recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**အာတီချုပ်ပင်** သုံးမျိုးရှိသည်။ တစ်မျိုးမှာ 
ဂလုပ်အာတီချုပ်ပင်ဖြစ်၍ ယင်းကို ရုက္ခဗေဒ အလိုအားဖြင့် 
ဆင်နရာ စကောလီမပ်ဟု ခေါ်သည်။ ထိုအာတီချုပ်ပင်မျိုးသည် 
သန်၍ကြီးထွားပြီးလျှင် အစိမ်းပုပ်ရောင် ဖြစ်သည်။ နှစ်ပေမှ 
သုံးပေအထိ မြင့်သည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းတွင် အလေ့ကျ 
ပေါက်ရောက်သဖြင့် ယင်းကို ပြင်သစ် အာတီချုပ်ဟူ၍လည်း 
ခေါ်ကြလေသည်။ ထိုအာတီချုပ်ပင်မျိုးတွင် စားသုံးနိုင်သော 
အစိတ်အပိုင်းမှာ မပွင့်သေးသည့် ပန်းငုံဖြစ်သည်။ ထိုအာတီချုပ် 
ပင်မျိုးစ၍ပေါက်ရောက် သောဒေသမှာမူ အာရှတိုက် ဖြစ်လေ 
သည်။
အခြားအာတီချုပ်ပင်တစ်မျိုးမှာ ဂျရုဆလမ်း အာတီချုပ်ပင် 
ဖြစ်သည်။ ယင်းကို ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် ဟီလီယန်သူ 
တျူဗရိုဆပ်ဟု ခေါ်သည်။ ထိုအာတီချုပ်ပင်မျိုးသည် ရာသီဥတု 
ဒဏ်ကိုခံနိုင်ရည်ရှိပြီးလျှင် ငါးပေမှ ဆဲ့နှစ်ပေအထိ မြင့်သည်။ 
သစ်ရွက်များကြွေသည့် ဆောင်းရာသီတွင် အဝါရောင်ရှိသည့် 
ပန်းများ ပွင့်သည်။ ထိုအာတီချုပ်ပင်မျိုးကို ဥရောပနှင့် 
အမေရိကတိုက်တို့တွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။ အဆိုပါ အာတီချုပ် 
ပင်မျိုး၏ တျူဗာ အတက်များသည် မြေအောက်တွင် အာလူး 
များကဲ့သို့ အပြွတ်လိုက်ရှိနေကြသည်။ ထိုအတက်များသည် 
လူနှင့် ကျွဲနွားများအတွက် စားသုံးရန် လွန်စွာကောင်းမွန်သည်။ 
ထိုအပင်မျိုး၌ လီဗျူလို့ ခေါ် သကြားတစ်မျိုးရှိရာ ထိုသကြား 
မျိုးသည် ဆီးချိုရောဂါရှိသူများအဖို့ သင့်မြတ်သော အချိုဓာတ် 
ဖြစ်သည်။ ထိုဂလုပ်နှင့် ဂျရုဆလမ်း အာတီချုပင်ပင်နှစ်မျိုး 
စလုံးပင် ကွန်ပိုစီတီမျိုးရင်းဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။
ဂျပန်နိုင်ငံတွင် စတင်၍ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တရုတ်အာတီ 
ချုပ်ပင်တစ်မျိုးလည်း ရှိသေးသည်။ ထိုအာတီချုပ်ပင်ကို 
ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် စတက်ချီတျူဗီဖဲရားဟုခေါ်၍ 
လေဗီယာတီးမျိုးရင်းပင် ဖြစ်သည်။ ထိုအပင်သည် တစ်ပေထက် 
ပို၍ မမြင့်ချေ။ ထိုအာတီချုပ် အပင်မျိုးမှ စားသုံးမှီဝဲနိုင်သော 
အတက်ကလေး များတွင် ဝက်အူရစ်ပုံသဏ္ဌာန် ရှိကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၂)သုတ် ရှိပါသည်။

အနဝသေသအာပတ်ကို သာဝသေသအာပတ်ဟု ပြ (ပြောဟော, ရေးသား သင်ကြား, ယူဆ, ပြုကျင့်)ကြသော ရဟန်းတို့သည် လူအများအစီးအပွားမဲ့ရန် ချမ်းသာ မဲ့ရန် အကျိုးစီးပွားမဲ့ရန် နတ်, လူတို့ ဆင်းရဲရန် ကျင့်သုံးကြကုန်၏။ သည်သာ မကသေး ထိုရဟန်းတို့သည် များစွာသော အကုသိုလ်ကိုလည်း တိုးပွားစေကြကုန်၏။ သဒ္ဓမ္မ သုံးဖြာ ဤသာသနာတော်ကို ကွယ်ပျောက်စေသူတို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

---

အနဝသေသအာပတ်ကို အနဝသေသအာပတ်ဟု ပြ (ပြောဟော, ရေးသား, သင်ကြား, ယူဆ, ပြုကျင့်)ကြသော ရဟန်းတို့သည် လူအများတို့ ကြီးပွား ချမ်းသာရန် နတ်, လူတို့ ချမ်းသာစေရန် ပြုကျင့်ကြသူတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ကုသိုလ်တရားကို တိုးပွား စေကြကုန်၏။ သဒ္ဓမ္မသုံးဖြာ ဤသာသနာတော်ကိုလည်း ကြာရှည်လေးမြင့် တည်တံ့ စေသူတို့ ဖြစ်ကုန်၏-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -အံ၊၁၊၂၀။ အံ၊မြန်၊၁၊၂၆။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ဧကကနိပါတ၊ ၁၂-အနာပတ္တိဝဂ္ဂ၊ အဋ္ဌမသုတ်။
2. ↑  -အံ၊၁၊၂၁။ အံ၊မြန်၊၁၊၂၇။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ... ၊ အဋ္ဌာရသမသုတ်။
3. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
**အနန်းပင်** (Anan) ၏ ရုက္ခဗေဒ အမည်မှာ *Fagraea fragrans* ဖြစ်သည်။ အနန်းပင်သည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် သဘာဝအတိုင်း ပေါက်ရောက်သော အမြဲစိမ်း အပင်ကြီးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ မလေးရှားနှင့် စင်ကာပူတွင် တဲမ်ဘုစု (Tembusu)ဟု ခေါ်ကြသည်။ ၎င်း၏ ပင်စည်မှာ အညိုနက်ရောင်ဖြစ်ပြီး၊ သစ်ခေါက်မှာ ကြက်ဟင်းခါးသီးအခွံတွင်ရှိသော အခေါက်များနှင့် ပုံစံတူနည်းနည်းတူပြီး အမြှောင်းလိုက် အမြှောင်းလိုက် တွေ့ရသည်။ ၎င်းသည် တဖြောင့်တည်းကြီးလေ့မရှိပဲ ၄၀-မီတာ အမြင့်ထိ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ အရွက်များမှာ အစိမ်းနုရောင်ရှိပြီး ဘဲဥပုံရှိကာ ၅-စင်တီမီတာ မှ ၈-စင်တီမီတာ အထိ ရှည်လျားသည်။ ၎င်း၏ ပန်းများသည် ဖြူဝင်းသောအရောင်ရှိပြီး ရင့်လာသောအခါ၌ အဝါရောင်သို့ ပြောင်းသွားလေ့ရှိကာ ညနေစောင်းပိုင်းအချိန်များတွင် စူးရှသော အမွှေးရနံ့ကို ထုတ်လွှင့်လေ့ရှိသည်။ အသီးများသည် ခါးသက်သော အရသာရှိ၍ အနီရောင်ဘယ်ရီ (berries)သီးများပုံ ဖြစ်ပြီး၊ မှည့်ရန် သုံးလကျော်ကြာကာ တဲရပါ့စ်(Pteropus) အသီးစားလင်းနို့များက လာရောက်စားသောက်လေ့ရှိကြသည်။

အခြားနိုင်ငံများတွင် ခေါ်ဝေါ်ပုံများ
------------------------------------

| ဒေသအမည် | အခေါ်အဝေါ် |
| --- | --- |
| ဖီဂျီကျွန်းများ | Buabua |
| ဖိလစ်ပိုင် | Urung |
| ဆာဘား | Temasuk |
| ဗီယက်နမ် | Tatrao သို့မဟုတ် Trai |
| ကမ္ဘောဒီးယား | Tatrao |
| ထိုင်းနိုင်ငံ | ကန်ကရောင် (ထိုင်း: กันเกรา) |
| အင်ဒိုနီးရှား | Tembesu |
| မလေးရှား၊ စင်ကာပူ | တဲမ်ဘုစု (Tembusu) |
| လာအိုနိုင်ငံ | Munpla |

အသုံးပြုပုံများ
---------------

ဤသစ်ပင်မှ ထွက်ရှိသော သစ်သားသည် အလွန်မာပြီး ခြစားခြင်းကိုခံနိုင်ရည်ရှိသဖြင့် အကြီးစားအဆောက်အဦးများ၊ တံတားများနှင့် ပန်းပုထုဆစ်ရာတို့တွင် အသုံးပြုရန် အလွန်ပင်သင့်တော်သည်။

ပြင်ပလင့်ခ်များ
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ဝီကီမီဒီယာ ကွန်မွန်းစ်တွင် ***Fagraea fragrans*** နှင့် ပတ်သက်သော မီဒီယာ ရှိသည်။ |

* အနန်းသားအကြောင်း သစ်ဂုဏ်သတ္တိဆိုင်ရာ (အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်) ဖော်ပြချက်

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4 5 6  Tropical plants site description။ 2015-10-09 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  2020-10-21 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Hargreaves၊ Dorothy; Hargreaves၊ Bob (1970)။ *Tropical Trees of the Pacific*။ Kailua, Hawaii: Hargreaves။ p. 61။
3. ↑  MTC Wood Wizard - Tembusu။  2020-10-22 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
အာဒစ် အာဘာဘာမြို့သည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ ၏ မြို့တော် ဖြစ်သည်။ အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်း အရ လူဦးရေ ၃,၃၈၄,၅၆၉ ဦး ရှိသည်။

အာဖရိက သမဂ္ဂ နှင့် ၎င်းမတိုင်ခင်က ဖွဲ့စည်းခဲ့သော အာဖရိက ညီညွတ်ရေး အစည်းအရုံးတို့သည် အာဒစ် အာဘာဘာတွင် ရုံးထိုင်ကြသည်။ ကုလသမဂ္ဂ အာဖရိက စီးပွားရေး ကော်မရှင်သည် အာဒစ် အာဘာဘာမြို့တွင် ရုံးထိုင်ကြပြီး အာဖရိက တိုက်နှင့် သက်ဆိုင်သော အဖွဲ့အစည်း အများအပြားနှင့် နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်း အများအပြားတို့ ရုံးထိုင်ကြသည်။ အာဒစ် အာဘာဘာမြို့သည် သမိုင်းကြောင်း အားဖြင့်သော် လည်းကောင်း၊ သံတမန်ရေးရာ အားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံရေး အားဖြင့်သော်လည်းကောင်း အရေးပါသော မြို့ဖြစ်သဖြင့် အာဖရိက၏ နိုင်ငံရေး မြို့တော် အဖြစ် ရံဖန်ရံခါ ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုလေ့ ရှိကြသည်။ မြို့တော်အတွင်း အီသီယိုပီးယား၏ ဒေသအသီးသီးမှ လူပေါင်းစုံတို့ နေထိုင်ကြသည်။ နိုင်ငံ အတွင်း လူမျိုးစုပေါင်း ၈၀ ကျော် ရှိပြီး ဘာသာစကား ၈၀ ကျော်ကို ပြောဆိုသုံးနှုန်းကြကာ ဘာသာရေး ခံယူချက် အမျိုးမျိုး ကွဲပြားခြားနားကြသည်။ အာဒစ် အာဘာဘာ တက္ကသိုလ် လည်း ရှိပြီး အာဖရိက ဓာတုဗေဒ အသင်းအဖွဲ့များ၏ အသင်းချုပ် နှင့် အာဖရိက ဦးချိုဒေသ သတင်းစာ အဖွဲ့ တို့သည်လည်း အာဒစ် အာဘာဘာတွင် အခြေစိုက်ကြသည်။
Map of the Arctic, with the Arctic Circle in blue and the 10°C July mean isotherm in red
**အာတိတ်စက်ဝိုင်း** သည် ဝင်ရိုးစွန်းစက်ဝိုင်း ၂ ခုမှ တခုအပါဝင်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာမြေပုံ၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းအကျဆုံး နယ်မြေဖြစ်သည်။ တောင်ဘက်ခြမ်းတွင် အန္တာတိတ်စက်ဝိုင်း တည်ရှိသည်။

