recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ယမနေပင်**ကို ရုက္ခဗေဒ အလိုအရ ဂမီလီနာ အာဗိုရိယဟု ခေါ်သည်။ အိန္ဒိယ၊ မြန်မာ၊ သီဟိုဠ်နှင့် မလေးရှားနိုင်ငံများတွင် ယမနေပင်များ ပေါက်ရောက်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် 
စိုစွတ်သော သစ်တောများ၌ မြေပြင်မှ ပေပေါင်း ၃၅ဝဝ အထိတွင် ယမနေပင်တို့သည် ဝါးပင်များနှင့် ရောနှော၍ ပေါက်ကြသည်။ ယမနေပင်သည် ပေ ၆ဝ ထိ မြင့်နိုင်၍ ယင်း 
တွင် အရိပ်ကောင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည့်အဘက်ဘက်သို့ ဖြာထွက်နေကြသော အကိုင်းများနှင့် အရွက်များရှိသည့် ထိပ်ပိုင်းရှိသည်။ အခေါက်တွင် ညိုမွဲမွဲအရောင်ရှိ၍ အခေါက်ဟောင်း 
ကွာသွားသည့် နေရာတွင် အညိုရောင် ပျော့ပျော့အကွက်များ ရှိသည်ကို မြင်နိုင်ပေသည်။ အရွက်များသည် နှလုံးပုံ(ညောင် 
ရွက်ပုံ)ရှိကြသော်လည်း ချွန်သည်။ အရှည်မှာ ငါးလက်မဖြစ်၍ ရိုးတံရှည်များ ရှိသည်။ အပွင့်များသည် တောက်ပသည့် အဝါ 
ရောင်ဖြစ်ကြသော်လည်း အညိုရောင်သန်းနေကြသည်။ အသီးများသည် အသားများ၍ ကြက်ဥပုံ ခွံမာသီး ဖြစ်သည်။ 

တစ်လက်ခန့်ရှည်၍ ချောမွတ်သည်။ မှည့်သောအခါ အဝါရောင်ဖြစ်လာသည်။

ယမနေပင်သည် လှပသော်လည်း နွေအခါ၌ နှစ်လခန့် အရွက်များ ပြတ်နေတတ်သည်။ ထိုအချိန်၌ အပွင့်များ ပွင့်လာတတ်သည်။ ယမနေပင်သည် အကြီးမြန်သော အပင် 
မျိုးဖြစ်၍ ယင်းကို မျိုးစေ့မှ ဖြစ်စေ၊ အကိုင်းဖြတ်၍ဖြစ်စေ စိုက်ယူနိုင်သည်။ မိုးမစမီ အသီးများမှည့်ကြသည်။ မျိုးစေ့များမှ 
အညှောက်များသည် လွယ်လင့်တကူနှင့် ထွက်မလာကြချေ။ 
ကျွန်းပင်ကို စိုက်ပျိုးသကဲ့သို့ စိုက်ပျိုးယူသင့်သည်။ နောက်တစ်မိုးတွင် အပင်ကလေးများကို စိုက်နိုင်ပေသည်။ ဇူလိုင်လနှင့် ဩဂုတ်လများတွင် အကိုင်းများကို ဖြတ်၍စိုက်လျှင် တစ်ပင်နှင့် တစ်ပင်ကို ပေ ၄ဝ ခွာ၍ စိုက်သင့်ပေသည်။

ယမနေသားသည် ဖြူယော်ယော်အရောင်ရှိ၍ ပေါ့ပါး ပျော့ပျောင်းသည်။ အသားသေအောင် ပြုလုပ်ရန် လွယ်ကူ၍ အရောင်တင်ခံသော အသားလည်းဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် 
ယမနေသားသည် အိမ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ၊ သေတ္တာများနှင့် ကြမ်းခင်းများအတွက် ကောင်းမွန်သည်။ ပန်းပု ထုရန်နှင့် မှန်ကူကွက်များဖော်ရန်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်၊ 
ယမနေသားကို လောင်းလုပ်ရာတွင် လှေစပ်ရာတွင်လည်း အသုံးပြုကြသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် သစ်သားအမျိုးမျိုးရှိသည့်အနက် စက္ကူပြုလုပ်ရန် ကောင်းမွန်သော သစ်သားမျိုးတွင် ယမနေသားလည်း 
ပါဝင်သည်။ နှောသားနှင့် ယမနေသားတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပုံနှိပ်ဗလောက်တုံးများ ပြုလုပ်ရန်လည်း အသုံးပြုကြသည်။
ယမနေရွက်ကို ညှစ်၍ရသော အရည်ဖြင့် ယဉ်းနေသော အနာများကို ကုသနိုင်သည်။ ယမနေမြစ်ကိုလည်း အစာအိမ် အားတိုးဆေးအဖြစ် အသုံးချနိုင်ပေသည်။

တနင်္သာရီတိုင်း၌ ပေါက်သော ယမနေ အနီပင်၊ ယမနေ အဖြူပင်နှင့် တောင်ယမနေပင်တို့သည် အပင်ငယ်များ ဖြစ်ကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  de Kok, R. (2019). "*Gmelina arborea*". *IUCN Red List of Threatened Species* **2019**. IUCN. doi:10.2305/IUCN.UK.2019-2.RLTS.T32354A67741197.en.
2. ↑  Gmelina arborea Roxb.။ The Plant List။ 23 March 2012 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  6 March 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀)
ဒုတိယ အကြိမ် ထိတွေ့မှုအပေါ် တုံ့ပြန်မှု ပြုပုံကို ပြသထားခြင်းဖြစ်သည်။
**နတ်သမီးထောင်ချောက်ပင်** (*Dionaea muscipula*) သည် မြောက်ကယ်ရိုလိုင်းနား နှင့် တောင်ကယ်ရိုလိုင်းနားရှိ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်း အပူပိုင်းဒေသရှိ စိုစွတ်သော ရေဝပ်ဒေသများတွင် တွေ့ရသော အသားစား အပင်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ၎င်း၏အတွင်းပိုင်းမျက်နှာပြင်များရှိ အမွေး သေးသေးလေးများ ("အစပျိုးဆံပင်များ" သို့မဟုတ် "ထိခိုက်လွယ်သောဆံပင်များ" ဟုခေါ်သော အပင်၏ အရွက်တစ်ခုစီ၏ ထိပ်ပိုင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ထောင်ချောက်ပုံစံဖြင့် ၎င်း၏ အင်းဆက် သားကောင်များကို ဖမ်းယူသည်။

အရွက်တလျှောက် အင်းဆက်ပိုးမွှား သို့မဟုတ် ပင့်ကူတစ်ကောင်သည် အမွေးတစ်ချောင်းနှင့်ထိတွေ့သောအခါ၊ ပထမအကြိမ်ရိုက်ခတ်ပြီး စက္ကန့်နှစ်ဆယ်ခန့်အတွင်း အခြားအဆက်အသွယ်တစ်ခုဖြစ်ပေါ်မှသာ ထောင်ချောက်သည် ပိတ်သွားမည်ဖြစ်သည်။ ထိတွေ့မှု၏ တစ်စက္ကန့်၏ဆယ်ပုံတစ်ပုံဖြင့် အစပျိုးမှုများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ဤယန္တရားတွင်မလိုအပ်သော လှုံ့ဆော်မှု၏လိုအပ်ချက်သည် အာဟာရတန်ဖိုးမရှိသော အရာဝတ္ထုများကိုဖမ်းမိခြင်းဖြင့် စွမ်းအင်ဖြုန်းတီးမှုမှ အကာအကွယ်အဖြစ်လုပ်ဆောင်ပြီး အပင်သည်စားသုံးရန်ထိုက်တန်သော အသက်ရှင်သည့် ပိုးကောင်တစ်ကောင်ကို ဖမ်းမိကြောင်းသေချာစေရန်နောက်ထပ် လှုံ့ဆော်မှု ငါးခုပြီးနောက်မှသာ အစာခြေခြင်းကို စတင်မည်ဖြစ်သည်။

*Dionaea* သည် ရေဘီးအပင် ( *Aldrovanda vesiculosa* ) နှင့် Sundews ( *Drosera* ) တို့နှင့်နီးကပ်စွာဆက်နွယ် နေသော monotypic genus တစ်မျိုးဖြစ်သည်။

ရောင်းချရန် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်စိုက်ပျိုးထားသော်လည်း Venus flytrap ၏ လူဦးရေသည် ၎င်း၏ဇာတိနယ်နိမိတ်တွင်လျင်မြန်စွာ ကျဆင်းလျက်ရှိသည်။  အဆိုပါမျိုးစိတ်များသည်လက်ရှိတွင် US Fish & Wildlife Service မှ မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးမျိုးစိတ်များအက်ဥပဒေ ဖြင့်ပြန်လည်သုံးသပ်မှုအောက်တွင် ရှိနေပါသည်။

မှတ်စုများ
----------

1. ↑  Subject to CITES Annotation #4

ကိုးကား
-------

1. ↑  Schnell, D. (2000). "*Dionaea muscipula*". *IUCN Red List of Threatened Species* **2000**. IUCN. doi:10.2305/IUCN.UK.2000.RLTS.T39636A10253384.en.
2. ↑  Appendices | CITES။  14 January 2022 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Schlauer, J. (N.d.) *Dionaea muscipula*. အသားစားပင်များ ဒေတာဘေ့စ်။
4. ↑  Kew World Checklist of Selected Plant Families
5. ↑  Investigating the Venus Flytrap (20 November 2012)။  18 March 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
6. ↑  Waller၊ Donald (21 October 2016)။ Petition to list the Venus flytrap (Dionaea muscipula Ellis) as Endangered under the 1973 Endangered Species Act။  14 December 2019 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
7. ↑  Venus Flytrap: Under Endangered Species Act review (June 2017)။  15 December 2019 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
ရက်တီဖိုင်ယာ (Rectifier) ဆိုသည်မှာ အေစီ လျှပ်စီးလမ်းကို ဒီစီ လျှပ်စီးလမ်း အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးသော အီလက်ထရွန်းနစ် ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ ရက်တီဖိုင်ယာကို ပါဝါဆပ်ပလိုင်း များတွင် သုံးလေ့ရှိသကဲ့သို့ ရေဒီယို ဆစ်ဂနယ်များကို ရှာဖွေဖမ်းယူရာတွင်လည်း အသုံးပြုလေ့ ရှိသည်။ ရက်တီဖိုင်ယာများကို ဆောလစ်စတိတ် ဒိုင်အုတ် ၊ စီလီကွန် ကွန်ထရိုး ရက်တီဖိုင်ယာ၊ ဗေကျွန်း ကျုဘ် ဒိုင်အုတ်၊ မာကျူရီ အာ့ပ် ဘပ်သ် သို့မဟုတ် အခြား ပစ္စည်းများဖြင့် တည်ဆောက်နိုင်သည်။

ဒီစီလျှပ်စီးလမ်းကို အေစီလျှပ်စီးလမ်း အဖြစ်ပြောင်းလဲပေးသော ပစ္စည်းကိုမူ အင်ဗာတာ ဟု ခေါ်သည်။

လှိုင်းဝက် ရက်တီဖိုင်ယာ
ဒိုင်အုတ် ၄ လုံး သုံးထားသော လှိုင်းပြည့် ရက်တီဖိုင်ယာ

အေစီကားရင့်ခေါ် ပြန်လှန်လျှပ်စီးကြောင်းကို ဒီစီကား 
ရင့်ခေါ် (အသွားစီး၊ သို့မဟုတ် အစုန်စီး) လျှပ်စီးကြောင်း 
အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပေးသောကိရိယာကို ရက်တီဖိုင်းယား 
(ဓာတ်စီးပြောင်းစက်)ဟု ခေါ်သည်။ ဤကိရိယာသည် ပြန်လှန် 
လျှပ်စီးကိုသာ ရနိုင်သောနေရာမျိုး၌ အသွား(စီး)သို့မဟုတ် 
အစုန်(စီး) လျှပ်စီးကြောင်းကိုသာ အသုံးပြုရသည့် ဓာတ်ရည် 
စိမ်လုပ်ငန်းများတွင် အလွန်အသုံးဝင်သည်။ အီလက်ထရွန်နစ် 
ပြွန်သည် ဤကဲ့သို့ လျှပ်စီးကြီးကြောင်းပြောင်းလဲပေးသော 
ကိရိယာများအနက် အရေးပါအရာရောက်ဆုံးသော ကိရိယာ 
တစ်ခုပင် ဖြစ်လေသည်။

