##### သမိုင်း

တပင်ရွှေထီးလွန်သောအခါ ဘုရင့်နောင်သည် ဟံသာဝတီ ထီးနန်းကို ဆက်ခံ၍ အင်းဝကို တိုက်ခိုက် အောင်နိုင်ပြီးသည့် နောက်တွင် မြောက်ပိုင်း ရှမ်းပြည်ထောင်တို့ကို သိမ်းသွင်း ခဲ့ရာ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ကသာ၊ ဗန်းမော်၊ ကလေး၊ မိုးမိတ်၊ သီပေါ၊ သုံးဆယ် စသော စော်ဘွားတို့သည် မြန်မာမင်း၏ သစ္စာကို ခံယူကြရသည်။ ထိုနယ်တို့နှင့် အင်းဝကို တရုတ် အစိုးရက မိမိတို့လက်အောက်ခံနယ်များကဲ့သို့ ယူဆဆက်ဆံခဲ့ သဖြင့် ထိုကဲ့သို့ ဘုရင့်နောင်က တိုက်ခိုက် သိမ်းသွင်းသော အခါ တရုတ်အစိုးရနှင့် အရေးပေါ်ခဲ့လေသည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရင့်နောင်၏တပ်များသည် ယူနန်နယ် တောင်ပိုင်းသို့ တိုင်အောင် ချဉ်းနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။ ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် မင်းတရားကြီး၏လက်နက်နိုင်ငံတော်တွင် ပါဝင်သော ရှမ်းပြည်ထောင်များမှာ အောက်ပါ အတိုင်း ဖြစ်လေသည်။
ယခုအခါ တရုတ်နယ်စပ်ဘက်သို့ ကျရောက်၍ ရှမ်း တရုတ် နယ်များဖြစ်သော ကိုင်းမား၊ စန္ဒား၊ မိုးဝန်း၊ မိုးနား၊ ဟိုသာ၊ လာသာ၊ မိုင်းမော၊ စည်ခွင်ဟူသော မြောက်ရှမ်းရှစ် ပြည်ထောင်။ ထိုနယ်များတွင် ဘုရင့်နောင်၏ မြန်မာရဲမက်များ တည်ထားခဲ့သော စေတီပုထိုးများ အထင်အရှားရှိခဲ့သည်ဟု ရာဇဝင်များ၌ ဖော်ပြသည်။
ယင်းတို့အပြင် မှန်နန်းရာဇဝင်၌ ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများ ရှင်မင်း၏ လက်နက်နိုင်ငံတွင် ပါဝင်သော ပြည်များအဖြစ် အောက်ပါ ရှမ်းနယ်နှင့် ရှမ်းအနွယ် နယ်များကိုလည်း ဖော်ပြ သည်။
(၁) ဗန်းမော်၊ (၂) မိုင်းလျဉ်း၊ (၃) မိုင်းကိုင်၊ (၄) မိုင်း ပတ်၊ (၅) ရပ်စောက်၊ (၆) နောင်မွန်၊ (၇) ကျိုင်းတုံ၊ (၈) **ကျိုင်းရုံး၊** (၉) ကျိုင်းသေဉ်၊ (၁ဝ) မိုင်းလုံခပင်း၊ (၁၁) ဇင်း မယ်၊ (၁၂) လင်းဇင်း၊ (၁၃) မိုင်းစံ၊ (၁၄) အကျော်၊ သို့မဟုတ် ကျော်ပုဂံ၊ (၁၅) လဝိုက်၊ (၁၆) မျက်နှာမည်း၊ (၁၇) သောက္ကတဲ၊ (၁၈) ပိဿလောက်တို့အပြင် ကလေးနှင့်ကသည်း ဟုန်း ရှမ်းစော်ဘွားတို့၏ မဏိပူရကသည်းပြည်လည်း ပါဝင် လေသည်။

