recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ဆန်းဒျူးပင်**သည် 'ဒရော့ဆီရာ'မျိုးစုတွင် ပါဝင်သည်။ 
ထိုမျိုးစုတွင် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၉ဝ ရှိသည်။ မြောက်အမေရိက 
တိုက်တွင် ထိုအပင်မျိုးစိတ် ၄ မျိုးရှိ၍၊ ဥရောပတိုက်တွင် ၃ 
မျိုးခန့်ရှိသည်။ အားလုံးသော မျိုးစိတ်များမှာ ပိုးမွှားစားပင်မျိုး 
ဖြစ်ကြသည်။ ပိုးမွှားများကို ရွက်လွှာပေါ်ရှိ အမျှင်အင်္ဂါဖြင့် 
ဖမ်းယူသည်။ ဖမ်းယူပုံမှာ ဤသို့ဖြစ်သည်။ ရွက်လွှာများမှာ 
ရွက်ဝိုင်းကလေးများဖြစ်သည်။ ရွက်လွှာ၏ အပေါ်ယံတွင် 
အမျှင်အင်္ဂါများရှိသည်။ ထိုအမျှင်အင်္ဂါများ၏ အဖျားတွင်း 
အစေးရှိ၍၊ နေရောင်အောက်တွင် အမြဲပြောင်လက်နေသည်။ 
ပိုးမွှားကောင်များသည် နေရောင်အောက်တွင် တလက်လက် 
တောက်နေသော ဆန်းဒျူးရွက်လွှာများကို မျက်စိကျမိသည်။ 
ထိုကြောင့် အနီးသို့ပျံသန်းလာကြ၍၊ အစေးပေါ်တွင် နားကြ 
သည်။ ဝတ်ရည်များကို လောဘကြီးစွာ စုတ်ယူရန် ဟန်ပြင်ကြ 
သည်။ သို့ရာတွင် အမျှင်အင်္ဂါများသည် ပိုးမွှားကောင်၏ ထိ 
ခိုက်မှုကြောင့် ကွေးညွတ်လာပြီးလျှင် ပိုးမွှား၏ ကိုယ်အင်္ဂါနှင့် 
ခြေလက်များကို ဖိညှပ် လိုက်ကြသည်။ ထိုအခါ၌ ပိုးမွှားသည် 
မလှုပ်မရှားနိုင်တော့ဘဲ၊ ညပ်၍မိနေတော့သည်။ လွတ်အောင် 
ရုန်းသော်လည်း ပို၍သာတင်းကြပ်လာပြီးလျှင် နောက်ဆုံးတွင် 
ပိုးမွှားမှာ ထိုနေရာ၌ပင် အသက်ပျောက်တော့သည်။

ပိုးမွှားသည် အသက်မပျောက်မီ ရုန်းကန်သောအခါ ရွက် 
လွှာအတွင်းမှ အရည်များထွက်လာသည်။ ထိုအရည်သည် ပိုး 
မွှားကောင်ကို ချေဖျက်သည်။ ထိုနောက်ရွက်လွှာက ကြေပျက် 
နေသော အစာကို စုတ်ယူသည်။ ဤနည်းဖြင့် ဆန်းဒျူးပင် 
သည် ပိုးမွှားများကိုစားသည်။ ယင်းသို့စားပြီးသောအခါ အမျှင် 
အင်္ဂါများသည် အပေါ်သို့ မတ်ထောင်လာ၍၊ နောက်တစ်ဖန် 
ပိုးမွှားတစ်ကောင်ကို ချေဖျက်ရန် အသင့်စောင့်နေပြန်သည်။
ပိုးမွှားသေများ၌ ပရိုတင်းရှိခြင်းကြောင့် ဆန်းဒျူးပင်တို့ 
သည် နိုက်ထရိုဂျင်ကို အများအပြားရနိုင်သည်။ နိုက်ထရိုဂျင်မှာ 
ပိုးမွှားစားပင်များအတွက် အရေးကြီးဆုံးဖြစ်၏။

ရွက်လွှာတစ်ခုပေါ်တွင် အမျှင်ပေါင်း ၂ဝဝ နီးပါးမျှရှိ၏။ 
ပေါ်တူဂီနိုင်ငံတွင် ဆန်းဒျူးပင်၏ အမျိုးအနွယ်ဖြစ်သော ပိုးမွှား 
စားပင် တစ်မျိုးရှိသည်။ ကျေးရွာများတွင် ကျေးတောသားများ 
သည် ပိုးမွှားများဘေးမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် ထိုအပင်မှ 
အကိုင်းအခက်များကို တဲအိမ်များတွင် ချိတ်ဆွဲထားလေ့ရှိကြ 
သည်။

အင်္ဂလန်ပြည်တွင် မျိုးစိတ် ၃ မျိုးကို တွေ့ရသည်။ ယင်း 
တို့မှာ ရွက်ဝိုင်းမျိုး၊ ရွက်ရှည်မျိုး၊ အင်္ဂလိပ်ဆန်းဒျူးမျိုးများဖြစ် 
ကြသည်။ ထိုအပင်များသည် စိုစွတ်သော မြေရိုင်းကွင်းပြင်များ 
တွင် ပေါက်ရောက်လေ့ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)
ဟီရိဂါရဝသုတ်သည် ရဟန်းတို့အား မဆုတ်ယုတ်စေသည့် တရားခုနစ်မျိုးတို့ကို မြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ်ဖြစ်သည်။

တရားဟောကြားတော်မူခြင်း
----------------------

မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့အား ညဉ့်ဦးယံလွန်ပြီးသော (သန်းခေါင်ယံ) အချိန်တွင် နတ်သားတစ်ပါးသည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်ကို ကိုယ်ရောင်ကိုယ်ဝါဖြင့် တောက်ပစေလျက် မိမိထံသို့ ချည်းကပ်လာ၏။ ထိုနတ်သားသည် တစ်ခုသော နေရာ၌ ရပ်တည်ကာ ငါ့အား "အသျှင်ဘုရာ ဤတရားခုနစ်မျိုးတို့သည် ရဟန်းအား မဆုတ်ယုတ်ရန် ဖြစ်ပါကုန်၏။ အဘယ်တရားခုနစ်မျိုးတို့နည်းဟူမူ - မြတ်စွာဘုရား၌ ရိုသေမှု၊ တရား၌ ရိုသေမှု၊ သံဃာ၌ ရိုသေမှု၊ အကျင့်သိက္ခာ၌ ရိုသေမှု သမာဓိ၌ ရိုသေမှု၊ (မကောင်းမှုမှ) ရှက်ခြင်းမှ ရိုသေမှု၊ (မကောင်းမှုမှ) ကြောက်ခြင်း၌ ရိုသေမှုတို့ ဖြစ်ပါကုန်၏" ဟု လျှောက်ထားကာ ငါ့ကို ရှိခိုးလျက် အရိုအသေပြုပြီးနောက် ထိုအရပ်၌ပင် ပျောက်ကွယ်သွား၏။ 

ထို့နောက်တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် လုံ့လရှိသော ရဟန်းသည် မြတ်စွာဘုရား၌ ရိုသေ၏၊ တရား၌ ရိုသေ၏၊ သံဃာ၌လည်း ထက်သန်သော ရိုသေမှု ရှိ၏၊ သမာဓိ၌လည်း ရိုသေ၏၊ သိက္ခာ၌လည်း ထက်သန်သော ရိုသေမှု ရှိ၏၊ ဟိရီဩတ္တပ္ပနှင် ပြည့်စုံ၏၊ တုပ်ဝပ်မှု အလေးအမြတ် ပြုမှုရှိ၏။ (ထိုရဟန်းသည်) ဆုတ်ယုတ်ရန် မထိုက်၊ နိဗ္ဗာန်နှင့် နီးသည်သာလျှင် ဖြစ်၏ဟု မိန့်တော်မူ၏။

ကိုးကား
-------

1. 1 2  
*အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ အင်္ဂုတ္တိုရ်ပါဠိတော် မြန်မာပြန်၊ သတ္တကနိပါတ်၊ ဒေဝတာဝဂ် ဟီရိဂါရဝသုတ်*။
ပုံနှိပ်စက်စတင်တီထွင်သူ ဂူတင်ဘတ်
စာပုံနှိပ်စက်ကို တီထွင်သူ ဂျိုဟန် ဂူတင်ဘတ်ကို ဂျာမနီနိုင်ငံ မိန့်ဇ်မြို့တွင် ၁၄၀၀ပြည့်နှစ်က ဖွားမြင်သည်။ သာမန်လူလတ်တန်းစားတစ်ဦးဖြစ်မည်ဟုသာ ခန့်မှန်းနိုင်ပြီး သူ၏ဘဝအခြေအနေနှင့်ပက်သက်၍ ကောင်းစွာ မသိရှိရပေ။ အမှုမှတ်တမ်းတစ်ခုတွင် သူပိုင်ပစ္စည်းအချို့ကို စီးပွားဖက်ဖြစ်သူ ဂျိုဟန်ဖတ် ကသိမ်းယူသွားသည်ဟု ပါရှိသဖြင့် စီးပွားရေးအခြေအနေ မကောင်းဟုသာ သုံးသပ်နိုင်သည်။ ၁၄၆၈ခုနှစ်၊ မိန့်ဇ်မြို့တွင်ပင် ကွယ်လွန်သည်။ 

  

စာပုံနှိပ်စက်ကို တီထွင်သည်ဆိုသည့်တိုင် ဂူတင်ဘတ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်မှာ ရွှေ့ပြောင်းတပ်ဆင်နိုင်သည့် စာလုံးပုံဆောင်ခွက် (movable type) ကိုတီထွင်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထိုပုံစံမျိုးကို ၁၁ရာစုများက တရုတ်နိုင်ငံတွင် ပိရှန် (Pi Sheng) ဆိုသူမှ တီထွင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ သို့သော် ရွှံ့ပြားဖြင့်လုပ်သော ထိုပုံစံမှာ ရေရှည်အသုံးအစွဲမခံပေ။ တရုတ်တို့နောက်တွင် ကိုရီးယားတို့ကလည်း သတ္တုဖြင့် ပြုလုပ်သည့် ပုံဆောင်ခွက်ကို ၁၅ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် သုံးစွဲခဲ့ကြသည့် အထောက်အထားများ ရှိသည်။ 
သို့ဖြင့် ခေတ်သစ်ဥရောပ ကမ္ဘာအတွက် တိုးတက်သော စာပုံနှိပ်စက်ကို တီထွင်ရန်အတွက် ဂူတင်ဘတ်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ထိုသို့ကြိုးပမ်းရာတွင် အရေးပါသော အဆင့်များအဖြစ် -

