်တွင် လေယာဉ်ပစ် အမြောက်ကြီးတပ်များ၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။
ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ အထူးအမိန့်စာအရ ရန်ကုန်မြို့တပ်များနှင့် နယ်အသီးသီးရှိတပ်များ ဂျပန်တော်လှန်ရေးစစ်မြေပြင်သို့ ထွက်ခွာသည့်အချိန်မှ တော်လှန်ရေး စသည့် ၁၉၄၅ခု၊ မတ်လ (၂၇) ရက်နေ့အထိ ရန်ကုန်မြို့တွင်းမှ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် တော်လှန်ရေးကိစ္စအဝဝကို တာဝန်ယူရသည်။ တော်လှန်ရေးပြီးသောအခါ ဗမာ့တပ်မတော်တွင် ဆက်လက် အမှုထမ်းသည်။ စစ်ရုံးတွင် အမြောက်နှင့် သံချပ်ကာတပ် ညွှန်ကြားရေးမှူး တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက်တွင် မီးရထားဌာန နှင့် J.V.C တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူလုပ်ကိုင်ရင်း စီးပွားရေးကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေးအစိုးရလက်ထက်တွင် မီးရထားဌာန၏ ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဘီအီးစီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့ပတ် ရထားလမ်းဖောက်၍ မြို့ပတ်ရထားများ ပြေးဆွဲခဲ့သည်။ ကြယ်ငါးပွင့်သင်္ဘောကော်ပိုရေးရှင်း စတင်တည်ထောင်သော ဘုတ်အဖွဲ့တွင် ပါ၍ တတိယမြောက် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အင်းလျားကန်ဟိုတယ်ကို ဗိုလ်မှူးကြီးဘာသာ(ရေတပ်) နှင့်အတူ ကြပ်မတ် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ တော်လှန်ရေးအစိုးရ တက်လာသောအချိန် ၌ အင်းလျားကန်ဟိုတယ်ကြီးလည်း ပြင်ဆင်မှုပြီးစီးသွား၍ ထိုနှစ်အတွင်း ၌ပင် သံတမန်များကို ဖိတ်၍ တော်လှန်ရေးကောင်စီဝင်အဖြစ် ဟိုတယ်ကြီးကို ဖွင့်ခဲ့သည်။ စစ်တောင်းတံတားသစ်ကြီးကို အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက်တွင် အပြင်းအထန် အခြေချခဲ့၍ တော်လှန်ရေးအစိုးရလက်ထက်တွင် ပြီးစီးအောင် ဆောက်လုပ်ပြီး ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုအတွက် မော်ကွန်းဝင်ပထမအဆင့် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက် ဆောင်ရွက်မှုများအတွက် စည်သူ ဘွဲ့ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ထို့ပြင် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုနှင့် ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုကြောင့် ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမအဆင့်) ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ၁၉၉၉၊ ဩဂုတ်လ (၆)ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

ကျမ်းကိုးစာရင်း
---------------

၁။မန္တလေးမဂ္ဂဇင်း ၁၉၉၁ ခု၊ စာ-၁၁
|  |  |
| --- | --- |
|  | ဝစ်ရှင်နရီ၊ အခမဲ့အဘိဓာန်တွင် ***metre*** ကို ရှာဖွေကြည့်ရှုပါ။ |

**မီတာ**(အင်္ဂလိပ်: Metre) သည် အလျား အတိုင်းအတာ တစ်ခုဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတကာ စံဖြစ်သော International System of Units (SI) မတ်ထရစ်စနစ်၏ အခြေခံ တိုင်းတာမှုဖြစ်သည်။

### သမိုင်းကြောင်း

#### ပဒေသရာဇ်ခေတ်

စက်ရုံတစ်ရုံ၏ ယန္တရားတစ်ခုတွင် အစိတ်အပိုင်းတို့သည် ထောင်နှင့်ချီ၍ ရှိနေတတ်၏။ ယင်းအစိတ်အပိုင်းများနှင့် စက်ယန္တရားဖြစ်အောင် တပ်ဆင်သည့်အခါတွင်ဖြစ်စေ၊ ၎င်းတို့ကို စမ်းသပ်စစ်ဆေးသည့်အခါတွင်ဖြစ်စေ တိကျကိုက်ညီမှုရှိစေရန် တိုင်းတာကြရသည်။ ထိုသို့တိုင်းတာရာတွင် တိုင်းတာသည့်ကိရိယာများကို အသုံးပြုရသည်။ သို့မှသာ စက်၏တိကျမှုကို အာမခံနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ တိုင်းတာသည့်ကိရိယာများသည် အတိုင်းအတာများမရှိဘဲနှင့် ဖြစ်လာနိုင်မည် မဟုတ်ချေ။ သို့ဖြစ်၍ အလျားတိုင်းယူနစ်မရှိလျှင် ဤလုပ်ငန်းသည်လည်း ဆက်လက်ထွန်းကားနေစရာအကြောင်းမရှိတော့ပေ။

စက်အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု၏ အရွယ်အစားကို အလွန်တိကျမှန်ကန်အောင် တိုင်းတာရန်မှာ အင်မတန်မလွယ်သည့် အလုပ်ဖြစ်သည်။ အခြားမည်သည်ကိုမျှမဆိုထားနှင့်၊ စံနမူနာပေတံတစ်ချောင်းရရန်ကိုပင် နှစ်,ထောင်ချီကြာမြင့်လေသည်။

ရှေးခေတ်က နိုင်ငံတိုင်း၌ အလျားတိုင်းယူနစ်များ ကိုယ်စီရှိကြလေသည်။ ဥပမာ။ ။ မြန်မာတို့တွင် အငယ်ဆုံး ဆံခြည်မျှင် မှ အကြီးဆုံး ယူဇနာ အထိ ရှိသည်။ ထို့ပြင် မင်းဆက်တိုင်း၌လည်း အပြောင်းအလဲ ရှိကြသေးသည်။ အပြောင်းအလဲများသော ပေတံကြောင့် တိကျသည့်စက်ကိရိယာ ပြုလုပ်ရန် များစွာအခက်တွေ့ကြရ၏။

#### စက်မှုတော်လှန်ရေးခေတ်နောက်ပိုင်း

ပဲရစ်မြို့ရှိ **ကမ္ဘာ့ပထမဆုံးသော မီတာတံ** 
၁၈ ရာစုနှစ် စက်မှုတော်လှန်ရေးပြီးနောက် သိပ္ပံပညာအရပ်ရပ်သည် အလျင်အမြန် တိုးတက်လာသည်ဖြစ်ရာ သိပ္ပံပညာရှင်တို့သည် ရေရှည်မပြောင်းလဲနိုင်သည့်အပြင် နိုင်ငံတကာတွင်လည်း တညီတညွတ်တည်း အသုံးပြုနိုင်မည့် အလျားတိုင်းယူနစ်အတွက် စံတစ်ခုကို အပူတပြင်း ရှာဖွေကြပြန်သည်။ ထိုအချိန်ကသိပ္ပံပညာရှင်တို့သည် ကမ္ဘာလုံး၏အရွယ်အစားသည် ဘယ်သောအခါမျှ မပြောင်းလဲဟု ယူဆကြ၏။ ၁၇၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်သိပ္ပံလောကမှ ပညာရှင်တို့သည် ကမ္ဘာ၏ လောင်ဂျီတွတ်မျဉ်းကို တိုင်းတာကြသည်။ အီကွေတာမှ သိပ္ပံဌာနရှိရာ ပဲရစ်မြို့ ကို ဖြတ်လျက် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းအထိရှိသော လောင်ဂျီတွတ်မျဉ်း၏ သိန်းတစ်ရာပုံတစ်ပုံ (ဝါ) တစ်ကုဋေပုံတစ်ပုံ(၁/၁၀၀၀၀၀၀၀)ကို စံအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ***တစ်မီတာ***ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းအလျားအတိုင်း ပလက်တီနမ်ဖြင့်ပြီးသော ***ပထမဆုံးမီတာတံ***ကို ပြုလုပ်လိုက်ကြသည်။

၁၈၈၉ နိုင်ငံတကာ အတိုင်းအတာအစည်းအဝေးပွဲကြီးက ပထမ စံမီတာတံအတိုင်း ပလက်တီနမ်-အီရီဒီယမ်(အင်္ဂလိပ်: Iridium)ဒြပ်ပေါင်းနှင့် ကန့်လန့်ဖြတ်မျက်နှာပြင် X ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော မီတာတံတစ်ခုကို ပြုလုပ်ကာ နိုင်ငံတကာအလျားတိုင်းစံအဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်လိုက်သည်။ ၎င်းနိုင်ငံတကာ စံမီတာတံကို ပဲရစ်မြို့၊ နိုင်ငံတကာ အချင်အတွယ်နှင့်အတိုင်းအတာရုံး (ဘီအိုင်ပီအမ်)၌ အမြတ်တနိုး သိမ်းဆည်းထားသည်။ နိုင်ငံအသီးသီးက ပုံတူပြုလုပ်ထားသော မီတာတံများကို အချိန်မှန်မှန် ပဲရစ်သို့ ပို့ကာ စံမီတာတံနှင့် တိုင်းကြည့်ရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ 