ရက်တီးဖိုင်းယား အမျိုးမျိုးရှိ၏။ စက်ဖြင့် ပြုပြင်ပေး 
သော မီကန်နစ်ကယ် ရက်တီဖိုင်းယားမျိုးတွင် ပြန်လှန်လျှပ်စီး၌ 
လျှပ်စစ်စီးကြောင်း ပြောင်းလဲပုံအတိုင်း အလိုက်သင့်လည်စေ 
သော ကွန်မျူတေတာ (ဓာတ်ပြောင်းကွင်း)ဖြင့်၎င်း၊ သို့မဟုတ် 
အခြားနည်းဖြင့်၎င်း ပြောင်းလဲပေးသည်။

အီလက်ထရွန်နစ် ရက်တီဖိုင်းယားများတွင် ပလာနယ် 
အတွင်း၌ ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် ပြဒါးငွေ့ကဲ့သို့ အိုင်ယွန်အဖြစ် 
ကွဲသွားသော ဓာတ်ငွေ့အတွင်း၌ဖြစ်စေ အီလက်ထရွန်များကို 
လိုသလို ထိန်းအုပ်၍ စီးဖြတ်စေသည်။ အဆိုပါ အီလက် 
ထရွန်တို့၌ လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို တစ်ဖက်သတ် စီးစေနိုင်သော 
သတ္တိရှိလေသည်။

မာကျူရီအပ် ရက်တီဖိုင်းယား (ပြဒါးမီးစွယ် ရက်တီး 
ဖိုင်းယား)တွင် ပလာနယ် ပြုလုပ်ထားသော ဖန်လုံးတစ်လုံး 
သို့မဟုတ် သံမဏိကန်တစ်ခု ရှိသည်။ ယင်းတို့တွင် နှစ်ခု၊ 
သို့မဟုတ် နှစ်ခုထက် ပိုသော အဖိုစွန်းများ ထားရှိ၍ အမစွန်း 
အဖြစ် ပြဒါးက ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ ပြန်လှန်လျှပ်စီးကို 
စီးဖြတ်စေသောအခါ အဖိုနှင့်အမစွန်းများ အကြား၌ မီးစွယ် 
တောက်လာသည်။ မီးစွယ်ကြောင့် ပြဒါးသည် အငွေ့ဖြစ်လာ 
ပြီးနောက် ထိုပြဒါးငွေ့က လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို တစ်ဖက်သတ် 
တည်း စီးအောင် ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်ပေးလေသည်။

ဗက်ထရီ(လျှပ်စစ်ဓာတ်အိုး) အားသွင်းသည့် ကိစ္စကဲ့သို့ 
သော အထွေထွေ ကိစ္စများ၌ အသုံးများကြသော ရက်တီးဖိုင်း 
ယားမျိုးကား မက်တဲရက်တီးဖိုင်းယား (သတ္တုရက်တီဖိုင်းယား) 
ဖြစ်သည်။ ဤရက်တီးဖိုင်းယားတွင် ကော့ပါးအောက်ဆိုက်ကို 
ဖြစ်စေ၊ ဆီလီနီယမ်ကို ဖြစ်စေ သတ္တုပြားတစ်ခုပေါ်၌ ပါးလွှာ 
သော ဖုံးအုပ်ထားသည်။ ထိုကဲ့သို့ စီမံထားသော သတ္တုမျိုးတွင် 
လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို တစ်ဖက်သတ်စီးစေနိုင်သည့် သတ္တိရှိ၏။ သို့ 
သော် ဓာတ်အားနည်းသော နေရာများ၌သာလျှင် ဤရက်တီး 
ဖိုင်းယားမျိုးကို အသုံးပြုလေ့ ရှိကြပေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)
မြန်မာနိုင်ငံ အရပ်ရပ်ရှိ တန်ခိုးကြီး ဘုရားများသို့ ရောက်ဖူးသူ 
တိုင်းပင် တန်ဆောင်းပြာသာဒ်များတွင်လည်းကောင်း၊ ဘုရား 
ပလ္လင်တော်နှင့် ဂန္ဓကုဋိနံရံများတွင်လည်းကောင်း အရောင် 
အမျိုးမျိုးရှိသည့် ဖန်စမှန်စတို့ဖြင့် စီခြယ်ထားသည်ကို တွေ့မြင် 
ကြရပေလိမ့်မည်။ ဤသို့ မှန်ကျောက်တို့ဖြင့် စီမံခြယ်လှယ် 
ခြင်းကို ရှေးမြန်မာဘုရင်များ၏ နန်းတော်များနှင့် ဘုရား၊ 
ကျောင်းစသော သာသနိက အဆောက်အအုံများ၌ အထူးပြုလုပ် 
ခဲ့ကြလေသည်။ 
( မြန်မာ ယွန်းထည်လုပ်ငန်း-။)
အနောက်တိုင်းများမှာမူကား မှန်ကိုသာမက အခြား အုတ်၊ 
ကျောက်ရောင်စုံများဖြင့် အဂ‡တေများ ပေါ်တွင် ပုံပန်းသဏ္ဌာန် 
အမျိုးမျိုးဖြစ်အောင် ပုံဖော်သွင်းမြှုပ်၍ မွမ်းမံ ခြယ်လှယ်ခဲ့ကြ 
လေသည်။

ဤမှန်စီကျောက်စီ ပညာသည် ယခုခေတ်မှသာ မဟုတ်။ 
ရှေးနှစ်ပေါင်း များစွာကတည်းက ပေါ်ပေါက် ခေတ်စားခဲ့ပေ 
သည်။ ရှေးအီဂျစ်လူမျိုးများသည် ဤအတတ်ကို ကောင်းစွာ 
တတ်မြောက်ခဲ့ကြရာ သူတို့၏ လက်ရာများကို ယနေ့တိုင် 
တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။ မှန်စီကျောက်စီ ပညာသည် ဗိုင်ဇင်းတိုင် 
အင်ပိုင်ယာခေတ်တွင် ထွန်းကားခဲ့ပြီးနောက် အီတလီပြည်တွင် 
မူကား ၁၃ ရာစုနှစ်များတွင်မှ ထွန်းကားလာလေသည်။ ဂရိ 
လူမျိုးများ၊ အဆီးရီးယန်း လူမျိုးများသည်လည်း မှန်စီကျောက် 
စီ ပညာကို ကောင်းစွာ တတ်မြောက်ကြ၍ အယူဝါဒဆိုင်ရာ 
အဆောက်အအုံများတွင် ကောင်းစွာ အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်။ 

မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ပျက်စီးသွားသော ပွန်ပီယိုင်မြို့၌ 
တူးဖော်ရရှိသော အဆောက်အအုံ အချို့တို့တွင် ကြမ်းပြင်ကို 
မှန်ကျောက်တို့ဖြင့် စီခြယ်ထားသည်ကို တွေ့ရှိရပေသည်။ 
လန်ဒန်မြို့တွင်လည်း အဆောက်အအုံများ ဆောက်လုပ်ရန် 
အတွက် မြေကြီးကို တူးဖော်သည့်အခါ ရှေးဟောင်း ဗြိတိန် 
လူမျိုးတို့ သုံးစွဲခဲ့သော မှန်စီကြမ်းပြင်များကို မြေအောက် ၁၂ 
ပေ ၁၅ ပေအတွင်း၌ တွေ့ရှိကြရလေသည်။ ရှေးခေတ်ကမူ 
မှန်ကျောက်စီခြယ်ခြင်းကို အယူဝါဒဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံ 
များတွင် အများဆုံး အသုံးပြုကြလေသည်။ အီတလီနိုင်ငံ 
ဗင်းနစ်မြို့၌ စိန်မတ်ဘုရားရှိခိုး ကျောင်းကြီး၏ အတွင်းဘက် 
တစ်ခုလုံးတွင် တမန်တော်၏ ရုပ်ပုံအမျိုးမျိုးကို မှန်ဖြင့် စီ၍ 
ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ၁၄ ဆက် 
မြောက် လူဝီဘုရင်၏ နန်းတော်သည် ဗာဆေးမြို့တွင် 
တည်ရှိ၍ အချို့ မှန်နန်းဆောင်များသည် ကမ္ဘာကျော်ခဲ့ 
လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀)
ဦးမြတ်ထွန်းအောင်(၁၈၅၆-၁၉၁၉)
**ဦးမြတ်ထွန်းအောင်** (၁၈၅၆-၁၉၁၉) သည် ပထမဆုံး မြန်မာနိုင်ငံရှိလူမျိုး များထဲတွင် အရေးပိုင်ဖြစ်သည်။

* (မှတ်ချက်။ ၊ကျောက်ဖြူမြို့တည် နှစ်(၁၈၀)ပြည့် အထိမ်းအမှတ် ကျောက်ဖြူမဂ္ဂဇင်းတွင်ကား ဦးမြထွန်းအောင် ဟု ပါရှိသည်။)

ဘဝ
--

### အစောပိုင်းဘဝ

ဦးမြတ်ထွန်းအောင်ကို ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်ဖြူမြို့၌ မွေးဖွား ခဲသည်။ ရခိုင်လူမျိုး ဖြစ်သည်။

### အရေးပိုင်

တတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲအတွင်း ဗြိတိသျှစစ်တပ်တွင် အမှုထမ်းခဲ့ပြီး၊ မန္တလေးမြို့ကို သိမ်းယူရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နယ်ပိုင် ဝန်ထောက်ဖြစ်လာပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိတိုင်းရင်းသား များထဲတွင် ပထမဆုံးသော အရေးပိုင် ရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။ ဦးမြတ်ထွန်းအောင် မတိုင်မီက အရေးပိုင်ရာထူးကို မျက်နှာဖြူများသာ ရရှိခဲ့သည်။ ဦးမြတ်ထွန်းအောင်အား ဗြိတိသျှ အစိုးရက အိန္ဒိယ အင်ပိုင်ယာ၏ ဆွေသဟာ (CIE)ဘွဲ့ (Companion of the Indian Empire)၊ ကျက်သရေဆောင် ရွှေစလွယ်ရမင်း (KSM)ဘွဲ့နှင့် သူရဲကောင်း ဓားတော်ရမင်း (TDM) ဘွဲ့များကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင်ကျောက်ဖြူမြစ်အတွင်း ရေနစ် ကွယ်လွန်သည်။ ယခု ကျောက်ဖြူမြို့ရှိ၊ မြန်မာ့စီးပွားရေးဘဏ် အဆောက်အဦး နေရာသည် ဦးမြတ်ထွန်းအောင်၏ အိမ်နေရာ ဖြစ်သည်။

အရေးပိုင် မြတ်ထွန်းအောင် ဟု လည်းကောင်း၊ ဒီဝီဇံ မြတ်ထွန်းအောင် ဟု လည်းကောင်း နာမည်ကြီးသည်။

ကိုးကား
-------
မက္ကာ မြို့လည်ခေါင်
တမန်တော်မိုဟာမက်၏ ဇာတိချက်ကြွေအရပ် ဖြစ်သောကြောင့် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်တို့ အထွတ်အမြတ်ထားရာ မက္ကာမြို့သည် အာရေဗျကျွန်းဆွယ်အတွင်းရှိ ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ ဟက်ဂျက်နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ ယင်းနိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှစ်ခုအနက် သာသနာရေးဆိုင်ရာမြို့တော်ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်နီ၏ ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သော ဂျစ်ဒါမြို့၏ အရှေ့ဘက် ၄၅ မိုင်ကွာတွင်ရှိသည်။ မက္ကာမြို့သည် ကျဉ်းမြောင်း၍ သဲထူထပ်သော ချိုင့်ဝှမ်းတွင် တည်ရှိလျက် အလျား ၂ မိုင်ခန့် အနံ ၂/၃ မိုင် ခန့် ရှိသည်။ မက္ကာမြို့တွင်းရှိ အိမ်များမှာ အုတ်တိုက်များဖြစ်၍ အများအားဖြင့် ၃ ထပ် ၄ ထပ် တက်ထားသည်။ လမ်းဘေးတွင် လူသွားစင်္ကြံမရှိပေ။ မက္ကာမြို့တွင် မိုးသည် တစ်ခါတစ်ရံမှသာ ရွာသွန်း၍ ရေရှားပါးသည်။ ယခုအခါတွင်မူ အရှေ့အရပ်သို့ တောင်ပေါ်မှရေကို ရေသွယ်မြောင်းဖြင့် သွယ်ယူထားပေပြီ။