1. ရွှေ့ပြောင်းစာခွက်တွင် စာစီခြင်း၊ စာလုံးပုံစံများကို လိုအပ်သလို စွဲမြဲနေစေရန် တပ်ဆင်ခြင်း
2. စာပုံနှိပ်စက်
3. မင်
4. စက္ကူ

စသည်ဖြင့် လိုအပ်ပေသည်။ 

  

အခြေခံအားဖြင့် စက္ကူမှာ ၁၅ရာစုတွင် ရှားပါးပစ္စည်းများ မဟုတ်တော့သဖြင့် သက်သာသည် ဆိုသော်လည်း ရွှေ့ပြောင်းစာခွက်နှင့် စာလုံးပုံစံများထုတ်လုပ်ရာတွင် အထူးအားစိုက်ရသည်။ စာပုံနှိပ်အက္ခရာပုံစံများအတွက် သင့်တော်မည့် သတ္တုကို လေ့လာရှာဖွေရသည်။ ထိုနောက်တွင်မှ ညီညွတ်သော ပုံစံတုံးများရရှိရန် ပုံစံခွက်(mould) ပုံလောင်း ရပြန်သည်။ ထိုအဆင့်အောင်မြင်သည့်နောက်တွင်လည်း ဆီဖြင့်ဖော်စပ်ရသည့် မင်ကိုလည်းကောင်း စာရိုက်နိုင်မည့် စာဖိစက်ကိုလည်းကောင်း တီထွင်ရသည်။

  

ထိုအရာများကို တစ်ခုခြင်းအလိုက် တီထွင်ပြီးသည့်နောက်တွင်မှ အရေးပါဆုံးဖြစ်သည့် စာပုံနှိပ်စက်ကို တီထွင်ရသည်။ ပုံနှိပ်ခြင်းသဘောတရားအရ အရေအတွက်များများကို အချိန်တိုအတွင်း ထုတ်လုပ်နိုင်ရေးဖြစ်သည့်အလျှောက် ထိုစံနှုန်းကို လိုက်မီရန် အားထုတ်ကြိုးပမ်းရသေးသည်။ သူ၏တီထွင်မှုရလဒ်အဖြစ် ၁၄၅၄ခုနှစ်တွင် ဂူတင်ဘတ်သမ္မာကျမ်းစာအုပ်ကို ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေ နိုင်ခဲ့သည်။

  

ဂူတင်ဘတ်၏ တီထွင်မှုကြောင့် ဥရောပတိုက်တွင် အသိပညာပြန့်ပွားရေး များစွာကျယ်ပြန့်လာပြီး အချိန်တိုအတွင်းတွင် အသိပညာအရပ်ရပ်တို့သည် နေရာဒေသများစွာသို့ ပြန့်ပွားနိုင်ခဲ့ပြီး ခေတ်သစ်တစ်ရပ်ကို စတင်နိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။

ကိုးကား
-------
ဒိုင်အိုစီဇင်တော်ဝင်သံတဲကျောင်း ( အင်္ဂလိပ်: The Royal Diocesan High School ) (**ယခု အ.ထ.က (၁၀)၊ မန္တလေး**) သည် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးလက်ထက်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရှေးအကျဆုံး အထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ဒိုင်အိုသံတဲကျောင်းဟူ၍ လူသိများခဲ့သည်။

သမိုင်း
-------

ကျောင်းကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၃၁ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လပြည့်ကျော် ၁၁ ရက် (၁၈၆၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၄ ရက်) နေ့တွင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။ 

မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်က သံတမန်များကို နေရာချထားပေးခဲ့သော သံဝင်းအမည်ရှိ ရပ်ကွက်တည်ရှိခဲ့ရာ ဒိုင်အို-သံတဲကျောင်း ဟု အမည်တွင်ခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှအသိုင်းအဝိုင်းကမူ ( S.P.G Royal School) ဟု သိကြသည်။ လန်ဒန်မြို့အခြေစိုက် (S.P.G) သာသနာပြုအဖွဲ့က စေလွှတ်ခဲ့သူ ဆရာမှတ်ကြီးက ကျောင်းအုပ်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ 

မင်းတုန်းမင်းက သားတော်များအား အင်္ဂလိပ်ဘာသာ သင်ယူရန်စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သီပေါမင်းသည် မင်းသားဘဝက သံတဲကျောင်း၌ နှစ်နှစ်ကြာမျှ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ သင်ယူခဲ့သည်။ သီပေါမင်း၏ ကျောင်းဝင်အမှတ်မှာ ၂၇ ဖြစ်သည်။ မင်းသားများအပြင် မှူးမတ် သူဌေး သူကြွယ် ကုန်သည် တို့၏ သားများလည်း သံတဲကျောင်း၌ စာသင်ခဲ့သည်။ 

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တွင် ယာယီပိတ်ခဲ့ရာမှ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သည့်အခါ ဒိုင်အိုစီဇင်သံတဲအထက်တန်းကျောင်းဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် တော်လှန်ရေးကောင်စီလက်ထက် ပြည်သူပိုင်သိမ်းရာ၌ ပါဝင်ခဲ့ကာ အမှတ် (၁၀) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းအဖြစ် ယနေ့တိုင် တည်ရှိလျက်ရှိသည်။

နှစ် ၁၅၀ ပြည့်ပွဲ
-----------------

ကျောင်း၏ နှစ် ၁၅၀ ပြည့်ပွဲကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ။ 15 July 2019 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  15 July 2019 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑
**ထရိုပီဇင်း** (အင်္ဂလိပ်: Tropism)ဆိုသည်မှာ အပင် သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန်တို့၏ ကြီးထွားမှု၌လည်းကောင်း၊ အနေအထား၌ လည်းကောင်း၊ ဘာသာအလျောက် ပြောင်းလဲသွားစေရန် ပတ်ဝန်းကျင်က ပြုပြင်စေ့ဆော်ပေးခြင်းကို ခေါ်သည်။ ထိုပြုပြင်မှုများကို အပူကဖြစ်စေ၊ မြေဆွဲအားကဖြစ်စေ၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်ကဖြစ်စေ၊ အလင်းကဖြစ်စေ၊ ရေကဖြစ်စေ၊ ဓာတ်ပစ္စည်းများကဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် အခြားအားများကဖြစ်စေ ဖန်တီးပေးသည်။ 

အပူ၏ပြုပြင်မှုကို သာမိုထရိုပီဇင်းဟုလည်းကောင်း၊ မြေဆွဲအား၏ ပြုပြင်မှုကို ဂျီအိုထရိုပီဇင်းဟုလည်းကောင်း၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်၏ပြုပြင်မှုကို ဂယ်လဗာနို ထရိုပီဇင်းဟုလည်းကောင်း၊ အလင်း၏ပြုပြင်မှုကို ဖိုတိုထရိုပီဇင်းဟုလည်းကောင်း၊ နေရောင်၏ပြုပြင်မှုကို ဟီလီယို ထရိုပီဇင်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဓာတ်၏ပြုပြင်မှုကို ကင်မိုထရိုပီဇင်းဟုလည်းကောင်း၊ အသီးသီးခေါ်လေသည်။ မှတ်သားစရာအချက်မှာ သာမိုထရိုပီဇင်းတွင်အပင် သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန်သည် လျှပ်စစ်ဓာတ်ရှိရာသို့ သွားတတ်ခြင်း (ဝါ) လျှပ်စစ်ဓာတ်ရှိရာမှ ဖဲကြဉ်တတ်ခြင်းကို ပြုတတ်သည်။ ဖိုတိုထရိုပီဇင်း၊ ဟီလီယို ထရိုပီဇင်း၊ ကင်မို ထရိုပီဇင်း စသည်တို့တွင်လည်း ဤကဲ့သို့ပင်ဖြစ်လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၅)
2. ↑   "The Rice COLEOPTILE PHOTOTROPISM1 Gene Encoding an Ortholog of Arabidopsis NPH3 Is Required for Phototropism of Coleoptiles and Lateral Translocation of Auxin(W)"  (January 1, 2005). *Plant Cell*. doi:10.1105/tpc.104.028357. Retrieved on 2012-06-22. [*လင့်ခ်သေ*](အသင်းဝင်ရန် လိုအပ်သည်။)
**ဦးစိန်ထွန်း** (၁၉၅၈ ဖွား) သည် မြန်မာတရားသူကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။သူသည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ၂၀၁၁ မတ်လ ၃၀ရက်ကစပြီး ၁၂နှစ်ကျော် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ယခင်က သူသည် မကွေးတိုင်းတွင် တိုင်းတရားသူကြီးဖြစ်ခဲ့သည်။

ပညာရေးနှင့်ဝန်ထမ်းဘဝ
--------------------

၎င်းသည် ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ် မှနေ၍ ဝိဇ္ဇာ(ဥပဒေ) ဘွဲ့ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ဥပဒေ ဘွဲ့ကို ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် လည်းကောင်း အသီးသီးရရှိခဲ့သည်။တရားသူကြီးချုပ် ဦးစိန်ထွန်းသည် တရားရေးဝန်ထမ်း အဆင့်-၄ အဖြစ် ၁၉၈၃ ခုနှစ်မှ စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီး အဆင့်ဆင့် ရာထူးတိုးမြှင့်ခံရပြီးနောက် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တိုင်းတရားသူကြီး၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး တိုင်းတရားသူကြီးအထိ တရားရေးဝန်ထမ်းလုပ်သက် (၃၃) နှစ်ကြာသည်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