အလျား တစ်မီတာအတွက် ယခင်ကစံပြုသတ်မှတ်ခဲ့သည်မှာ ပြင်သစ်နိုင်ငံမြူးနစ်မြို့ရှိ ပြတိုက်တစ်ခုတွင်သိမ်းဆည်းထားသောဘရွန်နစ် သတ္တုချောင်းတစ်ခုအပေါ်ရေးမှတ်သော အမှတ်အသားနှစ်ခုအကြားအကွာအဝေးကို အပူချိန် (၆၈)ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်ရှိစဉ် တိုင်းတာရရှိသော အကွာအဝေးဟူ၍ဖြစ်သည်။ ယခုအခါတွင် ပိုမိုတိကျမှုရှိစေရန်အတွက် ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်၏ လှိုင်းအလျားတစ်ခုထက် အဆပေါင်းမည်မျှလျှင် တစ်မီတာရှိသည်ဟုပြင်ဆင်သိမှတ်ကြသည်။

ကိုးကား
-------
မီရာပီ မီးတောင်
**မီရာပီ မီးတောင်** (အင်ဒိုနီးရှားဘာသာဖြင့် မီးလျှံများနှင့်တောင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။) သည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဂျဗားအလယ်ပိုင်းနှင့် ယိုဂျာကာတာ အကြား နယ်နမိတ် အနီးတွင် တည်ရှိသည့် မီးတောင်ဖြစ်သည်။ မီရာပီသည် အင်ဒိုနီးရှားရှိ ပေါက်ကွဲမှု အများဆုံးဖြစ်သည့် မီးတောင်ဖြစ်ပြီး ၁၅၄၈ ခုနှစ်မှစ၍ မကြာခဏ ပေါက်ကွဲလေ့ ရှိသည်။ ယိုဂျာကာတာမြို့ မြောက်ဘက် ၂၈ ကီလိုမီတာ အကွာတွင် ရှိကာ တောင်ခါးပန်းတလျှောက်တွင် လူထောင်ပေါင်းများစွာ နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ အချို့ရွာများမှာ ပင်လယ်မျက်နှာပြင်အထက် မီတာ ၁၇၀၀ ကျော်တွင် တည်ရှိကြသည်။ 

တစ်နှစ်လျှင် ရက်ပေါင်း ၃၀၀ နီးပါးခန့် တောင်ထိပ်မှ မီးခိုးများ အူထွက်နေသည်ကို မြင်နိုင်သည်။ ပေါက်ကွဲမှု အတော်များများကြောင့် အသေအပျောက်များ ရှိသည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ပေါက်ကွဲမှုမှ ထွက်လာသော လေပူများကြောင့် လူ ၂၇ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။ ကြီးမားသည့် နောက်ပေါက်ကွဲမှု တစ်ရပ်မှာ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ယိုဂျာကာတာငလျင် လှုပ်ရှားပြီး မကြာမှီတွင် ဖြစ်သည်။ 

၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၅ ရက်နေ့တွင် အင်ဒိုနီးရှား အာဏာပိုင်များက မီရာပီ မီးတောင် သတိပေးချက်ကို အမြင့်ဆုံးအဖြစ် တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး အနီးဝန်းကျင်ရှိ ရွာသားများအား ဘေးကင်းမည့်နေရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းကြရန် သတိပေးခဲ့သည်။ ၁၂ မိုင်ပတ်လည်အတွင်းရှိ လူထုအား ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၅ ရက်နေ့ မွန်းလွဲပိုင်းတွင် မီရာပီ မီးတောင်၏ တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်ပိုင်း တောင်စောင်းများမှ ချော်ရည်များ စီးဆင်းလာသည်။ နိုဝင်ဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် ပေါက်ကွဲမှု ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ဤအကြိမ်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် လူ ၁၃၅ ဦးသေဆုံး၊ ၄၀၀ ကျော် ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။
ပခုက္ကူ မြို့တွင် အဖ ပွဲရုံပိုင်ရှင် ဦးဘဘွား၊ အမိ ဒေါ်လှဝင်း တို့က ၁၉၃၇ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက် (မြန်မာနိုင်ငံ စာပေ ဆုများနှင့် မြန်မာ စာပေ အဘိဓာန် (၁) တို့ တွင်မူ ၆ မေ ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဟု ဖော်ပြ ထားသည်) နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ မွေးချင်း ခြောက်ယောက် အနက် စတုတ္ထမြောက်၊ ငယ်နာမည် မောင်ခင်ကြီး၊ အမည်ရင်း ဦးထွန်းခင် ဖြစ်သည်။

  

မြိုင်မြို့နယ် ဖောင်းကွဲ ကျေးရွာ သိမ်ကုန်း ကျောင်းရှိ မူလတန်းကျောင်း (၁၉၄၄ - ၄၉)၊ ပခုက္ကူ အထက (၁) တွင် ပဉ္စမတန်းမှ တက္ကသိုလ် ဝင်တန်း အထိ (၁၉၅၁ - ၅၅) သင်ယူ ခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ တွင် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်း အောင်မြင် ခဲ့သည်။

  

၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရား လွှတ်တော်ချုပ် အမွေထိန်းနှင့် ပစ္စည်းထိန်း ဝန်ရုံး၌ အောက်တန်း စာရေး အဖြစ် စတင် အမှု ထမ်းသည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် လူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေး ဝန်ရုံးသို့ အထက်တန်း စာရေး အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ အမှု ထမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် လူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေးမှူး အဖြစ် ရာထူး တိုးမြှင့် ခံရသည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် မိမိဆန္ဒ အလျောက် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်၍ ကိုယ်ပိုင် လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင် ခဲ့သည်။

  

စာပေ ဝါသနာ ပါသည့် အလျောက် ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ဂေါ်ကီထံ ပေးစာများ ဘာသာပြန် စာအုပ်ဖြင့် စာပေ လောကသို့ ဝင်ရောက် ခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် လူအဆန်ဆုံး လူသား၊ သွေးမြေကို ကျောခိုင်း၍၊ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် လင်းယုန်တို့မြေ၊ ဆန်းစသူရိန်၊ ကမ္ဘာကျော် တို့၏ ကိုယ်တွေ့ စိတ်ဆောင် အောင်မြင်နည်းများ၊ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် စိတ်ထား ဇာနည် ဘာမထီ၊ အယောင်ဆောင် သမားကြား ဓားစာခံ၊ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်းမလားကို တပတ် ရိုက်ခဲ့သူ ရေနံ သူလျှို၊ မြတ်သော ကရုဏာရှင်၊ ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အန္တိမ နယ်ခြား၊ ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် မဆုံးညဉ့် သံသရာ၊ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဒေါက်တာ ဇော်ဂါနှင့် မဟာဗျူဟာ သူလျှိုကြီးများ၊ ရုန်း၍ ကန်၍ ရင်ဆိုင်၍၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် သံမဏိ စိတ်ဓာတ်ရှင်များ၊ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာကျော် တို့၏ ကိုယ်တွေ့ လူ့ဘဝ အောင်မြင် နည်းများ စသည့် စာအုပ်များကို ရေးသား ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ် အမျိုးသား စာပေဆု ဘာသာပြန် ဒုတိယဆုကို သွေးမြေကို ကျောခိုင်း၍ စာအုပ်ဖြင့် ရရှိ ခဲ့သည်။

ဘဝနိဂုံး
--------

၁၉၉၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။

စာညွှန်း
--------

1. ↑  ရာပြည့် ဦးစိုးညွန့် စုစည်း တည်းဖြတ်တဲ့ '၂ဝ ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာ ၁ဝဝ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျုဉ်း' စာအုပ်(၂ဝဝ၅ ခု၊ ဇူလိုင်)

1. ဒဂုန်ရွှေမျှား။ မြန်မာနိုင်ငံ စာပေဆုများ။ စာ ၂၇၄ - ၂၇၆။
2. မလိခ။ မြန်မာ စာပေ အဘိဓာန် (၁)။ စာ ၁၈ဝ - ၁၈၁။
3. မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်း နှစ်ချုပ် (၁၉၉၉)။ စာ ၁၄၉ - ၁၅ဝ။
**ခင်ခင်နု** (၁၈၉၅ ဝန်းကျင် − ၁၉၄၉) သည် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်၏ ပထမဆုံး ရုပ်ရှင်မင်းသမီး ဖြစ်သည်။

ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး
-----------------

ကြည့်မြင်တိုင်၊ စမ်းချောင်း ရှင်စောပုလမ်းတွင် သက္ကရာဇ် ၁၂၅၃ ခု၌ ဖွားသည်။ အမည်ရင်းမှာ မငွေမြိုင် ဖြစ်သည်။

ငယ်စဉ်ကပင် အကဝါသနာပါသည်။ အပျိုအရွယ်တွင် အရပ်ယိမ်းများ၌ ပါဝင်ကပြရာ လူအများပင် နှစ်ခြိုက်ကြသည်။ အကကောင်းရုံမက ဇာတ်မူဇာတ်ဟန်လည်း အလွန်ပါလေသည်။ ထိုးထွင်းဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံ သူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် ဆရာသင်ကြားပြသမျှကို အလွယ်တကူနှင့် နည်းယူ အတုခိုးတတ်သည်။ သီချင်းဆိုလည်း မညံ့။

