* စေတီပုထိုးအမှတ်= ၁၈၇/၁၄၅ ဖြစ်သည်။

**ဆပ္ပဒစေတီ**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံ၏သမိုင်းဝင် ထင်ရှားသော စေတီတစ်ဆူဖြစ်သော်လည်း ပုဂံ၌ တည်ရှိမနေဘဲ ညောင်ဦးတွင် တည်ရှိနေသည်။ ဆပဒစေတီသည် ညောင်ဦးမြို့ တောင်ဘက်အဝင်၊ ညောင်ဦး-ကျောက်ပန်းတောင်း ကားလမ်းအနီးတွင် တည်ရှိသည်။ အနော်ရထာလမ်းခွဲ၌ တည်ရှိသည်။ ပုဂံခေတ် နရပတိစည်သူမင်းခရစ်နှစ် ၁၂-ရာစုနှောင်းပိုင်း တွင် တည်ထားသည်။

  

စေတီဘေးက ယာဉ်သွားလမ်းကြောင်းနှင့် လူသွားလမ်းကြောင်းပေါ်၌ ယာဉ်များ၊ ခရီးသွားခရီးလာများ အဆက်မပြတ် သွားလာနေကြသော်လည်း စေတီပေါ်တက်၍ ဘုရားဖူးသူမှာမူ တစ်ထောင်တစ်ယောက် မရှိပေ။ တကူးတက ပုဂံ၊ ညောင်ဦးသွားပြီး ဘုရားဖူးကြသည့် ဘုရားဖူးခရီးသည်များပင် ဤစေတီသို့ မရောက်ကြပေ။ သို့ရာတွင် စေတီဘေးတွင် ယာဉ်လမ်း၊ လူသွားလမ်းရှိနေသဖြင့် ဤစေတီမှာ မဖူးချင်မြင်လျက်သား ဖြစ်နေသည်။ သို့သော် သမိုင်းသုတေသီများမှတစ်ပါး သာမန်ဘုရားဖူးများနှင့် ခရီးသွားခရီးလာများမှာမူ ဤစေတီ၏ သမိုင်းဝင်အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို မသိမမြင်ကြဘဲ ပုဂံဘုရားအို ဘုရားပျက်ထဲက သာမန်ဘုရားတစ်ဆူ၊ စေတီတစ်ဆူလောက်သာ အောက်မေ့ကြသည်။ စေတီ၏ပရိဝုဏ်၌ အာရုံခံတန်ဆောင်း မရှိပေ။ ဘုရားအိုဘုရားပျက် တစ်ဆူအဖြစ်ဖြင့်သာ နေပူကျဲကျဲထဲ၌ ထီးထီးကြီး တည်ရှိနေသည်။ ပရိဝုဏ်အပြင် ဘက်၌မူ သစ်ပင် တစ်ပင်နှစ်ပင် ပေါက်နေသည်။ စေတီမှာ ဂူဘုရားမဟုတ်ဘဲ သီဟိုဠ်စေတီပုံ ရိုးရိုးမြေစိုက်စေတီပုထိုးမျှသာဖြစ်သည်။ အောက်ခံဖိနပ်တော်မှာ လေးထောင့်ပုံဖြစ်သည်။ အုတ်ခံဖိနပ်တော်ပေါ်၌ တည်ထားသော ခေါင်းလောင်းပုံသဏ္ဌာန်စေတီကို ဖူးတွေ့ရသည်။ ခေါင်းလောင်းပုံသဏ္ဌာန်စေတီ အထက်၌ရှိသော ဓာတ်တော်တိုက်မှာလည်း လေးထောင့်ပုံသဏ္ဌာန်ပင် ဖြစ်သည်။ ဓာတ်တော်တိုက်၏ အထက်၌ကား ထုပိကာအထွတ်ကို ပုံသဏ္ဌာန်ခပ်ဆန်းဆန်း ပြုလုပ်ထားသည်။

ဆပဒမထေရ်
--------

အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြထားသောဆောင်းပါး - ဆပဋမထေရ်၊ သျှင်
ထိုစေတီသည် (၁၂) ရာစုအတွင်း သီဟိုဠ်ရောက် ဆပဒမထေရ်ကို အကြောင်းပြု၍ ဆပဒစေတီဟု အမည်တွင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆပဒမထေရ်သည် ပုသိမ်နယ် (ယခု ငပုတောမြို့နေရာ) ဆပဒရွာသားဖြစ်သည်။ သီဟိုဠ်တွင် ရဟန်းခံ၍ စာပေ၊ ကျမ်းဂန်များကို သင်ယူရင်း ဆယ်ဝါ သီတင်းသုံးတော်မူခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပုဂံသို့ ပြန်လာပြီးလျှင် သထုံနွယ် သံဃာတို့မှ သီးခြား၍ သံဃကံဆောင်၏။ **ဒုတိယ သီဟိုဠ်ရောက် ဂိုဏ်း**ထောင်သည်။