အပြိုပြိုအကွဲကွဲ ဖြစ်နေသည့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို အလောင်းမင်းတရားကြီးအမည်ခံ ဦးအောင်ဇေယျသည် ပြန်လည်စုစည်းခဲ့ရာ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြန်လည် တိုက်ခိုက် သိမ်းသွင်းခဲ့လေသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်အတွင်းမြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၂၇ ခုနှစ်က အင်းဝ ဆင်ဖြူရှင် ထိုးမှတ်သော ရွှေဘိုဘုံစံတုလွတ်ကျောင်း ကျောက်စာတွင် လက်နက်နိုင်ငံတော်ကို တိုင်း ၁၆ တိုင်း ခွဲ၍ ပြထားရာ၌ ရှမ်းနယ်နှင့်ရှမ်းအနွယ်နယ်များကို ဤသို့ ပိုင်းခြား ဖော်ပြထားလေသည်။ ၁။ တနင်္သာရီ၊ ပိဿလောက်၊ ကမန်ပိုက်၊ သောက္ကတဲ စသော ၇၉ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဂျွမ်း ယိုးဒယား တို့နေရာ ဒွာရဝတီဟူသော အရုဇ္ဈပုရတိုင်း၊ (ယိုးဒယား)
၂။ ဗြဲ၊ အနန်း၊ ပရော၊ ကျိုင်းသေည်၊ လပုန်း စသော ၅၇ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ယွန်း လူမျိုးတို့နေရာ ဇင်းမယ်ဟူသော ဟရီဘုဉ္စတိုင်း၊ (ဇင်းမယ်)
၃။ မိုင်းမည်း၊ မိုင်းသတ်၊ မိုင်းချိုင်၊ မိုင်းပိုင်စသော ၃၇ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဂုံလူမျိုးတို့ နေရာ ကျိုင်းတုံ ဟူသော ခေမာဝရတိုင်း၊
၄။ မိုင်းစဲ့ (မိုင်းစံ)၊ ကျိုင်းဟွန်၊ မိုင်းယတ် စသော ၁၂ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော လူးလူမျိုးတို့နေရာ **ကျိုင်းရုံး** ဟူသော မဟာနဂရတိုင်း၊

