recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
တာနာကာယ ကာကူအီ ၁၉၇၃ခုနှစ်က ရိုက်ကူးထားသောပုံ
ဂျပန်နိုင်ငံရေး သမိုင်းတွင် လွန်စွာဩဇာတိတ္ကိမ ကြီးမားခဲ့သူ၊လာဘ်ပေး လာဘ်ယူမှု အရှုပ်တော်ပုံကြောင့် နာမည်
ပျက်ခဲ့ရသူ၊ လစ်ဘရယ် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီဥက္ကဋ္ဌနှင့် ဝန်ကြီး
ချုပ် အဖြစ် ၁၉၇၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ် အထိဆောင်ရွက်ခဲ့သူ
ကာကူအီတာနာကာကို ၁၉၁၈ ခုနှစ်၊ မေလ ၄ ရက်နေ့တွင်
နီအိဂါတအုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မိဘများမှာ
ကာဇူကီတာနာကာနှင့်ဖူမေတာနာကာ တို့ဖြစ်ကြသည်။
ဖခင်သည် ဆင်းရဲသောကျွဲနွားကုန်သည် တစ်ဦးသာဖြစ်
သော်လည်း သားဖြစ်သူ ကာကူအီတာနာကာသည် စက်မှုပညာ
ကိုကြိုးစားသင်ယူခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်က တိုကျိုမြို့၊ ချူအိုစက်မှု
အထက်တန်းကျောင်းတွင် တက်ရောက်ပညာသင်ယူခဲ့ပြီးဆောက်
လုပ်ရေး အတတ်ပညာပိုင်းကို ဦးစားပေးလေ့လာခဲ့သည်။ ၁၉၃၇
ခုနှစ်တွင် ကိုယ်ပိုင်ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းကို စတင်လုပ်ကိုင်
သည်။ ၁၉၄ဝ မှ ၁၉၄၇ ခုနှစ်အတွင်း တိုကျိုမြို့တွင်အဆောက်
အအုံကန်ထရိုက်တာအဖြစ် အသက်မွေးမှုပြုခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ခုနှစ်
တွင်တာနာကို ဆာကာမိုတိုနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီးသမီးတစ်ယောက်
မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံရေးလောကသို့ စတင်ဝင်
ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင် ပါလီမန်အောက်လွှတ်တော် အမတ်
အဖြစ် အရွေးခံရသည်။

ငွေကြေးချမ်းသာ ကြွယ်ဝသော တာနာကာသည်၎င်း၏
ဥစ္စာဓနအင်အားကို အသုံးချကာ ပါတီတွင်း၌ထိပ်တန်းရာထူးများ
ကို အချိန်တိုကာလအတွင်း ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင်
တရားရေး ဒုတိယဝန်ကြီး၊ ၁၉၅၇ - ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင်စာတိုက်
နှင့် ကြေးနန်းဝန်ကြီး၊ ၁၉၆၁ ၆၂ ခုနှစ်တွင် လစ်ဘရယ်ဒီမိုက
ရက်တစ်ပါတီ၏ မူဝါဒသုတေသန ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၊ ၁၉၆၅ ၆၆
ခုနှစ်နှင့် ၁၉၆၈ ၇၁ ခုနှစ်တို့တွင်လစ်ဘရယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ
၏ အတွင်းရေးမှူးချုပ်၊ ၁၉၆၂ ၆၅ ခုနှစ်တွင် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး၊
၁၉၆၇-၆၈ ခုနှစ်တွင် လစ်ဘရယ် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီစည်ပင်
သာယာရေးမူဝါဒ (မြူနီစီပယ်ပေါ်လစီ) ဆိုင်ရာသုတေသနကော်
မတီဥက္ကဋ္ဌ၊ ၁၉၇၁ ၇၂ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်ရေးနှင့်
စက်မှုဝန်ကြီးစသည့် ရာထူးများ အဆင့်ဆင့်ရရှိခဲ့ပြီး ၁၉၇၂ခုနှစ်
တွင် လစ်ဘရယ် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီဥက္ကဋ္ဌနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံ
ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တာနာကာ၏ အသက်သည် ထို
အချိန်တွင်း ၅၄ နှစ်သာရှိသောကြောင့် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး
နောက်ပိုင်း ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အသက်အငယ်ဆုံး ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်
စံချိန်တင်ခဲ့သည်။

တာနာကာသည် ဝန်ကြီးချုပ်တာဝန်ကို ၁၉၇၂ ခုနှစ်မှ
၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ အစပထမတွင် လူထု
ထောက်ခံမှုကို အခိုင်အမာရရှိခဲ့သူ၏ ပြောင်မြောက်သောလုပ်
ဆောင်မှုများကြောင့် *ကွန်ပျူတာတပ်ထားသော ဘူဒိုဇာကြီး*
ဟုပင် နာမည်ပေးခံရသော်လည်း သူ၏ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်တာဝန်
ယူစဉ် ကာလအတွင်း နိုင်ငံ၏စီးပွားရေး ဆိုးရွားလာခြင်းကြောင့်
လူထုသည် သူ၏*ငွေကြေးနိုင်ငံရေး* ကိုစိတ် ပျက်လာခဲ့သည်။
ငွေကြေးဆိုင်ရာ မသမာမှုများ ရှိသည်ဟုလည်း ပြည်သူလူထုက
မယုံသင်္ကာ ဖြစ်လာကြသည်။ လော့ခ်ဟိဒ် လာဘ်ပေးလာဒ်ယူ
အရှုပ်တော်ပုံကြောင့် ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ရပြီး
၁၉၇၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ငွေကြေးချစားမှု စွဲချက်များဖြင့်ဖမ်း
ဆီးခံခဲ့ရသည်။ လစ်ဘရယ် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီခေါင်းဆောင်
အဖြစ်မှလည်း တစ်ဆက်တည်း နုတ်ထွက်ခဲ့ရသည်။ သို့ရာတွင်
စွဲချက်တင် ထားခံရစဉ်ကာလ အတွင်း၌လည်း တာနာကာသည်
ဂျပန်နိုင်ငံရေး ဇာတ်ဆရာအဖြစ် ကန့်လန့်ကာ နောက်ကွယ်မှ
အရှိန်အဝါ သုံးနိုင်ခဲ့သည်။ လော့ခ်ဟိဒ်ကော်ပိုရေးရှင်းမှလာဘ်ယူ
ခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားသဖြင့် ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင်ထောင် ဒဏ်လေးနှစ်
စီရင်ချက် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ သို့သော် အယူခံဝင်ထားစဉ်ကာလ
အတွင်း လွတ်လပ်စွာနေနိုင်ခဲ့ပြီးသူ၏ နောက်ပိုင်းတက်လာသည့်
ဝန်ကြီးချုပ်များကို ရွေးချယ်ရေး၌ အနည်းဆုံး သုံးဆက်တိုင်တိုင်
သူ၏ဩဇာ မကင်းခဲ့ချေ။

ဂျပန်ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း တာနာကာသည် အသက် ၇၅
နှစ်အရွယ်၊ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် တိုကျိုမြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။

ကိုးကား
-------

မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)
ကတက်စထြော်ဖီ သီအိုရီ
--------------------

ကတက်စထြော်ဖီ သီအိုရီသည် ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်ကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော သင်္ချာဘာသာခွဲ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းဘာသာရပ်ကိုတီထွင်သော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ပဲရစ်မြို့ ရှိ အထက်တန်း သိပ္ပံလေ့လာရေး တက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခသွမ်းဖြစ်သည်။

ကတက်စထြော်ဖီကို တိုက်ရိုက် မြန်မာဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုပါက ကပ်ဆိုးဟု ပြန်ရပေမည်။ သို့သော် သင်္ချာတွင် သုံးသော အဓိပ္ပာယ်မှာ အခြေအနေတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ရုတ်တရက်ပြောင်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်။

ဥပမာ ပြရသည်ရှိသော် လေယာဉ်တစ်စင်း လေထဲ၌ပျံဝဲနေစဉ် ရုတ်တရက် ပေါက်ကွဲသွားခြင်း၊ အလွန်ဆင်းရဲသော လူတယောက်သည် သိန်းထီပေါက်သဖြင့် ချက်ချင်းချမ်းသာသွားခြင်း၊ ရုပ်ရှင်လောကတွင် ဝါဝါဝင်းရွှေသည် *စိတ်* ဇာတ်ကားကို ရိုက်ပြီးပြီးချင်း နေ့ချင်းညချင်း ကျော်ကြားသွားခြင်း၊ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် အယ်လဗစ်ပရက်စလေသည် လော်လီကားမောင်းနေရာမှ သီချင်းတစ်ပုဒ် ဆိုလိုက်ရုံဖြင့် ချက်ချင်း ကမ္ဘာကျော် မင်းသား ဖြစ်သွားခြင်း၊ တဖန် အယ်လဗစ် ပရက်စလေ သည်ပင် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားခြင်းဟူသော ဖြစ်ရပ်များသည် ကတက်စထြော်ဖီများပင် ဖြစ်လေသည်။

ယခုအခါ သင်္ချာပညာရှင် အချို့တို့သည် ကတက် စထြော်ဖီ သီအိုရီကို လက်တွေ့ပြဿနာများ ဖြစ်ကြသော ငလျင်လှုပ်မည့်အချိန်ကို ခန့်မှန်းခြင်း၊ ရုတ်တရက်သေဆုံး သွားနိုင်သော ရောဂါများကြောင့် အသက်ဆုံးရှုံးခြင်းတို့မှ ကာကွယ်နည်းများ ရှာဖွေခြင်းနှင့် အလားတူ ပြဿနာများ ဖြစ်ကြသည့် မမျှော်လင့်သော အကြောင်း တစ်ခုခုကြောင့် ရုတ်တရက် ဆိုက်ရောက်နိုင်သော ဘေးအန္တရာယ်တို့မှ ကာ ကွယ်ခြင်းတို့တွင် အသုံးချရန် ကြိုးစားလျက်ရှိလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)
၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် ဝေါလေ့ညီနောင်များက စတင်ထူထောင်သည့် ကုန်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီ ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ တတိယစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားစေသည့် အကြောင်းအရင်းတခုအနေဖြင့် လူသိများသည်။

ကုမ္ပဏီ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ
---------------------

**ဘုံဘေဘားမား ကုန်သွယ်ရေး ကော်ပိုရေးရှင်း လီမိတက်** (ဘုံဘေဘားမား ကုမ္ပဏီ ဟု လူသိများ) ကို ဝေါလေ့ညီနောင်တို့က ၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် စတင်ထူထောင်သည်။ ကနဦ:က ဝီလီယံ ဝေါလေ့ (William Wallace) ဝယ်ယူထားသည့် မြန်မာပြည်မှ လက်ဖက်များကို အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လည်တင်သွင်းသည့် အများပိုင်ကုမ္ပဏီတစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။

ဝေါလေ့ညီနောင်တို့မှာ အီဒင်ဘာ့မှ စကော့လူမျိုးကုန်သည်များ ဖြစ်သည်။ ၁၈၄၀ ဝန်းကျင်၌ ဘုံဘေ (ယခု မွန်ဘိုင်း) သို့ ညီအစ်ကို ခြောက်ဦး ရောက်လာသည်။ ၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် *ဝေါလေ့ညီနောင်များ ကုမ္ပဏီ* (Wallace Bros & Co.) ဟူ၍ ဘုံဘေ၌ လုပ်ငန်းမှတ်ပုံတင်သည်။ ၁၈၅၀ နှစ်လယ်ပိုင်းတွင် ရန်ကုန်တွင်လည်း ကုမ္ပဏီထောင်ကာ ဘုံဘေသို့ လက်ဖက်များ တင်ပို့သည်။ ၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် *ဘုံဘေဘားမား ကုန်သွယ်ရေး ကော်ပိုရေးရှင်း* (Bombay Burmah Trading Corporation) ဟူ၌ အမည်ပြောင်းသည်။ ရှယ်ယာအချို့ကို အိန္ဒိယကုန်သည်များအား ရောင်းချထားသော်လည်း အများစုကို ဝေါလေ့ညီအစ်ကိုတို့က ထိန်းချုပ်ထားသည်။

လုပ်ဆောင်ချက်များ
-----------------

အစောပိုင်းကာလက မြန်မာမှ လက်ဖက်ကို အိန္ဒိယသို့တင်သွင်းရန် ထူထောင်သည့် ကုမ္ပဏီမျှသာ ဖြစ်သည်။ နှောင်းပိုင်း ၁၈၇၀ ခုနှစ်များတွင် မြန်မာနှင့် ထိုင်းတို့မှ ကျွန်းသစ်ထုတ်သည့် အဓိကကုမ္ပဏီတခု ဖြစ်လာသည်။ ဝါ၊ ရေနံနှင့် ကုန်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများလည်း လုပ်ဆောင်သည်။

