**နေသဇ္ဇိဓုတင်** သည် ကိလေသာများကို ခါထုတ် ခေါင်းပါးစေသည့် အကျင့်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ နိသဇ္ဇိဓုတင် ဆောက်တည်သည့် ရဟန်းသည် သွားခြင်း၊ ရပ်ခြင်း၊ ထိုင်ခြင်း ဣရိယာပုထ် (၃) မျိုးဖြင့်သာ နေရ၏။ လျောင်းသော ဣရိယာပုထ်ဖြင့် မနေရ၊ လဲလျောင်း၍ မနေရ။
ယင်း ဓုတင် ဆောက်တည်သော ရဟန်းသည် ညဉ့် ၃ ယာမ်တွင် ၁-ယာမ် စင်္ကြံ လျှောက်သင့်၏။

ဆောက်တည်ပုံ
-----------

ဤဓုတင်အား ဆောက်တည်မည့်ရဟန်းသည် **သေယျံ ပဋိက္ခိပါမိ** ဟု ပါဠိဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊ **လဲလျောင်းအိပ်စက်ခြင်းကို ပယ်ပါ၏** ဟု မြန်မာဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊ 

**နေသဇ္ဇိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ** ဟု ပါဠိဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊ **ထိုင်လျက် နေလေ့ရှိသော ရဟန်း၏ အကြောင်းစေတနာကို ဆောက်တည်ပါ၏** ဟု မြန်မာဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း ရွတ်ဆိုကာ ဆောက်တည်ရ၏။

ဓုတင်ဆောင် ရဟန်း ၃-မျိုး
------------------------

ဤ၌လည်း 

(၁) **အမြတ်စား (= ဥက္ကဋ္ဌ)** ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းသည် နောက်မှီတံကဲပျဉ် ပုဆိုးပတ် အာယောဂပတ် ယင်း ၃-မျိုး မအပ်။ 

(၂) **အလတ်စား(= မဇ္ဈိမ)** ဓုတင်ဆောင် ရဟန်း သည်ကား ၃-မျိုးလုံး အပ်၏။ 

(၃) **အညံ့စား (= မုဒုက)** ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းသည် ယင်း ၃-မျိုးအပြင် ခေါင်းအုံး အခြေ ၄-ချောင်း, နောက်မှီတံကဲဟူသော အင်္ဂါ ၅-ပါး ရှိသော အင်းပျဉ်၊ အခြေ ၄-ချောင်း နောက်မှီတံကဲ လက်တင် ၂.ခု ဟူသော အင်္ဂါ ၇-ပါးရှိသော အင်းပျဉ် (ကုလားထိုင်) တို့ပါအပ်၏။ 

* **ပဉ္စင်္ဂအင်းပျဉ်**= အခြေလေးခု(ခြေထောက်လေးခု)နှင့် နောက်မှီပါသော ထိုင်စရာ= ကုလားထိုင်။

* **သတ္တင်္ဂအင်းပျဉ်**= အခြေလေးခု၊ နောက်မှီနှင့် ဘေးနှစ်ဖက်တွင် လက်တန်းပါသောထိုင်စရာ= လက်တင်ကုလားထိုင်။

သတ္တင်္ဂအင်းပျဉ်ကိုပြုလုပ်၍ "မိဠာဘယမထေရ်" အား လှူကြရာ မထေရ်သည် ထိုအင်းပျဉ်ကိုအသုံးပြုလျက် အနာဂါမ်ဖြစ်တော်မူ၏။

ယခုခေတ် ကိုယ်ကိုဖြောင့်စင်းစွာအိပ်၍မရသော ပက်လက်ကုလားထိုင်တို့တွင် လက်တင်စရာ မပါခဲ့လျှင် ပဉ္စင်္ဂအင်းပျဉ်ဟု ဆိုနိုင်၍၊ လက်နှစ်ဖက်တင်စရာ ပါခဲ့လျှင် သတ္တင်္ဂအင်းပျဉ်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်၊

သတိပြုရန်
---------

ဤဓုတင်အကျင့်ကို စွမ်းနိုင်သမျှ ကျင့်ကြံလေလျှင် ကိလေသာ ပါး၍ ကုသိုလ်တရား ပွား၍ အကျိုးများ၏။ သို့သော် ဓုတင်ဆောက်တည်သူသည် မိမိမှာ ဓုတင်ဆောက်တည်သူဖြစ်ကြောင်းကို အခြားသူတို့ကို သိအောင် ပြောပြလျှက် ကျင့်ပါမူ ဓုတင်္ဂအပ္ပိစ္ဆတာ (ဓုတင်၌ အလိုလောဘနည်းခြင်း) ဂုဏ်နှင့် မဟပ်မိတော့ပေ။