အာတိတ်စက်ဝိုင်း၌ December solstice တွင် တနှစ်တာ၏ နေ့တာအတိုဆုံးဖြစ်ပြီး နေသည် တနေ့ခင်းလုံး မထွက်လာပေ။ June solstice တွင် နေ့တာအရှည်ဆုံးဖြစ်ပြီး နေသည် တနေ့တာလုံး မဝင်တော့ပေ။ ယင်းကဲ့သို့သော ဖြစ်ရပ်များကို ဝင်ရိုးစွန်းည (polar night) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သန်းခေါင်းယံ နေ (midnight sun) ဟူ၍လည်းကောင်း အသီးသီးခေါ်ဆိုကြသည်။ 

အာတိတ်စက်ဝိုင်း၏ တည်နေရာသည် ပုံသေမဟုတ်ဘဲ လက်ရှိတွင် အီကွေတာ၏ မြောက်ဘက် 66°33′49.2″ တွင် ရောက်ရှိနေသည်။ ယင်း၏ လတ္တီကျုသည် ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် တိမ်းစောင်းမှုပေါ်၌ မူတည်သည်။ ယင်းတိမ်းစောင်းမှုသည်လည်း လကမ္ဘာ၏ ပတ်လမ်းမှ ဒီရေအားကြောင့် နှစ်ပေါင်း ၄၁၀၀၀ ကြာလျင် ၂ ဒီဂရီအထက် အပြောင်းအလဲဖြစ်ပေါ်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ ရလဒ်အနည်ဖြင့် အာတိတ်စက်ဝိုင်းသည် တနှစ်လျင် ၁၄.၅ m (၄၈ ft) နှုန်းဖြင့် မြောက်ဘက်သို့ ရွေ့လျားလျက်ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Obliquity of the Ecliptic (Eps Mean)။ Neoprogrammics.com။  13 May 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Berger, A. L. (1976). "Obliquity and Precession for the Last 5000000 Years". *Astronomy and Astrophysics* **51** (1): 127–135. Bibcode: 1976A&A....51..127B.
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

 
(၁) အသဒ္ဓပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်း၊ (၂) အဟိရိကပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်း၊ (၃) ဒုပ္ပညပုဂ္ဂိုလ် အချင်းချင်း၊ (၄) အနောတ္တပ္ပီပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်း၊ (၅) အပ္ပဿုတပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်း၊ (၆) ကုသီတပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်း၊ (၇) မုဋ္ဌဿတိပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်း၊ (၈) သဒ္ဓပုဂ္ဂိုလ် အချင်းချင်း၊ (၉) ဟိရီပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်း၊ (၁၀) ဩတ္တပ္ပီပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်း၊ (၁၁) ပညဝန္တ ပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်း၊ (၁၂) ဗဟုဿုတပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်း၊ (၁၃) အာရဒ္ဓဝီရိယ ပုဂ္ဂိုလ် အချင်းချင်း၊ (၁၄) ဥပဋ္ဌိတသတိ ပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်းတို့ ပေါင်းသင်ဆက်ဆံကြ ညီညွတ်မှု ရှိကြပုံကို ပစ္စုပ္ပန်ကာလ, အတိတ်ကာလ, အနာဂတ်ကာလ, ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခအားဖြင့် ပုဂ္ဂိုလ်သုံးမျိုးစီ လှည့်လည်၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၁၊၃၇၂-၃။ သံ၊မြန်၊၁၊၃၅၈-၉။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၂။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၃-ဓာတုသံယုတ္တ၊ ဒုတိယဝဂ္ဂ၊ အဋ္ဌမသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
ခင်ဦးဇွန်းသည် မြန်မာအမျိုးသမီးထဲ၌ အစောဆုံး အင်္ဂလိပ်စာ သင်ယူတတ်မြောက်သူဟု ဆိုနိုင်သည်။ ခင်ဦးဇွန်းကို မြဝတီမင်းကြီး ဦးစ၏ နှမရင်း ဒေါ်လုံမနှင့် ပြင်သစ် အမေရိကန်ကပြား ဦးဝိုက်(Mr.White) တို့၏သမီး မဖြူနှင့် ခင်ပွန်း ဦးစံခိုင်တို့မှ ၁၈၇၁-ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်သည်။ ခင်ဦးဇွန်း၏ မိခင်ဒေါ်ဖြူမှာ ရွှေချည်ထိုး အတတ်ကို ကျွမ်းကျင်စွာ တတ်မြောက်သူဖြစ်သည်။ ဦးစံခိုင်မှာမူ မြန်မာမင်းလက်ထက် အမှုတော်ထမ်း ရွှေဇင်ယော် ပဲ့နင်းစစ်ကဲတော်မင်း ဖြစ်သည်။ 

ခင်ဦးဇွန်းမှာ မွေးချင်းမောင်နှမ ငါးဦးရှိရာ ဒေါ်ခင်ဆင့် (ပိုးကုန်သည်)၊ ဒေါ်ခင်ခင် (သံတော်ဆင့်ဦးအံ့ကိုးဇနီး)၊ ဦးအေး(နယ်စီးတောအုပ်ကြီး)၊ ဒေါ်ခင်တုတ်(ကြေးနန်းဝန်တော်ကတော်)နှင့် ခင်ဦးဇွန်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ခင်ဦးဇွန်းသည် အငယ်ဆုံးဖြစ်ပြီး ငယ်စဉ်ကပင် မိခင်ဒေါ်ဖြူနှင့်အတူ သီပေါမင်းတရား နန်းစံရာ နန်းတွင်းသို့ လိုက်ပါသွားလေ့ ရှိခဲ့သည်။ ပါတော်မူပြီးစတွင် မိခင်အိုကြီးနှင့် မန္တလေးမြို့၊ သမီးတော်ဈေးရပ်တွင် အတူနေထိုင်ရင်း အေဘီအမ်ကျောင်း၌ အင်္ဂလိပ်စာ သင်ယူခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန်သာသနာပြုတို့၏ ထောက်ပံ့မှုနှင့် ရန်ကုန်ကြည့်မြင်တိုင် နော်မံကျောင်းတက်ခဲ့သူဖြစ်သည်။

ခင်ဦးဇွန်းသည် ကျောင်းဆရာ ဦးထွန်းဖေ (နောင် ဂျပ်ဆင်ကောလိပ် ကျောင်းအုပ်ကြီး) နှင့် ၁၉၀၁-ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် လက်ဆက်ကာ သားသမီး (၈)ဦးဖွားမြင်ခဲ့သည်။ အားလုံးမှာ ဘွဲ့ရပညာတတ်များဖြစ်ကြပြီး သမီးဒေါ်လှသိန်း(ဆည်မြောင်းမင်းကြီးချုပ် ရောဘတ်မောင်တင်၏ ဇနီး) သည် မြန်မာအမျိုးသမီးများထဲတွင် ပထမဆုံး B.Sc ဘွဲ့ရရှိသူဖြစ်သည်။ ခင်ဦးဇွန်းသည် အသက် ၉၀-နှစ်နီးပါးအရွယ် ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်က ခင်ပွန်း ဦးထွန်းဖေနှင့် အတူ လမ်းမတော် ဦးနော ဇရပ်၌ နှစ် ၆၀-ပြည့် စိန်ရတုမင်္ဂလာပွဲ လုပ်ခဲ့သေးသည်။ ၁၈-ရက်၊ ဇူလိုင်လ၊ ၁၉၆၄-ခုနှစ်တွင် ခင်ဦးဇွန်း ကွယ်လွန်သွားသည်။

စာပေလက်ရာ
---------

ခင်ဦးဇွန်းသည် ၁၈၉၅-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် နော်မံကျောင်း အောင်မြင်ပြီးနောက် ရန်ကုန်၌ပင် အိမ်ထောင်ကျခဲ့သည်။ ထို့နောက် ခင်ပွန်းဦးထွန်းဖေနှင့်အတူ မန္တလေးပြန်သွားပြီး ၁၉၀၆-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်သို့ တစ်ဖန်ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ကြပြန်သည်။ ထိုစဉ် သားတစ်ယောက်၊ သမီးတစ်ယောက် ရရှိနေသည်။ ခင်ပွန်းသည် တက္ကသိုလ် ဆီးနိတ်ကောင်စီလူကြီးဖြစ်စဉ် ခင်ဦးဇွန်းက ဒပ်ဖရင်ဆေးရုံ၌ သားဖွားဆရာမ သွားလုပ်၏။ ၁၉၄၁-ခုနှစ် ဂျပန်ဝင်စဉ် ရှမ်းပြည်နယ်၊ ကလောမြို့မှတစ်ဆင့် ရပ်စောက် ဘုရားဖြူရွာသို့ သွားရောက်တိမ်းရှောင်ရသည်။ ထို၌ စစ်ဘေးဒုက္ခသည်များကို ကြည့်ရှုစောင့်ရှောက်ခဲ့ရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  တင်နိုင်တိုး ရေး၊ ကုန်းဘောင်နွယ် စာပေမျိုးဆက် စာအုပ်မှ ၊ စာ- ၂၅၊ ၂၀၁၀-ခုနှစ်၊ မေလ
**အာဇာနည် စန်းစန်း** (၁၉၄၉ - ၂၀၂၁ စက်တင်ဘာ ၁၃) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ဆပ်ကပ်ပညာရှင် ဖြစ်သည်။

ငယ်ဘဝ
-----

၁၉၄၉ ခုတွင် ဧရာဝတီတိုင်း၊ လေးမျက်နှာမြို့နယ်၊ ကျွန်းတဲရွာ၌ မွေးသည်။ ဖခင်မှာ ဆပ်ကပ်ပညာရှင် ရုရှားပြန် ဦးမောင်မောင် ဖြစ်၏။  အမည်ရင်းမှာ စန်းစန်း ဟူ၏။

သက်မွေးဝမ်းကျောင်း
------------------

၁၉၅၇ ခုတွင် သမီးဖြစ်သူကို အစွဲပြုကာ အာဇာနည်စန်းစန်း ဆပ်ကပ်အဖွဲ့ဟူ၍ ဦးမောင်မောင်က ဖွဲ့သည်။  ယင်းအဖွဲ့တွင်ပင် စန်းစန်းက ပါ၏။ ၁၉၆၀ နှစ်များတွင် နိုင်ငံရေးမှုဖြင့် ထောင်ကျဖူးသော်လည်း ထောင်မှလွတ်သည်နောက် မဆလအစိုးရသွန်သင်မှုကြောင့် နိုင်ငံရေးကင်းရှင်းသူ ဖြစ်လာသည်။ 

ရွှေမြင့်မိုရ်ရုပ်ရှင်မှ ရိုက်သည့် *ပစ်မှတ်* ဇာတ်ကားတွင် ဖခင်နှင့်အတူ ပါဝင်ဖူးသည်။

၂၀၁၄ ခု၌ မုံရွာနယ်၊ အလုံမြို့တွင် ဆပ်ကပ်ပြစဉ် စင်ပြိုသည့်အတွက် မျောက် ဖိုးပိန် သေပြီး စင်ပေါ်တွင် ကြီးကြပ်နေသော စန်းစန်းလည်း ဒဏ်ရာရ၏။ 

၂၀၁၇ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်တွင် မြန်မာ့သဘင်ပညာရှင်များအစည်းအရုံးက မြန်မာနိုင်ငံဆပ်ကပ်/မျက်လှည့်ပညာရပ်များထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်ပြန့်ပွားရေးကော်မတီဟူ၍ ဖွဲ့စည်းသည့်အခါ နာယကအဖြစ် ပါဝင်ရ၏။