စစ်ပွဲ၏ အကြောင်းရင်း
--------------------

ဘုံဘေဘားမား ကုမ္ပဏီနှင့် မြန်မာတို့အကြား ပဋိပက္ခများက အင်္ဂလိပ်တို့ကို အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ တတိယစစ်ပွဲဟူ၍ စစ်မျက်နှာဖွင့်စေသည့် အကြောင်းရင်းတချက် ဖြစ်လာသည်။ မြန်မာနှင့် ပြင်သစ်တို့အကြား ပတ်သက်မှုကို စုံစမ်းရန်အတွက် မျက်နှာဖုံးတခုအနေနှင့်လည်း အသုံးတော်ခံခဲ့သည်။

၁၈၈၀ ခုနှစ်များတွင် လန်ဒန်အတွက် ငွေကြေးဝင်ထွက်ရာ အဓိကနေရာမှာ ဝေါလေ့ညီနောင်များ ကုမ္ပဏီပင် ဖြစ်သည်။

မျက်မှောက် အခြေအနေ
------------------

ယခုအခါ ဝါဒီယာ (Wadia) ကုမ္ပဏီအုပ်စု၏ လုပ်ငန်းတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်လျက်ရှိသည်။

ထပ်မံ သိရှိလိုပါက
-----------------

* Arnold Cecil Pointon, "Bombay Burmah Trading Corporation 1863-1963", Millbrook Press, 1964
* RH Macaulay, "History of Bombay Burmah Trading Corporation 1864-1910", 1934
* Anthony Webster, "Gentlemen Capitalists: British Imperialism in South East Asia 1770-1890", Tauris Academis Studies, 1998

ကိုးကား
-------
**တာကဲမိဆု တာကိဇာကိ** (၁၉၄၅ ဇွန်လ ၁၀ ရက်မွေး) သည် ဂျပန် စီးပွားရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အော်တိုမေးရှင်းဆိုင်ရာ အာရုံခံ ကိရိယာများ၊ စက်အမြင်အာရုံစနစ်များ၊ ဘားကုဒ်ဖတ်စက်များ၊ လေဆာရိုက်နှိပ်စက်များ၊ အတိုင်းအတာ ကိရိယာများနှင့် မိုက်ခရိုစကုပ်များ ထုတ်လုပ်သော ကုမ္ပဏီတစ်ခု ဖြစ်သည့် ကီးယန့်စ် ၏ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည်။

ဘဝအစ
----

တာကဲမိဆု တာကိဇာကိ အား ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၀ ရက်တွင် မွေးဖွားသည်။ သူသည် အာမာဂါစာကီ စက်မှု အထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြား တတ်မြောက်ခဲ့သည်။

အလုပ်အကိုင်
-----------

တာကိဇာကိသည် ကီးယန့်စ်အား ၁၉၇၄ တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ဥက္ကဋ္ဌ ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သော်လည်း ဒါရိုက်တာဘုတ်အဖွဲ့တွင် ဆက်လက်ရှိနေပြီး ဂုဏ်ထူးဆောင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်း ဆက်လက် ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။

ဘလွန်းဘာ့ခ်၏ ဖော်ပြ ချက်အရ ၂၀၂၀ ဒီဇင်ဘာတွင် တာကိဇာကိ၏ စုစုပေါင်းပိုင်ဆိုင်မှုမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၂.၄ ဘီလီယံ ရှိသည်။

ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ
---------------

တာကိဇာကိသည် အိမ်ထောင်ရှိပြီး တာကဲရှိ တာကိဇာကိ အမည်ရသော သားတစ်ယောက်ရှိကာ ဂျပန်နိုင်ငံ အိုဆာကာမြို့တွင် နေထိုင်သည်။ သူသည် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စုဆောင်းသူ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  Takemitsu Takizaki။  5 February 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. 1 2  Takemitsu Takizaki။  5 February 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Takemitsu Takizaki (in en)။  2020-10-23 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**နန်ကျင်းအစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှု**သို့မဟုတ်နန်ဂျင်းမုဒိမ်းမှု (ယခင်ကနန်ကင်းအစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှု (သို့) နန်ကင်းအားအဓမ္မပြုကျင့်ခြင်းကဲ့သို့ရေးသားခြင်း) သည်ထိုအချိန်ကဂျပန်နန်ဂျင်း (နန်ကျင်း) နေထိုင်သူများအားအစုလိုက်အပြုံလိုက်ဂျပန်တပ်များမှကျူးလွန်ခဲ့သောအစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှုနှင့်အစုလိုက်အပြုံလိုက်အဓမ္မပြုကျင့်မှုဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဒုတိယတရုတ် - ဂျပန်စစ်ပွဲ (၁၉၃၇ - ၁၉၄၅) တွင်တရုတ်၏မြို့တော်နန်ကျင်းကိုသိမ်းုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၃ ရက်မှစတင်ကာဂျပန်တို့သည် နန်ဂျင်းကိုသိမ်းပိုက်သည့်ရက်သတ္တပတ် ၆ ပတ်အတွင်းဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤကာလအတောအတွင်း Imperial ဂျပန်စစ်တပ်မှစစ်သားများသည် သောင်းနှင့်ချီသောသိန်းနှင့်ချီသောလက်နက်မဲ့ စစ်သုံ့ပန်း များနှင့်လက်နက်မဲ့တရုတ်အရပ်သားများအားသတ်ဖြတ်ပြီး အကြီးအကျယ် မုဒိန်းကျင့်/အဓမ္မပြုကျင့်မှုများနှင့်လုယက်ခြင်းများကိုကျူးလွန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါဖြစ်ရပ်သည်အငြင်းပွားဖွယ်နိုင်ငံရေးပြဿာနှင့် တရုတ် - ဂျပန်ဆက်ဆံရေးအတွက်အတားအဆီးဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။ အစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှုနှင့်ပတ်သက်သည့်အငြင်းပွားမှုများမှာတောင်ကိုရီးယားကဲ့သို့သောအခြားအရှေ့အာရှနိုင်ငံများနှင့်ဂျပန်တို့၏ဆက်ဆံရေးတွင်အဓိကပြဿနာဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။

ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့်တရုတ်လူမျိုး ၄၀,၀၀၀ မှ ၃၀၀,၀၀၀ ကျော်အသတ်ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်ဂျပန်လက်နက်ချအပြီးမကြာခင်မှာပဲဂျပန်စစ်တပ်ရဲ့မှတ်တမ်းအများစုကိုလျှို့ဝှက်သိမ်းဆည်းထားခဲ့ပြီးပျက်စီးသွားတဲ့အတွက်သေဆုံးသူသေဆုံးမှုကိုတိကျစွာမခန့်မှန်းနိုင်ခဲ့ပါဘူး။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင်တိုကျိုရှိအရှေ့ဖျားဆိုင်ရာအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာစစ်ဘက်ခုံရုံးမှသတ်ဖြတ်မှုတွင်တရုတ်လူမျိုး ၂၀၀,၀၀၀ ကျော်သေဆုံးခဲ့သည်ဟုခန့်မှန်းခဲ့သည်။ တရုတ်၏တရားဝင်ခန့်မှန်းချက်အရ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင်တရုတ်၏ကိုယ်ပိုင်နန်ဂျင်းစစ်ရာဇဝတ် မှုခုံရုံးကိုအကဲဖြတ်ခြင်းအပေါ်တွင်" လူ ၃၀၀,၀၀၀ ကျော်" သေဆုံးခဲ့သည်။ သေဆုံးသူအရေအတွက်ကိုအနည်းဆုံး ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များကတည်းကပညာရှင်များကဝင်ရောက်ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။

တရုတ်အစိုးရသည်အသတ်ခံရမှုကဲ့သို့သောအစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှုနှင့်ပတ်သက်သောအသေးစိတ်အချက်အလက်များကိုချဲ့ကားပြောဆိုခဲ့သည်ဟုစွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ နန်ကျင်းကျဆုံးပြီးနောက်တွင်အင်ပါယာ ဂျပန်စစ်တပ်မှ ကျူးကျော်သူမဟုတ်သူအမြောက်အမြားကိုသတ်ဖြတ်ခြင်း၊ လုယက်ခြင်းနှင့်အခြားအကြမ်းဖက်မှုများကိုဂျပန်အစိုးရကဝန်ခံခဲ့သည်။ ထိုစစ်ပွဲတင်ပါဝင်ခဲ့သောဂျပန်စစ်မှုထမ်းများသည်အစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှုကိုဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟုအတည်ပြုခဲ့သည် ။ ဂျပန်၌လူသတ်ဖြတ်မှုအပေါ်အများပြည်သူ၏အမြင်ကွဲပြားခြားနားသော်လည်း အချို့သည် ၏ဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပျက်ခဲ့သည်ကိုလုံး၀ငြင်းဆိုကြသည်။ ဂျပန်အစိုးရနှင့်လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းမှသေးငယ်သော်လည်းလူနည်းစုဖြစ်သောလူနည်းစုကမူသေဆုံးသူ ဦးရေမှာစစ်တပ်ဖြစ်ပြီး၊ ဤသို့သောရာဇဝတ်မှုများမဖြစ်ပွားခဲ့ဟုငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ သတ်ဖြတ်မှုများကိုသတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့်ပြန်လည်ဆန်းစစ်ခြင်းဆိုင်ရာမှတ်တမ်းများကိုငြင်းပယ်ခြင်းသည် ဂျပန်အမျိုးသားရေးဝါဒ၏အဓိကအချက်ဖြစ်လာသည်။ အစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှုများသည်ဝါဒဖြန့်ရန်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့်လုပ်ကြံခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်ဟုသမိုင်းအစဉ်အလာအရငြင်းခုံသူများသည်သွားကြသည်။ တရုတ် - ဂျပန်စစ်ပွဲ နန်ကျင်းစစ်ပွဲတွင် ဦးဆောင်သူ ဗိုလ်ချုပ်မှာ( Iwane Matsui )ဖြစ်ပြီး အင်ပါယာစစ်တပ်ကို ဂျပန်တော်ဝင်မင်းသား ( Yasuhiko Asaka )ကအုပ်ချုပ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Library of Congress, ed. (1964–1974)။ "29 July 1946. Prosecution's Witnesses. Bates, Miner Searle"။ *Record of proceedings of the International Military Tribunal for the Far East*။ pp. 2631, 2635, 2636, 2642–2645။
ဆရာတော်မှာ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မုံရွာခရိုင်၊ ချောင်းဦးမြို့နယ်၊ အမြင့်မြို့သား ဇာတိဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ ပျံလွန်တော်မူပြီးနောက် ဆေးထိုးခြင်း၊ ပြုပြင်စီမံခြင်း လုံးဝမရှိကြောင်း ချောင်းဦးမြို့နယ် ဆရာဝန်နှင့် အမြင့်တိုက်မြို့နယ် ဆရာဝန်များက လာရောက် စမ်းသပ်စစ်ဆေးပြီးဖြစ်ကြောင်း၊ ပျံလွန်တော်မူပြီးနောက် တစ်လကျော်ကြာသည့်အထိ ရုပ်ကလာပ်တော် မပျက်မစီးဘဲ တည်နေသည့်အတွက် ကျော်ကြားလာခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။

ဖွားမြင်ခြင်း
-------------

ဆရာတော်လောင်းလျာကို ၁၂၈၃ ခု၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၂ ရက်၊ စနေနေ့ နံနက် ၅ နာရီတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မိဘများမှာ အမြင့်မြို့၊ ကျောက်စာရပ်နေ ဦးဖိုးမြ+ဒေါ်ရွှေပုတို့ ဖြစ်သည်။ မွေးချင်းနှစ်ယောက်ရှိကြောင်း သိရသည်။ ဆရာတော်လောင်းလျာမှာ အကြီးဖြစ်၏။ ငယ်မည် မောင်ထွန်းရှန်ဖြစ်၏။ ညီဖြစ်သူမှာ မောင်ထွန်းစံဆိုသူဖြစ်၏။