အလုပ်အကိုင်
-----------

မေတ္တာ နှင့် သူရာ အောင်မြင်ပြီးနောက် *ကျေးတောသူမနု* ဇာတ်ကားကို ရိုက်ကူးရန် ဇာတ်လိုက်မင်းသမီးအဖြစ် ရွေးချယ်လိုက်သည်။ *ကျေးတောသူ မနု* ဇာတ်ကားကို အကြောင်းပြု၍ ခင်ခင်နု တွင်လေသည်။
လန်ဒန်အတ်နှင့် တွဲကာ ဇာတ်ကားပေါင်း (၃၀) ကျော် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ အသံတိတ်ကားများတွင် အရှည်ဆုံးဖြစ်သော ရတနာပုံ တွင် ဇာတ်လမ်းပေါ်ရန် မန္တလေးသို့ သွားကာ အချိန်အတော်ကြာ ရိုက်ကူးရသည်။ ထိုဇာတ်ကားပြီးနောက် မင်းသား မောင်ဘတင့်၊ ဒါရိုက်တာ ဦးတုတ်ကြီးနှင့် ခင်ခင်နုတို့ အတွဲလိုက် နာမည်ကြီးလာသည်။ 

လန်ဒန်အတ်၌ ၉ နှစ်ခန့် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ပြီးနောက် နေသူရိန် ဇာတ်ကားကို ရိုက်မည့်ဆဲဆဲတွင် ကုမ္ပဏီမှ ထွက်ခဲ့လေသည်။ 

### ပါဝင်သော ဇာတ်ကားများ

အသံတိတ်| ခေါင်းစဉ် | ရုံတင်နှစ် | ဒါရိုက်တာ | သရုပ်ဆောင်များ | ထုတ်ဝေသူ | မှတ်ချက် |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *ကျေးတောသူ မနု* |  |  | မောင်ဘဌေး | လန်ဒန်အတ် |  |
| *စိန်ခြူးကြာညောင်* |  |  |  | လန်ဒန်အတ် |  |
| *ရတနာပုံ* |  |  | မောင်ဘတင့် | လန်ဒန်အတ် |  |
| *ဗိုလ်ဝ* |  |  | မောင်ဘတင့် | လန်ဒန်အတ် |  |
| *သားဗိုလ်ဝ* |  |  |  | လန်ဒန်အတ် |  |
| *သမီးဗိုလ်ဝ* |  |  |  | လန်ဒန်အတ် |  |
| *တပြည်သူ* |  |  |  | လန်ဒန်အတ် |  |
| *မေဓာဝီ* |  |  |  | လန်ဒန်အတ် |  |
| *စိန်တလေး* |  |  |  | လန်ဒန်အတ် |  |
| *ဆုထူးပန်* |  |  | မောင်ဘဌေး | လန်ဒန်အတ် |  |
| *သူဌေးမ* |  |  |  | ဇမ္ဗူ့မိတ်ဆွေ |  |
| *မုဆိုးဘို*  |  |  |  | ရွှေပြည်စိုး |  |

မိသားစုဘဝ
---------

မင်းသား မောင်ဘတင့်နှင့် အိမ်ထောင်ကျသည်။ နှစ်ဦးစပ်၍ ခင်ခင်နု ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့သေးသည်။ သို့သော် ကြာရှည်မခံ။ နောက်ပိုင်း ဘတင့်နှင့် အိမ်ထောင်ကွဲသည်။

ဘဝနိဂုံး
--------

၁၉၄၉ ခုတွင် အနိစ္စရောက်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ရွှေပြည်စိုး ခင်ခင်နု
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)
**မီရှဲ ဝဲဘက်** (ပြင်သစ်: *Michel Houellebecq*၊ ၁၉၅၆ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၆ ဖွား) သည် ပြင်သစ်လူမျိုး စာရေးဆရာနှင့် ကဗျာဆရာ ဖြစ်သည်။

ငယ်ဘဝ
-----

၁၉၅၆ ခုတွင် ပြင်သစ်ပိုင် လာဗီညွန် (Réunion) ကျွန်း၌ မွေးသည်။ မိခင်မှာ ကော်ဆီကန် သွေးပါသည့် အဲဂျီးရီးယားဖွား ဆရာဝန် လူစီ စက်ဆဲဒီ (Lucie Ceccaldi) ဖြစ်ပြီး ဖခင်မှာ တောင်တက်လမ်းပြ၊ နှင်းလျှောစီးသင် ရေနဲ သောမတ် (René Thomas) ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်ရာ မီရှဲ သောမတ် တွင်သည်။

မွေးစမှ ငါးနှစ်အထိ အဖွားဖြစ်သူနှင့် အဲဂျီးရီးယား၌ နေသည်။ မိခင်မှာ ဟစ်ပီဆန်ဆန် နေထိုင်ကာ ဘရာဇီးသို့ ထွက်သွားသည်။ အသက် ၆ နှစ်ရောက်သော် အဖေဘက်မှ အဖွားဖြစ်သူနှင့်နေရန် ပြင်သစ်သို့ ရောက်လာသည်။ ထိုအိမ်၌ အိမ်ဖော်မိန်းမကြီး၏ အမည်မှာ ဝဲဘက် (Houellebecq) မည်သည်။ ထိုအမည်မှာ ကလောင်အမည် ယူဖြစ်သည့် အမည် ဖြစ်လာသည်။

မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုမှုများ
-----------------------------

| ခေါင်းစဉ် | ပြန်ဆို ခေါင်းစဉ် | ပြန်ဆိုသူ | ထုတ်ဝေနှစ် | ထုတ်ဝေသူ | မှတ်ချက် |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Plateforme* | ပလက်ဖောင်း | မိုးသက်ဟန် |  |  | အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်မှ တစ်ဆင့်ပြန်ခြင်း ဖြစ် |
| *Lanzarote* | လန်ဇာရိုတီ | မိုးသက်ဟန် | ၂၀၁၈ | နှစ်ကာလများ စာပေ | အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်မှ တစ်ဆင့်ပြန်ခြင်း ဖြစ် |

ကိုးကား
-------
**မီဇိုရိုးရာအစားအစာ** (မီဇို- Mizo cháw) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်ရှိ မီဇိုလူမျိုးများ၏ ရိုးရာအစားအစာဖြစ်သည်။ မီဇိုတို့ ရှေးကတည်းက ထမင်းကို အဓိကစားသူများဖြစ်သည်။

ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
------------------

မီဇိုတို့၏ ဟင်းလျာသည် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်းနှင့် မြောက်အိန္ဒိယ၏ အခြားဒေသများတွင် ထူးခြားမှုရှိသည်။ ထမင်းသည် မီဇိုတို့၏ အဓိက အစားအစာဖြစ်ပြီး မီဇိုတို့သည် ဟင်းတိုင်းတွင် သက်သတ်လွတ်မဟုတ်သော ပါဝင်ပစ္စည်းများကို နှစ်သက်သည်။ ငါး၊ ကြက်သား၊ ဝက်သားနှင့် အမဲသားတို့သည် မီဇိုတို့တွင် ရေပန်းစားသော အသားများဖြစ်သည်။ ဟင်းလျာများကို ရရှိနိုင်သော ဆီဖြင့် ချက်ပြုတ်ထားပါသည်။ အစားအစာများသည် ဆီနည်းပြီး အသီးအရွက်များ များများပါသော အစားအစာများကို နှိမ့်ချတတ်သည်။ မီဇိုအများစုသည် ထမင်းနှင့်တွဲဖက်ပြုတ်ထားသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို နှစ်သက်ကြသော်လည်း မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များသည် အကြော်နှင့်စပ်သော အစားအစာများကို နှစ်သက်ကြသည်။ အခြားယဉ်ကျေးမှုများမှ အစားအစာများသည် မီဇိုလူငယ် အများအပြားကြားတွင် ရေပန်းစားသည်။

ဟင်းလျာများ
-----------

မီဇိုလူမျိုးအများစု၏ အဓိကအစားအစာ မှာ ထမင်း၊ အိမ်သုံး ဘိုင်၊ ရိုးရိုးဟင်းရွက်ပြုတ်၊ နှမ်း၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ကြက်သွန်ဖြူနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ အပါအဝင် ဘေးထွက် အသားနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ ပါရှိသည်။ 

### အရံဟင်းပွဲများ

 တည်ငြိမ်သောဆန်၊ ဘိုင်၊ အသားနှင့် မှာရ်ကျာရော့သ် (မီဇိုငရုတ်သီးထောင်း) အပါအဝင် ပုံမှန်မီဇိုအစားအစာ
* ဘိုင် (မီဇို- Bai) – ပဲမျိုးစုံနှင့် စားသုံးနိုင်သော ဖရုံစေ့တို့ဖြင့် ချက်ပြုတ်ထားသော ဆေးဖက်ဝင်အပင်များစွာကို ပေါင်းစပ်ထားသည်။
* ရဲပ် (မီဇို- Rëp) – အသားဖုတ် (ငါး၊ ကြက်သား၊ ဝက်သား သို့မဟုတ် အမဲသား) ငရုတ်သီးအရသာ၊ ဒေသထွက်ဆေးဖက်ဝင်အပင်များနှင့် လတ်ဆတ်သော အရွက်စိမ်းများ ရောစပ်ထားသော အသား၊
* ချူမ် ဟာန် (မီဇို- Chhum han) – ရောနှောထားသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်အပြုတ်များ။
* မှာရ်ကျာ ရော့သ် (မီဇို- Hmarcha rǎwt) - ချဉ်ချဉ်စပ်စပ် ငရုတ်သီးစိမ်း
* ဘယ်ကားင် (မီဇို- Bekáng) - ပဲပိစပ်ချဉ်