ဗိသုကာလက်ရာ
-----------

သီဟိုဠ်(သီရိလင်္ကာ) ပုံစံဖြစ်ပြီး သီဟိုဠ်နိုင်ငံ အနုရာဓမြို့ရှိ ထူပါရာမစေတီပုံစံကို အတုယူတည်ဆောက်ခဲ့သည် ဆိုသည်။  
ဆပဒစေတီသည် ပုဂံခေတ်လက်ရာ စေတီပုံမျိုး မဟုတ်ပဲ သီဟိုဠ်ခေတ် ပုထိုးစေတီဆန်ဆန် ဓာတုဂဗ္ဘ သို့မဟုတ် ဟာမိလခေါ် ဓာတ်တော်တိုက် လေးထောင့်ပုံနှင့် ထုပိကာအထွဋ်တင်၍ တည်ဆောက်ထားသည်။

လေ့လာကြည်ညိုဖွယ်ရာများ
----------------------

စေတီတော်ကို မဟာရံတံတိုင်း ပတ်လည်ဝိုင်းရံထားပြီး ခေါင်းလောင်းပုံ၏ အထက်၌ ဓာတ်တော်တိုက်ကို ထည့်သွင်းထားပုံမှာ သီဟိုဠ်ပုံစံအဖြစ် လေ့လာဖွယ်ကောင်းလှသည်။ ထို့ပြင် စေတီတော်၏ ခေါင်းလောင်းပုံနှင့် ငှက်ပျောဖူးတို့အကြား၌ လေးထောင့်စပ်စပ် ဓာတ်တော်တိုက်ကို ကြားညှပ်ခံပုံမှာလည်း ထူးခြားလှပါသည်။ စေတီတော်မှာ ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ဖောင်းရစ်ပတ်လည် ပြိုကျပျက်စီးသွားခဲ့ဖူးပါသည်။ သီဟိုဠ်သာသနာနှင့် ပုဂံသာသနာ ပေါင်းကူးပေးသော စေတီတော်အဖြစ် ကြည်ညိုဖွယ်ဖြစ်သည်။ အချို့က ဆပဒစေတီကို **ဘုရားနီ**ဟု ခေါ်ကြသည်။

ဆပဒစေတီ၏ မလှမ်းမကမ်းမှာလည်း ဆပဒေါပုထိုး(၁၆၄/၁၃၁-က)မှာလည်း ဆပဒစေတီနှင့် ဆက်စပ်လျက် များစွာစိတ်ဝင်စားဖွယ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းဆပဒေါပုထိုးမှာ ခရစ်နှစ် ၁၄၄၂ ခုနှစ်၊ အင်းဝခေတ်တွင် သီဟိုဠ်ပြန် ဆပဋောသ မထေရ်ပင့်ဆောင်လာသော သရီရဓာတ်တော်များအား ဌာပနာပြုလုပ် တည်ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော် ခေတ်အဆက်ဆက် ပြုပြင်မွမ်းမံမှုများကြောင့် ရှေးဟောင်းခေတ်ဟူ၍ မသိမြင်နိုင်တော့ပေ။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ပါရဂူ၏ ပုဂံခရီးသည်
2. ↑  ဦးခင်မောင်ပြီး(ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်) ရေး ပုဂံဘုရားများသမိုင်းနှင့် ဧည့်လမ်းညွှန်၊ စာ-၃၃
3. ↑  တင်နိုင်တိုး၏ ပုဂံစေတီပုထိုးများ သမိုင်းနှင့် ခရီးသွားလမ်းညွှန်
4. ↑  ဦးကျော်အောင်(စာတည်းမှူး)၊ တက္ကသိုလ် ဘာသာပြန်နှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးဌာန၊အဆင့်မြင့်ပညာဦးစီးဌာန - ပုဂံစေတီပုထိုးများ
5. ↑  တင်နိုင်တိုး၏ ပုဂံစေတီပုထိုးများ သမိုင်းနှင့် ခရီးသွားလမ်းညွှန်

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
ပုဂံ |
| --- |
| သမိုင်းကြောင်း | 
* ပုဂံခေတ်
* ပုဂံမင်းဆက်
* ပုဂံခေတ်ကဗျာ
* မြစေတီကျောက်စာ
* တန္တရအယူဝါဒ

 |
| စွယ်တော်လေးဆူ | 
* ရွှေစည်းခုံစေတီ
* တန့်ကြည့်တောင်စေတီ
* လောကနန္ဒာစေတီ
* တုရင်တောင်စေတီ