မက္ကာမြို့သည် မို့ဟာမက် မဖွားမီကပင် တည်ရှိသော ရှေးမြို့တစ်မြို့ဖြစ်၏။ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းတွင်တည်၍ ကုန်သွယ်ရာ အချက်အချာဌာနဖြစ်သည့်အပြင် ထိုစဉ်အခါက အာရေဗျတွင် ပြန့်ပွားလျက်ရှိသော ဘာသာအယူဝါဒတစ်ခု၏ သာသနာဖြန့်ရာ အချက်အချာဒေသလည်းဖြစ်၏။ မက္ကာမြို့သည် ဟက်ဂျက်နယ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည့်အလျောက် တူရကီလူမျိုးတို့၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ခဲ့ရသေးသည်။ ၁၉၁၄-၁၈ ခုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားသော ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းကမှ ဟူစိန်အစ်ဗင်အလီခေါင်းဆောင်သော ပုန်ကန်မှု အောင်မြင်သောကြောင့် တူရကီလက်အောက်မှ မက္ကာသည် ၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဟူစိန်ဘုရင်အား နက်ဂျနိုင်ငံ စူလတန်ဘုရင်လက်တွင်းသို့ ကျရောက်လေ၏။ ဟူစိန်ဘုရင် နန်းစွန့်၍ နန်းကိုဆက်ခံသော သားတော်အလီဘုရင်သည် ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ဝဟာဗီတို့၏ စူလတန်ဘုရင် အစ်ဗင်ဆုအူးအား လက်နက်ချသည်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် အစ်ဗင်ဆုအူးသည် မက္ကာမြို့၌ ဘုရင်အဖြစ်ကို ခံယူသည်။

မက္ကာမြို့သည် ငယ်ပင်ငယ်သော်လည်း ဤသို့အားဖြင့် မွတ်စလင်တို့ အထွတ်အမြတ်ထားရာမြို့ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာတွင် ထင်ရှားသည်။ မက္ကာမြို့သည် ကာအ်ဘာကျောင်းတော်၊ ကျောက်တုံးနက်ကြီးနှင့် ဗလီတို့တည်ရှိရာ ဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ ဗလီသည် ပေါင်းကူးစင်္ကြံသဖွယ်ဖြစ်၍ အနံပေ ၆ဝဝ နှင့် အလျားပေ ၈ဝဝ ရှိသော ကွက်လပ်ကို ဝန်းရံထားသည်။ ယင်းကွက်လပ်၏ အလယ်ဗဟိုတွင် ကာအ်ဘာတည်ရှိကာ ကာအ်ဘာ၏ အရှေ့တောင်ဘက်ထောင့်တွင် ကျောက်တုံးနက်ကြီး တည်ရှိသည်။ လာရောက်ဖူးမြော်သူတို့သည် ကာအ်ဘာကို ၇ ကြိမ် ပတ်ပြီးလျှင် ယင်းကျောက်တုံးနက်ကြီးကို နမ်းကြရသည်။

တမန်တော် မိုဟာမက်၏ မိန့်ကြားချက်အရ မွတ်စလင်မှန်လျှင် မက္ကာမြို့သို့ တစ်သက်တွင်တစ်ခါ သွားရမည် ဖြစ်၏။ သို့ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှမွတ်စလင်များသည် မက္ကာမြို့သို့ ရေကြောင်းဖြင့်တစ်နည်း၊ ကြည်းကြောင်းဖြင့် တစ်သွယ်၊ လေကြောင်းဖြင့်တစ်ဖုံ တကူးတက သွားရောက်ကြ၍ ကျောက်တုံးနက်ကြီးကို ဖူးမြော်ဝတ်ပြုခြင်းဖြင့် အာပတ်ဖြေကြရကုန်၏။ ဘုရားဖူးချိန်အခါရာသီမှာ အာရပ်ပြက္ခဒိန်အရ ၁၂ လ မြောက်သော ကာလတွင်ဖြစ်၏။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဆင်းရဲချမ်းသာမရွေး လူတန်းစားအမျိုးမျိုးမှ မွတ်စလင်တို့ လာရောက်ကြသော ထိုအချိန်တွင် မက္ကာမြို့တွင် အလွန်စည်ကားပေ၏။ ထိုသို့ ရောက်လာသူတို့သည် မိမိတို့ ဝတ်ပြုဖွယ် အသွယ်သွယ်တို့ကို ပြီးမြောက်ကြသောအခါ ဟာဂျီဟူသောဘွဲ့ကို ရရှိကြ၏။

မက်ဆဂျစ် အယ်လ် ဟာရမ်၏ မြင်ကွင်းကျယ်

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)
ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီး အတွက် ကျော်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး) ကို ကြည့်ပါ။

**ကျော်ဆွေ**သည် မြန်မာ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်နှင့် ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ ဖြစ်သည်။ ကျော်ဆွေကို ရန်ကုန်မြို့၌ အဖ ဦးဘနှစ်( မြို့ပြအိုးအိမ်ဌာန ဝန်ထောက်)နှင့် အမိ ဒေါ်အုန်းစိန်တို့မှ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၈၅-ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလဆန်း ၆-ရက်နေ့ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ ငယ်နာမည်မှာ မော်နီဖြစ်သည်။ မွေးချင်းညီအစ်ကို လေးဦးရှိသည့် အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ 

ကျော်ဆွေသည် ငယ်စဉ်က စိန်ဂျွန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ ပဲခူးမြို့တွင် ရာဇဝတ်အုပ် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းသည်။ ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးကာလတွင် ဘီဒီအေ ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် သို့ ဝင်ရောက် တာဝန်ထမ်းသည်။ ၁၉၄၅-၄၆ ခုနှစ်၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးစအချိန်တွင် ဝါသနာအလျောက် ရုပ်ရှင်လောကသို့ စတင်ခြေချခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှဘားမားရုပ်ရှင် (ယခု ညွှန့်မြန်မာ) ကုမ္ပဏီမှ ဒါရိုက်တာ ဦးဘရှင် ရိုက်ကူးသော *စောရစံရှား* အသံတိတ် ရုပ်ရှင်ကားတွင် စတန့်မင်းသား တင်ဖေ၊ မင်းသမီး မေမြတို့နှင့် တွဲဖက်၍ ကျော်ဆွေ အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်အဖြစ် ပထမဆုံး ပါဝင် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ 

ထို့နောက် ကျော်ဆွေသည် သူ၏ လက်ဦးရုပ်ရှင်ဆရာ ဒါရိုက်တာ ဦးဘရှင်နှင့် အေဝမ်းဖလင် ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီသို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ ဗိုလ်ချုပ်၊ တသွေးတမြေ စသော ရာဇဝင်နောက်ခံ ကားများတွင်၎င်း၊ ဒါရိုက်တာ ဦးချင်းစိန် (ရွှေညာမောင်) ရိုက်ကူးသော *အထောက်တော်*နှင့် *ချစ်ရဲဘော်* ဇာတ်ကားများတွင်၎င်း၊ မင်းသမီးမေမြ၊ မေမြင့်၊ မေဆန်း စသည်တို့နှင့် တွဲဖက်ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ 

ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် ကျော်ဆွေဟု ထင်ရှားလာစ အချိန်တွင် ဗြိတိသျှဘားမားရုပ်ရှင်သို့ ပြန်လည်ကူးပြောင်းကာ ဒါရိုက်တာ ရွှေဒုံးဘီအောင်၏ နာမည်ကျော် ဗိုလ်အောင်ဒင် အဆက် သား ဗိုလ်အောင်ဒင် ဇာတ်ကားတွင် မင်းသမီး ခင်အုန်းမြင့်နှင့် တွဲဖက်ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဒါရိုက်တာ ရွှေဒုံးဘီအောင်နှင့်ပင် ပွဲခါညောင်ရေ၊ ဒါရိုက်တာ ဦးသုခနှင့် ဒီဆောင်းဟေမာန်၊ ဒါရိုက်တာ ချစ်ခင်ရိုက်ကူးသော ဖြေလျော့ခွေ၊ ဒါရိုက်တာ ဦးအောင်ကြီး ရိုက်ကူးသော မင်းအောင် မင်းနောင်၊ ဒါရိုက်တာ လှဦး (လူကြမ်းလှမောင်လေး) ရိုက်ကူးသော ဖူးစာနှစ်ခိုင် ဇာတ်ကားများတွင်လည်း ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

ရုပ်ရှင်မင်းသား ကျော်ဆွေသည် သုခုမ ရုပ်ရှင်၏ ဒဏ် ဇာတ်ကား၊ ပြည်တော်အေးရုပ်ရှင်၏ မွှေး အစရှိသော ရုပ်ရှင် ဇာတ်ကားများတွင်လည်း ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၁-ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်၍ တိုဟို ဂျပန်ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီတွင် ရုပ်ရှင်ပညာ သင်ယူသည်။ 

ကျော်ဆွေသည် ကိုယ်ပိုင် မိုးရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ပြီး ပထမဆုံး ဒါရိုက်တာ၊ သရုပ်ဆောင် မင်းသားအဖြစ် ပုလဲမျက်ရည် စစ်ရုပ်ရှင်ကားကို မင်းသမီး ခင်ယုမေ (မေ)နှင့် တွဲဖက်ပါဝင် ရိုက်ကူးသည်။ မိုးရုပ်ရှင်မှပင် ရုပ်ရှင်မင်းသမီး ခင်ယုမေ (မေ)နှင့် အများဆုံးတွဲ၍ ချစ်မေတ္တာ၊ မချူသာသည်၊ သည်မေတ္တာလမ်း၊ စိမ်း စသည့် ရုပ်ရှင်ကားများကို ဆက်လက်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ၁၉၄၅-၄၆-ခုနှစ်မှစ၍ ၁၉၈၂-ခုနှစ်အတွင်း နှစ်ပေါင်း ၃၅-နှစ်ကျော် အတွင်း သရုပ်ဆောင်မင်းသား၊ သရုပ်ဆောင် ဒါရိုက်တာ အဖြစ်နှင့် ပါဝင်ရိုက်ကူးခဲ့သော ရုပ်ရှင်ကားပေါင်း ၃၀-ကျော်ရှိသည်။ ကျော်ဆွေသည် မိမိပိုင် မိုးရုပ်ရှင်မှ မင်းသား၊ ဒါရိုက်တာ အနေဖြင့် နောက်ဆုံးရိုက်ကူးသွားသော ရုပ်ရှင်ကားမှာ မြွေမြွေချင်း ခြေမြင် ဇာတ်ကားဖြစ်သည်။ ထိုဇာတ်ကားတွင် စတန့်မင်းသား ရွှေဘနှင့် တွဲဖက် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

ဘဝနိဂုံး
--------

ကျော်ဆွေသည် ၁၉၈၂-ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၅-ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဒေါ်နွဲ့နွဲ့နှင့် သားသမီး ငါးယောက်ကျန်ရစ်သည်။ ကျော်ဆွေသည် ရုပ်ရှင်ကားပေါင်း ၃၀-ကျော် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သော်လည်း အကယ်ဒမီဆု ရရှိမသွားခဲ့ရှာပေ။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း နှစ်ချုပ် (၁၉၈၃-ခု)
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(သဿတ, ဥစ္ဆေဒ) ဒိဋ္ဌိနှစ်ပါးတို့ လွှမ်းမိုးထားအပ်သော အချို့သော နတ်, လူတို့သည် ဘဝချုပ်ငြိမ်းသည့် ဓမ္မကိုဟောတော်မူအပ်သည်ရှိသော် ဘဝ၌ မွေ့လျော်ပျော်ပိုက်နေသောပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် စိတ်မဝင်စား, စိတ်မကြည်လင်, မသက်ဝင် နှလုံးမသွင်းကြပဲ သဿတအယူကို ယူကြသည်။ ဘဝကို စက်ဆုတ်ရွံမုန်းသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် သေလျှင်ပြတ်၏-ဟု ဥစ္ဆေဒအယူကို ယူကြသည်။

ဉာဏ်ပညာစက္ခုအမြင်ရှိသော နတ်လူတို့သည် မှန်ကန်သော ခန္ဓာငါးပါးကို ခန္ဓာငါးပါးဟု မှန်ကန်သည့်အတိုင်း သိမြင်ကြပြီး ခန္ဓာငါးပါး၌ ငြီးငွေ့ရန်၊ တပ်မက်မှု ကင်းရန်၊ ချုပ်ငြိမ်းရန် သမ္မာပဋိပတ်ကို ကျင့်သုံးကြသည်ဟု ဘုရားရှင်ထံတော်မှ နာယူခဲ့ရသောတရားကို ဝံသနိုင်ငံ၊ ကောသမ္ဗီမြို့၊ ဥတေနမင်းနန်းတော်၌ ခုဇ္ဇုတ္တရာက သာမာဝတီအမှူးရှိသော မိဖုရားငါးရာအား ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်။

### ကိုးကား

1. ↑  -ဣတိဝုတ်၊၂၂၄-၅။ ဣတိဝုတ်၊မြန်၊၂၀၈။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၁၆၉-၁၇၁။ ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ဣတိဝုတ္တက၊ ဒုကနိပါတ၊ ဒုတိယဝဂ္ဂ၊ ဒွါဒသမသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
Dhamapali at Kyaikhtisaung
**ကျိုက်ထီးဆောင်းစေတီတော်** (ကျိုက်ကလွတ်ဒက်စေတီတော်) သည် မွန်ပြည်နယ်၊ ဘီးလင်းမြို့နယ်၊ ဇုတ်သုတ်ရွာတွင် တည်ရှိသည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