ဘဝနိဂုံး
--------

၂၀၂၁ ခု၊ စက်တင်ဘာလ၊ ၁၃ ရက်တွင် လေးမျက်နှာမြို့၌ လွန်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  "ဘိတ်ခေါ်ပါသည် လေးမျက်နှာကမ်းသာယာဆီ". တိုင်းဧရာ. 2018-03-04.
2. ↑  "အာဇာနည်စန်းစန်းဆပ်ကပ် နှစ် ၆၀ ပြည့်အဖြစ် အမျိုးသားဇာတ်ရုံတွင် ဖျော်ဖြေမည်". Irrawaddy. 2017-03-26.
3. ↑  ဖိုးကျော့. "အင်းစိန်ထောင်ထဲက မှိုင်းရာပြည့်". လမင်းတာရာ. 2014-08-23.
4. ↑  "အာဇာနည်စန်းစန်းဆပ်ကပ်အဖွဲ့ မုံရွာအလုံမှာ ဇာတ်စင်ပြိုကျ၊ ၁၇ ဦး ဒဏ်ရာရပြီး မျောက်လိမ္မာလေးဖိုးပိန် သေဆုံး". Vol.2, No.45. 7 Day News.
5. ↑  လင်းအက္ခရာ. "ဆပ်ကပ်နှင့်မျက်လှည့်ပညာကော်မတီဖွဲ့[*လင့်ခ်သေ*]". ပေါ်ပြူလာ. 2017.08.03.
6. ↑  "မြန်မာ့ဆပ်ကပ် ပညာရှင် အာဇာနည်စန်းစန်း ကွယ်လွန်". ပေါ်ပြူလာ. 2021-09-13.
စည်းဝါးကိုက် ကိုယ်လက်လေ့ကျင့်ခြင်း။ ။
ကိုယ်လက်လေ့ကျင့်ခြင်း၌ ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတို့၏ 
လှုပ်ရှားခြင်းသည် ညီညွတ်စေရန် အရေးကြီးသည်။ လှုပ်ရှားမှု 
ညီညွတ်မှ နှလုံးသွေး အညီအညွှတ်ပျံ့နှံ့၍ ကြွက်သားများ 
ဖွံ့ဖြိုးလာနိုင်သည်။ ယင်းညီညွတ်မှုကို ရရှိနိုင်ရန် စည်းချက် 
ဝါးချက်ရှိဖို့ လိုလေသည်။ စည်းချက်ဝါးချက်ဖြင့် ကိုယ်လက် 
လှုပ်ရှား ကစားခြင်းကို စည်းဝါးကိုက် ကိုယ်လက်လေ့ကျင့်ခြင်း 
ဟု ခေါ်သည်။

စည်းဝါးကိုက် ကိုယ်လက်လေ့ကျင့်ခြင်းကို စတင်တီထွင် 
သူမှာ ဆွစ်လူမျိုး ပါမောက္ခကြီး ဒါးလခရိုးဆိုသူဖြစ်သည်။ 
ဒါးလခရိုးသည် ဤစည်းဝါးကိုက်ကိုယ်လက်လေ့ကျင့်ခြင်းကို 
ဂီတပညာရပ်ကို မှီး၍ တီထွင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဂီတပညာရပ်၌ 
ပညာသည်များသည် စည်းနှင့် ဝါးကို နားလည်ရသည်။ စည်း 
ဝင် စည်းထွက်ကို တတ်သိရသည်။ စည်းချက် ဝါးချက်နှင့် 
ညီညွတ်စွာ ကိုယ်လက်များလည်း လှုပ်ရှားရသည်။ ယင်း 
အချက်များကိုမှီး၍ ခရစ် ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်လောက်၌ ဒါးလခရိုး 
သည် စည်းဝါးကိုက် ကိုယ်လက်လေ့ကျင့်နည်းကို သင်ကြား 
ပြသပေးနိုင်လေအောင် တီထွင်လိုက်ရာ၊ ဥရောပတိုက်နှင့် 
အမေရိကတိုက်များတွင် ထိုလေ့ကျင့်နည်းသည် များစွာခေတ် 
စားလာခဲ့သည်။

ယင်းလေ့ကျင့်နည်း၌ စည်းချက်ကျအောင် လှုပ်ရှားတတ်ရ 
သည်။ နားအာရုံဖွံ့ဖြိုးစူးရှဖို့လည်းလိုသည်။ မိမိသည် အများနှင့် 
အတူ ယိမ်းကရာ၌ကဲ့သို့ ညီညာစွာ လှုပ်ရှားတတ်ဖို့လည်းလိုပေ 
သည်။ အထက်ပါ အချက်သုံးချက်အနက် စည်းချက်ကျလှုပ်ရှား 
ခြင်းသည် အဓိကအခြေခံပင်ဖြစ်သည်။

ဤစည်းဝါးကိုက် ကိုယ်လက်လေ့ကျင့်ခြင်း၏ ရည်ရွယ် 
ချက်မှာ အလုပ်လုပ်ကိုင်ရာ၌ စိတ်သွားတိုင်း ကိုယ်ပါနိုင်မှု၊ 
စိတ်နှင့်လိုက်၍ ကိုယ်ခန္ဓာကလည်း စွမ်းစွမ်းတမံလျင်မြန်စွာ 
ဆောင်ရွက်နိုင်မှုတို့ တိုးတက် ဖွံ့ဖြိုးလာစေရန်ဖြစ်သည်။
လေ့ကျင့်ခဏ်းများကို ပြုလုပ်ရာ၌ လှုပ်ရှားနေသော စိတ် 
ကို ကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းများက အမီလိုက်၍ လှုပ်ရှားနိုင်ရန် 
ကြိုးစားရသည်။ ဤတွင် ဂီတသံဖြင့် စည်းချက်တိုင်ပေးနေ 
သည်ကို ဖမ်းမိရန် နားအာရုံစိုက်မှုသည် အရေးကြီးသည်။ 
ဂီတသံစည်းချက်မြန်လျှင် မြန်သကဲ့သို့၊ နှေးလျှင်နှေးသကဲ့သို့။ 
စိတ်ရော ကိုယ်ပါလိုက်၍ လှုပ်ရှားလေ့ကျင့်ရသည်။ လေ့ကျင့် 
ခန်း တစ်ခန်းနှင့် တစ်ခန်း အကူးအပြောင်း၌ ဆရာဖြစ်သူက 
အမိန့်ပေးရန်လိုလေသည်။ စည်းဝါးကိုက် ကိုယ်လက်လေ့ကျင့် 
ခြင်းသည် စည်းချက် ဝါးချက်ကို သိနားလည်စေသောကြောင့် 
ဂီတနှင့် ပန်တျာအနုပညာတို့ကို လေ့လာဆည်းပူးရာ၌ အဖိုး 
တန်သောလေ့ကျင့် ခြင်းဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၄)
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့တော်၌ ရောက်နေကြသော နိုင်ငံခြားသား ပုဏ္ဏား ငါးရာတို့၏ အတင်းအကြပ်တိုက်တွန်းချက်ကြောင့် "စာတုဝဏ္ဏသုဒ္ဓိ" ပြဿနာတင်ရန် ရောက်လာသောဗြာဟ္မဏဝါဒ၌ ပညာတတ် အထက်မြက်ဆုံးဟုဆိုနိုင်သော အဿလာယနလုလင်အား "ဗြာဟ္မဏောဝ သေဋ္ဌော ဝဏ္ဏော" အစရှိသော ဗြာဟ္မဏတို့၏ အယူဝါဒလေးချက်၏ မမှန်ကန်ပုံ၊ (၁) ဗြာဟ္မဏလူမျိုးတို့သည် ပုဏ္ဏေးမများဝမ်းမှ မွေးဖွားလာကြပုံ၊ (၂) ယောနကတိုင်းနှင့် ကမ္ဗောဇတိုင်းတို့၌ အရှင်သခင်နှင့် ကျွန်ထုံးစံ၊ (၃) အမျိုးလေးပါးတို့ ဒုစရိုက်လုပ်ငန်းများ ပြုကျင့်ပြောဆိုခြင်းကြောင့် အပြစ်ရပုံ၊ (၄) သုစရိုက်ဆယ်ပါးကို ကျင့်သုံးခြင်းကြောင့် အကျိုးခံစားကြရပုံ၊ (၅) မေတ္တာဘာဝနာ ပွားများမှု၊ (၆) ဆပ်ပြာဖြင့် ရေချိုးခြင်း၊ (၇) လူမျိုးအသီးသီးတို့ မီးပွတ်သစ်သားအမျိုး မျိုးမှ ဖြစ်ပေါ်လာသောမီးတို့၏ ခြားနားမှုမရှိပုံ၊ (၈) လူမျိုးအသီးသီးတို့ ရောယှက် နိုင်ပုံ၊ (၉) မြင်းမနှင့် မြည်းတို့ မျိုးစပ်ပုံ၊ (၁၀) တဝမ်းတည်းမှမွေးဖွားလာသည့် ညီအစ်ကို နှစ်ယောက်အကြောင်း၊ (၁၁) ပဌမအမျိုးဇာတ်၊ ဒုတိယအတတ်ပညာ၊ တတိယအကျင့်၊ အကျင့်ကိုလိုက်၍ အမျိုးလေးပါးတို့ (သံသရာမှ)စင်ကြယ်ပုံ၊ (၁၂) ရှေးကပုဏ္ဏားမျိုး ရသေ့တို့ ဗြာဟ္မဏဝါဒလေးချက်ဖြစ်သော မိစ္ဆာအယူကို ဖြစ်စေကြပုံ၊ (၁၃) အသိတဒေဝလရသေ့က ပဋိသန္ဓေနေသည့်ပြဿနာဖြင့် မိစ္ဆာအယူကို ဖျောက်ဖျက်ခဲ့ပုံ၊ (၁၄) သင့်ဆရာနှင့်တကွသော သင်သည် ထိုခုနစ်ယောက်သော ပုဏ္ဏားမျိုးရသေ့တို့၏ ယောက်မကိုင်ပုဏ္ဏားလုလင်ကိုပင် မမီသေးဟု မိန့်တော်မူပုံ၊ (၁၅) အဿလာယန ပုဏ္ဏား ဥပါသကာအဖြစ် ခံယူပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -မ၊၂၊၃၅၄-၃၆၄။ မ၊မြန်၊၂၊ ၃၅၈-၃၆၇။ မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၇၈-၂၈၁။ မ၊ဋီ၊၃၊၁၈၅-၈။

-မဇ္ဈိမနိကာယ၊ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ၊ ၅-ဗြာဟ္မဏဝဂ္ဂ၊ တတိယသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
**တာဟူး ဆူမဲ့ဒန်း** သို့မဟုတ် **တာဟူး ဘွန်ကန်**သည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ အနောက်ဂျာဗားပြည်နယ်ရှိ ဆူမဲ့ဒန်းမြို့မှ ဆွန်ဒန် တို့ဟူးအကြတ်ကြော်ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို တရုတ်အင်ဒိုနီးရှားလူမျိုး Ong Kino မှ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အခြားသော တို့ဟူးများနှင့် ကွဲပြားသည့် ဝိသေသလက္ခဏာများရှိသည်။

သမိုင်း
-------

တာဟူး ဘွန်ကန်သည် ဆူမဲ့ဒန်းမြို့ရှိ သက်တမ်းအရင့်ဆုံးတို့ဟူးဆိုင်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် "ဘွန်ကန်"တို့ဟူးကို တရုတ်ရွေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ Ong Kino မှ ပထမဆုံးပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ဆူမဲ့ဒန်းမြို့၏ ပထမဆုံးသော တို့ဟူးဖြစ်သည်။ Ong Kino သည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဖူကျန့်ပြည်နယ်၊ ကွမ်ကျိုးမြို့၊ အန်းရှီးမှ ဖြစ်ပြီး ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းကာလတွင် အင်ဒိုနီးရှားသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ Ong Kino သည် သူ၏မိသားစုစားရန် တို့ဟူးအား စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူ၏ အိမ်နီးချင်းများအား စတင်ရောင်းချခဲ့ပြီး လူအများမှ ကြိုက်နှစ်သက်ကြသောကြောင့် လုပ်ငန်းအဖြစ် ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် Ong Kino ၏ တဦးတည်းသော သားဖြစ်သော Ong Bunkeng သည် ဆူမဲ့ဒန်းသို့ရောက်ရှိလာပြီး မိဘများ၏လုပ်ငန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး Ong Kino နှင့် သူ့ဇနီးတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံရှိ ဇာတိမြို့သို့ ပြန်ခဲ့ကြသည်။ တရုတ်သို့ပြန်ရောက်ပြီးနောက် သူ့၏လုပ်ငန်းအား သူသားဖြစ်သူ Ong Boen Keng (တရုတ်:王文卿) အား အမွေပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၀ ခုနှစ်မတိုင်မီထိ လုပ်ငန်းတိုးတက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ် လုပ်ငန်းသည် အအောင်မြင်ဆုံးအခြေအနေသို့ရောက်ပြီး ယနေ့အချိန်တိုင်အောင် အလွန်အောင်မြင်မှုရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ 