တိုင်းလွှတ်တော်တရားသူကြီးဘဝ
---------------------------

တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးချုပ် ဦးစိန်ထွန်းကို မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် တရားသူကြီး ချုပ်အဖြစ် ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး သိန်းစိန်က အဆိုပြု ခန့်အပ်တာဝန်ပေးသည်။သူသည် တိုင်းနှင့်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်များထဲ ၁၂နှစ်ကျော် တစ်ဆက်တည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခံရသည့် အနည်းငယ်သောတရားသူကြီးချုပ်များထဲ တစ်ဦးအဖြစ်ပါဝင်ခဲ့သည်။ထိုတာဝန်ကို စစ်အာဏာသိမ်းပြီး ၂နှစ်ကျော်ကြာသည်အထိ ထမ်းဆောင်ကာ အငြိမ်းစားယူသည်။

ကိုးကား
-------


1. ↑  တိုင်းဒေသကြီးသို့မဟုတ်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးချုပ်များခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း။ *မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ(၂၀၁၁၊မတ်လ၃၁ရက်နေ့ထုတ်)စာမျက်နှာ ၁၀ပေါ်ပါ ဖော်ပြချက်* (၃၁ မတ် ၂၀၂၃)။  ၂၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  မကွေးတိုင်းတွင် ၅ နှစ်အတွင်း ရာဇဝတ်မှု ၁၅၉၀၀၀ ကျော်နှင့် တရားမမှု ၁၇၀၀၀ ကျော်ဖြစ်ပွား။ *DVB Burmese* (၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁)။  ၂၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  မကွေးတိုင်းတရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးများ။ *မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်ရုံး*။  ၂၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးမှ ပခုက္ကူအကျဉ်းထောင်ရှိ အကျဉ်းသူ/အကျဉ်းသားများ၏ ဥပဒေနှင့်အညီ ရသင့်ရထိုက်သော အခွင့်အရေးများ ရရှိခြင်းရှိ/မရှိ လာရောက်စစ်ဆေး။ *Myanmar Digital News* (၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၉)။  ၂၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
ချစ်စမ်းမောင် (ဘောလုံးသမား) နှင့် မရောထွေးပါနှင့်။

**ချစ်စမ်းမောင်**သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ Iron Crossတီးဝိုင်းတွင် လိဒ်ဂစ်တာသမား တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ချစ်စမ်းမောင်သည် ဟင်္သာတမြို့နယ်၊ ဓမ္ဘီတိုက် ၊ နွယ်ခွေရွာနေ အဖဦးယူစီ နှင့် အမိဒေါ်အေးကြည်တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။

ငယ်ဘဝ
-----

အသက် ၄ နှစ်ကျော် အရွယ် ကပင် စတင်၍ ဂစ်တာ တီးခဲ့ပြီး ယခုအချိန်ထိ လိဒ်ဂစ်တာကိုသာ တစိုက်မတ်မတ် တီးခတ်သူ ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က ဘုရားကျောင်းတက်ရင်း ဂစ်တာကို စတင်တီးခတ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်ရှိလာကာ အစ်မဖြစ်သူအိမ်တွင် နေထိုင်ရင်း (MYC) ဘုရားကျောင်းတွင် ဆရာစောဘွဲ့မှူးနှင့် တွေ့ခဲ့သည်။ အများဆုံးတီးဖြစ်ခဲ့သော စတီဒီယိုမှာ လင်းစတူဒီယို ဖြစ်သည်။ ပထမဆုံး ချစ်စမ်းမောင်ဟု အသိအမှတ်ပြုခြင်းခံခဲ့ရသည်မှာ စိုးလွင်လွင် သီဆိုသော မာနမျက်နှာ သီချင်း (Solo) တွင် ဖြစ်သည်။

တကိုယ်တော် လက်စွမ်းပြ ဆိုလိုစီးရီးအဖြစ် ခြောက်ကြိုးကဝေ အမည်ရှိ စီးရီးကို ထုတ်ဝေခဲ့ရာ ဂီတလောက တွင် ပြောစမှတ်တွင်သည့် စီးရီးတခွေဖြစ်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မိုဘီဂျီနိုနဲ့ ချစ်စမ်းမောင်။ *BBC Burmese* (၁၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂)။  ၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  ကြည့်ရှု့သူ ၇သိန်းကျော်ရှိ ချစ်စမ်းမောင်တို့ သားအဖ၏ မြူးမြူးကြွကြွ Tik Tok အက(ရုပ်သံ)။ *DVB* (၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၈)။  ၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  အခြေအနေတွေတည်ငြိမ်သွားရင် ICနှစ်၃၀ပြည့် ပွဲမှာပြန်တွေ့ကြဖို့ အဖွဲ့သားတွေပြော။ *ဧရာဝတီသတင်း* (၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၀)။  ၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
လီလီပန်းပင်မျိုးသည် အပင်မျိုးရင်းအကြီး ဆုံးတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည့်ပြင် ခြံဥယျာဉ်များတွင် အလှစိုက်ပျိုးရာ၌လူကြိုက်များသော အပင်မျိုးတစ်ခုဖြစ်သည်။ လီလီပန်းများသည် မကြီးလွန်း၊ မငယ်လွန်း အနေတော်အရွယ်ရှိ၍ အလွန်လှပသည့်ပြင် အနံ့လည်းမွှေးကြိုင်သောကြောင့် အလွန်တန်ဖိုးထားကြသည်။ လီလီပန်းပင်မျိုး၏ မူလ 
ပေါက်ရာဒေသမှာ မြောက်သမပိုင်းဒေသများဖြစ်သည်။ လီလီပန်းပင်သည်လီလီအေစီအီး မျိုးရင်းတွင် လီလီယမ်မျိုးစု၌ပါဝင်၍ ယင်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ ပန်းမျိုးစုကိုလိုက်၍
အမျိုးမျိုးခေါ်ကြသည်။ လီလီပန်းမျိုးရင်းတွင်မျိုးစုပေါင်း ၂ဝဝကျော်မျှ ရှိပြီးလျှင် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ခန့်ရှိလေသည်။ တရုတ်နိုင်ငံတွင် မူလဖြစ်ထွန်းသော ကျားလီလီပန်း၏ ရုက္ခဗေဒ 
အမည်မှာ လီလီယမ် တိက်ဂရီနမ်ဖြစ်၍ ဥရောပတိုက်ကတောင်ပိုင်းနှင့်ဗြိတိသျှကျွန်းတွင် အလေ့ကျပေါက်သော မဒေါနားလီလီပန်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ လီလီယမ် ကန်ဒီဒမ်စသည်
ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် တရုတ် လီလီပန်း၊ဂျပန်လီလီပန်းများလည်းရှိကြသည်။ လီလီပန်းပင်မျိုးတွင် ကညွှတ်၊ ကြက်သွန်နီ၏ကြက်သွန်ဖြူ၊ ထန်းကြက်သွန်ပင်မျိုးများ ပါဝင်ကြသည်။ လီလီပန်းပင်များသည် အမြင့်နှစ်ပေမှ ငါးပေအထိရှိကြသည်။ လီလီပန် အမျိုးစုတွင် ပါဝင်သော လီလီပန်းပင်အစစ်များသည် ပင်စည်မတ်၍ အရွက်များမှာ သေးသွယ်ရှည်လျားပြီးလျှင်
အညှာမရှိဘဲ ပင်စည်တွင်ကပ်၍ ရွက်လွှဲဖြစ်စေ၊ ပင်စည်တစ်ဝိုက်ပတ်၍ဖြစ်စေ ထွက်ကြသည်။ 

ပင်စည်၏ ထိပ်တွင်မှထင်ရှားပေါ်လွင်သော ခေါင်းလောင်းပုံသဏ္ဌာန် အပွင့်များပွင့်ကြသည်။ အပွင့်တစ်ပွင့်တွင် ပွင့်ဖတ်ခြောက်ခု ကွဲ၍နေသည့်ပြင် ထိုပွင့်ဖတ်များသည် ဝတ်ဆုံဖို
ခြောက်ခုနှင့် အသီးခွံတစ်ခုကို ဝိုင်းလျက်ရှိနေလေသည်။ ပန်းပွင့်တစ်ပွင့်တွင် ပွင့်ချပ်နှစ်ခုသာ ရှိသော်လည်း ပွင့်ချပ် တစ်ခုလျှင် ပွင့်ဖတ်သုံးခု တွဲနေသဖြင့် ရုတ်တရက်ကြည့်လျှင်
ပွင့်ချပ် ခြောက်ခုရှိသကဲ့သို့ထင်ရသည်။

လူသိများ၍ ထင်ရှားသော လီလီပန်မျိုးထဲတွင် ဂျပန် လီလီပန်း မျိုးလည်း တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ယင်းပန်း၏အရောင်မှာ အနီရင့်အောက်ခံတွင် မရမ်းရောင် အစက်ကလေးများ ရှိသဖြင့် အလွန်လှပသည်။ တစ်ခုသော လီလီပန်းမျိုးတွင် ပွင့်ဖတ်လိမ္မော်ရောင် အောက်ခံ၌ အနီစက်များရှိသည်။ အရောင်အသွေးမှာ အလွန်တောက်ပသဖြင့် ရှုမငြီးနိုင်ပေ။ အလှဆုံးကား အီစတာလီလီခေါ် အဖြူဆွတ်ဆွတ် လီလီပန်းဖြစ်သည်။ အပွင့် တစ်ပွင့်လုံးမှာ အစက်အပြောက်မရှိဘဲ ဆွတ်ဆွတ်ဖြူနေသဖြင့် ကျက်သရေရှိ လှပေသည်။ ပင်စည်အမြင့် ၁ဝ ပေမှ ၁၄ ပေ ထိရှိသော အိန္ဒိယ လီလီ ပန်းပင်ကြီးများတွင် ကတော့ပုံအပွင့်ကြီးများရှိ၍ အရောင်မှာ မရမ်းရောင် ဖြစ်သည်။ လီလီပန်းပင်အမျိုးပေါင်း မြောက်မြားစွာရှိသည့်အလျောက် အပွင့်များ၏ 
အရောင်မှာလည်း အမျိုးမျိုး ကွဲပြားလျက်ရှိရာ အမျိုးတိုင်းပင် တစ်မျိုးစီလှပ၍ ကျက်သရေရှိလှပေသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2  *Lilium*။ *World Checklist of Selected Plant Families*။ November 14, 2017 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  June 13, 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  lectotype designated by N. L. Britton et A. Brown, Ill. Fl. N. U.S. ed. 2. 1: 502 (1913)
3. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
ပထမဆုံး *Li-Fi* ပစ္စည်း
လိုင်ဖိုင် လိုဂို
`shwehmoneAsoeLin`**လိုင်ဖိုင်** (**Light Fidelity** အတိုကောက်: *Li-Fi*) ဆိုသည်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာစကားလုံးတစ်လုံးဖြစ်ပြီး အီလက်ထ‌ရောနစ် ကိရိယာတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ကြိုးမဲ့စနစ်ဖြင့် အချက်အလက်များကို ‌ပေးပို့နိုင်‌သော စနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အင်တာနက်ကွန်ရက်ကိုလည်း လိုင်ဖိုင်စနစ်ဖြင့် ချိတ်ဆက်အသုံးပြုနိုင်သည်။ လိုင်ဖိုင်စနစ်သည် အလင်းကို အ‌ခြေခံ၍ အချက်အလက်များကို ထုတ်လွှတ်ခြင်းနှင့်လက်ခံခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်သည်။

