|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ\ ဝိနယ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

 တိဿ-အမည်ရှိသော ကျောင်းတိုက်ကြီး ဖြစ်သည်။ 

(က) **ဒေဝါနံပိယတိဿမင်း ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းအပ်သော တိဿ-ကျောင်းတိုက်ကြီး။** 

ယင်း-ကို ဒေဝါနံပိယတိဿ-မင်း လှူဒါန်းသောကြောင့် တိဿ , 

B.E. ၁၇၇-တွင် သီဟိုဠ်ဘုရင် မုဋသိဝသည် ကျောင်းတိုက်မတည်မီ ထိုနေရာကို ဥယျာဉ်တော်အဖြစ် ပြုလုပ်စီမံစဉ် မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းသောကြောင့် မဟာမေဃဝန , ပရိဝေဏများစွာ "၃၆၄"တို့ဖြင့် ကျယ်ပြန့်လာသောကြောင့် မဟာဝိဟာရ (သီဟိုဠ်သမိုင်းများ)ဟု ခေါ်ဆို ရသည်။ ကကုသန်ဘုရား လက်ထက် မဟာတိတ္ထာရာမ, ကောဏာဂုံဘုရား လက်ထက် မဟာနာမာရာမ, ကဿပဘုရား လက်ထက် သာဂရာရာမ, ဂေါတမဘုရား လက်ထက် မဟာမေဃဝန-ဟု ခေါ်ဆိုကြ၏ ။ 

B.E. ၂၃၆-နှစ် နယုန်လဆုတ် ၂-ရက်နေ့တွင် ဒေဝါနံပိယတိဿ-မင်းက မဟိန္ဒ-ထေရ်၏ လက်ပေါ်၌ ရေစက်သွန်းချ၍ သံဃိကလှူဒါန်းခဲ့သည် ။ 

ယင်း-သည် သီဟိုဠ်ကျွန်း မြို့တော် ကိုလံဘိုမှ ၁၂၆-မိုင်ဝေးကွာသော အနုရာဓမြို့၌ တည်ရှိ၏ ။ 

ယင်း-၌ သံယုတ္တနိကာယ်ဆောင် စူဠသီဝထေရ် ဒေသစာရီ လှည့်လည်ရောက်ရှိခိုက် သံဃာမှ ဆိတ် သုဉ်း၏ ။ 

တရုပ်ရဟန်းတော် ဖာဟိယန် သီဟိုဠ်ရောက်စဉ် A.D. ၄၀၀-ခန့်က သံဃာ ၃၀၀၀-ခန့် သီတင်းသုံး ဖူး၏ ။ 

အဋ္ဌကထာကျမ်းပြု အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ B.E. ၉၅၅-၌ မင်းပြုသော မဟာနာမမင်းလက်ထက် မဟာဝိဟာရသို့ရောက်၍ အဋ္ဌကထာသစ်ကို ရေးကူးသည် ။ တိဿ (၁၉)-နှင့်လည်း ယှဉ်ကြည့်။ 

(ခ) **ကာကဝဏ္ဏတိဿ-မင်း ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းအပ်သော တိဿ-ကျောင်းတိုက်ကြီး။** 

ယင်း-သည် မဟာဝေလိဂင်္ဂါမြစ်၏ ထိုဖက်ကမ်းနေ ရဟန်းတော်တို့ ကမ္မဋ္ဌာန်းတောင်းယူရန်နှင့် တရားထူးပြောကြားရန် ဝါဝင်, ဝါထွက် အစည်းအဝေး ကျင်းပရာဌာန ဖြစ်၏။ ယင်း၌ပင် နိကာယ် ၅-ရပ်ပါဠိ, အဋ္ဌကထာကို ရွတ်ဖတ် သရဇ္ဈာယ်သုတ်သင်ကြဖူး၏။ 

ဗြာဟ္မဏတိဿ "တီယ" ခိုးသူဘေး ဖြစ်စဉ် သံဃာ ၁-သောင်း ၂-ထောင်မျှ သီတင်းသုံးခဲ့ ဘူးသည်။ 