ဆူမဲ့ဒန်း၏ မင်းသား ဆူရီးယန်းမာဂျာသည် ဆီတူရာဂျာခရိုင်ခွဲသို့ ခရီးထွက်သောအခါတွင် "တာဟူး ဘွန်ကန်"ဆိုင်ရှေ့သို့ ရပ်တန့်ပြီး တို့ဟူးကို စားသူကြည့်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် သူသည် ဆွန်ဒန်ဘာသာစကားဖြင့် "Geuning ngeunah ieu kadaharan teh, moal burung payu geura" (အကြမ်းဖျဉ်းဘာသာပြန်လျှင် "ဤတို့ဟူးသည် အရသာအလွန်ရှိပြီး လူများက ဝယ်စားမှာ အသေအချာပဲ") ဟု ဆိုခဲ့သည်။

လက္ခဏာ
------

တာဟူး ဆူမဲ့ဒန်း၏ လက္ခဏများတွင် ၎င်းတို့ ပါဝင်မှုသည် တဝက်လွတ် သို့မဟုတ် အပြည့်လွတ် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်တို့ဟူးဖြူထက် အထဲတွင် အနှစ်ပိုမိုပါဝင်သည်။ အရသာသည် အနံ့ပြင်းသည်။ လွန်တောင်း၊ ဆမ်ဘယ်အမျိုးမျိုး၊ ပဲငံပြာရည် သို့မဟုတ် ဂျာပဲ ရာဝတ်တို့ဖြင့် သုံးဆောင်ရန် အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ Kompas သတင်းစာမှ အဲကို ဟန်ဒြာဝန် ဆိုဖ်ယန်သည် တာဟူးဆူမဲ့ဒန်းသည် 2.5–3 cm x 3 cm အရွယ်အစားရှိပြီး အညိုဖျော့ရောင်ရှိကာ ပြောက်ကျားအရေများနှင့် ကြွပ်ဆက်ပြီး အရသာရှိသည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2  Gunawan & Khairunnisa 2010, p. 106
2. 1 2  Saragih & Sarwono 2001, p. 5
3. ↑  Ganie၊ Suryatini N.။ "From Doufu to tahu"၊ 7 May 2006။ 21 August 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ Archived from the original on 3 May 2013။
4. ↑  Oey 1997, p. 343
5. ↑  Sofyan၊ Eko Hendrawan (7 January 2012)။ Tahu Sumedang, Lezat berkat Air Tampomas။ *Kompas*။  12 April 2012 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။

ကျမ်းကိုး
---------

* Gunawan၊ Iwan; Khairunnisa၊ Anita (2010)။ Yuniawati၊ Reny; Koswara၊ Rani Andriani (eds.)။ *Sentra Bisnis Jawa Barat: Panduan Wisata Belanja & Kuliner Khas Jawa Barat*။ Jakarta: TransMedia။ ISBN 978-979-799-150-0။
* Oey၊ Eric (1997)။ *Java*။ Hong Kong: Periplus Editions။ ISBN 978-962-593-244-6။
* Saragih၊ Yan Pieter; Sarwono၊ B. (2001)။ *Membuat Aneka Tahu*။ Depok: Penebar Swadaya။ ISBN 978-979-489-610-5။
* Setyautama၊ Sam (2008)။ Mihardja၊ Suma (ed.)။ *Tokoh-Tokoh Etnis Tionghoa di Indonesia*။ Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia။ ISBN 978-979-9101-25-9။
ဆာမောင်ခင် (ခရစ် ၁၈၇၂-၁၉၂၄)
---------------------------

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးဆာဘွဲ့ရသူမှာ မောင်ခင် ဖြစ်သည်။ ဆာမောင်ခင်ကို ရန်ကုန်မြို့၊ ပုဇွန်တောင်ရပ် မြေပိုင်ရှင် အမှုထမ်းကောင်းတံဆိပ်တော်ရမင်း ဦးဘိုးကျော်နှင့် ဒေါ်ကြာနှင်းတို့မှ ခရစ် ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်သည်။ ငယ်စဉ်က ရန်ကုန်မြို့ စိန်ပေါကျောင်းတွင် ပညာသင်ပြီးနောက် ရန်ကုန်ကောလိပ်၌ ဆက်လက် ပညာသင်ယူခဲ့ရာ အက်(ဖ) အေ စာမေးပွဲကို အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။ ထို့နောက် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ သွားရောက်၍ ဝတ်လုံ အတတ်ကို ဆည်းပူးလေ့လာသည်။ ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် မစ်ဒဲတင်ပယ်မှ ဝတ်လုံစာမေးပွဲကို အောင် 
မြင်ခဲ့သည်။

မြန်မာပြည်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း 
အတော်ကြာအောင် ဝတ်လုံဘဝနှင့် အသက် မွေးခဲ့သည်။ ထို 
အတောအတွင်း၌ ရန်ကုန်ကောလိပ်တွင် ဥပဒေကထိက ဆရာ 
အဖြစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့ဘူးသည်။ ထို့နောက် အစိုးရ 
ရှေ့နေချုပ်၏ လက်ထောက်အဖြစ်ဖြင့် ခန့်ထားခြင်းခံရသည်။ 
ထိုမှတစ်ဆင့် ရန်ကုန်မြို့ စမော်ကော်ရုံးကြီးတွင် တရားသူကြီး 
အဖြစ်မှ ခန့်အပ်ခြင်းခံရသူ ဖြစ်လေသည်။ ဆာမောင်ခင်မှာ 
မြန်မာထဲမှ ထိုရာထူးကို ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်းခံရသူ ဖြစ်လေ 
သည်။

ထို့နောက် များမကြာမီ တရားသူကြီးအဖြစ်မှ နုတ်ထွက်၍ 
ဒုတိယအစိုးရရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်နေစဉ် ချိကုတ်ခေါ် 
တရားလွှတ်တော်တွင် မြန်မာထဲမှ ပထမဆုံး တရားဝန်ကြီး 
အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရလေသည်။ ခရစ် ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် 
ချိကုတ်တရားလွှတ်တော်တွင် တရားဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ် 
ခြင်း ခံရသည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာပြည်ချိကုတ်ကို ဟိုက် 
ကုတ်အဖြစ်သို့ တိုးမြှင့်လိုက်ရာ ဦးခင်မှာ ဟိုက်ကုတ်တရား 
ဝန်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။

၁၉၂၃ ခုနှစ်၌ မြန်မာနိုင်ငံကို ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးစံနစ် 
ပေးအပ်လိုက်သောအခါ ဦးခင်အား ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးအဖြစ် 
ခန့်အပ်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ကေ၊ စီ၊ အိုင်၊ အီး၊ 
ခေါ် ဆာဘွဲ့ကို မြန်မာထဲမှ ပထမဆုံး ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသူ 
ဖြစ်ပေသည်။ 

ဆာမောင်ခင်သည် ၁၉ဝ၁ ခုနှစ်၌ အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။ 
ဇနီးမှာ ရန်ကုန်မြို့ သမာဓိမြို့ဝန် ဦးဖိုး၊ ဒေါ်ဒေါ်ရွက်တို့၏ 
သမီးကြီး ဒေါ်ခင်သန်းမေ ဖြစ်သည်။ ဒေါ်ခင်သန်းမေမှာ ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာဘုရင်  ဗဒုံမင်း(ခေါ်) ဘိုးတော်ဘုရား ဒလမြို့စား  မွန်လူမျိုးစစ်ကဲကြီးမောင်ထော်လေး (နောင်အခါ မော်လမြိုင်မြို့ စစ်ကဲ တရားသူကြီး)၏ မြစ်ဖြစ်သည်။[1] ဆာမောင်ခင်နှင့် လေဒီ ခင်တို့တွင် သားတစ်ယောက် သမီးတစ်ယောက် ထွန်းကားခဲ့ရာ 
သားမှာ ဝတ်လုံတော်ရဦးမျိုးခင်ဖြစ်၍ သမီးမှာ ဒေါ်ခင်⁠ခင်အေး 
ဖြစ်သည်။ 

ဆာ မောင်ခင်သည် ရန်ကုန်မြို့ ကန်တော်ကြီးစောင့်ရှိ 
အိုးရီးယင့် ကလပ်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူတစ်ဦး ဖြစ်သည့် 
အပြင် ထိုကလပ်၌ ပထမဆုံးဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်လေသည်။ 
ရန်ကုန်မြို့ မြင်းပွဲအသင်းကြီးတွင် စတူးဝပ် လူကြီးအဖြစ်ဖြင့် 
လည်းကောင်း၊ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ 
သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်းကြီး၌လည်း ထိရောက် 
စွာ ပါဝင်ဆောင်ရွက် ကူညီခဲ့လေသည်။

ဆာမောင်ခင်သည် အသားညို၍ အရပ်အမောင်း ကောင်း 
ပြီးလျှင် ခန့်ညားသော ဥပဓိရုပ်ရှိသည်။ အားလပ်ချိန်တွင် မြင်း 
စီးခြင်း၊ ပန်းပင်စိုက်ခြင်းများကို ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ မြင်းပြပွဲ၊ 
ခွေးပြပွဲနှင့် ပန်းပင်ပြပွဲ ပြိုင်ပွဲများကို ဦးစီးကျင်းပလေ့ ရှိသည်။ 
ဆာခင်မောင်မှာ နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး မဟုတ်ခဲ့သော်လည်း 
အုပ်ချုပ်ရေးဖက်တွင် တတ်သိကျွမ်းကျင်သော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး 
ဖြစ်၏။ အဂတိလိုက်စားခြင်းမှ ကင်းရှင်းသဖြင့် တရားသူကြီး 
ကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ကြည်ညိုလေးစားခြင်း ခံရလေသည်။
ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်နေစဉ် ၁၉၂၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
[2]

ကိုးကား
-------

1. ↑  Oung, Kin Thida (2007). *A Twentieth Century Burmese Matriarch*. Lulu. p. 200. ISBN 9780557102297.
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)
ပါမောက္ခဒေါက်တာ**တင်ဦး**သည် မြန်မာ ကလေးအထူးကုဆရာဝန်ကြီး တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အဖ ဦးတင်အန်း၊ အမိ ဒေါ်အေးစိန်တို့က ၂၁ မေ ၁၉၃၀ တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအောင်မြင်ခဲ့ပြီး ဆေးပညာဘွဲ့ MBBS ကို ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ဆေးပညာမဟာဌာန၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် Royal College of Physicians and Surgeons, London မှ DCH ဘွဲ့၊ Royal College of Physicians, Edinburgh မှ MRCP ဘွဲ့နှင့် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် Royal College of Physicians, Edinburgh မှ FRCP ဘွဲ့များကို ရရှိခဲ့သည်။
ပါမောက္ခ၊ ဌာနမှူး၊ ကလေးကျန်းမာပညာဌာန၊ ဆေးရုံအုပ်ကြီး၊ ရန်ကုန်ကလေးဆေးရုံကြီး၊ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်၊ ဆေးပညာဦးစီးဌာနနှင့် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်၊ ကျန်းမာရေးဦးစီးဌာန စသည့် တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဥက္ကဋ္ဌ၊ မြန်မာနိုင်ငံဆရာဝန်အသင်း တာဝန်ကို ၁၉၈၅ မှ ၁၉၈၈ အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ ကြက်ခြေနီအသင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
အမည်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသည့်အခါ *Tin U* ဟု ရေးသည်။

ပထမဆုံးများ
-----------

ဒေါက်တာသိန်းအုပ်ကျော်မြင့် ရေးသော *မြန်မာဆေးလောက၏ ဦးဆောင်များ* တွင် ဒေါက်တာတင်ဦးသည် Royal College of Physicians of Edinburgh, UK မှ MRCP (Paediatrics) ဘွဲ့ကို ပထမဆုံးရရှိခဲ့သော မြန်မာလူမျိုးဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ရန်ကုန်ကလေးဆေးရုံကြီး၏ ပထမဆုံး ဆေးရုံအုပ်၊ ကလေးကျန်းမာပညာဌာန၊ ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန် နှင့် ဆေးတက္ကသိုလ် (၂) ရန်ကုန် တို့၏ ပထမဆုံး ပါမောက္ခ၊ ဌာနမှူးလည်း ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။