ရှင်သာမဏေဘဝ
-----------

၁၂၈၈ ခုနှစ်တွင် မိဘနှစ်ပါး၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟဖြင့် နန်းဦးကျောင်းဆရာတော်အား ဥပဇ္ဈယ်ပြု၍ ရှင်သာမဏေပြုခဲ့သည်။ နန်းဦးအစိုးရမူလတန်းကျောင်း ပါဠိကျောင်း၌ လေးတန်းအောင်သည်အထိ ပညာသင်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ နန်းဦးဆရာတော် ဦးကောဝိဒထံ ပညာသင်ခဲ့ရာ အစိုးရ ပါဠိပထမပြန်(အငယ်တန်း) စာမေးပွဲအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၃ဝ၁ ခုနှစ်တွင် မုံရွာမြို့၊ မဟာလယ်တီကျောင်းတိုက်၊ လယ်ပေါ်ကျောင်းဆရာတော် ဦးပုညထံတွင် အစိုးရပထမပြန် အလယ်တန်းအောင်သည်အထိ ပညာသင်ခဲ့သည်။ ၁၃ဝ၂ ခုနှစ်တွင် အမရပူရမြို့ တူးမောင်းတိုက်ဆရာတော် ဦးနန္ဒိယထံတွင် ပထမကြီးစာပေများ ဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။

ရဟန်းဘဝ
-------

၁၃ဝ၃ ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၇ ရက်နေ့တွင် အမြင့်မြို့နေ ဦးဘိုးခန်း+ဒေါ်သော့၊ (သား) ဦးသန်းဖေ၊ ဦးတင်ဦး၊ (သမီး) ဒေါ်မမကြီး၊ ဒေါ်ကြွယ်ကြွယ်တို့၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟဖြင့် ဘုံပျံကျောင်းဆရာတော် ဦးရာဇိကအား ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍၊ မြင့်မြတ်သော ရဟန်းဘဝကို ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ပါဠိပထမပြန် အကြီးတန်းနှင့် သကျသီဟစာမေးပွဲများ ပြင်ဆင်နေစဉ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးဖြစ်လာ၍၊ အမြင့်မြို့သို့ ပြန်ကြွခဲ့သည်။ နန်းဦးဆရာတော် ဦးကောဝိဒကိုယ်တိုင် အမရပူရသို့ လာရောက်ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။

ဆရာတော်ဘဝ
---------

၁၃ဝ၄ ခုနှစ်တွင် ရပ်သစ်ကျောင်းတိုက်၏နာယကအဖြစ် စတင်သီတင်းသုံးခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည် ဝါတော် ၂ဝ၊ ၁၃၂၃ ခုနှစ်မှစ၍ ၂ နှစ်ခန့် ၁၃၂၅-၂၆ အထိ သုဿာန်ဓူတင်ဆောင်ခဲ့သည်ဟု သိရသည်။ ၁၃၄၃ ခုနှစ်မှ ၁၃၄၇ ခုနှစ်အထိ ချောင်းဦးမြို့နယ် ဝိနည်းဓိုရ်ဆရာတော်အဖြစ် ထမ်းဆောင်တော်မူခဲ့သည်။ ၁၃၄၇ ခုမှ ၁၃၆၅ ခုနှစ်အထိ ကျေးရွာအုပ်စု သံဃာ့နာယက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အမြင့်မြို့ ရွှေကြိုးရစ်ဘုရားနှင့် မံဘုရားတို့၏ နာယကအဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူခြင်း
--------------------------

၂ဝဝ၄ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၃ ရက်၊ (၁၃၆၅ ခု၊ တပေါင်းလဆန်း ၄ ရက်) မွန်းလွဲ ၂ နာရီ ၄၅ မိနစ်အချိန်တွင် ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူသည်။ ထိုအခါ သက်တော် ၈၃ နှစ်၊ ဝါတော် ၆၃ ဝါရှိပြီဖြစ်သည်။  ရုပ်ကလာပ်တော်ကို ယနေ့တိုင် ဖူးမြော်နိုင်သေးကြောင်း သိရှိရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မောင်ပန်းမွှေး၏ မြန်မာနိုင်ငံ ရဟန္တာနှင့် ရဟန်းထူးများ
2. ↑  ကျော်စိုး မုံရွာတိုင်းရင်းဆေး၊ နက္ခတ္တရောင်ခြည်၊ စာ ၂၉-၃ဝ
3. ↑  မောင်ပန်းမွှေး၏ မြန်မာနိုင်ငံ ရဟန္တာနှင့် ရဟန်းထူးများ
**အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ လွတ်လပ်ရေးကြေညာစာတမ်း** ၊ တရားဝင်အားဖြင့် **အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဆယ့်သုံးပြည်နယ်၏ ညီညွတ်သော ကြေညာစာတမ်းသည်** ၁၇၇၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားမြို့ ၊ ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ် တွင် ဒုတိယအကြိမ် တိုက်လုံးဆိုင်ရာကွန်ဂရက် အစည်းအဝေးမှ လက်ခံအတည်ပြုခဲ့သော ကြေညာချက်နှင့် စတင်တည်ထောင်သည့်စာတမ်းဖြစ်သည်။ အမေရိကန်တော်လှန်ရေး ကာလအတွင်း အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော အဆိုပါကြေညာစာတမ်းတွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားနေသော ကိုလိုနီနယ်မြေ ၁၃ ခု သည် ၎င်းတို့အား လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ အဖြစ် အဘယ်ကြောင့် မှတ်ယူထားကြောင်း၊ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် မရှိတော့ကြောင်း ရှင်းပြထားသည်။ ကြေညာချက်နှင့်အတူ၊ ဤပြည်နယ်အသစ်များသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကို စုပေါင်းဖွဲ့စည်းရန် ပထမခြေလှမ်းတစ်ရပ်ကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ 

အဆိုပါ ကြေညာချက်သည် လူတစ်ဦးချင်းစီအတွက် တန်းတူညီမျှအခွင့်အရေးများရရှိရေးဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် လူအချို့အတွက်သာ ရည်ရွယ်ထားလျှင် ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်က ၎င်းအား အင်္ဂလိပ်လူမျိုးများ၏အခွင့်အရေးအဖြစ် ချန်ထားခဲ့မည်ဖြစ်သည်။  စတီဖန် လုကက်စ်က ၎င်းကို "အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားတွင် လူသိအများဆုံးစာကြောင်းများထဲမှတစ်ခု" ဟူ၍၊ ဂျိုးစက်ဖ် အဲလိစ်က "အမေရိကန်သမိုင်းတွင် အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် အကျိုးဆက်ဆုံးစကားလုံးများ  ပါဝင်သည်ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။  ဤကျမ်းပိုဒ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်သင့်သည့် ကျင့်ဝတ်စံနှုန်းကို ကိုယ်စားပြုပါသည်။ ဤအမြင်ကို လင်ကွန်းသည် ၎င်း၏နိုင်ငံရေးခံယူချက်၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ဟု ယူဆကာ ကြေညာစာတမ်းကို အမေရိကန်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသင့်သည့် အခြေခံမူများဖြစ်သည်ဟု စောဒကတက်ခဲ့သည့် လင်ကွန်းက ဤအမြင်ကို သိသိသာသာ မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ 

 Rembrandt Peale ရေးဆွဲထားသည့် ကြေညာစာတမ်း၏ အဓိကစာရေးဆရာ သောမတ်စ် ဂျက်ဖာဆန် 
ငါ့ကိုယုံပါ သခင်- ကျွန်ုပ်ထက် ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် ပေါင်းစည်းခြင်းကို ပိုချစ်မြတ်နိုးသော ဗြိတိသျှအင်ပါယာတွင် မရှိပါ။ သို့သော်၊ ကျွန်ုပ်အား ဖန်ဆင်းတော်မူသော ဘုရားသခင်အားဖြင့်၊ ဗြိတိသျှပါလီမန်မှ အဆိုပြုထားသည့် စည်းကမ်းချက်များအပေါ် ဆက်စပ်မှုအား ကျွန်ုပ်လက်မခံမီတွင် ကျွန်ုပ်သည် တည်ရှိနေပါမည်။ ဒီထဲမှာတော့ အမေရိကရဲ့ ခံစားချက်တွေကို ပြောတယ်လို့ ထင်ပါတယ်။

— သောမတ်စ် ဂျက်ဖာဆန်၊ နိုဝင်ဘာဘ ၂၉၊ ၁၇၇၅

ကိုးကား
-------

1. ↑  Becker၊ Carl L. (1970) [1922]။ *The Declaration of Independence: A Study in the History of Political Ideas* (Revised ed.)။ New York: Vintage Books။ ISBN 0-394-70060-0။
2. ↑  *Self-evident truths : contesting equal rights from the Revolution to the Civil War*။ New Haven။ 2017။
3. ↑  *American Rhetoric: Context and Criticism*။ Carbondale, Illinois။ 1989။ p. 85။
4. ↑  *American Creation: Triumphs and Tragedies at the Founding of the Republic*။ New York။ 2007။ pp. 55–56။ `|archive-url=` က `|archive-date=` ကို လိုအပ်သည် (အကူအညီ) တွင် မူရင်း `|archive-url=` က `|url=` ကို လိုအပ်သည် (အကူအညီ) အား မော်ကွန်းတင်ပြီး။
5. ↑  *Abraham Lincoln and the Second American Revolution*။ New York။ 1991။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် တရားဝင်ဘာသာစကားမရှိသော်လည်း အသုံးအများဆုံးဘာသာစကားဖြစ်သည့် အင်္ဂလိပ် ( အမေရိကန် အင်္ဂလိပ် )မှာ အမျိုးသားဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အမေရိကန်လူဦးရေ၏ ၇၈% ခန့်က အိမ်တွင်ပြောသောတစ်ခုတည်းသောဘာသာစကားဖြစ်သည်။  အမေရိကန် သန်းခေါင်စာရင်းဗျူရိုအရ အခြားဘာသာစကားများစွာကို အိမ်တွင်ပြောဆိုကြကြောင်းတွေ့ရပြီး၊ အထူးသဖြင့် စပိန် (လူဦးရေ၏ ၁၃.၄%)၊ ၎င်းတို့တွင် ဥရောပ ၊ အာဖရိက နှင့် အာရှမှ လူများသည် မေပြည် (US)သို့ ယူဆောင်လာသော ဌာနေဘာသာစကားများနှင့် ဘာသာစကားများ ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း ဤဘာသာစကားများ၏ ပြောဆိုသူအများစုသည် ဘာသာစကားနှစ်မျိုးရှိပြီး အင်္ဂလိပ်ကိုလည်း ပြောဆိုကြသည်။ အမေရိကန်တွင် နေထိုင်သူ ၂၁.၆ ရာခိုင်နှုန်းသည် အိမ်တွင် အင်္ဂလိပ်မဟုတ်သည့် အခြားဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်ဟု သတင်းပို့သော်လည်း ၈.၄ ရာခိုင်နှုန်းက "အလွန်ကောင်းသည်" ထက် အင်္ဂလိပ်စကား အနည်းငယ်သာ ပြောဆိုကြသည်။  အခြားဘာသာစကားများစွာ၊ အထူးသဖြင့် ခရီအိုလီများနှင့် လက်သင်္ကေတပြဘာသာစကား များသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။ လူဦးရေအားဖြင့် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ဘာသာစကား ၄၃၀ကို ပြောဆို သို့မဟုတ် လက်မှတ်ရေးထိုးကြပြီး ၁၇၇သည် ထိုဒေသရှိ ဌာနေတိုင်းရင်းသားများဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏နယ်မြေတွင် ယခင်ကပြောသော ဘာသာစကားငါးဆယ့်နှစ်မျိုးသည် ယခုအခါ မျိုးသုဉ်းသွားပြီ ဖြစ်သည်။ 

 

1. ↑  Selected Social Characteristics in the United States။ United States Census Bureau။  April 16, 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  American Community Survey, Language Spoken။  April 13, 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Grimes 2000
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၂)သုတ် ရှိပါသည်။

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အနိစ္စသာဖြစ်သော ရုပ်တရားကို အနိစ္စဟုရှုမြင်သော ရဟန်းတော်သည် သမ္မာဒိဋ္ဌိဖြစ်ပုံ၊ မှန်ကန်စွာ သိမြင်လျှင် နိဗ္ဗိန္ဒဖြစ်ပုံ၊ နန္ဒီကုန်ခြင်းကြောင့် ရာဂကုန်ပုံ၊ ရာဂကုန်ခြင်းကြောင့် နန္ဒီကုန်ပုံ၊ နန္ဒီရာဂကုန်ခြင်းကြောင့် ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်ပြီးသောစိတ်ကို "သုဝိမုတ္တ" ဟုဆိုအပ်ပုံ ဟောတော်မူပါသည်။

ဤနည်းတူ ကြွင်းခန္ဓာ (၄)ပါးကိုလည်း တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ရှုမြင်လျှင် "သုဝိမုတ္တ" ဖြစ်သည်ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

