recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ရဲလှေဝန်**ကို တစ်ခါတစ်ရံ **ရဲလှေတိုက်ဝန်**ဟု တွေ့ရှိရတက်ပါသည်။ ရဲလှေဝန်သည် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရေကြောင်းလိုင်းများကို ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲ ရသူဖြစ်သည်။ ရဲလှေသည် မြန်မာဘုရင်၏ ရေတပ်တော်တွင် အရေးပါလှသည့် လှေတစ်မျိုး ဖြစ်သည် ။ ညောင်ရမ်းခေတ်ကပင် ရဲလှေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြ၏ ။

ဟံသာဝတီရောက်ရဲလှေ
-----------------

ညောင်ရမ်းမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးဘုရင် မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိ ( ၁၇၃၃ - ၁၇၅၂ ) ကို ဟံသာဝတီပါမင်းဟု ရာဇဝင်ဆရာတို့က ဆိုကြသည် ။ ပဲခူး ဟံသာဝတီသားတို့က အင်းဝကိုသိမ်းပိုက်ကာ မင်း၊ မိဖုရား၊ သားတော်၊ သမီးတော်တို့ကို ခေါ်ဆောင်သွားသဖြင့် ယင်းသို့အမည်တွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိမင်းလက်ထက် မုဆိုးဘိုမြို့သူကြီးဖြစ်ခဲ့သူ ဦးအောင်ဇေယျက အလောင်းမင်းတရားကြီး အဖြစ် နန်းတက်လာသောအခါ ဟံသာဝတီပါမင်းဟု ပြောဆိုသူအား **အာကိုဖဲ့ဟု** အမိန့်တော်ထုတ်ပြန် တားမြစ်ခဲ့သည်။ မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိမင်း ဟံသာဝတီသို့ လိုက်ပါသွားရစဉ်က ရဲလှေများကိုလည်း တစ်ပါတည်း သယ်ယူသွားကြ၏။ ဤအကြောင်းကို မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းတစ်ဆောင်၌ **လှော်ကား၊ သမ္ဗန်ရဲလှေ၊ စသောပြည်ကြီး၏ ကိရိယာအလုံးဆုံနှင့် တကွ မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိအမည်တော်ရှိသော ရွှေနန်းရှင်မင်းတရားနှင့် မင်း၊ မိဖုရား၊ သားတော်၊ သမီးတော်၊ ညီတော်၊ မှူးမတ်ပြည်သူအပေါင်းတို့ကို ဖောင်၊ လှေနှင့် ဟံသာဝတီသို့ ပို့လေသည် ။** ဟူ၍ ရေးသားဖော်ပြထားသည်။

ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလ
-------------------

ရဲလှေဝန်ရာထူးကို ကုန်းဘောင်းခေတ်ဦးကာလ၌သာ တွေ့ရှိရသည်။ ခေတ်နှောင်းကာလတွင် လှေသင်းဝန်ရာထူး ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ရဲလှေဝန်ရာထူးကို ဖျက်သိမ်းပစ်ခဲ့ဟန်ရှိ၏။ ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလ ဘွဲ့မည်သိရှိရသူ ရဲလှေဝန်တစ်ဦးမှာ နန္ဒဥဒိန်ကျော်ထင်ဖြစ်သည် ။ သူသည် ၁၅ စတင်ဘာ ၁၇၆၄ ခုနှစ် မြေဒူးမင်း( ဆင်ဖြူရှင် ) လက်ထက်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ၅၀ တော်သွေးသော်အဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးဖြစ်၏။ ၁၇⁠၇၆ ခုနှစ် မြေဒူးမင်း ယိုးဒယားစစ်ပွဲ့ဆင်နွှဲနေချိန်၌မူ ရဲလှေဝန်ကို ရဲလှေတိုက်ဝန်ဟူ၍ ဖော်ပြပါသည် ။ သို့ဖြစ်၍ သာမန်အခြေအနေတွင် ရဲလှေဝန်ဟုခေါ်ဆိုပြီး စစ်ထွက်သည့်စစ်မက်ကာလအတွင်း ရဲလှေတိုက်ဝန်ဟု တွေးဆမိပါသည်။

ဗဒုံမင်းလက်ထက်
--------------

ဘိုးတော်ဘုရား(ဗဒုံမင်း) နန်းတက်လာပြီးနောက် ဗုဒ္ဓါဘိသိက်အခမ်းအနားအပြီး ၁၂ ဇွန် ၁၇၈၄ ခုနှစ်တွင် ရဲလှေတိုက်ဝန်အား နေမျိုးကျော်ခေါင်ဘွဲ့ ပေးအပ်ခဲ့၏ ။ ယင်းနောက်ပိုင်း ရဲလှေဝန်ရာထူးကို မတွေ့ရတော့ပေ ။

ကိုးကား
-------

1. ↑  တင်နိုင်တိုး၏ ဝန်တစ်ရာ စာအုပ် ၂၇-၅-၂၀⁠၀၉
**ဆိုက်ဘာတိုက်ခိုက်မှု** သည် နိုင်ငံများ၊ အမျိုးမျိုးသော အဖွဲ့အစည်းများ၊ အုပ်စုများ မှ ကွန်ပျူတာများ၏ သတင်းအချက်အလက်များ၊ စက်ပစ္စည်းများ၊ ကွန်ပျူတာ ကွန်ယက်များ၊ တစ်ကိုယ်ရေသုံးကွန်ပျူတာများ (personal computers) ကို ပစ်မှတ်ထားကာ စော်ကားတိုက်ခိုက်သော စစ်ပွဲတိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်သည်။ ဆိုက်ဘာတိုက်ခိုက်မှုများကို အန္တရာယ်ရှိ၍ သိရှိနိုင်မှုမရှိသော အဖျက်လုပ်ဆောင်မှုများဖြင့် စတင်ပြုလုပ်ကြသည်။ ထိုလုပ်ဆောင်ချက်များသည် ပစ်မှတ်များအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခြင်း၊ ခိုးယူခြင်း၊ ဖျက်ဆီးခြင်းများကို ဟက်ကင်း (hacking) ဖြင့် လုံခြုံမှုမရှိသောစနစ်အတွင်း၌ လုပ်ဆောင်သည်။ ဤကဲ့သို့သော လုပ်ဆောင်မှုများကို ဆိုက်ဘာတိုက်ပွဲများ ဟုခေါ်ဆိုကြသည်။ ဆိုက်ဘာတိုက်ခိုက်မှုများသည် spyware များကို ကွန်ပျူတာများအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းကာ အချက်အလက်များကို ဖျက်ဆီးရန် ကြိုးပမ်းမှု ဖြစ်သည်။

ဗိုင်းရပ်(Virus)
----------------

ဗိုင်းရပ်သည် မိမိကိုယ်တိုင်ပုံတူပွားနိုင်သည့် ပရိုဂရမ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုဗိုင်းရပ်ပရိုဂရမ်ကိုသည် အခြားသော ပရိုဂရမ်များ၊ ဖိုင်များတွင် တွဲကာ ပျံ့နှံ့ကြသည်။

Worms
-----

Worm သည် ကိုယ်တိုင်ပုံတူကူးရန် အခြားသော ပရိုဂရမ်၊ ဖိုင်များ၏ အကူအညီကို မလိုအပ်ပေ။ Worm သည် ကွန်ရက်ပေါ်တွင် ပြန့်ပွားစေရန် protocols များကို အသုံးပြုကြသည်။
တျူးရင်းမြို့ မြင်ကွင်း
**တျူးရင်းမြို့**သည် အီတလီမြောက်ပိုင်း၊ ပိုးမြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ မြို့ကြီးဖြစ်၍ အီတာလျံလူမျိုးတို့က မူယင်းမြို့ကို တိုရီးနိုမြို့ဟု ခေါ်သည်။ ပြင်သစ်နယ်စပ်နှင့် နီးကပ်စွာတည်ရှိသဖြင့် တျူးရင်းမြို့ သည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတွင် အရေးပါသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်၏။ လူဦးရေ ရ၂၇ ဝဝဝ ယောက်ခန့်ရှိ၍ အီတလီနိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံးမြို့များတွင် စတုတ္ထမြို့ကြီးဖြစ်သည်။ ဥယျာဉ်ပန်းခြံ တို့ဖြင့် မွန်းမံထားသည့်အလျောက် အထူးသာယာလှသည်။ ပညာရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများစွာ ရှိကြသည်တွင် စစ်ကျောင်းများ၊ ပြတိုက်များ၊ သိပ္ပံပညာလေ့လာရာဌာနများ၊ နက္ခတ်မျှော်စင်တိုက်ကြီးနှင့် တက္ကသိုလ်ကျောင်းကြီးကို ၁၄ဝ၄-ခုနှစ်က တည်ထောင်ခဲ့၏။ 

တျူးရင်းမြို့ရှိ ပြတိုက်များတွင် သမိုင်းဝင် ရှေးဟောင်းပစ္စည်း အများအပြားကို သိမ်းဆည်းထားရှိ၍ ပန်းချီပြတိုက်ခန်းများတွင် ကမ္ဘာကျော် ပန်းချီဆရာ ကြီး ဗန်ဒိုက်နှင့် အခြားပန်းချီကျော်များဖြစ်သည့် မိုက်ကယ် အန်ဂျလို၊ ဒါဗင်ချီနှင့် ရက်ဖီအယ်တို့၏ လက်ရာများကို တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။ တျူးရင်းမြို့သည် ရှေးဟောင်းမြို့တစ်မြို့ဖြစ်၍၊ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားခဲ့သည်။ ဘီစီ ၂၁၈ ခုနှစ်တွင် ကားသေ့စစ်သူကြီး ဟန္နီဗောသည် အဲ့လပတောင်ကို ဆင်တပ်ကြီးနှင့်ဖြတ်ကျော်၍ တျူးရင်းမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ဘူး၏။ အော်ဂပ်စတပ် ဘုရင် လက်ထက်၌ ရောမလူမျိုးတို့သည် တျူးရင်းမြို့ပတ်လည်တွင် ၂၁ ပေမြင့်သည့် မြို့ရိုးတစ်ခုကို ဆောက်လုပ်ခဲ့ရာ၊ ထိုမြို့ရိုးကြီး ၏ တစိတ်တဒေသမှာ ယခုတိုင်တည်ရှိနေသေးသည်။ ၁၄ ရာစုနှစ်အတွင်းတွင် တျူးရင်းမြို့သည် ပီးဒမွန့်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့၏။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဆာဒင်းနီးယား တိုင်းပြည်၏ မြို့တော်ဖြစ် လာပြီးလျှင် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် အီတလီနိုင်ငံ ကြီးပွားထွန်းကားရေးအတွက် အချက်အချာမြို့ ဖြစ်လာလေသည်။ ဤသို့ဖြင့် တျူးရင်းမြို့သည် ၁၈၆ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၈၆၅-ခုနှစ်အထိ အီတလီ ဘုရင်မင်းမြတ်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြို့၏အနီးအပါးတွင်ရှိသော တောင်ကျချောင်းများမှ ရေအားကိုအသုံးပြု၍ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်ယူရရှိသဖြင့် တျူးရင်း မြို့သည် စက်မှုလုပ်ငန်းတွင် အထူးတိုးတက်လျက်ရှိ၏။ မော်တော်ကား၊ လေယျာဉ်ပျံနှင့် အခြား စက်ကရိယာများကို အများအပြား လုပ်ကိုင်သည့်ပြင်၊ ခြည်ထည်၊ ပိုးထည်၊ ကတ္တီပါထည်၊ ရေယွန်း ပိုးထည်၊ သားရေထည်နှင့် ဓာတုဗေဒ ပစ္စည်းများကိုလည်း ထုတ်လုပ်ရောင်းချလေသည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက ဂျာမန်နှင့် အီတာလျံ တို့သည် တျူးရင်းမြို့ကို လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက် ထုတ်လုပ်ရာ အခြေခံစခန်းအဖြစ်ဖြင့်အသုံးပြုခဲ့ကြ၏။ ထိုအတွက် မဟာမိတ်နိုင်ငံများက အပြင်းအထန် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့လေသည်။ စက်ရုံများ၊ ရေနံချက်စက်များနှင့် တက္ကသိုလ်စာကြည့်တိုက်တို့မှာ များစွာပျက်စီး၍ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းနှင့် ရှေးဟောင်းနန်းတော် အများအပြားလည်း ထိခိုက်ယိုယွင်းခဲ့လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ‘City’ population (i.e. that of the *comune* or municipality) from [www.demo.istat.it/bilmens2012gen/index.html], ISTAT.
2. ↑  မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း (၁၉၅၅)။ "*တျူးရင်းမြို့*"။ in စွယ်စုံကျမ်းစာတည်းအဖွဲ့ (ed.)။ *မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း*။ **၂** (ပထမအကြိမ် ed.)။ ဟေဇယ်၊ ဝပ်ဆင်နှင့် ဗိုင်းနေး ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း၊ အင်္ဂလန်။: စာပေဗိမာန်။
တျာချင်း
--------

