recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ပုံသဏ္ဌာန် : အပင်
နှစ်ကြာခံ ပင်ပျော့ ၊ နွယ်ယောင် ပင်ယောင် မျိုး ဖြစ်သည်။ အထက်ဘက်သို့ ကိုင်းဖြာသည်။ အဆစ်များရှိသည်။ ၂ ပေ မှ ၃ ပေထိ မြင့်သည်။
အရွက်
ရွက်လွှဲထွက်သည်။ ရွက်ထိပ်ချွန်၍ ရွက်ရင်းသို့ သွယ်သွား၏။ ရွက်ညှာသည် ပင်စည်ကို ကုပ်ထား၏။ ရွက်ညှာရင်းနှင့် အရွက်အပေါ် မျက်နှာပြင်ရှိ အကြောများ အနီရောင် ရှိသည်။ ရွက်ပြားချောသည်။ ရွက်နားလှိုင်းတွန့် ရှိသည်။
အပွင့်
အပွင့်သည် ၁/၄ လက်မခန့် အရွယ်ထိရှည်၍ အနီရင့်ရောင် ရှိသည်။ ထိပ်ဖျားထွက် သို့မဟုတ် ကြားထွက် ရှည်လျားသော ပွင့်ညှာမဲ့ တစ်ပင်တိုင် ပန်းခိုင်ဖြစ်ပြီး အဆုပ်လိုက်ပွင့်သည်။ ပွင့်ချပ် တွင် အမွေးနုများရှိသည်။ တန်ခူးလမှ တော်သလင်းလအထိ ပွင့်ကြသည်။
အမြစ်
အမြစ်သေးသွယ်၍ ရှည်လျားသည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ : ပဉ္စငါးပါး ၊ အမြစ်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ : မြန်မာနိုင်ငံ အပူပိုင်းဒေသနှင့် အလွန်အေးသော ဒေသများမှ အပ သစ်တော ကြီး များအောက် စိမ်းစိုသောဒေသများ၌ ပေါက်ရောက်သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ
သဘာဝပေါက်ပင် ဖြစ်သည်။ အချို့မှာ ဆေးဝါးအဖြစ် သုံးရန်အတွက် ခြံစည်းရိုးများတွင် စိုက်ပျိုးထားလေ့ ရှိသည်။
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင်
မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ ကန့်ချုပ်နီသည် ပူစပ်သော အရသာရှိ၍ အစာကို ကြေညက်စေသည်။ ကန့်ချုပ်နီအမြစ်သည် အားကောင်းသော သလိပ်ရွှင်ဆေး ဖြစ်ပြီး လူကို ဝဖြိုးစေ၍ နှုတ်ကို မြိန်စေသည်။
အသုံးပြုပုံ-
ပဉ္စငါးပါး
၁ ။ ကန့်ချုပ်နီပင်သည် အရွယ်တင်စေ၍ အသက်ကို ရှည်စေသည်။ အပင်ကို အရည်ရအောင် ကြိတ်ပြီး မျက်စိနာအတွက်သုံးသည်။ ဝဲနာများနှင့် ခရုသင်းနာများကို သုတ်လိမ်းက ပျောက်ကင်းသည်။
အမြစ်
၁ ။ လူပျိုနာ ၊ ကုဋ္ဌနူနာ ရောဂါနှင့် မီးယပ်ရောဂါများအတွက် သုံးသည်။
၂ ။ ၎င်းကိုကြိတ်၍ နူးညံ့သောဆီနှင့် ရောနယ်ပြီး လိမ်းက အဆစ်အမျက် ကိုက်ခြင်းနှင့် လေငန်းရောဂါ ပျောက်၏။
၃ ။ အစာမကြေရောဂါ ၊ ဒူလာ မြင်းသရိုက်ရောဂါ ၊ အစိမ်း ဖောရောဂါ ၊ အရေပြား ရောဂါများ ကုသရာ တွင်လည်း ထည့်သွင်း အသုံးပြုသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑
**မော်လိုက်မြို့**သည် ချင်းတွင်းမြစ်၏ အနောက်ဘက် 
ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ မြစ်လမ်းအတိုင်း ပခုက္ကူမြို့မှ ၂၅၅ 
မိုင်ကွာဝေးသည်။ သင်္ဘောဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည့် အလျှောက် 
သွားရေး လာရေးအတွက် ရေကြောင်းကို အားကိုးရသည်။ 
မော်လိုက်မြို့သည် ရုံးများနှင့် သင်္ဘောဆိပ်တို့ကြောင့် 
အချက်အချာဖြစ်သော်လည်း လူနေအိမ်ခြေနည်းပါးသည်။
မော်လိုက်မြို့သည် မြစ်ကမ်းနှင့် ၂ မိုင်ခန့်စီ ဝေးကွာသော 
တောင်တန်းကလေး၏ အကြားတွင် တည်ရှိသဖြင့် သားငါးပေါ
များသော်လည်း ဆန်အထွက်မလောက်သဖြင့် အောက်အရပ်ကို 
အားထားရသည်။ မော်လိုက်မြို့တွင် မြို့မဈေးနှင့် ဈေးငယ်တစ်ခုရှိသည်။
မော်လိုက်မြို့မှာ ရှေးအခါက အိမ်ခြေများသော ရွာကြီးမျှ 
သာဖြစ်သည်။ ခရစ် ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင်မှ ကင်းတပ်မြို့မှ 
အရေးပိုင်ရုံးကို မော်လိုက်သို့ ပြောင်းရွှေ့သဖြင့် 
ခရိုင်ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်လာသည်။

မော်လိုက်သည် ရှမ်းဘာသာဖြင့် ခေါ်၍ သံထွက်သော တွင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ရွှေ၊ ကျောက်မီးသွေး စသည့် ဓာတ်သတ္တုများ ထွက်ရှိရာ နယ်မြေ ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြို့တည်ရာ ဒေသတွင် ရှေးက မော်လူးရွာ ရှိဖူးသည်။ 

ကုန်းဘောင်ခေတ်က ခန်းပတ်မြို့ဝန်အုပ်ချုပ်ရာ စီရင်စုနယ်မြေအတွင်း ပါဝင်သည်။ သီပေါမင်း ပါတော်မူသွားပြီး နောက်ပိုင်း ကာလတွင် မော်လိုက်နယ်မှ ဗြိတိသျှတို့ကို တော်လှန်သည်။ ဗိုလ်လယ်နှင့် ရွှေချိုးဖြူမင်းသားတို့မှာ ထင်ရှားသော ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်သည်။ ကိုလိုနီခေတ်ဦးကာလ ၁၈၈၈ တွင် ချင်းတွင်းနယ်ကို နှစ်ပိုင်းပိုင်း၍ အုပ်ချုပ်ရာ အထက်ချင်းတွင်းခရိုင်ရုံးကို ကင်းတပ်၌ ထားရှိသည်။ ထို့နောက် ၁၉၁၆ တွင် မော်လိုက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်သည်။ ၁၉၂၄ တွင် မော်လိုက်မြို့၌ အထက်တန်းကျောင်းကို စတင်ဖွင့်လှစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)
2. ↑  တင်နိုင်တိုး (ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၃)။ *မြန်မာပြည်တစ်ခွင် လမ်းညွှန်*။ မဇ္ဈိမစာပေ။ p. ၁၈၄။
ကြောင်ကျွန်း (Tashirojima)
--------------------------

ဂျပန်နိုင်ငံရှိ Tashirojima အမည်ရသည့် ကျွန်းတစ်ကျွန်းကို ကြောင်ကျွန်းဟု ခေါ်သည်။ ကြောင်ကျွန်းဟု ခေါ်ဆိုခြင်းမှာ လူဦးရေထက် ကြောင်ဦးရေက ပိုမို များပြားနေ၍ ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်း ဒေသရှိ ကျွန်းငယ် ဖြစ်ပြီး အကျယ်အဝန်း အားဖြင့် ၁.၂၁ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းပါသည်။ 
ကျွန်းတွင် နေထိုင်သည့် လူဦးရေသည် ၁၀ဝ တိတိသာ ရှိပြီး ၁၉၅၀ ကျော်နောင်းပိုင်း လူဦးရေ ၁၀ဝ၀ ကျော်မှနေ ကျလာခြင်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ တစ်ဝက်သည် အသက် ၆၀ကျော် လူအိုများ ဖြစ်ကြသည်။ မြို့ကြီးများတွင် သွားရောက် အလုပ်လုပ်ကိုင်သူ များသောကြောင့် လူဦးရေ နည်းသွားရခြင်း ဖြစ်သည်။ 
ကျန်ရှိသူများမှာ တံငါလုပ်ငန်း၊ တည်းခိုခန်းနှင့် စားသောက်ဆိုင် ဖွင့်လှစ်လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အသက်ကြီး အဘိုးအဘွားများ အနေနှင့် ရှေးယခင် ကတည်းက ကြောင်များကို မွေးမြူ လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး တစ်နှစ်ထက်တစ်နှစ် အကောင် အရေအတွက် သိသိသာသာ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကျွန်းကို ကြောင်ကျွန်းဟု ပြောစမတ်ပြုကာ နာမည်ကြီးလာပြီး ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များ အတွက် သွားရောက် လည်ပတ်စရာ နေရာများထဲက တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယနေ့တွင် ထိုကျွန်းသည် လည်ပတ်သူများနှင့် ပြန်လည် စည်ကားလျက် ရှိကြောင်း သိရသည်။

ကိုးကား
-------
လမ်းမတော်လမ်းသည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ အနောက်ပိုင်းခရိုင်တွင် တည်ရှိသည်။ လမ်း၏ အရှေ့ရပ် လသာမြို့နယ် နှင့် လမ်း၏ အနောက်ရပ် လမ်းမတော်မြို့နယ် တို့ကို ပိုင်းခြားထားပြီး တောင် မြောက်သွားသော ရန်ကုန်မြို့၏ အမည်တပ်လမ်းမတခုဖြစ်သည်။ 
အပြိုင်လမ်းများမှာ 
အနောက်ရပ် ၁ လမ်း၊ ၂ လမ်း၊ ၃ လမ်း၊ ၄ လမ်း၊ ဝါးတန်းလမ်းမ(ကီလီလမ်း)၊ ၅ လမ်း၊ ၆ လမ်း၊ ကိုင်းတန်းလမ်း၊ ၇လမ်း၊ ၈ လမ်း၊ လမ်းသစ်လမ်းမ(မော်တင်လမ်း)၊ ၉လမ်း၊ ၁၀ လမ်း၊ လှည်းတန်းလမ်း၊ ၁၁ လမ်း၊ ၁၂ လမ်း၊ ဘုန်းကြီးလမ်းမ • ပြည်လမ်းမ၊ ၁၃ လမ်း၊ ၁၄ လမ်း၊ ရွှေတောင်တန်းလမ်း၊ ၁၅ လမ်းနှင့် ၁၆ လမ်း တို့ဖြစ်ကြသည်။ 
အရှေ့ရပ် ၁၇ လမ်း၊ ၁၈ လမ်း၊ စဥ့်အိုးတန်းလမ်း၊ ၁၉ လမ်း၊ ၂၀ လမ်း၊ 
လသာလမ်းမ၊ ၂၁ လမ်း၊ ၂၂ လမ်း၊ ဗိုလ်ရွဲလမ်း (မောင်ခိုင်လမ်း)၊၂၃ လမ်း၊ ၂၄ လမ်း၊ 
ရွှေတိဂုံဘုရားလမ်မး၊ လသာမြို့နယ် နှင့် ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ် ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်သည်။ ၂၅ လမ်း၊ ၂၆ လမ်း၊ ကုန်ဈေးတန်းလမ်း၊ ၂၇ လမ်း၊ ၂၈ လမ်း၊ 
ရွှေဘုံသာလမ်းမ(မဂိုလမ်း)၊ ၂၉ လမ်း၊ ၃၀ လမ်း၊ ဗိုလ်ဆွန်ပက်လမ်း(မောင်ထော်လေးလမ်း)၊ ၃၁ လမ်း၊ ၃၂ လမ်း၊ 
ဆူးလေဘုရားလမ်းမ၊ ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ် နှင့် ကျောက်တံတားမြို့နယ်တို့ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်သည်။ ၃၃ လမ်း၊ ၃၄ လမ်း၊ ဗန္ဓုလပန်းခြံလမ်း(ဘားလမ်း)၊ ၃၅ လမ်း၊ ၃၆ လမ်း၊ 
ပန်းဆိုးတန်းလမ်းမ၊ ၃၇ လမ်း၊ ၃၈ လမ်း၊ ဆိပ်ကမ်းသာလမ်း(လွစ္စလမ်း)၊ ၃၉ လမ်း၊ ၄၀ လမ်း၊ 
ဗိုလ်အောင်ကျော်လမ်း(စပတ်လမ်း)၊ 
၄၁ လမ်း၊ ၄၂ လမ်း၊ ဘိုကလေးဈေးလမ်း၊ ၄၃ လမ်း၊ ၄၄ လမ်း၊ 
သိမ်ဖြူလမ်းမ၊ ကျောက်တံတားမြို့နယ် နှင့် ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ်တို့ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်သည်။