လိုင်ဖိုင်စနစ်၏ အလင်းအတွက် အယ်လ်အီးဒီ (LED) မီးလုံးများကို အဓိကအသုံးပြုသည်။ အယ်လ်အီးဒီ မီးလုံးငယ်လေးများ၏ အလင်း‌ရောင်များမှတဆင့် အချက်အလက်များသည် စားပွဲတင်ကွန်ပျူတာများ၊ လက်ကိုင်ကွန်ပျူတာများ၊ ပုံထုတ်စက်များ၊ လက်ကိုင်ဖုန်းများနှင့်ကွန်ပျူတာဆက်စပ်ပစ္စည်းများထံသို့ အပြန်အလှန်စီးဆင်းမည်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ အသုံးပြုလာနိုင်သည်ဖြစ်၍ အီလက်ထ‌ရောနစ်ဆက်စပ်ပစ္စည်းများအားလုံးကိုလည်း ကွန်ပျူတာစနစ်များဖြင့် ထိန်းချုပ်စီမံလာနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ လိုင်ဖိုင်စနစ်ကို စမ်းသပ်စနစ်အဖြစ် ၂ဝ၁၃ ခုနှစ်ကတည်းက စတင်အသုံးပြုလာကြသည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ဝိုင်ဖိုင်စနစ်ကိုသာ ကမ္ဘာနှင့်အဝှမ်း၌ အသုံးတွင်ကျယ်‌နေ‌သော်လည်း ၂ဝ၁၈ ခုနှစ်ခန့်တွင် လိုင်ဖိုင်စနစ်ကို အသုံးပြုလာမည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။

လိုင်ဖိုင်ကို အသုံးပြုခြင်း‌ကြောင့် အင်တာနက်နှင့်အချက်အလက်စီးဆင်းမှုမြန်နှုန်းသည်လည်း မြင့်တက်လာမည်ဖြစ်သည်။ သုတေသနများ၏ အဆိုအရ မြန်နှုန်းသည် တစ်စက္ကန့်လျှင် ၁ဝ ဂစ်ဂါဘိုက်ခ် (10Gbit) ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။

စာညွှန်း
--------

1. ↑  Anthony Cuthbertson (23 November 2015)။ LiFi internet: First real-world usage boasts speed 100 times faster than WiFi။  3 December 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**ထိုင်တော်မူ ဂေါတမဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်ဘုရားကြီး (အင်္ဂလိပ်: Statue of Gautama Buddha)** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မွန်ပြည်နယ်၊ ကျိုက်ထိုမြို့၌ တည်ရှိသည်။ ကျိုက်ထိုမြို့တွင်ရှိသော ဘုရားသုံးဆူတောင်ပေါ်၌တည်ထားသည်။ ဉာဏ်တော်အမြင့် ၇၇.၈၇၆၄ မီတာ (၂၅၅.၅၀၀ ပေ) ရှိ၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးနှင့် ကမ္ဘာတွင် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံး ထိုင်တော်မူရုပ်ပွားတော် တစ်ဆူဖြစ်သည်။ ထိုင်တော်မူ ဂေါတမ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ ဘုရားကြီး၏ ဗုဒ္ဓါဘိသေက အနေကဇာတင် အခမ်းအနားကို (၂၀၁၉) ဧပြီလ (၇)ရက်နေ့၌ ကျင်းပခဲ့ရာ မန္တလေးမစိုးရိမ်တိုက်သစ် မဟာနာယကဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ ကေသရာ ဘိဝံသ၊ သီတဂူဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဉာဏိဿရ တို့ကြွရောက်ကြ၍ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး နိုင်သက်လွင်၊ မွန်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် ဒေါက်တာအေးဇံ တို့လည်းတက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။

အချက်အလက်
---------

ဤဘုရားကြီးတွင် အထပ်ပေါင်း 18 ထပ်ရှိ၍ အလွှာပေါင်းက ၁၈ လွှာရှိပါရှိသည်။ နောက်ဆုံးပွင့်တော်မူခဲ့သော ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားကို အစွဲပြု၍ **ဂေါတမဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် ဘုရားကြီး**ဟူ၍ ဆရာတော် ဦးတေဇဝန္တကိုယ်တိုင် အမည်ပေးခဲ့သည်။

ဘုရားကြီးတည် ထားမှုအတွက် ကျိုက်ထိုမြို့ တောင်သူစု ရပ်ကွက်တွင် နေထိုင်သည့် မြန်မာရွှေပြည်ဟိန်းကုမ္ပဏီ ရွှေသတ္တုတူးဖော်ရေး လုပ်ငန်းပိုင်ရှင် ဦးတင်ဝင်း၊ ဒေါ်အုံးမြင့်တို့ မိသားစုက ကျပ်သိန်းသုံးထောင်ကို မတည်လှူဒါန်းခဲ့သည်။

ထိုင်တော်မူ ဂေါတမဗုဒ္ဓရုပ် ပွားတော်ဘုရားကြီး တည်ရန်အတွက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်က စတင်မြေရှင်း ပန္နက်ရိုက်ခဲ့ကာ ၂၀၁၆ ခုနှစ် တွင် သီတဂူဆရာတော်က အုတ်မြစ်ချခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဘုရားကြီး၏ ကိုယ်တွင်း၌ အထပ်များစွာပါဝင်ပြီး ပထမထပ်တွင် ဌာပနာထားကာ ဌာပနာကိုလည်း အလှူရှင်များ ကြည့်မြင်နိုင်အောင်စီမံထားကြောင်း၊ ဉာဏ်တော်အမြင့် ၂၅၅ ပေ ၆ လက်မ ထားခြင်းမှာ ရောက်ရှိနေသည့် သာသနာတော်နှစ်ကို သိမြင်နိုင်အောင်ဖြစ်ကြောင်း ဘုရား၏ အမည်ကိုလည်း မြတ်စွာဘုရား၏ အမည်ရင်း ဂေါတမဗုဒ္ဓ ဟု အမည် ပေးထားသည့် အတွက် ဘုရားဖူးသူများနှင့် ဆုတောင်း သူများအတွက်လည်း သက်တော် ထင်ရှားဘုရားရှင်ကို ရည်စူးပူဇော် နိုင်အောင် ယင်းကဲ့သို့ အမည်ပေး ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဦးတေဇဝန္တ က ဆိုသည်။

  

ကျိုက်ထိုမြို့ အတွင်းရှိ အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်သော ဘုရားသုံးဆူတောင်ပေါ်တွင် တည်ထားကိုးကွယ်သည်။

(၂၀၁၄)ခုနှစ် ဩဂုတ် (၁၀)တွင် စတင် ပန္နက်ရိုက်ခဲ့ပြီး (၂၀၁၆) စက်တင်ဘာ (၁၀)တွင် အုပ်မြစ်ချ စတင် တည်ဆောက်ခဲ့ရာ

(၂၀၁၉)တွင် ပြီးစီးခဲ့ပြီး

(၂၀၁၉ ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့) တွင် အနေကဇာတင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။

ဘုရား၏ ဉာဏ်တော်အမြင့် မှာ (၂၅၅)ပေ (၆)လက်မ ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံရှိ ထိုင်တော်မူ ဘုရား ရုပ်ပွားတော်များအနက်
အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာအနှံ့ရှိ ထိုင်တော် မူ ဘုရားများတွင် ဒုတိယ အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။

ဘွဲ့တော် အမည်မှာ ဂေါတမ ဗုဒ္ဓ မြတ်စွာဘုရားကြီး (Statue of Gautama Buddha) ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  The Tallest Statues In The World (November 2018)။  22 March 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  မွန်ပြည်နယ်၊ ကျိုက်ထိုမြို့ ဘုရားသုံးဆူတောင်ပေါ်ရှိ ရှေးဟောင်းသမိုင်းဝင် ထိုင်တော်မူ ဘုရားကြီး၏ ဗုဒ္ဓါဘိသေက အနေကဇာတင် အောင်ပွဲမင်္ဂလာ ကုသိုလ်တော် အခမ်းအနား ကျင်းပ (April 7 2019)။  15 April 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  "ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးထိုင်တော်မူ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ဖြစ်လာမည့် ဂေါတမဗုဒ္ဓရုပ်တုတည်ဆောက်မှု ရာခိုင်နှုန်း ၉၀ ကျော် ပြီးစီးနေပြီး လာမည့်ဧပြီလဆန်းတွင် ဗုဒ္ဓါဘိသေကအနေကဇာတင်ပွဲ ကျင်းပမည်"။
**ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာနေ့**သည် နှစ်စဉ် ဇွန်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာနေ့တစ်နေ့ဖြစ်သည်။ ဤအယူအဆကို ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါနိုင်ငံ သမုဒ္ဒရာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး နိုင်ငံတကာဗဟိုဌာနနင့် ကနေဒါနိုင်ငံ သမုဒ္ဒရာဆိုင်ရာ အင်စတီကျူတို့မှ ဘရာဇီးနိုင်ငံ၊ ရီယိုဒီဂျနေးရိုးမြို့တွင် ကျင်းပသော ကုလသမဂ္ဂ၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဆိုင်ရာ အစည်းအဝေးတွင် အဆိုပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာသမုဒ္ဒရာနေ့ကို ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်မှုအဖြစ် သမုဒ္ဒရာဆိုင်ရာ ပရော့ဂျက်များအား ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှ စတင်ခဲ့သည်။ "ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာနေ့"ကို ကုလသမဂ္ဂမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုသည်မှာ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှ ဖြစ်သည်။ ဒီအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာနေ့သည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စဉ်ဆက်မပြတ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပန်းတိုင်များအား အကောင်အထည်ဖော်ရာ၌ ပံ့ပိုးပေးပြီး သမုဒ္ဒရာကြီးအား ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးနှင့် ၎င်း၏ အရင်းအမြစ်များအား ရေရှည်တည့်တံ့နိုင်စေရေး စီမံခန့်ခွဲမှုတို့ကို အများပြည်သူများ စိတ်ပါဝင်စားလာစေရန် မြှင့်တင်ပေးသည်။ ကမ္ဘာသမုဒ္ဒရာများနေ့ကို ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအားလုံး ကျင်းပကြပြီး ၎င်းတို့အထဲတွင် ဩစတေးလျ၊ ဘရာဇီး၊ ကနေဒါ၊ အိန္ဒိယ၊ ဂျပန်နှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံတို့ ပါဝင်သည်။