မင်းတုန်းမင်းတရား နတ်ရွာစံပြီးနောက်တွင် ယခု တရုတ် နိုင်ငံအတွင်းရှိ ချေလီခေါ် **ကျိုင်းရုံးကြီး** နယ်၏ စော်ဘွားခန့်အပ်သည့်အရေးနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ကျိုင်းတုံစော်ဘွားသည် စိတ်ဝမ်း ကွဲပြားကာ မြန်မာဘုရင် သီပေါမင်းအား ထောင်ထားခြားနားသည်။ ထိုအရေးတွင် မိုးနဲ၊ မိုင်းနောင်နှင့် ရပ်စောက်စော်ဘွား တို့သည် ကျိုင်းတုံစော်ဘွားနှင့် တစ်စိတ်တစ်ဝမ်းတည်းပြု၍ ပါဝင်ကူညီကြသည်။ ထိုစော်ဘွားစုတို့သည် မင်းတုန်းမင်း၏ တူတော်တစ်ပါးဖြစ်သော လင်းပင်းမင်းသားအား နန်းတင်ရန် ရည်မှန်းခဲ့ကြသည်။ နောင်အခါ မြေလတ် နယ်အချို့ကလည်း ပူးပေါင်းပါဝင်သည်။ လင်းပင်အဖွဲ့သည် မိမိတို့နှင့် စိတ်ဝမ်း မညီသော ညောင်ရွှေကျေးသီး မန်စံ၊ မိုင်းလွန်းနှင့် လဲချားနယ် များကို တိုက်ကြသည်။ မြန်မာတပ်များကလည်း ထောင်ထား ခြားနားမှုကို လိုက်လံနှိပ်ကွပ်သော်လည်း များစွာ အရေးမလှခဲ့ပေ။ ထိုအချိန်တွင် အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှအစိုးရက သိမ်းပိုက်လိုက်လေသည်။ 
သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် ရှမ်းနယ်များအတွက် တပ်ရုံး သုံးရုံးထား၍ ခွဲခြားသတ်မှတ် အုပ်ချုပ်ရာ ထိုတပ်ရုံးများမှာ သိန္နီတပ်ရုံး၊ မိုးနဲတပ်ရုံး၊ မိုးဗြဲတပ်ရုံးဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ထိုတပ်ရုံး သုံးရုံးပိုင်နယ်များတွင် စော်ဘွား၊ မြို့စား၊ မြို့ဝန်၊ မြို့အုပ်တို့ အပေါ် မြန်မာအရာရှိကြီး သုံးဦးထား၍ အုပ်ချုပ်စေသည်။ ထိုအရာရှိကြီးများသည် စစ်ဗိုလ်များဖြစ်စေ၊ ဝန်ကြီး၊ ဝန်မှူး၊ ဝန်ထောက်ဖြစ်စေ၊ ယင်းတို့နှင့် အဆင့်အတန်းတူ အရာရှိများ ဖြစ်စေ ခန့်ထား၍ ခန့်ထားခံရသူသည် ဆိုင်ရာတပ်ရုံးသို့ သွားရောက်နေထိုင်ရသည်။ မြန်မာလက်အောက်ခံ ရှမ်းနယ်များ အတော်ကလေးကျယ်သေးစဉ်က **ကျိုင်းရုံး**၊ ကျိုင်းတုံ၊ ကျိုင်း သည်ကြီး၊ မိုင်းလျဉ်းကြီးများတွင် တပ်ရုံး၊ တပ်ဦးချုပ် သီးခြား ထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် မဲခေါင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကို လက်လွတ်ရုံမက သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက် ရှမ်းနယ်များတွင် တပ်ရုံးများ မထားတော့ချေ။ မန္တလေးမြို့တည် မင်းတုန်းမင်းတရားလက်ထက်တိုင်အောင် **ကျိုင်းရုံး**၊ ကျိုင်းတုံ၊ ကျိုင်းချိုင်းနယ်တို့က သုံးနှစ် တစ်ကြိမ်၊ နှစ်နှစ်တစ်ကြိမ်၊ တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် အခွန်ပဏ္ဏာများ ဆက်သမြဲ ဆက်သခဲ့သော်လည်း သီပေါမင်း လက်ထက်တွင်မူ ဆက်သမြဲ မဆက်သတော့ချေ။ ၁၈၉၄-၄၅ ခုနှစ်တွင်လည်း ပြင်သစ်ပိုင် အင်ဒိုချိုင်းနားပြည်နှင့် နယ်နိမိတ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကာ ကျိုင်းချိုင်းနယ်အား မဲခေါင်မြစ်ကို နယ်ခြားအဖြစ် ထားပြီးလျှင် မဲခေါင်မြစ်အနောက်ဘက်ကမ်း အပိုင်းကို ကျိုင်းတုံနယ်အတွင်းသို့ သွတ်သွင်း၍ အရှေ့ဘက်ကမ်း အပိုင်းကို အင်ဒိုချိုင်းနားအတွင်းသို့ သွတ်သွင်းသည်။ ကျိုင်းတုံနယ်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များကို ၁၈၈၉-၉ဝ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်-တရုတ် နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေး ကော်မီရှင်က ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။ ဤသို့ဖြင့်မြန်မာတို့အစဉ်အဆက်ပိုင်ဆိုင်လာခဲ့သောနယ်မြေများကိုလက်လွတ်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။
( စစ်ဆောင်ပန္နား  လည်းရှု)
ယခုအခါတွင်တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်တွင်ပါဝင်လျက်ရှိသည်။

  


| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
ရှမ်းပြည်နယ် |
| --- |
| **မြို့တော်**: တောင်ကြီးမြို့ |
| ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်း | 

|  |  |
| --- | --- |
| ကျိုင်းတုံခရိုင် | 
* ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
* မိုင်းခတ်မြို့နယ်
* မိုင်းလားမြို့နယ်
* မိုင်းယန်းမြို့နယ်
* မိုင်းပြင်းမြို့နယ်
* တုံတာမြို့နယ်ခွဲ
* မိုင်းပေါက်မြို့နယ်ခွဲ

 |
| မိုင်းဆတ်ခရိုင် | 
* မိုင်းဆတ်မြို့နယ်
* မိုင်းတုံမြို့နယ်
* မိုင်းခုတ်မြို့နယ်ခွဲ
* မုံးထမြို့နယ်ခွဲ
* ပုံပါကျင်မြို့နယ်ခွဲ

 |
| တာချီလိတ်ခရိုင် | 
* တာချီလိတ်မြို့နယ်
* ကျိုင်းလပ်မြို့နယ်ခွဲ
* တာလေမြို့နယ်ခွဲ
* မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်
* မိုင်းယောင်းမြို့နယ်
* မိုင်းယုမြို့နယ်ခွဲ

 |

 |  |
| ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း | 

|  |  |
| --- | --- |
| ကျောက်မဲခရိုင် | 
* သီပေါမြို့နယ်
* ကျောက်မဲမြို့နယ်
* နမ္မတူမြို့နယ်
* နောင်ချိုမြို့နယ်
* မိုင်းလုံမြို့နယ်ခွဲ
* မိုင်းငေါ့မြို့နယ်ခွဲ