### နေ့လည်စာ

 ချန်ဘန်၊ အာလူးကတ်သလိတ်၊ အတ္တနှင့် လက်ဖက်ရည် အပါအဝင် ရိုးရိုး မီဇို နေ့လည်စာ
မီဇိုအိမ်တွင် နေ့လည်စာသည် တစ်အိမ်မှတစ်အိမ် ကွဲပြားသည်။ နေ့လယ်စာမှာစားတဲ့ အစားအစာတွေဟာ ရိုးရိုးဘီစကွတ်ကနေ ခေါက်ဆွဲတွေအထိ ရှိပြီး တစ်ခါတစ်ရံမှာတော့ "ချန်ဘန်" (ကောက်ညှင်းဆန်) နဲ့ ကူရ်သိုင်း (Jaggery) နဲ့ လက်ဖက်ရည်တို့ ပါလေ့ရှိပါတယ်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  You must specify ***archiveurl =***  and ***archivedate =***  when using {{cite web}}.Mizo by nature။ 6 December 2018 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။
2. ↑  Where the Clouds Roll Along။  6 December 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  5 Tasty Recipes from Mizoram။ 8 April 2016 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  6 December 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**ကောလာဟလ** သည် ကိစ္စရပ်တခု သို့မဟုတ် အဖြစ်အပျက်တခုနှင့်ပတ်သက်၍ ယုံကြည်ရန်ခက်သော်လည်း လူများအကြား ပျံ့နှံ့နေတတ်သော အချက်အလက်ဖြစ်သည်။  မှန်ကန်ကြောင်းကို အလျင်အမြန် အတည်ပြုရန် ခက်ခဲသော သို့တည်းမဟုတ် အတည်ပြုရန်ပင် ခက်ခဲသော အဆိုတမျိုးမျိုးကို ကောလာဟလခေါ်ကြောင်း လူမှုသိပ္ပံပညာတွင် အနက်ဖွင့်သည်။ အချို့ပညာရှင်တို့ကလည်း ကောလာဟလကို ဝါဒဖြန့်ခြင်း၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ လူမှုဗေဒ၊ စိတ်ပညာနှင့် လူမှုဆက်ဆံရေးဝိဇ္ဇာပညာတို့တွင် ကောလာဟလနှင့်ပတ်သက်၍ သင်ကြားသင်ယူရမည် များစွာ ရှိ၏။ 

သတင်းမှားနှင့် သတင်းလိမ် (သတင်းတု) ကိုလည်း ကောလာဟလအဖြစ် ပြောဆိုလေ့ ရှိသည်။ သတင်းမှားဟူသည် မသိဘဲ ဖြန့်ဝေမိသော အချက်အလက်မှားကို ဆိုလိုသည်။ သတင်းလိမ် (သတင်းတု) ဟူသည်မှာ ခံယူထင်မြင်စေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဖြန့်ဝေသော အချက်အလက်မှားတည်း။ အနောက်တမျိုးကို အစိုးရများ၊ အဖွဲ့အစည်းများက ထုတ်လေ့ရှိသည်။

ဝေါဟာရနောက်ခံ
-------------

ကောလာဟလ သည် ပါဠိဘာသာမှ ဆင်းသက်ပြီး အုတ်အုတ်ကျက်ကျက်ကြွေးကြော်ခြင်းဟု အနက်ရှိသည်။ 

အချို့လည်း အသံအနိမ့်အမြင့်ကိုလိုက်၍ ~~ကောလဟာလ~~ ဟုလည်းကောင်း၊ ~~ကောလဟလ~~ ဟုလည်းကောင်း အသုံးလွဲတတ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Peterson, Warren; Gist, Noel (September 1951). "Rumor and Public Opinion". *The American Journal of Sociology*. **57** (2): 159–167. doi:10.1086/220916. JSTOR 2772077.
2. ↑  Pendleton, S.c. (1998), 'Rumor research revisited and expanded', *Language & Communication*, vol. 1. no. 18, pp. 69-86.
3. ↑  ဦးဟုတ်စိန်. "ပါဠိ-မြန်မာအဘိဓာန်". ပိဋကဗျူဟာအဖွဲ့. ၁၉၉၉.
4. ↑  ဘိုဘိုမြင့်. အောင်မျိုးသန့်. "ရေးမြို့နယ်အတွင်း ရေတက်လာပြီဟု ကောလဟာလ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီးနောက် လူအများ အထိတ်တလန့် ဖြစ်ခဲ့". Eleven News. 2019-08-15.
5. ↑  မင်းထီး. "အညာဒေသက တမာရွက်ပြုတ်များ ရန်ကုန်ဈေးကွက်တွင် အဝယ်များနေ". DVB Burmese. 2020-04-01.
6. ↑  "လွှတ်တော်နဲ့ အစိုးရကြား ကောလဟာလတွေ ကို ဂရုမစိုက်ဖို့ သူရဦးရွှေမန်းပြော". RFA Burmese. 2013-06-27.
ဂေါတမဘုရားအလောင်းတော် သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားကို ဖွားမြင်တော်မူပြီးနောက်၊ ရာမ၊ ဓဇ၊ လက္ခဏ၊ ဇောတိမန္တ၊ ယည၊ သုဗောဓ၊ သုယာမ ဟူသော ပုဏ္ဏားခုနှစ်ဦးတို့က ဤမင်းသားသည် စကြဝတေးမင်းသော်လည်း ဖြစ်လတ္တံ့၊ ဘုရားသော်လည်း ဖြစ်လတ္တံ့ ဟူ၍ လျှောက်တင်ကြသည်။ ထို့နောက် ကောဏ္ဍညအနွယ်ဖြစ်သော သုဒတ္ထပုဏ္ဏားငယ်ကမူ ဤ မင်းသားသည် ဘုရားဧကန် ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု နိမိတ်ဖတ်လေသည်။

  

နိမိတ်ဖတ်ကြားသော ပုဏ္ဏားဆရာတို့ မကွယ်လွန်မီ မိမိတို့သားများအား သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား ဘုရားဖြစ်တော်မူသော အခါ သူ၏အဆုံးအမကို ခံယူ၍ သူ၏ထံပါး၌ ရဟန်းပြုကြလော့ဟု မှာကြားခဲ့ကြလေသည်။ သုဒတ္တပုဏ္ဏားမှတစ်ပါး ကျန်ပုဏ္ဏားအားလုံးတို့ ကံကုန်ခဲ့ပြီးနောက် သုဒတ္တပုဏ္ဏားနှင့် နိမိတ်ဖတ်ပုဏ္ဏား ၇ ဦး အနက် ၄ ဦး၏ သားလေးယောက် တို့သည် ရဟန်းပြု၍ တောထွက်ကြလေ၏။ သုဒတ္တပုဏ္ဏား၏ ရဟန်းအမည်မှာ အနွယ်ကိုစွဲ၍ ရှင်ကောဏ္ဍညဟု တွင်သည်။ ကျန်ရဟန်းတို့၏အမည်မှာ ဝပ္ပ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ မဟာနာမ်၊ အဿဇိထေရ်၊ တို့ ဖြစ်၏။ ရှင်ကောဏ္ဍည အမှူးရှိသော ထိုရဟန်းတို့သည် ဂေါမတအား လုပ်ကျွေးပြုစုကြသည်။ သို့ရာတွင် အရှင်ဂေါတမ သည် ဘုရားဖြစ်ကြောင်း သစ္စာလေးပါးကို မတွေ့မြင်မီ ရဟန်း ငါးပါးတို့ စိတ်ပျက် ကာ ဂေါတမအား စွန့်ခွာ၍ မိဂဒါဝုန်တောသို့ သွားကြလေသည်။

  

ဂေါတမအလောင်းတော်သည် ခြောက်နှစ်ပတ်လုံး ဒုက္ကရ စရိယာကျင့်တော်မူ၍ သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်ကာ သဗ္ဗညုတ ရွှေဉာဏ်တော်ကို ရရှိတော်မူပြီးနောက် မိဂဒါဝုန်တော၌ ကေဏ္ဍညအမှူးရှိသော ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးဦးတို့နှင့် တွေ့ရှိပြန်ရာ 
တရားဦးဖြစ်သော ဓမ္မစကြာဒေသနာတော်ကို ဟောကြားတော် မူသည်။ ရှင်ကောဏ္ဍညသည် တရားတော်၏အဆုံး၌ ရှေးဦးစွာ သာတပတ္တိဖိုလ်သို့ရောက်သောပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ ကောဏ္ဍည မထေရ်အား မြတ်စွာဘုရားခင်ကိုယ်တော်တိုင် အညာသိ 
ကောဏ္ဍညဟု တရားဦးရ၍ ရတ္တညုအရာ၌ ဧတဒဂ်ရသော ရဟန္တာ ဖြစ်လေသည်။

