**လီဆူဘာသာစကား** (လီဆူ: ꓡꓲ-ꓢꓴ သို့မဟုတ် ꓡꓲꓢꓴ; တရုတ်: 傈僳语; ပင်ယင်: *lìsùyǔ*; အင်္ဂလိပ်: Lisu language) သည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး ယူနန်ပြည်နယ်( တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း)၊ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နေရာအနည်းငယ်တို့တွင် အသုံးပြုကြသည်။

ခွဲခြားထားသော လီဆူစကားများ
--------------------------

လီဆူလူမျိုးများသည် စာပေမပေါ်ပေါက်မီ ရှေ့ပဝေသဏီကပင် ဘာသာစကားရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ မျိုးနွယ်စု အမည်အမျိုးမျိုး ရှိသော်လည်း စကားပြောဆိုဆက်ဆံရာတွင် တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး နားမလည်နိုင် လောက်အောင် ကွဲပြားခြားနားကြသည်။

လီဆူဘာသာစကားများတွင် သုံးမျိုးခွဲခြားထားပြီး မူရင်းလီဆူးစကား၊ လီဆူနောစကားနှင့် လီဆူလေမယ်စကားတို့ ဖြစ်ကြောင်းသိရသည်။ လီဆူမျိုးနွယ်ဝင် မိသားစုများသည် မူရင်းလီဆူဘာသာစကားကိုသာ ပြောကြကြောင်း သိရသည်။ လီဆူနောစကားနှင့် လီဆူလေမယ်စကားပြောများထက် လီဆူလေမယ်စကားများကို အဓိကထား သုံးစွဲခဲ့ကြကြောင်း သိရသည်။

ဒေသန္တစကားအရ ခွဲခြားပုံများ
---------------------------

ဒေသန္တစကားရပ် (၁၀) မျိုးခန့် ရှိသော်လည်း နေရာဒေသအလိုက် ကွဲပြားခြားနားမှုများ ရှိကြကြောင်း သိရသည်။ တောတောင်ထူထပ်ခြင်း၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲခြင်း၊ ကူးလူးဆက်ဆံမှု နည်းပါးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

သင်္ကေတများနှင့် သတ်မှတ်ပုံ
---------------------------

လီဆူးတွင် စာပေမရှိသော အချိန်က သစ်ပင်များတွင် သင်္ကေတများအဖြစ် မှတ်သား အသုံးပြုခဲ့ကြကြောင်း သိရသည်။ စာပေမရှိသေးသောကြောင့် စာပေဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ လီဆူးလူမျိုးများတွင် သင်္ကေတဖြင့်သာ စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၀ ခုနှစ်မှစတင်ကာ သာသနာပြု အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဆရာကြီး ဂျေအိုဖရေဆာနှင့် ကရင်လူမျိုး ဆရာကြီး ဦးဘသော်တို့က ရောမ အက္ခရာကို အခြေပြုကာ လီဆူးစာပေကို တီထွင်ခဲ့ရာတွင် လီဆူးလူမျိုးအတွင်းမှ ဦးဇင်ဘာ၊ ဦးဂူအားစူး၊ ဦးဇော်ကနားလူးနှင့် ဦးခေါ်ဘူး နှင့် ဦးငွာတာတို့က ပါဝင်ကူညီဆောင်ရွက်ခဲ့ရာမှ လီဆူးဘာသာစကား စတင်ဖြစ် ပေါ်လာခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ လီဆူးစာပေတွင် လီဆူးလူမျိုးများ အသုံးပြုနေပြီးဖြစ်သော ခရစ်ယန်စာပေအဖြစ်လည်းကောင်း ပညာရေး၊ လူမှုရေး၊ နယ်ပယ်များတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိကြောင်းသိရသည်။ လီဆူးအက္ခရာသည် ရောမအက္ခရာကို အခြေခံထားရာ ဗျည်းအလုံး ၄၀ ရှိကြောင်းသိရသည်။ လီဆူးစကားအသုံးအနှုန်းတို့သည် ဗမာတို့၏ စာအသုံးအနှုန်းနှင့် အချို့ စကားရပ်များတွင် တူညီကြောင်းသိရသည်။

လီဆူးကွန်ပျူတာစနစ်ကို ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ကရင်လူမျိုး မဟာသိပ္ပံရူပဗေဒ ကျောင်းသားနှင့် ကွန်ပျူတာပညာရှင် စောကနဲလေးမှ စတင်တီထွင်ပေးခဲ့သည်။ ထိုနောက်ပိုင်းတွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ချင်းမိုင်မှ ထပ်မံတီထွင်ပြန်ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရှိရသည်။ ဆက်လက်ပြီး စောကနဲလေးမှ လီဆူးယူနီကုတ်ကွန်ပျူတာစနစ်ကို အကောင်အထည်ဖော်လျက်ရှိသည်။[]