သမိုင်း
-------

### ၁၉၈၇-၁၉၉၂

ဘရော့လန်းကော်မရှင် (သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဆိုင်ရာ ကမ္ဘာ့ကော်မရှင်ဟုလည်း လူသိများ)သည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၌ တင်သွင်းခဲ့သော ဘရော့လန်းအစီရင်ခံစာ၌ သမုဒ္ဒရာကဏ္ဍသည် အခြားသောကဏ္ဍများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အသံကျယ်လောင်မှု လျော့နေသည်ဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။

၁၉၉၂ ခုနှစ် တွင် ကျင်းပခဲ့သော ပထမဆုံးသော ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာနေ့၌ သမုဒ္ဒရာများနှင့်ပတ်သက်သော အကြောင်းအရာများကို အစိုးရအချင်းချင်း၌ဖြစ်စေ အန်ဂျီအိုအဖွဲ့အစည်းများကြား၌ဖြစ်စေ ဘေးရောက်နေသည်မှ ဗဟိုမူဝါဒဆွေးနွေးမှုများဆီသို့ရောက်စေရန်နှင့် ကမ္ဘာ့တစ်ဝှမ်း သမုဒ္ဒရာနှင့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများ၏ အသံကျယ်လောင်လာစေရန်ဟု ရည်မှန်းချက်များ ချမှတ်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  About။ ကုလသမဂ္ဂ။  ၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  World Oceans Day, 8 June (in EN)။  ၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  ARE၊ Federal Office for Spatial Development။ 1987: Brundtland Report (in en)။  6 Sep 2023 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* Official United Nations World Oceans Day Website
* Official United Nations World Oceans Day Website (2009–2017)
* World Ocean Day website
* The Ocean Project website
ဆရာ မုံရွာဝင်းဖေကို အဖ ဦးဘကို၊ အမိ ဒေါ်လေးခင် တို့က ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် မုံရွာမြို့နယ်၊ သာစည်ကျေးရွာ၌ မွေးဖွားသည်။

မုံရွာဝင်းဖေသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် မိဘများနှင့် အတူ မုံရွာမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင်သည်။ မုံရွာမြို့ အမှတ် (၁) အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာ သင်ယူသည်။ ဆယ်တန်း အောင်မြင်ပြီး မြစ်ကြီးနား ကောလိပ်နှင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ်တို့တွင် ပညာ ဆည်းပူးခဲ့ရာ ၁၉၆၉ ခုနှစ်၌ မန္တလေး တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။

မုံရွာဝင်းဖေသည် ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင်ပြီး ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ် ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်း စာပေဗိမာန် အဖွဲ့၌ တာဝန် ထမ်းဆောင်သည်။ စာပေဗိမာန် အဖွဲ့၌ အလုပ်သင် စာပြင်၊ စာပေ လက်ထောက်၊ လက်ထောက် စာတည်း၊ စာတည်း၊ စာတည်း တာဝန်ခံ၊ စာတည်းမှူး၊ စာတည်းမှူးချုပ် စသည်ဖြင့် ရာထူး အဆင့်ဆင့်ကို နှစ်ပေါင်း ၃ဝ ကျော် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

မုံရွာဝင်းဖေသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ်မှ စ၍ ကဗျာများ ရေးသားပြီး စာပေနယ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ မုံရွာဝင်းဖေ၏ သင်ဆရာများမှာ လူထု ဦးလှ၊ ဆရာမကြီး ဒေါ်ခင်မြတ်သူ၊ ဆရာကြီး ဦးဘိုးသင်း၊ ဆရာကြီး မြကေတုနှင့် ဆရာကြီး ဦးဆန်းထွန်း (ဆန်းထွန်း - မန်းတက္ကသိုလ်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ မုံရွာဝင်းဖေသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ်၊ အမျိုးသား စာပေဆုကို "ပွင့်တမာမြိုင် ကဗျာများ" စာအုပ်ဖြင့် ဆွတ်ခူးရရှိသည်။ ကဗျာပုဒ်ရေ ၁,၂၀ဝ ကျော်၊ ဆောင်းပါး ရ၀ဝ ကျော်နှင့် ဝတ္ထုတို ၁၅ ပုဒ်တို့ကို မြဝတီ၊ ငွေတာရီ၊ ရှုမဝ၊ သွေးသောက်၊ လုံမလေး မဂ္ဂဇင်းနှင့် ရွှေသွေး ဂျာနယ်တို့တွင် ရေးသားခဲ့သည်။

  

မုံရွာဝင်းဖေသည် တာဝန် ထမ်းဆောင်စဉ် အတွင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံ၊ ရုရှားနိုင်ငံ၊ ဂျပန်နိုင်ငံနှင့် ကိုးရီးယား သမ္မတနိုင်ငံများသို့ သင်တန်း တက်ရောက်ရန်နှင့် လေ့လာရေး ခရီး အဖြစ် သွားရောက်ခဲ့သည်။

  

မုံရွာဝင်းဖေသည် ၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်ခင်အုန်းမြင့်နှင့် သားဖြစ်သူ ရှင်ဧသိကဉာဏ (အမရပူရကျောင်း) တို့ ကျန်ရစ်သည်။

ရေးသား ပြုစုခဲ့သော စာအုပ်များ
-----------------------------

1. ပွင့်တမာမြိုင် ကဗျာများ ၁၉၆၇
2. ကြည်ပြာမိုး ကဗျာများ ၁၉၈၀
3. လက်နက် ဖျက်သိမ်း ငြိမ်းချမ်းရေး ၁၉၈၀
4. ယမုန်နာနှင့် ဗုဒ္ဓဂါယာ ခရီးသွား မှတ်တမ်း ၁၉၈၁(နတ်မောက်ဘုန်းကျော်နှင့် တွဲဖက် ရေးသားသည်)
5. တက်လူတို့အတွက် ၁၉၉၀
6. ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် ဘဝတက်လမ်း ၁၉၉၀
7. ဘဝမွန်မြတ် စိတ်ဓာတ်မှန်စေ ၁၉၉၀
8. စိတ်သတ္တိ ၁၉၉၁
9. ဘဝအမြင့်သို့ တက်လှမ်းနိုင်ကြသူများ ၁၉၉၁
10. ဘဝမြင့်မြင့် စိတ်မြင့်မြင့် ၁၉၉၃
11. နေ့စဉ်တိုးတက် အောင်ခြင်းဆက် ၁၉၉၄
12. လူအမျိုးမျိုး ဘဝအထွေထွေ ၁၉၉၅
13. တက်လူတို့ အတွက် ကြီးပွား တိုးတက်ရေး နည်းလမ်းကောင်းများ ၁၉၉၈

ကိုးကား
-------

1. ↑  ရွှေဟင်္သာ စာအုပ်တိုက်၊ ၂၀၀၈ စက်တင်ဘာ၊ ပထမအကြိမ် ထုတ် "နှစ်ဆယ်ရာစု မြန်မာ စာရေးဆရာများနှင့် စာစုစာရင်း (ပဉ္စမတွဲ)" စာအုပ်မှ
**ချောင်းမမွေတော်စေတီတော်** သည် မုံရွာခရိုင်၊ ညောင်ကန်ရွာ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

မဇ္ဈိမဒေသ ရာဇဂြိုဟ်ပြည့်ရှင် အဇာတသတ်မင်း၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်သည့် နာဂဒါသမင်းကို နန်းချ၍ သုသုနာဂမင်း နန်းတက်၍ နာဂဒါသမင်းနှင့် နှမတော်စပ်သူ သီတလိဒေဝီတို့သည် မြတ်စွာဘုရားတို့၏ ဓာတ်တော်များကို ယူဆောင်၍ မြန်မာနိုင်ငံသို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့၏။ ကလေးရာဇဂြိုဟ်၌ လည်းကောင်း၊ တိမ်းရင်းရာဇဂြိုဟ်၌ လည်းကောင်း မြို့တည်ထောင်၍ နေခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် တိမ်းရင်းမြို့ (ညောင်ကန်ရွာ) တွင် ဓာတ်တော်များကို ဌာပနာကို စေတီတော် တည်ခဲ့သည်။ တည်ထားခဲ့သည့် ဘုရားများမှာ ဖလားလမ်းဘုရား၊ ဆင်ဝပ်ဘုရား၊ မြတံဆိတ်ဘုရား၊ မွေရှင်တော်ဘုရား စသည်စေတီတို့ကိုလည်း တည်ထားခဲ့လေသည်။

အမည်
----

စေတီတော်သည် သံဖိုချောင်းဦးတိုက်၍ နှစ်မွှာကွဲနေသည့် ကုန်းတော်၏ အလယ်ဗဟို၌ တည်ထားသောကြောင့် ချောင်းမွှာမွေတော်ဟု ခေါ်ခဲ့သည်။ နောင်အခါ ချောင်းမမွေတော် ဟူ၍ ခေါ်ခဲ့ကြသည်။

စေတီတော်၏ ဘုရားပွဲတော်ကို ဝါဆိုလဆန်း ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဘုရားဆွမ်းတော်ကြီးပွဲတော်ကို ကျင်းပကြသည်။