ဓုတင် ပျက်စီးခြင်း
------------------

လျောင်း၌ အိပ်စက်ခြင်းကို ပြုကာမျှနှင့်ပင် ဓုတင် ပျက်၏။ ထိုသို့ ဓုတင်ပျက်ပါက ပြန်၍  ဆောက်တည်ကာ ကျင့်သုံးနိုင်၏။ အခြားသော ဓုတင် ဤအတိုင်း ဖြစ်၏။

နေသဇ္ဇိကဓုတင် ဆောင်ရကျိုး
-------------------------

(၁) ရဟန်းအချို့ဟူ **သေယျသုခ** (= တစင်းစင်း အိပ်ခြင်း ချမ်းသာ)၊ **ပဿသုခ** = (ဝဲယာပြန် ပြောင်းစောင်း၍ အိပ်ခြင်းချမ်းသာ)၊ **မိဒ္ဓသုခ** (= တမှိန်းမှိန်း ငိုက်မျည်းခြင်း ချမ်းသာ)ကို အားထုတ်နေကြ၏ ဟု ဟောတော်မူအပ်သော စိတ်၏ အနှောင်အဖွဲ့ကို ဖြတ်ပယ်နိုင်ခြင်း, (၂) ကမ္မဋ္ဌာန်းအားလုံးကို အားထုတ်ခြင်းငှါ သင့်လျော်ခြင်း, (၃) ကြည်ညိုဖွယ် ဣရိယာပုထ်ရှိခြင်း (၄) ဝီရိယဖြင့် အားထုတ်ခြင်း အားလျော်ခြင်း, (၅) သမ္မာပဋိပတ် အကျင့်မြတ်ကို တိုးပွါးစေခြင်း ဟူသော ယင်းအကျိုးများကို ရနိုင်လေသည် ။

တိုက်တွန်းချက်
--------------

-တင်ပလ္လင်ဖွဲ့ခွေ၍ ကိုယ်အထက်ပိုင်းကို ဖြောင့်စွာထားလျက် ထိုင်နေသောယောဂီသည် မာရ်နတ်မင်း၏ စိတ်နှလုံးကို တုန်လှုပ်စေ၏။

(မာရ်နတ်၏ အလိုကိုမလိုက်၊ အကြိုက်ကိုမဆောင်)

-အိပ်ခြင်း၊ ငိုက်ခြင်း၊ မှိန်းခြင်းဟူသော သုခတို့ကို ပယ်စွန့်ကာ ပြင်းစွာအားထုတ်သော ဝီရိယရှိသည်ဖြစ်၍၊ ထိုင်လျက်အားထုတ်ခြင်းအလေ့၌ မွေ့လျော်သောပုဂ္ဂိုလ်သည်၊ ခြိုးခြံသောအကျင့်တည်ရာ သာသနာတော်တည်းဟူသော အင်ကြင်းတောအုပ်ကို တင့်တယ်စေလျက်၊ ကာမဂုဏ်အာမိသကင်းသော ပီတိသုခကို ရနိုင်၏။

ထို့ကြောင့် ပညာရှိသော သီလချစ်ခင် ယောဂီသူတော်စင်သည် ထိုင်ခြင်းဣရိယာပုတ်ဖြင့် ရှုပွားအားထုတ်သော ဓုတင်ကျင့်ဝတ်ကိုဆောင်လျက် နှစ်သက်မြတ်နိုးစွာ ကြိုးကုတ်အားထုတ်အပ်ပေသတည်း။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  ချမ်းမြေ့ဆရာတော် (ဧပြီ ၁၉၉၂)။ *လူငယ်သင်ချမ်းမြေ့အခြေပျိုးဗုဒ္ဓဘာသာ*။ ရန်ကုန်: ဦးအောင်သိန်း၊ ဓမ္မဒေသနာပြန့်ပွားရေးအဖွဲ့ငယ်၊ ချမ်းမြေ့ရိပ်သာကျောင်း။
2. 1 2  တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၁
3. ↑  (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၇၆)
4. ↑  သဗြဟ္မစာရီ-ဓမ္မဝိနယ