တလင်္ဂရတိဿတောင် ကျောင်းနေ ဓမ္မဒိန္နထေရ် ပြဿနာ ဖြေဆိုဖူး၏ ။ 

မာလေယျ-ဒေဝထေရ် 

ဆဆက္ကသုတ်ကို ဟောရာ မထေရ် ၆-ကျိပ် ရဟန္တာ ဖြစ်ဖူး၏။ 

ဂါမန္တပဗ္ဘာရဝါသီ မဟာသီဝထေရ်ဂိုဏ်းကြီး ၁၈-ဂိုဏ်းအား ပိဋက ပို့ချ အဆုံးအမပေးရာ ရဟန်း ၆-သောင်း အရဟတ္တဖိုလ် တရားထူးရဖူး၏ ။ 

တလင်္ဂရဝါသီ ဓမ္မဒိန္နထေရ်  အပဏ္ဏကသုတ်ကိုဟောရာ တရားထူးရသူများကြ၏ ။ 

ဘဝ တဏှာကြောင့် ကကုသန် ဘုရားလက်ထက် ကြက်မှ ဤဘုရားလက်ထက် အစစွာ ဝက် ငယ်မ-စသည် ဖြစ်၍ နောက်ဆုံးဘဝ၌ သုမန အမည်ရသော သတိုးသမီး ဘိက္ခုနီမပြု၍  မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်ကို ကြားနာရသည့် အခါ သောတာပန် ဖြစ်ဖူး၏ ။ 

အမ္မရိယဝိဟာရဝါသီပိဏ္ဍပါတိယတိဿထေရ် "ဒါရုဘဏ္ဍကမဟာတိဿ-ဒါယကာ၏ဆရာ" ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်ရာနေ့မှ ၇-ရက်မြောက် သောနေ့၌ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တရဟန္တာ ဖြစ်ဖူး၏ ။ 

ဒပ္ပုလမင်း ကတ္တိကပဗ္ဗတ ရွာကို ဝတ္ထုကံအဖြစ်ဖြင့် လှူဒါန်းခဲ့ဖူး၏ ။ တိဿ (၁၉) နှင့်လည်း ယှဉ်ကြည့်။

### ကိုးကား

1. ↑  တိဿမဟာဝိဟာရ (ပု) [တိဿ+မဟာဝိဟာရ]
2. ↑  (က) တိဿမဟာဝိဟာရဉ္စ၊ ပါစိနာရာမမေဝ စ။ စ။ မဟာဝံသ၊၂၀။ ၂၅။
3. ↑  (ဒီပဝံသ၊ ၁၄။ ၁၃၊ ၁၉-နှင့် ယင်း-ဋီ။ မဟာဝံသ၊၁၅။ ၁၇၄၊ ၁၇၉)
4. ↑  (မဟာဝံသ၊၁၁။ ၃)
5. ↑  (ဒီပဝံသ၊ ၁၇။ ၁၇၊ ၂၁။ မဟာဝံသ၊၁၅။ ၈၅၊ ၇၃-၄၊ ၉၂၊ ၁၀၇၊ ၁၄၂)
6. ↑  (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၀။ ဒီပ-ဝံသ၊ ၁၃။ ၃၀။ မဟာဝံသ၊၁၅။ ၂၅)
7. ↑  (ၐြီလံကာဗောဒ္ဓသိဒ္ဓဋ္ဌာနသမိုင်း)
8. ↑  (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၂၇)
9. ↑  (Arecord Of The Buddhist Countries.။ ၈၃)
10. ↑  (မဟာဝံသ၊၃၇။ ၂၃၂)
11. 1 2  တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၉
12. ↑  (ခ) ဧကော ဒဟရဘိက္ခု တိဿမဟာဝိဟာရာ အာဂတော။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၅။ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၀၆။ ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၂၈၁။)
13. ↑  (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇၂-၃)
14. ↑  (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၂၆)
15. ↑  (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၈၉)
16. ↑  (မ၊၃၊၃၂၇-၃၃၅-လာ)
17. ↑  (မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၄၇)
18. ↑  (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၁)
19. ↑  (အံ၊၁၊၁၁၁-လာ)
20. ↑  (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၁)
21. ↑  (ဒီ၊၂၊၂၃၁-၂၅၂။ မ၊၁၊၇၀-၉၁-လာ)
22. ↑  (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၃၅)
23. ↑  (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၉၇)
24. ↑  (မဟာဝံသ၊၄၃။ ၅၉။ D.P.)