သာသနာနှစ် ၁၁၁ ခုနှစ်တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် သုဝဏ္ဏဘုမ္မိသို့ ဒေသစာရီ ကြွတော်မူ၏။ ထိုအခါ ကော့ကလွတ်တကောနတ်ဘီလူးကျွန်းမှ ဘီလူးညီနောင်တို့သည် မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြင်၍ ဆံတော်တစ်ဆူ ရကြ၏။ ထို့နောက် နေရပ်တွင် ဂဝံအုတ်ကျောက်တို့ဖြင့် ၁၁၃ ခုနှစ်တွင် စေတီတော်တစ်ဆူ တည်ခဲ့သည်။

မြတ်စွာဘုရားရုပ်တု၊ ဘီလူးညီနောင်ရုပ်တု၊ ရွှေငွေများအပြင်၊ နတ်သမီးဆံပင်တို့ကို ဖြတ်၍ ကျစ်ခွေကာ ပူဇော်ဌာပနာခဲ့သည်။

အတိုင်းအတာများ
--------------

စေတီတော်၏ အတိုင်းအတာများမှာ −

* ဖိနပ်တော် = အတောင် ၄၀
* ဖိနပ်ခုံ = ၂၃ တောင်
* ဒုတိယဖိနပ်တော် − ၃၆ တောင်
* ရှစ်မြှောင့် − ၁၈ တောင်
* ဉာဏ်တော် − အတောင် ၆၀
* စေတီတော်ပတ်လည်တွင် ရှိသည့် ကျောက်ပြင်ပျက်သည် နှစ်တောင် တစ်မိုက် ရှိသည်။
* ထီးရိုး နှစ်တောင့်ထွာရှိသည့် ကျောက်ထီး ၁၂ စင်းကို လှူဒါန်းထားသည်။
* ဂဝံကျောက်များသည် လူ ၂၀ မှ လူ ၈၀ အထိ မချီရသော ကျောက်တုံးကြီးများ ပါဝင်သည်။

ဘွဲ့တော်
--------

စေတီတော်၏ ဘွဲ့တော်မှာ ကျိုက်ကလွတ်ဒက် ဟု ခေါ်သည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ "နတ်တည်သော ဘုရား" ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် နတ်သမီးဆံပင်ကြိုး ဌာပနာထား၍ "ကျိုက်ဇုတ်သွတ်" ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ကျိုက်ဇုတ်သုတ်၊ ထီးဆောင်းဘုရားဟု ထင်ရှား၍ တည်ရှိရာ ရွာကိုလည်း ဇုတ်သုတ်ရွာဟု ခေါ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  လှသမိန် (ဧပြီ ၁၉၆၈)။ *မြန်မာနိုင်ငံတခွင် ဘုရားသမိုင်းပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်မြို့: မဟာဝိဇ္ဇာစာပေ။ pp. ၁၂၀၊ ၁၂၁။
နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက်နေ့သည် ရှမ်းတိုင်းရင်းသားတို့၏ နှစ်ဟောင်း ကုန်ဆုံး၍ နှစ်သစ်သို့ ရောက်ရှိသည့် နေ့ဖြစ်သည်။ ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးကို **ပီမယ်တိုင်း** ဟု ခေါ်သည်။ ရှေးက ဤနှစ်သစ်ကူး အခါသမယ ကျရောက်တိုင်း ပွဲလမ်း သဘင်များ စည်ကား သိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပခြင်း၊ သူရဲကောင်းများအား ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်ခြင်း၊ စာပေ ဂီတ အနုပညာရှင်များအား ဆုပေးခြင်း၊ သက်ကြီး ရွယ်အိုများအား ဂါရဝပြုခြင်း အစဉ်အလာများ ရှိခဲ့သည်။

ရှေးရိုးရာ ထုံးတမ်းအရ နှစ်သစ်ကို ကြိုဆိုရာတွင် အချက် ၄ ချက် ပါဝင်သည်။

1. နှစ်သစ်ကို ကြိုဆိုခြင်း
2. နှစ်သစ်ကို ဂါရဝပြုခြင်း
3. ရိုးရာ အစားအစာဖြင့် ဧည့်ခံခြင်း၊ ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြုခြင်း
4. ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲ ကျင်းပခြင်း ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

ထို့အတူ နှစ်သစ်ကူး မီးဆုခံထွက်ခြင်းသည်လည်း အိမ်ရှင်ကို ဂါရဝပြုခြင်း၊ နှစ်သစ်တွင် ဆုမွန်ကောင်းများ လာရောက် တောင်းပေးခြင်း၊ ဆွေမျိုး သားချင်း သဘောဆောင်ခြင်း ဟူသော အနက်ကို ဆောင်သည့် ရှေးရိုးရာ အစဉ်အလာကို ထိန်းသိမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ကျော်ကတည်းက ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် ဂန္ဓလရာဇ်တိုင်းဟု ခေါ်သော ယခု တရုတ်ပြည် ယူနန်နယ်၏ အနောက်ဖက်နှင့် မြောက်ဖက် ရွှေလီမြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် အင်အား စုစည်းကာ ကိုယ်ပိုင် စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဓလေ့ထုံးစံဖြင့် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အင်အား တောင့်တင်း ခိုင်မာသော နန်ချို လက်နက် နိုင်ငံတော် (Nan Chao AD 649-1253) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။

သာသနာ သက္ကရာဇ် ၄၅ဝ (BC 94) တွင် စဝ်ဦးတည်ဖ ဘုရင်မင်းမြတ်သည် ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ကို ယုံကြည် ကိုးကွယ်လိုသည် ဖြစ်၌ သားတော် စဝ်ခွန်စိုင်းအား သီဟိုဠ် (ယခု သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ) သို့ စေလွတ်ပြီး ပိဋကတ် သုံးပုံကို ပင့်ဆောင် စေခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓ သာသနာတော်ကြီး နန်ချိုပြည်သို့ စတင် ရောက်ရှိလာသည့် ထိုနှစ် ထိုလ (နတ်တော်လ) မှ စ၍ ရှမ်းသက္ကရာဇ်ကို ရေတွက် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ရှေးအခါက ရှမ်းနက္ခတ္တ ပညာရှင်များသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို သတ်မှတ်ရာတွင် နေ-လ-ကြယ်-နက္ခတ်တို့ကို ကြည့်ပြီး အချိန်နာရီ အတိအကျဖြင့် သတ်မှတ်ကြသော်လည်း ယခုအခါတွင် နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးနေ့ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။

ကိုးကား
-------
**နာရီကန်ကျေးရွာ**သည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ စစ်တွေခရိုင်၊ စစ်တွေမြို့နယ်တွင် ပါဝင်သော ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်။ မင်းဘူး-အမ်း-စစ်တွေကားလမ်းနံဘေးတွင် တည်ရှိသည်။ ကျေးရွာတွင်းနေထိုင်သူအများစုမှာ ရခိုင်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ အများစုမှာလယ်ယာလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။

နာရီကန်ကျေးရွာတွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ၂ ကျောင်းရှိပြီး နာရီကန်ရွာမကျောင်းတိုက်နှင့် ဇေတဝန်ပရိယတ္တိတပ်ဦးကျောင်းတို့ ဖြစ်သည်။ လက်ရှိနာရီကန်ရွာမကျောင်းတိုက်ဆရာတော်ဘုရားမှာ ဘန္ဒန္တပညာဝံသ(ဓမ္မာစရိယ၊ဝိနယဝိဒူ)ဖြစ်သည်။ ဘဝနတ်ထံပျံလွန်တော်မူသွားပြီးဖြစ်သော ယခင်နာရီကန်ရွာမကျောင်းတိုက်ဆရာတော်ဘုရား ဘန္ဒန္တက္ကဒစရိယ(ရခိုင်ပြည်နယ်သံဃမဟာနယကအဖွဲ့(ရွှေကျင်)(ဥက္ကဋ္ဌ)၊ ရတ္တညူမဟာနယက၊ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းအခြေခံဒေသ ရွှေကျင်နိကာယဩဝါဒစရိယ) ဦးဆောင်၍ နာရီကန်ကျေးရွာသူ/သားများ၏ကောင်းမှုဖြင့် သုနန္ဒသာသနာ့ကုန်းတော်၌ တည်ထားတော်မူသော ရတနာ့မဏ္ဍိုင်စေတီတော်မြတ်၏ ဗုဒ္ဓပူဇနိယပွဲတော်ကို နှစ်စဉ်ကျင်းပကြသည်။ ပြာသိုလဆန်း ၁၄ ရက်နေ့ညတွင် ဗုဒ္ဓပူဇနိယပွဲတော်သို့ ကြွရောက်တော်မူလာကြကုန်သော ဆရာတော်အရှင်သူမြတ်များမှ ပရိတ်တော်များဟောကြားခြင်း၊ ရွာ၏ထောင့်လေးထောင့်မှ ပဗ္ဗဇနိယကမ္မဝါရွတ်ဖတ်တော်မူ၍​ကျေးရွာအတွင်း အန္တရာယ်များကင်းဝေးစေရန် ဆောင်ရွက်တော်မူကြပြီး ပြာသိုလပြည့်နေ့တွင် စတုဒိသာအလှူများဖြင့် ကျင်းပရာ စစ်တွေမြို့နယ်တဝှန်းကျော်ကြားသော ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  GAD, Feb 2011.
ပင်လယ်ရေခူ
မြိတ်ဒေသမှ ထွက်ရှိသော ပင်လယ်ရေခူသည် မြန်မာ့ ဈေးကွက်တွင် သာမက နိုင်ငံခြား ဈေးကွက် တွင်လည်း မျက်နှာပန်း လှလျက် ရှိသော ရေထွက်ပစ္စည်း တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ရေခူဖမ်းရာတွင် ချိတ် တစ်ချောင်း၊ လှေတစ်စင်း ရှိရုံဖြင့် ဖမ်းဆီး နိုင်သည် ဖြစ်ရာ အရင်းအနှီး နည်းပြီး အကျိုးအမြတ် များသော ကြောင့် ရေခူ ဖမ်းဆီးမှုကို ရေလုပ်သားများ အလွန် သဘောကျ ကြသည်။

ရေခူအမျိုးအစားများ
------------------

မြိတ်ကျွန်းစုနှင့်ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတစ်ဝိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ရေခူ အမျိုးအစားမှာ များပြားလှသည်။ ရေနွေးဖျောရုံနှင့် တို့စရာအဖြစ် စားသုံးရသော စိမ်းစားခူခေါ် ခူဖန်ခွက်၊ တရုတ်ကာကွေးမုန့်နှင့် အလွန်တူသော ခူကာကွေး၊ အညိုရောင်ခေါင်းတွင် ရောင်စုံ အစက်အပြောက်များ ပါရှိသော ခူညို၊ ၎င်းကဲ့သို့ အနီရောင်ခေါင်းနှင့် ခူနီ၊ မုန့်ဖလောင်း (မုန့်လက်ဆောင်း) ကောင်လေးများနှင့် အလွန်တူသော ခူဖလောင်း၊ ခူမျှော့၊ ခေါင်းပိုင်း ပျော့တွဲတွဲနှင့် အမြီးရှည်လျား စေးပျစ်ပြီး ပိုက်တန်းများကို ဝင်တိုးမိလျှင် ရှင်းထုတ်၍ မကုန်နိုင်လောက်အောင် စေးကပ်လှ သောကြောင့် ရေလုပ်သားများ အလွန် စိတ်ညစ်ကြ ရသည့် ခူထမင်းပြုတ် စသည်ဖြင့် အမျိုးအမည် များပြား လှသည်။

အန္တရာယ် ပေးနိုင်သော ခူများ
---------------------------

အမျိုးအမည်များပြားလှသော ရေခူများထဲတွင် ရေလုပ်သားများအား အန္တရာယ်ပေးနိုင်သော အဆိပ်အတောက် ပြင်းသည့် ရေခူနှစ်မျိုးမှာ ခူထောင်း နှင့် ခူမီး ခေါ် ခူမီးတောက် တို့ဖြစ်သည်။ ခူထောင်း ၏ ခေါင်းပိုင်းသည် ပန်ကန်းလုံးကဲ့သို့ ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ရှည်လျားသည့် အမြီးတန်း ပါရှိသည်။ အကြီးဆုံး အရွယ်အစားမှာ လက်သီးဆုပ်ခန့်ရှိ၍ အမြီးမှာ နှစ်တောင်မှ သုံးတောင်ခန့် အထိ ရှိသည်။ ထိုခူထောင်း၏ ခေါင်းပိုင်းနှင့် ထိ၍ မည်သို့မျှ မဖြစ်သော်လည်း အဆိပ်ရှိသည့် အပြီးပိုင်းနှင့် ထိလျှင်မူ မခံမရပ်နိုင်လောက်အောင် ဆိုးဝါးသော ယားယံမှုကို ခံစားရသည်။