ခဏနား
လသည် ကမ္ဘာကို လှည့်ပတ်သွားလာရာမှ ကမ္ဘာမှ ကြည့် 
လျှင် လဆန်းတစ်ခုမှ နောက် လဆန်းတစ်ခုသို့ ရောက်အောင် 
ရက်ပေါင်း ၂၉ ရက် ၁၂ နာရီ၊ ၄၄ မိနစ်၊ ၂ ့၈ စက္ကန့်ကြာ 
ရ၍ ထိုမျှကြာသော ရက်အပိုင်းအခြားကို တစ်လဟု ခေါ်သည်။ 
ဤသို့ လသွားကို အစွဲပြု၍ သတ်မှတ်ထားသောကြောင့် ယင်း 
လကို စန္ဒရမာသဟု ခေါ်သည်။ ယင်းသည့်လပေါင်း ၁၂ လကို 
တစ်နှစ်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ လကို သတ်မှတ်ရာ၌ အမျိုးမျိုး 
သတ်မှတ်ကြသည်။ လကို အလွန်ဝေးသော အခြားကြယ်တစ်ခု 
မှ ကြည့်ပါက လသည် ကမ္ဘာကို တစ်ပတ်ရအောင် ရက်ပေါင်း 
၂၇ ရက်၊ ၇ နာရီ၊ ၄၃ မိနစ် ၁၁ ့၅ စက္ကန့်ကြာကြောင်း တွေ့ 
ရသည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုမျှကြာသော တစ်လ၏ ရက်အပိုင်း 
အခြားသည် ကြယ်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆို သတ်မှတ်ထားသောလ 
ဖြစ်သည်။ တစ်ဖန် ကမ္ဘာသည် နေကို ပတ်၍ သွားလျက်ရှိရာ 
တစ်ပတ်ပြည့်အောင် သွားရသော အချိန်တာကို တစ်နှစ်ဟု 
ခေါ်သည်။ ထိုတစ်နှစ်ကို ၁၂ ပိုင်း ပိုင်းခြား၍ တစ်ပိုင်းကို 
တစ်လဟု ခေါ်ပြန်ရာ ထိုတစ်လတွင် ရက်ပေါင်း ၃ဝ၊ ၁ဝ 
နာရီ၊ ၂၉ မိနစ်၊ ၄ စက္ကန့်ရှိလေသည်။ ယင်းသို့ နေသွားကို 
အစွဲပြု၍ သတ်မှတ်သောလကို သူရိယ မာသဟု ခေါ်သည်။
အထက်ပါလများအပြင် ပြက္ခဒိန်လ ဟူ၍ ရှိပြန်သည်။ 
ပြက္ခဒိန်လများကား နေ၊ လ၊ ကြယ် စသည့် မည်သည်ကိုမျှ 
အစွဲပြု၍ သတ်မှတ်ထားခြင်း မဟုတ်ဘဲ လူများက ဖန်တီး 
ပြုလုပ်ထားသော လများ ဖြစ်သည်။ ထိုလများသည် တစ်လ 
နှင့် တစ်လ ရက်ပေါင်း မတူကြဘဲ တစ်လလျှင် ၂၈ ရက်မှ 
၃၁ ရက်ထိ ရှိကြ သည်။ ထိုပက္ခဒိန်လများကို အနောက် 
တိုင်းများတွင်သာမက၊ ကမ္ဘာ အနှံ့အပြားမှာပင် သုံးစွဲလျက် 
ရှိရာ ယခုအခါ ကမ္ဘာသုံးလများလောက်ပင် ဖြစ်နေပေပြီ။ 
ထိုလများမှာ ဇန်နဝါရီလ၊ ဖေဖော်ဝါရီလ၊ မတ်လ၊ ဧပြီလ၊ 
မေလ၊ ဇွန်လ၊ ဇူလိုင်လ၊ ဩဂုတ်လ၊ စက်တင်ဘာလ၊ 
အောက်တိုဘာလ၊ နိုဝင်ဘာလနှင့် ဒီဇင်ဘာလတို့ ဖြစ်ကြသည်။ 
ရှေးရောမ ပြက္ခဒိန်၌ တစ်နှစ်တွင် ၁ဝ လသာ ရှိခဲ့၍ ဇန်နဝါရီ 
လနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများ မရှိချေ။ ဤလ နှစ်လကို နောက်မှ 
ထပ်လောင်းဖြည့်စွက်လိုက်သဖြင့် ၁၂ လ ဖြစ်လာသည်။ ထိုလ 
များတွင် တစ်လနှင့်တစ်လ၊ ရက်အရေအတွက်ချင်း မတူညီကြ 
သော်လည်း သာမန်ကိစ္စများအတွက်ဖြစ်လျှင် တစ်လကို ပျမ်းမျှ 
ရက် ပေါင်း ၃ဝ နှင့်ပင် တွက်ချက်လေ့ရှိကြသည်။

မြန်မာလများသည် လဆန်းတစ်ခုမှ နောက်လဆန်းတစ်ခု 
သို့ ရောက်သည်အထိ သတ်မှတ်ထားသော စန္ဒရမာသ လများ 
ဖြစ်၍ တစ်နှစ်တွင် ၁၂ လ ရှိသည်။ သာမန်အားဖြင့် ထို ၁၂ 
လတွင် ခြောက်လသည် ၂၉ ရက်စီ ဖြစ်၍ အခြားခြောက်လ 
သည် ရက် ၃ဝ စီ ဖြစ်သည်။ ဝါထပ်ရက်ငင်များလည်း ရှိ၏။ 
အဆိုပါ ၁၂ လကား တန်ခူး၊ ကဆုန်၊ နယုန်၊ ဝါဆို၊ 
ဝါခေါင်၊ တော်သလင်း၊ သီတင်းကျွတ်၊ တန်ဆောင်မုန်း၊ 
နတ်တော်၊ ပြာသို၊ တပို့တွဲ၊ တပေါင်းလများ ဖြစ်ကြသည်။

အင်္ဂလိပ်လများ
--------------

* ဇန်နဝါရီ
* ဖေဖော်ဝါရီ
* မတ်
* ဧပြီ
* မေ
* ဇွန်
* ဇူလိုင်
* ဩဂုတ်
* စက်တင်ဘာ
* အောက်တိုဘာ
* နိုဝင်ဘာ
* ဒီဇင်ဘာ

မြန်မာလများ
-----------

* တန်ခူး
* ကဆုန်
* နယုန်
* ဝါဆို
* ဝါခေါင်
* တော်သလင်း
* သီတင်းကျွတ်
* တန်ဆောင်မုန်း
* နတ်တော်
* ပြာသို
* တပို့တွဲ
* တပေါင်း

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

ဘုရားရှင် မဂဓနိုင်ငံ နာလန္ဒာမြို့ ပါဝါရိကမ္ဗဝန၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် "မြတ်စွာဘုရား ဘုရားရှင်၏ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်၌ ဘုရားရှင်ထက် အထူးသဖြင့် လွန်ကဲသော သဗ္ဗညုတဉာဏ်ရှိသော ဘုရားရှင်မှတစ်ပါးသော သမဏ, ဗြဟ္မဏ မရှိစဘူး ဖြစ်လတ္တံ့လည်း မဟုတ်, ယခုအခါ၌လည်းမရှိပါဟု တပည့်တော်သည် သို့ကလောက် ဘုရားရှင်အပေါ်၌ ကြည်ညိုပါသည်"ဟု အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ လျှောက်ထားမှုနှင့် ဆက်စပ်၍ ဘုရားရှင်က "သာရိပုတ္တရာ သင်လျှောက်ထားသော သီဟနာဒသည် အလွန် မွန်မြတ်လှပါပေစွ၊ အစရှိသည်ဖြင့် မိန့်ကြားတော်မူပြီး "သာရိပုတ္တရာ သင်သည် ပွင့်တော်မူပြီး, ပွင့်တော်မူလတ္တံ့ ပွင့်တော်မူဆဲ ဘုရားရှင်တို့၏ အကြောင်းကိုသိနိုင်သော စေတောပရိယဉာဏ်ဖြင့်သိ၍ လျှောက်ထား သလော"ဟု မေးတော်မူရာ အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်က "ပစ္စန္တရာဇ်မြို့၌ မြို့စောင့် ဥပမာဖြင့် ဘုရားရှင်တို့၏ အကြောင်းအပြည့်အစုံကို သိနိုင်သော စေတောပရိယဉာဏ် မရှိသော်လည်း ဓမ္မနွယ (ဓမ္မကို မျက်မှောက်ပြု၍ သိနိုင်သော အနမာန) ဉာဏ်ဖြင့် မှန်းဆ၍ သိပါကြောင်း"သိပုံကို လျှောက်ထားပါသည်။

ဘုရားရှင်က "ဘုရားရှင်၌ တွေးတော, ယုံမှားမှုဖြစ်သော မောဃပုရိသများ ဤတရားတော်ကို နာယူ၍ တွေးတော, ယုံမှားမှု ပယ်နိုင်ရန်အတွက် ပရိသတ် လေးပါးတို့အား အမြဲမပြတ် ဟောကြားလေ"ဟု အရှင်သာရိပုတ္တရာအား တိုက်တွန်းတော်မူပုံကို ပြဆိုသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ် အဓိပ္ပါယ်များကို ကျယ်ကျယ်ပြန့် ပြန့် ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၃၊၁၃၇-၉။ သံ၊မြန်၊၃၊၁၄၂-၄။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၄၁-၅။ သံ၊ဋီ၊၂၊၄၅၄-၈။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၃-သတိပဋ္ဌာနသံယုတ္တ၊ ၂-နာလန္ဒဝဂ္ဂ၊ ဒုတိယသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
တောရှောက်ခါး ၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ Citrus hystrix DC. Rutaceae ဖြစ်သည်။ လူသိများသည့်အမည်မှာ kaffir lime ဖြစ်ပြီး combava ၊ kieffer lime ၊ limau purut ၊ makrut lime, Kabuyao (Cabuyao) ဟုလည်း နေရာဒေသကိုလိုက်ပြီး အမျိုးမျိုးခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

  

တောရှောက်ခါးပင်၏ မူလဇာတိမှာ လာအို၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှား၊ ထိုင်း နှင့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများဖြစ်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများတွင်သာမက ကမ္ဘာအနှံ့အပြားနေရာများတွင် တောရှောက်ခါးကို အစားအသောက်များ ချက်ပြုတ်ရာတွင် အသုံးပြုကြသဖြင့် အိမ်နောက်ဖေး မြေကွက်လပ်တွင် စိုက်သော အပင်ဖြစ်သည်။

ပုံသဏ္ဌာန်
----------

တောရှောက်ခါးသီး၏ အပြင်ဘက်အခွံသည် အစိမ်းရောင်ရှိပြီး ကြွက်နို့ အသားမာတက်သကဲ့သို့ ကြမ်းတမ်းသည်။ တောရှောက်ခါးအရွက်သည် အနံ့မွှေးသည်။ တောရှောက်ခါးပင်ကို မြေပန်းအိုးထဲတွင်လည်း စိုက်နိုင်သည်။ တောရှောက်ခါးသီးသည် ၄ စင်တီမီတာခန့်အရွယ်ရှိသည်။