---

ရုပ်ကိုကုသိုလ်တရားတို့ ဖြစ်အောင် နှလုံးသွင်းကြ၊ ရုပ်၏ အနိစ္စဖြစ်ပုံကို မှန်ကန်စွာ သိမြင်အောင် အဖန်ဖန်ရှုကြ၊ ယင်းသို့ မှန်ကန်စွာ သိမြင်အောင် အဖန်ဖန်ရှုသော ရဟန်းသည် ရုပ်တရား၌ နိဗ္ဗိန္ဒဉာဏ်ဖြစ်၏။ နန္ဒီကုန်ခြင်းကြောင့် ရာဂကုန်ပုံ အစရှိသည်ဖြင့် ခန္ဓာတစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီကို အထက်သုတ်တော်အတိုင်း သုဝိမုတ္တ ဖြစ်သည်အထိ ဘုရားရှင်က ရဟန်းတို့အား ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၂၊၄၂။ သံ၊မြန်၊၂၊၄၁။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅၀။ သံ၊ဋီ၊၂၊၂၂၂။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၁-ခန္ဓသံယုတ္တ၊ (၆)၁-ဥပယဝဂ္ဂ၊ နဝမသုတ်။
2. ↑  -သံ၊၂၊၄၂-၃။ သံ၊မြန်၊၂၊၄၁-၂။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၁-ခန္ဓသံယုတ္တ၊ (၆) ၁-ဥပယဝဂ္ဂ၊ ဒသမသုတ်။
3. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
|  |
| --- |
| **သမိုင်းမတင်မီခေတ်** |
|  | **သံခေတ်** |  |
|   ကြေးဝါခေတ်နှောင်း |   |
|   ​ကြေးဝါခေတ်လယ် |
|   ကြေးဝါခေတ်ဦး |
| **ကြေးဝါခေတ်** |
|     ကြေးနီခေတ် |   |   |
|   ကျောက်ခေတ်သစ် |  |
| ကျောက်ခေတ်လယ် |
|  |     ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်နှောင်း |   |
|     ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်လယ် |
|     ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်ဦး |
|   ကျောက်ခေတ်ဟောင်း |
| **ကျောက်ခေတ်** |

**ကြေးနီခေတ်** (Chalcolithic Age) ကို ယဉ်ကျေးမှု သမိုင်းစဉ်တွင် ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၄၅၀၀ မှ ၃၀၀၀ အတွင်းဟု ပိုင်းခြားသတ်မှတ်သည်။ ကြေးနီကို လက်နက် ကိရိယာအဖြစ် အစပြု၍ ပြုလုပ်သုံးစွဲခဲ့ကြသော ခေတ်ဖြစ်လေသည်။ ထိုခေတ်တွင် အရှေ့အလယ်ပိုင်းနိုင်ငံများ စည်ပင်၍ အများနှင့်ဆိုင်ရာ အဆောက်အဦများ ဆောက်လုပ်ကြသည်။ အိုးခွက်များကို အလှအပချယ်သည်။ ခရစ်မပေါ်မီ နှစ် ၃၅၀၀ တွင် အရေးအသားပေါ်လာ၍ မှန်ကန်ခြင်း၊ စင်ကြယ်ခြင်းဟူသော သဘောတရားများကို ဆွေးနွေးလာခဲ့ကြသည်။ အသီးအနှံနှင့် ကောက်ပဲတို့ကို ပဓာန စားသောက်ကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  လှသမိန် (ဧပြီ ၁၉၇၈)။ "***ကြေးနီခေတ်***" (pdf)။ in စာပေစိစစ်ရေးကော်မတီ (ed.)။ ***ဗဟုသုတ စွယ်စုံ*** (ပထမအကြိမ် ed.)။ တောက်တောက်ဝင်း ပုံနှိပ်တိုက်၊ ရန်ကုန်မြို့။: ဇော်မော် စာပေ။
ပဉ္စဝဂ္ဂီ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ငါးယောက်အစုဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ဘုရားလောင်း သိဒ္ဓတမင်းသား ဖွားမြင်တော်မူစကပင် ဧကန်စင်စစ် ဘုရားဖြစ်မည်ဟု နိမိတ်လက္ခဏာ ဖတ်ကြားခဲ့သော သုဒတ္တပုဏ္ဏားနှင့် အပေါင်းအပါလေးဦးတို့သည် ဘုရားလောင်းတောထွက်လျှင် ယင်းတို့လည်း တောထွက်ရဟန်းပြုခဲ့ကြသည်။ သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား ဘုရားအဖြစ်သို့ရောက်၍ 
ဦးစွာဟောကြားတော်မူသော ဓမ္မစကြာတရားကို နာကြားခဲ့ကြရပြီးလျှင် ဧဟိဘိက္ခုရဟန်း အဖြစ်သို့ ရောက်ကြသည်။ ထိုငါးယောက်တစ်စုကို *ပဉ္စဝဂ္ဂီ* ဟူ၍လည်းကောင်း၊ *ဝဂ္ဂီ* ဟူ၍လည်းကောင်း ကျမ်းဂန်များ၌ ဖော်ပြ၏။ *ပဉ္စ*မှာ (၅) ဖြစ်ပြီး *ဝဂ္ဂီ*မှာ အစုဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးပါး
---------------

ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးပါးဆိုသည်မှာ ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တော်တွင် ဘုရား၏ တရားတော်ကို ရှေးဦးဆုံး နာကြားရ၍ ဦးစွာ ဧဟိဘိက္ခု ရဟန်းအဖြစ်သို့ 
ရောက်တော်မူကြသော ရဟန်းတော်ငါးပါးဖြစ်သည်။ ထိုငါးပါးမှာ သျှင်ကောဏ္ဍည၊ သျှင်ဝပ္ပ၊ သျှင်ဘဒ္ဒိယ၊ သျှင်မဟာနာမ်၊ သျှင်အဿဇိတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းငါးဦးတို့သည်ကား ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားလောင်း သိဒ္ဓတမင်းသားကို မီးရှူးသန့်စင် ဖွားမြင်စဉ်အခါက၊ လက္ခဏာဖတ် ပုဏ္ဍားရှစ်ယောက်အနက် ဘုရားဧကန် ဖြစ်မည်ဟုဟောသော ကောဏ္ဍညအနွယ် သုဒတ္တပုဏ္ဏားငယ်နှင့် အခြားပုဏ္ဏားလေးဦး၏သား၊ သူ၏သူငယ်ချင်းလေးယောက်တို့ပင် ဖြစ်သည်။

ဒုက္ကရ စရိယ ကျင့်စဉ်ကာလ
-----------------------

ဘုရားလောင်းရဟန်းပြု၍ ဥရုဝေလတောသို့ လာကြကုန်သဖြင့် ဘုရားလောင်းနှင့် တွေ့လေသည်။ ဘုရားလောင်းလည်း ထိုပဉ္စတို့လျှင် အလုပ်အကြွေး ရှိသည်ဖြစ်၍၊ ဒုက္ကရစရိယာအကျင့်ကို ကျင့်တော်မူသည်။ ခြောက်နှစ်မျှကြာသော်၊ ငြိုငြင်စွာသော ဤအကျင့်ဖြင့် ဘုရားမဖြစ်နိုင်သေးဟု သတိဖြစ်လျက်၊ မြို့ ရွာတို့သို့ ချဉ်းကပ်၍၊ ခံအပ်သော ဆွမ်းကို ဘုဉ်းပေး၏။ ထိုအခါ ပဉ္စဝဂ္ဂိငါးဦးတို့က ဂေါတမရဟန်းသည် အလွန်ခြိုးခြံစွာ ကျင့်သည်ကိုမျှ ဘုရားမဖြစ်နိုင်၊ ယခုဘယ်မှာ ဖြစ်တော့အံ့နည်းဟု ဘုရားလောင်းကိုစွန့်ခွာ၍၊ တစ်ဆယ့်ရှစ်ယူဇနာကွာသော က္ကုသိပတန မိဂဒါဝုန်တောသို့ သွားရောက်နေထိုင်ကြကုန်သည်။

တရားဦး ဟောတော်မူခြင်း
---------------------

ဘုရားလောင်းသည် တကိုယ်တည်းကျင့်တော်မူရာ မဟာသက္ကရာဇ် ၁ဝ၃ ခု ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် သဗ္ဗေညုတဉာဏ်ကိုရ၍ ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ပြီးသော် သဟမ္ပတိ ဗြဟ္မာမင်း၏ တောင်းပန်ချက်အရ တရားဟောရန် ကျေးဇူးရှိခဲ့ဖူးသော ပဉ္စဝဂ္ဂီ ငါးဦး ရှိရာ မိဂဒါဝုန် တောသို့ ကြွလာ၏။ ဝါဆိုလပြည့် စနေနေ့ ညနေချမ်းတွင် မိဂဒါဝုန်တောသို့ ရောက်သည်။ ပဉ္စဝဂ္ဂီတို့သည် ဘုရားလောင်းအား အကျင့်ပျက်လေပြီဟု ထင်မှတ်သဖြင့်၊ ဘုရားကြွလာလျင် ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်တို့ကို မပြုစုဘဲနေကြရန် တိုင်ပင်ထားသော်လည်း၊ ဘုရားသခင်အနီးသို့ ရောက်သောအခါ ဝတ်ပြုမိကြလေသည်။ မြတ်စွာဘုရားသခင်က ဘုရားဖြစ်တော်မူကြောင်းကို မိန့်ကြား၍ တရားနာယူရန် တိုက်တွန်းသောအခါ၌မူ မယုံကြည်သဖြင့် ၃ ကြိမ်တိုင် ငြင်းပယ်၏။ ထိုအခါ ဘုရားသခင်သည် များစွာသောပရိယာယ် စကားဖြင့် ဘုရားဖြစ်ကြောင်း သိစေတော်မူလျက် ဓမ္မစက္က ပဝတ္တန သုတ္တန်ခေါ် ဓမ္မစကြာဒေသနာတော်ကို ဟောတော်မူသည်။ 

တရားတော်၏ အဆုံးတွင် သျှင်ကောဏ္ဍညသည် သောတပတ္တိဖိုလ်၌ တည်လေသည်။ ထိုနောက် မြတ်စွာဘုရားသည် ဓမ္မစကြာဒေသနာတော်ကိုပင် အကျယ်ဟောပြန်သဖြင့်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော်တစ်ရက်နေ့၌ သျှင်ဝပ္ပ၊ နှစ်ရက်နေ့၌ သျှင်ဘဒ္ဒိယ၊ သုံးရက်နေ့၌ သျှင်မဟာနာမ်၊လေးရက်နေ့၌သျှင်အဿဇိတို့သည် အသီးအသီး သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်ကြလေသည်။

ဤသို့အားဖြင့် ပဉ္စဝဂ္ဂိငါးပါးလုံး ဧဟိဘိက္ခုရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူပြီးနောက်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ငါးရက်နေ့၌ ရဟန်းငါးပါးလုံးကို စည်းဝေးစေပြီးလျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အနတ္တလက္ခဏ သုတ္တန်ကို ဟောကြားတော်မူရာ၊ ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးပါးလုံး ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ကြလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ( )
**အနန္တရိယကံ** သည် ငါးပါး ရှိသည်။ **ပဉ္စာနန္တရိယကံ** ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ကြီးလေးသောကံတရားဖြစ်ပြီး ကျူးလွန်မိသောသူအား ကြီးလေးသော အပြစ်အန္တရာယ်များ ကျရောက်စေသည်။ အနန္တရိယဟု ခေါ်ဆိုခြင်းမှာ 'အ' (မရှိ)၊ 'နန္တရ' (ကြားကာလ) ဖြစ်ပြီး အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့် ကျူးလွန်သူသည် ကြားကာလမရှိဘဲ နောက်ဘဝ၌ ချက်ချင်း ထိုကံ၏ ဆိုးကျိုးကို ခံစားရမည် ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ကျူးလွန်သူသည် အဝီစိငရဲပြည်သို့ သေချာပေါက်ရောက်မည် ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ၌ ထိုကဲ့သို့ ကြီးလေးသည့် အန္တရိယကံကို ကျူးလွန်သူအား ထိုဘဝ၌ သောတာပန်၊ သကဒါဂါမ်၊ အနာဂမ်၊ ရဟန္တာ စသည့်အရိယာများ ဖြစ်ခွင့်မရှိအောင်ပင် ပိတ်ပင်တားဆီးသည်။ အန္တရိယကံ ငါးမျိုးတို့မှာ အောက်ပါတို ဖြစ်သည် - 

* (၁) မာတုဃာတက - အမိရင်းကိုသတ်သူ၊
* (၂) ပိတုဃာတက - အဖရင်းကိုသတ်သူ၊
* (၃)အရဟန္တဃာတက - ရဟန္တာကိုသတ်သူ၊
* (၄) လောဟိတုပ္ပါဒက - ဘုရားအားသွေးစိမ်းတည်အောင်ပြုသူ၊
* (၅) သံဃဘေဒက - သံဃာတော်တို့အား ဂိုဏ်းအသင်းခွဲသူ၊