အချိန်မီ မကုသလျှင် သုံးနာရီမှ ခြောက်နာရီလောက် အထိ ယားယံနေတတ်ပြီး နှစ်ရက်အကြာ ထိုနေရာမှ အနာများ ပေါက်လာတတ်သည်။ ထိုအနာများအား ကုသရန် ခက်ခဲ၍ ပျောက်ကင်းသွား သည့်တိုင် အမာရွတ်နေရာများသည် မူလ အရေပြားအတိုင်း ပြန်လည် မချောမွေ့တော့ပါ။

ခူထောင်း၏ အမြီး၊ သို့မဟုတ် အမြီးမျှ ထွက်သော အရည်သည် မျက်လုံးထဲသို့ ဝင်ပါက အလွန်ဆိုးဝါးသည့် ဝေဒနာကို ခံစားရမည် ဖြစ်ပြီး မိနစ်သုံးဆယ်အတွင် ကြံရည်ဖြင့် မျက်လုံးကို မဆေးကြောလျှင် မျက်လုံးကန်မည် ဖြစ်သည်။

ခူထောင်းထက် ပိုအန္တရာယ်ကြီးသည်မှာ ခူမီး ခေါ် ခူမီးတောက် ဖြစ်သည်။ ခူမီး၏ ဦးခေါင်းသည် ရှစ်မြောက် ဖန်ခွက်ပုံသဏ္ဍန် ရှိတတ်သလို ဘောလုံးကဲ့သို့ လုံးဝန်သော ပုံသဏ္ဌာန်လည်း ရှိသည်။ အရွယ်အစားမှာ အထက် ဖော်ပြပါ ခူထောင်းခန့်သာ ရှိသော်လည်း အမြီးတန်းမှာ တစ်လံကျော်သည်အထိ ရှည်လျား တတ်သည်။ ခူမီးသည် ရှစ်မြောက်ခွက်ပုံ ကြည်လင်သော ဦးခေါင်း၊ ငါးမြီးခွပုံခြေနှင့် ထိုမှထွက်သော ပန်းနုရောင် အမြီးတန်း ရှစ်ပင်ဖြင့် လွန်စွာလှပပေသည်။ ထိုကဲ့သို့ လှပသလောက် အန္တရာယ်လည်း အလွန်များ သည်။

ခူမီး၏ အပြီးတန်းနှင့် ရစ်ပတ်ခြင်း ခံရပါက ယားယံခြင်း အပြင် ဆိုးဝါးသော ပူလောင်မှုကိုပါ ခံစားရမည် ဖြစ်သည်။ ထိုနောက် မီးလောင်သကဲ့သို့ အဖုအပိန့်များ ပေါက်၍ ထိုမှ တဆင့် အနာဖြစ်ကာ ယင်းအနာမှ တဆင့် ကြွက်သားများ ပျက်စီးခြင်း၊ အကြောများ ရှုံတွ၍ လက်ချောင်း ခြေချောင်းများ ကွေးကောက်ခြင်း စသည်ဖြင့် ခံစားရမည် ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------
### **ဇီဇဝါပင်**သည် ပန်းပင်ဖြစ်၏။ ဇီဇဝါပန်းသည် အနံ့မွှေး၍ အဖြူ သို့မဟုတ် လိမ်မော်ရောင် ရှိသည်။ ဇီဇဝါ ပန်းအနံ့သည် စပယ်ပန်းအနံ့နှင့်တူ၏။ ဇီဇဝါပန်းသည် နွမ်းပြီး ဝါသွားတဲ့ အချိန်ထိတိုင်အောင် မွှေးပျံ့သည့် ရနံ့ ရှိသည်။ ပွင့်ဖတ်များသည် နူးညံ့၍ အရောင်တောက်ပ၏။ အပွင့်၌ အထပ်နှစ်ထပ်ရှိတတ်သည်။ ဇီဇဝါပင်သည် အပူပိုင်း သို့မဟုတ် အပူလျော့ပိုင်းများ တွင် ပေါက်ရောက်လေ့ရှိ၏။ အမြဲတမ်းစိမ်းနေသည့် ဇီဇဝါပန်းပင်သည် ချုံပုတ်မျိုး ဖြစ်ပြီး နေအပူကို ခံနိုင်စွမ်းရှိသော အပင်မျိုး ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်အမည် gardenia လို့ခေါ်တွင်ပြီး cape jasmine ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။

မူလဇာတိ
-------

ဇီဇဝါ၏ရုက္ခဗေဒအရ Gardenia jasminoides 'ရူဗီအေစီအီး'မျိုးရင်း ဖြစ်သည်။ ဇီဇဝါ၏ မူလဇာတိနေရာသည် တရုတ်၊ဂျပန်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဇီဇဝါပန်း၏ ဇာတိနေရာမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မဟုတ်သော်လည်းပဲ ၁၈ရာစုက အမေရိကန်လူမျိုး ဆေးပညာရှင် Dr. Alexander Garden ၏အမည်ကို အစွဲပြုကာ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ယနေ့အခါမှာတော့ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ဇီဇဝါမျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ခန့်ရှိနေပါပြီ။ ဇီဇဝါပန်းပင်များကို တရုတ်နိုင်ငံ ၊ ဂျပန်နိုင်ငံ ၊ ပူနွေးစွတ်စိုတဲ့ ရာသီဥတု ရှိသော အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများ ၊ ပစိဖိတ် ကျွန်းများ နှင့် တောင်အာဖရိက တိုက်နိုင်ငံများမှာ တွေ့ရသည်။

ပေါက်ရောက်ပုံ
-------------

ဇီဇဝါဖူး
ဇီဇဝါပန်းပင်သည် အပူချိန် ၆၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက် ( ၂၉.၆ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်) အနည်းဆုံးလိုအပ်ပြီး နေရောင်ကို ကြိုက်နှစ်သက်ပါသည်။ အရွက်တွေက ဘဲဥပုံဖြစ်ပြီး တောက်ပတဲ့ အစိမ်းရောင်ရှိသည်။ အပင်က ၂ပေမှ ၈ ပေအထိ မြင့်ပြီး ကိုင်းဖြတ် မျိုးပွားယူနိုင်သည်။ စွတ်စိုပြီး ရေစီးရေလာ ကောင်းမွန်တဲ့ မြေဆီလွှာမျိုးကို နှစ်သက်ပြီး pH ၅.၀ နှင့် ၆.၀ အတွင်းရှိသည့် မြေဆီလွှာကို နှစ်သက်ပါသည်။ မြေကြီးတွင် ချစိုက်၍သော်လည်းကောင်း ၊ ပန်းအိုးတွင်းမှာသော်လည်းကောင်း စိုက်ပျိုးနိုင်ပါတယ်။ မြေကြီးချ စိုက်ပျိုးလျှင်တော့ ချုံပုတ်သဖွယ်ကြီးထွားမြန်ပါသည်။

ထူးခြားချက်
-----------

ဇီဇဝါပန်းသည် အဖြူရောင်ရှိပြီး နွမ်းသွားလျှင် အဝါရောင်သို့ ပြောင်းသွားသည်။ နွမ်းပြီး အဝါရောင် ဖြစ်သွားသည့်တိုင်အောင် မွှေးရနံ့ ပျက်ပြယ်သွားခြင်း မရှိပေ။ အနောက်နိုင်ငံများမှာတော့ ဇီဇဝါပန်းကို ပန်းအလှပြင်ဆင်ခြင်း နဲ့ မင်္ဂလာပွဲများမှာ အသုံးပြုကြသည်။ ဇီဇဝါပန်းကို အသုံးပြုခြင်း ၊ ဆောင်ခြင်းဖြင့် လုံခြုံစိတ်ချနွေးထွေးမှုရှိသည်ဟု့ အယူရှိကြသည်။ ဇီဇဝါပန်း၏ အခြား အဓိပ္ပာယ်ကတော့ လှို့ဝှက်အချစ် ဖြစ်ပြီး မိန်းကလေးတစ်ဦးအား ဇီဇဝါပန်းပွင့်ကို လက်ဆောင်ပေးခြင်းဟာ အဲဒီ မိန်းကလေးက ချစ်စရာကောင်းတယ်လို့ ညွှန်းဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ အဝါရောင်ဇီဇဝါသီးများ 
ကို တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ဂျပန်ပြည်တို့တွင် ဆေးဆိုးရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။ နှစ်ထပ်ပန်းပွင့်ကြီးများ ပွင့်သော ဇီဇဝါပင်မျိုးများသည် အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ ထိုအပင်မျိုးများကို 'မစ်စထရီ' 
နှင့် 'ဗဲလမွန့်'ဟု ခေါ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  *Gardenia jasminoides* J.Ellis။ Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew (2017)။ 13 August 2020 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  4 December 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)
သခွတ်ပင် အပင်ငယ်၏ ပုံ

စာပေအနုပညာထဲမှ သခွတ်ပင်
-----------------------

**သခွတ်ပင်**သည် အသုရာနတ်ပြည်၏ အထိမ်းအမှတ် သစ်ပင်အဖြစ် ကျမ်းဂန်များတွင် ထင်ရှားသည်။ ကျမ်းဂန်အဆိုအရ ဘုရားအလောင်း မာဃလုလင်သည် သိကြားဖြစ်သောအခါ ရှိရင်းသိကြားကို တာဝတိံသာမှပယ်ချလိုက်ရာ မြင်းမိုရ်တောင်ခြေရှိ အသုရာ ပြည်သို့ရောက်လေ၏။ အသုရာပြည်၏ အခင်းအကျင်းတည်နေပုံသည် တာဝတိံသာနတ်ပြည်နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်ရာ အသုရာနတ်တို့၏စိတ်၌ အသုရာ ပြည်ကို တာဝတိံသာဟုပင်ထင်မှတ်နေကြ၏။ သခွတ်ပင်များပွင့်ချိန်ရောက်မှ ပင်လယ်ကသစ်ပွင့်ရာ တာဝတိံသာနတ်ပြည်မဟုတ်မှန်းသိသဖြင့် တာဝတိံသာ သို့ စစ်ချီတက်တိုက်ခိုက်ကြလေသည်။ ယင်းသို့ နှစ်စဉ် သခွတ်ပွင့်ချိန်တွင် စစ်ချီတက်ရာ၌ မြည်သောအသံကိုမိုးထစ်ချုန်းသည်ဟု ပြောလေ့ပြောထရှိလေသည်။ ထိုကြောင့် သခွတ်ပင်သည် မိုးဦးကာလ၌ ပွင့်သည်ဟု ယူရာသည်။ သိကြား နှင့်အသူရာတို့ သခွတ်ပွင့်ချိန်စစ်ခင်းကြပုံကို တေးရေး မြို့မငြိမ်းက "သခွတ်ပန်းရုပ်ရှင်"၏ ဇာတ်ဝင်သီချင်းဖြစ်သည့် "ကသစ်ပန်း/သခွတ်ပန်း" အမည်ဖြင့် ခေတ်စမ်း သီချင်းတစ်ပုဒ်တေးပြုစပ်ဆိုဓာတ်ပြားသွင်းခဲ့ရာ နာမည်ကြီး သီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်ခဲ့သည်။

အပင်
----

သခွတ်ပင်သည် နွေအခါ၌ အရွက်ကြွေသော အရွယ်အလတ်စား သစ်ပင်မျိုးဖြစ်သည်။ မလွှပင်၊ ကြောင်လျှာပင်တို့ကဲ့သို့ ဗစ်နိုးနီးယားစီအီး (Bignoniaceae) မျိုးရင်းဝင်ဖြစ်၏။ ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ဒိုလီချန်ဒရုန်းကရစ္စပါ ဟုခေါ်သည်။ သခွတ်ပင်သည် ပေ ၄ဝ မှ ၆ဝအတွင်းမြင့်သည်။ ပါဠိဘာသာဖြင့် ဃောသာချဟုခေါ်သည်။ ယင်းမှာ ဃောကြေ၍ သာချမှ သခွတ်ဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။

အမျိုးအစား
----------

သခွတ်နှစ်မျိုးရှိသည်။ သခွတ်ဖိုနှင့် သခွတ်မဖြစ်သည်။ သခွတ်ဖို၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ စတီရီယိုစပါမံပါဆိုနာတမ် (*Stereospermum personatum*) ဟုခေါ်၍ သခွတ်မကို ဒိုလီချန်ဒရုန်းစပါသာဆီး (*Dolichandrone spathacea*) ဟုခေါ်သည်။

