အရာဝတ္တုတစ်ခု၏ **အလျင်ပြောင်းနှုန်း** (**acceleration**) ဆိုသည်မှာ အချိန်အတိုင်းအတာ တစ်ခုအတွင်း ၎င်း၏ အလျင်၊ ၎င်း၏ သွားနှုန်း၊ ရွေ့လျားနှုန်း မည်သို့ပြောင်းလဲ၊ မည်မျှပြောင်းလဲနေကြောင်းကို ဖော်ပြသည့် ဗှတ္တာ တိုင်းဖွယ် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာစံယူနစ်မှာ m/s² ဖြစ်သည်။  

{\displaystyle a={\frac {dv}{dt}}} ဟူသော ညီမျှခြင်းအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ဤတွင် {\displaystyle a} က အလျင်ပြောင်းနှုန်း (acceleration) ဖြစ်သည်၊ {\displaystyle dv} က အလျင်၏ တမွတ်စိတ် ပြောင်းလဲသွားမှုပမာဏ၊ {\displaystyle dt} က အချိန်၏ တမွတ်စိတ် ကုန်ဆုံးမှုပမာဏ ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဆိုသော် အလျင် (velocity) ၏ အချိန်နှင့် အလိုက်ပြောင်းလဲနှုန်း ({\displaystyle {\frac {d}{dt}}}) မှာ **အလျင်ပြောင်းနှုန်း (acceleration)** ဖြစ်တော့သည်။

ဥပမာအားဖြင့် ကားတစ်စီးက ရပ်ထားရာမှ သူရဲ့အလျင်က တဖြည်း⁠ဖြည်းချင်းမြှင့်တက်လာရာ ၅ စက္ကန့်အတွင်းမှာ ၁၀ မီတာ/စက္ကန့်ကို ရောက်သွားသည်ဟု ဆိုပါစို့။ ကနဦးအလျင်မှာ သုည ဖြစ်ရာ ၅ စက္ကန့်အတွင်း တိုးပွားသွားသော အလျင်သည် (၁၀ -၀) = ၁၀ မီတာ/စက္ကန့် ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အလျင်သည် (10ms-1/5s) = 2ms-2 နှုန်းအတိုင်းပြောင်းလဲသွားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ထို 2ms-2 ကို ကား၏ အရှိန်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ထိုကြောင့် **အလျင်ပြောင်းနှုန်းဆိုသည်မှာ အချိန်နှင့်အမျှ ပြောင်းလဲသွားသော အလျင်၏နှုန်း**ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်နိုင်သည်။

{\displaystyle Acceleration={\frac {ChangeinVelocity}{time}}}

ပျမ်းမျှအလျင်ပြောင်းနှုန်း
--------------------------

ပျမ်းမျှအလျင်ပြောင်းနှုန်း (average acceleration) ဆိုသည်မှာ ပြောင်းလဲသွားသော အလျင် (Δ*v*) ကို အချိန်အပိုင်းအခြား (Δ*t*) စားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ 

{\displaystyle {\boldsymbol {{a}\_{avg}}}={\frac {\Delta {\boldsymbol {v}}}{\Delta {\mathit {t}}}}={\frac {\boldsymbol {v\_{f}-v\_{i}}}{\mathit {t\_{f}-t\_{i}}}}}

ရုတ်ချည်း အလျင်ပြောင်းနှုန်း
----------------------------

ရုတ်ချည်း အလျင်ပြောင်းနှုန်း (instantaneous acceleration) ဆိုသည်မှာ ပျမ်းမျှအလျင်ကို တိုတောင်းသော အချိန်အပိုင်းအခြားဖြင့် စားသော လစ်မစ်(limit) ကို ဆိုလိုသည်။ ကဲကုလပ် တွင် ထို limit ကို x မှ t သို့ ဆက်စပ်နေသော ပြောင်းလဲနှုန်း (Derivative) ဟုခေါ်သည်။