အသုံးပြုပုံ
-----------

လာအိုနှင့်ထိုင်းနိုင်ငံများတွင် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်အဖြစ် တောရှောက်ခါးအရွက်ကို အသုံးပြုကြသည်။ တုမ်ယမ်(tom yum)ဟင်းချက်ရာတွင် တောရှောက်ခါးရွက်ကို အသုံးပြုကြသည်။
ကမ္ဘားဒီးယားနိုင်ငံတွင် Kruengဟင်းအနှစ်ပြုလုပ်ရာတွင် တောရှောက်ခါးရွက်ကို အသုံးပြုသည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဘာလီနှင့် ဂျာဗား ဒေသတို့တွင် sayur asam ဟင်းချက်ရာတွင် တောရှောက်ခါးရွက်ကိုတွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုသည်။ ထိုဒေသများတွင် ကြက်သားဟင်းနှင့် ငါးဟင်းတို့ချက်ရာတွင် ကရေဝေးရွက်နှင့်အတူ တောရှောက်ခါးရွက်ကို ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်အဖြစ် အသုံးပြုသည်။ မလေးရှားနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း တောရှောက်ခါးပင်များကို တွေ့ရှိရပြီး ဟင်းချက်ရာတွင်လည်းကောင်း၊ တိုင်းရင်းဆေးဖော်စပ်ရာတွင်လည်းကောင်း အသုံးပြုကြသည်။
တောရှောက်ခါးရွက်ကို အခြောက်လှန်းထားပြီး ကြာရှည်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် တောရှောက်ခါးသီးအရည်နှင့် အသီးအခွံမာကို ဆေးဖော်စပ်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ အသီးအခွံမှ ထုတ်လုပ်သော ဆီမှာ ကပ်ပါးရောဂါပိုးမွှားများကို သေစေနိုင်သည်။ တောရှောက်ခါးသီးအရည်မှာ အက်ဆစ်ဓာတ်ပါဝင်သော အချဉ်အရသာဖြစ်၍ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် အဝတ်အထည်များနှင့် ဆံပင်ကို သန့်စင်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။

*Citrus hystrix* Kabuyao(Cabuyao) fruit (left), used in Southeast Asian cooking, with galangal root.
Kaffir lime leaves are also a popular ingredient in South East Asian cooking, such as Indonesian, Laotian, cambodian and Thai (มะกรูด).

ကိုးကား
-------
**အရှင်အသနဗောဓိယထေရ်** သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်။

ဘဝဇာတ်ကြောင်း
-------------

### တိဿမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်

တိဿမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တွင် ဖြစ်၏။ အရှင်အသနဗောဓိယထေရ် သည် ခုနစ်နှစ်သား အရွယ်တွင် မြတ်စွာဘုရားအား ဖူးမြင်ခဲ့၏။ ထို့နောက် ပိတောက်ဗောဓိပင်ကို စိုက်ပျိုးခဲ့၏။ ထိုပိတောက်ဗောဓိပင်ကို ငါးနှစ်လုံးလုံး ပြုစုခဲ့၏။ ထိုဗောဓိပင်သည် ကြက်သီးမွေးညင်းထလောက်အောင် ပင်လုံးကျွတ် အပွင့်များ ပွင့်လျက်ရှိ၏။ ထိုအဖြစ်ကို အရှင်အသနဗောဓိယထေရ် သည် မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထား၏။

### အကျိုးခံစားရခြင်း

ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် "အာယုကပ် သုံးဆယ်တို့ပတ်လုံး နတ်မင်းအဖြစ်ကို ရလတ္တံ့၊ စကြဝတေးမင်း ခြောက်ဆယ့်လေးကြိမ် ဖြစ်လတ္တံ့။ တုသိတာနတ်ပြည်မှ စုတေသောအခါ လူဖြစ်လတ္တံ့၊ ထိုလူသည် ကမ္မဋ္ဌာန်းစီးဖြန်းအားထုတ်ကာ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုရလတ္တံ့" ဟု ဗျာဒိတ်စကား ပြောကြား၏။

ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ခုနစ်ဆယ့်လေးကမ္ဘာထက်တွင် "ဒဏ္ဍသေန" အမည်ဖြင့် ရတနာခုနစ်ပါးဖြင့် ပြည့်စုံသော စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဲ့၏။ ခုနစ်ဆယ့်သုံးကမ္ဘာထက်တွင် "သမန္တနေမိ" အမည်ြဖင့် ရေမြေကို အစိုးရသော စကြဝတေးမင်း ခုနစ်ကြိမ် ဖြစ်ခဲ့၏။ နှစ်ဆယ့်ငါးကမ္ဘာထက်တွင် ရတနာခုနစ်ပါးနှင့် ပြည်စုံကာ များစွာသော ဗိုလ်ပါအင်အားရှိသည့် "ပုဏ္ဏက" မည်သော စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဲ့၏။
အရှင်အသနဗောဓိယထေရ် သည် ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကိုးဆယ့်နှစ်ကမ္ဘာထက်တွင် ပိတောက်ဗောဓိပင်ကို စိုက်ခဲ့သည့်အချိန်မှစကာ အပါယ်လေးဘုံသို မရောက်ခဲ့ရပေ။

### ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားထက်ထက်

နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်အသနဗောဓိယထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  *ထေရာပဒါန်ပါဠိတော်၊ ဗီဇနိဝဂ်*။
**သီရိမဟာဗောဓိဝိဟာရ** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကန်ဒီမြို့တွင်တည်ရှိသည့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် မြို့အလယ်မှ ခန့်မှန်းခြေ ၂ ကီလိုမီတာ (၁.၂ မိုင်) ခန့်ရှိ ဘဟိရဝကန်ဒ (Bahirawakanda ) တွင် တည်ရှိသည်။ ကျောင်းတော်သည် ကြီးမားသည့်ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီးကြောင့် အထူးထင်ရှားသည်။ ရုပ်ပွားတော်ကြီးသည် Dhyana မုဒြာပုံစံဖြစ်သည်။ မြတ်စွာဘုရား ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် တရားထူးရခဲ့သည့်အခါက တရားထိုင်တော်မူနေဟန် ဖြစ်သည်။ ထိုရုပ်ပွားတော်ကြီးကို ကန်ဒီမြို့ နေရာအားလုံးနီးပါးမှ မြင်တွေ့နေရသည်။ ရုပ်ပွားတော်ကြီးသည် အမြင့် ၂၆.၈၃ မီတာ (၈၈.၀ ပေ) ရှိပြီး သီရိလင်္ကာရှိ အမြင့်ဆုံးသော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။

၁၉၇၀ ခုနှစ်အစောပိုင်းကာလတွင် မြေယာဝန်ကြီး Hector Kobbekaduwa က ရဟန်းတော် Ven. Ampitiye Dammarama Thero သို့ လှူဒါန်းထားသည့် မြေပေါ်တွင် ကျောင်းတော်ကို တည်ဆောက်ထားသည်။ Ven. Ampitiye Dammarama Thero သည် အမရပူရနိကာယဂိုဏ်းမှ ရဟန်းတစ်ပါးဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်တည်ဆောက်ရန်အတွက် အလှူငွေများကောက်ခံနေစဉ်တွင် Dammarama သည် အစပိုင်း၌ ယာယီနေရာ၌ သီတင်းသုံးခဲ့သည်။ ကျောင်းတော်တည်ဆောက်မှုကို Sri Dalada Maligawa (သွားဓာတ်တော်ကျောင်းတော်) ၏ ဝါကြီးသည့် ရဟန်းများက ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် Siya နိကာယစင်တာကို အရိပ်လွှမ်းမိုးမည် ဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် အမရပူရနိကာယ၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သည့် ရဟန်းတစ်ပါးဖြစ်သည့် Hinatiyana Dhammaloka သည် အောင်မြင်စွာ သမ္မတ Ranasinghe Premadasa သို့ ဖျန်ဖြေပေးရန်နှင့် ဓမ္မရာမဆောက်လုပ်ရန်အတွက် တရားဝင်ခွင့်ပြုပေးပါရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။

၁၉၈၀ ခုနှစ်များနောက်ပိုင်းတွင် ဓမ္မရာမတွင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူ ဆောက်လုပ်ရန် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုရုပ်ပွားတော် ဆောက်လုပ်မှုသည် ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် သမ္မတ Ranasinghe Premadasa က တရားဝင်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ယခုအခါ ခရီးသွားများဆွဲဆောင်ရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။

သီရိမဟာဗောဓိဝိဟာရရှိ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်
နေ့အခါ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကို မြင်ရပုံ

ကိုးကား
-------

1. ↑  Bahirawakanda Temple။  7 May 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  ahirawakanda Vihara Buddha Statue။  7 May 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

အမှု—**ဘယ်မှမသွားဘဲ တနေရာထည်း၌ မိုးရော ဆောင်းရော နွေရော နေကြမှု။** 

အမှုသည်—**ဘိက္ခုနီအများ။**

လူတို့အပြစ် ရှာပုံ
------------------

ရာဇဂြိုဟ်မြို့၌ နေထိုင်ကြသော ဘိက္ခုနီတို့သည် မိုး, ဆောင်း, နွေပါ ဥတု ၃-ပါးလုံး ဘယ်မှ မသွားကြဘဲ ထိုရာဇဂြိုဟ်မြို့၌သာ နေကြကုန်၏၊ ထိုအခါ လူတို့သည် "ဘိက္ခုနီတွေမှာ သွားစရာ နေရာ ကျဉ်းမြောင်းကုန်ပြီ၊ အရပ် ၄-မျက်နှာလုံးပင် သူတို့အတွက် အလင်းမရ-မှောင်ကြီးကျနေသလို ဖြစ်ကုန်ပြီ"ဟု ကဲ့ရဲ့ကြသည်ကို တဆင့်စကား ကြားတော်မူရသောကြောင့် မကြည်ညို သေးသူတို့ကို ကြည်ညိုစေခြင်း ကြည်ညိုပြီးသူတို့ကို ပို၍ကြည်ညိုစေခြင်း စသောအကျိုးငှါ ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်။

သိက္ခာပုဒ်
----------

ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဝဿံဝုဋ္ဌာ စာရိကံ န ပက္ကမေယျ အန္တမသော ဆပ္ပဉ္စယောဇနာနိပိ, ပါစိတ္တိယံ။

မြန်မာပြန်
----------

မိုးလပတ်လုံး ဝါတွင်း၌ နေပြီး၍ ဝါကျွတ်သောအခါ (ဘေးအန္တရာယ် ကင်းပါမူ) အနည်းဆုံး ၅ ယူဇနာ, ၆ ယူဇနာ လောက်မျှ ဒေသစာရီ မလှည့်လည်သော ဘိက္ခုနီမှာ ပါစိတ် အာပတ်သင့်၏။ 
တုဝဋ္ဋဝဂ် ပြီး၏။

ကိုးကား
-------

1. ↑  အရှင်ဇနကာဘိဝံသ (၁၉၉၆)။ *ဘုရားဥပဒေတော်ကြီး*။
**စာရာမေတိတောင်**သည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၆° ၄၄' နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၅° ဝ၂' အကြား မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်း အာသံ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး နာဂတောင်တန်းတွင် တည်ရှိသည်။ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ဆင်ဂလိန်း ခန္တီးမြို့ အနောက်တောင်ယွန်းယွန်း မိုင် ၁၃ဝ ကွာဝေးသည်။ အမြင့်ပေ ၁၂,၆၂၂ ရှိပြီး ဆောင်းအခါ ဆီးနှင်းများ ဖုံးလွှမ်းသည်။ အာသံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အဖြစ်လည်း ပိုင်းခြားထားသည်။ စာရာမေတိတောင်ကြော တစ်လျောက်၌ နာဂလူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်။