ပေါက်ရောက်ရာဒေသ
---------------

သခွတ်ဖိုပင်ကို မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း၌ တွေ့ရ၍ သခွတ်မပင်ကို မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝှန်းလုံး၌ တွေ့ရသည်။ သခွတ်ပင်များကို အထူးသဖြင့် စစ်ကိုင်း၊ ပျဉ်းမနား၊ သံတွဲမြို့များ၌ တွေ့နိုင်သည်။

အရွက်
-----

သခွတ်ပင်၏အရွက်သည် အလျားသုံးလက်မခန့်ရှိ၍ အဖျားချွန် သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အရွက်နှုတ်ခမ်းသားသည်ခွေးသွားစိတ်ကဲ့သို့ ဖြစ်နေတတ်သည်။ အရောင်သည် စိမ်းရင့်ရောင်ပြောင်လက်နေသည်။

ပန်းပွင့်
---------

ဇူလိုင်လမှအောက်တိုဘာလအတွင်း အပွင့်များပွင်သည်။ သခွတ်ပွင့်သည် မလွှပွင့် ကဲ့သို့ အဝကား၍ နံနက်စောစောအချိန် အပင်မှကြွေကျလေ့ရှိသည်။ အနီရောင် အဆင်းရှိသောအပွင့်ပွင့်သည့် သခွတ်ပင်မျိုးလည်းရှိသည်ဟု ဆေးကျမ်းများ၌ ဆိုသည်။

တိုင်းရင်းဆေး
-------------

မြန်မာဆေးကျမ်းအလိုအရ သခွတ်ပွင့်အနီအဖြူ နှစ်မျိုးစလုံးပင် ချိုဖန်ခါးရသာရှိ၏။ အေး၏။ အစာကိုပွစေတတ်၏။ သွေးသလိပ်ကိုနိုင်၏ ဟုဆိုသည်။ သခွတ်ပွင့်ကို ပြုတ်သုတ်ချက်စားလျှင် အသံပျက်သူတို့ အသံ ထွက်လာသည်ဟု ဆိုလေသည်။

စားစရာ
------

သခွတ်ပွင့် ကို ပြုတ်သုတ်၍ ဖြစ်စော၊ ကြော်၍ဖြစ်စေ စားသုံးကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  *The Plant List: A Working List of All Plant Species*၊ 18 September 2016 တွင် ပြန်စစ်ပြီး
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
3. ↑   ကသစ်ပန်း (တေးရေး မြို့မငြိမ်း)
4. ↑   မြို့မငြိမ်း ရေးသော နှောင်းခေတ်သီချင်းများ
5. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
6. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
7. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
8. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
9. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
10. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
**Silicon Power Computer & Communications Incorporated** ("Silicon Power" သို့မဟုတ် "SP" ဟု အသိများကြ) သည် ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံတွင် အခြေစိုက်သည့် Flash Memory Card, USB Flash Drive နှင့် သယ်ဆောင်ရလွယ်သည့် Hard Drive, DRAM Module, Card Reader နှင့် SSD (Solid State Drive), USB Adapter နှင့် အခြားသော ကွန်ပျူတာနှင့်ဆက်စပ်ပစ္စည်းများကို ထုတ်လုပ်သည့် ကုမ္ပဏီတစ်ခု ဖြစ်သည်။

အကြောင်းအရာ
-----------

Silicon Power Touch T02
2015 Dysk SSD Silicon Power 60 GB (02)
Silicon Power သည် ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံ၊ တိုင်ပေများ Neihu တွင် ရုံးချုပ်တည်ရှိသည်။ ၂၀၀၃ ခုတွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ Silicon Power သည် ဒီဂျစ်တယ်မှတ်ဉာဏ်ပစ္စည်းများ (Digital Memory) များကို ထုတ်လုပ်သည်။

ကော်ပိုရေးရှင်း၏ အချက်အလက်များ
------------------------------

Silicon Power သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ နယ်သာလန်နိုင်ငံ၊ Balkan, ရုရှ၊ အိန္ဒိယ၊ တရုတ်၊ အမေရိကန်နိုင်ငံတို့တွင် ရုံးများဖွင့်လှစ်ထားရှိသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် Silicon Power သည် Taipei Exchange တွင် အများပိုင်ကုမ္ပဏီတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

၂၀၁၀ ခုနှစ် Common Wealth မဂ္ဂဇင်း၏ စစ်တမ်းအရ Silicon Power သည် ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံ၏ အလျှင်မြန်ဆုံးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသည့် ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း ၁၀၀၀ တွင် အဆင့် ၁၁ နေရာတွင် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ တစ်ပိုင်းလျှပ်ကူးပစ္စည်းများ (Semiconductor) လုပ်ငန်းများတွင်လည်း ဤရပ်တည်ချက်သည့် ပထမဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

Silicon Power ကို ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံ၊ တိုင်ပေမြို့၊ Neihu တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ်ကြားကာလများတွင် နယ်သာလန်နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့တွင် ရုံးခွဲများကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။

ပြင်ပလင့်များ
-------------

ကိုးကား
-------

1. ↑  SILICON POWER COMPUTER & COMMUN (4973.TWO) Stock Price, Quote, History & News။
2. ↑  Create the Most Valuable Memory။ 11 December 2011 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  18 October 2011 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  SILICON POWER COMPUTER & COMMUN (4973.TWO) Stock Price, Quote, History & News – Yahoo Finance (in en-US)။  13 May 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
ဝိတိုရိယရေတံခွန်သည် အာဖရိက 
တိုက်တောင်ပိုင်း ရိုဒီးဇီးယားနိုင်ငံနှင့် ဇမ်ဗီယာနိုင်ငံတို့၏ နယ်ခြား 
ဇစ်ဗီဇီမြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ၁၈၅၅ ခုနှစ်၌ ဒေးဗစ်လစ်ဗင်းစတုန်သည် 
ထိုရေတံခွန်သို့ ရောက်ရှိသည်တွင် ဝိတိုရိယဘုရင်မကို အစွဲပြု၍ ဝိတိုရိယ 
ရေတံခွန်ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ဇမ်ဗီဇီမြစ်သည် အာဖရိကတိုက်အလယ်ပိုင်း 
ကုန်းမြင့်တစ်လျှောက် စီးဆင်းလာပြီးနောက် ဝိတိုရိယရေတံခွန်နေရာသို့ 
ရောက်သော် ရုတ်တရက်အောက်ခြေရှိ ချောက်ထဲသို့ အဟုန်ပြင်းစွာ ထိုး 
ဆင်းလေသည်။ ကျဆင်းသည့် ရေတံခွန်အမြင့်သည် ပေ ၃၆ဝ ခန့်ဖြစ်၍ 
အကျယ်မှာ တစ်မိုင်ကျော်ဖြစ်သည်။ ချောက်ကမ်းပါးထိပ်တွင် ရေသည် 
တစ်ပြင်တည်းကျဆင်းလာသည်မဟုတ်၊ ကျွန်းကလေးများက ကြားခံလျက်ရှိ 
သဖြင့် ရေကြောင်းလေးကြောင်းခွဲ၍ ကျဆင်းသည်။ အလယ်တွင်ရှိကြသည့် 
ရေတံခွန်မကြီးနှင့် သက်တံရေတံခွန်တို့သည် အကျယ်ဆုံးရေပြင် နှစ်ပိုင်း 
ဖြစ်သည်။

ကျဆင်းသောရေအဟုန်ကြောင့် ထွက်ပေါ်လာသည့် အခိုးအငွေ့ကို 
၁ဝ မိုင်ခန့်ဝေးသော နေရာကပင် မြင်နိုင်သည်။ ရေကျဆင်းသံသည်လည်း 
အဆက်မပြတ် မိုးခြိမ်းသံကဲ့သို့ပင် ပြင်းထန်သည်။ ထို့ကြောင့် တိုင်းရင်း 
သားတို့က ထိုရေတံခွန်ကြီးကို  *မိုးကြိုးမီးခိုး* ဟု အမည်ပေးထားကြ 
သည်။

၁၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ထိုချောက်ကြီး၏ ကမ်းအစွန်းနှစ်ဖက်ကို 
ပေါင်းကူးတံတားဆောက်လုပ်၍ ဆက်သွယ်ထားရာ ကိပ္ပတောင်းမြို့မှ ကိုင်ရို 
မြို့သို့သွားသော မီးရထားသည် ထိုတံတားဖြင့် မြစ်ကိုဖြတ်ကျော်ရလေသည်။ 
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဝိတိုရိယရေတံခွန်၌ ရေအားသုံးလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေး 
စခန်းကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့ကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Soar Above One of the Most Awe-Inspiring Waterfalls on Earth (in en) (19 March 2019)။  9 June 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
ဤဆောင်းပါးသည် မိုင်းလားဒေသရှိ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း အကြောင်း ဖြစ်သည်။   ကိုးကန့်ဒေသရှိ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း အတွက် မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော် ကို ကြည့်ပါ။

**အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်** (အင်္ဂလိပ်: National Democratic Alliance Army; အတိုကောက် **NDAA**), သည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ **အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော် - ရှမ်းပြည် အရှေ့ပိုင်း** (**National Democratic Alliance Army-Eastern Shan State** (**NDAA-ESS**))၊ **(ရှမ်းပြည်အရှေ့ပိုင်း တပ်မတော်)** ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ရှမ်းအထူးဒေသ ၄ ဖြစ်သော ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်း မိုင်းလားဒေသတွင် အခြေစိုက်သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော် (NDAA-ESS) သည် ယခင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ အမှတ် (၈၁၅) စစ်ဒေသအဖြစ်မှ ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ ဇွန် (၃ဝ) ရက်နေ့တွင် ဦးစိုင်းလင်း ဦးဆောင်သည့်အခါ တိုင်းရင်းသားများပါဝင်သည့် တပ်ဖွဲ့ဝင်များက ခွဲထွက်ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဇွန် (၃ဝ) ရက်နေ့အား တပ်ဖွဲ့ထူထောင်ခြင်း နှစ်ပတ်လည်နေ့ အထိမ်းအမှတ်မွေးနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နှစ်စဉ် ကျင်းပသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  NDAA and UWSA deny involvement in Mekong incident။ 1 February 2014 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  8 November 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  The National Democratic Alliance Army-Eastern Shan State။ 18 October 2012 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  8 November 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Another wrong turn in Mong La။ 3 September 2014 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  8 November 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
စီယာတိုင်ဂန်းဆက်ခြင်း

ခဲခြင်း
-------

အရည်တစ်ခုသည် တဖြည်းဖြည်းအပူချိန်လျော့၍ အေးသည်ထက် အေးသွားသောအခါ၊ နောက်ဆုံး၌ အခဲအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းသွားမြဲ ဖြစ်သည်။ ဤသို့ အရည်ဘဝမှ အေးပြီး ခဲသွားသောအပူရှိန်ကို အရည်ခဲချိန် သို့မဟုတ် အရည်ခဲမှတ်ဟု ခေါ်သည်။ အလွန်အေးသော ဒေသတို့၌ ရေခဲခြင်း၊ ဆီးနှင်းကျခြင်း စသည်တို့မှာ ရေခဲလောက်အောင် အပူချိန် လျှော့ကျသွားခြင်းကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ ရေခဲမှတ် (ရေ၏ခဲချိန်အမှတ်)မှာ စင်တီဂရိတ်ပြဒါးတိုင်အရ ၀°ဖြစ်၍၊ ဖာရင်ဟိုက် ပြဒါးတိုင်အရ ၃၂°ဖြစ်သည်။

ရေဘဝမှ ရေခဲဘဝသို့ ကူးပြောင်းသွားပုံနှင့် ရေခဲမှတ်တို့ကို လက်တွေ့စမ်းသပ်ကြည့်ရှုလိုလျှင် အောက်ပါနည်းဖြင့် စမ်းသပ်နိုင်သည်။ ရေခဲကို အတုံးကလေးများ ဖြစ်အောင် ထုခွဲပြီးနောက် ခွက်ထဲတွင် ဆားလက် နှစ်ဆုပ်စာမျှနှင့် ရောမွှေပြီးထားပါ။ ထို့နောက် ဖန်ပြွန် သို့မဟုတ် သတ္ထုဗူး ခပ်ငယ်ငယ် တစ်ခုတွင် ရေနှင့် ပြဒါးတိုင်တစ်ချောင်းကို ထည့်ပြီးလျှင် ထိုပြွန်ကို အထက်ပါ ရေခဲခွက်ထဲ၌ နှစ်ထားပါ။ ရေခဲ၏ အအေးရှိန်ကြောင့် ပြဒါးတိုင်အမှတ်သည် တဖြည်းဖြည်း လျော့ဆင်းလာပြီးလျှင် စင်တီဂရိတ်ပြဒါးတိုင် ဖြစ်သော် ၀°၊ (ဖာရင်ဟိုက်ပြဒါးတိုင်ဖြစ်သော ၃၂°) အရောက်တွင် ပြွန်ထဲရှိရေသည် ခဲစပြုလာပြီးလျှင် ပြဒါးတိုင် အမှတ်သည် ရေအားလုံး ခဲသွားသည့်တိုင်အောင် မပြောင်းဘဲ တည်နေသည်ကို တွေ့ရလိမ့်မည်။ ရေနည်းတူ အရည်ဘဝမှ အေးပြီးနောက် ခဲသွားနိုင်သော အခြားပစ္စည်းများလည်း အမြောက်အမြားရှိ၏။