{\displaystyle \mathbf {a} =\lim \_{{\Delta t}\to 0}{\frac {\Delta \mathbf {v} \_{x}}{\Delta t}}={\frac {d\mathbf {v} \_{x}}{dt}}}
ဒီနေရာတွင် အလျင်သည် vx=dx/dt ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် အလျင်ပြောင်းနှုန်းသည်-

{\displaystyle \mathbf {a} ={\frac {d\mathbf {v} \_{x}}{dt}}={\frac {d^{2}{\boldsymbol {x}}}{dt^{2}}}}
ဟုလည်းဆိုနိုင်သည်။

ယူနစ်
-----

အလျင်ပြောင်းနှုန်းဆိုသည်မှာ ပြောင်းလဲသွားသောအလျင်ကို ထို အဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော အချိန်နှင့်စားခြင်းကို ဆိုသည်ဟုဆိုခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ အလျင်၏ယူနစ်သည် (L/T) ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် အလျင်ကို အချိန်နှင့်စားခြင်းဖြစ်သောကြောင့် အရှိန်၏ယူနစ်မှာ (L/T2) ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် SI ယူနစ်စနစ်အတွက် အလျင်ပြောင်းနှုန်း၏ယူနစ်မှာ (meter per second squared(ms-2)) ဖြစ်သည်။

အလျင်ပြောင်းနှုန်းနှင့် အလျင်တို့၏ ဦးတည်ချက် လက္ခဏာသည် အမြဲတူနေမည်ဟုပြော၍မရပေ။ လက္ခဏာတူနေသောအချိန်၌ အရာဝတ္တု၏ ပိုမြန်လာခြင်းကို ဆိုလို၍၊ လက္ခဏာ မတူသောအချိန်၌ နှေးသွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

အထူးပုံစံများ
-------------

### တသမတ်တည်းသော အလျင်ပြောင်းနှုန်း

အရာဝတ္တု တစ်ခု၏အလျင်က တူညီတဲ့နှုန်းအတိုင်း ပြောင်းလဲနေသောအခါ၊ အလျင်ပြောင်းနှုန်းက အချိန်တိုင်း၌ တမျိုးတည်း ဖြစ်နေသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ အရာဝတ္တုတစ်ခုက မျဉ်းဖြောင့်အတိုင်းသွားနေမည်၊ ယင်း၏ဦးတည်ချက်က လည်းပြောင်းမသွား၊ တူညီသည့်အချိန်ပိုင်းတိုင်းမှာလည်း ယင်း၏အလျင်သည် တူညီစွာတိုးနေမည်ဆိုပါက၊ ယင်းအရာဝတ္တုမှာ တသမတ်တည်းသော အလျင်ပြောင်းနှုန်း (uniform accelration) ရှိသည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ 

ထိုသို့ အလျင်ပြောင်းနှုန်း တသမတ်တည်းရှိချိန်တွင် တွက်၍ရသော ပုံသေနည်းတချို့ကို ဖော်ပြထားသည်။

{\displaystyle v\_{f}=v\_{i}+at}
{\displaystyle x=v\_{i}t+{\frac {1}{2}}at^{2}={\frac {v\_{i}+v}{2}}t}
{\displaystyle |v\_{f}|^{2}=|v\_{i}|^{2}+2\,a\cdot x}
where

{\displaystyle x} = displacement
{\displaystyle v\_{i}} = initial velocity
{\displaystyle v\_{f}} = final velocity
{\displaystyle a} = uniform acceleration
{\displaystyle t} = time.

ကိုးကား
-------

1. ↑  Bondi၊ Hermann (1980)။ *Relativity and Common Sense*။ Courier Dover Publications။ pp. 3။ ISBN 978-0-486-24021-3။
2. ↑  Lehrman၊ Robert L. (1998)။ *Physics the Easy Way*။ Barron's Educational Series။ pp. 27။ ISBN 978-0-7641-0236-3။