အမျိုးသားစာပေဆု
---------------

၁၉၈၀ ခုနှစ်၊ အမျိုးသားစာပေဆု၊​ သုတပဒေသာ (သိပ္ပံနှင့် အသုံးချသိပ္ပံ) ကို *ကလေးကျန်းမာရေးအတွက် ရှုထောင့်အထွေထွေ* စာအုပ်ဖြင့် ရရှိခဲ့သည်။ ကလောင်အမည်မှာ ဒေါက်တာတင်ဦး (ကလေးဆေးရုံကြီး) ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Myanmar Medical Association
2. ↑  မြန်မာနိုင်ငံဆရာဝန်အသင်း
3. ↑  Past Presidents of The Myanmar Medical Association
4. ↑  Prof U Tin U (Child Health)။ 21 October 2020 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  16 December 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
5. ↑  *မြန်မာနိုင်ငံကြက်ခြေနီအသင်း ၇၅ နှစ်မြောက်အထိမ်းအမှတ် စိန်ရတုမဂ္ဂဇင်း*။ ရန်ကုန်: မြန်မာနိုင်ငံကြက်ခြေနီအသင်း။ ၂၀၁၅။ p. ၁၅။
6. ↑  *Who's Who in Health and Medicine in Myanmar: a biographical dictionary of men and women who have contributed to the development of health and medicine in Myanmar since independence (1948)*။ ရန်ကုန်: Department of Health Planning, Ministry of Health, Myanmar။ ၂၀၀၃။ p. စာမျက်နှာ ၆၉၅။
7. ↑  The Pioneers of Medicine in Burma။ 21 October 2020 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  16 December 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
8. ↑  Prof U Tin U (Child Health)။ 21 October 2020 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  16 December 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
9. ↑  အမျိုးသားစာပေဆုရစာအုပ်စာရင်း
*၂ဝဝ၅ ခု၊ ဇူလိုင်ထုတ် ရာပြည့် ဦးစိုးညွန့် စုစည်း တည်းဖြတ်တဲ့ '၂ဝ ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာ ၁ဝဝ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျုဉ်း' စာအုပ်မှ စာရေးတွေရဲ့ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျုဉ်း တွေကို ပြန်လည် ကူးယူ ဖော်ပြတာ ဖြစ်ပါတယ်။*

ရဲထွန်းလင်း [၁၉၁ဝ(ခန့်) - ၁၉၆၂]
-------------------------------

  

ကသာ ခရိုင် မိုးထားမြို့တွင် အဖ ကုန်သည် ဦးရိုး၊ အမိ ဒေါ်သစ်ဖြူ တို့က ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ် (ခန့်)တွင် မွေးဖွား ခဲ့သည်။

  

ကျောင်းဆရာ၊ အာရှ လူငယ် တော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင်၊ ကာယဗလ နည်းပြ ဆရာ၊ မန္ဈလေး ရုပ်ရှင် လီမိတက် အစုရှင် ဒါရိုက်တာ လူကြီး၊ မန္ဈလေး ရုပ်ရှင် အောက်မြန်မာပြည် တိုက်ခွဲ တာဝန်ခံ စသည်ဖြင့် လုပ်တောင် တာဝန် ယူခဲ့သည်။

  

ကာယဗလနှင့် အားကစား ဘက်တွင် ဝါသနာပါ လိုက်စား ခဲ့သည်။ ကာယဗလ ဦးရှိန် ထံတွင် ဦးဇော်ဝိတ် နှင့်အတူ တပည့်ခံကာ လေ့ကျင့် လိုက်စား ခဲ့ရာမှ ကာယဗလ ဦးနေဝင်းဟု တွင်ခဲ့သည်။ ကာယဗလ ဘွဲ့ကို အလွန် နှစ်သက်သည်။

  

မန္ဈလေး ရုပ်ရှင် ပေါ်ပေါက် လာအောင် ကြိုးစား သူများ အနက် အရေးကြီးဆုံး အစိတ်အပိုင်းက ပါဝင် ခဲ့သည်။ အဆင့်အတန်း မြင့်သော ဇာတ်ကား များကို တီထွင်၍ ရုပ်ရှင် ဇာတ်ညွှန်းများ ရေးခဲ့သည်။

  

စာပေ ဝါသနာရှင် ဖြစ်သည်နှင့် အညီ ရဲထွန်းလင်း၊ ကာယဗလ ဦးနေဝင်း၊ ရေးသူ "?" တို့ဖြင့် ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည်၊ ဆောင်းပါးများ ရေးခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် သွေးသောက် မဂ္ဂဇင်းတွင် "ကာယဗလ ဦးနေဝင်း" အမည်ဖြင့် ဆောင်းပါးများ၊ ရေးသူ "?" ဟူသော အမည်ဝှက်ဖြင့် 'ဘုရင်နှင့် ကျေးတောသား' ၊ 'မေခလာ'၊ 'ကသီကရီ' ဝတ္ထုရှည် များနှင့် ဝတ္ထုတို များကို ရေးခဲ့သည်။ စစ်မဖြစ် မီက ရေးသား ထုတ်ဝေ ခဲ့သည့် သိန်းလေးဆယ်နှင့် အရေးတော်ပုံ တပ်သား ဝတ္ထုများ၊ လုလင် တက်လမ်း (၁၉၃၅?) နှင့် ထွက်ရပ်လမ်း (၁၉၄ဝ) ကျမ်းများမှာ အထူး ထင်ရှား ခဲ့သည်။ "အရေးတော်ပုံ တပ်သားမှာ အလွန်ကောင်းသော တော်လှန်ရေး ဝတ္ထု ဖြစ်သည်" ဟု သုခက ရေးခဲ့သည်။ "လူငယ်များကို စိတ်ဓာတ် ရင့်သန် တိုးတက် စေသော ဝတ္ထုများကို ရေးလေ့ ရှိသည့် တာဝန်သိ စာရေးဆရာ ....." ဟူ၍ စီးပွားရေး မြင့်ဦးက ဆိုခဲ့သည်။ 'အရေးတာ်ပုံ တပ်သား' ဝတ္ထုကြီးမှာ စာရေး ဆရာကြီး ရဲထွန်းလင်း မွေးထုတ် ပေးလိုက်သော အရေးတော်ပုံ တပ်သားကြီး မျိုးတင့် ..... ၏ မဟုတ်မခံ စိတ်ဓာတ်၊ နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး စိတ်ဓာတ်၊ မှန်ရာကို လုပ်ရဲသည့် စိတ်ဓာတ် တို့ကို ကျွန်တော် အားကျ ခဲ့သည် ...." ဟူ၍ မြသန်းတင့်က တင်ပြ ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ကျန်းမာအောင် အာဟာရ သုံးဆောင်နည်း စာအုပ်ကို ရေးသား နေဆဲပင် ဖြစ်သည်။

  

၁၉၆၂ ခု ဒီဇင်ဘာ ၁၆ ရက်နေ့ ည ၁၁ နာရီ ၂ဝ မိနစ်၊ အသက် ၅၁ နှစ် အရွယ်တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အဆုတ် ကင်ဆာ ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်။

စာညွှန်း ။ ။
------------

1. သုခ။ စာရေးဆရာ ရဲထွန်းလင်း၊ ရှုမဝ (ဇန်နဝါရီ ၁၉၆၃)။ စာ - အချပ်ပို က - ခ။
2. စီးပွားရေး မြင့်ဦး။ ကြယ်တပွင့် ွေွ့ကလင့်ငယ်စော၊ သွေးသောက် (ဇန်နဝါရီ ၁၉၆၃)။ စာ ၁၄၈ - ၁၅ဝ။
3. မြသန်းတင့်။ က္ဆွန်တော် ဆက်၍ ရေးချင်သော ဝတ္ထုများ (၃)၊ ရှုမဝ (ဇန်နဝါရီ ၁၉၇၃)။ စာ ၁ဝ၁ - ၁ဝ၉။
4. အယ်ဒီတာမှ ချစ်သော စာဖတ်သူသို့၊ ငွေတာရီ (ဇန်နဝါရီ ၁၉၆၃)။ စာ ၂၇၇။
5. တိုးတက်ရေး မဂ္ဂဇင်း (နိုဝင်ဘာ ၁၉၃၅)။ စာအုပ် ကြော်ငြာ။
6. မန္ဈလေးနှင့် စာပေခရီး (၁၉၉၈)။ စာ ၁၃၅။]
**တာဟူး ဂီဂျဲရော့**သည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ အနောက်ဂျာဗားပြည်နယ်ရှိ ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သော ချီရီဘွန်းမြို့ ဒေသထွက် ချို၍စပ်သော ဆော့စ်တွင် တည့်ခင်းပြင်ဆင်ထားသော အင်ဒိုနီးရှားတို့ဟူးကြော်ဖြစ်သည်။ တာဟူး ဂီဂျဲရော့တွင် *တာဟူး ပေါင်း*(အထဲတွင် ဟာနေသော တာဟူး ဂိုရင်း(တို့ဟူးကြော်)တစ်မျိုး)ကို ဖြတ်တောက်ထား အပိုင်းငယ်လေးများပါဝင်ပြီး အုန်းသကြား၊ ရှာလကာရည်နှင့် ပဲငံပြာရည်အချိုတို့ကို ရောစပ်ထားသော အရည်ကျဲတွင် ထည့်၍ သုံးဆောင်သည်။ ၎င်းကို *လာယ*ဟုခေါ်သည့် မြေထည်ပန်းကန်လုံးတွင် ထည့်၍ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ကြက်သွန်နီကလေးနှင့် Bird's eye chili တို့ကိုထောင်းအားပုံကာ သုံး‌ဆောင်မှုပြုကြသည်။ တာဟူး ဂီဂျဲရော့ကို များသောအားဖြင့် မြေထည်ပန်းကန်တွင်လည်း ထည့်၍သုံးဆောင်သည်။ 

တာဟူး ဂီဂျဲရော့ လမ်းဘေးဈေးဆိုင်

ဆက်လက်ကြည့်ရှုရန်
-----------------

* တာဟူး ဂိုရင်း
* တာဟူး ဆူမဲ့ဒန်း

ကိုးကား
-------

1. ↑  Media၊ Kompas Cyber။ 6 Kuliner Khas Cirebon yang Akan Menggoyang Lidah Anda Halaman all (in id)။  ဩဂုတ် ၁၂၊ ၂၀၂၁ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Post၊ The Jakarta။ Independence Day recipe: Raffles Jakarta's 'tahu gejrot' salad (in en)။  ဩဂုတ် ၁၂၊ ၂၀၂၁ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**နှပ်ခြင်း** (Braising) ဆိုသည်မှာ ကြော်ချက်ခြင်း၊ ပြုတ်ချက်ခြင်းနှင့် ပေါင်းခြင်းတို့ကို ရိုးရိုးပေါင်းစပ်ထားသည့် သဘောဖြစ်သည်။

အခြေခံနည်းလမ်း
--------------

အသားတမျိုးမျိုးကို နှပ်မည်ဆိုလျှင် ပထမအမွှေးအကြိုင်တစ်ခုခုဖြင့် စိမ်ထားပြီး ဒုတိယဆီထည့်ကာ နောက်ဆုံးတွင် ဆီအညိုရောင်ရလာပါက အရည်နှင့် အမွှေးရနံ့များမပျက်အောင် ရေအနည်းငယ်ထည့်ကာ အဖုံးအုပ်၍ ဖြည်းညင်းစွာ ချက်ပြုတ်ခြင်းမျိုးဖြစ်သည်။ မြန်မာတို့က အသားငါးများကို အတုံးကြီးကြီးလှီးဖြတ် နှပ်ထားသောဟင်းကို နှစ်သက်ကြသည်။ ထို့အပြင် ခရမ်းသီးကိုလည်း နှပ်ချက်ချက်လေ့ရှိတတ်ကြသည်။ ထမင်း၊ ဟင်း စသည်များကိုလည်း ချက်ပြီးနောက် မီးခဲကိုအသုံးပြုကာ အငွေ့ဖြင့် ဖြည်းညင်းစွာထား ၍ကျက်နပ်စေခြင်းကိုလည်း နှပ်သည် ဟု မြန်မာ့ချက်ပြုတ်နည်းတွင် ခေါ်တွင်သည်။ ငါးသလောက်ပေါင်း ဆိုသည်မှာလည်း ရေများများဖြင့်ပြုတ်ပြီး ရေခန်းဆီပြန် အရိုးနူးအောင်နှပ်ခြင်းဖြစ်သည်။

* 
* ဝက်သားနှပ်

အကိုးအကား
---------

1. ↑  စန်းလေး(အိမ်တွင်းမှု)။ *မြန်မာနိုင်ငံမိခင်နှင့်ကလေးစောင့်ရှောက်ရေးအသင်းချက်ပြုတ်အတတ်ပညာ*။