ရေဘဝမှ ရေခဲဘဝသို့ ကူးပြောင်းနေချိန်တွင် အပူချိန်သည် အတိုးအလျော့မရှိဘဲ တန့်နေသည်။ ရေခဲဘဝမှ အရည်ပျော်ချိန်တွင်လည်း ရေခဲအားလုံး အရည်ပျော်သည်အထိ အပူချိန်မှာ တသမတ်တည်း တန့်နေသည်။ ဤကဲ့သို့ အရည်ပျော်နေချိန်တွင် ရေခဲသည် ဘေးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အရာဝတ္ထုတို့မှ အပူကို အစဉ်တစ်စိုက် စုတ်ယူလျက်ရှိသည်။ အသီးအနှံ၊ သားငါးမှစ၍ အစားအစာများကို မပုပ်မသိုးအောင် သိုမှီးသော အအေးသေတ္တာ၊ အအေးခန်းများကို ကြံစည်ပြုလုပ်ရာတွင် ဤအပူချိန် တန့်နေတတ်သော သဘောကိုပင် မူတည်၍ ပြုလုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ဆားရည်သည် ဖာရင်ဟိုက်ပြဒါးတိုင်အရ သုညအောက် ၇°ရောက်မှ ခဲနိုင်သဖြင့် ရေရိုးရိုး၏ ခဲချိန် အမှတ်အောက် ၃၉°လျော့လေသည်။ ထို့ကြောင့် ဆားရောထားသော 
ရေခဲသည် အပူကို စုတ်ယူယင်း အရည်ပျော်ကာ ဆားရည်ဖြစ်သွားစဉ်တွင်၊ ထိုဆားရည်၌ မိမိကိုယ်တိုင် ခဲသွားလောက်အောင် မအေးသော်လည်း ရေကို ခဲစေနိုင် လောက်အောင်ကား အေး၍နေသည်။ ဤအချက်ကို ထောက်သဖြင့် ရေခဲနှင့် ရေခဲမုန့်များ ပြုလုပ်ရာ၌ ဆားရည် သို့မဟုတ် ဆားရောထားသော ရေခဲအား အသုံးပြုသည့် အဓိပ္ပာယ်ကို သဘောပေါက်နိုင်ပေသည်။

ရေခဲနှင့်တကွ သတ္ထုအများမှာ ခရစ္စတယ်ပွင့်တတ်သော ပစ္စည်းများဖြစ်၍ ထိုပစ္စည်းများတွင် အရည်ခဲမှတ်နှင့် အရည်ပျော်မှတ် (အရည်ပျော်ချိန်အမှတ်) တိသည် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ သံ၊ ဖန်၊ ထောပတ်၊ ဖယောင်းတို့ကဲ့သို့ ခရစ္စတယ် မပွင့်တတ်သော သို့မဟုတ် ပွင့်ပုံမဲ့ပစ္စည်းများတွင်မူ အရည်ခဲမှတ် အရည်ပျော်မှတ် ဟူ၍ အတိအကျ မရှိချေ။ ထိုပစ္စည်းမျိုးကို အပူတိုက်ပေးသောအခါ အခဲဘဝမှ တဖြည်းဖြည်း ပျော့ပျောင်းလာကာ ရှေးဦးစွာ ခဲရာမှ ပျစ်ပြီးလျှင် နောက်ဆုံးတွင် ပျစ်ရာမှ သွက်သွားသည်။

အရာဝတ္ထုတို့၌ များသောအားဖြင့် ပူလျှင် ကားထွက်၍ အေးလျှင် ကျုံ့ဝင်သွားတတ်သော သဘောရှိမြဲ ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် စင်တီဂရိတ် ၄°အထက်သို့ ပူလာလျှင်ဖြစ်စေ၊ ထိုဒီဂရီအောက်သို့ အေးသွားလျှင် ဖြစ်စေ အရွယ်ပမာဏအားဖြင့် ၁ဝပုံ ၁ပုံနီးပါး ကားထွက်လာသည်။ ထို့ကြောင့် အရွယ်ချင်းတူလျှင် ရေထက် ရေခဲက ပေါ့သည့်အတိုင်း ရေခဲသည် ရေထဲတွင် ပေါလောပေါ်နေနိုင်သည်။ အလွန်အေးသော ဒေသတို့၌ ရေခဲလောက်အောင် အေးသောရာသီတွင် ရေသွယ်ပြွန်(ပိုက်လုံး)များ ကွဲထွက်တတ်ခြင်း မှာလည်း ပြွန်တွင်းရှိ ရေခဲရာတွင် အရွယ်ပမာဏ ကားထွက်လာသည့် ဒဏ်ကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)
**အယ်လဖားဖားပင်** (အင်္ဂလိပ်: Alfalfa; /ælˈfælfə/); သိပ္ပံအမည် ***Medicago sativa***)သည် ကျွဲနွားစာ အဖြစ် စိုက်ပျိုးသော နှစ်ကြာခံအပင်ငယ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အယ်လဖားဖားဟူသော အမည်သည် စပိန်ဘာသာစကားဖြင့် မှည့်ခေါ်သော အမည်ဖြစ်၍ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ မယ်ဒီကားဂိုဆတိုင်းဗားဖြစ်သည်။ ထိုအပင်သည် ပဲလုံး၊ ပဲတောင့်၊ ကလိုဗာပဲပင်တို့ ကဲ့သို့ပင် လီဂူမီနိုစီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ အယ်လဖားဖားပင်သည် ၁၂ လက်မမှ လက်မ ၄ဝ အထိ အညွန့်များထွက်၍ ခရမ်းရောင်အပွင့် ကလေးများပွင့် သည်။ ငှက်မွှေးပုံ အရွက်ကလေးများသည် သုံးရွက်ဆိုင်ထွက်၍ ခွေးသွားစိတ်အနားများ ရှိသည်၊ သီးတောင့်များထဲ၌ ၁၂ ပုံ တစ်ပုံ လက်မခန့် အစေ့များရှိသည်။ အမြစ်များသည် မာ၍ ရှည်လျားသည်။

အယ်လဖားဖားပင်သည် ခြောက်သွေ့သောရာသီဥတု တွင် ဖြစ်ထွန်းသော အပင်မျိုးဖြစ်၍ မြေပြင် အနိမ့်အမြင့်မရွေး ပေါက်နိုင်သောအပင်ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့်မြေဆီအောက်ခံလွှာ အတွင်းသို့ နက်စွာ စူးဝင်နိုင်သော အမြစ်ရှည်များရှိခြင်းကြောင့် 
မိုးခေါင်ရေရှားချိန်၌ပင် အသက်ရှင်ကြီးပွားနိုင်လေသည်။ အယ် လဖားဖားပင်သည် ထုံးမြေကိုကြိုက်သည်။ ဂလိုဗာပဲပင်ကဲ့သို့ မြေဆီလွှာတွင် နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်ကို ဖြည့်တင်းပေးနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ပျားမွေးသူတို့ကလည်း ထိုအပင်ကို ပျားရည်အတွက် 
စိုက်ပျိုးကြသည်။

ရှေးကတည်းက လူတို့သည် အယ်လဖားဖားပင်ကို ကျွဲနွားစာအဖြစ် စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ အာရှတိုက်တွင် မူလ စိုက်ပျိုးခဲ့သော အပင်လည်းဖြစ်သည်။ ခရစ်မပေါ်မီကပင် ပါးရှားပြည်(အီရန်နိုင်ငံ) တွင် ထိုအပင် ကိုစိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ 
ပါးရှင်းလူမျိုးတို့သည် ဂရိပြည်ကို တိုက်ခိုက်သောအခါ ဂရိ ပြည်သို့ ထိုအပင်ကို ယူဆောင်သွားခဲ့ကြသည်။ အေဒီပထမရာစု တွင် ဂရိပြည်မှတဆင့် အီတလီပြည်သို့ ရောက်ရှိ၍ ထိုမှ တစ်ဖန် ဥရောပတိုက်အနှံ့အပြားသို့ ရောက်ရှိလေသည်။ ဥရော 
ပတိုက်တွင် ထိုအပင်ကို လူဆန်းပဲပင်ဟူ၍ ခေါ်လေ့ရှိသည်။တဖန် စပိန်လူမျိုးတို့က အယ်လဖားဖားပင်ကို တောင်အမေရိကတိုက်နှင့် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသို့ ယူဆောင်ခဲ့ကြ သည်။ ၁၈၅၄ ခုနှစ်ခန့်တွင် ချီလီနိုင်ငံမှ မြောက်အမေရိက တိုက် ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။ 

ထို့နောက် မြောက်အမေရိကတိုက် နေရာအနှံ့အပြားတို့တွင် အယ်လဖားဖားပင်ကို စိုက်ပျိုးကြလေသည်။အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှခြင်း အားဖြင့် အယ်လဖားဖား တန်ချိန် ၃၅ သန်း မှ သန်း ၅ဝ အထိထွက်၍ ကနေဒါနိုင်ငံမှ တန်ချိန် နှစ်သန်းကျော်ထွက် သည်။ ထွက်သမျှအပင်တို့ကို ကျွဲ နွားစာအဖြစ် အများဆုံး အသုံးချသည်။ တခါတရံ အပင်ခြောက်များကို အမှုန့်ကြိတ် ၍ တင်ပို့ရောင်းချသည်။

အချို့အရပ်ဒေသများ၌ အယ်လဖားဖားပင်များကို တစ်လတစ်ကြိမ် ရိတ်သိမ်းနိုင်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ပြည်နယ်များတွင် တစ်နှစ်လျှင် ခုနှစ် ကြိမ်၊ သို့မဟုတ် ရှစ်ကြိမ်မျှ ရိတ်သိမ်းနိုင်သည်။ အရှေ့ မြောက်ပိုင်းရှိ ပြည်နယ်များ၌မူကား တစ်နှစ်လျှင် နှစ်ကြိမ် သုံး ကြိမ်မျှသာ ရိတ်သိမ်းနိုင်သည်။ အပင်မနာစေရန်အတွက် ပင်လုံးကျွတ်အပွင့်မပွင့်မီ ရိတ်သိမ်းရသည်။ အယ်လဖားဖား ဆင်ပိုးနှင့် နှံကောင်တို့သည် အပင်ကိုအထူးဖျက်ဆီးတတ်သည်။ 
အရွက်နှင့် အမြစ်တို့၌လည်း မှိုရောဂါ ကျရောက်တတ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  illustration from Amédée Masclef - Atlas des plantes de France. 1891
2. ↑  
Medicago sativa – ILDIS LegumeWeb။ ildis.org။  7 March 2008 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  The Plant List: A Working List of All Plant Species။  3 October 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)
|  |  |
| --- | --- |
|  | ဝစ်ရှင်နရီ၊ အခမဲ့အဘိဓာန်တွင် ***ကနုတ်*** ကို ရှာဖွေကြည့်ရှုပါ။ |

ကနုတ် ဆိုသည် **ကုမုဒ** ဟူသော ပါဠိဘာသာမှ **ကမုဒ** ဟူ၍လည်းကောင်း၊ **ကုဒ** ဟူ၍လည်းကောင်း ပြောင်းလည်းခေါ်ဝေါ်ရာမှ ကနုတ်ဟူ၍လည်းကောင်းအဆင့်ဆင့်ပြောင်းလည်း ခေါ်ငင်ဟန်ရှိသည်။ ကုမုဒ ဟူသော ပါဠိဘာသာစကားသည် **ၾကာ** ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ကြာခွေ၊ ကြာလိပ်၊ ကြာရိုး၊ ကြာစွယ် သဏ္ဍန်များကို ဆိုလိုဟန်ရှိသည်။