ပြုပြင်မှုများ
--------------

* ၁၂၇၄ ခုနှစ်တွင် မောဂ္ဂလန်တိုက်၊ တောင်ကျောင်းဘုန်းကြီး ဦးနာယက၏ ကြီးမှုမှုဖြင့် ပြုပြင်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  လှသမိန် (ဧပြီ ၁၉၆၈)။ *မြန်မာနိုင်ငံတခွင် ဘုရားသမိုင်းပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်မြို့: မဟာဝိဇ္ဇာစာပေ။ pp. ၈၉၊ ၉၀။
သွင်းကိန်း(input)ထည့်ပေးသည့် တန်ဖိုးကို လိုက်၍ ရလဒ်(output) ထုတ်ပေးသည်မှာ ဖှန်ရှင်၏ လုပ်ဆောင်ချက် ဖြစ်သည်။ ဖှန်ရှင်အဖို့ သွင်းကိန်းကို ပြောင်းလဲကိန်းဟုလည်း ခေါ်သည်။

  

သင်္ချာရှိ **ဖှန်ရှင်** (သို့) **ဆက်သွယ်ချက်** (အင်္ဂလိပ်: **function** or **mapping**) ဆိုသည်မှာ ပြောင်းလဲကိန်း(variable) တန်ဖိုးကို မှီတည်၍ ရလဒ်တန်ဖိုး ထုတ်ပေးနေသည့် သင်္ချာဇာတ်ကောင် ဖြစ်လေသည်။ အစုအားဖြင့် ဆိုရသော် ပြောင်းလဲကိန်းများ အစုကို ဒိုမိန်း သို့မဟုတ် အကြောင်းခံဝန်းနယ် (domain) ဟု ခေါ်ပြီး၊ ရလဒ်တန်ဖိုးများ အစုကို ကိုဒိုမိန်း သို့မဟုတ် အကျိုးဆက်ဝန်းနယ် (co-domain) ဟု ခေါ်သည်။ ဤတွင် ဖှန်ရှင်ဟူသည်က အစုX (အကြောင်းခံနယ်ဝန်း) မှ အစုY (အကျိုးဆက်ဝန်းနယ်)သို့ အစုဝင်များ အချင်းချင်း ဆက်စပ်ပေးသော ဆက်သွယ်ချက်မျိုး ဖြစ်ပေမည်။

အသုံးများသော ရေးနည်းအားဖြင့် ဖှန်ရှင်များကို {\displaystyle y=f(x)} ပုံစံဖြင့်ရေးနိုင်ထားလျှင် {\displaystyle x} က သွင်းကိန်း (input) သို့မဟုတ် အမှီခိုခံ ပြောင်းလဲကိန်း (variable) ကို ဆိုလိုပြီး {\displaystyle y} သို့မဟုတ် {\displaystyle f(x)} က မှီခိုသူ ထွက်ပေါ်ရလဒ် (output) ကိုဆိုလိုသည်။ ဖှန်ရှင်ခွဲစိတ်ဗေဒ (Functional Analysis)တွင် ထို၂ခုအနက် အနည်းဆုံးတစ်ခုသည် တိုင်းကြောင်း အရေအတွက် (၂ခု၊ ၃ခုသာ မက) အနန္တပင် ရှိနိုင်သည့် ရပ်ဝန်းများ (infinite-dimensional spaces) လည်း သဘောတရားအားဖြင့် ဖြစ်နိုင်သည်။

### အသုံးများသော ဖှန်ရှင်အချို့

* {\displaystyle f(x)=a} ဟူသော ဖှန်ရှင်မျိုး၏ ရလဒ်သည် သွင်းကိန်း {\displaystyle x} အပေါ် မမှီခိုဘဲ ကိန်းသေ a တခုခုသာ ထုတ်ပေးနေ၍ ထိုဖှန်ရှင်မျိုးသည် ကိန်းသေဖှန်ရှင် (constant function) မည်၏။
* {\displaystyle f(x)=|x|} သည် သွင်းကိန်း၌ ပါလာမည့် အနုတ်လက္ခဏာကို ဖျောက်ရန် အသင့်ရှိလျက် ပမာဏကိုသာ ထုတ်ပေးနေမည့် ပမာဏရင်းထုတ် ဖှန်ရှင် (absolute value function) ဖြစ်သည်။
* {\displaystyle f(x)=ax+b} ပုံစံဝင်သော ဖှန်ရှင်များသည် မျဉ်းဖြောင့်ဖှန်ရှင် (linear function) များ ဖြစ်၏။
* {\displaystyle f(x)=ax^{2}+bx+c} ပုံစံဝင်သော ဖှန်ရှင်များသည် နှစ်ထပ်ကိန်းဖှန်ရှင်များ ဖြစ်၏။

အကိုးအကား
---------

1. ↑  Halmos 1970
2. ↑  Halmos 1970, p. 30; the words **map**, **mapping**, **transformation**, **correspondence**, and **operator** are often used synonymously.
3. ↑  Berezanskii & Levitan 2012, para. 1.

1. ↑  {\displaystyle y=f(x)} ဟု ရေးရာ၌ အကယ်၍ {\displaystyle x} သည် အနန္တဒိုင်မန်းရှင်းရှိပြီး၊ {\displaystyle y} သည် ဒိုင်မန်းရှင်းတစ်ခုတည်းသာ ရှိပါက (ဥပမာ {\displaystyle y\in \mathbb {R} }) ထိုကဲ့သို့သော ဖန်ရှင် {\displaystyle f} ကို *ဖန်ရှင်နယ် (functional)* တစ်ခုဟုခေါ်ဆိုပြီး ဖန်ရှင်ဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာအမည် *functional* analysis ရှိ *functional* ဆိုသော စကားရပ်မှာ ဤဖန်ရှင်နယ်များကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
၁၆ပေါက်Chromatic (ထိပ်) နှင့် ၁၀ပေါက် Diatonic (အောက်) ဟုခေါ်သည် ဘာဂျာနှစ်မျိုးတွေ့ရ။
ပါးစပ်ဖြင့် မှုတ်ရသည့် သံစုံတူရိယာကလေးကို 
ဘာဂျာ (Harmonica) ဟုခေါ်သည်။ ပါးစပ်မှုတ် ဘာဂျာဟူ၍ လည်းကောင်း တစ်ခါတစ်ရံ ပြင်သစ်စောင်း (French harp) ဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။ ယင်းကို လူသိများရုံမက ကလေး သူငယ်တိုင်းလိုလိုပင် မှုတ်တတ်ကြသည်။ အဖိုးပေါသည့်ပြင် လေ့ကျင့်ရန်လည်း လွယ်ကူလှသည်။ ယင်းကိရိယာ ကလေးကို ပါးစပ်ဖြင့် 
မှုတ်၍ဖြစ်စေ၊ စုတ်၍ဖြစ်စေ အသံများ ထွက်ပေါ်လာလေသည်။ မမြည်စေလိုသည့်အပိုင်း ကို လျှာဖြင့်ပိတ်၍ မှုတ်ခြင်းစုတ်ခြင်း ပြုရသည်။ ဘာဂျာပြုလုပ်ပုံမှာ အလယ်တွင် အပေါက်ရှိသော သစ်သား ပြားကလေးတစ်ခု ခံထား၍ သစ်သားပြား၏ ဘေးနှစ်ဖက်တွင် သတ္တုပြားနှစ်ချပ် ကပ်ထား၏။ အပေါက်များ 
ဖောက်ထားသော ထိုသတ္တုပြား နှစ်ချပ်တွင် အရှည် အတို၊ အထူအပါး အရွယ်အစားစားဖြစ်သော ကြေးပြား ချောင်းငယ်ကလေးများကို အစွန်းတစ်ဖက်၌ ခိုင်မြဲအောင် တပ်ထားလျက် အခြားအစွန်းဖက်၌ လစ်လပ်လျက်ရှိသည်။ မှုတ်လိုက်သောလေနှင့် စုတ်ယူလိုက်သောလေများသည် ထိုကြေးပြားကလေးများကို ထိခိုက်လေရာ ယင်းသို့သော ထိခိုက်မှုသည် လေလှိုင်းအတိုအရှည်တို့ကို ဖြစ်စေလျက်၊ အသံမျိုးစုံ ပေါ်လာစေခြင်းဖြစ်သည်။

ဘာဂျာကို ၁၈၂၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှလူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင် ဆာစီဝှိစတုန်းက စတင်တီထွင်ပြုလုပ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ သို့ရာတွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းကြီးတစ်ခု
က ဘာဂျာလုပ်ငန်းကို နှစ်ပေါင်းများစွာ တစ်ဦးတည်းပိုင်လုပ်ငန်းအဖြစ် ချုပ်ကိုင်ထားလေသည်။ ကမ္ဘာစစ်ကြီးများအတွင်းက ဘာဂျာသည် စစ်သည်တော်များ၏ အပျင်း
ပြေအသုံးပြုသော လက်စွဲတူရိယာအဖြစ် ကျော်ကြားသည်။ လယ်ရီ အက်ဒလားနှင့် ဗိုရာမီနိုဗစ်တို့ကဲ့သို့သော ဂီတပညာကျော်ကြီးများကသာ ဘာဂျာကို ပွဲကြီးလမ်းကြီးများ၌ 
အသုံးပြုသည်မှစ၍ ဘာဂျာသည် အဆင့်အတန်းမြင့်သော တူရိယာတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။[1]