*တျာ* ဟူသောစကားသည် ချိုမြသာယာ ပျူငှာသိမ်မွေ့စွာဖွဲ့ဆိုရသော တေးကဗျာဟု အဓိပ္ပာယ်
ရှိသည်။ ထိုသို့ သာယာချိုမြစွာသီဆိုရသော တေးကဗျာမျိုးဖြစ်သောကြောင့် တျာချင်း ဟု ခေါ်ကြသည်။
တျာဘွဲ့ဟူ၍လည်း ခေါ်ရိုးခေါ်စဉ် ရှိသည်။
တျာချင်းဆိုသည်မှာ မြန်မာ့ဂီတတွင် ထံ၊ တျာ၊ တေ၊ တျော စသော အသံစဉ်များရှိရာ သာယာ
နာပျော်ဖွယ် 'တျာသံ' ဖြင့်သီဆိုရသော တေးကဗျာတမျိုးဖြစ်သည်ဟု မှတ်သားရသည်။ တျာချင်းကို တူရိယာ
နှင့်တွဲဖက်၍ သီ ဆို တီး မှုတ် ရသော တေးသီချင်းအမျိုးအစားဟု ဆိုနိုင်သည်။ တျာချင်းသည် ပင်းယခေတ်လောက်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ 
တျာချင်းဟူခေါ်ရခြင်းအကြောင်းမှာ ဂီတသံ ၇မျိုးရှိသည့် အနက် မည်သည့် အသံနှင့်မဆိုမူတည်၍ သီချင်းကိုတီးမှုတ်နိုင်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ 
ယင်းတို့တီးမှုတ်သောအသံကို မူတည်သံ (သို့) တျာသံဟုခေါ်သည်။ ထိုသို့ တျာသံဖြင့်စ၍တျာသံနှင့်ဆုံးသောသီချင်းကို တျာချင်းဟုခေါ်သည်။

တျာချင်းစပ်နည်း
---------------

တျာချင်း ကာရန်ယူပုံ စနစ်သည် လေးချိုး ကာရန်ယူပုံစနစ်နှင့် ဆင်ဆင်တူသည်။ အက္ခရာစာလုံး
အရေအတွက်နှင့် အသံသွား အသံလာ ထူးခြားသည်မှအပ လေးချိုးပုံသဏ္ဌာန်ပင် ဖြစ်သည်ဟု လွယ်အောင်
မှတ်သားနိုင်သည်။ အဆုံး သတ်တိုင်း *လေး* ဟူသောစကားနှင့် ချရသည်။ ထို့နောက် မိမိနှစ်သက်သလောက်
လေးချိုးပိုဒ်များကို ဆက်ကာ ဆက်ကာ ရေးနိုင်သည်။ တစ်ပိုဒ်နှင့်တစ်ပိုဒ်အချိတ်အဆက်မိစေရန်
ယခင်အပိုဒ်၏ အဆုံးချ ကာရန်နှင့် နောက်တပိုဒ်၏ အစ ကာရန်ကို ချိတ်မိအောင်စပ်ဆိုရသည်။ တျာချင်း
တပုဒ်လုံးကို အဆုံးသတ်လိုသောအခါ အပိုဒ်ငယ်ကလေးနှစ်ခုကို ဖွဲ့၍ အသံအရှိန်သတ်ရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅
2. ↑  မိုးမခ မီဒီယာ စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့မွ ထုတ်ဝေသော ကဗျာဆရာ တင်မိုး၏ မြန်မာကဗျာဖွဲ့နည်း၊(၂၀၁၁၊ ဩဂုတ်)

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
မြန်မာဘာသာစကား |
| --- |
| ပြောင်းလဲပုံအဆင့်များ | 
* ရှေးဟောင်း
* ခေတ်လယ်
* ခေတ်ပေါ်

 |
| ဒေသိယစကား | 
* ရခိုင်ဘာသာစကား (ရမ်းဗြဲ၊ သံတွဲ)
* အင်းသား
* မြိတ်
* ထားဝယ်
* ယော

 |
| သဒ္ဒါနှင့်ဝေါဟာရ | 
* **ဝါစဿရဗေဒ**
* မျိုးပြပစ္စည်းများ
	+ အတိုင်းအတာယူနစ်များ
* ကိန်းဂဏန်းများ
* ကင်းစီး
* နာမ်စားများ
	+ ဆွေမျိုးတော်စပ်ပုံ
* ကြိယာများ
* ဝိဘတ်များ

 |
| စာပေ | 
* သင်ပုန်းကြီး
* ရာဇဝင်ကျမ်းများ
* ဓမ္မသတ်

|  |  |
| --- | --- |
| စာပေပုံစံများ | 
* ခေတ်စမ်းစာပေ
* မေတ္တာစာ
* ပေစာ
* ပြဇာတ်
* မှာတမ်း

 |
| ကဗျာပုံစံများ | 
* ကလေးချော့ကဗျာ
* ခွန်းထောက်
* တမ်းချင်း
* တောလား
* တေးထပ်
* တျာချင်း
* တြိချိုး
* ဒုံးချင်း
* ဒွေးချိုး
* ဗုံကြီးသံ
* ဘောလယ်
* ရတု
* ရကန်
* ဝဲရိုက်ဝဲသွင်း
* ရဲတင်း
* လေးချိုး
* အလင်္ကာ
* လင်္ကာ
	+ လေးလုံးစပ်လင်္ကာ
* လွမ်းချင်း
* သဖြန်
* သာချင်း
* ကာချင်း
* သံချပ်
* သံချို
* သံပိုင်း
* သံပေါက်
* ဟန်ချင်း
* အန်ချင်း
* အိုင်ချင်း
* တုံးချင်း
* အဲချင်း
* သီချင်း
* ပျို့
* ပတ်ပျိုး
* ယိုးဒယား
* ကြိုး
* ဘွဲ့
* နတ်သံ
* လူးတား
* မော်ကွန်း
* တောလား

 |

 |
| စာအရေးအသားစနစ် | 

|  |
| --- |
| 
* အက္ခရာ
* မျက်မမြင်စာ

 |
| ရောမမှုပြုခြင်း | 
* မြန်မာစာကော်မရှင် အသံဖလှယ်မှုစနစ်
* ALA-LC ရောမမှုပြုခြင်း
* BGN/PCGN ရောမမှုပြုခြင်း

 |

 |
| အခြားအကြောင်းအရာများ | 
* မြန်မာအင်္ဂလိပ်
* မြန်မာစာအဖွဲ့
* မြန်မာအမည်များ

 |
ရဲလွင် အမည်ရှိ အခြားပုဂ္ဂိုလ်များအတွက် ရဲလွင် (သံတူကြောင်းကွဲ) ကို ကြည့်ပါ။
ကန်တော့ခံ သက်ကြီးစာပေပညာရှင် စာရေးဆရာကြီး သင့်ဘဝ**ဦးရဲလွင်**ကို ဦးရွှေအေး၊ ဒေါ်ဖွားခင်တို့က ညောင်တုန်းမြို့ ရွှေဂူခြံ၌ ၁၉၂၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ ငယ်စဉ်က ညောင်တုန်းမြို့ မင်္ဂလာကျောင်းတိုက် ဘုန်းတော်ကြီးသင်ကျောင်း၌ စတင်ပညာသင် ယူပြီး ညောင်တုန်းမြို့ ဆရာဝှိုက်ကျောင်းနှင့်ဝဲဒေါင့်ကျေးရွာရှိ ဆရာဦးထွန်းတင်ကျောင်းတို့၌ ဆက်လက်ပညာသင်ယူသည်။ အင်္ဂလိပ်စာကို ညောင်တုန်းမြို့ အင်္ဂလိပ် အလွတ်ပညာသင်ကျောင်း၌ ဆည်းပူးသည်။ 
သင့်ဘဝဦးရဲလွင်သည် ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ရဟန်းဝတ်၍ အခြေခံပိဋကတ်စာပေများ သင်ယူသည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ပါဠိတော်၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာများကို ပခုက္ကူနည်းဖြင့် ကျမ်းကြီးပေါက်သင်ယူပြီး ဦးဉာဏိက (နောင်တွင် မြောင်းမြဆရာတော်) ထံ၌ ပါဠိ၊ ဟိန္ဒီ၊ သက္ကတ၊ မြန်မာကဗျာရေးသားစပ်ဆိုနည်းတို့ကို သင်ယူဆည်းပူးသည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် 'သုံးထပ် လက်ျာ' လက်ရေး မဂ္ဂဇင်းကို ဦးစီးထုတ်ဝေသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းနှင့် ဂျာနယ်များ၌ ကဗျာများ စတင်ရေးသားသည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲကို ပါဠိဘာသာတွဲဖြင့် ဖြေဆိုအောင်မြင်သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် လူဝတ်လဲ၍ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ပညာသင်ယူသည်။
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ ဗုဒ္ဓဘာသာအသင်းအမှုဆောင်နှင့် ပါဠိအသင်း အတွင်းရေးမှူး၊ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၈ ခုနှစ်အထိ ပါဠိအသင်းမဂ္ဂဇင်းကို ပါဠိ၊ မြန်မာ၊ အင်္ဂလိပ် သုံးဘာသာဖြင့် သုံးတွဲထုတ်ဝေသည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် လွင်တက္ကသိုလ်ဝင်ကျောင်းကို ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းအဖြစ် ဖွင့်လှစ်ပြီး ကျောင်းအုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ သင့်ဘဝမဂ္ဂဇင်းတာဝန်ခံအယ်ဒီတာ၊ သံဃာ့တက္ကသိုလ် အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိ၊ ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာ မဂ္ဂီသာအဖွဲ့ချုပ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူး၊ ချိုတေးသံဂျာနယ် အယ်ဒီတာချုပ်၊ အမေရိကန်သံရုံး ပြန်ကြားရေးဌာန သတင်းဘာသာပြန်နှင့် လင်းရောင်ခြည်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာချုပ် တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်သည်။
တက္ကသိုလ် မောင်ရဲလွင်၊ မောင်ဝိုင်း၊ မောင်လူအေး၊ ကြီးကြီးမေ၊ သစ်ဆန်းယဉ်၊ နယ်လှည့်အယ်ဒီတာ၊ မောင်လေ့လာ၊ မောင်သိပ္ပံ၊ ဟာသမောင် စသည့် ကလောင်ခွဲများဖြင့် ဆောင်းပါးအများအပြား ရေးသားသည်။ ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာ မဂ္ဂီသာအဖွဲ့ချုပ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်စဉ် နိုင်ငံတကာ ဗုဒ္ဓဘာသာ သတင်းစာ တစ်စောင်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် လစဉ် ထုတ်ဝေသည်။
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်၌ ဆောင်းပါးများ ရေးသားသည်။ ဘာသာပြန် စာအုပ်များ၊ ပင်ကိုရေး လုံးချင်းဝတ္ထုများ၊ ဘာသာရေး စာအုပ်များ၊ ထေရုပ္ပတ္တိစာအုပ်များ ရေးသား ထုတ်ဝေသည်။ စာပေကို ကွယ်လွန်ချိန်အထိအဆက်မပြတ်ရေးသားခဲ့သည်။
၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ကျောင်းဆရာမ ဒေါ်ခင်မေအေးနှင့် လက်ထပ်သည်။ ကန်တော့ခံသက်ကြီး စာပေပညာရှင် စာရေးဆရာကြီး သင့်ဘဝဦးရဲလွင်သည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင် လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားတစ်ဦး၊ သမီးနှစ်ဦးနှင့် မြေးသုံးဦးကျန်ရစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑   စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်(၂၀၁၁)
ရဲလွင် အမည်ရှိ အခြားပုဂ္ဂိုလ်များအတွက် ရဲလွင် (သံတူကြောင်းကွဲ) ကို ကြည့်ပါ။

**မဇ္ဈိမလှိုင်း ဦးရဲလွင်**သည် ငြိမ်းချမ်းရေးလှုပ်ရှားမှုများတွင် တက်တက်ကြွကြွပါဝင်ခဲ့သူ ဂီတသမားတစ်ဦးဖြစ်သည်။

ကိုယ်ရေးရာဇဝင်
--------------

ဦးရဲလွင်ကို အဖ ဦးမောင်မောင်(စက်ရှင် တရားသူကြီး) နှင့် အမိ ဒေါ်ကြိုင်တို့မှ ၁၉၄၇-ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ပဲခူးတိုင်း၊ ပေါင်းတည်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ကာ မွေးချင်းမောင်နှမ ၁၀ ယောက်တွင် ရှစ်ယောက်မြောက် သားဖြစ်သည်။ ၁၉၆၈ တွင် ရန်ကုန်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို စတင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး တတိယနှစ်အထိ တက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်စက်မှုတက္ကသိုလ် တက်နေစဉ်တွင် E.Machine တီးဝိုင်း၌ ဘေ့စ်ဂစ်တာသမားအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၄ ခုနှစ်၌ အဆိုတော် ခင်မောင်တိုး၊ တေးရေးကိုနေဝင်း၊ ကိုမောင်မောင်(အဉ္စလီ) ပါဝင်သည့် မဇ္ဈိမလှိုင်း ဂီတအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းစဉ်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ကိုယ်ပိုင် တေးသီချင်း များစွာကို ဖန်တီး ရေးသားခဲ့ပြီး *ပန်းခရမ်းပြာ*သီချင်းသည် ၁၉၇ဝ/၈ဝ ခုနှစ် ဝန်းကျင်တွင် လူကြိုက်များခဲ့သည်။ သီချင်းပေါင်း အပုဒ် ၂၀၀ နီးပါးရေးသားခဲ့ပြီး သူကိုယ်တိုင်လည်းဆိုသလို ခင်မောင်တိုး၊ ခိုင်ထူး၊ ဂျေမောင်မောင်စသည့် အဆိုတော်များကလည်း သီဆိုခဲ့သည်။ ခွဲခွာခြင်းခဏ၊ ပန်းခရမ်းပြာ၊ နောက်ဆုံးအိပ်မက်၊ နဒီမင်္ဂလာ ၊ အချစ်စစ်ဆိုတာ၊ ကြင်နာသူရဲ့အဝေးဆီ ၊ မင်းသိပါတယ်စသည့်သီချင်းများ ရေးသားခဲ့သည်။