 |
| လားရှိုးခရိုင် | 
* ကွမ်းလုံမြို့နယ်
* သိန္နီမြို့နယ်
* လားရှိုးမြို့နယ်
* မိုင်းရယ်မြို့နယ်
* တန့်ယန်းမြို့နယ်

 |
| လောက်ကိုင်ခရိုင် | *ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ* ကို ကြည့် |
| မူဆယ်ခရိုင် | 
* ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်
* မူဆယ်မြို့နယ်
* နမ့်ခမ်းမြို့နယ်
* မန့်ဟီးရိုးမြို့နယ်ခွဲ (မန်ဟျှိုး)
* မုန်းကိုးမြို့နယ်ခွဲ
* ပန်ဆိုင်းမြို့နယ်ခွဲ (ကြူကုတ်)
* တာမိုးညဲမြို့နယ်ခွဲ

 |
| ဟိုပန်ခရိုင် | *ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း* ကို ကြည့် |
| မက်မန်းခရိုင် | *ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း* ကို ကြည့် |
| မိုးမိတ်ခရိုင် | 
* မဘိမ်းမြို့နယ်
* မိုးမိတ်မြို့နယ်

 |
| ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ | 
* လောက်ကိုင်မြို့နယ်
* ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်
* ချင်းရွှေဟော်မြို့နယ်ခွဲ
* မော်ထိုက်မြို့နယ်ခွဲ

 |
| ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၁ | 
* မန်တုံမြို့နယ်
* နမ့်ဆန်မြို့နယ်

 |
| ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း | 
* ဟိုပန်မြို့နယ်
* မိုင်းမောမြို့နယ်
* ပန်ဝိုင်မြို့နယ်
* နမ့်တစ်မြို့နယ်ခွဲ
* ပန်လုံမြို့နယ်ခွဲ
* မက်မန်းမြို့နယ်
* နားဖန်းမြို့နယ်
* ပန်ဆန်းမြို့နယ်

 |

 |
| ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း | 

|  |  |
| --- | --- |
| လင်းခေးခရိုင် | 
* လင်းခေးမြို့နယ်
* မောက်မယ်မြို့နယ်
* မိုးနဲမြို့နယ်
* မိုင်းပန်မြို့နယ်
* ဟိုမိန်းမြို့နယ်ခွဲ
* ကျိုင်းတောင်းမြို့နယ်ခွဲ

 |
| လွိုင်လင်ခရိုင် | 
* ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်
* ကျေးသီးမြို့နယ်
* လဲချားမြို့နယ်
* လွိုင်လင်မြို့နယ်
* မိုင်းရှူးမြို့နယ်
* မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
* နမ့်စန်မြို့နယ်
* ကာလိမြို့နယ်ခွဲ
* ခိုလမ်မြို့နယ်ခွဲ
* မိုင်းနောင်မြို့နယ်ခွဲ
* မိုင်းစံမြို့နယ်ခွဲ (မုန်းဆန်းမြို့)
* ပင်လုံမြို့နယ်ခွဲ

 |
| တောင်ကြီးခရိုင် | 
* ကလောမြို့နယ်
* ရပ်စောက်မြို့နယ်
* ညောင်ရွှေမြို့နယ်
* ဖယ်ခုံမြို့နယ်
* တောင်ကြီးမြို့နယ်
* ကျောက်တလုံးကြီးမြို့နယ်ခွဲ
* အင်တောမြို့နယ်ခွဲ
* နောင်တရားမြို့နယ်ခွဲ

 |
| ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ | 
* ပင်းတယမြို့နယ်
* ရွာငံမြို့နယ်

 |
| ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ | 
* ဟိုပုံးမြို့နယ်
* ဆီဆိုင်မြို့နယ်
* ပင်လောင်းမြို့နယ်