 |
| ဘုရားပုထိုးများ | 
* ဂူပြောက်ကြီး (ဝက်ကြီးအင်း)
* ဂူပြောက်ငယ် (ဝက်ကြီးအင်း)
* ဆပဒစေတီ
* ကျောက်ဂူဥမင်ဘုရား
* ကုန်းတော်ကြီးဂူဘုရား
* သကျမုနိဂူဘုရား
* ထီးလိုမင်းလိုဘုရား
* အာနန္ဒာဘုရား
* ရွှေဂူကြီးဘုရား
* သံတော်ကြားဘုရား
* သဗ္ဗညုဘုရား
* ဓမ္မရံကြီးဘုရား
* ရွှေဆံတော်စေတီ
* ရှင်ပင်သာလျောင်း
* မင်္ဂလာစေတီ
* ပုထိုးသားများဂူဘုရား
* ကန်တော့ပလ္လင်ဘုရား
* မဟာဗောဓိစေတီ
* ဗူးဘုရား
* ဂူပြောက်ကြီး (မြင်းကပါ)
* ဂူပြောက်ငယ် (မြင်းကပါ)
* မြင်းကပါစေတီ
* ပေါ်တော်မူဘုရား
* မနူဟာဘုရား
* နန်းဘုရားကျောင်း
* အပယ်ရတနာဘုရား
* နဂါးရုံဂူဘုရား
* စိမ်းညက်အစ်မဘုရား
* စိမ်းညက်ညီမဘုရား
* နန္ဒာမညာဂူဘုရား
* သမ္ဘူလဘုရား
* ဘုရားသုံးဆူ
* လေးမျက်နှာဂူဘုရား
* ဓမ္မရာဇိကဘုရား
* စူဠာမဏိဘုရား
* မြစေတီ
* ပြဿဒါးကြီး (ပြဿဒ်ကြီး)
* အလိုတော်ပြည့်ဂူဘုရား
* ရှင်မထီးဘုရား
* ငကျွဲနားတောင်းစေတီ
* လောကထိပ်ပန်ဘုရား
* စိုးမင်းကြီးစေတီ
* ဖက်လိပ်ဘုရားများ
* စေတနာကြီးဘုရား (စည်စနာ)
* ဂူပြောက် (ဗိုလ်ချိုမိဂူပြောက်)
* တရုတ်ပြေးဘုရားကြီး
* ရပ်စောက်ဂူဘုရား
* တောင်ပုံလောကနာထ ဂူဘုရား
* တိုင်းချွတ်ဂူဘုရား
* ပုတ္တလင်ပုထိုး
* မြင်းပြဂူဘုရား
* ကျဆင်းဂူဘုရား
* အဇ္ဇဂေါဏဂူဘုရား
* ငလူးဂူဘုရား
* စောလှဝန်းဂူဘုရား
* မလာဖြစ်ဂူဘုရား
* မလုံးဖြစ်ဂူဘုရား
* လက်ပွတ်ကန်ဂူဘုရား
* သင်္ကန်းရုံဂူဘုရား
* သမန်းဂူဘုရား
* ဇံသီးဂူဘုရား
* ထောက်လှော်ကားဂူဘုရား
* တပ်ခလေးဂူဘုရား
* ပိန္နဲဂူဘုရား
* ဇေယျသွတ်ဂူဘုရား
* ကဇွန်းအိုဘုရား
* သုံးနယ်ခြားဂူဘုရား
* ဆင်များရှင်ဘုရား
* ရှင်ပင်သက်ရှည်ဘုရား
* သက်တော်ရစေတီတော်
* ထီးတန်ဆောင်ဘုရား
* ငှက်ပစ်တောင်ဘုရား
* နရသီဟပတေ့မင်းကောင်းမှုဘုရား
* အိမ်ရာကျောင်းငါးမျက်နှာ
* တန်ဆောင်းဂူဘုရား
* မြေပုံသာဘုရားလှ(လောကမုနိ)
* တာမနိဘုရား
* ချောက်ဘုရားလှ
* ချောက်ဘုရားလှငယ်
* ဂူနီဘုရား

 |
| အထင်ကရ နေရာများ | 
* ပုဂံမြို့ဟောင်း
* ပုဂံမြို့သစ်
* ပုဂံရှေးဟောင်းသုတေသနပြတိုက်
* ပုဂံနန်းတော်ရာ
* သရပါတံခါး
* ငှက်ပစ်တောင်
* မြင်းကပါ
* ဥပါလိသိမ်
* နတ်လှောင်ကျောင်း
* ရှင်အာနန္ဒာအုတ်ကျောင်း
* ကျန်စစ်သားဥမင်
* မြကန် -ပိဋကတ်တိုက်
* မီးမလောင်ကျောင်း
* စိုးမင်းကြီးကျောင်း
* အာမနာကျောင်း -ဖွားစောရွာ -မင်းနန်သူရွာ
* သူဌေးမုခ်ဂူ
* ကျောက်စာဂူ
* စာသင်ဂူ
* တုရင်တောင်
* မြကန်စက္ကူတိုက်
* တန့်ကြည့်တောင်
* သမီးဝှက်ဥမင်နှင့် မြားသဂူ
* သီရိပစ္စယာ

 |