ဤအန္တရိယကံကို ကျူးလွန်သူငါးဦးတို့သည် ကုသိုလ်ကောင်းမှုမည်မျှပင်ပြုပြု သေသည်၏အခြားမဲ့က အဝီစိငရဲ စသည်သို့မုချသွားရောက် ခံစားရမည် ဖြစ်သည်။

ကျမ်းဂန်လာ အနန္တရိယကံကျူးလွန်သူများ
-----------------------------------

### အသျှင်ဒေဝဒတ်

အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြထားသောဆောင်းပါး - ဒေဝဒတ်
အထက်ပါ ဘုရင်ကြီး သုပ္ပဗုဒ္ဓ၏ သားဖြစ်သူ၊ ယသောဓရာ၏ မောင်တော်စပ်သူ၊ သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား၏ တစ်ဝမ်းကွဲညီအစ်ကိုနှင့် ယောက်ဖတော်စပ်သူဖြစ်သည်။ အသျှင်ဒေဝဒတ်သည် မြတ်စွာဘုရားအား ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်ပေါ်မှ ကျောက်တုံးလှိမ့်ချကာ မြတ်စွာဘုရားအား သတ်ရာတွင် မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေတော်၌ သွေးစိမ်းတည်အောင်ပြုလုပ်ခြင်း၊ သံဃာသင်းခွဲခြင်း စသည့်ကံများကြောင့် အစီစိငရဲသို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည်။

### အဇာတသတ်

အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြထားသောဆောင်းပါး - အဇာတသတ်မင်း
အဇာတသတ်သည် ဖခင်ဖြစ်သူ ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးကို သတ်ခဲ့သည့် အနန္တရိယကံကို ကျူးလွန်သည့်အတွက် အဝီစိငရဲသို့ ကျရောက်ရန်ရှိခဲ့သော်လည်း မိမိ၏ အမှားကို သိမြင်ကာ တောင်းပန်ကန်တော့ခဲ့သောကြောင့် လောဟကုမ္ဘီငရဲသို့သာ ကျရောက်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Gananath Obeyesekere (1990)၊ *The Work of Culture: Symbolic Transformation in Psychoanalysis and Anthropology*၊ University of Chicago၊ ISBN 978-0-226-61599-8
2. ↑   "The Buddha's Bad Karma: A Problem in the History of Theravâda Buddhism"  (1990). *Numen* **37** (1): 70–95.
3. ↑  ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင်ဩဘာသာဘိဝံသ ရေးသားသော သုတေသန သရုပ်ပြအဘိဓာန်ကျမ်း
4. ↑  Nakamura၊ Hajime (1991)။ *Ways of Thinking of Eastern Peoples: India, China, Tibet, Japan*။ Motilal Banarsidass။ p. 285။ ISBN 978-8120807648။
5. ↑  The Sutra Preached by the Buddha on the Total Extinction of the Dharma။ buddhism.org။  10 January 2013 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
6. ↑  Nyanatiloka (1980)၊ *Buddhist Dictionary: Manual of Buddhist Terms and Doctrines*၊ Buddhist Publication Society၊ ISBN 978-955-24-0019-3
7. ↑  Triplegem glossary Archived 2006-12-28 at the Wayback Machine.
8. ↑  ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင်ဩဘာသာဘိဝံသ ရေးသားသော သုတေသန သရုပ်ပြအဘိဓာန်ကျမ်း
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

အမှု—**ပြဿနာမေးခွင့်မတောင်းဘဲ ပြဿနာမေးမှု။** 

အမှုသည်—**ဘိက္ခုနီအများ။** 

ထိုသို့ အခွင့်မတောင်းဘဲ ပြဿနာမေးမှုကြောင့် ဘိက္ခုတို့က ကဲ့ရဲ့ကြသဖြင့် ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်။

သိက္ခာပုဒ်
----------

ယာ ပန ဘိက္ခုနီ အနောကာသကတံ ဘိက္ခုံ ပဉှံ ပုစ္ဆေယျ, ပါစိတ္တိယံ။

မြန်မာပြန်
----------

ပြဿနာမေးခွင့် မပြုသော ရဟန်းကို ပြဿနာမေးသော ဘိက္ခုနီမှာ ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။

မှတ်ချက်
--------

ဘိက္ခုနီသည် ဘိက္ခုအထံ၌ ပြဿနာမေးလိုလျှင် ချက်ခြင်းမမေး "ပြဿနာမေးပါရစေ"ဟု ခွင့်တောင်း၍ "မေးတော့"စသည်ဖြင့် ခွင့်ပြုမှ မေးရသည်၊ ထိုသို့မေးရာ၌လည်း ဝိနည်းဘက်က, သို့မဟုတ်-သုတ္တန်ဘက်က, သို့မဟုတ်-အဘိဓမ္မာဘက်က မေးပါရစေ" ဟု ခွင့်တောင်းရမည်။ ဝိနည်းဘက် ခွင့်တောင်းပြီးနောက် သုတ္တန်, အဘိဓမ္မာဘက်မှာ မမေးရ။ မေးလျှင်ပါစိတ် အာပတ် သင့်၏၊ ထို့အတူ သုတ္တန်ဘက် အဘိဓမ္မာဘက်၌လည်း ခွင့်ပေးထားသောအချက် မဟုတ်လျှင် ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏၊ သို့မဟုတ် ခွင့်တောင်းတုန်းကပင် "မည်သည့် ဘက်က"ဟု ကန့်သတ်ချက်မပါဘဲ ခွင့်တောင်း၍ ခွင့်ရလျှင် မေးချင်ရာကို မေးနိုင်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  အရှင်ဇနကာဘိဝံသ (၁၉၉၆)။ *ဘုရားဥပဒေတော်ကြီး*။
**လွတ်လပ်သော၊တစ်ခုတည်းသောနှင့် တည်တံ့သော Cracow မြို့**၊   လွတ်လပ်သော**Cracow** ၊  နှင့် **ပိုင်နက်**  သည် ပိုလန်မြို့ Cracow နှင့် ၎င်း၏ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများပါ၀င်သည့် 1815 ခုနှစ်တွင် ဗီယင်နာကွန်ဂရက် မှဖြစ်‌ပေါ် ခဲ့သော ပြည်သူ့သမ္မတမြိုပြ နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။

၎င်းအား ၎င်း၏အိမ်နီးချင်းသုံးနိုင်ငံ ( ရုရှား ၊ ပရပ်ရှား ၊ နှင့် သြစတြီးယား ) တို့က ပူးတွဲထိန်းချုပ်ထား ပြီး လွတ်လပ်သောပိုလန်နိုင်ငံအတွက် အဓိက အတိုက်အခိုက်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၈၄၆ တွင် မအောင်မြင်သော Kraków အရေးတော်ပုံကြီး အပြီးတွင် လွတ်လပ်သော Cracow မြို့ကို သြစတြီးယားအင်ပါယာမှ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။  ၎င်းသည် 1815 ခုနှစ်တွင် ပြည်နယ်သံုးခုရဲ့ ကျူးကျော်မှုနောက် ပိုင်းခြားခံရသည့်ဝါဆာဒါချီ ၏ အကြွင်းအကျန်ဖြစ်သည်။

လွပ်လပ်သော Cracow မြို့ သည် ပိုလန်စကား အဓိက ပြောသော မြို့ပြနိုင်ငံဖြစ်သည်။ ၎င်း၏လူဦးရေ၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များဖြစ်ပြီး ၁၄ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဂျူးလူမျိုးများဖြစ်ပြီး အခြားဘာသာတရားများမှာ ၁ ရာခိုင်နှုန်းအောက်သာရှိသည်။ Cracow မြို့တွင် ဂျူးလူမျိုးဦးရေ 40% နီးပါးရှိပြီး ကျန်မြို့များမှာ ပိုလန်စကားပြော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များသာဖြစ်သည်။ 

1. ↑  Polish: *Wolne, Niepodległe i Ściśle Neutralne Miasto Kraków z Okręgiem*
2. ↑  The Polish variant of name Kraków is occasionally retroactively applied in English to the historical Free City.
3. ↑  Polish: *Wolne Miasto Kraków*; German: *Freie Stadt Krakau*
4. ↑  Polish: *Rzeczpospolita Krakowska*; ဂျာမန်: *Republik Krakau*

ရည်ညွန်းချက်များ
----------------

1. ↑  Degan 1997.
2. ↑  *Censuses of the Austro-Hungarian Statistical Central Commission*, cited in Anson Rabinbach, *The Migration of Galician Jews to Vienna.* Austrian History Yearbook, Volume XI, Berghahn Books/Rice University Press, Houston 1975, p. 46/47 (table III)

မှတ်စုများ
----------
ကြေးဝါအန်စာတုံး။ ဘေးတွင် သွပ်နှင့်ကြေးနီ နမူနာများဖြင့် ယှဉ်ပြထားသည်။

ကြေးဝါ
------

ကြေးဝါသည် ကြေးနီနှင့် သွပ်ကို အချိုးအမျိုးမျိုး ရောစပ် 
၍ ရရှိသည့် သတ္တုစပ်ဖြစ်သည်။ မာ၍ တာရှည်အသုံးခံသော 
သတ္တုဖြစ်၏။ တစ်ခါတစ်ရံ ကြေးဝါကို အဆိုပါသတ္တု နှစ်မျိုး 
အပြင် ခဲပုပ်နှင့် သံဖြူကဲ့သို့သော သတ္တုမျိုးဖြင့်လည်း ရောစပ် 
ပေးတတ်ကြသည်။ ကြေးဝါလုပ်နည်းကို ဥရောပတိုက်တွင် 
လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄ဝဝဝ ခန့်ကပင် သိရှိခဲ့ကြလေသည်။ 
ထိုခေတ်အခါက လူတို့သည် ဓား၊ ပုဆိန်၊ မြားသွားနှင့် အခြား 
လက်နက်များကို ကြေးဝါဖြင့် ပြုလုပ်သုံးစွဲကြသည်။

ကြေးဝါကို အလွယ်တကူ ကျိုနိုင်၏။ ပုံသွန်းယူ၍ ရနိုင် 
သည့်အပြင် အသုံးအဆောင် အမျိုးမျိုးကိုလည်း လွယ်ကူစွာ 
ပြုလုပ်ယူနိုင်၏။ ရေငွေ့ရှိသော လေထဲတွင် ပစ်ထားသော် 
လည်း ချေးမတက်ချေ။ ကြေးဝါတွင် အရာင်တင်ခံနိုင်သော 
သတ္တိရှိခြင်းကြောင့် အလှပြတန်ဆာပလာများနှင့် ရုပ်ပုံများ 
ထုလုပ်ရန်အတွက် အလွန်ကောင်းသည်။ ကြေးဝါ၏ အမျိုး 
အမည်များစွာ ရှိသည်နှင့်အမျှ အသုံးပြုပုံမှာလည်း များပြား 
လှ၏။ ကြေးဝါခေါင်းလောင်းများသည် အသံ အလွန်သာယာ 
သည့်အပြင် ရာသီဥတုဒဏ်ကို အချိန်အကန့်အသတ်မရှိ ခံနိုင် 
ကြသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကြေးဝါဖြင့် ပစ္စည်းများကို သွန်းလုပ်ရာတွင် 
ကြေးဝါကို အရည်ကျို၍ ပုံစံအတွင်းသို့ သွန်းယူလေ့ရှိကြသည်။ 
ကြေးသွန်းလုပ်ငန်းတွင် ကျွမ်းကျင်မှုလိုလေသည်။ 
ကြေးသွန်း အလုပ်မစမီ ရွံ့စေး၊ သဲနှင့်ဖွဲတို့ကို သင့်သလို 
ရောစပ်ပြီး ပုံကို အကြမ်းအားဖြင့် လုပ်ယူသည်။ ထို့နောက် 
နုံးမြေဖြင့် မံပြီးလျှင် မီးသွေးမှုန့်နှင့် မြင်းချေးရောထားသော 
အရည်ဖြင့် လိမ်းကျံပေးသည်။