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
ချက်ပြုတ်နည်းစနစ်များ |
| --- |
| ကြော်ခြင်း | 
* ကြော်ခြင်း
* ပြုတ်ကြော်ကြော်ခြင်း
* မွှေကြော်ခြင်း
* ကြွပ်ကြွပ်ကြော်ခြင်း
* ဆီနည်းနည်းဖြင့်ကြော်ခြင်း
* ဆီမြုပ်အောင်ကြော်ခြင်း
* ကြော်ချက် ချက်ခြင်း

 |
| ပြုတ်ခြင်း | 
* ပြုတ်ဖျောဖျောခြင်း

 |
| ချက်ခြင်း | 
* ချက်ပြုတ်ခြင်း
* အိုးကပ်ချက်ခြင်း

 |
| နှပ်ခြင်း | 
* နှပ်ခြင်း
* ကြော်နှပ်နှပ်ခြင်း

 |
| အခြားနည်းလမ်းများ | 
* ပေါင်းခြင်း
* ကျိုခြင်း
* ဖုတ်ခြင်း
* လှော်ခြင်း
* ရေနွေးဖြောခြင်း
* ဆီပူထိုးခြင်း
* ကျပ်တင်ခြင်း
* ကင်ခြင်း
* တံစို့ထိုးကင်ခြင်း

 |
နိုင်ငံရေးသမား အတွက် ရဲမြင့် (ဝန်ကြီးချုပ်) ကို ကြည့်ပါ။

**ဦးရဲမြင့်** (၁၉၅၃ မွေးဖွား) သည် မြန်မာ ပန်းချီဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အမ်ပီပီရဲမြင့် အမည်ဖြင့် ပန်းချီရေးဆွဲသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် မြင်းခြံမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး မန္တလေးမြို့ အနုပညာကျောင်းတွင် တက်ရောက် သင်ကြားခဲ့သည်။ သူသည် ၁၉၉၉ ခုနှစ် ဖီးလစ်မောရစ် အာဆီယံ အနုပညာဆုပေးပွဲတွင် တက်ရောက်ခဲ့သော မြန်မာပန်းချီဆရာနှစ်ဦးအနက် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထင်ရှားသော ပန်းချီဆရာများတွင် တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။

ဦးရဲမြင့်၏ ပန်းချီကားများကို ဂျပန်နိုင်ငံ (၁၉၉၅၊ ၁၉၉၉)၊ စင်ကာပူနိုင်ငံ (၁၉၉၆၊ ၁၉၉၈၊ ၂၀၀၅)၊ ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံ (၁၉၉၆)၊ မလေးရှားနိုင်ငံ (၁၉၉၇၊ ၁၉၉၉)၊ ဂျာမနီနိုင်ငံ (၁၉၉၉) နှင့် ဖင်လန်နိုင်ငံ (၂၀၀၁) တို့တွင် ပြပွဲများ ပြုလုပ်ပြသခဲ့သည်။ သူ၏ ဖန်တီးမှုများကို စင်ကာပူအနုပညာပြတိုက်၊ မလေးရှား အမျိုးသားအနုပညာပြခန်းနှင့် ဖူကူအိုကာ အာရှအနုပညာပြတိုက်တို့တွင် ပြသထားသည်။

တကိုယ်တော် ပန်းချီပြပွဲများကို ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ခြောက်ကြိမ် အထိ ပြသခဲ့သည်။ "ကင်ဆာ"ဟု အမည်ပေးထားသော ခြောက်ကြိမ်မြောက်ပွဲကို လောကနတ် အနုပညာပြခန်း]] တွင် ပြသခဲ့သည်။ ကင်ဆာကဲ့သို့ ကုသရန် ခက်ခဲသည့် အထွေထွေ အခြေအနေများ ထပ်ဟပ်ထားသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Exposición - Obras de Arte de MPP Yei Myint။ *Picassa Mio*။ 9 October 2011 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  2010-11-113 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Writer's Profiles။ *Modern Literature of Southeast Asia*။ 23 July 2011 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  2010-11-13 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Singapore Art Gallery Guide Issue Aug 07။ Singapore Art Gallery။ 13 March 2012 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  2010-11-13 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  Burmese Artists | MPP Yei Myint။ Thavibu Gallery။  2010-11-113 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
5. ↑  အမ်ပီပီ ရဲမြင့်ရဲ့ "ကင်ဆာ"
6. ↑  အမ်ပီပီ ရဲမြင့် - သုခုမ

ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်
---------------

* Ranard၊ Andrew (2009)။ "Fin De Siècle and Beyond"။ *Burmese Painting : A Linear and Lateral History*။ Silkworm Books။ pp. 295–296, 299–303။ ISBN 978-974-9511-76-3။
**ရဲထွေးအောင်** (၇ ဧပြီ ၁၉၉၃ – ၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈) သည် သရုပ်ဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၇)ရက်နေ့၌ ရန်ကုန်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ စူရတီလူမျိုးဖြစ်သည်။

ရဲထွေးအောင်သည် လူမှုကွန်ယက် (ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်) ပေါ်တွင် ဟာသဗီဒီယိုများတင်ကာ လူသိများလာသူလည်းဖြစ်ပြီး ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်တွင် Follower ၁.၃ သန်းကျော် ရရှိထားသည်။ ထို့နောက်တွင် ရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းများ ရိုက်ကူးရန်ကမ်းလှမ်းခံရပြီး သရုပ်ဆောင်လုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ သူ၏ ပထမဆုံး သရုပ်ဆောင်ခဲ့သော ရုပ်ရှင်မှာ "ကိုယ်စောင့်နတ်" ဖြစ်ပြီး အခြားသော ရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းများတွင်လည်း ပါဝင် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ သူသည် ဖေ့ဘုတ်စ်တွင် ထင်ရှားသော ဟာသသရုပ်ဆောင်လည်းဖြစ်သည်။မကြာသေးမီကပင် ရဲထွေးအောင်သည် ဒါရိုက်တာ ဂျိုး ရိုက်ကူးသည့် *ဒိုင်ယာရီ* ဇာတ်ကားတွင် သရုပ်ဆောင် နိုင်းနိုင်း၊ မေမြတ်နိုးတို့နှင့်အတူ ပါဝင်သရုပ်ဆောင် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ရဲထွေးအောင်သည် Myanmar Social Influencer Award 2017 တွင် Influencer of The Year (Comedy /Satier) ကို ရရှိခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။

ကွယ်လွန်ခြင်း
-------------

၂၀၁၇-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၃၁)ရက်နေ့ နှစ်သစ်ကူးညတွင် ကလပ်တစ်ခုတွင် အရိုက်ခံရပီး ဆေးရုံသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၈-ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ(၂)ရက်နေ့ မွန်းလွဲပိုင်းတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြတ်မိုးပွင့်။ Facebook မှာ ဟာသတွေ တင်ဆက်နေတဲ့ ရဲထွေးအောင် ရုပ်ရှင်ရိုက်ပြီ။ *Popular Myanmar*။  2 January 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  သရုပ်ဆောင် အောင်ရဲထွေး အသတ်ခံရမှု ငါးဦးကို ဖမ်းဆီးထား၊ တစ်ဦး လွတ်မြောက်။ *The Voice Myanmar*။  2 January 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။[*လင့်ခ်သေ*]
3. ↑  ဖေ့စ်ဘုတ်ဆယ်လီ အောင်ရဲထွေး ကွယ်လွန်။ *The Irrawaddy*။  2 January 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  အောင်ရဲထွေး ဦးခေါင်းတွင် ရရှိသောဒဏ်ရာဖြင့် ကွယ်လွန်။ *Mizzima New* (2 January 2018)။  2 January 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။

ပြင်ပလင့်ခ်များ
---------------

* ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် ပေါ်ရှိ ရဲထွေးအောင်
| IPA: Vowels |
| --- |
| 

|  | အရှေ့ | အလယ် | အနောက် |
| --- | --- | --- | --- |
| အပိတ် | i
•
y | ɨ
•
ʉ | ɯ
•
u |
| အပိတ်နီးပါး | ɪ
•
ʏ |  | 
•
ʊ |
| တစ်ဝက်ပိတ် | e
•
ø | ɘ
•
ɵ | ɤ
•
o |
| တစ်ဝက် | e̞
•
ø̞ | ə | ɤ̞
•
o̞ |
| တစ်ဝက်ဖွင့် | ɛ
•
œ | ɜ
•
ɞ | ʌ
•
ɔ |
| အဖွင့်နီးပါး | æ
•
 | ɐ |  |
| အဖွင့် | a
•
ɶ | ä
•
 | ɑ
•
ɒ |

 |
| 

---

* IPA အကူအညီ
* အသံ
* ဇယားကွက် အပြည့်
* တမ်းပလိတ်

အမည်းစက်၏ဘေးမှ သရများသည်: နှုတ်ခမ်း ဖြန့်ခြင်း • ဝိုင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ |

|  |  |
| --- | --- |
| [] | **ဤဆောင်းပါးတွင် IPA phonetic သင်္ကေတများ ပါဝင်သည်။** သင့်တော်သော Help:IPA#Rendering issues မရှိပါက သင်သည်  ယူနီကုဒ်စာလုံးများအစား မေးခွန်းသင်္ကေတ၊ လေးထောင့်ကွက် (သို့) အခြားသင်္ကေတများကို တွေ့မြင်နေနိုင်သည်။ |

**အပိတ်သရ** (အင်္ဂလိပ်: **close vowel**)ကို အမေရိကန်ဝေါဟာရဖြင့် **အမြင့်သရ** (အင်္ဂလိပ်: **high vowel**)) ဟူ၍ ခေါ်တွင်ကာ ဤသရသည် အပြောဘာသာစကားများစွာတွင် အသုံးပြုသော သရသံ အမျိုးအစားများထဲက ပုံစံတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤအပိတ်သရနှင့်ပတ်သက်သော အရည်အသွေးကို ဤသို့ဖွင့်ဆိုသည်။ "လျှာသည် ခံတွင်းအမိုး (အာခေါင်) နှင့် အနီးကပ်ဆုံးတွင်ရှိရ၍ ထွက်လာသည့်လေကို ကန့်သတ်ခြင်းမရှိရပေ။" ထိုသို့ လေကိုကန့်သတ်လိုက်ခြင်းသည် ဗျည်းအဖြစ် အမျိုးအစားသတ်မှတ်နိုင်သော အသံကို ဖြစ်ပေါ်စေမည်ဖြစ်၏။

**close** (အပိတ်) ဆိုသည့်ဝေါဟာရကို နိုင်ငံတကာသဒ္ဒဗေဒအသင်းက အသုံးပြုရန် လမ်းညွှန်ထားကာ အမေရိကန်တို့၏ သဒ္ဒဗေဒအစဉ်ဆက်သဘောအရ **high** (အမြင့်) သရဟူ၍ ရည်ညွှန်းကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် လျှာသည် အသံထွက်ရှိနေစဉ် မြင့်သည့်အနေအထား၌ တည်သောကြောင့်ဖြစ်ပေသည်။

မည်သည့်ဘာသာစကား၏ ဝါစဿရဗေဒအဝန်းအဝိုင်း၌မဆို အမြင့်သရဆိုသည်မှာ တစ်ဝက်သရ (mid-vowel) ထက်ပို၍ (လျှာ)မြင့်သော သရတစ်ခုခုဖြစ်နိုင်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ တစ်ဝက်ပိတ်သရ (close-mid vowel)၊ အပိတ်နီးပါးသရ (near-close vowel)၊ အပိတ်သရ (close vowels) စသည်တို့ကို အမြင့်သရ ဟူ၍ ယူဆကြသည်။

စာရင်းအချို့
------------

နိုင်ငံတကာသဒ္ဒဗေဒအက္ခရာများတွင် အပိတ်သရအဖြစ် အောက်ပါသရများပါဝင်သည်။

* အရှေ့အပိတ်အပြန့်သရ [i]
* close front compressed vowel [y]
* close central unrounded vowel [ɨ]
* close central protruded vowel [ʉ]
* close back unrounded vowel [ɯ]
* close back protruded vowel [u]

(အဝိုင်းသရများအတွက် IPA အက္ခရာသည် နှုတ်ခမ်းဝိုင်းခြင်းနှင့် စပ်လျှင်း၍ နှုတ်ခမ်းကို ဆူ၍ ဝိုင်းခြင်း (သို့) ချပ်/ကပ်၍ ဝိုင်ခြင်းဆိုသည်မှာ အနက်မပြတ်သားပေ။ သို့သော်လည်း ကမ္ဘာ့ဘာသာစကားများ၏ အသံဖလှယ်ခြင်း၌ အထက်ပါ ပုံစံများကို အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။)