ရည်ညွှန်းကိုးကား
----------------

1. ↑  လီဆူ at *Ethnologue* (18th ed. 2015)
2. ↑  Nordhoff၊ Sebastian; Hammarström၊ Harald; Forkel၊ Robert; Haspelmath၊ Martin, eds. (2013)။ "Lisu"။ *Glottolog*။ Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology။
3. ↑
4. ↑

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
မြန်မာနိုင်ငံ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ |
| --- |
| ရုံးသုံးဘာသာစကား | 
* မြန်မာ

 |
| ရုံးသုံးဘာသာစကား(တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း) | 
* အင်္ဂလိပ်

 |
| တိုင်းရင်းသား ဘာသာစကားများ( ပြည်နယ် သို့ တိုင်းဒေသကြီးအလိုက်) | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ချင်း | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ကူကီး | 

|  |  |
| --- | --- |
| မြောက်ပိုင်း | 
* ဖလမ်း
* စီးယင်း
* တီးတိန်
* ထာဒို
* ဇို

 |
| အလယ်ပိုင်း | 
* ဘောမ်
* ဟားခါး
* မီဇို
* ငေါန်
* ထော်

 |
| Maraic | 
* လောက်သူ
* မရာ
* ဆဲန်ထန်
* ဇိုတုန်
* ဇိုဖေ

 |
| တောင်ပိုင်း | 
* ဒိုင်
* ကာဏ်း
* ခူမီး
* မွင်း
* မတူပီ
* ရှို
* ဆောင်လိုင်း
* ဆုမ်းတူ
* ထိုက်ဖုမ်း
* ရောင်းတူ

 |

 |
| အခြား | 
* အနု-ခေါင်စို

 |

 |
| ကချင် | 

|  |  |
| --- | --- |
| တရုတ်-တိဗက်နွယ် | 
* အာချန်
* ထရုန်
* ဖွန်း
* ဂျိန်းဖော
* လရှိ
* လောင်ဝေါ်
* လီဆူ
* နောဆူ
* ရဝမ်
* ဇိုင်ဝါး

 |
| အခြား | 
* ခန္တီးရှမ်း
* Nung
* ပလောင်
* တိုင်းလျန်

 |

 |
| ကယား | 
* ကယော
* ကရင်နီ

 |
| ကရင် | 
* ဘွဲကရင်
* ဂေဘားကရင်
* ပိုး
	+ အရှေ့
	+ အနောက်
* စကာကရင်

 |
| မကွေး | 
* ရုန်းတူ

 |
| မွန် | 
* မွန်

 |
| ရခိုင် | 
* ရခိုင်
* သက္ကမ
* လိုင်းတူ
* မြို(ခမိ)
* မြို(မရူစာ)
* သက်

 |
| စစ်ကိုင်း | 

|  |  |
| --- | --- |
| Sal | 
* လိုင်းနောင်
* ခမ်းညူဂမ်း
* ကိုညတ်
* မကျန်
* ပုန်ညူ
* သက်
* တန်ရှန်း

 |
| အခြား | 
* အကျောင်အရီ
* အနားလ်
* ကူကီးနာဂ
* မကူရီ
* လောင်ဖူးရီ
* ပါရာ
* တန်ကွန်

 |

 |
| ရှမ်း | 

|  |  |
| --- | --- |
| ဩစထြိုအေးရှားတစ် | 
* ပလန်း
* ဓနော
* ပလောင်
* ရီယန်
* တိုင်းလွယ်
* ဝ

 |
| တရုတ်-တိဗက်နွယ် | 
* အာခီး
* အာခါ
* ဓနု
* ကယ်ခိုကရင်
* အင်းသား
* လထာ
* လားဟူ
* ပအိုဝ်း
* ကယန်း
* ဖိန်း
* တောင်ရိုး

 |
| တိုင်း-ကဒိုင် | 
* ဂုံရှမ်း
* တိုင်းလူ
* ရှမ်း
* တိုင်းနေ

 |
| Hmong-Mien | 
* မှောင်ညို

 |

 |
| တနင်္သာရီ | 
* မလေး
* မော်ကယ်
* စကော
* ထားဝယ်

 |

 |
| သင်္ကေတဘာသာစကား | 
* မြန်မာသင်္ကေတဘာသာစကား

 |