ဆုပန်ခြင်း
----------

အချိန်သည် လွန်ခဲ့ပြီးသည့် ကမ္ဘာတစ်သိန်းထက်ကာလ ပဒုမုတ္တရဘုရားရှင်လက်ထက် ဖြစ်သည်။ ထိုဘုရားရှင်လက်ထက်တွင် လယ်ပိုင်ရှင်သူကြွယ် တစ်ဦးရှိခဲ့သည်။ ထိုသူကြွယ်သည် ဂေါတမဘုရားရှင်လက်ထက်တွင် အရှင်ကောဏ္ဍညမထေရ် ဖြစ်လာမည့်သူ ဖြစ်သည်။ ထိုလယ်ပိုင်ရှင်သူကြွယ်သည် ရဟန်းတစ်ပါးအား ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ပေးသည်ကို အားကျစိတ်များ ဖြစ်ပေါ်ကာ အလှူအတန်းများ ပြုလုပ်ခဲ့၏။ သူ၏ အလှူသည် အောက်ပါအတိုင်း အဦးအဖျားကို ကိုးကြိမ် လှူခြင်း ဖြစ်သည် - 

1. ဦးဦးဖျားဖျား စပါးဖုံး အလှူ၊
2. မုန့်ဆန်းဦးအလှူ၊
3. စပါးရိတ်သောအခါ ရိတ်ဦးအလှူ၊
4. အဆုပ်ပြုသောအခါ ဆုပ်ဦးအလှူ၊
5. လှိုင်းသောအခါ လှိုင်းဦးအလှူ၊ (လှိုင်း = စည်းသည်၊ သိမ်းသည်။)
6. နင်းနယ်သောအခါ နင်းဦးအလှူ၊
7. ခြင်သောအခါ ခြင်ဦးအလှူ၊
8. ရောင်းသောအခါ ရောင်းဦးအလှူ၊
9. စားသောအခါ စားဦးအလှူ။

အထက်ပါ အလှူဦးကိုးမျိုးကို အလှူပေးကာ နောင်ပွင့်တော်မူမည့် ဘုရားရှင်ထံတွင် "သူတစ်ပါးတို့ထက် ရှေးဦးစွာ တရားအရသာကို သောက်ရသည် ဖြစ်ပါစေ" ဟု ဆုပန်ခဲ့လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)
2. ↑  ဒဂုန်ဦးစန်းငွေ။ *ဗုဒ္ဓကိုယ်တိုင် ဖြေကြားခဲ့ရသော မေးခွန်းနှင့် ပြဿနာများ*။
"အရိယတုဏှီဘာဝ"ဟူသည် (စတုက္ကနည်း) ဒုတိယဈာန်ဖြင့်နေခြင်း ဖြစ်ပုံ၊ ဒုတိယဈာန်ဖြင့်နေသော မိမိအား ဝိတက္ကနှင့် တကွ သညာ, မနသိကာရတို့ ဖြစ်လာပုံ၊ ဘုရားရှင်က အရိယတုဏှီဘာဝ၌ မမေ့မလျော့လင့်-အစရှိသည်ဖြင့် မိန့်ကြားတော် မူခြင်းကြောင့် ဒုတိယဈာန်နှင့် ပြည့်စုံစေ၍ နေခဲ့ပုံ၊ ဘုရားရှင် ချီးမြှောက်တော်မူအပ်သော မြတ်သောအဘိညာဉ်နှင့် ပြည့်စုံသောသာဝက-ဟု ပြောဆိုသူသည် မိမိကို ညွှန်ပြပြောဆိုပါက မှန်ကန်သောပြောဆိုရာရောက်ပုံ-အစရှိသည်ဖြင့် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလ္လာန်က ရဟန်းတို့အား သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ ဟောတော်မူပုံကို ပြဆိုသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ/ဋီကာတို့၌-"အာဝုသော" "ဘိက္ခဝေ"ဟူသော အာလုပ်ပုဒ် သုံးစွဲပြောဆိုရာ၌ ဘုရားရှင်နှင့် သာဝကတို့ မတူကြပုံ၊ ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟကရဟန်းတို့က ခွန်းတုံ့ပြန်၍ ပြောဆိုရာ၌လည်း မတူပုံ၊ သာဝကတို့သည် ဘုရားရှင်နှင့် မတူအောင် အာလုပ်ပုဒ်ကို အသုံးပြုကြပုံကို အကျယ်တဝင့် ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။ ။ အရိယတုဏှီဘာဝ-သည် တိတ္ထိတို့၏ "မူဂဗ္ဗတ"နှင့် မတူပုံ၊ ဒုတိယဈာန်ကို အလေ့အလာနည်းပါးလျှင် ဝိတက္ကာရမ္မဏ သညာ, မနသိကာရတို့ဖြစ်တတ်ပုံ၊ ဘုရားရှင်သည် ဤနည်းဖြင့် (၇)ရက်ပတ်လုံး မဟာမောဂ္ဂလ္လာန်ထေရ်အား ဟာနဘာဂိယ သမာဓိကို ပွားစေတော်မူ၍ မထေရ်ကို ဆဠာဘိညအဖြစ်သို့ ရောက်စေပုံ-တို့ကို ဖွင့်ပြ ထားပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  

| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| 
	* ပါရာဇိကဏ်
	* ပါစိတ်
	* မဟာဝဂ်
	* စူဠဝါ
	* ပရိဝါ |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| 
	* ဒီဃနိကာယ်
	* မဇ္ဈိမနိကာယ်
	* သံယုတ္တနိကာယ်
	* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
	* ခုဒ္ဒကနိကာယ် |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| 
	* ဓမ္မသင်္ဂဏီ
	* ဝိဘင်း
	* ဓာတုကထာ
	* ပုဂ္ဂလပညတ်
	* ကထာဝတ္ထု
	* ယမိုက်
	* ပဋ္ဌာန်း |
| 
	* ရှု
	* ပြော
	* ပြင် |

-သံ၊၁၊၄၆၂။ သံ၊မြန်၊၁၊၄၅၁။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁၄။ သံ၊ဋီ၊၂၊၁၉၄။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၁၀-ဘိက္ခုသံယုတ္တ၊ ပဌမသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
**ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်**သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာအဆောက်အဦများတည်ရှိရာ နေရာဖြစ်သည်။ ပုပ္ပါးတောင်၏ အနီးတွင် တည်ရှိကာ နတ်များပျော်စံရာ နတ်တောင် (နဂါးတောင်) အဖြစ် လူသိများသည်။ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုများကြီးစိုးပြီး ဒဏ္ဍာရီဆန်ဆန်ဇာတ်လမ်းများလည်းရှိသည်။ ဒေသဆိုင်ရာ ရိုးရာကိုးကွယ်သော ပုပ္ပါးမယ်တော်ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်သည့် မယ်ဝဏ္ဏနှင့် ပုဂံခေတ် ပန်းဆက်ဝန်ထမ်း ကိုဗျတ္တတို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။ အဆောက်အဦများသည် မြင့်မားသည့် တောင်ထိပ်တွင် တည်ရှိကြသည်။ ဆေးဖက်ဝင် အပင်များပေါများရာ ဒေသဖြစ်ပြီး ဇော်ဂျီများဆေးကြိတ်သည်ဟုဆိုသော ဆေးကျောက်ပြင်မှာလည်း တောင်ကလပ်အထက်တွင် တည်ရှိသည်။

ဖော်ပြချက်
----------

အဆောက်အဦများသည်　တောင်ကလပ်၏ထိပ်၂၂၅မီတာအမြင့်တွင်တည်ရှိသည်။ ဤတောင်ကလပ်သည်　မီးငြိမ်းတောင်ဖြစ်သည့် ပုပ္ပါးတောင်ကြောင့် ပထဝီဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဤနေရာသည် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ ထင်ရှားသည့် နေရာဖြစ်ပြီး နတ်များပျော်စံရာနေရာအဖြစ် သိကြသည်။ တောင်ထိပ်ရှိ သာသနိကအဆောက်အဦးများ ရှိရာသို့ လှေကားထစ် ၇၇၇ ထစ်  ကို တက်သွားရသည်။ ထိုလှေကားထစ်များကို ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီက တစ်ကြိမ်ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

ဓာတ်ပုံပြခန်း
-------------

* ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်ပေါ်ရှိ စေတီတော်ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်ပေါ်ရှိ စေတီတော်
* ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်သို့ မရောက်မီရှိသော နတ်နန်းပုပ္ပါးတောင်ကလပ်သို့ မရောက်မီရှိသော နတ်နန်း
* ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်

