|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ\ ဝိနယ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

စေတနာဟူသော အာဟာရကို မနောသဉ္စေတနာဟာရဟု ခေါ်သည်။

မိမိဆိုင်ရာ အကျိုးများကို အခြားသော အကြောင်းတရားတို့ထက် လွန်လွန်ကဲကဲ ဆောင်တတ် ဖြစ်စေတတ်သော အာဟာရ တရား ၄-ပါးတို့တွင် စေတနာသည် မနောသဉ္စေတနာဟာရဟူသော အမည်ဖြင့် ပါဝင်သည် ။

စေတနာက ဘဝသုံးပါးကို ဖြစ်စေ
--------------------------

မနောသဉ္စေတနာဟာရခေါ် ယင်း စေတနာသည် ကာမပဋိသန္ဓေ ဝိညာဉ်ဟူသော ကာမဘဝ, ရူပပဋိသန္ဓေ ဝိညာဉ်ဟူသော ရူပဘဝ, အရူပပဋိသန္ဓေ ဝိညာဉ်ဟူသော အရူပဘဝအားဖြင့် ဘဝ ၃-ပါးတို့ကို ဖြစ်စေသည် ။

စေတနာ ကြောင့် ဝဋ်ဒုက္ခရ
-----------------------

မနောသဉ္စေတနာဟာရ၌ ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ ဘေးကြီးတစ်ခုရှိသည်။ ယင်းကား အမျိုးမျိုးသော သံသရာ ဝဋ်ဒုက္ခကို ရရှိခံစားရမည့် ဘဝ ၃-ပါးကို ဖြစ်စေနိုင်သော ကုသိုလ်, အကုသိုလ်ကံကို ပြုလုပ် အားထုတ်မိခြင်းပင် ဖြစ်သည်၊ ယင်းသို့ ပြုလုပ်အားထုတ်မိခြင်းကြောင့် ဘဝ ၃-ပါးကို ရရှိကာ အမျိုးမျိုးသော သံသရာ ဝဋ်ဒုက္ခကို ရရှိ ခံစားကြရပေသည် ။

မီးကျီးတွင်းနှင့် တူသော စေတနာ
-----------------------------

မနောသဉ္စေတနာဟာရကို မီးကျီးတွင်း ဥပမာဖြင့် နှိုင်းယှဉ် မှတ်သားသင့်သည်၊ အလျှံ, အခိုးမရှိ ရဲရဲညိသော မီးကျီးခဲတို့ဖြင့် ပြည့်နေသော မီးကျီးတွင်းသို့ အသက်ရှည်ကြာ အနာမဲ့လျက် ချမ်းသာစွာ နေလိုသော ယောက်ျားတစ်ယောက်ကို ခွန်အားဗလ ကြီး မားလှသည့် ယောက်ျား ၂-ယောက်တို့က ဆွဲငင် တွန်းချသကဲ့သို့ မနောသဉ္စေတနာဟာရခေါ် ကုသိုလ်, အကုသိုလ်စေတနာသည် ပြုလုပ်အားထုတ်သူ ဗာလပုထုဇဉ်တို့ကို ဘဝ ၃-ပါးသို့သာ ဆွဲငင် တွန်းချပေသည်၊ ဤ ဥပမာ၌ မီးကျီးတွင်းနှင့် ဘဝ ၃-ပါး, ချမ်းသာစွာနေလိုသော ယောက်ျားနှင့် ဝဋ်တရားကို လိုလားတောင့်တသူ ဗာလပုထုဇဉ် ဆွဲငင် တွန်းချသူ ယောက်ျား ၂-ယောက်နှင့် ကုသိုလ် အကုသိုလ်စေတနာ ဆွဲငင်ရာအခါ နှင့် ကုသိုလ်အကုသိုလ်စေတနာကို ပြုလုပ် အားထုတ်ရာအခါတို့ တူညီကြသည် ၊

မနောသဉ္စေတနာဟာရ တရားအားလုံး
---------------------------

ဤ၌ ထူးခြားသော အကြောင်းတရား ဖြစ်သည့် ဘဝ ၃-ပါးကို ဖြစ်စေနိုင်သော လောကီကုသိုလ် အကုသိုလ်စေတနာ ၂၉-ခုကိုသာ "မနောသဉ္စေတနာဟာရ"ဟု ဆိုရသော်လည်း သာမညအားဖြင့် ယှဉ်ဖက်စိတ် စေတသိက်နာမ်တရားနှင့် စိတ္တ, ပဋိသန္ဓေ ကမ္မဇရုပ်တရားတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သော ကုသိုလ်, အကုသိုလ်, ဝိပါက်, ကိရိယာစေတနာ အားလုံးကိုလည်း မနောသဉ္စေတနာဟာရဟုပင် ခေါ်ဆိုထိုက်သည် ။

အာဟာရပစ္စည်း
------------

မနောသဉ္စေတနာဟာရသည် ဘဝ ၃-ပါးကို ဖြစ်စေ၏ဟု ဆိုရာ၌ သုတ္တန်နည်းအားဖြင့်သာ ဆိုခြင်းဖြစ်သည်၊ အဘိဓမ္မာ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်၌ကား တပြိုင်နက် အတူတကွဖြစ်ကြသည့် စိတ်, စေတသိက်နာမ်တရား နှင့် စိတ္တဇ ပဋိသန္ဓေကမ္မဇရုပ်တရားတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သည့် သဟဇာတ စေတနာသည်သာ "အာဟာရပစ္စည်း" အဖြစ်ဖြင့်လာရှိ၍ အတူတကွမဖြစ်ပဲ နောင်မှဖြစ်ပေါ်လာမည့် အကျိုး တရားတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သည့် နာနာက္ခဏိက စေတနာသည် "အာဟာရပစ္စည်း" အဖြစ်ဖြင့် မလာရှိပေ ။ 

### ကိုးကား

1. ↑  (မ၊၁၊၅၈-၉။ သံ၊၁၊၂၅၃-၄၊ ၃၂၂။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၃၃၆။ သင်္ဂဟ၊၁၂၁)
2. 1 2 3 4 5 6  တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၇
3. ↑  (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁၃။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၄။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၃၃၆။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၄၁၄။ ဝိဘာဝိနီ၊၂၂၄)
4. ↑  (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁၄-၅။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅-၆)
5. ↑  (သံ၊၁၊၃၂၄။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁၇။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၄)
6. ↑  (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁၃။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၄-၅။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၉၇။ မ၊ဋီ၊၁၊၃၁၁။ အံ၊ဋီ၊၂၊၂၈)
7. ↑  (ပရမတ္ထဒီပနီ၊၃၅၀)