၁၉၈၈-ခုနှစ်တွင် လူထုတော်လှန်ရေး၊ ၂၀၀၇-ခုနှစ် ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေးတို့တွင် ထိပ်ဆုံးမှပါဝင်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုကြောင့် အကျဉ်းထောင်တွင် (၂၁)ရက်ကြာ နေထိုင်ခဲ့ရသည်။ အကျဉ်းထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့ပြီး ကိုနေဝင်း၊ ကိုသားထွေးတို့နဲ့ အတူ လက်တွဲကာ Vertical 
Vibration တေးဂီတ အဖွဲ့ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁-ခုနှစ်တွင် နာရေးကူညီမှုအသင်း (ရန်ကုန်) တည်ထောင်ခြင်း ဆယ်နှစ်ပြည့် အထိမ်းအမှတ်အတွက် တေးသီချင်းပေါင်း (၂၀)ကို စီစဉ်ပေးခဲ့ပြီး နာရေးကူညီမှုအသင်း (ရန်ကုန်)တွင် စေတနာ့လုပ်အားပေးအဖြစ် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။

ဦးရဲလွင်သည် ၂၀၁၂ တွင် *လွတ်လပ်ငြိမ်းချမ်း ပန်းရဲ့လမ်း* အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဒေသအသီးသီးတွင် ငြိမ်းချမ်းရေး သီချင်းများ လိုက်လံ သီဆိုပြီး ပြည်တွင်း ငြိမ်းချမ်းရေး အတွက် ဆော်ဩခဲ့သူ ဂီတသမား တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်က ပြည်ပ
ရောက် မြန်မာတိုင်းရင်းသားများက ဂုဏ်ပြုပေးအပ်သည့် ပြည်သူ့ဂုဏ်ရည် အထူးဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ ဦးရဲလွင်အား 7Day News က ၂၀၁၃ ခုနှစ်အတွက် 7Day News Hero ဆုရှင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။

ဘဝနိဂုံး
--------

ဦးရဲလွင်သည် ၂၀၁၈ ဇွန်လ ၅ ရက်နေ့မှစ၍ ရန်ကုန်မြို့ စိန်ဂျွန်းရှိ ကုတင် ၅၀၀ ဆေးရုံ အသည်းကုသဆောင်တွင် ကုသမှု ခံယူနေရင်း ဇူလိုင်လ ၁ဝ ရက် ညနေ လေးနာရီ ဆယ်မိနစ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်အထိ လူပျိုဘဝနှင့် နေထိုင်သွားခဲ့သည်။[]

ကိုးကား
-------

1. ↑  မဇ္ဈိမလှိုင်း တေးဂီတအဖွဲ့ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ‘ပန်းခရမ်းပြာ’၊ ‘နဒီမင်္ဂလာ’ အပါအဝင် ထင်ရှားသည့် တေးသီချင်းများစွာအား ရေးသားခဲ့သူ တေးရေးကိုရဲလွင် ကွယ်လွန် - Eleven Media Group
2. ↑  ဦးရဲလွင် (မဇ္ဈိမလှိုင်း) ကွယ်လွန် | DVB
3. ↑  မဇ္ဈိမလှိုင်း ဦးရဲလွင် ကွယ်လွန် - BBC News မြန်မာ
**သာမညဆရာတော် ဦးဝိနယ** သည် ထင်ရှားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ပအိုဝ်းလူမျိုး ဖြစ်သည်။ ဆရာတော်သည် မေတ္တာတရားကြောင့် လူသိများ ထင်ရှားခြင်း ခံရသူဖြစ်သည်။

ထေရုပ္ပတ္တိအကျဉ်း
-----------------

အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ်တွင် ကိုရင်ဝတ်ခဲ့ပြီး အသက်နှစ်ဆယ်ရောက်သည့်အခါတွင် မော်လမြိုင်မြို့ ရတနာဘုံမြင့်ကျောင်း၌ ရဟန်းဝတ်ခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည် မွေးဖွားရာ ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံမြို့ ကော့ကျိုက်ရွာအနီးရှိ သာမညတောင်တွင် ဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် တရားစခန်းကို တည်ထောင်ခဲ့ကာ တရားပြသမှုများ ပြုခဲ့သည်။ ထိုဘုန်းကြီးကျောင်းရှိရာပတ်ဝန်းကျင်ဒေသကို အသားစားမှုမရှိသည့် သတ်သတ်လွတ်စားရာနယ်မြေ ဘေးမဲ့ဒေသအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်လယ်တွင် ဆရာတော်ကိုကြည်ညိုသူများသည် သာမညတောင်ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဖွံ့ဖြိုးရေးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် အိမ်ထောင်စု ၅၀၀၀ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည် ဘုန်းကြီးကျောင်းပတ်လည်ရှိ လွတ်လပ်နေသည့် မြေများကို အနည်းငယ်စီ ဖြန့်ဝေပေးခဲ့သည်။

၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင်ဆရာတော်၏ ပေးကမ်းစွန့်ကြဲမှုနှင့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရက ဆရာတော်အား "အဘိဓဇ အဂ္ဂမဟာ သဒ္ဓမ္မဇောတိက" ဘွဲ့တံဆိပ် ဆက်ကပ်ခဲ့သည်။ ဒေသတွင်းကျောင်းများအတွက် အထောက်အပံ့ပေးခြင်း၊ မြဝတီနှင့် မဲဆောက်ကို ဆက်သွယ်ထားသည့် သံလွင်တံတားကို တည်ဆောက်ခြင်းစသည့် ပညာရေးနှင့် ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကြောင့် ဆရာတော်ကို လူသိများကြသည်။ သို့သော်ငြားလည်းဆရာတော်သည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို လူသိရှင်ကြားထောက်ခံနေစဉ်တွင် ပြည်နယ်ဥပဒေနှင့်အမိန့်ပြင်ဆင်ရေးကောင်စီ၏ ရန်ကုန်မြို့သို့ ကြွရောက်လည်ပတ်ရန် ဖိတ်ခေါ်မှုကို လူသိရှင်ကြားပင် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။

ဆရာတော်သည် ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဆီးချိုနှင့် နှလုံးရောဂါကို ခံစားရကာ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ဆရာတော်၏ ရုပ်ကလာပ်သည် ထူးဆန်းစွာ ဖယ်ရှားခြင်းခံရခဲ့သည်။ ထို့နောက် လေးရက်ကြာပြီးနောက်တွင် အမည်မသိရှိရသူတစ်ဦးက ဆရာတော်၏ ရုပ်ကလာပ် မီးလောင်ကျွမ်းသွားခဲ့ပြီးပြီဖြစ်ပြီး ကော့ကဒါ ရွာ၏ စေတီတော်ငယ်တည်ရှိရာနေရာတွင် တွေ့ရှိရကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည် ယတြာ ချေခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု လူများအကြား ကျယ်ပြန့်စွာ ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Houtman၊ Gustaaf (1999)။ *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*။ **33**။ ILCAA။ ISBN 9784872977486။
2. ↑  မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ။ 14 November 2020 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  14 November 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Ven. Tharmanya Sayadaw - U Vinaya (1910- 2003)။ Dhamma Web။ 19 June 2014 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  14 April 2012 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. 1 2  Seekins၊ Donald M. (2006)။ *Historical Dictionary of Burma (Myanmar)*။ Scarecrow Press။ ISBN 9780810854765။
5. 1 2 3  Tosa, Keiko (2009). "The Cult of Thamanya Sayadaw: The Social Dynamism of a Formulating Pilgrimage Site". *Asian Ethnology* **68**: 239–264. Nanzan Institute for Religion and Culture.
6. ↑  Jordt၊ Ingrid (2007)။ *Burma's Mass Lay Meditation Movement*။ Ohio University Press။ pp. 150–151။ ISBN 9780896802551။
7. ↑  "Revered Monk Passes Away"၊ The Irrawaddy၊ 1 December 2003။ 14 April 2012 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ [*လင့်ခ်သေ*]
8. 1 2 3  May၊ Amy Gold။ "Will Thamanya Sayadaw’s Body Ever Rest in Peace?"၊ The Irrawaddy၊ June 2008။ 14 April 2012 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ Archived from the original on 9 August 2011။
သာမောပလီး
---------

သာမောပလီးဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် 
စာတင်ခဲ့ရသောအဖြစ်အပျက်များ ဖြစ်ပွားခဲ့ဖူးရာ ဂရိနိုင်ငံ 
မြောက်ပိ်ုင်းရှိ တောင်ကြားလမ်း၏အမည်ဖြစ်သည်။ ထိုဒေသ 
တစ်ဝိုက်တွင်ထုံနာ၊ ကျင်နာကိုက်ခဲနာများကို ပျောက်ကင်း 
စေနိုင်သည့် ရေပူစမ်းကြီးတစ်ခုနှင့် ရေပူစမ်းငယ်လေး 
ခုရှိသည်ကိုအစွဲပြု၍'အပူထွက်ပေါက်' ဟုအဓိပ္ပာယ် ရသော 
ထိုအမည်ဖြင့်တွင်ခြင်းဖြစ်သည်။ 

သာမောပလီးတောင်ကြားလမ်းသည် အိုအီတာတောင်နှင့် 
မာလီယက်ပင်လယ်ကွေ့ကြားတွင်ရှိ၍ ပေ ၅ဝ ခန့်သာကျယ် 
သည်။ ယခုမူ ကာလရှည်ကြာစွာချောင်းမြောင်းတို့၏ ရေတိုက် 
စားမှုကြောင့်တောင် ကြားလမ်းဟုူ၍မရှိ တော့ဘဲ ပင်လယ် 
ဘက်သို့ပိုမိုကျယ်ပြန့်သွားသော လွင်ပြင်ကြီးဖြစ်နေလေသည်။ 
ရှေးအခါက ယင်းသည်ဂရိနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ဂရိနိ်ုင်ငံ 
တောင်ပိုင်းသို့ဝင်ထွက်သွားလာရန် တစ်ခုတည်းသော လမ်း 
ပေါက် ဖြစ်ခဲ့သည်။ 

ဘီစီ ၄၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပါးရှားဘုရင်ဇာဇီး 
သည်ဂရိနိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိ်ုက်ရန် စစ်သည်ဗိုလ်ပါ အလုံး 
အရင်းနှင့် ဂရိကျွန်းဆွယ်သို့ချီတက်လာခဲ့၏။ ဒါးဒနဲရေ 
လက်ကြားကို အခက်အခဲမရှိဘဲ ဖြတ်ကူးနိုင်သော်လည်း ဟဲ 
လစပွန့် အငူမှဂရိနိုင်ငံသို့ချီတက်ရာတွင် ပါးရှင်းတို့သည် 
သာမောပလီးတောင်ကြားလမ်းကျဉ်းကလေးကို ဖြတ်သွားရ 
မည်ဖြစ်၏။ ထိုတောင်ကြားလမ်းသည် ရန်သူတို့ကိုတားဆီးထား 
ရန် အလွန်ကောင်းသောနေရာဖြစ်သည်။ 

ဂရိနိုင်ငံသည် ပါးရှင်းတို့၏ရန်ကိုခုခံရန်ပြင်ဆင် 
ထားကြရာ ဂရိပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်သော စပါးတားပြည် 
နယ်သည်လည်းပါဝင်ခဲ့၏။ ထို့ကြောင့်ပါးရှင်းတို့သည်ထို 
တောင်ကြားလမ်းကို ဖြတ်ကျော်ရမည်ကိုသိသော စပါးတား 
ဘုရင်လိယွန်နိီဒက်သည် စစ်သား ၃ဝဝ ခန့်နှင့်ထို 
တောင်ကြားလမ်းမှ ပါးရှင်းတပ်ကြီးကိုဆီးကြို ခုခံ တိုက်ခိုက် 
လေ၏။ ပါးရှင်းတို့သည် ဂရိတို့အား တစ်နေကုန်ကြိုးစား 
တိုက်ခိုက်သော်လည်း ရှေ့သို့မတိုးနိုင်အောင်ဖြစ်၍ အကျအဆုံး 
လည်း များပြားခဲ့လေသည်။ သို့သော် အီဖီယယ်လတီး ဆိုသူ 
သဘောလွယ်သောဂရိတစ်ဦး၏ သစ္စာဖောက်မှုကြောင့် သာမော 
ပလီးတောင်ကြားလမ်းကို ကွေ့ရှောင်၍အနောက်ဘက်မှ ဝန်းရံ 
မိအောင် သွားနိုင်သည့်လမ်းတစ်လမ်းကို ပါးရှင်းတို့သိ သွားကြ 
ပြီး ပါးရှင်းတပ်တို့သည် တောင်ကြားလမ်းကို ဟန်မပျက် 
တိုက်သူကတိုက်၍ ဖြတ်လမ်းမှအလုံးအရင်းနှင့် ဂရိ စစ်သည် 
တို့၏ နောက်ကျောဘက်သို့ချီတက်လေသည်။ တောင်ကြား 
လမ်းကိုသာ သဲသဲမဲမဲတိုက်နေသောဂရိတို့သည် ရှေ့ရောနောက်ပါ 
ရန်သူတပ်များဖြင့် ပိတ်ညပ်မိလေသည်။ သို့သော်ဂရိတပ်သည် 
တစ်ယောက်မကျန်သေဆုံးသည်အထိ ရန်သူတို့ကို ခုခံတိုက် 
ခိုက်ကြလေသည်။ 