ထိုမှတစ်ဖန် ကြာငုံ၊ ကြာဖူး၊ ကြာပွင့်၊ ကြာသီး၊ ကြာရိုး၊ ကြာစွယ်၊ ကြာရွက်၊ ကြာပွင့်ချပ်၊ ကြာဝတ်ဆံတို့ကို ကွေး၍ ကော့၍ ခွေ၍ လိပ်၍ ကောက်၍ လိမ် ယိမ်း၍ ယိမ်၍ ချီ၍ ချ၍ တက်၍ ဆင်း၍ တွန့်၍ ချွန်၍ ဖြန့်၍ ကား၍ နှစ်သက်စဖွယ်ခြယ်လှယ်ရေးသားထုလုပ်ခြင်းများကို ကနုတ်ဟူ၍လည်းကောင်း ခြူးပန်းခြူးနွယ်ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ကြောင်းတွေ့ရသည်။

**ကောကနုဒ**ကို အချို့က **ကော်ကနုဒ** ဟူ၍ အသံထွက် ဖတ်ရှုတတ်ကြသည်။ ကောကနုဓမှ ကနုတ်ဖြစ်လာရန်မှာလည်း နီးစပ်သော အကြောင်းရှိပေရာ ဦးဘစိန်အဆိုသည် ကောင်းမွန်မှန်ကန်သည်ဟု ယူဆသင့်ပေသည်။ သို့ရာတွင် ကောကနုဒသဒ္ဒါ ကကြာဟောပုဒ်ဖြစ်သဖြင့် "ကြာ" နှင့် ပတ်သက်သမျှ ယူဆလျှင် နယ်ကျဉ်းပေမည်။ မဂဓ အဘိဓာန်တွင် ကြာဟောပရိယာယ် (၁၂) ပုဒ်ပြထားသည်။ အဘိဓာန်၌

1. ပရောရုဟံ ကြာ
2. သတဖတ်တံ ကြာ
3. အရပိန်ဒံ ကြာ
4. ဝါရိဇံ ကြာ
5. ဖကေရုဟံ ကြာ
6. ပဒုပံ ကြာ
7. ပေါက္ခရံ ကြာ
8. မဠာလပုပ်ပံ ကြာ
9. ကမလ ကြာ
10. နလျန ကြာ
11. ဘိသပုပ်ပံ ကြာ
12. ကုသေသဟံ ကြာ

ဟူ၍ ပြထားသည်။

တဆက်တည်းပင် "ကောကနဒ" နှင့် ပတ်သက်၍ "ပုဏ္ဍရိက" သိတံရတ္တံ၊ ကောကနဒီ ကောဏသကော စသော ဂါထာဖြင့် ကောကနဒကြာကို ပြထားသေးသည်။ "ရတ္တံ နီသော၊ ကမလံ ကြာသည် ကြာနီဖြစ်ကြောင်း ပြဆိုထား၏။ ကောကနဒသည်ပင် ကောကနုဒဖြစ်ကြောင်း ပါဠိစာပေ၌ မှတ်သားရပေသည်။
ကောကနဒ သို့မဟုတ် ကောကနုဒသည် ကြာဟောသဖြင့် ကနုတ်ပန်းချီသည် ကြာနှင့်ပတ်သက်၍ ဟူသော အယူအဆမှာ သင့်တော်ကောင်းမွန်လှသည်ဟု ဆိုရန်ရှိသည်။ သို့ရာတွင် ကြာကို နယ်ဆန့်၍ ကြည့်ပါက ကြာသည် ပန်းဖြစ်သည်။ သက်မဲ့အရာဖြစ်သည်။ ကြည့်၍ မြတ်နိုးဖွယ်ရာရှိသည်။ ပျော့ပျောင်းသည်။ ခွေညွှတ်သည် စသော သဘောများကို တွေ့ရပေရာ ကြာရိုး၊ ကြာစွယ် ပုံများသာမက ပန်းချီအမျိုးမျိုး စသည်ကိုလည်း ကနုတ်ဟု ခေါ်သင့်သည်ထင်၏။ ယခုခေတ် ပန်းချီဆရာများ၏ အယူအဆမှာလည်း ပျော့ညွှတ်သောမျဉ်းကို ကနုတ်ဟုပင် ယူဆကြောင်း သိရှိရပေသည်။ ပျော့ညွှတ်သွယ်နွဲ့သော မျဉ်းကြောင်းကလေးများမှာ ကြာပွင့်၊ ပန်းတွန့်ကလေးများ ရေးဆွဲခြင်းဟုပင် ဆိုရတော့သည်။ ကနုတ်ဟူသော ဝေါဟာရကို လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၁၂၀၀ ကျော်ကျော်မှ စတင်အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း ဆရာဇော်ဂျီက ရှာဖွေတင်ပြဖူးပေသည်။ ထိုစာတွင် ပုဂံခေတ်စာပေများ၌ ကနုတ်ဟူသော ဝေါဟာရ မတွင်ကျယ်သေးပေ။

ကိုးကား
-------

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
ပန်းဆယ်မျိုး |
| --- |
| 
* ပန်းပဲ
* ပန်းပု
* ပန်းထိမ်
* ပန်းချီ
* ပန်းယွန်း
* ပန်းတော့
* ပန်းပွတ်
* ပန်းတမော့
* ပန်းရန်
* ပန်းတဉ်း

 |


1. ↑  ပန်းချီလှတင်ထွန်း - မြန်မာ့ပန်းချီရေစီးကြောင်း
မြန်မာဘာသာဖြင့် သင့်လျော်သော အမည်မရှိသေးသောကြောင့် ဤဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်ကို အခြားဘာသာစကား / စာဖြင့် ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်သည်။

**Apple TV** သည် Appleမှ တီထွင်ထုတ်လုပ်လိုက်သော ထုတ်ကုန်တစ်ခုဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သော ဆယ်စုနှစ်ကစ၍ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာတွင် complex simple ပုံစံ ပြုလုပ်ထားရှိခဲ့ကြောင်း Apple ကို ရှုမြင်နိုင်သည်။ တစ်ကိုယ်ရည်သုံးကွန်ပျူတာလောကတွင် iMac ဖြင့် ထင်ပေါ်ခဲ့သလို အလွယ်တကူသယ်သွားလို့ရသော တေးဂီတဖွင့်စက်လို consumer electronic များအလယ်တွင်လည်း iPod ဖြင့်ဂုဏ်တင့်ခဲ့သည်။ ဒါ့အပြင် Mobile Phone လောကကိုလည်း iPhone ဖြင့် ကိုင်လှုပ်ခဲ့သည်။ အိမ်တွင်းဖျော်ဖြေရေး အတွက် ၁၉၉ ကန်ဒေါ်လာတန် Apple TV ဖြင့် ဖြည့်ဆည်းနေရာယူလိုက်ပြန်သည်။ 
အဆိုပါကိရိယာ၏ အခြေခံသဘောတရားမှာ ရိုးရိုးရှင်းရှင်း လေးဖြစ်သည်။ ကွန်ပျူတာ ၅ လုံးအထိ ချိတ်ဆက်ယူ ထားသော iTunes မှ content များကိုလည်းကောင်း၊ 40GB ပမာဏရှိ hard drive ပါရှိသော box မှ တိုက်ရိုက်ထုတ်ပေးသည့် content များကိုလည်းကောင်း ကြိုးမဲ့လမ်းကြောင်းကြီးဖြင့် ဖွင့်ယူခံစားနိုင်စေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ရုပ်ရှင်များ၊ ဓာတ်ပုံများ၊ products များနှင့် တေးဂီတများ အပါအဝင် ပီစီပေါ်မှ မီဒီယာအားလုံးနီးနီးကို ရှုမြင်ခံစားခွင့် ရှိမည်ဖြစ်သည်။ Apple ၏ လက်သုံးစကားအရ iTunes ရှိလျှင် Apple TV ရှိရမည် ဟုမှတ်ယူစေသည်။ Cables လိုင်း အများအပြားဖြင့် ချိတ်ဆက်ရမည့်အစား iTunes တစ်ခုတည်းဖြင့် ကြိုးမဲ့စနစ်ကို အသုံးချခွင့်ပေးထားသည့် သဘောပင်ဖြစ်သည်။ Apple TV ၏ menu ပေါ်တွင် Library တစ်ခုအဖြစ် ထည့်သွင်းရန် ရွေးချယ်လိုက်သည်နှင့် iTunes အတွင်းက ကိရိယာတစ်ခုအနေဖြင့် ထွက်ပေါ်လာသည်။ ကြိုးမဲ့စနစ်မှ "b" , "g" သို့မဟုတ် "n" router နှင့် ဆက်သွယ်ထားသော iTunes လည်းပတ်နိုင်သော ကွန်ပျူတာတစ်လုံးရှိရန်တော့ လိုအပ်သည်။ Apple က "g" ကိုသုံးပါက အကောင်းဆုံးဖြစ်မည်ဟု အကြံပေးထားသည်။ သို့သော်လည်း "b" နှင့် "g" ပေါ်ရှိ ကွန်ရက်ဖြင့်လည်း ဗီဒီယိုကြည့်နိုင်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ မြင်ကွင်း အရည်အသွေးအရ 640 x 480 သာပေးထားသဖြင့် HD အရည်အသွေးကိုတော့ မမျော်မှန်းနိုင်ပါ။ နောက် အားနည်းချက်တစ်ခုကတော့ ED-TV enhanced definition သို့မဟုတ် HDTV (high-definition widescreen television) အတွက်သာ ခွင့်ပြုထားပြီး 4:3 set ပိုင်ရှင်များအတွက် အခွင့်အလမ်း မရှိဖြစ်နေသည်။ နောက်တစ်ချက် သတိပြုရမှာက Quick Time မရှိပါက iPod ပေါ်တွင်ဖြစ်စေ video filter မျှ ခွင့်ပြုလိမ့်မည် မဟုတ်ကြောင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ video content တိုင်း Apple TV နှင့် လိုက်လျောညီတွေဖြစ်နေခြင်း မရှိပေ။ ဈေးချိုသော Hi-Fi remote ကို သုံးထားခြင်းနှင့် wide screen TVs များတွင်သာ ကြည့်ရှုခြင်းတို့က အဓိကအားနည်းချက်အဖြစ်တွေနိုင်သည်။ အိမ်တွင်းဖျော်ဖြေရေးလောကတွင် Xbox 360 ကို အလွန်ကောင်းသော media extends အဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သောလည်း။ Apple TV မှာမူ iPod ပိုင်ရှင်များအတွက်သာ အသုံးဝင်သော ကိရိယာ ဖြစ်စေပါလိမ့်မည်။
ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး **ထွန်းထွန်းနောင်** သည် နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဖြစ်သည်။၂၀၂၀ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာရွေးကောက်ပွဲအပြီး တပ်မတော်မှဖွဲ့စည်းခဲ့သော တပ်မတော်၏ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှု ကော်မတီတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယခင်က အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် ၎င်းသည် တပ်မတော်အရန်အင်အားသို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ထမ်းဆောင်ခဲ့သောတာဝန်များ
------------------------

ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်းနောင်ကို ၁၉၆၃ခုနှစ်တွင် ​မွေးဖွားခဲ့ပြီး စစ်တက္ကသိုလ် အပတ်စဉ် (၂၅)မှဖြစ်သည်။ ၎င်းနှင့် အပတ်စဉ်တူ တပ်မတော်အရာရှိအချို့မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးမြထွန်းဦး၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အောင်လင်းဒွေး တို့ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၁၀ပြည့်နှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ဖြင့် တပ်မ (၈၈)၏ တပ်မမှူးဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့နောက် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ်ရာထူးဖြင့် မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၄ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဗိုလ်ချုပ်ရာထူးဖြင့် ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် အမှတ်(၁) စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၂၀ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် တပ်မတော်အရန်အင်အားသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ကာ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့်ဦးဆောင်သော ငြိမ်းချမ်းရေးကော်မတီတွင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

၂၀၂၁ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းယူမှုဖြစ်ပွားပြီးနောက် ငြိမ်းချမ်းရေးကော်မတီသို့ ရောက်ရှိသွားသော ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲအောင်၏ ဝန်ကြီးနေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်းနောင်အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ထို့ကြောင့် သူသည် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2  အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးစာရင်းများထုတ်ပြန်။ 21 December 2021 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  25 December 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  "အောက်တိုဘာ ၉ ရက် ညချမ်း သိသင့်တဲ့သတင်းများ"။
3. ↑  "တပ်ချုပ်သစ် ရှာပုံ​တော်"။ 25 December 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ Archived from the original on 8 June 2021။
4. ↑  "ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့် အစိုးရအဖွဲ့ ရုံး ဝန်ကြီး ဖြစ်လာ"။
5. ↑  "ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ၆ ဦး တပ်မတော် အရန်အင်အားသို့ ပြောင်းရွှေ့ ခံရ"။
6. ↑  "ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ ပါဝင်သည့် တပ်မတော်၏ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှု ကော်မတီကို ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်း"။