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈)
**သုံးပန်လှစေတီ**သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံမြို့နယ်၊ တလုပ်မြို့တွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်စောင်းတန်းမုခ်ဦးတွင် ခြင်္သေ့ကြီး နှစ်ကောင် ရှိသည်။ မြို့ကြီးကုန်းမြောက်ဘက် မင်္ဂလာကန်တော်အတွင်း တည်ရှိ၍ ဉာဏ်တော် ၁၆၆ ပေ ရှိသည်။ လေးထောင့်အုတ်ခုံပေါ်တွင် ပစ္စယာခံ၍ ခေါင်းလောင်းပုံ စေတီ ပေါက်ထားသည်။ ပစ္စယာ ငါးဆင့် ရှိပြီး အောက်ဆုံး ပစ္စယာ၏ထောင့်လေးထောင့်တွင် ခြင်္သေ့တကောင်စီ ရှိသည်။ ပစ္စယာအဆင့်ဆင့်ရှိ အရံစေတီပေါင်းသည် ၆၅ ဆူ ရှိသည်။ ပစ္စယာများပေါ် တက်ရန် အရပ်လေးမျက်နှာတွင် နတ်လှေကား တစင်းစီ ရှိသည်။ သီရိဓမ္မာသောကမင်း တည်သော သံတောင် ၅ တောင် (၈.၃ ပေ)ရှိ တလုပ်ဗမ္ဗူက မုဋ္ဌောစေတီအား သာသနာနှစ် ၇၇၅ ခုနှစ်တွင် ပျူစောထီးမင်းက ရွှေထီး ၇ ဆင့်ဖြင့် မွမ်းမံတည်ဆောက်ခဲ့ပြီး သဗ္ဗညူဟု ဘွဲ့မည် ဆက်ကပ်သည်။ သာသနာနှစ် ၁၆၆၁ ခုနှစ်တွင် နရပတိစည်သူမင်းက ရွှေထီး ၉ ဆင့် တင်လှူမွမ်းမံသည်။ သမ္ဘူလစေတီဟု ဘွဲ့မည် ကပ်လှူသည်။ သာသနာ ၁၇၆၇ ခုနှစ်တွင် နန်းတောင်းများမင်း ဇေယျသိင်္ခသည် ထီးတော် ၁၁ ဆင့် တင်၍ မွမ်းမံသည်။ သုံးပန်လှ ဘွဲ့မည် ကပ်လှူသည်။ သာသနာ ၂၁၈၈ ခုနှစ်တွင် ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ပြိုပျက်သဖြင့် သာလွန်မင်း ပြုပြင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၃၈၈ ခုနှစ်တွင် ငလျင်ဒဏ်၊ ၂၄၅၄ ခုနှစ်တွင် မိုးကြိုးဒဏ်တို့ကြောင့် အနည်းငယ် ပျက်စီးသဖြင့် ခေတ်အဆက်ဆက် ပြုပြင်လာခဲ့ကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ခွန်စိုင်းဝမ်း (၂၀၀၂၊ ဧပြီလ)။ *တလုပ်မြို့သုံးပန်လှစေတီ*။ နက္ခတ္တရောင်ခြည်။ p. ၁၉။ `|date=` ရှိ ရက်စွဲတန်ဖိုး စစ်ဆေးရန် (အကူအညီ)
**မွန်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်** သည် မွန်ပြည်နယ်တွင် အမြင့်ဆုံးတရားရုံးဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးအဆင့်ရှိ တရားရုံးဖြစ်ကာ ခရိုင်တရားရုံး (၂)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၁၀)ရုံးရှိသည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၈၆၄ခုနှစ်၌ မှတ်တမ်းရုံးအဖြစ် မော်လမြိုင်မြို့၊ ပန်းဘဲတန်းရပ်၊ အထက်လမ်းမကြီးတွင် စတင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မော်လမြိုင်မြို့ တရားသူကြီးရုံးဖြစ်လာခဲ့သည်။၁၉၂၂ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တရားရုံးချုပ်လက်အောက်ခံ တနင်္သာရီတိုင်း၏ တိုင်းနှင့်စက်ရှင်တရားသူကြီးရုံးဖြစ်လာသည်။၁၉၄၈ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂ခုနှစ်အထိ ကျိုက္ခမီ၊ သံလွင်ခရိုင် ခရိုင်တရားမနှင့် စက်ရှင်တရားသူကြီးရုံးအဖြစ်လည်းကောင်း၊မော်လမြိုင်၊ ကော်သူလေးခရိုင် တရားမနှင့် စက်ရှင်တရားရုံးအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။၁၉၇၂ ဇူလိုင်လမှ ၁၉၇၃နှစ်ကုန်အထိ တနင်္သာရီတိုင်းပြည်သူ့တရားရုံးအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။၁၉၇၄ အခြေခံဥပဒေ အသက်ဝင်လာပြီးနောက် မွန်ပြည်နယ်အဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာပြီး မွန်ပြည်နယ်တရားရုံးဖြစ်လာခဲ့သည်။ 

၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေအရ ယခင် မွန်ပြည်နယ်တရားရုံးကို မွန်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး(၂)ဦး စုစုပေါင်း (၃)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

တည်နေရာ
-------

မွန်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်သည် မော်လမြိုင်မြို့တွင် တည်ရှိသည်။

တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးချုပ်များ(၂၀၁၁ မှ လက်ရှိ)
------------------------------------------------

* ဦးခင်မောင်ကြီး(၃၀-၃-၂၀၁၁ မှ ၈-၂-၂၀၂၁)
* ဦးညီညီစိုး(၃-၃-၂၀၂၁ မှ လက်ရှိ)

ဖွဲ့စည်းပုံ
-----------

မွန်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်ကို ခရိုင်တရားရုံး (၂)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၁၀)ရုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။

### ခရိုင်တရားရုံးများ

* မော်လမြိုင်ခရိုင်တရားရုံး
* သထုံခရိုင်တရားရုံး

### မြို့နယ်တရားရုံးများ

* မော်လမြိုင်မြို့နယ်တရားရုံး
* ချောင်းဆုံမြို့နယ်တရားရုံး
* မုဒုံမြို့နယ်တရားရုံး
* သံဖြူဇရပ်မြို့နယ်တရားရုံး
* ကျိုက်မရောမြို့နယ်တရားရုံး
* ရေးမြို့နယ်တရားရုံး
* ပေါင်မြို့နယ်တရားရုံး
* သထုံမြို့နယ်တရားရုံး
* ဘီးလင်းမြို့နယ်တရားရုံး
* ကျိုက်ထိုမြို့နယ်တရားရုံး

### တရားသူကြီးများ

၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်၌ တရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် (၃)ဦးရှိသည်။ ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်အောက်တွင် တရားသူကြီးချုပ်ရုံးနှင့် ပြည်နယ်တရားရေးဦးစီးမှူးရုံးတို့ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မွန်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်။ *၂၀၂၀ပြည့်နှစ် တရားရုံးနှစ်စဉ်အစီရင်ခံစာ*။

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေး |
| --- |
| မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး |
| နိုင်ငံတော်၏ တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာရုံး | 
* ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်
* နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး

 |
| ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် | 
* ကချင်ပြည်နယ်
* ကယားပြည်နယ်
* ကရင်ပြည်နယ်
* ချင်းပြည်နယ်
* မွန်ပြည်နယ်
* ရခိုင်ပြည်နယ်
* ရှမ်းပြည်နယ်

 |
| တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် | 
* စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး
* တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး
* ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး
* မကွေးတိုင်းဒေသကြီး
* မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး
* ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး
* ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး

 |
**စောင်းဦးဘသန်း** (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ရ မြန်မာဂီတပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

စောင်းဦးဘသန်းအား ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ (၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်ကျော်(၁၃)ရက်) သာယာ၀တီခရိုင်၊ အုတ်ဖိုမြို့နယ် မိုးညိုတန်းတွင် အဘ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေးဦးငယ်၊ အမိ ဒေါ်ဖွားမှီတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း(၅)ယောက်အနက် ဒုတိယ မြောက်သားဖြစ်သည်။ ဖခင်က ဂီတဝါသနာ ပါသည့် အလျောက် အုတ်ဖိုမြို့မှဆိုင်းဆရာ ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလား မှ စ၍ ဆိုင်းဝိုင်းပညာသင်ယူခဲ့ရသည်။ လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝ ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် ပေါင်းတည်မြို့မှ ဆရာရှင်း ထံမှ စောင်းပညာ ကို ဖခင်ဖြစ်သူ၏ အစီအမံဖြင့် သင်ယူခဲ့ရသည်။ဦးဘသန်း၏ဂီတ ဆရာများမှာ ဆရာရှင်း၊စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦး အောင်လှ၊ ဆရာဦးကြည်တို့ဖြစ်သည်။ အဆိုပညာ ကို ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံမှ လည်းကောင်း၊ သင်္ကေတရေးနည်းကို စန္ဒရား ဆရာဒီဇူဇာ နှင့် ကရင်မ ဆရာမကြီး မစ္စက်စိန်ဌေးတို့ထံမှ လည်းကောင်း သင်ယူခဲ့လေသည်။ ဦးဘသန်းသည် ဂီတ၊ အငြိမ့်နှင့် ဇတ်သဘင်လောကများတွင် ကျင်လည်ခဲ့ရာမှ စစ်ကြိုခေတ်ပန်းချီနှင့် တူရိယာ ကျောင်း တွင် တူရိယာ သင်တန်းနည်းပြ ဆရာ အဖြစ်ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာ ကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရား၊ အငြိမ့်များတည်ထောင်ခဲ့ပြီးဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံ ဂီတကထိက၊ ၎င်းမှ ယဉ်ကျေးမှူဌာန အထက်တန်းအရာရှိ အဖြစ် လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပေသည်။ ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ပေးချက်အရ ရွှေပြည်ဦးဘတင်၊ ဆရာဘကလေး၊ ဦးချစ်မောင်၊ဦးဟန်ပ၊ ဒေါ်စောမြဧကြည်၊ ဒေါ်ဒေလီညွန့်၊ ဦးဝန်(မင်းသုဝဏ်)၊ ဦးသိန်းဟန်(ဇော်ဂျီ)၊ ဒေါ်တင်အုန်း၊ မန္တလေးဦးကျော်၊ သံလျင်ဦးမြဦးတို့နှင့် အတူ မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ ကို ပန်တျာ မူမှန် ပြုစုခဲ့သည်။ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃)ပုဒ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အနုပညာ ဖလှယ်ရေးအစီအစဉ်အရ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံသို့ လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံသို့လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၅-ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံသို့လည်းကောင်း ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမဏီ၊ ချက်ကိုဆလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ် ဇွန်လ (၆) ရက်နေ့၊ အသက်(၈၀) အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။
(ခေတ်ပေါ်ရော့ခ်အဆိုတော် လေးဖြူ နှင့် အငဲ တို့၏ အဘိုးတော်စပ်သည်ဟု အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် လေးဖြူက ပြောကြားခဲ့သည်။)