ဂရိတို့သည် ထိုတောင်ကြားလမ်းမှနေ၍ ဘီစီ ၂ရ၉ 
ခုနှစ်တွင်ဂရိနိုင်ငံကိုသိမ်းပိုက်ရန် ဝင်လာသောဗရင်နပ် နှင့်ဂေါလ 
စစ်သည်တို့အားလည်းကောင်း၊ ဘီစီ ၂ဝရ ခုနှစ်တွင် 
မက်ဆီဒိုးနီးယားပြည့်ရှင် ဘုရင်ဖိလစ်၏ တိုက်ခိုက် 
လာခြင်းကိုလည်းကောင်း တားဆီးခုခံတိုက်ခိုက်ကြသေး 
သော်လည်း အရေးမလှခဲ့ကြချေ။
ဤသို့ဖြင့် ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင်သာမောပလီးမှာ အရေးပါ 
သောတောင်ကြားလမ်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)
Wat Chiang Man (1986), from left to right: Ubosot, Ho Trai and Chedi
**ချီင်းမန်းကျောင်းတော်** (ထိုင်း: วัดเชียงมั่น; အင်္ဂလိပ်: Wat Chiang Man) သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ချင်းမိုင်မြို့တော်ဟောင်းအတွင်းရှိ ဗုဒ္ဓကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုမြို့တော်ဟောင်းတွင် မြို့ရိုးနှင့် ကျုံးများ ရှိသည်။

သမိုင်း
-------

ချီရန်မန်ကျောင်းတော်ကို Mangrai က ၁၂၉၇ စီအီးတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ချင်းမိုင်မြို့၏ ပထမဆုံးသော ကျောင်းတော်ဖြစ်သည်။ Wiang Nopburi တွင် တည်ရှိသည်။

ရုပ်ပုံများ
-----------

* Chedi and Wihan of Wat Chiang ManChedi and Wihan of Wat Chiang Man
* UbosotUbosot
* Ho Trai (Temple Library)Ho Trai (Temple Library)
* Wihan: the Phra Sila Buddha is housed inside the mondop behind the gatesWihan: the Phra Sila Buddha is housed inside the mondop behind the gates
* A mural from Wat Buppharam, Chiang Mai, depicting the inauguration of Wat Chiang ManA mural from Wat Buppharam, Chiang Mai, depicting the inauguration of Wat Chiang Man
* Wat Chiang Man, the Elephant chediWat Chiang Man, the *Elephant chedi*

ကိုးကား
-------

ကိုဩဒိနိတ်: 18°47′37.81″N 98°59′20.36″E﻿ / ﻿18.7938361°N 98.9889889°E﻿ / 18.7938361; 98.9889889
**လိင်ပြန်ခြင်း** ဆိုသည်မှာ သာမဏေအား လူ၏ အသွင်အပြင်သို့ ပြန်လည် ပြောင်းလဲပေးခြင်း ဖြစ်၏။ သာမဏေသည် ဆယ်ပါးသီလကို စောင့်ထိန်းရ၏။ ထိုသို့ စောင့်ထိန်းနေသည့် သာမဏေသည် ပါဏာတိပါမှ သုရမေယ အထိ ရှေ့ငါးပါးသီလတွင် တစ်ပါးပါးကို ကျူးလွန်မိပါက သရဏဂုံ ပျက်စီးသွား၏။ ထို့အပြင် သာမဏေ မဟုတ်တော့ဘဲ လူဖြစ်သွား၏။ သင်္ကန်းဝတ်ထားသဖြင့် အသွင်အပြင်သာ ရှိတော့ပြီး လူဖြစ်နေ၏။ ထို့ကြောင့် သင်္ကန်းဝတ်ထားသည့် လူ ဖြစ်နေ၏။

ထို့ကြောင့် သင်္ကန်းဝတ်လူမှာ သရဏဂုံနှင့် သီလ ပျက်စီးသွားပြီ ဖြစ်သည့်အတွက် သင်္ကန်းနှင့် မထိုက်တန်တော့ပေ။ ထို့ကြောင့် လူဝတ်လဲကာ လူ့အသွင်အပြင်ကို ပြန်လည် ပြောင်းပေးရ၏။ ဤသည်ကိုပင် လိင်ပြန် သည်ဟု ဆိုကြသည်။ လိင်္ဂ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ အသွင်အပြင် ဖြစ်၏။

သရဏဂုံ ပြန်ထပ်ခြင်း
-------------------

တစ်ကြိမ်တစ်ခါ မတော်တဆ ကျူးလွန်မိ၍ နောင်အခါ ကျူးလွန်ခြင်းမရှိအောင် စောင့်ထိန်းလိုသော သူကိုမူ လူဝတ်မလဲစေ၊ လိင်မပြန်စေဘဲ သရဏဂုံ ထပ်မံပေးရ၏။ သရဏဂုံပေးရုံဖြင့် သီလပေးမှုကိစ္စပါ အလိုအလျောက် ပြီးစီး၏။ သီးခြားပေးရန် မလိုပေ။ သို့သော် စောင့်စည်းလိုစိတ် ပိုမိုထက်သန်ရန်အတွက် သီလပေးခြင်းက ပို၍ ကောင်း၏။ ဥပဇ္ဈာယ်ကိုမူ ထပ်မံ၍ ပေးရမည်။

လိင်ဆယ်ပါး
----------

အောက်ပါအချက်တို့တွင် တစ်ချက်ချက်ကို ကျူးလွန်သော သာမဏေအား လူဝတ်လဲပေးရ (လိင်ပြန်ပေးရ) ၏။

1. သတ္တဝါ၏ အသက်ကို သတ်ခြင်း။
2. သူတစ်ပါး၏ ပစ္စည်းကို မတရားယူခြင်း။
3. မမြတ်သော မေထုန်မှုကို ကျင့်ခြင်း။
4. မမှန်သော စကားကို ပြောခြင်း။
5. အရက်သေစာ သောက်စားခြင်း။ (ဤငါးချက်သည် ဆယ်ပါးသီလတွင် ပါဝင်ပြီး ဖြစ်၏။)
6. မြတ်စွာဘုရားကို အပြစ်ပြောခြင်း၊ ကဲ့ရဲ့ခြင်း။
7. တရားတော်ကို အပြစ်ပြောခြင်း၊ ကဲ့ရဲ့ခြင်း။
8. သံဃာတော်ကို အပြစ်ပြောခြင်း၊ ကဲ့ရဲ့ခြင်း။
9. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအယူ ယူခြင်း။
10. ဘိက္ခုနီမကို ဖျက်ဆီးခြင်း။

ယင်းဆယ်ချက်အနက် စတုတ္ထအချက်နှင့်ပတ်သက်၍ သတိပြုသင့်သည်မှာ ရယ်စရာအဖြစ်ဖြင့်ပင် လိမ်ညာပြောဆိုခြင်းသည် သီလပျက်၍ လိင်ကျပေသည်။ ပဉ္စမအချက်တွင် အရက်သေစာမှန်း သိလျက်သောက်မှသာ လိင်ကျ၏။ မသိဘဲ သောက်လျှင်မူ လိင်မကျပေ။ သို့သော် ရဟန်းတော်ဖြစ်ပါက မသိဘဲ သောက်မိလျှင်လည်း အာပတ်သင့်၏။

ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာသုံးပါးတွင် တစ်ပါးပါး၏ ဂုဏ်တော်ကို ထိပါးပုတ်ခတ်၍ အပြစ်ပြောဆိုသည့် သာမဏေကို ဆရာ ဥပဇ္ဈာယ်တို့က ရတနာသုံးကို အပြစ်ပြောပါက ရနိုင်သည့် ဆိုးကျိုးကို ပြောပြ၍ တားမြစ်ရမည်။ ထိုသို့ တားမြစ်၍ သာမဏေက ရှောင်ကြဉ်ပါမည်ဆိုလျှင် သဲဒဏ်၊ ရေဒဏ် ပေးပြီးနောက် သံဃာ့အလယ်တွင် အပြစ်ကို ဖော်ထုတ်လျှောက်ထားစေကာ ကန်တော့စေပြီးမှ သရဏဂုံ ပေးရမည်။ သီလပေး၍ ဥပဇ္ဈာယ် ယူရ၏။ ထိုသို့ တားမြစ်ပါသော်လည်း မရှောင်ကြဉ်သည့် သာမဏေကို လိင်ပြန်ပေးရမည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  ချမ်းမြေ့ဆရာတော် (ဧပြီ ၁၉၉၂)။ *လူငယ်သင်ချမ်းမြေ့အခြေပျိုးဗုဒ္ဓဘာသာ*။ ရန်ကုန်: ဦးအောင်သိန်း၊ ဓမ္မဒေသနာပြန့်ပွားရေးအဖွဲ့ငယ်၊ ချမ်းမြေ့ရိပ်သာကျောင်း။
ကြေးစည်
-------

ကြေးစည်သည် ဃနတူရိယာဟု ခေါ်သည့် တခဲနက်စည်များတွင် အဝင်အပါဖြစ်သော တူရိယာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ 
ကြေး ကိုမူတည်ကာ ပြုလုပ်ထားသဖြင့် ကြေးစည်ဟု ခေါ်တွင်သည်။ ကြေးစည်သည် သာယာငြိမ့်လေး၊ ကြည်အေးသော 
အသံကို ဆောင်သည့်ပြင် ကြေးစည်သံကို အဝေးမှ ကြားနိုင်သဖြင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများသည် အများအားဖြင့် သာသနာ့ကိစ္စများတွင် ဖိတ်ကြားနိုးဆော်သည့်အခါ၊ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြု၍ အမျှအတန်းဝေသည့်အခါများတွင် တီးခတ်လေ့ ရှိသည်။ မြန်မာတူရိယာများ၌ ကြေးသံ ၁ဝ ပါးဟု ဆိုသော တူရိယာသံ ၁ဝ မျိုးတွင်လည်း ကြေးစည်သံမှာ တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကြေးစည်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ၃ ထောင့်ပုံ အပြားဖြစ်သည်။ အပေါ်ထိပ်အစွန်းမှာ လုံး၍ အောက်အစွန်း ၂ ဖက်မှာ အပေါ်သို့ ကော့ထောင်၍ နေလေသည်။ ကြေးစည်၏ဝမ်းသည် အနည်းငယ် မို့မောက်၍နေသည်။ အနားသတ်ပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့် ကြေးစည်သည် စေတီပုံနှင့် တူသည်။

ကြေးစည်မှာ ခေါင်းလောင်းကဲ့သို့ ပုံလောင်း၍ ယူရသော ကြေးထည်မျိုးမဟုတ်ဘဲ ကြေးမောင်း၊ လင်းကွင်းများကဲ့သို့ ပုံခတ်၍ ယူရသော အထည်မျိုးဖြစ်သည်။ ကြေးစည်ပြုလုပ်ရန် သတ္တုရောစပ်ပုံမှာ ဆရာတစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး မတူကြချေ။ အချို့က ကြေးဝါနှင့် ခဲ၊ ကြွပ်၊ ဘင်များကို အချိုးအစား အမျိုးမျိုးဖြင့် ရောစပ်ကြသည်။ အချို့ကမူ ကြေးဝါ ၇ဝ၊ သွပ် ၂ဝ၊ ခဲ ၁ဝ ကျပ် အချိုးဖြင့် ရောနှောပေါင်းစပ်ကြသည်။ ကြေးစည် 
အရွယ်ပမာဏမှာလည်း အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ကလေးကစားစရာ ၂ လက်မအရွယ် ကြေးစည်မှ အောက်ခြေပြက် ၂ ပေခွဲခန့်ရှိ၍ အချိန်ပိဿာ ၅ဝ ကျော်အရွယ်အထိ ကြေးစည်ခတ်ကြသည်။

ကြေးစည်ကို ရိုက်တီးရာ၌ အခြားစည်မောင်း၊ ခေါင်းလောင်းတို့ကို တီးသကဲ့သို့ မထုမထိုးရဘဲ အရိုးတံ တပ်ထားသော သစ်သားဆောက်ပုတ်ဖြင့် ကြေးစည်၏ ထောင့်စွန်းတစ်ဖက်ကို တီးခတ်ပေးရသည်။ ထိုအခါ ကြိုးဖြင့် ဆိုင်းထားသော ကြေးစည်သည် လည်သွားယင်း သာယာငြိမ့်လေးသော အသံကို ဝေ့၍ ဝေ့၍ ထွက်ပေါ်လာစေသည်။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးတို့၏ နေအိမ်များတွင် ဘုရားစင်ရှေ့၌ အရွယ်သင့် ကြေးစည်များကို ဆွဲထားကြပြီးလျှင် ဘုရားပုထိုး၊ ရှိခိုးဝတ်တက်ခြင်း၊ ဆွမ်းတော်ကပ်ခြင်း၊ ဆီးမီးပူဇော် ခြင်း စသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုများ ပြုတိုင်းပြုတိုင်း ကြေးစည်ကို ရိုက်တီးလေ့ရှိကြသည်။ ဆွမ်းလောင်းအသင်း၊ ဝတ်အသင်း၊ အရုံခံဆွမ်းလောင်းအဖွဲ့ စသောအသင်းအဖွဲ့များသည် အလှူခံထွက်သည့်အခါ ကြေးစည်ကို ရှေ့ဆုံးမှ ရိုက်တီး၍ နှိုးဆော်ဖိတ်ကြားလေ့ရှိကြသည်။