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ ယေးတက္ကသိုလ်၊ ပေဗိုဒီပြတိုက်မှ သားငှက်တိရစ္ဆာန် လေ့လာရေးအဖွဲ့ဝင်များနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ သစ်တောဌာနမှ အရာရှိများ စာရာမေတိ တောင်ထိပ်သို့ တက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဗိုလ်မှူးကြီး လှအောင် အမှူးပြုသော မြေတိုင်းအဖွဲ့ဝင်များသည် အာသံ-မြန်မာနယ်နိမိတ် ကျောက်တိုင် အမှတ် ၁၃၈ ကို စာရာမေတိတောင်ပေါ်၌ စိုက်ထူခဲ့သည်။

စာရာမေတိ တောင်ကြောတစ်လျှောက်၌ ရိုဒိုဒင်ဒရမ်ခေါ် တောင်ဇလပ်၊ ထင်ရူး၊ ကျောက်ထင်းရူး၊ သစ်မင်း၊ ဝက်သစ်ချ၊ ပရီမြူလာ၊ လီလီနှင့် ဝဥပင်အမျိုးမျိုး တွေ့ရသည်။ တစ်ချိန်က စာရာမေတိတောင်ကြော တစ်လျှောက်၌ ကြံ့များ အများအပြား တွေ့ကြရသော်လည်း ယခုအခါတွင်မူ ကြံ့အနည်းငယ်သာ တွေ့ရှိနိုင်တော့သည်။ ကတိုးကောင်နှင့် တောင်ဆိပ်များပေါသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  Burma and Eastern India - 19 Mountain Summits with Prominence of 1,500 meters or greater။ Peaklist.org။  2011-12-29 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  The story behind apple revolution in Nagaland
3. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)
၂၀၁၀ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၉)ရက်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော သီရိလင်္ကာ လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲ၌ သမ္မတ မဟင်ဒါရာဇာပက်ဆာ၏ ပါတီကအနိုင်ရခဲ့သည်။
သမ္မတ၏ United People's Freedom Alliance (UPFA) က အမတ်နေရာ ၂၂၅ နေရာအနက် ၁၁၇နေရာရရှိခဲ့ပြီး အမတ် ၄၅ နေရာ ကိုကြေညာရန် ကျန်ရှိနေသည်ဟု ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ထုတ်ပြန်ချက်အရ သိရသည်။ အဓိကအတိုက် အခံ United National Party (UNP) ကအမတ်နေရာ ၄၆ နေရာရရှိခဲ့ သည်။ မကြေညာရသေးသော အမတ်နေရာ ၂၅ နေရာအနက် ၂၄ နေရာကို UPFA ပါတီက ရရှိနိုင်သည်ဟုဆိုသော်လည်း အခြေခံဥပဒေပြင်ဆင်ရေး လုပ်ဆောင်နိုင်မည့် အမတ်နေရာ သုံးပုံနှစ်ပုံရရှိရန် အမတ်ကိုးနေရာ လိုအပ်ဆဲဖြစ်သည်။
ယခုလွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲ သည် ၂၀၀၉ခုနှစ်၊ မေလတွင် တမီလ်သူပုန်များကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ပထမဆုံးပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်ပြီး မဲပေးသူအရေအတွက် စံချိန်တင် လျော့ကျခဲ့ကြောင်း သိရကာ မဲအတုပြုလုပ်ခြင်းရှိခဲ့ကြောင်းသိရသည်။ သမ္မတရာဇာပက်ဆာသည် သမ္မတရွေး ကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရပြီးသုံးလအကြာတွင် လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲ၌ ထပ် မံအနိုင်ရရန် အခြေအနေ ကောင်းနေသည်။ တမီလ်သူပုန်များကို တိုက်ခိုက်ရာတွင် ပူးတွဲဦးဆောင်ခဲ့ပြီး သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲ၌ အဓိကပြိုင်ဘက်ဖြစ်ခဲ့သူ စစ်ဦးစီးချုပ်ဟောင်း ဆာရတ်ဖွန်ဆီကာ၏ပါတီသည်လည်း ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ အမတ်ငါးနေရာသာ ရရှိခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------
အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြထားသောဆောင်းပါး - ဖင်လန်နိုင်ငံသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ခြင်း
ဖင်လန်နိုင်ငံသို့ မြန်မာနိုင်ငံသား အများစုသည် အဓိကအားဖြင့် ထိုင်းဒုက္ခသည်စခန်းများမှ ရောက်ရှိလာကြသူများဖြစ်ကြသည်၊ နိုင်ငံရေး ခိုလှုံခွင့်ဖြင့် လျှောက်ထားနေထိုင်ကြသူများလည်း နှစ်စဉ် ရှိသည်။ ဒုက္ခသည်ဖြင့် ရောက်ရှိလာသူများကို လက်ခံစီစဉ်ပေးသည့် မြို့နယ်များတွင် အခြေချနေထိုင်ကြရသည်။ နေထိုင်ရန် အစီအစဉ်ချရာတွင်၊ မြန်မာများလက်ရှိနေထိုင်လျက်ရှိသော နေရာများကို ပိုမိုဦးစားပေး စီစဉ်စေသည်။ တချို့သော မြို့များသည် မြန်မာဒုက္ခသည်များကို ခေါ်ယူခြင်းမရှိခြင်းမှာ၊ မြို့တွင် လက်ရှိမြန်မာများ မရှိခြင်း၊ ဘာသာပြန်ရရှိရန် အခက်အခဲကြောင့် ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။ အများဆုံးနေထိုင်ကြသည့် ဒေသများမှာ ဟယ်လ်စင်ကီး ဗန်တာမြို့၊ ယူဗားစကူးလား နှင့် ကူအိုပီအို၊ မစ်ကယ်လီ ၊ ကယ်မီတို့တွင် အများအားဖြင့် နေထိုင်ကြသည်။

၂၀၀၅ မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံမှ ဒုက္ခသည်များ ၁၂၄၅ယောက်ခန့် အခြေချနေထိုင်ခွင့်ခေါ်ဆောင်လာမှုကြောင့် ရောက်ရှိလာကြသည်၊ အများစုမှာ ကရင်နီလူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။၎င်းတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ဒုက္ခသည်များဖြစ်သောကြောင့် အများမှာ မြန်မာနိုင်ငံသား မှတ်ပုံတင်မရှိကြပေ၊ ထိုင်းနိုင်ငံဒုက္ခသည် စခန်းများတွင် နှစ်ရှည်လများ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး၊ ဖင်လန်နိုင်ငံမှ ကုလသမဂ္ဂဒုက္ခသည် ပြန်လည်ချထားရေး အစီအစဉ်ဖြင့် မြန်မာဒုက္ခသည်များကို နှစ်စဉ်သက်မှတ်ထားသည့် အရည်အတွက်ဖြင့် အခြေချနေထိုင်နိုင်ရန် စီစဉ်ပေးခြင်းဖြစ်သည်။ ဒုက္ခသည် တချို့မှာ မိခင်ဘာသာစကားသာ ပြောဆိုနိုင်ပြီး၊ မြန်မာဘာသာစကား နားလည်သော်လည်း မပြောဆိုနိုင်သည့် သူများရှိသည်။ နိုင်ငံရှိ အခြား ကူးပြောင်းနေထိုင်လာကြသူများ နှင့်ယှဉ်သော် မြန်မာလူဦးရေသည် မပြောပလောက်သည့် နေရာတွင်ရှိပြီး၊ ခိုလှုံခွင့်လျှောက်ထားသူများတွင်လည်း မြန်မာနိုင်ငံသားများသည် အနည်းဆုံးနေရာတွင် ပါဝင်သည်။ 

နိုင်ငံ၏ အခြေချနေထိုင်လာရောက်သူများအတွက် ထောက်ပံ့မှု အစီအစဉ်များကောင်းခြင်းကြောင့်၊ မြန်မာနိုင်ငံသားများသည် အဆင်ပြေစွာ နေထိုင်နိုင်ကြသည်။ အလုပ်လက်မဲ့ ထောက်ပံ့ကြေးများ၊ အခြေချနေထိုင်နေချိန်အတွင်း ထောက်ပံ့ကြေးများ၊ ကလေးထောက်ပံ့ကြေးများ၊ ကလေးများအတွက် ပညာရေးလျင်မြန်စွာ တက်ရောက်နိုင်ရန် အထူးအစီအစဉ်များလည်း ပြုလုပ်ပေးသည်။ မြန်မာကလေးများသည် ဖင်လန်စကားလျင်မြန်စွာ တတ်ရောက်ကြသော်လည်း၊ လူကြီးများမှာ ဖင်လန်၏ ခက်ခဲသော ဘာသာစကားကို တတ်ရောက်နိုင်မှု အားနည်းကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑
ချူးအင်းဂမ်းကို မြန်ာနိုင်ငံ၌ ပီကေ ဟု ခေါ်ကြသည်။
အနောက်နိုင်ငံများ အထူးသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တွင် ချောကလက်၊ သကြားလုံး တို့ကဲ့သို့ လူသုံးများသော စားစရာတစ်မျိုးမှာ ချူးအမ်းဂမ်း'ဟုခေါ်သော ကပ်စေးနဲ သကြားခဲ ဖြစ်သည်။ ကပ်စေးနဲသကြားခဲဟု ဆိုသည့်အတိုင်း ယင်းကို ပါးစပ်အတွင်း၌ ဝါးစားကြည့်လျှင် ချိုရဲရဲနှင့် စေးကပ် နေသည်။ ထိုစားစရာမျိုးကို မြန်မာလူမျိုးတို့ ဝယ်ယူစားသုံးလေ့ ရှိကြသည်မှာ မကြာလှသေးချေ။ ကပ်စေးနဲ သကြားခဲမှာ အမေရိကန်လူမျိုးတို့က ပထမဆုံး စတင်တီထွင်လိုက်သော စားစရာဖြစ်၍၊ အမေရိကန်ပြည် ထောင်စုတွင်မူ တစ်နှစ်အတွင်း ကျောင်းသုံးစာအုပ်များပေါ်၌ ကုန်ကျသောငွေထက် ကပ်စေးနဲ သကြားခဲဖိုးပေါ်၌ ကုန်ကျသောငွေက ပိုမို များပြားသည်ဟု သိရသည်။ ယခုအခါ အခြားနိုင်ငံများတွင်လည်း တစ်နေ့ တစ်ခြား ကပ်စေးနဲသကြားခဲကို အသုံးများလာကြလေပြီ။

ကပ်စေးနဲသကြားခဲကို ဝါးပေးနေခြင်းဖြင့် ပါးစပ်မှာ အမြဲ တမ်း လှုပ်ရှားနေရကား ကြံ့ခိုင်၍ သန်မာသော မေးရိုးများ ရရှိစေနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ကပ်စေးနဲသကြားခဲကို သကြားလုံးများ လုပ်သကဲ့သို့ သကြားဖြင့် မွမ်းမံ၍ အနံ့အရသာနှင့် ပြည့်စုံအောင် လုပ်ထားသည်။ သကြားခဲအတွင်း၌ ဝါး၍ မကုန် 
သော ပျော့ဖတ်ဖတ် အစေးခဲကလေးရှိသည်။ ထိုအစေးခဲ ကလေးမှာ 'ချီကလာ'သို့မဟုတ် 'ချစ်ကယ်'ခေါ် အစေး တစ်မျိုးဖြစ်၍ မက္ကဆီကို၊ ဂွာတီမားလားနှင့် ဗြိတိသျှဟွန်ဒူးရပ်နိုင်ငံများ၌ ပေါက်သော ဆပိုဒီးလခေါ် အပင်များမှ ထုတ်ယူရရှိသည်။ ကော်ဖတ်စေးနှင့် ခပ်ဆင်ဆင်တူသည်။ ၁ဝ နှစ်သား 
ကျော်သော အပင်များ၏ပင်စည်တွင် ဓားနှင့် ထစ်၍ ပေးလိုက်လျှင် ချစ်ကယ်အစေးများ စီးထွက်လာသည်။