ထိုပုံစံပေါ်တွင် ဖယောင်းကို လိုသည့်ပုံ ဖြစ်လာသည့်တိုင် 
အောင် ကပ်ပြီး အသေးစိတ်ပြုပြင်ပေးသည်။ ထို့နောက် 
ဖယောင်းပုံစံပေါ်တွင် ရွံ့စေးကို မံပေးသည်။ လောင်းထည့်သော 
ကြေးဝါရည် ဖောက်ထွက်မလာနိုင်အောင် ရွံ့စေးတွင် သဲနှင့် 
ဖွဲများကို ရောပေးသည်။ ရွံ့စေး၊ သဲနှင့် ဖွဲများ၊ မံပေးရာတွင် 
ကြေးဝါရည်လောင်းရန် အပေါက်နှင့် ဓာတ်ငွေ့ထွက်ရန် 
အပေါက်များကိုပါ တပါတည်း လုပ်သည်။ ထို့နောက် ပုံစံကို 
ဖိုများဖြင့်ဆိုင်ကာ မီးအပြင်းတိုက်ပေးလေသည်။ ထိုအခါ 
ဖယောင်းသည် အရည်ပျော်၍ ထွက်လာသဖြင့် ရွံ့စေးပုံစံ 
အတွင်းတွင် အခေါင်းသာ ကျန်ရစ်တော့သည်။ ပုံစံယူနေခိုက် 
တွင် အရည်ကျိုထားသောကြေးဝါကို လောင်းထည့်သည်။ 
ကြေးဝါရည်သည် ဖယောင်းရှိခဲ့သောနေရာများသို့ ရောက်သွား 
သည်။ ထိုသို့ သွန်ပြီးလျှင် အအေးခံကာ အပြင်ဘက်ရှိ ရွံ့စေး 
များကို ခွာချလိုက်သည်။ သွန်းပြီး၍ ရသောပုံကို စို့၊ တစည်း 
နှင့် ကော်ပတ်စက္ကူများဖြင့် အချောကိုင်ပေးသည်။

ကြေးဝါပြုလုပ်ရာတွင် ကြေးနီ ၅၄.၁ ဆနှင့် သွပ် 
၄၅.၉ ဆကို ရောကျိုပေးလေ့ရှိကြသည်။ ကြေးဝါကို ဘုရား 
ရုပ်တုတော်များ သွန်းလုပ်ရာ၌ အသုံးများသည်။ ကြေးဝါဖြင့် 
လုပ်သည့် အသုံးအဆောင်များမှာ လက်ဆေးခံ၊ ခေါင်းလောင်း၊ 
ဆည်းလည်း၊ ကျွဲနွားခလောက်၊ ချူ၊ ကွမ်းအစ်၊ ရေစစ်၊ 
ကွမ်းညှပ်၊ ဖလား၊ ထုံးဗူး၊ ကွမ်းဆုံ၊ သပိတ်ဖုံး၊ လင်းကွင်း၊ 
စည်း၊ နားဖာကလော်၊ မောင်း၊ ကြေးနောင်၊ ကြေးစည်၊ ချိန်ခွင်၊ 
ထွေးခံ၊ ဇွန်း၊ မွေးညှပ်၊ ဇာဂနာနှင့် အလေးများ ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)
**ဗဟိုခွာအား** (အင်္ဂလိပ်: Centrifugal force) ဆိုသည်မှာ နယူတန်၏ ရွေ့ခြားခြင်းဆိုင်ရာ မူဘောင်များတွင်ပါဝင်သော အီနားရှားအား  inertial force တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ သတ်မှတ်ထားသည့် လှည့်ပတ်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအတွင်း (rotating reference frame) ပါဝင်သော အရာအားလုံး၏ ဗဟိုမှ ဝေးရာသို့ သွားမြဲသွားလိုသော အားကို ဗဟိုခွာအားဟုခေါ်သည်။

ဗဟိုခွာအားကို သွေးရည်ကြည်လှည့်စက်များ၊ ကားလမ်း ရထားလမ်း အကွေ့များ၊ အရှိန်ထိန်းစက်များမှ အစပြု၍ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းများ တွက်ချက်ခြင်းအထိ အမျိုးမျိုး အသုံးပြုကြသည်။

နိဒါန်း
-------

ဗဟိုခွာအားသည် ပြင်ပသို့သက်ရောက်သောအားဖြစ်ပြီး မူလသက်မှတ်ထားသောအဖွဲ့အစည်း၏ မူဘောင်များ inertial frame of reference. အတွင်း တိုင်းတာ မတွေ့နိုင်ပေ။

ဆိုလိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုများ၏ တည်နေရာများ ရွေ့လျားခြင်းများကို ဖော်ပြရာတွင် သက်မှတ်ထားသော မူဘောင်များအရသာ ဖော်ပြ၍ရသည်။  အလွန်လျင်မြန်စွာသွားနေသောကားအတွင်း အချင်းချင်း ပစ်သော ခဲလုံး၏ အားတွင် ကား၏ ရွေ့လျားနှုန်းကို ထည့်တွက်စရာမလိုပေ။ ထိုကားပေါ်မှ လမ်းဘေးတွင်ရပ်နေသောလူတစ်ယောက်အား ခဲဖြင့်ပစ်ရာတွင် ကား၏ ရွေ့လျားနှုန်းအားထည့်တွက်ရပေမည်။
ထိုကားပေါ်မှ ကမ္ဘာ၏ အပြင်ဘက်မှ လူကိုပစ်ပါက ကမ္ဘာ၏ ရွေ့လျားနှုန်းကိုပါထည့်တွက်ရမည်ဖြစ်သည်။ 

ထို့ကြောင့် ကားပေါ်တွင် ကား၏ ရွေ့လျားနှုန်းမပါဝင်သကဲ့သို့ ဗဟိုခွာအားသည်လဲ မူလမူဘောင်များအတွင်း တိုင်တာမတွေ့နှိုင်ပေ။

In an inertial frame, an object that has no forces acting on it travels in a straight line, according to Newton's first law. When measurements are made with respect to a rotating reference frame, however, the same object would have a curved path, because the frame of reference is rotating. If it is desired to apply Newton's laws in the rotating frame, it is necessary to introduce new, fictitious, forces to account for this curved motion.

The concept of the reactive centrifugal force is sometimes used in mechanics and engineering. It is sometimes referred to as just *centrifugal force* rather than as *reactive* centrifugal force
although this usage is deprecated in elementary mechanics.

အခြားလေ့လာစရာများ
-----------------

* Centrifugal mechanism of acceleration
* Equivalence principle
* Folk physics
* Lamm equation
* Lagrangian point
* Balancing of rotating masses

ကိုးကား
-------

1. ↑  [*လင့်ခ်သေ*]
2. ↑  Edward Albert Bowser (1920)။ *An elementary treatise on analytic mechanics: with numerous examples* (25th ed.)။ D. Van Nostrand Company။ p. 357။
3. ↑  Joseph A. Angelo (2007)။ *Robotics: a reference guide to the new technology*။ Greenwood Press။ p. 267။ ISBN 1-57356-337-4။
4. ↑  Eric M Rogers (1960)။ *Physics for the Inquiring Mind*။ Princeton University Press။ p. 302။
ရှင်ဂုဏဝံသ (၁၂၂၃ - ၁၂၉၇) သည် "ဒုတိယသဒ္ဓမ္မဇောတိကာရာမဆရာတော်" ဟု ထင်ရှားခဲ့သည့် ကျမ်းပြုဆရာတော် ဖြစ်သည်။

ဘဝ
--

ဆရာတော်ကို ၁၂၂၃ ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလဆုတ် ၁၁ ရက်နေ့တွင် ညောင်တုန်းမြို့နယ်၊ သံကြိုးရွာ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မိဘနှစ်ပါးမှာ ဦးထွန်းဦး-ဒေါ်သဲကြာ ဖြစ်သည်။ 

ငယ်စဉ်က ညောင်ချောင်းရွာ ခါးပန်းနီဘုန်းတော်ကြီးထံ၌လည်းကောင်း၊ ကလျာဏီဘုန်းတော်ကြီးထံ၌လည်းကောင်း စာပေများ သင်ကြားခဲ့သည်။ အရွယ်ရောက်သည့်အခါ ရဟန်းပြု၍ ဆကာကြီးရွာလယ်ပြင်ကျောင်း၌ စာပေများ သင်ကြားခဲ့ပြန်သည်။ ထို့နောက် ဓနုဖြူမြို့ သဒ္ဓမ္မဇောတိကာရာမတိုက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းကာ ပိဋကတ်တော်များကို သင်ယူခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည် စစ်ကိုင်းခရိုင် ခင်မွန်ရွာ မဟာဗောဓိတောရဆရာတော်ထံ၌လည်း ဆည်းကပ်ဖူးသည်။

၁၂၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် သံဃဒတ္ထိယအနုနာယကဘွဲ့ကို ခံယူ၍ ၁၂၈၂ ခုနှစ်တွင် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ရခဲ့သည်။

ပျံလွန်တော်မူခြင်း
------------------

ဆရာတော်သည် ၁၂၉၇ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆုတ် ၃ ရက်နေ့တွင် ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။

ကျမ်းများပြုစုခြင်း
-------------------

ဆရာတော်သည် အောက်ပါကျမ်းများကို ပြုစုတော်မူခဲ့သည်။

၁။ သာဓုပသာဒက၊

၂။ စာဏကျနီတိနိသျ၊

၃။ သာဓုသမာစာရ၊

၄။ ဝါဒါနုဝါဒအနုဓမ္မပါဌ်၊

၅။ သာဓုပတ္ထပူရဏီပါဌ်နိသျ၊

၆။ ကမ္မပိလောတိကဝိနိစ္ဆယပါဌ်နိသျ၊

၇။ ရူပိယဒါနာဒိဝိနိစ္ဆယ၊

၈။ မဂ္ဂပကာသနီကျမ်း၊

၉။ ပဋိပတ္တိပကာသနီ၊

၁၀။ ပဋ္ဌာန်းပဉှာဝါရပါဌ်နိသျ၊

၁၁။ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗသုတ်နိသျ၊

၁၂။ ဒေဝဒူတသံဝေဇနိယ၊

၁၃။ အာမဂန္ဓသုတ်နိသျ၊

၁၄။ ဒွါရဂိုဏ်းစည်းမျည်း၊

၁၅။ ကမ္မာကမ္မဝိနိစ္ဆယ၊

၁၆။ အာသန္နဒါနာဒိဝိနိစ္ဆယ၊

၁၇။ ပုဗ္ဗကောဋိဝိနိစ္ဆယ၊

၁၈။ စတုဘာဏဝါရမဟာပရိတ္တနိသျ၊

၁၉။ ဝုဍ္ဎာပစာယနဝိနိစ္ဆယ၊

၂၀။ နဝင်္ဂသီလဝိနိစ္ဆယ၊

၂၁။ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တဝိနိစ္ဆယ။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  လှသမိန် (၁၉၆၁)။ *ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်မြို့: ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက်။ pp. ၁၇၇၊ ၁၇၈။
**ရှင်ဂုဏာဘိ** (မင်းအိုဆရာတော်) သည် စဉ့်ကူးမင်းနှင့် ဘိုးတော်ဘုရား လက်ထက်တွင် ကျော်ကြားခဲ့သည့် ဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ဆရာတော်သည် ကျမ်းဂန်တတ်မြောက်သော်လည်း ကျမ်းများ ပြုစုခဲ့မှု မရှိပေ။ 

ဗားကရာဆရာတော် အရှင်ဓမ္မာဘိနန္ဒ၊ မောင်းထောင်ဆရာတော် အရှင်ဉာဏာဘိဝံသ၊ ကတိုးဆရာတော် အရှင်ဓမ္မဓရ၊ ညောင်ကန်ဆရာတော် အရှင်သဒ္ဓမ္မရံသီ စသည့် ဆရာတော်များ၏ ဆရာရင်း ဖြစ်သည်။

ဘဝ
--

ဆရာတော်ကို ၁၀၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖက်တော်ကျေးကန်ရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ ဦးအောင်ကျော် ဖြစ်သည်။ ရဟန်းဘွဲ့သည် "ရှင်ဂုဏာဘိ" ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်အခါတွင် ကျော်အောင်စံထားဆရာတော်၏ တပည့်ဖြစ်သူ ချောင်းကောက်ဆရာတော် ရှင်သဒ္ဓမ္မနန္ဒီထံတွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်။

စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက်တွင် မင်္ဂလာရွှေဘုံကျောင်းတော်ကို လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ၁၀၄၉ ခုနှစ်တွင် အောင်မြေဘုံကျော်ကျောင်းတော်ကို ဘိုးတော်ဘုရားက လှူဒါန်းကာ သာသနာပိုင်အပ်၏။ ဆရာတော်သည် ဓိနည်းဓိုရ်ရဟန်း ဖြစ်သည်။