ကိုးကား
-------

1. 1 2  Time Travel Turtle - High on a hill and guarded by monkeys (in en-AU) (2013-02-07)။  2019-09-15 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Htun, Naing Zaw (2012-08-01). "Determinants of Local People's Perceptions and Attitudes Toward a Protected Area and Its Management: A Case Study From Popa Mountain Park, Central Myanmar". *Society & Natural Resources* **25** (8): 743–758. doi:10.1080/08941920.2011.620597. ISSN 0894-1920.
3. ↑  Taung Kalat Monastery။  2019-09-15 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**ပုပ္ပါးမျောက်မြီးရှည်** (***Trachypithecus popa***) သည် Cercopithecidae မျိုးရင်းမှ ပရိုင်းမိတ် မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်သာ တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းမျောက်များနေထိုင်ရာ ပုပ္ပါးတောင်အား အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုပုပ္ပါးတောင်ဒေသတွင် အကောင်ရေ ၁၀၀ ကျော်ခန့်သာ တွေ့ရှိရကြောင်းသိရသည်။ ထို့ကြောင့် ဤမျောက်မျိုးစိတ်အား IUCN အနီရောင်စာရင်းတွင် မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးအန္တရာယ်ရှိသော မျိုးစိတ်အဖြစ် စာရင်းသွင်း သတ်မှတ်ထားပြီး တောရိုင်းတွင်တွေ့ရှိရသော အကောင်ရေစုစုပေါင်းတွင် အရွယ်ရောက်ပြီးအကောင်ရေအနေဖြင့် ၂၀၀ မှ ၂၅၀ ခန့်အထိရှိနိုင်သည်ဟု ပညာရှင်များကခန့်မှန်းထားသည်။

ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း
------------------------

ပုပ္ပါးမျောက်မြီးရှည် မျိုးစိတ်အား ကွင်းဆင်းလေ့လာမှုအရတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ဓာတ်ခွဲခန်း လေ့လာစမ်းသပ်မှုမှတဆင့် 2020 ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ပုပ္ပါးမျောက်မြီးရှည်၏ မျိုးစုနှင့် အခြားမျိုးစိတ်များနှင့် ဆက်စပ်မှုကို နားလည်ရန် ကြိုးပမ်းရာတွင် မျိုးရိုးခွဲခြားလေ့လာမှုတစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့ရသည်။ ၎င်းလေ့လာမှုပြုလုပ်ရာ၌ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် တောရိုင်း မျောက်များ၏ မစင်နမူနာများနှင့် ပြတိုက်ရှိ နမူနာများမှ တစ်သျှူးများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။

မျိုးရိုးဗီဇခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုနှင့်အတူ လေ့လာမှုပြုလုပ်ရာ၌ လန်ဒန်သဘာဝသမိုင်းပြတိုက်ရှိ ဖယ်ယာ မျောက်မျက်ကွင်းဖြူ နမူနာနှင့် ပုပ္ပါးမျောက်မြီးရှည်၏ နမူနာတို့ကို နှိုင်းယှဉ်မှုလုပ်ဆောင်ချက်လည်းပါ၀င်ခဲ့သည်။ စစ်ဆေးမှုရလဒ်တွင် ၎င်းတို့၏ အရေခွံများ၊ ဦးခေါင်းခွံများနှင့် အရောင်ကွဲပြားမှု အနည်းငယ်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။

သွင်ပြင်လက္ခဏာများ
------------------

ပုပ္ပါးမျောက်မြီးရှည်တွင် အညိုရင့်ရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရောင်နောက်ကျော၊ အဖြူရောင် ဝမ်းဗိုက်နှင့် အနက်ရောင် လက်နှင့် ခြေထောက်များရှိသည်။ မျက်လုံးတစ်ဝိုက်တွင် ထူးခြားသော အဖြူရောင်အကွင်းများအပြင် မုတ်ဆိတ်မွှေး ပါရှိသည်။ အလေးချိန်မှာ ၁၈ ပေါင် (၈ ကီလိုဂရမ်) ဝန်းကျင်ရှိသည်။

ဖြန့်ကျက်တွေ့ရှိရမှု နှင့် ကျက်စားရာ ဒေသ
----------------------------------------

ပုပ္ပားမျောက်မြီးရှည်များအား မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင် တွေ့ရှိရပြီး အဓိကအားဖြင့် ပုပ္ပားတောင်အနီးတွင် ပိုမိုတွေ့ရှိရသည်။

ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှု
-------------------------

ပုပ္ပါးမျောက်မြီးရှည်သည် ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခံရခြင်း၊ ကျက်စားရာဒေသများ ပျက်စီးခြင်းနှင့် စားကျက်မြေများ ကွက်ကျားဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် မျိုးသုဉ်းမည့် အန္တရာယ်နှင့် ခြိမ်းခြောက်ခြင်းခံနေရသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  Matauschek, C. (2022). "*Trachypithecus popa*". *IUCN Red List of Threatened Species* **2022**. IUCN. doi:10.2305/IUCN.UK.2022-1.RLTS.T196344474A196344962.en.
2. ↑  ပုပ္ပားမျောက်မြီးရှည် - ရှားပါးမျောက်မျိုးစိတ်သစ်တမျိုး မြန်မာနိုင်ငံမှာ တွေ့ရှိ (in my)။ BBC။  20-12-2022 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. 1 2 3   "Mitogenomic phylogeny of the Asian colobine genus *Trachypithecus* with special focus on *Trachypithecus phayrei* (Blyth, 1847) and description of a new species"  (2020). *Zoological Research* **41** (6): 656–669. doi:10.24272/j.issn.2095-8137.2020.254. ISSN 2095-8137. PMID 33171548.
4. ↑   "The hybrid origin of the Indochinese Gray Langur *Trachypithecus crepusculus*"  (2019). *International Journal of Primatology* **40** (1): 9–27. doi:10.1007/s10764-017-0008-4.
5. 1 2  New species of monkey is already critically endangered (in en)။  2022-10-28 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။

|  |  |
| --- | --- |
| Taxon identifiers | 
* Wikidata: Q101475669
* Wikispecies: Trachypithecus popa
* GBIF: 10816338
* ITIS: 1147533
* IUCN: 196344474

 |
ရေနံမြေ ဒေါ်ခင်စု
**ရေနံမြေ မခင်စု**သည် စာရေးဆရာမတစ်ဦးဖြစ်သည်။ အဖ ဦးတင်၊ အမိ ဒေါ်ဇွန်းတို့မှ ၁၉၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၆ ရက်၌ ရေနံချောင်းမြို့တွင် မွေးဖွားသည်။ ရေနံချောင်းမြို့၊ မန္တလေးကျောင်းတိုက်၊ အမျိုးသားအထက်တန်း ကျောင်းတို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ရန်ကုန်ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံ၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင်လည်း ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။

ရေနံချောင်းမြို့တွင် အမျိုးသားကျောင်းဆရာမဖြစ်လည်းကောင်း၊ သခင်မအဖြစ်လည်းကောင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ၌ ပါဝင်ခဲ့သည်။ မင်းဘူးနယ်မှ နေ၍ အင်္ဂလိပ်အစိုးရကို တော်လှန်ခဲ့သည်။ အာရှလူငယ်ဉာဏဗလစည်းရုံးရေးမှူး၊ ဗ လ စ အမျိုးသမီးဌာနမှူး၊ ဖဆပလ ဗဟိုအမှုဆောင်၊ ထောက်ပံရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီး မြန်မာ့အလင်း ဦးတင်၏ အတွင်းရေး အတွင်းဝန်၊ စာပေဗိမာန်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ အမျိုးသမီးက စ အမျိုးသမီးဌာနမှူး၊ ဖဆပလ ဗဟိုအမှုဆောင်၊ ထောက်ပံရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီး မြန်မာ့အလင်း ဦးတင်၏ အတွင်းရေး အတွင်းဝန်၊ စာပေဗိမာန်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ အမျိုးသမီးကလောင်ရှင် မဂ္ဂဇင်းမှာ တော်လှန်ရေးဝတ္ထုတိုဆု ရရှိခဲ့သည်။

မေတ္တာခရီးသည်(၁၉၅၄)၊ ချစ်လင်သက်ထား မောင်ကြီးပွား(၁၉၈၀) စသည့်စာအုပ်များကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

လူထုဦးလှ ကွယ်လွန်ခြင်း အမှတ်တရ စာစုများ (၁၉၉၄၊ ဩဂုတ်၊ ပထမအကြိမ်၊ ကြီးပွားရေးစာအုပ်တိုက်)
ထိုင်ဝမ်ဆိုင်ရာ အမေရိကန်ဌာန
**ထိုင်ဝမ်ဆိုင်ရာ အမေရိကန်ဌာန** (The American Institute in Taiwan, AIT) သည် ထိုင်ဝမ်ရှိ အမေရိကန်၏ အကျိုးအမြတ်များအတွက် အကျိုးဆောင်ပေးနိုင်ရန် ထိုင်ဝမ်ဆက်ဆံရေးအက်ဥပဒေ (Taiwan Relations Act) အရ အမေရိကန် အစိုးရက ဦးစီးထူထောင်ထားသည့် ဌာနတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်ချိန်တွင် တရုတ်၏ တောင်းဆိုချက်အရ တရုတ်တစ်ပြည်ထောင် မူဝါဒအား အသိအမှတ် ပြုရသောကြောင့် တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (ထိုင်ဝမ်) နှင့် တရားဝင်ဆက်ဆံရေး ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။ 

ထို့နောက်တွင် ထိုင်ဝမ်နှင့် အမေရိကန်အကြား တရားဝင်မဟုတ်သည့် ဆက်ဆံရေးကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန် အမေရိကန် ကွန်ကရက်က ထိုင်ဝမ်ဆက်ဆံရေးအက်ဥပဒေကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန် သမ္မတ ဂျင်မီ ကာတာက ယင်းအက်ဥပဒေကို လက်မှတ်ရေးထိုးကာ အသက်ဝင်စေခဲ့သည်။ 