ဆပိုဒီးလအပင်များမှာ အတော်မြင့်မားလေရာ အစေး အကွက် အထစ်ထစ်ပေးရာ၌ ပင်ရင်းမှ အထက်ပေ ၃ဝ ခန့် အမြင့်နေရာတွင် ငါးဆူးတောင်သဖွယ် ဉ္စ သဏ္ဌာန်ထစ်ပေးရ၍ အစေးများကို စက္ကူခွက်များဖြင့် ခံယူရသည်။ တဖြည်းဖြည်း စီးထွက်သော အစေးများမှာ ၂ နာရီခန့်အတွင်း၌ ၂ ပိဿာခန့် ဖြစ်လာသည်။ အစေးထုတ်ဖန်များလျှင် အပင်သေတတ်သောကြောင့် တစ်ခါ အစေးထုတ်ပြီးသော အပင်ကို 
နောက်ထပ်နှစ် အနည်းငယ်အတွင်း အစေးထုတ်မယူရချေ။ အစေးတစ်ခါထုတ်လျှင် အပင် ၂ဝဝ၊ ၃ဝဝ ခန့်က ထုတ်ယူ သည်။

ချစ်ကယ်အစေးများကို ကပ်စေးနဲသကြားခဲ ပြုလုပ်သော စက်ရုံကြီးများသို့ မပို့မီ ကြီးမားသော စည်ကြီးများထဲသို့ ထည့်၍ ပျစ်ခဲလာအောင် ကျိုရသည်။ ထို့နောက် အစေးများကို အအေးခံပြီး ၂၅ ပေါင်ခန့် အချိန်စီးသော အတုံးကြီးများ ပြုလုပ်၍ တင်ပို့သည်။ 

ကပ်စေးနဲသကြားခဲစက်ရုံတွင် ထိုအတုံးကြီးများ ညက်ညက်ကြေအောင် ကြိတ်လိုက်ပြီးလျှင် အရည်ပျော်အောင် ကျို၍ စစ်ယူသည်။ စစ်ပြီးသောအရည်များကို စည်ကြီးများထဲသို့ လောင်းချကာ သကြား၊ အဖျော်ရည်နှင့် အမွှေးဆီများကို ရောထည့်၍ မွှေပေးသည်။ ထို့နောက် ခပ်ပျော့ပျော့ရှိနေခိုက်တွင် စက်ဖြင့် အချောင်းကလေးများ ဖြစ်အောင် လှိမ့်ပေးသည်။ ထိုအချောင်းများကို ဖြတ်တောက်ပြီးလျှင် သေသပ်လှပစွာ ထုပ်၍ ရောင်းချရန် တင်ပို့သည်။

ချစ်ကယ်အစေးမှာ အလွန်ဈေးကြီး ရှားပါးသဖြင့် ယင်း တစ်မျိုးတည်းနှင့်သာ ကပ်စေးနဲသကြားခဲ မလုပ်နိုင်တော့ဘဲ အခြားအစေးတစ်မျိုးကို ရှာဖွေကြသည်။ ယနေ့သော်ကား စင်္ကာပူမြို့မှထွက်သော ဂျီလူတန်ခေါ် အစေးနှင့် ချစ်ကယ်အစေး ၂ မျိုးကို ရောနှော၍ ကပ်စေးနဲသကြားခဲ လုပ်ကြ၏။ ယခုအခါ ကပ်စေးနဲသကြားခဲကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်း သုံးစွဲလာကြသဖြင့်၊ ကြီးကျယ်သောလုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်လာလေပြီ။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)
ရော်တာဒမ်မြို့သည် နယ်သာလန်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး ဥရောပတွင် အကြီးဆုံးဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည်။ ရော်တီ မြစ်ထက်မှ ဆည်တစ်ခုအဖြစ် စတင်ခဲ့သော ရော်တာဒမ်မြို့သည် ယခုအခါတွင် ဥရောပ၏ စီးပွားရေး အချက်အချာ ဌာန တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိသည်။ မြောက်ပင်လယ် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ မဟာဗျူဟာ ကျသော ဒေသတွင် တည်ရှိသည့်အပြင် ကားလမ်း၊ ရထားလမ်း၊ လေကြောင်းလမ်း၊ ကုန်တွင်းရေကြောင်းလမ်းများ အများအပြား ဆုံရာ ဒေသတွင် ရှိသဖြင့် ရော်တာဒမ်မြို့ကို ဥရောပ၏ တံခါးပေါက်ဟုပင် တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

ရော်တာဒမ်ဟူသော အမည်မှာ ရော့မြစ်၏ ရေကာတာဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ရော်တာဒမ်မြို့သည် မားစမြစ်ကမ်းနှစ်ဘက်ပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ 
အမ်စတာဒမ်မြို့မှ အနောက်တောင်ဘက် ၄၄ မိုင်ခန့် ကွာဝေး သည်။ နယ်သာလန်နိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးဆိပ်ကမ်းမြို့လည်း ဖြစ်၏။ ပင်လယ်မှ ၁၅ မိုင်ခန့် ကွာဝေးသော်လည်း မြစ်ရေ နက်၍ ဒီရေမြင့်သဖြင့် ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများ ဝင်ရောက် ဆိုက်ကပ်နိုင်သည်။ ရော်တာဒမ်မြို့သည် မြောက်ပင်လယ်နှင့် ၁၇ မိုင်ခန့် ရှည်သော တူးမြောင်းဖြင့် ဆက်လျက်ရှိသည်။ ရော်တာဒမ်မြို့တွင် သင်္ဘောတည်ဆောက်သည့်လုပ်ငန်းမှာ 
အရေးအကြီးဆုံး စက်မှုလုပ်ငန်းဖြစ်သည်။ ဆေးလိပ်၊ သုတ်ဆေး၊ အရက်၊ သကြားနှင့် ဓာတုဗေဒပစ္စည်း ထုတ်လုပ်သော စက်ရုံ များလည်း ရှိသည်။ 

မြို့တွင်း၌ ဒပ်ချ်အမျိုးသားပန်းချီကျော်တို့၏ လက်ရာ များကို ပြသထားသည့် ပြတိုက်မှာ ထင်ရှားသည်။ တိရစ္ဆာန် ဥယျာဉ်နှင့် ရုက္ခဗေဒဥယာဉ်များလည်း ရှိသည်။ ၁၄ ရာစုနှစ် အတွင်းက ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သော ဂေါ့သပုံစံ စိန်လောရင့် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဂျာမန်တို့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်သည့် ဒဏ်ကို ခံခဲ့ရသည်။

၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ် မေလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဂျာမန်လေတပ် သည် ရော်တာဒမ်မြို့လယ်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဗုံးကြဲဖျက်ဆီးခဲ့ကြ၏။ ထိုနေ့ညနေတွင် နယ်သာလန်တပ်များသည် ဂျာမန်တို့ ထံ လက်နက်ချ အညံ့ခံကြသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ရော်တာဒမ် မြို့သည် ဂျာမန်တို့လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့လေသည်။ လူဦးရေ ၇၃၁၅၆၄ ယောက်(၁၉၆၅)ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)
လူသား၏လိင်တံ၏အရှည်နှင့် လုံးပတ်ကို မည်သို့တိုင်းတာနိုင်သည်ကိုပြသသည့်ပုံကြမ်း
ပုံမှန်အနေအထား နှင့် တင်းမာနေသည့်အခါမျိုးတို့တွင် လူတို့၏ လိင်တံအရှည်နှင့် လုံးပတ်အနေ​အထားသည် လူ​အများစုတွင် တူညီမှုမရှိပေ။ ထိုသို့ သဘာဝအတိုင်း ကွာခြားမှုများအပြင် အမျိုးသားတစ်​ဦးတွင် လိင်တံ၏ပုံစံသည် အနည်းငယ်ကွာခြားသည့် အချက်များလည်းရှိရာ ၎င်းတို့မှာ စိတ်ဆန္ဒဖြစ်သည့်အနေအထား၊ နေ့တစ်၏ အချိန်ကာလ၊ အပူချိန် နှင့် လိင်ဆက်ဆံသည့်အကြိမ်အရေအတွက် တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် လူသား၏လိင်တံအား မျောက်ကြီးမျိုး​ဖြစ်သော ဂေါ်ရီလာများကဲ့သို့သော ပရိုင်းမိတ်ကောင်များ (အဆင့်မြင့်နို့တိုက်သတ္တဝါ လူ/လူဝံ/မျောက်ဝံ...) နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ပါက လူသားများ၏ လိင်တံသည် လုံးပတ်အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ နှိုင်းယှဉ်ရာတွင် အလုံးစုံအနေအထားဖြင့်သော်လည်းကောင်း ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားသောအစိတ်အပိုင်းများနှင့်သော်လည်းကောင်း နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြစ်၏ ။

လေ့လာမှုများ
------------

### အရှည်

#### ပုံမှန်အခြေအနေ

လေ့လာမှုတစ်ခုအရ ပုံမှန်အခြေအနေ၌ လိင်တံအရှည်သည် ၃.၅ လက်မ (၈.၉ စင်တီမီတာ) (ထိုလေ့လာမှုဆောင်ရွက်သူများ၏ တိုင်တာမှု) ရှိသည်ဟု သိရသည် ။  လေ့လာမှုများစွာ၏ သုံးသပ်ချက်အရ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ပုံမှန်အခြေအနေ၌ အရှည်သည် ၉–၁၀ စင်တီမီတာ (၃.၅–၃.၉ လက်မ)ရှိနေတတ်သည်။  ပုံမှန်အခြေအနေ၌ လိင်တံ၏အရှည်သည် လိင်တံတင်းမာသည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်လာသော အရှည်နှင့် မဖြစ်မနေ အချိုးကြ ကိုက်ညီမှုရှိစရာလိုပေ။ ပုံမှန်အနေအထား၌ သေးငယ်သော လိင်တံသည် ပို၍များစွာ ရှည်လာတတ်သည်များရှိသကဲ့သို့ ပုံမှန်အနေအထား၌ ရှည်လျားသော လိင်တံသည် ပို၍များပြားစွာ မရှည်သည်များလည်း ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  "Penile Length in the Flaccid and Erect States: Guidelines for Penile Augmentation" .
2. ↑  "Penile size and the 'small penis syndrome'" .
3. ↑  Penis Size FAQ & Bibliography။ Kinsey Institute။  2013-11-07 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် **ဂုဏ်တော်** (အင်္ဂလိပ်: **supreme qualities**) ဆိုသည်မှာ ရတနာသုံးပါး၏ ဂုဏ်ကျေးဇူး (သို့) စွမ်းရည်သတ္တိ (သို့) အရည်အချင်းများ ကိုဆိုလိုသည်။ ဂုဏ်တော် ဟူသော စကားလုံးသည် "ဂုဏ" နှင့် "တော်" တို့ကို ပေါင်းစပ်ထား၍ "ဂုဏ" သည် ကျေးဇူးတရား၊ အရည်အချင်းများဟု အနက်ယူနိုင်ပြီး "တော်" သည် မြင့်မြတ်မှုကို ညွှန်းဆိုသည့် နာမ်နောက်ဆက်စကားလုံးဖြစ်သည်။

မြတ်ဗုဒ္ဒသည် ဒီဃနိကာယ်၊ သီလက္ခန္ဓဝဂ်တစ်ခုတည်းတွင်ပင် ဘုရားဂုဏ်တော်ကိုးပါးကို (၂၃) ကြိမ်အထိ ကိုယ်တိုင်ဟောတော်မူကြောင်း ကိုးကားရင်းမြစ်စာအုပ်တစ်ခု၌ ဆိုသည်။ ဂုဏ်တော်များမှာ အနန္တဖြစ်၍ ရေတွက်မရနိုင်သော်လည်း အချုပ်အားဖြင့် ဤကိုးပါးကိုသာ ပြဆိုလေ့ရှိသည်။ ဝင်္ဂီသရန္တာမထေရ်ကလည်း မြတ်စွာဘုရား၏ ဂုဏ်တော်များကို ဂါထာအမျိုးမျိုးဖွဲ့ဆို၍ သီကုံးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အရှင်သာရိပုတ္တရာသည်လည်း သီဟနာဒသုတ်၌ ဘုရား၏ ဂုဏ်တော်များကို ချီးကျူးဖွဲ့ဆို လျှောက်ထားမှုရှိသည်။

ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၌ ဗုဒ္ဓနုဿတိ၊ ဓမ္မနုဿတိ၊ သံဃာနုဿတိ ဘာဝနာများပွားများရာ၌ ထိုဂုဏ်တော်များကို အဖန်တလဲလဲပွားများကြသည်။
အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၏ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်တွင် ဤသို့ နုဿတိပွားများခြင်းသည် ယုံကြည်မှုသဒ္ဒါ၊ သမာဓိ၊ ပညာနှင့် ကုသိုလ်တရားများရရှိနိုင်ကြောင်း ဆိုထား၏။ ထို့နောက် ပွားများအားထုတ်သူသည် ဘုရားရှင်၏ တည်ရှိမှုတွင် နေရသကဲ့သို့ ခံစားရနိုင်သည်ဟုလည်း ဆိုထားလေသည်။

ဥပမာအနေဖြင့် ဘုရားဂုဏ်တော်ကိုးပါး ဂါထာကို အောက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။

> ဣတိ ပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏ သမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာဒေဝ မနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ — ဘုရားဂုဏ်တော်ဂါထာ

အသေးစိတ်ကြည့်ရန်
----------------

* ဘုရားဂုဏ်တော်ကိုးပါး
* တရားဂုဏ်တော်ခြောက်ပါး
* သံဃာဂုဏ်တော်ကိုးပါး

ကိုးကား
-------

1. ↑  ဦးဟုတ်စိန်၊ ပါဠိ-မြန်မာ အဘိဓာန်
2. ↑  Burmese Orthography, Myanmar Language Commission, 1993.၊ မြန်မာဝစ်ရှင်ရီနတွင် ထိုအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များရှိသည်။
3. ↑  *ရတနာသုံးပါးဂုဏ်တော်နှင့် ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော်ကိုးပါးအကျိုး*။ သာသနာရေးဦးစီးဌာန။ ၁၉၈၇။ p. ၄၂-၄၃။
4. ↑  McMahan, David; Empty Vision: Metaphor and Visionary Imagery in Mahayana Buddhism, RoutledgeCurzon, 2002. p. 149.
ဂုဏ်ဝင်း [၁၉၂၉ - ၂ဝဝ၂]
----------------------

၁၉၂၉-ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ (3)ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ အဖအမျိုးသားပညာဝန် ဦးစိုးဝင်း၊ အမိဒေါ်မမကြီး တို့ကဖွားမြင်သည်။ မွေးချင်း(၃)ယောက်အနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးအောင်သန်းဝင်း ဖြစ်သည်။

ပညာသင်ဘဝ
--------

ရန်ကုန်၊ ရေကျော် မသဒစ်ကျောင်းတွင် မူလတန်းပညာကို သင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၄၁-ခုနှစ် တွင် ဖခင်အလုပ်ပြောင်းရွှေ့ရာ မော်လမြိုင်မြို့သို့ လိုက်ပါခဲ့ပြီး မော်လမြိုင် ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသကျောင်း (ယခု အမှတ်(၉) အထက်တန်းကျောင်း)တွင် ဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။ စစ်ပြီးကာလတွင် မော်လမြိုင်မြို့ ဒိုင်ဝန်းကွင်း အစိုးရကျောင်းတွင် နဝမတန်းအထိ ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၄၇- တွင် ဗဟန်းအစိုရကျောင်းမှ ကျောင်းထွက်လက်မှတ် ရစာမေးပွဲနှင့် ၁၉၅၁-တွင် တက္ကသိုလ်တွင် တက်ရောက်သင်ယူခဲ့ရာ ၁၉၅၄-ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရခဲ့သည်။

  

ဂုဏ်ဝင်း၏ ဘာသာပြန်စာအုပ်များ အနက်မှ တစ်အုပ်ဖြစ်သော အရိုင်းခေါ်သံစာအုပ်(၁၉၅၈)

အငြိမ်းစားဘဝနှင့်စာရေးဖြစ်ပုံ
-----------------------------

၁၉၅၄-ခုနှစ်တွင်စာပေဗိမ္မာန်၌စာပြုအဖြစ်အမှုထမ်းခဲ့သည်။၁၉၅၈-တွင် လက်ထောက်အယ်ဒီတာ ထို့နောက် လက်ထောက်စာကြည့်တိုက်မှူး
တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၁-ခုနှစ်မှစ၍ ဘီအိုစီကုမဏီတွင် သတင်းနှင့်ပြန့်ကြားရေးဝန်အရာရှိ ၁၉၆၃-ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့[[ရေနံ
လုပ်ငန်း]](နေင်မြန်ာ့ရေနံကော်ပိုရေးရှင်း)နှင့်အုပ်ချုပ်မှုအရာရှိအဖြစ် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၈၅ ခုတွင် မြန်မာ့ရေနံနှင့်သဘာဝဓာတ်ငွေ့လုပ်ငန်းရုံးအဖွဲ့မှူးအဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။ 
၁၉၄၇-ခုနှစ်မှစ၍ ဒီးဒုတ်ဂျာနယ်တွင် စာစရေးသည်။ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း(၁၉၅၂-၅၃)တွင် မြန်မာစာတည်းအဖြစ်ဆောင်ရွက်
ခဲ့သည်။ ၁၉၅၄-ခုနှစ်တွင်စတင်တည်ထောင်သည့် ကလောင်အသင်း၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်၊ မြန်မာနိုင်ငံစာရေးဆရာ စာပေကလပ် နှင့် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံစာရေးဆရာ သမဂ္ဂ တို့တွင် အမှုဆောင် အဖြစ်တာဝန်ယူခဲ့သည်။

ရေးသားပြုစုခဲ့သောဝတ္ထုများ
--------------------------

ကဗျာ၊ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည်၊ စုံထောက်ဝတ္ထု ဘာသာပြန် များစွာရေးသားခဲ့သည်။ ပြား (၆၀)တန် ဝတ္ထုခေတ်တွင် ထိုက္ကတ္ထိ (၁၉၆၀)၊ ချစ်လျှက်နှင့်ပင် (၁၉၆၁)၊ ပင်လယ်လမ်းတို့ကို ရေးခဲ့သည်။ အရိုင်း ခေါ်သံJack London ၏ call of the wild (၁၉၅၈)၊ တွမ်ဆောယား (၁၉၅၆)၊ မဟာပထဝီ(၂)တွဲ (၁၉၆၀) ကိုလည်းဘာသာပြန်ခဲ့သည်။ တရစ္ဆာန်ရုံကဗျာများ (၁၉၆၈) ကိုပြုစုခဲ့သည်။ ဂုဏ်ဝင်းအပြင် အေးမွန်ကလောင် အမည်ဖြင့်လည်း ရေးခဲ့သည်။

ဘဝနိဂုံး
--------

၂ဝဝ၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။

ရည်ညွှန်းကိုးကား
----------------

1. ↑
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

**တတိယကထိနသိက္ခာပုဒ်** သည် မြတ်စွဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် ရဟန်းတော်များ လိုက်နာစောင့်ထိန်းရသည့် နိဿဂ္ဂိပါစိတ်အာပတ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။

သမိုင်း
-------

မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိမြို့၊ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်တွင် သီတင်းသုံး နေတော်မူ၏။ ထိုအချိန်တွင် ရဟန်းတစ်ပါး၌ အချိန်အခါမဟုတ်ဘဲ သင်္ကန်းသည် ရရှိလာ၏။ ထိုရရှိလာသော သင်္ကန်းသည် ချုပ်ပါက လုံလောက်မှု မရှိပေ။ ထိုအခါ ထိုရဟန်းသည် သင်္ကန်းအား ဖြန့်ကာ အထပ်ထပ်အခါခါ ဆွဲဆန့်၏။ ထိုသို့ ပြုသည်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် ကျောင်းစဉ်ဒေသစာရီ လှည့်လည်သောအခါ မြင်၏။

ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုရဟန်းအား အဘယ်ကြောင့် ထိုကဲ့သို့ ပြုသည်ကို မေး၏။ ရဟန်းလည်း "အခါမဲ့ ရလာသော သင်္ကန်းသည် မလုံလောက်သဖြင့် ပြုရသည်" ဟု ဖြေကြား၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုရဟန်းအား "သင့်အား သင်္ကန်းရလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ချက် ရှိပါသလား" ဟု မေး၏။ ထိုရဟန်းသည် "ရှိကြောင်း" ဖြေကြား၏။

ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့အား သင်္ကန်းရလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ချက်ရှိပါက ထားခြင်းကို ခွင့်ပြုသည်ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ထိုအခါ ရဟန်းတို့သည် သင်္ကန်းတို့ကို တစ်လထက်အလွန်ထား၏။ သင်္ကန်းတို့ကိုလည်း သင်္ကန်းတန်း၌ ထုပ်၍ ထားကုန်၏။ ဤသည်ကို အသျှင်အာနန္ဒာသည် ဒေသစာရီလှည့်လည်သောအခါ မြင်၏။

ထို့နောက် အသျှင်အာနန္ဒာသည် ရဟန်းတို့အား တန်း၌ သင်္ကန်းများ ဆွဲထားရသည့်အကြောင်းကို မေးမြန်း၏။ ထိုအခါ ရဟန်းတို့လည်း ထိုသို့ တန်း၌ ထားသည်မှာ တစ်လကျော်ပြီ ဖြစ်ကြောင်း ဖြေ၏။ ထိုအခါ အသျှင်အာနန္နာသည် "အဘယ်ကြောင့် ရဟန်းတို့သည် အခါမဲ့သင်္ကန်းကို ခံယူ၍ တစ်လထက်အလွန် ထားဘိသနည်း" ဟု ကဲ့ရဲ့၏။ ထိုအကြောင်းကို မြတ်စွာဘုရားထံ လျှောက်ထား၏။

မြတ်စွာဘုရားလည်း ထိုရဟန်းတို့အား မေးမြန်း၏။ ထိုရဟန်းတို့လည်း ဟုတ်မှန်ကြောင်း ဖြေကြား၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ကဲ့ရဲ့တော်မူကာ အောက်ပါအတိုင်းသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူ၏။

သိက္ခာပုဒ်
----------

"ရဟန်း၏ သင်္ကန်း ပြီးဆုံးလတ်သော် ကထိန်ကို နုတ်ပြီးလတ်သော် ရဟန်းအား အခါမဲ့သင်္ကန်း ဖြစ်ပေါ်ငြားအံ့၊ အလိုရှိသော ရဟန်းသည် ခံယူရာသည်။ ခံယူပြီးနောက် လျင်မြန်စွာပင် ချုပ်ဆိုးရမည်။ အကယ်၍ ပြည့်စုံလုံလောက်ခြင်း မဖြစ်ပါက တစ်လအတိုင်းအရှည် (ကာလပတ်လုံး) ထိုရဟန်းသည် ယုတ်လျော့သော သင်္ကန်း၏ ပြည့်စုံလုံလောက်ခြင်းငှါ မျှော်လင့်ချက်ရှိလတ်သော် ထိုသင်္ကန်းကို ထားရာသည်။ ထိုတစ်လထက်အလွန်ထားငြားအံ့ မျှော်လင့်ချက် ရှိသော်လည်း နိဿဂ္ဂိပါစိတ်အာပတ် သင့်၏" ဟု မိန့်တော်မူ၏။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  *ဝိနည်းပိဋက၊ ပါရာဇိကဏ်ပါဠိတော်မြန်မာပြန်*။
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