ဆရာတော်ကြီးကား အရုံဂိုဏ်း တစ်ကျိပ်နှစ်ပါးအဝင်အရှင်မောဂ္ဂလာန်ထေရ်၊ အရှင်ဓမ္မနန္ဒထေရ်တို့၏ အဆက်အနွယ်ဟုဝံသဒီပ၌ဆိုသည်။ သဒ္ဓိဝိဟာရိကတပည့်မဟုတ်၊ စာသင်တပြည့်မျှသာ၊ စင်စစ်ကား ရေမြိန်အရှင် ကလျာဏဓဇ၏သဒ္ဓိဝိဟာရိကတပည့်တည်း။ ယင်းဆရာတော်ကြီး၏အမည်ကို အရှင်ဂုဏသီရိဟူ၍လည်း ရေးမှတ်ကြသည်။ ကျမ်းရိုးအဆိုသူမတူတန်အောင် ကောင်းလှသည်။ ထိုဆရာဖတာ်ကြီးမှ ဗားကရာဆရာတော် အရှင်ဓမ္မာဘိနန္ဒ၊ မောင်းထောင်ဆရာတော်အရှင်ဉာဏာဘိဝံသ၊ ကတိုးဆရာတော်အရှင်ဓမ္မဓရ၊ ညောင်ကန်ဆရာတော် အရှင်သဒ္ဓမရံသီ စသောတပည့်ကြီး များထွန်းကားသည်။ ယင်းတပြည့်ကြီးတို့ကား ဘတောဝိဘင်းပြန် ပုဂ္ဂိုလ်တို့ချည်းတည်း။

ရရှိခဲ့သည့် ဘွဲ့များ
--------------------

ဂုဏာဘိနန္တသီရိ သဒ္ဒမ္မမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုဘွဲ့တော်နှင့် ဂုဏာဘိနန္တဓဇ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုဘွဲ့တော်များ ဆပ်ကပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ပျံလွန်တော်မူခြင်း
------------------

ဆရာတော်သည် ၁၁၅၃ ခုနှစ်တွင် မင်းအိုကျောင်းတိုက် အောင်မြေဘုံကျော်ကျောင်း၌ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။

မှတ်စု
------

1. ↑  ချောင်းကောက်ဆရာတော်သည် သီလက္ခန်အဋ္ဌကထာဂဏ္ဌိ၊ နေတ္တိအဋ္ဌကထာနိသျ၊ ဝါစ္စဝါစကဋီကာ၊ ကစ္စာယနသာရအကောက် စသည့်ကျမ်းများကို ပြုစုခဲ့သည်။
2. ↑  သာသနာလင်္ကာရ၌ ဂုဏာဘိလင်္ကာရသဒ္ဓမ္မမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု ဟု ပြသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  လှသမိန် (၁၉၆၁)။ *ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်မြို့: ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက်။ pp. ၂၃၊ ၂၄။
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)
ရှင်ဂုဏမုနိန္ဒ (၁၁၂၈ - ၁၂၁၂) သည် "ဘုတ်ကန်ဆရာတော်" ဟု ထင်ရှားခဲ့သည့် ဆရာတော် ဖြစ်သည်။

ဘဝ
--

ဆရာတော်ကို ၁၁၂၈ ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလဆန်း ၁၀ ရက်နေ့တွင် ကောလင်းမြို့၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မိဘနှစ်ပါးမှာ ဦးတော၊ ရှင်ထွေး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ 

အရွယ်ရောက်လာသည့်အခါ "ရှင်ကဝိ" ဟူသည့် ဘွဲ့ဖြင့် သာမဏေ ပြုခဲ့သည်။ ရဟန်းပြုသည့်အခါတွင် "ရှင်ဂုဏမုနိန္ဒ" ဘွဲ့ကို ယူခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် မောင်းထောင်ဆရာတော်ထံတွင် စာပေများ သင်ကြားခဲ့သည်။

ဆရာတော်သည် မြို့တော် အရှေ့မြောက် ဘုတ်ကန်ကြီးရွာတွင် သီတင်းသုံးသောကြောင့် ဘုတ်ကန်ကြီးဆရာတော် ဟု တွင်ခဲ့သည်။ ဘကြီးတော်မင်းလက်ထက်တွင် အင်းဝမြို့တော် ခါးပန်းနီးကျောင်းတိုက်တွင် ကျောက်ဆောက်မြို့စားဝန်ကြီး မင်းကြီး မဟာသီဟသူက ပြင်ဆင်ဆောက်လုပ်သည့် အုတ်ကျောင်းတွင် သီတင်းသုံးခဲ့သည်။ သာယာဝတီမင်းလက်ထက်တွင် မြို့တော်အရှေ့တောင်ထောင့် ကျောက်မြောင်းတိုက်၌ အသည်ဝန်ထောက်မင်းကြီး မဟာစည်သူက ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းသော လေးထပ်ကျောင်းတွင် သီတင်းသုံးခဲ့သည်။

ဆရာတော်သည် ဂုဏမုနိန္ဒာဘိသဒ္ဓမ္မမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုတံဆိပ်တော်ကို ရခဲ့သည်။

ပျံလွန်တော်မူခြင်း
------------------

ဆရာတော်သည် ၁၂၁၂ ခုနှစ်၊ ပထမဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်နေ့တွင် ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။

မှတ်စု
------

1. ↑  မင်းလှသီရိသီဟသူ၏ မှတ်တမ်းတွင် ဘွဲ့တော်ကို "ရှင်ကဝိ" ဟု ပြသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  လှသမိန် (၁၉၆၁)။ *ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်မြို့: ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက်။ pp. ၅၈၊ ၅၉။
ရှင်ဂုဏာစာရ (၁၀၉၂ − ၁၁၇၂) သည် အမရပူရမြို့တည် မင်းတရားကြီး၏ သားတော် ပြည်မြို့စား ကိုးကွယ်ခဲ့သည့် ဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။

ဘဝ
--

ဆရာတော်ကို သက္ကရာဇ် ၁၀၉၂ ခုနှစ်တွင် ရွှေတောင်မြို့၊ ရွှေနတ်တောင် မင်းရွာ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ ဦးရွဲ ဖြစ်သည်။ 

အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ်တွင် သာမဏေ ဝတ်ခဲ့သည်။ အရွယ်ရောက်သည့်အခါ ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်ခဲ့သည်။ ရဟန်းဘွဲ့မှာ "ရှင်ဂုဏာစာရ" ဖြစ်သည်။

ပြည်မြို့စားသည် ကိုးကွယ်၍ မြို့တော် အရှေ့တောင်ယွန်း ရွှေတောင်တိုက်တွင် ကျောင်းဆောက်ကာ တုလွတ်ဘုံစံသမိုက်လှူဒါန်းသည်။ ဂုဏမုနိန္ဒာလင်္ကာရသဒ္ဓမ္မမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုတံဆိပ်တော် ရခဲ့သည်။

ပျံလွန်တော်မူခြင်း
------------------

ဆရာတော်သည် ၁၁၇၂ ခုနှစ်တွင် ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။

ပြုစုခဲ့သည့် ကျမ်းများ
----------------------

ဆရာတော်ပြုစုခဲ့သည့် ကျမ်းများမှာ အောက်ပါတို့ ဖြစ်ကြသည်။

၁။ စတုက္ကနိပါတ်ဇာတ်အဋ္ဌကထာနိသျ၊

၂။ ပဉ္စကနိပါတ်ဇာတ်အဋ္ဌကထာနိသျ၊

၃။ ဝီထိလက်ရိုး၊

၄။ သမ္မောဟဝိနောဒနီအဋ္ဌကထာနိသျ၊

၅။ သုဗောဓာလင်္ကာရနိသျ။

မှတ်စု
------

1. ↑  ပိဋကတ်သမိုင်းတွင် ဂုဏာဘိပရမ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုဟူ၍ ပြသည်။ သာသနာလင်္ကာရ ၁၉၇ တွင် ကဝိန္ဒာဘိ သဒ္ဓမ္မပဝရမဟာဓမ္မရာဇာဂုရုဟူ၍ ပြသည်။ ပြည်ဆရာတော်ဟုလည်း ထင်ရှားသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  လှသမိန် (၁၉၆၁)။ *ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်မြို့: ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက်။ pp. ၃၂၊ ၃၃။
**၁၃၀၁ ခုနှစ်အကြောင်း သံချို** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

၁၃၀၁ ခုနှစ်အကြောင်း သံချို
--------------------------

ဗေဒင်ကျမ်းကိုဖြင့်၊ တခန်းထွင်ဉာဏ်ချိန်၍၊ မြန်ကဝိန် ဆရာဦးရယ်က၊ ထူးတလည် ကူးမည်နှစ်ကိုဖြင့်၊ သက္ကရာဇ်တထောင်သာတော့၊ ကျော်သုံးရာတစ်အစွန်းကိုဖြင့်၊ ရည်ညွှန်းလို့ ဟောရလျှင်။  

  

ကဆုန်လ၊ ပုဏ္ဏတိထီဟု၊ ခေါ်တညီကျော် ၂ ရက်တွင်ဖြင့်၊ ဆင်ကြွက်နံ စနေပူးမှာမို့၊ လေးဦးဂြိုဟ်တွေဆုံတော့၊ မိန်ဘုံမှာ စနေကျသည့်ပြင်၊ ထိုလတွင်ပြည့်ကျော်တက်၊ ကိုးရက်တွင် အခြေမနှောင်းရအောင်၊ ဂြိုဟ်စနေမိဿသို့ ပြောင်းပါလိမ့် ကောင်းဘို့မြင်။  

  

မိန်နာဂ၊ မိဿရာသီဟု၊ သွားမညီဗျဂ္ဃစာပြုသည့်ပြင်၊ ရာဟုမှာ ခွေ၍၊ ဗုဒ္ဓဂြိုဟ်နှစ်ခါထပ်၊ ကရကဋ်မိတ်အတွင်းဆီသို့၊ အတင်းဝင်နောက်ပြန်ကြွ၍၊ ဘောမပါပဂြိုဟ်က၊ ဒွါရစုံမကာရ၊ ကြာလှစွာ နိယထုံနှင့်၊ နောက်ပြန်ပုံ ဗျဂ္ဃစာကျင့်ပြန်တော့၊ တိုးဆင့်၍သည်နှစ်တွင်၊ တိုင်းပြည်ခွင်ချောက်ချား။  

  

ကျမ်းအထွက် ဟောချက်ပေါင်းကာထုတ်ရလျှင်၊ လောကုတ်နေ့စဉ်မှန်းပါတဲ့၊ ရဟန်းသာမဏေငဲ့ပြင်၊ မိန်းမတွေဥပါဒ်များမည်မို့၊ ရွာသားရွာသူတို့၊ မီးအတူအနေကြပ်လို့၊ ငတ်မွတ်ကာ လူသူလု၊ ဂုရုအမည်ရပါတဲ့၊ ဘေမသခင်ဂြိုဟ်က၊ အထက်ကိုသူမဆန်ုဘု၊ နောက်ပြန်ကာ အားကုန်လွှင့်ပါ၍၊ ရက်တရာဗျဂ္ဃစာကျင့်ပါတော့၊ ဉာဏ်ရင့်သူ ကမ္ဘာကိုမထိန်းနိုင်ဘု၊ တက်လူတွေပွက်ဆူမဲ့ ကိန်းဟာမို့၊ သိမ်းပိုက်တရား။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ဤကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကံကြီးဆီမှ ရသည်။ စာအချို့ မှားယွင်းနေသည်။

ကိုးကား
-------
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

ဤသုတ်သည် ဗုဒ္ဓသာသနာ တခုလုံး၏ သဗ္ဗဓမ္မပရိယာယ (အဓိကမဏ္ဍိုင်ကြီး) ဟု ဆိုရပေမည်။ ဤသုတ်တွင် ဘုရားမြတ်စွာသည် မိမိနှင့်တခေတ်တည်း ပေါ် ပေါက်သော အဘိဓမ္မာအမျိုးမျိုးတို့ကို ဝေဖန်ချက်နှင့် ရှင်းလင်းဖော်ပြခဲ့ ရုံမျှမက၊ ထိုခေတ်ပြိုင်အဘိဓမ္မာတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝါဒနှင့် မည်သို့ မည်ပုံ ကွဲပြားခြားနားကြောင်းကိုလည်း ထုတ်ဖော်နှိုင်းခိုင်းခဲ့သည်။ ဤသုတ်သည် အဓိကအားဖြင့် အတ္တဝါဒနှင့် သက်ဆိုင်သည်။ နိဗ္ဗာန်နှင့် ပတ်သက်သည်ကိုလည်း အနည်းငယ် ဖော်ပြထားပသည်။ ဘုရားမြတ်စွာ၏ အရိယာသာဝကများသည် ပဇာပတိ၊ ဗြဟ္မာ၊ အာဘဿရနတ်များ၊ သုဘကိဏှာနတ်များ၊ ဝေဟပ္ဖလ၊ အဘိဘူ၊ အာကာသာနဉ္စာယတန၊ ဝိညာဏဉ္စာယတန စသော ပုဂ္ဂိုလ်များကို တွေ့ရှိသိရှိရကြောင်းကိုလည်း ဤသုတ်မှပင် လေ့လာရပေသည်။