ထိုင်ဝမ်ဆိုင်ရာ အမေရိကန်ဌာနသည် လက်တွေ့တွင်မူ ထိုင်ဝမ်ဆိုင်ရာ အမေရိကန်သံရုံးအလား ဗီဇာထုတ်ပေးခြင်း စသည့် သံရုံးလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ ယင်းဌာနဝန်ထမ်းများသည်လည်း ထိုင်ဝမ်တွင် အခြားနိုင်ငံမှ သံအမတ်များနည်းတူ အထူးအခွင့်အရေးများ ခံစားခွင့်ရှိသည်။ 

အလားတူပင် ထိုင်ဝမ်ဘက်မှလည်း အမေရိကန်တွင် ထိုင်ပေ စီးပွားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ကိုယ်စားလှယ်ရုံး ဖွင့်လှစ်ထားရှိသည်။

ကိုးကား
-------
**အရှင်ပုပ္ဖိထူပိယထေရ်**  သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်။

ဘဝဇာတ်ကြောင်း
-------------

အရှင်ပုပ္ဖိထူပိယထေရ် သည် ဗေဒင်သုံးပုံကို တတ်မြောက်သည့် ပုဏ္ဏားတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့၏။ ထိုပုဏ္ဏားသည် တပည့်တို့ဖြင့် ခြံရံကာ နေလျက် ရှိ၏။ တစ်နေ့သောအခါ တပည့်တို့သည် မြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူလျက် ရှိကြောင်း ပြောသည်ကို ကြား၏။

ထိုအခါ ပုဏ္ဏားသည် မြတ်စွာဘုရားအား ဖူးမြင်လိုစိတ် ဖြစ်၏။ တပည့်တို့နှင့်အတူ မြတ်စွာဘုရားအား ဖူးမြင်ရန် သွားလေ၏။ လမ်းခရီးတွင် ပုဏ္ဏားသည် အနာရောဂါ နှိပ်စက်သဖြင့် ဆက်မသွားနိုင်ဘဲ ဇရပ်တွင်နေခဲ့၏။ ထိုအခါ တပည့်တို့အား မြတ်စွာဘုရား၏ ဂုဏ်တော်သည် အဘယ်သို့ ရှိသနည်းဟု မေး၏။ တပည့်တို့ကလည်း ဖူးမြင်ရသည့်အတိုင်း ဖြေကြား၏။ ပုဏ္ဏားလည်း တပည့်တို့၏ စကားကို ကြားရ၍ စိတ်ကြည်လင်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လေ၏။ ထို့နောက် ပန်းပုထိုးတော် ပြုလုပ်၏။ ထို့နောက် ထိုနေရာတွင်ပင် သေဆုံးလေ၏။ 

ထို့နောက် တပည့်တို့သည် အလောင်းကို သင်္ဂြိုဟ်ကာ မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ခရီးဆက်လေ၏။

### အကျိုးခံစားရခြင်း

မြတ်စွာဘုရား၏ ပုထိုးတော်ကို ပန်းတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ကာ ပူဇော်ခဲ့သည့်အကျိုးကြောင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်းပတ်လုံး အပါယ်မလားခဲ့ရပေ။ ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကမ္ဘာလေးသောင်းထက်တွင် "အဂ္ဂိသမ" အမည်ဖြင့် စကြဝတေးမင်း တစ်ဆယ့်ခြောက်ကြိမ် ဖြစ်ခဲ့၏။ ကမ္ဘာနှစ်သောင်းထက်တွင်လည်း "ဃတာသန" အမည်ဖြင့် စကြဝတေးမင်း သုံးဆယ့်ရှစ်ကြိမ် ဖြစ်ခဲ့၏။

### ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားထက်ထက်

နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ပုပ္ဖိထူပိယထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  *ထေရာပဒါန်ပါဠိတော်၊ သေရေယျဝဂ်၊ ပုပ္ဖထူပိယတ္ထေရ်အပဒါန်*။
ခင်ညွန့်၊ ဒေါ် (ယုဝတီ) (မြန်မာ ၁၂၇၈-၁၃၄၃)
-----------------------------------------

ဒေါ်ခင်ညွန့်ကို စင်တော်မင်းသားကြီး ဦးကျော်သန်းနှင့် 
ဒေါ်အေးရွှေတို့မှ ၁၂၇၈ ခုနှစ်တွင် မော်လမြိုင်မြို့ ဒိုင်းဝန်ကွင်း 
မင်းလမ်း၌ မွေးဖွားသည်။ မွေးချင်း နှစ်ယောက်အနက် အငယ် 
ဖြစ်သည်။ ငယ်မည်မှာ မမြိုင်ဖြစ်သည်။

အသက်ကိုးနှစ်အရွယ်တွင် ယိမ်းအကပညာကို သင်ယူခဲ့ပြီး 
အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ်တွင် ခုနစ်ထွေ ထွန်းရီနှင့်တွဲဖက်ကပြရ 
သည်။ ဇာတ်ဆရာက သဘောကျ၍ အသက်ငယ်ရွယ်သူဖြစ် 
သော်လည်း ခေါင်းဆောင်မင်းသမီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုဇာတ်ထဲ 
တွင် မမြိုင်အမည်ကိုဖျောက်၍ မင်းသမီးကလေး မခင်ညွန့်ဟူ၍ 
ပြောင်းခဲ့သည်။

ဒေါ်ခင်ညွန့်သည် ၁၇ နှစ်သမီးအရွယ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ၁၁ 
လမ်း ဦးဘိုးတုတ်၊ ဒေါ်ကျင်(တရုတ်မလေး တင်ကြည်)တို့၏ 
အဖွဲ့၌ ပါဝင်ကပြခဲ့သည်။ ထို့ပြင် တလိုင်းကျော်ညွန့် ဟူသော 
အမည်ဖြင့် မင်းသားလုပ်၍ကသည်။ ထိုအငြိမ့်အဖွဲ့သည် 
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ၌ ရံဖန်ရံခါ သွားရောက်ကပြရ၏။ ရန်ကုန် 
တက္ကသိုလ် တောင်ငူဆောင်၌ကပြစဉ် ဒေါ်ခင်ညွန့်အား လူကြီး 
လူငယ်များက ကြိုက်နှစ်သက်ကြသဖြင့် ယုဝတီ အမည်ကိုပေး 
ကြသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ယုဝတီမခင်ညွန့်ဟူ၍ နာမည်ကျော် 
ကြားလာသည်။

ယုဝတီဒေါ်ခင်ညွန့်သည် မော်လမြိုင်၊ မြိတ်၊ ထားဝယ်၊ 
ကော့သောင်း၊ တနင်္သာရီတနယ်လုံး၌ မင်းသားတလိုင်းကျော်ညွန့် 
အမည်ဖြင့် ကပြသည်။ မင်းသား စိန်ကတုံးသည် မော်လမြိုင် 
သို့ လာရောက်ကပြရာတွင် ယုဝတီဒေါ်ခင်ညွန့်အား ၎င်းနှင့် 
တွဲကရန် ဖိတ်ခေါ်သဖြင့် စိန်ကတုံးနှင့် တွဲကခဲ့သည်။ 
ထို့နောက် ဒေါ်ခင်ညွန့်သည် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင် 
ခဲ့သည်။ ထိုစဉ် ကြည့်မြင်တိုင် ဈေးကလေးမှ ဇာတ်ဆရာကြီး 
ဦးထွန်းရင်က ဖိတ်ခေါ်၍ ၎င်းတည်ထောင်သော ဇာတ်အဖွဲ့တွင် 
သိုက်နန်းစိန်၊ သောင်းညွန့်စိန်၊ ကျော်အုန်းလှိုင် တို့နှင့် တွဲဖက် 
ကပြခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပုဇွန်တောင် စင်ကာပူရပ်မှ ဦးစိန် 
နှင့်ဒေါ်နှင်းခင်တို့ တည်ထောင်သော ဇာတ်အဖွဲ့သို့ပြောင်း၍ 
တလိုင်းစိန်၊ ရွှေဘိုအေး၊ ရွှေဘိုသောင်းတို့နှင့် တွဲဖက်ကခဲ့ 
ပြန်သည်။

ထို့နောက် စိန်တလေး၊ မြတလေး အစရှိသူတို့နှင့် ဇာတ် 
အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ထောင်ပြီး ကပြပြန်သည်။ စစ်ပြီးခေတ်တွင် ယုဝတီ 
ဒေါ်ခင်ညွန့်မှာ ပို၍နာမည်ရလာပြီး ဘုရားတကာ ဂရိတ်ဖိုးစိန် 
ဇာတ်အဖွဲ့သို့ရောက်၍ ဦးဘိုးစိန်နှင့် တွဲကခဲ့သည်။
ယုဝတီဒေါ်ခင်ညွန့်သည် ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်အစိုး 
ရပန်တျာကျောင်း၌ အကနည်းပြ ဆရာမကြီး အဖြစ်အမှုထမ်း 
ရွက်သည်။

၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ တာဝန်ပေးချက် 
အရ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ အကပညာကို သင်ပြရန် 
သွားရသည်။ ဒေါ်ခင်ညွန့်သည် သဘင်ပညာအကမျိုးစုံကို 
တတ်လွယ်၊ သိလွယ်သောနည်းများ တီထွင်၍ သင်ပြရာတရုတ် 
သဘင်ပညာရှင်များသည် အထူးနှစ်ခြိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုကြောင့် 
ဒေါ်ခင်ညွန့်အား ရွှေချိန်သုံးကျပ်ရှိ ငြိမ်းချမ်းရေးချိုးရုပ်ဆု 
တံဆိပ်ဖြင့် အကပါရဂူဘွဲ့ထူးကို ချီးမြှင့်ခဲ့လေသည်။
ဒေါ်ခင်ညွန့်သည် ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ရှေးခေတ်အငြိမ့်သဘင် 
ကဏ္ဍကို မြန်မာ့အသံမှ အသံလွှင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် 
ပန်တျာကျောင်းအကနည်းပြဆရာမကြီးအဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူ 
သည်။ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် အစိုးရ၏ တာဝန်ပေးချက်ဖြင့် 
မူအမျိုးမျိုးကွဲပြားနေသော နတ်ကတော်၊ အပျိုတော်၊ ရှေးခေတ် 
တီးလုံးများကို သဘင်ပညာရှင်ကြီးများနှင့် ညှိနှိုင်းရာတွင် 
ဒေါ်ခင်ညွန့်သည် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ဆောင်ရွက်သည်။
၁၉၇၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမှုကဇာတ်ဌာန၌ အနုပညာအကြံ ပေးပုဂ္ဂိုလ် 
(ဇာတ်သဘင်)အဖြစ် နိုင်ငံတော်က တာဝန်ပေးအပ်သည်။
ယုဝတီဒေါ်ခင်ညွန့်သည် အနုပညာအကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် 
တာဝန်ထမ်းရွက်နေဆဲ ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၅ ရက်နေ့တွင် 
ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ခင်ပွန်းဦးမြသောင်းနှင့် 
သားသမီးငါးယောက် ကျန်ရစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)
ခင်ခင်မကြီးဟုအမည်ရခြင်း
-----------------------

ရတနာသိင်္ဃဒိုင်းဝန် (နောင်တွင် ခန်းပတ်မင်းကြီးရာထူးရရှိ)၏ သမီးတော်ကြီးဖြစ်သည်။ ထို့‌ကြောင့် သခင်ကြီးဟုလည်း ချစ်စနိုးဖြင့်ခေါ်ကြသည်။ မြန်မာမင်းများ၏ နန်းဓလေ့ထုံးစံတွင် မှူးမတ်နွယ်ဝင်ဖြစ်လာသော အမျိုးသားများ၏ သမီးများသည် ခင်ခင်ဟူသည့် ဘွဲ့ကို တပ်ခေါ်ခွင့်ရရှိသည့် ထုံးစံရှိခဲ့ရာမှ မမကြီးဟူသည့် မူရင်းနာမည်မှ ခင်ခင်မကြီးဟူ၍ အမည်တွင်လာခဲ့သည်။ မောင်ဖြစ်သူမှာ ဒိုင်းအတွင်းဝန် မောင်ဘိုးကြီးဖြစ်ပါသည်။

ဘဝဖြစ်စဉ်
---------

မျိုးရိုး
---------

ခန်းပတ်သခင်ကြီးခေါ် ခင်ခင်ကြီး၏ ဖခင်မျိုးရိုးစဉ်ဆက်သည် ပုဂံခေတ်မင်းသမီးနှစ်ပါး၏ အမျိုးအနွယ်မှဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာခဲ့ကြသည်။ တရုတ်ပြေးမင်းလက်ထက်တွင် မွန်ဂို တာတာရန်ကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေး တကွဲတပြားဖြစ်နေသည့်အတွက် မင်းသားမင်းသမီးများသည် ဘေးလွတ်ရာသို့တိမ်းရှောင်ကြရရှာသည်။ ထိုအထဲတွင် ခင်ခင်ကြီး၏ ဘိုးဘေးတော်မ မင်းသမီးများလည်းအပါအဝင်ဖြစ်ပါသည်။

ကွယ်လွန်
--------

ခင်ခင်မကြီးသည် ၁၂၉၂ခုနှစ် အသက်၈၆နှစ်တွင် ကံကုန်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မောင်မောင်တင်၊ ဦး။ "ရွှေနန်းသုံးဝေါဟာရအဘိဓာန်"။ ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့ပုံနှိပ်တိုက်၊ ရန်ကုန်။ ၁၉၇၅၊ ဒီဇင်ဘာ။[*စိစစ်အတည်ပြုရန် လိုအပ်သည်*]

ခင်ခင်ဟူသည် မှူးမတ်နွယ်ဝင်အရာရှိများ၏ သမီးများကို ခေါ်ဆိုရန် ရွှေနန်းရှင်ဘုရားမှ အမိန့်တော်ရှိခဲ့သဖြင့် ခေါ်တော်မူရကြောင်း။
2. ↑   သခင်အောင်ဆန်းရေးသည့် တစ်သက်တာ ဆွေစဉ်မျိုးဆက်အကြောင်းစာအုပ်။[*စိစစ်အတည်ပြုရန် လိုအပ်သည်*] ထိုစာအုပ်တွင် ခန်းပတ်မင်းကြီးနှင့် အမျိုးတော်ပုံကို ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရသည်။
**ခင်စောတင့်** (၂၀ ဧပြီ ၁၉၃၇–၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၁) သည် မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။

၁၉၃၇ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၀ ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ အဖ ဦးဘတင့် (ICS) နှင့် အမိ ဒေါ်ခင်စောမူ(ခေတ်စမ်းစာပေခေတ် စာဆို) တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ အမည်ရင်းမှာလည်း ဒေါ်ခင်စောတင့် ပင်ဖြစ်သည်။ မွေးချင်း နှစ်ဦးသာရှိပြီး မောင်ဖြစ်သူမှာ ဦးနေအုပ်တင့် (နေအုပ်-စိန်ပေါလ်) ဖြစ်သည်။

ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့်တာဝန်များ
-------------------------

ရန်ကုန်မြို့တွင်ပင် အခြေခံပညာများ သင်ယူကာ ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ မြန်မာ အနုပညာစာပေ၊ အင်္ဂလိပ်စာပေ၊ မနုဿဗေဒ ဘာသာရပ်တွဲများဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိခဲ့ သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၆ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်စက်မှုတက္ကသိုလ် အင်္ဂလိပ်စာဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၁ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ် စာပေးစာယူ သင်တန်းဌာန၊ အင်္ဂလိပ်စာဌာနတွင် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၈၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၅ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန် ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) တွင် အင်္ဂလိပ်စာ ဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကာ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် အစိုးရဝန်ထမ်းဘဝမှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။

အိမ်ထောင်ရေး
------------

ခင်ပွန်းဖြစ်သူမှာ စစ်ကိုင်းတိုင်း မြင်းမူ ဇာတိ အင်ဂျင်နီယာ ဦးမြစိန် ဖြစ်ပြီး သားသမီး လေးဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။

ရေးသားခဲ့သည့်ဆောင်းပါးများ
--------------------------

ဆရာမ ဒေါ်ခင်စောတင့်သည် ကိုယ်မှာပင် နာသော်လည်း စိတ်မှာ မနာရအောင် (ဘာသာရေး ဆောင်းပါးများ၊ ယူနတီစာပေတိုက်ထုတ် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်)၊ မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်စောမူနှင့် တွဲဖက်၍ အမေ့ခေတ်စမ်းစာနှင့် သမီး၏အလွမ်းစာ (ယူနတီ စာပေတိုက်ထုတ်၊ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်)၊ အမေဆောက်ခဲ့သော ရဲတိုက်ကြီးများ (ဘာသာပြန် ဆောင်းပါးများ၊ အိပ်မက်ရိပ် စာပေတိုက်ထုတ်၊ ၂၀၀၁ ခုနှစ်)၊ လမင်းပမာ အေးမြစွာ (ယူနတီ စာပေတိုက်ထုတ်၊ ၂၀၀၂ ခုနှစ်)၊ သာသနာ့ အာဇာနည် ရွှေပါရမီ စိတ်၏ အေးငြိမ်းရာ (အိပ်မက်ရိပ်စာအုပ်တိုက်ထုတ်၊ ၂၀၀၄ ခုနှစ်)၊ စွန့်စားမှုဆီသို့ ခြေတစ်လှမ်းနှင့် အတွေးအမြင် စာစုများ (ဖူးပွင့်ဝေဝေ စာအုပ်တိုက်ထုတ်၊ ၂၀၀၅ ခုနှစ်)၊ ပျော်ရွွှင်ချမ်းမြေ့သော ဘဝနှင့် အချိန်ကပေးသော လက်ဆောင် (အိပ်မက်ရိပ် စာပေ၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ်)၊ စိတ်ကွန်းခိုရာ (မျိုးဆက်သစ်စာပေ၊ ဒုတိယအကြိမ်ထုတ်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်) စာအုပ်များ ရေးသားခဲ့သည်။

ကွယ်လွန်ခြင်း
-------------

ခင်စောတင့်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  The Flowers of Nargis - Burmese Poets rasied fund to help Nargis Victims with their Poems
2. ↑  ကဗျာဆရာအောင်ချိမ့်အပါအဝင် ထင်ရှားတဲ့ အနုပညာရှင်တချို့ ကွယ်လွန် (in en)။  ၁၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။