ကြေးစည်ကို သုမင်္ဂလကိစ္စများတွင်သာမက ဒုမင်္ဂလကိစ္စ 
များတွင်လည်း အသုံးပြုကြသေးသည်။ အသုဘ၌ ဆွေမျိုး 
ညာတိ မိတ်သင်္ဂဟများက ပြုလုပ်သော ကောင်းမှုဒါနကို 
သေလွန်သူနှင့်တကွ သတ္တဝါများတို့အား အမျှပေးဝေခြင်း 
အထိမ်းအမှတ်ဖြင့်၎င်း၊ အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်းတို့၌ သတိ 
သံဝေဂရစေခြင်းငှာ၎င်း ကြေးစည်ကို ရိုက်တီးလေ့ရှိကြသည်။
ကြေးစည်ကို အသုံးပြုခြင်းမှာ မြန်မာလူမျိုးတို့၏ သီးခြား 
ထင်ရှားသော ယဉ်ကျေးမှုတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မြို့ 
သာသနနုဂ္ဂဟ စေတီယင်္ဂဏအသင်းကဲ့သို့သော အသင်းအဖွဲ့ 
အချို့တို့သည် ကြေးစည်ကို အသင်းတံဆိပ်အဖြစ် အသုံးပြုကြ 
သည်။ အချုပ်အားဖြင့် ကြေးစည်သည် သာသနာရေးဆိုင်ရာ 
တူရိယာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကြေးစည်သံကို ကြားရသော 
သူတော်စင်တို့သည် စိတ်နှလုံး တည်ငြိမ်ချမ်းမြေ့ကြကုန်သည်။ 
ထိုသို့ဖြစ်ကြရသည်မှာ သာယာချိုဧသော ကြေးစည်သံသည် 
ဧမြငြိမ်သက်သော နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုစေနိုင်သောကြောင့်ဟု 
ဆိုရပေမည်။

ကြေးစည်နှင့် ဗုဒ္ဓတရားတော်သည် အစဉ်ဆက်စပ်နေ 
ရကား ရတနာသုံးပါးနှင့် ဆိုင်သော ကိစ္စများတွင် ကြေးစည်သံ 
အမြဲကြားရ၏။ သို့ဖြင့် 'စက်တော်ရင်းဝယ်'ကဗျာတွင်

ချာလည် ချာလည်
ရွှေကြေးစည်လည်း
သာကြည်ချိုအေး
နိဗ္ဗာန်တေးကို
ကြော်ကြွေးရာမှ ဆိတ်ခဲ့ပြီ။  

ဟူ၍ စာဆိုတစ်ဦးက ဖွဲ့ဆိုထားလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)
လားဟူလူမျိုးတို့၏ နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ကို **လားဟူခေါ့ဂျားပွဲ**ဟု ခေါ်သည်။ နှစ်သစ်ကူးရက်မှာ ဇန်နဝါရီ လ ၁၆ ရက်နေ့ ဖြစ်ပြီး ပွဲတော်ရက်အတွင်း နေ့စဉ် လားဟူရိုးရာမြေဝိုင်းနှင့် ဘူးပလွေအက၊ အိုးစည်လင်းကွင်းအကနှင့် လားဟူတို့၏ နာမည်ကြီး အကများကို ဖျော်ဖြေလေ့ရှိကြသည်။ ညပိုင်းတွင် ခေတ်ပေါ် တေးဂီတဝိုင်းဖြင့် ဧည့်ခံလေ့ရှိပြီး ၁၆ ရက်နေ့ညတွင် မီးရှူးမီးပန်းဖောက်၍ နှစ်သစ်ကိုကြို ဆိုကြသည်။ ၂၀၁၀ခုနှစ် နှစ်သစ်မှာ ကျားနှစ်ဖြစ်ပြီး နှစ်ဟောင်းမှာ နွားနှစ်ဖြစ်သည်။

လားဟူလူမျိုးသည် ဘူးသီးမှပေါက်ဖွားလာခဲ့သည်ဟု ပုံပြင်ဆိုစမှတ်ရှိခဲ့သဖြင့် ယနေ့လားဟူလူမျိုးတိုရဲ့သင်္ကေတမှာ ဘူးသီးဖြစ်သည်။ လားဟူပြက္ခဒိန်တွင် နေ့ရက်ကို တိရစ္ဆာန် ၁၂ မျိုး၏ အမည်များဖြစ်သော မြင်း၊ သိုး၊ မျောက်၊ ကြက်၊ ခွေး၊ ဝက်၊ ကြွက်၊ နွား၊ ကျား၊ ယုန်၊ နဂါးနှင့် မြွေကိုပတ်လည်ရေတွက်ပါသည်။ တရုတ်ရေတွက်နည်းနှင့် တူသည်။ ၁၂ ရက်ကို တပြန်ဟု တွက်ပါသည်။ တလ၏နေ့ရက်ရေတွက်ပုံမှာ တရုတ်နှင့်တူသော်လည်း နှစ်သစ်ကူးရက်မှာတော့ တရုတ်နှင့် လေးနှစ်တွင်တကြိမ်သာတူသည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ကျိုင်းတုံလားဟူယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့က ကမကထပြုပြီး ပြုလုပ်ခဲ့သော ဆုံးဖြတ်ချက်အရ မြန်မာလ တပို့တွဲ့လဆန်း တရက်နေ့သည်ရှေးလားဟူရက် လရေတွက်ချက်နှင့်အညီ လားဟူနှစ်သစ်ကူးနေ့ဖြစ်ကြောင်း မြန်မာပြည်တွင် သတ်မှတ်ကျင်းပလာကြသည်။ နှစ်သစ်ကူးရက်ကို ထင်းရူးအဖူးသစ်ထွက်ချိန်၊ မက်မွန် မက်မန်းပွင့်ချိန်သည် လားဟူနှစ်သစ်ကူးနေ့ဖြစ်သည်ဟု ရှေးလားဟူလူကြီးပြောပြခြင်းကြောင်း အစဉ်အဆက်မှတ်သားခဲ့ကြသည်။

အချို့လားဟူတို့ကတရုတ်နှစ်သစ်ကူးကိုလားဟူနှစ်သစ်ကူးအဖြစ်ကျင်းပကြသကဲ့သို့အချို့လားဟူများက ခရစ်ပြက္ခဒိန် အတိုင်း ဇန္နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှာ ကျင်းပကြသည်။ လားဟူလူမျိုးသည်နှစ်သစ်ကူးပွဲရက်ကို အများစုက ၇ ရက် ၇ ည သတ်မှတ်ကြပြီး အချို့က တစ်လတင်းတင်း ကျင်းပကြသည်။ နှစ်သစ်ကူးအကြိုတရက် (နေ့ဟောင်း) မှာ အိမ်တွင်းအိမ်ပြင် ရပ်ရွာ ထောင့်စေ့မကျန် သန့်ရှင်းရေးလုပ်ကြသည်။ 

နီးစပ်ရာ ချောင်းနဘေးသို့သွား၍ အိပ်ယာခင်း၊ စောင်များ ကိုလျော်ဖွတ်ကြသည်။ နှစ်သစ်ကူး ပထမနေ့မနက်စောစော ကြက်တွန်သံကြားတာနဲ့နှစ်သစ်ကိုကြိုဆိုတဲ့အနေနဲ့ အိမ်တိုင်း ကိုယ့်မှာရှိတဲ့တူမီးသေနတ် သို့မဟုတ် ဗျောက်အိုးများကိုဖောက်ကြသည်။ အိမ်တိုင်းကကောင်းညင်းထောင်းပြီး ခေါပုတ်လုပ်စားကြသည်။ တစ်အိမ် ဝက်ကောင်၊ သို့မဟုတ် မတတ်နိုင်သည့် အိမ်ထောင်စုများက စုပေါင်းပြီး ဝက်ပေါ်ကြသည်။ လားဟူ၏ယဉ်ကျေးမှုအတိုင်း ဝက်လည်းချောင်းတွေကို ရွာသူကြီးကိုဆက်သကြရသည်။ လူငယ်များက နှစ်သစ်ကူးနေ့တွင် သူ့ထက်ငါဦးအောင် ရေသန့်ဦးကို ချောင်းထဲဆင်းခပ်ကြသည်။ ရလာသည့် ရေသန့်ရေဦးကို မိမိတိုရဲ့ဆိုင်ရာ မိဘလူကြီးတွေကို လက်ဆေးကန်တော့ကြသည်။ နောက်ပြီး ကျေးရွာလူကြီး အိမ်တွေကို ကောက်ညင်းနှင့်ပြုလုပ်ထားသော ခေါပုတ်၊ ဝက်သားတတွဲ အိမ်စေ့ချပေးပြီးလက်ဆေးကန်တော့ ကုသိုလ်ယူကြသည်။ နှစ်ဟောင်းက မကျေနပ်သောအချက်တွေရှိပါက အချင်းချင်းခွင့်လွှတ်ပြီး နှစ်သစ်မှာ မေတ္တာတရားနဲ့ အေးအေးချမ်းချမ်းနေသွားကြရန် ရည်ရွယ်ပြီးလက်ရေဆေးကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ကျန်သည့် ရက်များတွင် ကျေးရွာသားတွေရဲ့ဆန္ဒအတိုင်း ပွဲကရက်၊ ဂျင်ပေါက်ရက်နှင့်အမျိုးသမီးနှင့် ဆိုင်သည့်ပွဲတွေ သတ်မှတ်ကြသည်။ ဘူးသစ်နှင့်ပြုလုပ်ထားသည့် နှဲမှုတ်ပြီး အိုးစည် မောင်းသီးခတ်ကာ ပျော်ပျော်ပါးပါးတနေကုန်ကခုန်ကြသည်။ အုပ်စုဖွဲ့ ဂျင်ပေါက်ပွဲ၊ ပျိုရွယ်သူတွေကတော့ ပိတ်စဘောလုံးကိုစုံတွဲ ပစ်ကစားရင်း ထိုပွဲတွင် ချစ်သူရှာတတ်ကြသည်။ 

သတ္တမအကြိမ်မြောက် တာချီလိတ်ခရိုင် လားဟူ(စုပေါင်း)နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် လားဟူခေါ့ဂျားပွဲကို ၂၀၁၀ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၄ ရက်မှ ၁၆ ရက်နေ့အထိ တာချီလိတ်မြို့ရှိ ရှမ်းရိုးမကွင်းပြင်တွင် လားဟူရိုးရာ ဝတ်စုံပြည့်ဖြင့် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။

ကိုးကား
-------

Weekly Eleven News Journal
**ရှန်ဟိုင်း ဖူတုန်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်** (တရုတ် - 上海浦东国际机场; 上海浦東國際機場) (IATA: PVG, ICAO: ZSPD) သည် အာရှဒေသ အထူးသဖြင့် အရှေ့အာရှဒေသရှိ လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး ဗဟိုအချက်အချာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည်လည်း ရှန်ဟိုင်းမြို့ပြဒေသကို ဝန်ဆောင်မှုပေးနေသည့် အဓိက အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်ဖြစ်သည်။ မြို့လယ်မှ ၃၀ ကီလိုမီတာ (၁၉ မိုင်) ခန့် ကွာဝေးပြီး ဧရိယာမှာ ၄၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ (၁၅ စတုရန်း မိုင်) ကျယ်ဝန်းကာ ဖူတုန်းမြို့နယ် အစွန်းတွင် တည်ရှိသည်။