**ဝသီဘော်** ငါးပါးရှိ၏။ ၎င်းတို့မှာ −

(၁) သမာပဇ္ဇနဝသီ၊

(၂) အဓိဋ္ဌာနဝသီ၊

(၃) ဝုဋ္ဌာနဝသီ၊

(၄) အာဝဇ္ဇနဝသီ၊

(၅) ပစ္စဝေက္ခဏဝသီ တို့ ဖြစ်ကြည်။

ဝသီဘော် ငါးပါး
--------------

### သမာပဇ္ဇနဝသီ

ဈာန်ကို အလိုရှိသောခဏ၌ အလျင်အမြန် ဝင်စားနိုင်မှုကို **သမာပဇ္ဇနဝသီ** ဟု ခေါ်သည်။

### အဓိဋ္ဌာနဝသီ

တစ်ခဏ၊ တစ်နာရီ၊ တစ်နံနက်၊ တစ်ရက် စသည်ဖြင့် မိမိအလိုရှိသမျှ ကာလပတ်လုံး ပိုလည်းမပိုရ လိုလည်း မလိုရအောင် ဈာန်ဇောကို ဖြစ်စေနိုင်မှု၊ ထားနိုင်မှုကို **အဓိဋ္ဌာနဝသီ**ဟု ခေါ်သည်။

### ဝုဋ္ဌာနဝသီ

အချိန်ကာလကို ပိုလည်းမပိုရ၊ လိုလည်းမလိုရ၊ မိမိမှန်းထားသော အချိန်၌ ဈာန်ဇောမှ ထနိုင်မှုကို **ဝုဋ္ဌာနဝသီ** ဟု ခေါ်သည်။

### အာဝဇ္ဇနဝသီ

ဈာန်မှထ၍ ဈာန်အင်္ဂါတို့ကို ဆင်ခြင်ပြီးလျှင် တစ်ဖန်ဈာန်ကို အလျင်အမြန်ဝင်စားရန်ဖို့ ဈာန်အင်္ဂါတို့ကို ဆင်ခြင်သော အဝဇ္ဇန်း လျင်မြန်စွာ ဖြစ်စေနိုင်မှုကို **အာဝဇ္ဇနဝသီ** ဟု ခေါ်သည်။

### ပစ္စဝေက္ခဏဝသီ

ဈာန်အင်္ဂါကို ဆင်ခြင်ပြီးလျှင် တစ်ဖန်ဈာန်ကို အလျင်အမြန်ဝင်စားရန်ဖို့ ဈာန်အင်္ဂါတို့ကို ဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဇောတွေကို (၇) ကြိမ်လောက် များစွာ မဖြစ်စေဘဲ (၄) ကြိမ် (၅) ကြိမ်မျှလောက်သာ ကျစေနိုင်မှုကို **ပစ္စဝေက္ခဏဝသီ** ဟု ခေါ်သည်။

ကိုးကား
-------
ရန်ကုန်မြစ်မြင်ကွင်းအား ပိတ်ဆို့ထားသည့် ဆိပ်ခံများ မတည်ဆောက်မီ ၁၈၀၀ ခုနှစ်များဆီက ကမ်းနားဟိုတယ် တစ်လျှောက် ကမ်းနားလမ်း
**ကမ်းနားလမ်း**သည် ရန်ကုန်မြို့လယ်ရှိ အဓိကလမ်းမတစ်ခုဖြစ်ပြီး အနောက်မှ အရှေ့သို့ ရန်ကုန်မြစ်နှင့်အပြိုင် ဖောက်လုပ်ထားသည်။ ကမ်းနားလမ်းပေါ်တွင် အရေးကြီးသော အစိုးရအဆောက်အဦများဖြစ်သည် ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အကောက်ခွန်ရုံး၊ ဗဟိုစာတိုက်ကြီး၊ မြန်မာ့ဆိပ်ကမ်းအာဏာပိုင်နှင့် ဗြိတိသျှသံရုံးတို့ တည်ရှိသည်။ ထိုလမ်းပေါ်တွင် ကြယ်ငါးပွင့်ဟိုတယ်တစ်ခုဖြစ်သော ကမ်းနားဟိုတယ်(Strand Hotel) တည်ရှိပြီး အဆိုပါဟိုတယ်ကို ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် အေရှားဝေါကုမ္ပဏီသည် ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီနှင့် ပူးပေါင်း၍ ကမ်းနားလမ်းအား အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်းလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ထိုပြန်လည်အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်းလုပ်ငန်းများတွင် လမ်းများတို့ချဲ့ခြင်းတို့ပါဝင်ပြီး ထိုအထဲတွင် နှစ်လမ်းသွား ရထားလမ်းတစ်ခုပါဝင်ပြီး ၉ ကီလိုမီတာ (၅.၆ မိုင်) ရှည်လျားပြီး ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ်မှ ကြည့်မြင်တိုင်မြို့နယ်သို့ ဆက်သွယ်ထားသည်။ ထိုလမ်းကို ဖောက်လုပ်ရန်အတွက် အဆောက်အဦ ၁၈၂ ခုအား ဖြိုဖျက်ရန်လိုအပ်ပြီး ထိုအထဲတွင် တိုက်ခန်းအိမ်ရာများ၊ အစိုးရအဆောက်အဦများနှင့် ကုန်လှောင်ရုံများပါဝင်သည်။

ဓာတ်ပုံပြခန်း
-------------

* ၁၈၉၀ ခုနှစ်များဆီက ကမ်းနားလမ်း၁၈၉၀ ခုနှစ်များဆီက ကမ်းနားလမ်း
* ကမ်းနားလမ်း (၂၀၁၀ ခုနှစ်)ကမ်းနားလမ်း (၂၀၁၀ ခုနှစ်)
* ကမ်းနားလမ်း (၂၀၁၀ ခုနှစ်)ကမ်းနားလမ်း (၂၀၁၀ ခုနှစ်)

ကိုးကား
-------

1. ↑  GHM Luxury Hotels။ 25 June 2010 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  2 August 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Kyaw Hsu Mon။ "Strand Rd to become main commercial artery: YCDC"၊ *Myanmar Times*၊ 21 March 2011။ 5 March 2012 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ Archived from the original on 16 September 2011။
3. ↑  Myo Myo။ "Only 182 buildings to go in Strand Rd upgrade: YCDC"၊ *Myanmar Times*၊ 12 July 2010။ 5 March 2012 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ Archived from the original on 16 July 2011။
ဇီဝ‌ဗေဒအလိုအရ **တောလုံငှက်** (Collared Scops Owl) သည် ‘စတြစ်ဂျီ‌ဖောမီး’မျိုးစဉ် တွင်လည်းကောင်း၊ ‘စတြစ်ဂျီဒီး’မျိုးရင်းတွင်လည်းကောင်း ပါဝင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကြက်ဝက်‌ခြောက်‌ကောင် အမည်ဖြင့် လူသိများသည်။ အလျား ၈ လက်မခန့်ရှိ၍ နားရွက်‌မွှေးများပါရှိသည်။ တောလုံငှက်၏ အရောင်မှာ မွဲပြာရင့်‌ရောင် သို့မဟုတ် နီညိုရောင်ဖြစ်သည်။ တောတွင်း၌ ကျက်စား‌သော ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။‌ 

မှောင်စပျိုးသည့်အခါ တောလုံငှက်သည် *"ကြက်ဝက်‌ခြောက်ကောင်"* ဟု ထပ်တစ်လဲလဲ အချိန်ကြာမြင့်စွာ‌အော်သည်ဟုဆိုသည်။ ထိုအသံကို တောင်‌ခြေရင်းရှိ ကျွန်း‌တောအတွင်း၌ တစ်နှစ်ပတ်လုံးကြားရတတ်သည်။ သို့‌သော် မိုးရာသီနှင့် ဆောင်းရာသီ၌ အသံစဉ်အတိုင်း အပြည့်အစုံ မအော်‌ချေ။ နွေရာသီ၌မူ တောလုံငှက်၏အော်သံကို ကြက်ဝက်‌ခြောက်‌ကောင်ဟု အပြည့်အစုံ အဆက်မပြတ်ကြားရသည့်ပြင်‌ နေ့အခါ၌ပင် တစ်ခါတစ်ရံ ကြားရသေး၏။ 

တောလုံငှက်သည် ကျွန်း‌တောများ၌သာ ကျက်စား‌လေ့ရှိသည်။ ထူထပ်စွာ‌ပေါက်‌သော အရွက်တို့၏အကြား၌ နေ့အခါ တွင် ပုန်းလျှိုးအိပ်‌နေတတ်သဖြင့် တွေ့ရခဲသည်။ ညအခါ၌သာ ထွက်လာတတ်သည်။ ယင်း၏အစာမှာ ပိုးဖလံ၊ ချေးထိုးပိုး၊ တိရစ္ဆာန်ငယ်များနှင့် ငှက်ငယ်များဖြစ်သည်။ ဖေ‌ဖော်ဝါရီလမှ ဧပြီလအထိ တောလုံငှက်များ သား‌ပေါက်ကြသည်။ မေလနှင့် ဇွန်လတွင် ဒုတိယအကြိမ် သား‌ပေါက်ပြန်သည်။ ဥများကို သစ်‌ခေါင်းထဲ၌ ဥအုလေ့ရှိသည်။ တစ်မြုံလျှင် ၃ ဥမှ ၄ ဥထိ ရှိတတ်သည်။ ဥသည် ခပ်လုံး⁠လုံးဖြစ်၍ ဥခွံမှာ နူးညံ့‌ချောမွတ် သည်။ တောလုံငှက်ကို အရှေ့နိုင်ငံများတွင် အနှံ့အပြား‌တွေ့ရသည်။ အနောက်ဘက် ဟိမဝန္တာ‌တောင်အထိ ယင်းကို တွေ့နိုင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ သစ်‌တောများတွင် အမြဲ‌တွေ့ရသော ငှက်မျိုးဖြစ် သည်။ ပေ ၆၀⁠၀၀ အမြင့်ထိ နေနိုင်သည်။

**တောလုံငှက်**

ကိုးကား
-------

1. ↑  BirdLife International (2017). "*Otus lettia* (amended version of 2016 assessment)". *IUCN Red List of Threatened Species* **2017**. IUCN. doi:10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T61855318A118498941.en.
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၅)
ကျုံထော်ရေတံခွန်သည် ဘားအံမြို့မှ မြောက်ဘက်ရှိ မြိုင်ကြီးငူဒေသ ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်အနီးတွင်တည်ရှိသည်။ ဘားအံမြို့မှတစ်ဆင့် ၂၇ မိုင် ၄ ဖာလုံကွာဝေးသည့် ရွှေဂွန်းကျေးရွာသို့ လည်းကောင်း၊ ရွှေဂွန်းကျေးရွာမှ ၁၃ မိုင်ကွာဝေးသည့် မြိုင်ကြီးငူအထူးဒေသသို့ လည်းကောင်း၊ မြိုင်ကြီးငူအထူးဒေသမှ ၃၄ မိုင်ကွာဝေးသည့် ကျုံထော်ရေတံခွန်သို့ အဆင့်ဆင့် ၂ နာရီကျော်မောင်းနှင်ရပြီး မြိုင်ကြီးငူအထူးဒေသသည် သက်သတ်လွတ်ဒေသဖြစ်သောကြောင့် သားငါးများ ယူဆောင်စားသုံးခြင်း၊ အရက်၊ ဘီယာများ သယ်ဆောင် သောက်သုံးခြင်းများကို ခွင့်မပြုထားပေ။ 

၂၀၁၆ ခုနှစ် မေ၂၁ ရက်တွင် BGF နှင့် DKBA (ခွဲထွက်) အဖွဲ့များအကြား ထိတွေ့ပစ်ခတ်မှုများ ရှိနေခြင်းကြောင့် ကျုံထော်ရေတံခွန်အား သွားလာခွင့်ကို ယာယီပိတ်ထားပြီး ၂၀၁၈ မတ် ၁ ရက် တပေါင်းလပြည့်နေ့မှ စတင်၍ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။  
ကရင်ပြည်နယ် လှိုင်းဘွဲမြို့နယ်အတွင်း တည်ရှိသည့် ကျုံထော်ရေတံခွန်သည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ရေခန်းခြောက်မှု မရှိခြင်း၊ သဘာ၀ တောတောင်များ မပျက်မယွင်း တည်ရှိခြင်းတို့ကြောင့် ၂၀၁၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ပြည်တွင်းခရီးသွား ဧည့်သည်များအကြား လူသိများ ထင်ရှားလာခဲ့ကာ ပျမ်းမျှတစ်နေ့လျှင် ခရီးသွား ဧည့်သည် ၂၀၀ ကျော်ခန့်နှင့် စနေ၊ တနင်္ဂနွေနှင့် ရက်ရှည်ရုံးပိတ်ရက်များအတွင်း ခရီးသွားဧည့်သည် ၁၀၀၀ ကျော် လာရောက် လည်ပတ်လေ့ရှိသည်။

