|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

"သိက္ခမာန"ဟူသော ပါဠိကို "သိက္ခမာန်"ဟု မြန်မာပြန်ကြ၏၊ [သိက္ခမာန = ကျင့်နေဆဲ ဖြစ်သော ကျင့်၍ မပြီးသေးသော ရဟန်းလောင်းဖြစ်သူ။] မိန်းမတို့သည် ၁-ပထမ သာမဏေရီ ပြုလုပ် ရ၏၊ ၂-ထို့နောက် အသက်ပြည့်သော်လည်း ရဟန်းမပြုရသေးဘဲ သိက္ခမာန်ဘဝ၌ ၂-နှစ်လုံးလုံး သိက္ခာပုဒ် ၆-ပါးကို ထိန်းသိမ်းနေ ရ၏၊ သိက္ခာပုဒ် ၆-ပါးကား-ပါဏာတိပါတ, အဒိန္နာဒါန, အဗြဟ္မစရိယ, မုသာဝါဒ, သုရာမေရယ, ဝိကာလဘောဇန တို့မှ ရှောင်ကြဉ် ရမှုများတည်း၊ ထိုသို့ သိက္ခမာန် ဖြစ်ဖို့ရန်လည်း (ရဟန်းခံသလို) ဘိက္ခုနီသံဃာက ဉ တ်ကမ္မဝါစာဖြင့် သိက္ခာသမ္မုတိ ပေးရလေသည်။ ရိုးရိုးသာမဏေရီများလည်း ထို ၆-ပါးမက ၁၀-ပါးလုံးပင် ထိန်းရပါ၏၊ သို့သော် ရိုးရိုးထိန်းမှုကား သိက္ခာပုဒ်ပျက်လျှင် ဆိုင်ရာဒဏ်ကို ထမ်းရုံ, လူဝတ်လဲ၍ သိက္ခာပုဒ်များကို နောက်ထပ် ဆောက်တည်ရုံမျှဖြင့် ပြီးနိုင်၏၊ သိက္ခမာန်အဖြစ်ဖြင့် ကျင့်နေသူကား သိက္ခာပုဒ် ၆-ပါးတွင် တစ်ပါးပါးပျက်လျှင် အစမှစ၍ ပြန်ပြီးဆောက်တည်ရ၏၊ ဥပမာ ၂-နှစ်ပြည့်ခါနီးမှ သိက္ခာပုဒ်တစ်ပါး ပျက်သွားလျှင် ပထမရက်က ပြန်၍ ထိန်းရ၏၊ "၂-နှစ်နီးပါး ထိန်းပြီးသားရက်တွေ အလကား ဖြစ်သွားကြလေသည်"ဟူလို၊ ဤသို့ ၂-နှစ် တိတိ သိက္ခာပုဒ် ၆-ပါးကို မပျက်စီးအောင် ထိန်းပြီးသူဖြစ်မှသာ တဆင့် တက်၍ ရဟန်းပြုပေးရသည်။

သိက္ခမာန် ၃-မျိုး
-----------------

၎င်းသည် 

1. အသက် ၂၀-ကျော်သည့် မဟာသိက္ခမာန်၊
2. ယောက်ျားသွားလာဘူးသည့် ဂိဟိဂတသိက္ခမာန်၊
3. အပျိုစင်ဖြစ်သည့်ကုမာရီဘူတသိက္ခမာန်ဟူ၍ ၃-မျိုးရှိသည်။

ကုမာရီဘူတ
---------

(၁) အပျိုစင်သာမဏေမ။ 

(၂) အပျိုစင်သိက္ခမာန်။ 

(၃) အပျိုစင်နှင့်တူစွာ ဖြစ်တတ်သောသိက္ခမာန်။

ကုမာရီဘူတသဒ္ဒါသည် အပျိုစင်သိက္ခမာန်ဟူသော အနက်ကို မဟော၊ "ဘူတသဒ္ဒါရှိလေရာ ဥပမာရှေ့နေမြဲ" ဟူသော နိယာမ်နှင့်အညီ အပျိုစင်သိက္ခမာန် နှင့် အသက်အရွယ်အားဖြင့် တူသော ယောက်ျားတစ်ပါး သွားလာဘူးသော ဂိဟိဂတသိက္ခမာန်ဟူသော အနက်ကို ဟောသည်။ ဂိဟိဂတသိက္ခမာန်သည် ၁၀-နှစ်မှ ၁၇-နှစ်အရွယ်အထိတစ်မျိုး၊ ၁၈-နှစ်မှ အနှစ် ၂၀-အရွယ်အထိ တစ်မျိုးဟု နှစ်မျိုးရှိရာ ၁၈-နှစ်မှ ၂၀-အထိ ဂိဟိဂတသိက္ခမာန်ကို အပျိုစင်သိက္ခမာန်နှင့် အသက်အရွယ်ပမာဏတူသောကြောင့် ကုမာရီဘူတ = **အပျိုစင်သိက္ခမာန်နှင့် တူစွာဖြစ်တတ်သော သိက္ခမာန်**ဟု ခေါ်ဆိုရလေသည်။ 

### ကိုးကား

1. ↑  အရှင်ဇနကာဘိဝံသ (၁၉၉၆)။ *ဘုရားဥပဒေတော်ကြီး*။
2. ↑  သိက္ခာသမ္မုတိဒါနဝသေန ပန တိဿောပိ သိက္ခမာနာတိ ဝတ္ထုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၂၂။
3. ↑  တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၂၃
4. ↑  ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၂၂။ ကင်္ခါ၊၃၄၅။ (၁) ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဦနဝီသတိဝဿံ ကုမာရိဘူတံ ဝုဋ္ဌာပေယျ ပါစိတ္တိယံ။ ဝိ၊၂၊၄၃၃။ (၄၃၈။ ဝိ၊၅၊၁၁၈၊ ၁၃၈။) ကုမာရိဘူတာ နာမ သာမဏေရီ ဝုစ္စတိ။ ဝိ၊၂၊၄၃၃။ (၂) ကုမာရိဘူတာ ပန ဂိဟိဂတာတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ၊ ကုမာရိဘူတာဣစ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗာ။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၂၂။ ကင်္ခါ၊၃၄၅။ (၃) အဋ္ဌာရသဝဿကာလတော ပဋ္ဌာယ စ ပနာယံဂိဟိဂတာတိပိ ကုမာရိဘူတာတိပိ ဝတ္ထုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၂၂။ ကင်္ခါ၊၃၄၅။
5. ↑  တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၆