---

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ဥက္ကဋ္ဌမြို့အနီး သုဘဂတောအုပ် အင်ကြင်းပင် အနီးဝယ် သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဗြာဟ္မဏဇာတ် ရဟန်းငါးရာတို့၏ သင်ယူပြီးသော ပရိယတ္တိဓမ္မကိုအကြောင်းပြု၍ ဖြစ်ပေါ်နေသော မာနကိုဖျက်ဆီးခြင်းအကျိုးငှာ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

ဤသုတ်တော်၌

၁။ ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော တစ်ဝါရစီ။

ဘူတ = (နတ်မဟုတ်သော)သတ္တဝါ

-ဒေဝ = နတ်၊

-ပဇာပတိ = မာရ်နတ်

-ဗြဟ္မာ = အာဘဿရာဘုံ အောက်ဗြဟ္မာများ

-အာဘဿရာ = အာဘဿရာဗြဟ္မာ

-သုဘကိဏှာ = သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာ

-ဝေဟပ္ဖလ = ဝေဟပ္ဖိုလ်ဗြဟ္မာ

-အဘိဘူ = အသညသတ်ဗြဟ္မာ

-အရူပလေးဘုံ ဗြဟ္မာများ

၃။ ဒိဋ္ဌ = တွေ့မြင်အပ်သောအရာ

သုတ = ကြားသိရသောအရာ

မုတ = နံလျက် ထိသိသောအရာ

ဝိညာတ = မနောဝိညာဉ်ဖြင့် သိအပ်သောအရာ

၄။ ဧကတ္တ = တစ်ခုတည်းဖြစ်ခြင်း

နာနတ္တ = အထူးထူးဖြစ်ခြင်း၊

သဗ္ဗ = အလုံးစုံ

နိဗ္ဗာန = နိဗ္ဗာန် ပထဝီဝါရမှစ၍ နိဗ္ဗာနဝါရတိုင်အောင် ၂၁ ဝါတို့တွင် တစ်ဝါရစီ တစ်ဝါရစီ၌-

(က) ပုထုဇဉ်အမြင်

(ခ) သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်အမြင်

(ဃ-ဂ) ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အမြင် -၄-မျိုး။

(စ) တထာဂတအမြင်အားဖြင့် ပုဂ္ဂိုလ်အလိုက် ရှုမြင်ပုံအမျိုးမျိုးတို့ကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင်ဟောကြားတော်မူပါသည်။

မူလပရိယာယသုတ်ဒေသနာတော် ပြီးဆုံးသည့်အခါ လောကဓာတ်ပေါင်း တိုက်တစ်သောင်းတုန်လှုပ်ပါသည်။ ထိုဗြာဟ္မဏဇာတ် ရဟန်းငါးရာတို့ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဉာဏ်လေးတန်နှင့်တကွ အာသဝေါကုန်ခန်း ရဟန္တာဖြစ်ကြပါသည်။

အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ်များစွာ ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။

### ကိုးကား

1. ↑  ပါဠိစာပေသမိုင်း။ ဒေါ်အုန်း မဟာဝိဇ္ဇာ။ ဒုကြိမ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၉၈၁။ သာသနာရေးဦးစီးဌာန။ ရန်ကုန်။
2. ↑  -မ၊၁၊၁-၈။ မ၊မြန်၊၁၊၁-၁၀။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁-၁၆။ မ၊ဋီ၊၁၊၂၄-၁၄၀။

-မဇ္ဈိမနိကာယ၊ မူလပဏ္ဏာသက၊ ၁-မူလပရိယာယဝဂ္ဂ၊ ပထမသုတ်။
3. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
**ကြံတိုင်းမအောင်လောကဘောင်** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

အကြောင်းအရာ
-----------

ဦးကျော်လှသည် မိမိ၏ သားများ၊ ညီတပည့်များ အနိစ္စရောက်ရာတွင် ဖွဲ့ဆိုထားသည်။

ကြံတိုင်းမအောင်လောကဘောင်
------------------------

ကလာပ်မျှ အတ္တဆိုသမုတ်ကြ၊ ထိုရုပ်သွင်ဝိညာဉ်စဲသည်ဟု၊ ထင်မိသည်ငါ့ကိုယ်ဆွဲရယ်လို့၊ အတ္ထနာ ပရမတ္တဓမ္မာ မခွဲနိုင်ဘု၊ ဖောက်လွှဲကာကိုယ်ကာယ၊ ဇာတိဇရာနဲ့၊ ဗျာဓိမရဏာ၊ လွတ်မငြိမ်းနိုင်ဘု၊ ဒွတ္တိံသာမြတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းတွင်မှ ရပ်တန်းတွင် ရပ်ချိန်ဖြင့်သင့်ချေပေါ့၊ ကျမ်းဂန်နှင့် မှန်းချင့်သော်။  

  

လောဘမူ ဒေါသမူ၊ ဤနှစ်ဝငယ်နှင့်၊ မောဟပါဂဟေစပ်တော့၊ သေတတ်တယ်မထင်သေးပြီဘု၊ ရင်သွေးမောင်သတို့၊ မောင်စိုးအစ်ကိုကြီးနှင့်၊ သဘင်တစင်စီးမယ်လို့၊ ယှဉ်မှီးကာဘယ်သူဖျက်မလဲ၊ ကြားမန်ဆောင် အားအန်တက်မိမှ၊ မှားချက်ကချော်။  

  

ခါဝဿန် ယမန်နှစ်ဆီက၊ ရင်နှစ်မောင်သတိုးကြောင့်၊ စိတ်ညိုးကာ မကြည်နောက်ခဲ့၊ မောင်ကောက်ညီတပဲ့က၊ လာတဲ့ခါသတိကောင်းစေဘို့၊ မိကျောင်းရေကင်းပြသည့်နှယ်၊ သနားစရာအာပါးမျာ တရားခမြာက ဟောရှာရဲ့၊ မာကြောစွာပြန်လို့သွားတော့၊ မယားပါလင်ပါဆုံးရှာကြ၊ စာကုံးလို့လွမ်းစပေါ်၊ မင်းလှကျော်ဗျာများ။  

  

ကျွန်ုပ်မှာ၊ ပုတ္တာသားတွေက၊ ရုပ်သေးတွင်တစ်ခေါ်လောက်ခါမှ၊ မရဏာခန္ဓာပျောက်သည့်ပြင်၊ မောင်ကောက်ဝိညာဉ်စဲသူကြောင့်၊ လွမ်းပါတယ်ဝမ်းသာနဲမိတော့၊ လက်စွဲကိုင်ပညာရှိရဲ့၊ ဟာနိယံ အရွယ်ရင့်ပြီမို့၊ ပယ်သင့်ပြီဒီအတတ်ကိုဖြင့်၊ မပြတ်နိုင် အမျှင်ရှုပ်သောကြောင့်၊ ခင်ပုဂ္ဂိုလ်သင်္ဂြိုဟ်ရေးတွင်းမှ၊ ရုပ်သေးနှစ်ချီပြန်ပြရ၊ ဇီဝနံကြွေကာပျက်သူကြောင့်၊ ကျမျက်ရေထွေထွေယိုမိ၊ ကိုယ့်ကိုသေမယ့်ဘေးတောင်မှ၊ ဆုံးသူမှာနှလုံးပူလို့ ဆွေးရတယ်၊ ဝေးတဲ့တရား။

ခက်ဆစ်
------

၁။ ကလာပ် = ခန္ဓာကိုယ်တွင် ဖွဲ့စည်းထားသော ရုပ်အစု။

၂။ အတ္တ = ခန္ဓာကိုယ်ကို ငါဟု စွဲလမ်းခြင်းတရား။

၃။ ပရမတ်ဓမ္မာ = ပရမတ္တဓမ္မ၊ မှန်ကန်သောတရား။

၄။ ဇာတိ = ဘဝဖြစ်ရခြင်း။

၅။ ဇရာ =အိုမင်းရခြင်း။

၆။ ဗျာဓိ = ရောဂါဖြစ်ရခြင်း။

၇။ မရဏာ = သေရခြင်း။

၈။ ဒွတ္တိံသာ = ၃၂ ပါးသော ရုပ်တရားစု။

၉။ လောဘမူ = လောဘအရင်းခံသောစိတ်။

၁၀။ ဒေါသမူ = ဒေါသအရင်းခံသောစိတ်။

၁၁။ ဟာနိ = ဆုတ်ယုတ်ခြင်း၊ ဆုတ်ယုတ်သောအရွယ်။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------
အခြားကြည့်ရန်။ ရှင်ဂန်အသိအမှတ် မြေ‎

**ရှင်ဂန် စာချုပ်** သည် သဘောတူ ချုပ်ဆိုထားသည့် စာချုပ် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို ၁၉၈၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၄ရက်တွင် ရှင်ဂန်ရွာ အနီးရှိ လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံတွင်၊ဥရောပ စီးပွားရေး အုပ်စု အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ၁၀ နိုင်ငံမှ ၅ နိုင်ငံစတင်ချုပ်ဆိုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ၅ နှစ်ခန့်အကြာတွင် ရှင်ဂန်စာချုပ် ဆက်လက်၍ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ရန် ဆွေးနွေးပွဲကြီးစတင်ခဲ့သည်။ ၎င်း စာချုပ်မှ စတင်ကာ၊ ဥရောပနိုင်ငံများအတွင်း နယ်ခြားမဲ့ စနစ်ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် ရည်ရွယ်ပြီး၊နိုင်ငံများအားလုံး၏ နယ်နမိတ်များအား ခရီးသွားသူများတွက် တစ်နိုင်ငံတည်းအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာစေရန် ဖြစ်သည်။ နယ်မြေအတွင်း နေထိုင်ကြသူများနှင့် နယ်မြေပြင်ပမှရောက်ရှိလာသော သူများသည်၊ ရှင်ဂန် နယ်မြေအတွင်းရှိ တစ်နိုင်ငံမှ တစ်နိုင်ငံ စစ်ဆေးခြင်းများမရှိဘဲ၊ လွယ်ကူစွာ သွားလာနိုင်ရန်ဖြစ်သည်။

ထိုစာချုပ်ကြောင့် လူဝင်မှုကြီးကျပ်ရေး နှင့် စစ်ဆေးရာဌာနများ ပယ်ဖျက်၍ နိုင်ငံသားများ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်အသုံးမပြုဘဲ၊ မှတ်ပုံတင်ကဒ်ပြားဖြင့် ကူးသန်းသွားလာနိုင်သည်။ ရှင်ဂန် စာချုပ်တွင်ရှိသည့် သက်မှတ်ချက်များ နှင့် ဥပဒေများသည်၊ ချုပ်ဆိုချိန်ကာလမှစ၍ ၁၉၉၇ ခုနှစ် အမ်စတာဒမ် သဘောတူစာချုပ်ချုပ်ဆိုသည့် အချိန်အထိဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် ဥရောပ သမဂ္ဂ ဥပဒေတစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် ရှင်ဂန် အသိအမှတ်မြေအဖြစ် လိုက်နာဆောင်ရွက်သည့် ဥရောပ နိုင်ငံပေါင်း ၂၆ နိုင်ငံရှိပြီး၊ လူဦးရေ သန်း၄၀၀ နှင့် ဧရိယာ စတုရမ်း ၄ ၃၁၂ ၀၉၉ ကီလိုမီတာကျယ်ဝန်းသည်။

ရှင်ဂန်နယ်မြေပြင်ပနိုင်ငံများ နှင့် ချိတ်ဆက်ထားကြသည့် ရေကြောင်း၊ လေကြောင်း၊ ကုန်းကြောင်းများတွင် ပြင်ပမှ ရောက်ရှိလာမည့်သူများအား စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်နိုင်ရန် နယ်စပ်စစ်ဆေးရေးရုံးများဆက်လက် ရှိနေသော်လည်း၊ နယ်မြေအတွင်းရှိပြည်သူများ စစ်ဆေးရန် မလိုအပ်သောကြောင့် ပို၍ လွယ်ကူသည့် ကူးသန်းသွာလာနိုင်မှုကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။

### သမိုင်း

### ဆက်လက် လေ့လာရန်

ကိုးကား
-------

1. ↑  European Commission။ Schengen area။ Europa web portal။  13 January 2011 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။