 |

 |
| မြို့များ | 
* ကလောမြို့
* ကလောင်ဖာမြို့
* ကာလိမြို့
* ကုန်းကြမ်းမြို့
* ကျိုင်းတုံမြို့
* ကျိုင်းတောင်းမြို့
* ကျိုင်းလပ်မြို့
* ကျေးသီးမြို့
* ကျောက်တလုံးကြီးမြို့
* ကျောက်မဲမြို့
* ကွတ်ခိုင်မြို့
* ကွန်ဟိန်းမြို့
* ကွမ်းလုံမြို့
* ခိုလမ်မြို့
* ချင်းရွှေဟော်မြို့
* ခွန်းမားမြို့
* ဆီဆိုင်မြို့
* ဆောင်ဖမြို့
* ညောင်ရွှေမြို့
* တန့်ယန်းမြို့
* တာချီလိတ်မြို့
* တာမိုးညဲမြို့
* တာလေမြို့
* တုံတာမြို့
* တောင်ကြီးမြို့
* နန်းပန်မြို့
* နမ့်ခမ်းမြို့
* နမ့်စန်မြို့
* နမ့်ဆန်မြို့
* နမ့်တစ်မြို့
* နမ့်ဖိုင်မြို့
* နမ္မတူမြို့
* နမ်ခမ်းဝူးမြို့
* နားကောင်မြို့
* နားဖန်းမြို့
* နာဝီးမြို့
* နောင်ခစ်မြို့
* နောင်ချိုမြို့
* နောင်တရားမြို့
* ပင်းတယမြို့
* ပင်လုံမြို့
* ပင်လောင်းမြို့
* ပန်ခမ့်မြို့
* ပန်ဆန်းမြို့
* ပန်ဆိုင်းမြို့ (ကြူကုတ်)
* ပန်ယန်းမြို့
* ပန်လုံမြို့
* ပန်ဝိုင်မြို့
* ပုံပါကျင်မြို့
* ပေါင်းလောင်းမြို့
* ဖယ်ခုံမြို့
* မဘိမ်းမြို့
* မက်မန်းမြို့
* မန့်ဟီးရိုးမြို့
* မန်ကန်မြို့
* မန်တွန်းမြို့
* မန်တုံမြို့
* မန်မန်ဆိုင်မြို့
* မိုးနဲမြို့
* မိုးမိတ်မြို့
* မိုင်းကာမြို့
* မိုင်းကိုင်မြို့
* မိုင်းခတ်မြို့
* မိုင်းခုတ်မြို့
* မိုင်းငေါ့မြို့
* မိုင်းစံမြို့ (မုန်းဆန်း)
* မိုင်းဆတ်မြို့
* မိုင်းတုံမြို့
* မိုင်းနောင်မြို့
* မိုင်းပန်မြို့
* မိုင်းပေါက်မြို့
* မိုင်းပြင်းမြို့
* မိုင်းဖျန်မြို့
* မိုင်းဖြတ်မြို့
* မိုင်းမောမြို့
* မိုင်းယန်းမြို့
* မိုင်းယုမြို့
* မိုင်းယောင်းမြို့
* မိုင်းရယ်မြို့
* မိုင်းရှူးမြို့
* မိုင်းလားမြို့
* မိုင်းလုံမြို့
* မုံးထမြို့
* မုန်းကိုးမြို့
* မူဆယ်မြို့
* မောက်မယ်မြို့
* မော်ထိုက်မြို့
* ယောင်လင်းမြို့
* ရင်ဖန့်မြို့
* ရပ်စောက်မြို့
* ရွှေညောင်မြို့
* ရွာငံမြို့
* လားရှိုးမြို့
* လင်းခေးမြို့
* လင်ဟော်မြို့
* လွိုင်လင်မြို့
* လုံထန်မြို့
* လောက်ကိုင်မြို့
* လဲချားမြို့
* ဝိန်းကောင်မြို့
* သိန္နီမြို့
* သီပေါမြို့
* ဟိုတောင်းမြို့
* ဟိုပန်မြို့
* ဟိုပုံးမြို့
* ဟိုမိန်းမြို့
* အင်တောမြို့
* အိုက်ချန်မြို့
* အေးသာယာမြို့
* အောင်ပန်းမြို့

 |

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ |
| --- |
| ပြည်နယ်များ | 
* ကချင်
* ကယား
* ကရင်
* ချင်း
* မွန်
* ရခိုင်
* ရှမ်း

 | မြန်မာနိုင်ငံ |
| တိုင်းဒေသကြီးများ | 
* စစ်ကိုင်း
* တနင်္သာရီ
* ပဲခူး
* မကွေး
* မန္တလေး
* ရန်ကုန်
* ဧရာဝတီ

 |
| ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသများ | 
* ကိုးကန့်
* ပလောင်
* ပအိုဝ်း
* ဓနု
* နာဂ

 |
| ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း | 
* ဝ

 |
| ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ | 
* နေပြည်တော်

 |