ဖူတုန်းလေဆိပ်သည် အရှေ့ပိုင်း တရုတ် လေကြောင်း (China Eastern Airlines)၊ ရှန်ဟိုင်းလေကြောင်း (Shanghai Airlines) နှင့် တရုတ်လေကြောင်း (အဲယားချိုင်းနား) (Air China) တို့၏ အဓိက အခြေစိုက်စခန်း ဖြစ်သည်။ လေဆိပ် အဆောက်အဦးတွင် အပြိုင်ဆောက်ထားသည့် တယ်မီနယ် ၂ ခုနှင့် ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် ပြေးလမ်း ၃ ခု အပြိုင် ဖောက်လုပ်ထားသည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် နောက်ထပ် တယ်မီနယ် ၁ ခုနှစ် ပြေးလမ်း ၂ ခု ထပ်မံ ဆောက်လုပ်ရန် လျာထားသည်။ ခရီးသည် ဦးရေ သန်း ၆၀ မှ ၈၀ အထိတိုးမြှင့်နိုင်မည့်အပြင် ကုန်စည် တန်ချိန် ၆ သန်း ကိုင်တွယ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။  တယ်မီနယ် အဆောက်အဦး နှစ်ခုအကြားတွင် သံလိုက်ရထားဘူတာ တည်ရှိပြီး လေဆိပ်မှ မြို့တွင်းသို့ ၇ မိနစ် ၂၀ စက္ကန့်အတွင်း ရောက်ရှိနိုင်သည်။ ဖူတုန်းလေဆိပ်သည် တရုတ်ပြည်တွင် အနည်းစု ၂၄ နာရီပတ်လုံး ဖွင့်လှစ်သည့် လေဆိပ် တစ်ခုဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑   Shanghai Airport reports profit growth, despite big investments in massive new facilities at Pudong - China Airlines, Airports and Aviation News Archived 15 February 2009 at the Wayback Machine.
သာမာထေရီသည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား 
၏သာသနာတွင် သက်ဝင်ယုံကြည်သော ရဟန္တာမ 
တစ်ပါးဖြစ်သည်။ ရဟန္တာမ မဖြစ်မီကအမည်မှာ သာမာ 
ဖြစ်သည်။ ဆောင်းကာလ၌ နွေးသောကိုယ်ငွေ့ရှိပြီးလျှင် နွေ 
ကာလ၌အေးမြသောကိုယ်ငွေ့ရှိ၏။ အသားအရေမှာဝင်းဝါ၏။ 
ယင်းသို့သော သာမာဂုဏ်နှင့်ပြည့်စုံသောကြောင့် သာမာ 
ဟုအမည်မှည့်ခေါ်၏။ သာမာ၏ဖခင်ကား ကောသမ္ဘီပြည်မှ 
သဌေးတည်း။ သာမာ၏မိတ်ဆွေကား ယင်းနှင့်အမည်တူ 
သာမာဝတီသဌေးသမီးဖြစ်သည်။ သာမာဝတီကိုနောင်တွင် 
ဥတေနမင်းကြီးကသိမ်းမြန်း၍ မိဖုရားအရာမြှောက်၏။ 
သာမာနှင့်သာမာဝတီတို့သည် အိမ်ထောင်ပြုခြင်းအမှု 
ကိုစက်ဆုပ်ရွံရှာကြသူများဖြစ်၏။ သို့သော်လည်း သာမာဝ 
တီမှာ ဘုရင်၏အလိုဆန္ဒကို မငြင်းပယ်ဝံ့သဖြင့် အိမ်ထောင် 
ပြုခဲ့ရသည်။ ဥတေနဘုရင်တွင် သာမာဝတီမိဖုရားမှအပ 
အခြားသောမိဖုရားများလည်းရှိကြသည်။ ထိုမိဖုရားတို့အထဲတွင် 
မာဂဏ္ဍီမိဖုရားလည်းပါဝင်သည်။ မာဂဏ္ဍီသည် ဂေါတမ 
မြတ်စွာဘုရားအား ရန်ငြိုးဖွဲ့သိုထားသူဖြစ်သည်။ သာမာဝတီ 
မိဖုရားမှာမူ ခုဇ္ဇုတ္တရာမည်သောကျွန်မထံမှ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား 
၏တရားတော်ကိုနာယူရ၍ကြည်ညိုမြတ်နိုးသူဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် 
မာဂဏ္ဍီမိဖုရားသည် သာမာ ဝတီမိဖုရား ပျက်စီးရာပျက် 
စီးကြောင်းကို ကြံစည်၏။ မာဂဏ္ဍီ၏လုပ်ကြံမှုဖြင့် သာမာဝတီ 
မိဖုရားနှင့်အခြံအရံများသည် မီးလောင်၍ သေဆုံးကြရ 
ကုန်သည်။ 

ထိုသတင်းသည် သာမာဝတီမိဖုရား၏မိတ်ဆွေဖြစ်သော 
သာမာထံသို့ရောက်လာသည်။ သာမာသည် ကြီးစွာထိတ် 
လန့်ခြင်းဖြစ်မိ၏။ သာမာဝတီမိဖုရားသည် အိမ်ထောင်ပြုမိ၍သာ 
ယင်းသို့သောဒုက္ခနှင့်တွေ့ရသည်ဟု စိတ်တွင်ထင်မှတ်၏။ 
ထို့ကြောင့်ဒုက္ခများပြတ်ရန် ရဟန်းပြု၏။ အမည်မှာ 
သာမာထေရီဖြစ်၏။ ရဟန်းပြု၍တရားအား ထုတ်ရာတွင် 
သာမာထေရီမှာ သာမာဝတီကိုစွဲလမ်းတွယ်တာမှုကြောင့် 
တရားမရနိုင်ဖြစ်နေခဲ့ရာ နောက်ဆုံးရှင်အာ နန္ဒာ၏ 
ဆုံးမသွန်သင်မှုဖြင့် ကိလေသာကုန်ခမ်း၍ ရဟန္တာမ 
ဖြစ်ခဲ့လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)
လိင်ဖြင့် မျိုးပွားခြင်း သည် မိဘ နှစ်ပါး တို့၏ ဂျီးများ (genes) ကို ပေါင်းစပ်၍ ကွဲပြားသော မျိုးဆက်သစ်များ ဖြစ်ပေါ်သော နည်းဖြစ်သည်။ ဂျီး မျိုးဆက်များ ပျံနှံ့ခြင်းကို ခရိုမိုဇုန်း (chromosome) ရှိ dixoyribonucleic acid (ဒီအန်အေ) များ ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် ဆောင်ညှင်းပြီး မျိုးဆက်သစ်တွင် ခရိုမိုဇုန်း နှစ်မျိုး သယ်ဆောင် ပါဝင်သည်။ ခရိုမိုဇုန်း နှစ်ခု ပါဝင်သော အခြေကို diploid ဟုခေါ်ပြီး ခရိုမိုဇုန်း တစ်ခုသာ ပါဝင်သော အခြေကို haploid ဟုခေါ်သည်။ diploid သက်ရှိရုပ်စု သည်လည်း မိရိုးစစ် (meiosis) နည်းဖြင့် ခရိုမိုဇုန်း တစ်ခုကို ကျပန်းခွထုတ်ခြင်းဖြင့် haploid ဆဲလ် (ဂမိတ်) အဖြစ် ပြောင်းနိုင်သည်။ မိရိုးစစ် နည်းစဉ်တွင် တူညီသော ခရိုမိုဇုန်း များအားရော၍ အသစ်ဖြစ်ပေါ်ပြီး ခရိုမိုဇုန်း ပေါင်းစပ်ခြင်း (chromosome crossover) အဆင့် တစ်ခုလည်းပါသည်။ ခရိုမိုဇုန်း ပေါင်းစပ်ခြင်း နှင့် သန္ဓေအောင်ခြင်း (fertilization) သည် မျိုးဆက်သစ်တွင် မိဘ နှင့် ခြားနားသော ဂျီး မျိုး ကို ရှိစေသည်။

သတ္တဝါ
======

 ပျားနှစ်ကောင် မိတ်လိုက်နေပုံ
လိင်ဖြင့် မျိုးပွားသော သတ္တဝါ တို့တွင် ၎င်းတို့၏ ဘဝကို haploid အခြေဖြင့်သာ ဖြတ်သန်းပြီး haploid အခြေတွင် ဆဲလ်တစ်ခုသာ ရှိသည်။ သတ္တဝါတို့၏ ဂမိတ် တွင် အထီး နှင့် အမ — သုတ်ကောင် နှင့် မျိုးဥ ဟူ၍ရှိသည်။ ၎င်းဂမိတ် တို့ မိတ်လိုက်ခြင်း ဖြင့် သန္ဓေလောင်း ဖြစ်ပေါ်ပြီး မျိုးဆက်သစ် ရစေသည်။

ဂွေးဥမှ ထုတ်သော အဖိုဂမိတ် သုတ်ကောင် သည် သေးငယ်သော ဆဲလ်ဖြစ်ပြီး flagellum ခေါ် အမြီးပါပြီး ယက်၍ သွားနိုင်သည်။ သုတ်ကောင် သည် အလွန် ချုံ့ထားသော ဆဲလ်ဖြစ်ပြီး သန္ဓေလောင်း ဖြစ်ပေါ်ရန် လိုအပ်သော ဆဲလ်နှင့်ဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများ မပါချေ။ သုတ်ကောင်သည် လှုပ်ရှားရန်၊ အမ မျိုးဥ ရှာရန် နှင့် မျိုးဥ တွင်းဝင်ရောက်ရန်သာ အားကြသည်။ 

သားအိမ်မှ ထုတ်သော အမဂမိတ် မျိုးဥ သည် မသွားနိုင်သော အကြီးစား ဆဲလ်ဖြစ်ပြီး အာဟာရ နှင့် သန္ဓေလောင်း ဖြစ်ပေါ်ရန် လိုအပ်သော ဆဲလ်နှင့်ဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများ ပါဝင်သည်။ မျိုးဥဆဲလ်များသည် သန္ဓေလောင်း ဖြစ်ပေါ်ရန် အထောက်အပံ့ပြု အခြားဆဲလ်များပါ ဝိုင်းရံ တတ်ပြီး ဥ အဖြစ် တည်ရှိသည်။ နို့တိုက် သတ္တဝါ များတွင် သန္ဓေလောင်းများ အမ၏ သားအိမ်တွင်းမှာပင် ကြီးထွားပြီး မိခင်ထံမှ အာဟာရ ကို တိုက်ရိုက် ရယူသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  John Maynard Smith & Eörz Szathmáry, The Major Transitions in Evolution, W. H. Freeman and Company, 1995, p 149
၁၅ ရာစုနှစ်အတွင်း ဥရောပတိုက်၍ ခရစ်ယန်သာသနာ့ အရေးပုံ ပေါ်ပေါက်နေစဉ်၊ ဂျာမနီမှ မာတင်လူသာနှင့် ပြင်သစ်မှ ဂျွန်ကယ်လဗင်တို့နည်းတူ၊ ဆွစ်ဇာလန်မှ ဦးရစ်စွင်ဂလီသည် ထင်ရှားလာခဲ့သည်။

စွင်ဂလီသည် ခရစ် ၁၄၈၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ တွင် ဆွစ်ဇာလန်ပြည် စိန်ဂေါမြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ ငယ်စဉ်က ဗန်း၊ ဗီယင်းနား၊ ဗားလမြို့များတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီးလျှင်၊ ဗားလတက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရခဲ့၏။ ၁၅ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂလားရူး နယ်ပ သင်းအုပ်ဘုန်းကြီးဖြစ်လာသည်။ ဂလားရူးနယ်မှ စစ်သားများသည် အီတလီသို့ စစ်ချီရသောအခါ၊ စွင်ဂလီသည် သင်းအုပ်အဖြစ်ဖြင့် လိုက်ပါသွားခဲ့ရသည်။ စစ်ချီရာမှ အပြန် တွင် ဆွစ်ဇာလန်စစ်တပ်များကို ဥရောပစစ်မက်ရေးရာတို့၌ ကြေးတပ်များအနေနှင့် အသုံးပြုခြင်းကို ပြင်းထန်စွာကန့်ကွက်သည်။ သို့ရာတွင် သူ၏ ဟောပြောရေးသားမှုတို့မှာ နိုင်ငံရေး 
ဆန်သောကြောင့် လူအများ၏ထောက်ခံမှုကိုမရချေ။ ထို့ကြောင့် ဂလားရူးမှ ထွက်ခွာလာ၍၊ အိုင်ဇီဒင်တွင် ၁၅၁၆ ခုနှစ်၌ နေထိုင်ပြီးလျှင်၊ ဇူးရစ်သို့ ၁၅၁၈ ခုနှစ်၌ ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။

၁၅၁၉ ခုနှစ်တွင် သာသနာပြုပြင် ပြောင်းလဲရေးတရားကို စ၍ ဟောသည်။ သို့သော် စွင်ဂလီသည် မာတင်လူသာနှင့် သဘောထားကွဲလွဲသည်။ ၁၅၂၉ ခုနှစ်တွင် ယင်းသဘောထားကွဲလွဲချက် 
တို့ကို စေ့စပ်ရန် မားဗုမြို့ကွန်ဖရင့်ကို ကျင်းပခဲ့သော်လည်း၊ စွင်ဂလီသည် မာတင်လူသာနှင့် မပူးပေါင်းဘဲ၊ ကယ်လဗင်နှင့်သာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လေသည်။ ၁၅၃၁ ခုနှစ်တွင် သာသနာရေးဆိုင်ရာ သဘောကွဲလွဲမှုများ ပြင်းထန်လာရာ၊ စွင်ဂလီသည် မိမိကိုယ်တိုင်ဦးစီး၍ ရောမကက်သလစ်တို့ကို တိုက်လေသည်။ အောက်တိုဘာလ ၁၁ ရက် နေ့တွင် ကပ္ပယ်တိုက်ပွဲ၌ စွင်ဂလီကျဆုံးလေသည်။ စွင်ဂလီကျဆုံးရာအရပ်၌ ကျောက်တုံး တစ်ခုပေါ်တွင် 'ရန်သူသည် ရုပ်ခန္ဓာကို သတ်နိုင်သော်လည်း၊ နာမ်ခန္ဓာကို မသတ်နိုင်'ဟု ကမ္ပည်းထိုးထားသည်ကို ယနေ့တိုင်တွေ့နိုင်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)
**စွန်**သည် ငှက်ရဲဖြစ်သည်။ လင်းယုန်နှင့် မျိုးတူ၍ သိမ်းငှက်မျိုးစုတွင် ပါဝင်သည်။ အရွယ် အားဖြင့် ငှက်ကြီးဖြစ်၍ ညိုသော အဆင်းရှိသည်။ အမြီးမှာရှည်၍ ခက်ရင်းကဲ့သို့ အခွေများဖြစ်နေသည်ကို အထင်အရှားမြင်ရသည်။ 