အခြားကြည့်ရန်
-------------

* အဖွင့်သရ

ကိုးကား
-------

1. ↑  VOWEL QUALITY။ Oxford University Press။  20 April 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Ottenheimer၊ Harriet (2011)။ *The Anthropology of Language: An Introduction to Linguistic Anthropology Workbook/Reader*။ Belmont, CA: Cengage Learning။ p. 44။ ISBN 9781111828851။
တချို့နှမ်းပင်များ၏ ထိပ်ဖျားပိုင်းတွင် ပုံမှန်ပန်းပွင့်အရောင်မှာ အဖြူရောင် ဖြစ်ပါလျက် အစိမ်းရောင် ပန်းပွင့်များ အဆုပ်လိုက် ပွင့်နေလျှင် ၎င်းနှမ်းပင်သည် အဖိုဖြစ်ကာ နှမ်းဖိုရောဂါ စွဲကပ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုပုံသဏ္ဌာန်မမှန်သော နှမ်းဖိုပင်သည် အသီး မသီးချေ။ သီးခဲ့သော်လည်း အစေ့များ မအောင်ချေ။ ထိုနှမ်းပင်မျိုးကို နှစ်တိုင်းလိုလို အနည်းနှင့်အများ တွေ့ရှိရပြီး၊ ပိုးမွှားကျနေသည်ကို သာမန် မျက်စိဖြင့် မမြင်ရချေ။ တခါတရံ အသီးများသည် အစိမ်းလိုက် ကွဲထွက်နေတတ်သည်။ 

မိုက်ကိုပလာစမာ ခေါ်သော သာမန်မျက်စိဖြင့် မမြင်ရသည့် ပိုးမွှားများ ဝင်ရောက်ပြီး အပင်ကို ရောဂါ ရစေခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ အပင်၏ သစ်ရည်ကို စုပ်ယူသော ဖြုတ်ညိုမှ တဆင့် အခြား ကျန်းမာသော နှမ်းပင်များကိုလည်း ရောဂါ ကူးစက်စေသည်။ မိုးကြိုနှမ်းခင်းနှင့် စောစီးစွာ စိုက်ပျိုးသော နှမ်းခင်းများတွင် ပို အဖြစ်များသည်မှာ မိုးကြိုတွင် တောင်သူများသည် အကွက်တိုင်း မစိုက်နိုင်သဖြင့် သီးနှံပင် အရေအတွက် နည်းပါးပြီး ဖြုတ်ကောင် အရေအတွက် များပြားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။

နှမ်းဖိုရောဂါကို တားဆီး ကာကွယ်ရန်မှာ နှမ်းပင် ငယ်စဉ်မှာ ပင်လုံးပြန့်ဆေး တမျိုးမျိုး ဖြန်းပေးသင့်သည်။ ဖြုတ်၏ အခြား လက်ခံပင် ဖြစ်သော ပေါင်းမြက်များကို ရှင်းလင်းပြီး၊ ရောဂါရ အပင်များကိုလည်း နုတ်ယူ ဖယ်ရှားရသည်။ ဤနည်းဖြင့် နှမ်းဖိုရောဂါ မကျရောက်စေရန် ကာကွယ် တားဆီးနိုင်သည်။

ကိုးကား
=======

1. ↑  အဆုပ္လိုက္ပြင့္တဲ့ ႏွမ္း | The Farmer Myanmar[*လင့်ခ်သေ*]
**နှစ်အလို ရှစ်ဆိုတဲ့ကိန်း** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

အကြောင်းအရာ
-----------

၁၂၈၈ ခုနှစ် ဂြိုဟ်အသွားအလာတို့၏ အကျိုးအပြစ်ကို ဖွဲ့ဆို ရေးသားအပ်သော ရှစ်ကျိန်းကိန်း မထွက်သေးကြောင်း သံချို ဖြစ်သည်။

နှစ်အလို ရှစ်ဆိုတဲ့ကိန်း
------------------------

နိမိတ်ကယ်အလာနှင့်၊ အတိတ်ပါအနာဂတ်တို့၊ စာစပ်ပုံအလုံနယ်က၊ ယုံစဘွယ် ဩဘာကောင်းသည်ဟု၊ ရွာမောင်းထောင်ဆရာလှငယ်က၊ နှုတ်လျှာထုတ်ခါတလျှင်ဖြင့်၊ လာကြသူ လေးစတု အကွက်ရယ်က၊ ရေးရှုကျက် မူလက္ခံ။  

  

ကျေးတောရွာ အရွာရွာသို့၊ အဖြာဖြာ စာလွှာစုံသည့်ပြင်၊ ရတနာပုံ မန်းမြေတလျှောက်တွင်မှ၊ ခန်းပေါက်စုံ လက္ခံရှိကြတယ်၊ ပဏ္ဍိတာဆရာလှငယ်က၊ ပါပကုန် သူရဇ္ဇောတဲ့၊ နှစ်ဟောပုံ သိုက်အဟောင်းရယ်နှင့်၊ ဓာတ်ကုန်ပြီဇာတ်စုံမပြောင်းချေဘု၊ ကြုံကောင်းပင်ကြုံလို့တွေ့မှာလ၊ အောက်မေ့ကြပြန်။  

  

ပြည်တော်နော် မြှော်ခေါ်စောင့်တော့၊ အဖြောင့်စာ စာညွှန်က၊ ထောင့်နှစ်ရာလွန် ဤသက္ကရာဇ်၊ အသစ်ကိုလွန်ကြည်ညို၍၊ ဖြစ်လိုလျှင် ရှစ်ဆိုတဲ့ရှစ်ပါဘဲ၊ ထိုနှစ်မှာ ဘာသံမှမကြားပြီဘု၊ ကံထားရာ ဖြစ်စေတော့ရယ်လို့၊ အားလျှော့၍ ပြည်နိုင်ငံ၊ မှိုင်ပြန်ကြစိတ်ပူဆွေး။  

  

ဘုရားရှင် စိန္တေယျော်၏၊ တရားတော် သက်သေနှင့်၊ ထောက်သည့်ပြင်၊ မျက်မှောက်ခေတ်တွင် မျက်မြင်ဖြစ်ပါပေါ့၊ စင်စစ်တကယ်ရှာတော့၊ ဖြစ်လာလျှင် ပျက်စမြဲပ၊ ခက်ခဲပြီစိတ်သာချလို့၊ နိစ္စပင်မထင်ပါနှင့်၊ မြင်မြင်ရာသင်္ခါရောမို့၊ ဗြဟ္မဏာဆရာတို့ဟောခဲ့၊ စာလောကီ ဉာဏ်တဉာဏ်နှင့်၊ မှန်မမှန်ကြံဖန်လို့ စိတ်ပါတော့၊ ပဋိသန္ဓေခသူတို့၊ မမွေးခင်တွေးထင်ကြသော်လဲ၊ မိန်းမပါလူယောက်ျားတို့၊ ပေါက်ဖွားမြင်ပြင်သို့ကျခါမှ၊ မြင်ရလျှင် အမှန်သိလေသို့၊ ဉာဏ်ကြီးရှင်မောင်းထောင်သားငယ်က၊ စကားသည်တွင်သိမ်းခဲ့ပ၊ မှတ်စရာအဌ်နဝါထိ မငြိမ်းပေဘု၊ နှစ်အလို ရှစ်ဆိုတဲ့ကျိန်းရယ်ကကွယ်၊ ကိန်းမထွက်သေး။

ခက်ဆစ်
------

၁။ နိမိတ် = တစ်စုံတစ်ခုဖြစ်ရန်အတွက် ထူးထူးခြားခြား ပေါ်လာတတ်သောအကြောင်း။

၂။ အတိတ် = ယခင်ကဖြစ်ခဲ့သော အကြောင်း။

၃။ အနာဂတ် = နောင်ဖြစ်ရန်အကြောင်း။

၄။ လေးစတု = အရပ်လေးမျက်နှာ။

၅။ ပါပကုန် = ပါပဓာတ်သက်ကုန်ပြီ။

၆။ သူရဇ္ဇော = သူရဇ္ဇဓာတ်သက်ဆန်းပြီ။

၇။ နိစ္စ = မြဲသည်။

၈။ သင်္ခါရော = သင်္ခါရ ဖြစ်တတ်ပျက်တတ်သော တရား။

၉။ အဌ်နဝါ = ရှစ်ခုကိုးခုနှစ်။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------
**နှမ်း**ကို ရှေးယခင်ကတည်းကပင် မြန်မာ၊ အိန္ဒိယ၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ တရုတ်နှင့် အာဖရိက အပူပိုင်းဒေသတို့တွင် ဆီထွက်သီးနှံအဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ စိုက်ပျိုးကာ အရေးပါသည့် သီးနှံ ဖြစ်သည်။ မက်ဒါဂါစကာ၊ အာရေဗီးယား၊ သီရိလင်္ကာနှင့် ဩစတြေးလျ အပူပိုင်းဒေသတို့တွင် သဘာဝအလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။ အမေရိကန်၊ မက္ကဆီကိုနှင့် လက်တင် အမေရိကနိုင်ငံတို့တွင် နှမ်းကို အလေးထား စိုက်ပျိုးသည်။

အာဖရိက၊ အိန္ဒိယနှင့် ပါကစ္စတန်တို့တွင် နှမ်းမျိုးစိတ်ပေါင်း မြောက်မြားစွာ တွေ့ရှိရသည်။

အမျိုးအစား
----------

တစ်ပင်တိုင်နှင့် ကိုင်းဖြာဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ အဆုံးမရှိ ပန်းခိုင် အမျိုးအစား ဖြစ်ကာ အရင်းမှ ပန်းစပွင့်သည်။ ထို့ကြောင့် မည်သည့်အချိန်တွင် မဆို အပင် တစ်ပင်တည်း၌ ရင့်မှည့်နေပြီ ဖြစ်သော အသီးတောင့်များ၊ မမှည့်သေးသော အသီးတောင့်များနှင့် ပန်းပွင့်များ၊ အဖူးများကိုလည်း တပြိုင်တည်း တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။

ပန်းပွင့်များမှာ အဖြူရောင်ဖြစ်ပြီး ရံခါ အရောင် ရှိတတ်သည်။ ပင်စည်နှင့် ကိုင်းကြားတွင် ပန်း တပွင့် သို့မဟုတ် သုံးပွင့် ပါသည်။ ပင်တည်းဝတ်မှုန် ကူးသော အမျိုးအစား ဖြစ်၍ အင်းဆက် လုပ်ဆောင်မှုအပေါ် မူတည်ကာ ၅ ရာခိုင်နှုန်း နှင့်အထက် ပင်ခြားဝတ်မှုန်ကူးသော အပင် ဖြစ်သည်။

သီးတောင့်များ
-------------

အပင်တစ်ပင်တွင် ပါဝင်သော သီးတောင့် အရေအတွက်မှာ နှမ်းမျိုးနှင့် ပေါက်ရောက်သော အခြေအနေပေါ် မူတည်၍ အနည်းငယ်မှ သုံးလေးရာအထိ ပါနိုင်သည်။

ဥတုအခြေအနေ
----------

အပူပိုင်းဒေသနှင့် အပူသမပိုင်းဒေသရှိ လွင်ပြင်များနှင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် အမြင့်ပေ ၄၀၀၀ ခန့် ရှိသော ဒေသများအထိ ကောင်းမွန်စွာ စိုက်ပျိုး ဖြစ်ထွန်းသည်။ အပူချိန် လျော့နည်းသည်ကို ခံနိုင်ရည် မရှိချေ။ ယေဘုယျအားဖြင့် အပူချိန် ၇၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်မှ ၉၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်သည် စိုက်ပျိုးရန် အကောင်းဆုံး ဖြစ်သည်။

ရောဂါ
-----

* နှမ်းဖိုရောဂါ

ကိုးကား
-------

1. ↑  The Plant List: A Working List of All Plant Species။ 19 May 2020 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  14 January 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  ⁠ႏွမ္း၏ အ⁠ေရး⁠ႀကီး⁠ေသာ ⁠ျပင္ပဩင္⁠ျပင္လကၡဏာမ်ား - Myanmar Farmers' Portal[*လင့်ခ်သေ*]
**နှမ်းစစ်ဆီကောင်း** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