ရုပ်ပုံများ
-----------

* ကျုံထော်ရေတံခွန်ကျုံထော်ရေတံခွန်
* ကျုံထော်ရေတံခွန် အောက်ပိုင်းကျုံထော်ရေတံခွန် အောက်ပိုင်း

ကိုးကား
-------

1. ↑  ကရင်ပြည်နယ် ကျုံထော်ရေတံခွန်သို့ နေ့ချင်းပြန် သွားရောက်လည်ပတ်သူ အထူးများပြား။ MOI။  ၁ ဇန် ၂၀၁၆ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။[*လင့်ခ်သေ*]
2. ↑  ကျုံထော်ရေတံခွန် ခေတ္တပိတ်ပင်ထားရခြင်းမှာ မိုင်းများရှိနေခြင်းကြောင့်ဟုဆို။ Mizzima Burmese။  ၁၆ အောက် ၂၀၁၇ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  ယာယီပိတ်ထားသည့် နာမည်ကျော် ကျုံထော်ရေတံခွန်ခရီးစဉ် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း လာရောက် လည်ပတ်သူနည်းနေ။ Eleven Media။  ၃ မတ်၂၀၁၈ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**ကြောက်လျှင် လာဘ်လွဲ၊ ရဲလျှင် မင်းဖြစ်** ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

ရှင်းလင်းချက်
-------------

ကြောက်လျှင် လာဘ်လွဲ၊ ရဲလျှင် မင်းဖြစ် ဆိုသကဲ့သို့ ကြောက်ရွံ့တွန့်ဆုတ်နေလျှင် ရသင့်ရထိုက်သော အကျိုးကျေးဇူးကို မရရှိဘဲ မကြောက်မရွံ့ စွန့်စားအားထုတ်လျှင် အကျိုးထူးကို ရရှိခံစားနိုင်သည်။

> ဗာရာဏသီပြည် ဗြဟ္မဒတ်မင်း၏သား ပဉ္စာဝုဓမင်းသားသည် တက္ကသိုလ်ပြည်၌ အတတ်ပညာသင်ပြီး လက်နက်ငါးပါးကို ယူ၍ မိမိတိုင်းပြည်သို့ ပြန်လာသည်။ တောအုပ်ကြီးတစ်ခုသို့ရောက်သော် စေးကပ်သည့် အမွေးရှိသော ဘီလူးကြီးတစ်ကောင်နှင့်တွေ့ရာ ဘီလူးက သင်သည် ငါ့အစာဖြစ်ပြီဟု ခြိမ်းခြောက်ပြောဆိုသည်။ သို့သော် မင်းသားသည် ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ မိမိ၌ ပါသည့် လက်နက်ငါးပါးဖြင့် ဘီလူးအားတိုက်ခိုက်သည်။ ထိုလက်နက်များသည် တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဘီလူး၏ အမွေး၌သာ ကပ်ငြိကုန်သည်။ သို့သော် ပဉ္စာဝုဓမင်းသားသည် ဇွဲမလျှော့ဘဲ လက်၊ ခြေ၊ ဦးခေါင်းတို့ဖြင့် တိုက်ခိုက်ပြန်ရာ လက်၊ ခြေ၊ ဦးခေါင်းတို့သည်လည်း ဘီလူး၏ အမွေး၌ပင် ကပ်ငြိနေပြန်သည်။ ထိုအခါ ဘီလူးသည် ကြောက်ရွံ့ခြင်းကင်းသော မင်းသားကို ရုတ်တရက် မစားဝံ့ဘဲ အဘယ်ကြောင့် သေချင်းကို မကြောက်သနည်းဟု မေး၏။ မင်းသားက မိမိဝမ်းထဲ၌ ဝရဇိန်လက်နက်ရှိ၍ မိမိအားစားလျှင် သင်ဘီလူးလည်း သေရမည်ဖြစ်သောကြောင့် မကြောက်ဟု ဖြေ၏။ ဘီလူးသည် မင်းသားအား မစားဝံ့တော့ဘဲ လွှတ်လိုက်၏။ ပဉ္စာဝုဓမင်းသားသည် ဗာရာဏသီပြည်သို့ ပြန်ပြီးနောက် ခမည်းတော်လွန်သော် မင်းဖြစ်သည်။
> 
>

အခြားအသုံးအနှုန်း
-----------------

* **ကြောက်လွဲ ရဲ မင်းဖြစ်**-ဟူ၍လည်းအသုံးရှိသည်။

ဆိုရိုးအဖြစ်အသုံးရှိကြောင်းဖော်ပြချက်
-------------------------------------

* **ကြောက်လျှင် လာဘ်လွဲ၊ ရဲလျှင် လာဘ်ရ**
* **ကြောက် လွဲ၊ ရဲ မင်းဖြစ်** ဟူသည့် မြန်မာဆိုရိုးစကားများလည်းရှိသည်။

မူလရင်းမြစ်
-----------

* "တွေးပြီး ကြောက်နေမယ်ဆိုရင် ဒီမြေကြီးပေါ်မှာ ဒီခြေထောက်ပြီး နေဝံ့စရာတောင်မရှိဘူး။ **ကြောက်ရင် လာဘ်လွဲ၊ ရဲရင် မင်းဖြစ်**ဆိုတဲ့ စကားရှိတယ် မဟုတ်လား" [၁၂၉၄] ဒဂုန်၊ ၁၂၊ ၁၃၇။ ၂၉။
* "ယောက်ျားတို့ စွမ်းအားဆိုတာ သေခါမှ လျှော့ရမည်။ **ကြောက်လျှင် လာဘ်လွဲ၊ ရဲလျှင် မင်းဖြစ်**သတဲ့။" [၁၂၉၆] ဒဂုန်၊ ၁၅၊ ၁၇၁။ ၃၀၅။

ကျမ်းကိုး
---------

1. ↑  ခုဒ္ဒကနိယာယ်၊ ၅၅-ပဉ္စာဝုဓဇာတ်
*Gallinula chloropus*
**ရေကြက်** (**common moorhen**) (*Gallinula chloropus*) သည် အမည်နှင့်လိုက်အောင် ရေတွင် ကျက်စားသော ငှက်မျိုးဖြစ်ပြီးလျှင် ရယ်လီဒီး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ ယင်းကို သတ္တဗေဒ (ပါဏဗေဒ‎) အလိုအရ ဂယ်လီနျူလာကလိုရိုပတ် ဟူ၍ခေါ်သည်။ ရေကြက်သည် ကိုယ်အလျား ၁၂ လက်မရှိ၍ ရေကူးရာတွင် ခေါင်းကို ညိတ်ကာညိတ်ကာ ကူးလေ့ရှိသည်။ အမြီးကိုလည်း အဆက်မပြတ် ပင့်တင်လေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အမြီး၏ အောက်ဘက်ရှိ အဖြူကွက်များကို မြင်နိုင်လေသည်။ အစိမ်းရောင်ရှိသော ခြေထောက်များတွင် အနီရစ်ရှိခြင်းနှင့် အနီရောင်နှုတ်သီးဖျားတွင် အဝါရောင်ရှိခြင်းတို့သည် ရေကြက်၏ ထူးခြားသောလက္ခဏာများ ဖြစ်သည်။

ရေကြက်၏အော်သံသည် ကျယ်လောင်စူးရှ၍ ရုတ်တရက် လန့်ဖျပ်အော်လိုက်သည်နှင့်တူသည်။ အော်သံကို အတော်ဝေး ဝေးမှပင် ကြားနိုင်လေသည်။ ရေအစဉ်မပြတ်ရှိ၍ ကိုင်းပင်များ ထူထပ်စွာ ပေါက်နေသော နေရာမျိုးတွင် နေလေ့ရှိသည်။ ရေကြက်သည် ထုံးအိုင်များတွင် နေလေ့ရှိသော ငှက်မျိုးဖြစ်သဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အင်္ဂလန်ပြည်မှာကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ၊ မြစ်များနှင့် ချောင်းများတွင် တွေ့ရခဲသည်။ ရေတွင်ပေါက်ရောက်နေသော အပင်များကြားတွင် ရေကြက်သည် သွားလာလျက် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ ရေပိုးရေမွှားများကို စားနေလေ့ရှိသည်။ ရေကြက်သည် ရေကူးကျင်လည်ပြီးလျှင် ရေတွင်လည်း ကောင်းစွာ ငုပ်နိုင်သည်။ သို့သော် ဘေးအန္တရာယ်နှင့် ကြုံသောအခါတွင်မှသာရေတွင် ငုပ်လေ့ရှိပုံရသည်။ ရေစပ်ရှိ ကုန်းပေါ်သို့လည်း တက်၍ အစာရှာစားလေ့ရှိသည်။ ကုန်းပေါ်သို့ တက်၍လည်း သွားလာလေ့ရှိသည်။ သစ်ပင်များပေါ်တွင်လည်း ရေကြက်သည် နားလေ့ရှိသည့်အပြင် သစ်ကိုင်းများကို တစ်ကိုင်းပြီးလျှင် တစ်ကိုင်း ကျင်လည်စွာ ကူးသွားနိုင်သည်။ ပျံရာတွင် လေးလံပြီးလျှင် အားထုတ်၍ ပျံရပုံရှိသည်။ ပျံသောအခါ ရေပြင်နှင့် ကပ်၍ ပျံလေ့ရှိပြီးလျှင် လည်တံနှင့် ခြေထောက်များကို ဆန့်တန်း၍ ပျံလေ့ရှိသည်။ 

ရေကြက်သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းနှင့် ရှမ်းပြည်နယ်များရှိ သင့်တော်သောထုံးအိုင်များတွင် မိုးဥတုအတွင်း၌ သားပေါက်လေ့ရှိသည်။ အသိုက်ကို ရေတွင်ပေါက်သည့် ဆွေးမြည့်နေသော အပင်များ၏ ပင်စည်ရိုးများ၊ အရွက်များနှင့် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ရေကြက်၏အသိုက်များကို ချုံများပေါ်တွင်၎င်း၊ သစ်ပင်များပေါ်တွင်၎င်း၊ ရေပေါ်၌ မျောနေကြသည်၎င်း တွေ့နိုင်ပေသည်။ တစ်မြုံလျှင် ခြောက်ဥမှ ကိုးဥအထိ တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင်မူ ၁၄ ဥအထိပင်ရှိတတ်သည်။ ဥ၏အရောင်မှာ အညိုပျော့ရောင် ဖြစ်ပြီးလျှင် နီညိုရောင်နှင့် ခရမ်းရောင်အပြောက်များ ပါရှိသည်။ ရေကြက်သည် ဗြိတိသျှကျွန်းစုတွင် အထူးပေါများ၍ ဩစတြေးလျတိုက်မှတစ်ပါး အခြားတိုက်ကြီးများအားလုံးတွင် တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ရေကန်ထုံးအိုင်ရှိရာ ဒေသများတွင် ရေကြက်ကို တွေ့နိုင်သည်။ အထက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆောင်းရာသီ၌ တွေ့နိုင်သော်လည်း မိုးရာသီ၌မူ ရှိပုံမရချေ။ သားလည်း ပေါက်ပုံမပေါ်ချေ။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ အတော်ကြီးသည့် ရေအိုင်များတွင် ရေကြက်များကို တွေ့နိုင်လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  BirdLife International (2014). "*Gallinula chloropus*". *IUCN Red List of Threatened Species* **2014**. IUCN. old-form url
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)