စွန်၏ သတ္တိထူးတစ်ခုမှာ ကြာမြင့်စွာ ကောင်းကင်၌ ပျံသန်းနေနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ စွန်အား ရုတ်တစ်ရက် လိုက်၍ မှီရန် ခဲယဉ်းလေသည်။ ပျံသန်းရာ၌ မည်သည့်ငှက်နှင့်မဆို ယှဉ်ပြိုင်နိုင်သော ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။

*စွန်၏ ဥ*
အသိုက်ကို သစ်ပင်ထက်၌ တုတ်ချောင်းများဖြင့် ပြုလုပ် လေ့ရှိသည်။ တစ်ကြိမ်လျှင် ၃ ဥ၊ ၄ ဥ ဥသည်။ ဥများမှာ ဖြူဖွေး၍ အညိုပြောက်များဖြင့် ပြည့်နေသည်။ ကမ္ဘာ့တိုက်ကြီး ခြောက်တိုက်စလုံး၌ စွန်များကို တွေ့ရသည်။ သို့ရာတွင် အမျိုးအစားမှာ တစ်နေရာနှင့်တစ်နေရာ မတူချေ။ ဥရောပတိုက်တွင် အာဖရိကတိုက်မှ နွေရာသီ၌ သာလျှင် ခေတ္တလာရောက်ကျက်စားသော စွန်များကို တွေ့ရပေသည်။ ဗြိတိန်ကျွန်းတွင်ကား၊ ယခင်အခါက စွန်များ အမြောက်အမြားနေကြသော်လည်း ယခုအခါ၌မူ အလွန်တွေ့ရခဲသည်။ မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် စွန်မျိုး သုံးစားရှိသည်။ ကမ္ဘာ့အပူပိုင်း ဒေသများတွင်လည်း စွန်များ ကျက်စားကြသည်။ မည်သည့်အရပ်ဒေသ၌မဆို စွန်များသည် လူတို့စွန့်ပစ်ထားသော သား၊ ငါးများကို ရှင်းလင်းပေးသဖြင့် လူတို့အတွက် များစွာအသုံးကျသည်။

စွန်ရဲနီ

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)
ဝပြည် သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော် (UWSA)
---------------------------------------

* ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း UWSA အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဝေရှောက်ခန်း
* ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း UWSA ခေါင်းဆောင် ပေါက်ယိုချမ်း

UWSA တပ်ဖွဲ့၏အဓိကခေါင်းဆောင်များ
--------------------------------

တပ်မှူးကြီး ပေါက်ယိုချမ်း
ဒုတပ်မှူးကြီး / စစ်ဦးစီးချုပ် ကျောက်ကျုံးတန်း
ဒုစစ်ဦးစီးချုပ် အိုက်ရုန်း
ဒုစစ်ဦးစီးချုပ် လီလောက်အေး
ဒုစစ်ဦးစီးချုပ် ပေါက်ဆမ်ရိုင်း
ဒုစစ်ဦးစီးချုပ် ဝမ်ခဲ့ချန်
ဒုစစ်ဦးစီးချုပ် လီကော့ဖင်
UWSA စစ်ဌာနချုပ်အား ပန်ဆန်း(ပန်ခမ်း) တွင် အခြေပြုသည်။ စစ်ဌာနချုပ်တွင် 

* ဗဟိုကင်းတပ်မဟာ၊
* လက်နက်ကြီး တပ်ဖွဲ့၊
* လေယာဉ်ပစ်ဒုံးကျည်တပ်ဖွဲ့၊
* ဒုံးကျည်များတပ်ဆင်ထားသော ဒရုံးတပ်ဖွဲ့၊
* သံချပ်ကာတပ်ဖွဲ့၊
* လက်ဖြောင့်တပ်ဖွဲ့၊
* အထူးတပ်ဖွဲ့(ကွန်မင်ဒို)များ ဖွဲ့စည်းထားရှိသည်။

UWSAတပ်ဖွဲ့များတွင် တပ်ဆင်ထားသော အခြေခံ ချေမှုန်းရေးရိုင်ဖယ်များမှာ ပုံစံသစ်များ ပြောင်းလည်းတပ်ဆင်ထားသည်။

အကူပစ်လက်နက်ကြီး တပ်ဖွဲ့တွင် ယခင်ကတပ်ဆင်ထားနိုင်ခဲ့သည့် ၈၂မမ၊ ၁၂၀ မမ မော်တာ၊ ၅၇မမ၊ ၇၅ မော်တာအပြင် ၁၀၅မမ၊ ၁၂၂ မမ ဟော်ဝစ်ဇာအမြောက်မြားပါ တပ်ဆင်ထားသည်ကို ခိုင်လုံသော သတင်းများအရ၎င်း၊ လက်တွေ့လေ့ကျင့်ပစ်ခတ်နေသည့် ဗီဒီယိုမှတ်တမ်းများအရ၎င်း သိရသည်။ လေယာဉ်ပစ်ဒုံးနှင့် ပတ်သက်၍ UWSA ထူထောင်သည့် အနှစ် ၃၀ ပြည့်ပွဲတွင် FN 6/FN 7 အမျိုးအစားဟု ယူဆရသော လေယာဉ်ပစ်ဒုံးကျည်များ ထုတ်ပြသွားသည် ကိုတွေ့ရသည်။ သို့ဖြစ်ရာ လေယာဉ်ပစ်ဒုံးကျည်များ ဝယ်ယူရရှိထားပြီး လေယာဉ် ပစ်ဒုံးကျည်တပ်ဖွဲ့အား လေ့ကျင့်ဖွဲ့စည်းထားရှိပြီဟု သုံးသပ်ရသည်။

ထို့ပြင် UWSA နှစ် ၃၀ ပြည့်ပွဲတွင် ဝေဟင်မှ မြေပြင်ပစ်ဒုံးကျည်များ တပ်ဆင်ထားသည့် ဒရုံးလေယာဉ်ငယ်များ ထုတ်ပြသွားသည်ကို တွေ့ရပေရာ ဒရုံးတပ်ဖွဲ့လည်း ဖွဲ့စည်းထားရှိပြီးဟုသုံးသပ်ရသည်။ နယ်စပ်ဒေသသတင်းများအရနှစ် ၃၀ ပြည့်ပွဲတွင် ထုတ်ပြသည့် ဒရုံးများထက်ကြီးသည့် ဒရုံးလေယာဉ်များလည်း ဝယ်ယူထားရှိသည်ဟုဆိုသည်။ ပန်ဆန်းမြောက်ဘက်တွင် လေယာဉ်ကွင်းငယ်များ တည်ဆောက်ထားသည်ဟုဆိုသည်။ တရုတ် သို့မဟုတ် လာအိုမှထုတ်လုပ်သည်ဟု ယူဆရသည့် သံချပ်ကားများအား UWSA ၏ စစ်ရေးလှုပ်ရှားများတွင် တွေ့ရှိရသည်။ လက်ဖြောင့်တပ်သားသုံး မှန်ပြောင်းတပ်သေနတ်များအား တပ်ဆင်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။

ပန်ဆန်း စစ်ဌာနချုပ်မှ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သည့် စစ်သင်တန်းကျောင်းများ ဖွင့်လှစ်ထားပြီး ၂၀၁၉/၂၀ မှစ၍ ၃/၄ နှစ် ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်းအား ပန်ဆန်းမြောက်ဘက်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်းအား ဒုတပ်မှူးကြီး ကျောက်ကျုံးတန်းမှ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့ပြင် UWSA အနေနှင့် လက်နက်ခဲယမ်း ထုတ်လုပ်သည် စက်ရုံများ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်ဟု နယ်စပ်ဒေသရှိအကဲခတ်များက ဆိုသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  DEA။ 8 September 2014 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  29 November 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  မောင်မောင်စိုး ရေး၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုး လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ pdf file၊ ၁၈.၅.၂၀၂၁
ဂျာမန်လူမျိုး ကဗျာနှင့် ဂီတဆရာ ဗားဂနားသည် တေးသံစုံဇာတ်ထုပ် လေးထုပ်ကိုရေး၍၊ ၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် လေးညဆက်ကာ ကပြစေခဲ့သည်။ ယင်းတေးသံစုံဇာတ်ထုပ် များအနက် ဇာတ်ထုပ်နှစ်ထုပ်တွင် ဆိဖရိသည် အဓိက ဇာတ်ဆောင်သူတစ်ဦး ဖြစ်ပေသည်။ 

ဆိဖရိ၏ ဇာတ်လမ်းအတိုချုပ်မှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ ဆိဖရိသည် သူ၏ ဖခင်ထံမှ ကျိုးပဲ့လျက်ရှိသော သန်လျက်တစ်ခုကို ရရှိလေသည်။ ထိုအခါ ထိုသန်လျက်ကို သန်လျက်အသစ်တစ်ခုဖြစ်အောင် ပြန်လည်သွန်းလုပ်ပြီးလျှင်၊ ဆိဖရိသည် နဂါးရန်ကိုနှိမ်၍၊ လက်စွပ်နှင့် ဝတ်ရုံကို အရသိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ ကာယသိဒ္ဓိပြီးသော သူရဲကောင်းယောက်ျားဖြစ်လာလေသည်။ ထိုမှစ၍ ဆိဖရိသည် စစ်ပွဲအသီးအသီးတို့ကို အောင်နိုင်ကာ၊ ဂွန်တာဘုရင်၏ နှစ်မတော်ကရင်ဟီးနှင့် ထိမ်းများလက်ထပ်လေသည်။ ဆိဖရိသ် ဂွန်တာဘုရင်နှင့် မိန်းမသူရဲကောင်း ဗရွန်ဟီးတို့ သင့်မြတ်ထိမ်းများသည့် အရေး၌လည်း ကူညီခဲ့၏။ သို့သော် ကရင်ဟီးနှင့် ဗရွန်ဟီးတို့ မိန်းမချင်းမတည့်ရာမှစပြု၍၊ ဆိဖရိကို အကောက်ကြံသော ဟာဂင်သည် ဆိဖရိကို လုပ်ကြံရန်အတွက် အကွက်ရလာလေသည်။ ဆိဖရိသည် ကာယသိဒ္ဓိပြီးသည် မှန်သော်လည်း၊ ကျောပြင်ရှိနေရာတစ်ကွက်ကား၊ ကာယသိဒ္ဓိမပြီးချေ။ ထို့ကြောင့် တစ်နေ့သောအခါ ဆိဖရိကို ဟာဂင်သည် နောက်ကျောမှနေ၍ ဓားဖြင့်ထိုးကာ အဆုံးစီရင်လိုက်လေသည်။ ထိုပုံပြင်မှာ ဂျာမန်စာပေတွင် ထင်ရှားသော ၁၂ ရာစုနှစ် ကုန်ခါနီးခေတ်၏ အဲပစ်ကဗျာ 
များမှ မှီးယူထားသော ပုံပြင်ဖြစ်လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)
**အိုင်ဒါ ဟာရီကိန်း**သည် အားပျော့သော အပူပိုင်းလေဖိအားနည်းရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်သည့် လူဝီစီယားနားပြည်နယ်တွင် တိုက်ခတ်ခဲ့သော ဟာရီကိန်းများတွင် ကတ်ထရီနာ ဟာရီကိန်းပြီးပါက ဒုတိယမြောက် အပြင်းဆုံး ဟာရီကိန်းမုန်းတိုင်းဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိုးခုမြောက် အမည်ပေးထားသော မုန်တိုင်းနှင့် စတုတ္ထမြောက်ဟာရီကိန်းမုန်တိုင်းဖြစ်ပြီး ၂၀၂၁ အတ္တလန္တိတ် ဟာရီကိန်းရာသီတွင် ဒုတိယမြောက် အားကောင်းသော ဟာရီကိန်းဖြစ်သည့် အိုင်ဒါသည် အပူလှိုင်းများမှ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားဟာရီကိန်းဗဟိုဌာနမှ ထောက်လှမ်းမိပြီး ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်အတွင်းသို့ ရွေ့လျားသွားသည်ဟု ဆိုသည်။ အနောက်မြောက်အရပ်သို့ ရွေ့လျားပြီး ဂျာမေကာနှင့် ကျူးဘားကမ်းခြေသို့ ဦးတည်သွားသောအခါ အားကောင်းသော အခြေအနေများသည် လှိုင်းများအား ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ၉ ခုမြောက် အပူပိုင်းလေဖိအားနည်းရပ်ဝန်းအဖြစ်သို့ ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ဂျာမေကာအနောက်ပိုင်းအား ဖြတ်သန်းသွားနေစဉ် လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်းသည် အပူပိုင်းမုန်တိုင်းအိုင်ဒါအဖြစ် အားကောင်းလာခဲ့သည်။ မြောက်-အနောက်မြောက်သို့ ဖြတ်သန်းနေစဉ် အားပျော့သွားကာ Light wind shear များ ရှိနေပြီး ကျူးဘားနိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ကို ဖြတ်သန်းသွားစဉ် ဩဂုတ် ၂၇ ရက် 18:00 UTC တွင် အိုင်ဒါသည် အားကောင်းသော ဟာရီကိန်းအဖြစ်သို့ စုစည်းသွားသည်။ 