အကြောင်းအရာ
-----------

နှမ်းစစ်ဆီကောင်း
----------------

ဝါးကြခတ်တွင်မှ၊ များမြတ်စွာ စန္တေယျံတို့၊ ထိန်ဝေလျှံရွှေညာဏ်ပွင့်တော့၊ မာရ်မင့်ရန်ငါးဖြာရှိသတဲ့၊ ယတ္တိညာဏ်ရဠီရှာလို့၊ ဤရွာကို ကလီကမာ စပ်ရတော့၊ ဝါရွှေခတ်စည်တဲ့ရွာ။  

  

ပတ်ကုံးနယ်လူခိုဝင်တဲ့၊ မြတ်ဘုန်းခင်ထေရ်ဆရာတို့၊ သည်ဒကာရွာရွှေ့မောင်က၊ စံကျောင်းတော်ဝိဟာဦးသို့၊ ပန်ဖူးမြော်နှစ်စဉ်ဆိုက်လို့၊ ဦးခိုက်ရလှာ။  

  

မြေပဲပါတွဲကာထည့်တဲ့ပြင်၊ ဝါစိဆီတတန်နှင့်၊ အပလီညာဏ်ဆီဗန္ဓတ်တွေတို့၊ နံစပ်ခါပါးစပ်မှာခါးတဲ့ပြင်၊ လျှာဖျားတွင်ငုံမိအုံးနရုံနှင့်၊ နှလုံးကအလွန်နာ၊ ရွံစရာပွေတောင်း။  

  

အနောက်ရည်၊ မကြည်လင်တဲ့၊ ခြောက်ပြည်ဝင်ဆုံကလေးကို၊ ရေနွေးတွေ၊ အပုံနှောနိုင်တဲ့၊ ဥရဏှောဒကာရည်ကြောင့်၊ အခါလည်တာရှည်သု့:သူတို့၊ စည်ပုံးကို ဖောက်ကာစမ်းလိုက်ရင်၊ အောက်ချမ်းတွင်ရေနယ်ပါလိမ့်၊ ဝယ်စရာဖယ်ကာမငြင်းလိုက်ပါနှင့်၊ တတင်းဝင်ဆုံတွင်ပွတ်လို့၊ ဖုံလွတ်စွာရေမှာကျင်းတဲ့ပြင်၊ ဖျာခင်းကာတဖန်လှန်းရ၊ ညာဏ်ဆန်းကာ ပွေလီဘိရင်ဖြင့်၊ ဝီစိတိုင်ကျွန်တော်ဆင်းပါ့၊ ခံတွင်းမှာ အလွန်မြက်သည့်၊ ဂျင်းကြက်သွန်မပါလှာတဲ့၊ လဖက်ဝါ ရွက်ညှာ ဇရမ်းတွင်မှ၊ အပေါ်မှာ ဖျော်ကာဆမ်းလို့၊ အကြော်မပါ ပနော်လို့ စမ်းပါတော့၊ နှမ်းစစ် ဆီကောင်း။

ခက်ဆစ်
------

၁။ စိန္တေယျ = အစိန္တေယျ (ပါ)၊ မနှိုင်းယှဉ်အပ်သောဘုရား။

၂။ ယုတ္တိညာဏ် = အထောက်အထားညာဏ်။

၃။ ရုဠီ = တင်စားသည်။

၄။ ကလီကမာ = ကြံဖန်၍ (ဘန်း)။

၅။ ဆီဗန္ဓတ် = ဗန္ဓတ် (ပါ)၊ ဖွဲ့နှောင်၍ ထားအပ်သော။

၆။ ဥဏှောဒကာ = ရေနွေး။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------
အမျိုးသမီးတစ်ဦးသာ နေထိုင်သော မြို့ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှာ တကယ် ရှိသည်။ ကိုယ်တိုင် မြို့တော်ဝန်ခန့်၊ ကိုယ်တိုင် တစ်ယောက်တည်း အုပ်စိုးနေသော မြို့ငယ်လေး ဖြစ်သည်။

တည်နေရာမှာ အမေရိကန်နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း Nebraska ပြည်နယ်ရှိ မိုနိုဝီ အမည်ရ မြို့ငယ် ဖြစ်သည်။ သို့ပေမယ့် ရွာငယ် တစ်ခုအနေနှင့်ပဲ သတ်မှတ်ထားသည်။ အမေရိကန်မှာ (Only one woman town)အမျိုးသမီးတစ်ဦးသာ နေထိုင်သော မြို့ ဟု နာမည်ကြီးသည်။ ၁၉၃၀ ခုနှစ် ကာလအတွင်းမှာ လူဦးရေ ၁၅၀ ကျော်ရှိပြီး တစ်နှစ်ထက် တစ်နှစ် နည်းလာသည်။ သက္ကရာဇ် ၂၀⁠၀၀ ခုနှစ်အရောက်မှာ လင်မယား နှစ်ဦးသာ နေထိုင်ပါတော့သည်။ ရူဒီနှင့် အဲစီအီလာ တို့ လင်မယား နှစ်ဦး ဖြစ်သည်။

သို့ပေမယ့် ရူဒီ သည် ၂၀⁠၀၄ ခုနှစ်မှာ ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အသက် ၇၇ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော အဲစီအီလာ အမည်ရ အမျိုးသမီးကြီး တစ်ဦးသာ ကျန်ရှိပါတော့သည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၀.၂၁ စတုရန်းမိုင်သာ အကျယ်သာ သတ်မှတ်ထားသော ရွာငယ်လေးဖြစ်သည်။ ယင်းရွာငယ်လေး ကို ဖျက်သိမ်းဖို့ အစိုးရက စီစဉ်ခဲ့ပေမယ့် Eiler လက်မခံခဲ့ပါ။ အဓိကကတော့ သူ့ခင်ပွန်း တည်ထောင်ခဲ့သည့် စာကြည့်တိုက် ကျန်ရှိနေ၍ ဖြစ်သည်။ စာအုပ်ပေါင်း ၅၀⁠၀၀ ကျော်ရှိနေပြီး ခေတ်အဆက် ဆက် စုဆောင်းလာခဲ့သော အဖိုးတန် စာအုပ်များ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မြို့ငယ်လေး မိုနိုဝီ ကိုမထားခဲ့နိုင်တာ ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် ကိုယ်တိုင် ရွေးကောက်ပွဲလုပ်၊ ကိုယ်တိုင်မဲပေးပြီး ကိုယ်တိုင် မြို့ တော်ဝန်ခန့်ပါသည်။ လမ်း လေး၊ ငါးလမ်း ဝန်းကျင်သာ ရှိသော ယင်းရွာငယ်လေးကို လျှပ်စစ်မီးထိန်းလင်းနေစေဖို့ အစိုးရထံ ပုံမှန် အခွန်ငွေ ဆောင်ပါသည်။ အခြားသော အခွန်များလည်း ပေးဆောင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် မြို့တစ်ခုအနေနှင့် မဖျက်ပဲ ဆက်လက် ထားရှိစေတာ ဖြစ်သည်။ အဓိက စီးပွားရေးလုပ်ငန်းမှာ စားတော်ဆက်တစ်ခု ဖွင့်ထားပြီး မိုင် ၈၀ အကွာရှိ မြို့က လူများ လာရောက် စားသောက်ပါသည်။

လမ်းကြုံ ဝင်လည်သူများ ရှိသလို၊ စိတ်ဝင်စား၍ လာရောက် ကြည့်ရှုသူများကြောင့် အဲစီအီလာ၏ စာကြည့်တိုက်နှင့် မြို့မှာ လတိုင်း လူစည်ကားသည်ဟု သိရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  American FactFinder။ United States Census Bureau။  2012-06-24 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Population Estimates။ United States Census Bureau။  2013-05-29 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**နှမ်းဖတ်ကျောက်**ဆိုသည်မှာ အင်္ဂလိပ်လို ဂရင်းနိုက်ကျောက်ကို ဆိုလိုသည်။ ဂရင်းနိုက် ဟူသော စကားမှာ ကောက်သီးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤကျောက်ကို ဂရင်းနိုက်ဟု မှည့်ခေါ်ရခြင်းမှာ ကောက်သီးကဲ့သို့ တည်ဖွဲ့ သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ မြန်မာတို့ကမူ နှမ်းဖတ်ကျောက်ဟု 
ခေါ်သည်။ နှမ်းဖတ်ကျောက်သည် မီးသင့်ကျောက်မျိုးဖြစ်၍ အတွင်း၌ ခရစ္စတယ်ပုံဖွဲ့စည်း ပါရှိသည်။ ကြေအောင် ချေ၍ စစ်ဆေးကြည့်လျှင် ကျောက်သလင်း၊ လချေးနှင့် ဖဲလစပါးတို့ အဓိက ပါရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ လချေးကို မတွေ့ရဘဲ ဟွန်းဗလင်း ခေါ် ဆီလီကိတ်တစ်မျိုးကို တွေ့ရသည်။ ဤသို့ ဖြစ်ရခြင်းမှာ မူလ နှမ်းဖတ်ကျောက်တွင် လချေးမပါ၍ မဟုတ်ချေ။ ဟွန်းဗလင်းသည် လချေးကို ဖယ်ရှား၍၊ ကျောက်နှင့် ပေါင်းစပ်သွားသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဇာကွန်နှင့် အက်ပါတိုက်တို့ကိုလည်း နှမ်းဖတ်ကျောက်တွင် အမြဲတမ်း လိုပင် တွေ့ကြရသည်။

နှမ်းဖတ်ကျောက်အား အနီးကပ်မြင်တွေ့ရပုံ
နှမ်းဖတ်ကျောက်သည် အများအားဖြင့် မွဲပြာရောင် အဆင်းရှိ၏။ အကယ်၍ ကျောက်အတွင်း၌ မည်းစေသော ပစ္စည်းနည်းလျှင် အရောင်မှနု၍၊ များလျှင် အချိုးအစားအတိုင်း အရောင်ရင့်လာသည်။ ကျောက်တွင် ပါရှိသည့် ဖဲလစပါး အမျိုးမျိုးတို့ကြောင့် အစိမ်းရောင်၊ ပန်းရောင်နှင့် အနီရောင်ရှိသော ကျောက်များကို မကြာခဏတွေ့ရတတ်သည်။ အရောင် တွင် ကွာခြားမှု ရှိသည်နှင့်အမျှ ကျောက်အတွင်း၌ ပေါင်းစပ် ပါရှိသည့် ပစ္စည်းတို့၏ အချိုးအစားမှာလည်း ကွာခြားကြလေသည်။

ကမ်းခြေပေါ်ရှိ ဧရာမနှမ်းဖတ်ကျောက်ဆောင်ကြီးများ
နှမ်းဖတ်ကျောက်ကို အထူးသဖြင့် တောင်တန်းတို့၏ အလယ်နားတွင် အတွေ့ရများလေသည်။ ဤကျောက်ကို ကမ္ဘာ ပေါ်တွင် အနှံ့အပြားတွေ့ကြရသော်လည်း အများအပြား တွေ့ရှိ ရသော အရပ်ဒေသများမှာ ကနေဒါ၊ နယူးအင်္ဂလန်၊ နယူးယော့၊ အက်ပလက်ချီယန်၊ မင်နီဆိုတာ၊ ဒကိုးတား တောင်ပိုင်း၊ မိဇူးရီ၊ အိုကလဟိုးမား၊ ရော့ကီးတောင်တန်းနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုပစိဖိတ်ကမ်းခြေရှိ ပြည်နယ်များ ဖြစ်သည်။ နှမ်းဖတ်ကျောက်သည် ခေတ်တစ်ခေတ်တည်း၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော ကျောက်မျိုးမဟုတ်ချေ။ ယခုအချိန်၌ပင်လျှင် ကမ္ဘာမြေကြီး၏ အတွင်းပိုင်း အလွန်နက်ရှိုင်းသော အရပ် ဒေသ၌ ချော်ရည်သည် ခဲလာပြီးသော် နှမ်းဖတ်ကျောက် အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲရာ၌ အပူကို အလွန် နှေးကွေးစွာ စွန့်ထုတ်ပစ်ကြသဖြင့် ခရစ္စတယ်များ ဖြစ်လာကြသည်။ ဤကျောက်ကို အဆောက်အအုံ ဆောက်လုပ်ရာ၌ အမြောက်အမြား အသုံးပြုကြသည်။ သို့သော် အလွန်မာကျောသောကြောင့် ညီညီညာညာ ရရှိအောင် ခက်ခဲစွာ ထုယူ လေရာ အလွန်စရိတ်ကြီးလေသည်။ လမ်းခင်းရာ၌ နှမ်းဖတ် ကျောက်ကို အမြောက်အမြားအသုံးပြုသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၆)