  

ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် မက္ကဆီကိုပင်လယ်ကွေ့အတွင်းသို့ ရွေ့လျားနေစဉ်အတွင်း အိုင်ဒါသည် Light wind shear နှင့် အလွန်ပူနွေးသော ပင်လယ်မျက်နှာပြင်အပူချိန်များကြောင့် အလျင်အမြန်အားကောင်းလာခြင်း (rapid intensification) ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး နောက်တနေ့ အစောပိုင်းတွင် အလွန်အားကောင်းသော မုန်တိုင်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ မုန်တိုင်းသည် လူဝီစီယားနားကမ်းရိုးတန်းသို့ ချဉ်းကပ်လာခဲ့ပြီး ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ချိန်တွင် အိုင်ဒါသည် အမြင့်ဆုံးတိုက်ခတ်သော လေပြင်းအား ၁၅၀ mph (၂၄၀ km/h)နှင့် အနိမ့်ဆုံး လေဖိအား ၉၂၉ mbar (၂၇.၄ inHg) တွင်ရှိနေပြီး ၎င်း၏ အမြင့်ဆုံးသောပြင်းအားအခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ 

အိုင်ဒါသည် ကုန်တွင်းပိုင်းသို့ ကနဦးဝင်ရောက်ချိန်တွင် ၎င်း၏ ပြင်းအားကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့ပြီး လူဝီစီးယားနားကုန်းတွင်းပိုင်းတွင်းသို့ ရောက်ချိန် ဩဂုတ် ၃၀ ရက်တွင် အပူပိုင်းမုန်းတိုင်းတစ်ခုအဖြစ်သို့ လျော့ကျသွားသည်။ အိုင်ဒါသည် အရှေ့မြောက်ဘက်သို့ ဦးတည်ရွေးလျားပြီး အမေရိကန် အရှေ့တောင်ပိုင်းအား ဖြတ်သန်းစဉ် အားလျော့သည်လက္ခဏာများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ထိုနေ့၏ 21:00 UTC တွင် အပူပိုင်းလေဖိအားနည်းရပ်ဝန်းဖြစ်၍လာခဲ့သည်။ 

  

ဩဂုတ်လ ၃၀ ရက်နေ့ထိ စာရင်းများအရ လူဝီစီးယားနားပြည်နယ်တွင် အိုင်ဒါဟာရီကိန်းကြောင့် လူနှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Mitchell, David။ "Hurricane Ida's first confirmed death: Man killed in Ascension Parish after tree falls on home"၊ The Advocate (Louisiana)၊ August 29, 2021။ August 29, 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Macaya, Melissa (2021-08-30)။ Live updates: Ida path, Louisiana landfall and news coverage (in en)။  2021-08-30 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။

ပြင်ပလင့်များ
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ဝီကီမီဒီယာ ကွန်မွန်းစ်တွင် ***Hurricane Ida (2021)*** နှင့် ပတ်သက်သော မီဒီယာ ရှိသည်။ |

* The NHC's advisory archive on Hurricane Ida
ကာတွန်းဆရာများသည်မိတို့်၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို ပိုမိုပေါ်လွင်စေရန် ကိုယ်ပိုင်ကာတွန်းဇာတ်ကောင်များကို ဖန်တီးရေးဆွဲလေ့ဇာတ်သရုပ်မျိုးစုံတန်ဆာဆင်လျက်ကပြရပေသည်။ အငို၊အရယ်၊အထေ့၊အမဲ့နှင့်ပြုံးပျော်ရယ်မောမှု၊ဝမ်းနည်းမှု၊ ကျေနပ်မှု၊ထိတ်လန့်ကြောက်ရွံ့မှု၊အံဩမှု၊ဒေါသဖြစ်မှု စသောစိတ်ခံစားမှုများကို စာရှုသူ(ကာတွန်းဖတ်သူ)၊ပရိသတ်တို့၏ ရင်ထဲတွင် တင်ကျန်နေစေရန် ၊မျက်စိထဲတွင် ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်းပေါ်လာစေရန် ရှုခင်းမျိုးစုံ၊ဇာတ်ပို့၊ဇာတ်ရံ စသဖြင့် ဇာတ်သရုပ်မျိုးစုံတန်ဆာဆင်လျက်ကပြရပေသည်။

ကာတွန်းဇာတ်ကောင်များသည် ကာတွန်းဆရာ၏ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ဆိုလိုရင်းပေါ်လွင်အောင် ရေးဆွဲရသည့် အနုပညာမြောက် ပစ္စည်း တစ်ခုဖြစ်သည်။

စုံထောက်၊မုဆိုး၊လူ့ဂွစာ၊ငို့ဘ၊ ကလေး စသောသူတို့ကို အခြေပြု၍ လောကဓလေ့ နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရေးဆွဲလေ့ရှိကြသည်။ 

ကာတွန်းဇာတ်ကောင်များ၏ သရုပ်သကန်နှင့် သဘာဝသည် ကော်မစ်ကာတွန်း(ကာတွန်းဇာတ်လမ်းရှည်)များရေးဆွဲရာတွင် များစွာအထောက်အကူပြုပေသည်။ 

စုံထောက်ကာတွန်းများ၌ စုံထောက်ကြီး ဦးရှံစားထောက်ကြီး ဦးနံပြား၊ မုဆိုးကာတွန်း၌ တွတ်ပီ၊ဖိုးထော် စသော ဇာတ်ကောင်များသည်ထင်ရှားသည်။ တိရစ္ဆာန်များလှုပ်ရှားစကာပြောသော ကာတွန်းများ၌ တီထွင်ပါရဂူဖိုးဆိတ်ဖြူ၊ မျောက်ညို,လူ့ဂွစာများ၌ ဦးကပ်စီး၊ဦးစိတ်တို​စ သော ဇာတ်ကောင်များသည်လဲ အထူး ထင်ရှားသည်။

ဇာတ်ကောင်အတည်တကျမဟုတ်ဘဲ ဆိုလိုရင်းကိုကွက်မိစေရန် အလျဉ်းသင့်သလို ဖန်တီးရေးဆွဲသည့်ဇာတ်ကောင်များလဲရှိသည်။

ကာတွန်းဇာတ်ကောင်များကို ရေးဆွဲရာ၌ သင့်လျော်သော အချိုးတစ်ခုကို စံထားလျက် ရေးဆွဲရန်အထူးလိုအပ်လှပေသည်။ ဥပမာအားဖြင့်- ကာတွန်း​​ငွေကြည်၏ ကာတွန်းအချိုးသည် ၄ချိုး၊ကာတွန်းမြင့်စိုးလေး၏ ကာတွန်းအချိုးသည် ခေါင်း၂ဆ၊ ကိုယ်၁ဆ ဖြစ်သည်။

ကာတွန်းဇာတ်ကောင်အသစ်များသည်လည်း ခေတ်၊ စနစ်နှင့်အညီပေါ်ထွက် နေဦးမည်သာဖြစ်သည်။

ကာတွန်းဇာတ်ကောင်များသည် ဖျော်ဖြေရန်၊ပညာပေးရန် ရည်ရွယ်ချက်များဖြင့် တစ်ထောင့်တစ်နေရာမှ အကျိုးပြုလျက်ရှိပေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ကာတွန်အောင်ရှိန်- ကာတွန်း နှင့် ကော်မစ်ရေးဆွဲနည်း
2. ↑  ကာတွန်းဆရာများ၏ ကာတွန်းရေးနည်ရေးဟန်များ-ကာတွန်း အောင်ရှိန်(ကာတွန်း

အောင်ရှိန်၏ မေးမြန်းချက်နှင့် ကာတွန်းဆရာများ၏ ဖြေဆိုချက်များ)
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

**ဧကကနိပါတ် - ၉။ အပါယိမှဝဂ် -၈၈ - သာရမ္ဘဇာတ်။ ။** 
ကောင်းသောစကားကိုဆိုကာ သာရမ္ဘနွားလားအား ဝန်ကိုရုန်းစေသဖြင့် အနိုင်ရရှိသော ပုဏ္ဏားအကြောင်း။

ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထု
---------------

[ဤဇာတ်၌ ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထု၊ အတိတ်ဝတ္ထုတို့သည် ပြဆိုခဲ့ပြီးသော နန္ဒိဝိသာလဇာတ်နှင့် တူကုန်၏]

ကောင်းမှုပြုလျှင် ကောင်းကျိုးထင်
--------------------------------

ဤသာရမ္ဘဇာတ်၌ကား - ဘုရားအလောင်းသည် ဂန္ဓာရတိုင်း တက္ကသိုလ်ပြည်ဝယ် ပုဏ္ဏားတစ်ယောက်၏ သာရမ္ဘ မည်သောနွား ဖြစ်လေ၏။ ဤမျှသာ ထူးသည်။

မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်ဝတ္ထုကို ဟောတော်မူပြီးလျှင် ဘုရား ဖြစ်တော်မူသောအခါ၌ -

"ရဟန်းတို့ ... ကောင်းသော စကားကိုသာ ဆိုရမည်၊ မကောင်းသော စကားကို မဆိုရာ။ ကောင်းသော စကားကို ဆိုခြင်းသာ ကောင်း၏၊ မကောင်းသော စကားကို ဆိုခြင်းကား စိုးရိမ်ပူပန်ရ၏" – ဟု ဟောတော်မူ၏။

ဇာတ်ပေါင်း
----------

ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -

ရဟန်းတို့ -

ထိုအခါ ပုဏ္ဏားသည် - ယခုအခါ အာနန္ဒာ။

ပုဏ္ဏေးမသည် - ဥပ္ပလဝဏ်။

သာရမ္ဘနွားသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -

ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။

ဆောင်ပုဒ်
---------

(၁) ကောင်းသည့်စကား၊ ဆိုတတ်ငြား၊ မမှားကောင်းသည်ပ။

(၂) မကောင်းစကား၊ ဆိုတတ်ငြား၊ မမှားပူပန်ရ။

သာရမ္ဘဇာတ်ပြီး၏။

* + -

ကိုးကား
-------

1. ↑  မဟာပညာဗလပဌမကျော်ဦးကြီးဖေ။ *ငါးရာငါးဆယ် နိပါတ်တော်စကားပြေ*။
ပုံသဏ္ဌာန် : အပင်
- နွယ်ပင်ဖြစ်၍ ပင်စည် ပြောင်ချောသည်။ အချို့အမွေး အနည်းငယ်ရှိသည်။ ဖြတ်ကြည့်က ဖြူသော အစေးများ ထွက်သည်။
အရွက်
- သေးသွယ်ရှည်လျားပြီး အရင်းဝိုင်း၍ အဖျားချွန်သည်။ ၁-၃ လက်မခန့် ရှည်သည်။
အပွင့်
- ခရမ်းရောင်ဖျော့ဖျော့ သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ရှိသည်။
အသီး
- လုံးဝိုင်းပြီး အစေ့ ၃-၄ စေ့ပါသည်။ နီညိုရောင်ရှိ၍ သုံးထောင့်ပုံဖြစ်၏ ။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ : ပဉ္စငါးပါး ။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ : မြန်မာနိုင်ငံ အင်း ၊ အိုင် ၊ ချောင်း မြောင်း ၊ လယ်တောယာတောများတွင် တွေ့ရသည်။ သဘာ၀အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင်
- မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ ကောက်ရိုးနွယ်သည် ပူ ၏ ၊ ခါးသက်သက်ရှိ၏ ၊ ချို၏ ၊ ဆီးရွှင်စေ၏ ၊ ကာမအားကို တိုးစေ၏ ။ နှစ်ရှည်စွဲသော ညောင်းကျနာ ၊ လိင်ချောင်းရောင်ခြင်း ၊ ချောင်းဆိုးရောဂါတို့ကို နိုင်၏ ။

အသုံးပြုပုံ-
ပဉ္စငါးပါး
၁။ အရိုးအဆစ်နာသောနေရာ၌ ကောက်ရိုးနွယ်ပဉ္စငါးပါးကို ကြိတ်၍ ကြပ်ထုပ်စည်းပေးလျှင် ပျောက်၏ ။
၂။ အဖု အပိမ့်များ ဖြစ်ပေါ်၍ ယားယံလျှင် ကောက်ရိုးနွယ် အရည်ကို ညှစ်၍ သုတ်လိမ်းပေးက ပျောက်၏ ။
၃။ ပါးစပ် ခံတွင်း၌ အဖုအပိမ့် ပေါက်သော် ကောက်ရိုးနွယ် ပြုတ်ရည်ကိုငုံပေးလျှင်ပျောက်၏ ။ ယင်းပြုတ်ရည်ဖြင့် အနာဟောင်း များကို ဖန်ရေဆေး ပေးနိုင်သည်။
၄။ အမြစ်သည် ဝမ်းသက်စေသဖြင့် ဝမ်းနုတ်ဆေးဖော်စပ်ရာတွင် ထည့်သွင်းအသုံးပြုသည်။
၅။ အဖု ၊ အကျိတ် ၊ အနာများအတွက် အရွက်ကို ကြိတ်၍ ပတ်တီးစည်းပေးခြင်းဖြင့် ပျောက်ကင်းစေနိုင်၏။

ကိုးကား
-------