ကိုးကား
-------

1. ↑  လေးဖြူ၏ BOB အင်တာဗျူး
2. ↑  မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ (ပန်တျာ မြင့်အောင်)စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက် ၁၆-၇-၆၂
ဘီစီ ၁၆၀၀ ခန့်က ရေးသားထားသော် ကျူရွက်ပေါ်ရှိ အီဂျစ်စာပေ၊ ၎င်းသည် ကမ္ဘာ့ရှေးအကျဆုံးသော စာပေတစ်ခုအဖြစ်ကျန်ရှိနေသည့်အချက်အလက်
အရေး သို့မဟုတ် ရေးသားခြင်းသည် သင်္ကေတ သို့မဟုတ် လက္ခဏာများအသုံးပြု၍ အက္ခရာနှင့်ဆိုင်သော အနုပညာတစ်ခုအတွင်း ဘာသာစကား၏ ကိုယ်စားပြုခြင်းဖြစ်သည်။ (ရေးသားခြင်းစနစ်ဟုလည်း သိရှိကြသည်။) ၎င်းသည် ဥမင်လိုင်ခေါင်းပုံ ဆွဲခြင်းနှင့် ပန်းချီဆွဲခြင်းကဲ့သို့သော ရုပ်ပုံဖော်ပြခြင်းမှ ခွဲခြမ်းထားပြီးသည့်ပြင် မက္ကနက်တစ် အော်ဒီယိုတိပ်ကဲ့သို့သော အက္ခရာမပါသော မီဒီယမ်များမှတဆင့် သင်္ကေတမဟုတ်သော ဘာသာစကား၏ ထိန်းသိမ်းခြင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မြင်လွယ်သော မီဒီယမ်တစ်ခုတွင် သင်္ကေတများအစုတစ်ခုကို အသုံးပြု၍ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း အနုပညာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းသင်္ကေတများအားလည်း ရေးနိုင်၊ ဖတ်နိုင်ရမည်ဖြစ်သည်။ 

စာလုံးတစ်ခုအား မြင်လွယ်သော စနစ်တစ်ခုတွင်လည်းအသုံးပြုကြသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် တိုင်းပြည်တစ်ခုတွင် ပညာတတ်လူများသည် တူညီသော ဘာသာကို မှတ်တမ်းတင်ရန် တူညီသော အရေးအသားစနစ်ကိုအသုံးပြုကြသည်။ ထို့ပြင် ရေးနိုင်၊ ဖတ်နိုင်စွမ်းရှိခြင်းသည် စာတတ်ရန်ဖြစ်သည်။
ရေးသားခြင်းသည် စကားပြောခြင်းမှ ကွဲပြားပြီး စာဖတ်သူသည် မျက်မှောက်အချိန်တွင် ရှိနေရန်မလိုအပ်ချေ။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ကမ္ဘာကြီး၏ နေရာအနှံ့အပြား၊ လွန်ခဲ့သည့် အချိန်မြောက်မြားစွာမှ ရေးသားထားခဲ့သည်များကို ဖတ်နိုင်ကြသည်။ ရေးသားခြင်းသည် အချိန်နှင့် ခြားနားခြင်းများကို ကျော်လွန် ဖြတ်သန်းနိုင်သည်။ ၎င်းသည် အသိပညာဗဟုသုတများကို သိမ်းဆည်းထားပြီး ဆက်သွယ်ပေးနိုင်သည်။ ရေးသားခြင်းသည် လူပတ်ဝန်းကျင်၏ တီထွင်မှုများအထဲမှ အကြီးမားဆုံးသောတီထွင်မှုကြီး တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ လူအများသည် မြို့ရွာများ တည်ထောင်ပြီး၊ စိုက်ပျိုးရေးများ စတင်ပြီးမှသာလျှင် ၎င်းကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ အရှေ့အလယ်ပိုင်း၏ အရေးအသား မှတ်တမ်းများသည် ဘီစီ ၃၃၀၀ ခန့်ရှိပြီးဖြစ်၍ ၎င်းသည် နှစ်ပေါင်း ၅၀၀၀ ကျော်ပြီးဖြစ်သည်။ 
စာရွက်မတိုင်ခင် အချိန်က ရေးသားစရာ ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးအား တည်ထွင်လာခဲ့ကြသည်။ ရွံ့စေးများ၊ ကျူ၊ သစ်သားနှင့် ကျောက်ပြားများအပြင် တိရစ္ဆာန်အရေခွံများကို အသုံးပြုရေးသားခဲ့ကြသည်။ ရောမခေတ်တွင် ဖယောင်းပြားများပေါ်တွင် ရေးခြစ်ခဲ့ကြပြီး ၎င်းသည် ယာယီမှတ်တမ်းနှင့် သတင်းအချက်အလက်များ ပေးပို့ရန်အတွက် အလွန်အသုံးဝင်သောကြောင့် လူအတော်ကြိုက်ကြသည်။ နောက်ပိုင်း တီထွင်မှုတစ်ခုအဖြစ် တရုတ်တို့၏ စက္ကူတီထွင်မှုမှာ ရှေ့ဆက်ရန် အကြီးဆုံးသော အဆင့်အဖြစ် ရောက်လာခဲ့သည်။ 

ယနေ့ခေတ်၌ မည်သည့် မျက်နှာပြင် အတော်များများပေါ်တွင်မဆို ပုံနှိပ်နိုင်သည့် နည်းပညာများတိုးတက်လာသော်လည်း အသုံးအများဆုံးမှာ စက္ကူဖြစ်သည်။ ရုပ်မြင်သံကြား စက်များနှင့် ရုပ်ရှင်ရုံများကဲ့သို့သော ဖျော်ဖြေမှုအပိုင်းများ၊ ကွန်ပျူတာမျက်နှာပြင်များတွင် အရေးအသားကို ပြသရန်အသုံးပြုနိုင်သည်။ 
ယေဘုယျအားဖြင့် စုတ်တံ၊ မှင်တံ သို့မဟုတ် ခဲတံများကဲ့သို့သော လက်ကိုင်ကိရိယာဖြင့် ရေးသားခြင်းများပြုလုပ်နိုင်သည်။ ထို့ထက် ထို့ထက်ပို၍ကား စာလုံးများကို ကွန်ပျူတာ ကီးဘုတ်များဖြင့် ပြုလုပ် ရယူနိုင်ကြပြီးဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------
အမှတ်များကို ယှဉ်ချတိုင်းတာရန် သုံးသည်တမ်းပလိတ်:SHORTDESC:အမှတ်များကို ယှဉ်ချတိုင်းတာရန် သုံးသည်
"Coordinate"ကို ဤနေရာသို့ ညွှန်းသည်။ coordinates on the Earthအတွက် Spatial reference systemကို ကြည့်ပါ။  other uses အတွက် Coordinate (disambiguation) တွင်ရှုပါ။

  

**အမှတ်ချအိမ် (coordinate system)** ဆိုသည်မှာ ကိန်းတို့စုပေါင်းဖော်ပြချက်ဖြင့် အမှတ်တည်နေရာ အမျိုးမျိုးကို ကိုယ်စားပြုရန် ထွင်ထားသော သဘာဝပေတံစုကြီး သဖွယ် ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ကိန်းများကို ဖော်ပြရာတွင် အစဉ်လိုက် သတ်မှတ်မှုမှာ အရေးကြီးသည်။ ထိုသို့ဖြင့် X-ဝင်ရိုး၊ Y-ဝင်ရိုး တို့၏ တည်နေရာ အသီးသီးကို (x, y) ဟူသည်မျိုးဖြင့် အစဉ်လိုက် ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။

အသုံးများသော အမှတ်ချအိမ် အချို့
-------------------------------

### ကိန်းမျဉ်း (Number Line)

အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြထားသောဆောင်းပါး - Number line
 
အရိုးရှင်းဆုံးသော အမှတ်ချအိမ် ပုံစံမှာ အမှတ်များကို အလျားလိုက်စုစည်းထားမှု ဖြစ်သည့် မျဉ်းတစ်ခု ဖြစ်ပေမည်။

The number lineThe number line
### ကာတက်စီးယန်း အမှတ်ချအိမ်

အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြထားသောဆောင်းပါး - ကာတက်စီးယန်း အမှတ်ချအိမ်
The Cartesian coordinate system in the plane.
ကျောင်းသားတို့နှင့် ရင်းနှီးသော X-ဝင်ရိုး၊ Y-ဝင်ရိုးတို့ချင်း ထောင့်မတ်ကျစွာ ဆွဲသားအမှတ်ချသော ပေတံစုအိမ်သဖွယ်မျိုးမှာ ကာတက်စီးယန်း အမှတ်ချအိမ် ဖြစ်သည်။

### စက်ဝန်းအမှတ်ချအိမ်

အောက်ဖော်ပြပါ ပုံကို ကြည့်နိုင်သည်။  

ရူပဗေဒတွင် အသုံးများတတ်သော စက်ဝန်းအမှတ်ချအိမ်. နံပါတ်ကိန်း ၃ခုကို အပိုင်းခွဲ၃ခုအဖြစ် ဖော်ပြကာ အမှတ်တည်နေရာကို ဖော်ပြသည်။ ဆန့်ထုတ်အလျားမှာ *r* ဖြစ်သည်၊ ရေပြင်ညီထောင့်မှာ *θ* (theta) ဖြစ်ပြီး၊ အမြင့်ထောင့်မှာ *φ* (phi) ဖြစ်သည်။ *ρ* (rho) သင်္ကေတကိုလည်း *r*နေရာတွင် ရံဖန်ရံခါ သုံးကြသည်။
မြန်မာ့သိုင်းကို စတင်သင်ယူမည့်သူများသည် အရင်ဆုံး အခြေခံ (၆၃) မောင်းကို သင်ယူကြရသည်။ အခြေခံ (၆၃) မောင်းကို ကျွမ်းကျင်မှသာ အခြား အဆင့်များကို ဆက်လက်သင်ယူကြရသည်။

၁။ ခေါင်းတိုက် လေ့ကျင့်နည်း
---------------------------

(၁) ခေါင်း ရှေ့ဆတ်တိုက်ခြင်း

(၂) ခေါင်း နောက်ဆတ်တိုက်ခြင်း

(၃) ခေါင်း ဘယ်ဆတ်တိုက်ခြင်း

မြန်မာ့သိုင်း အခြေခံ ခေါင်းတိုက် လေ့ကျင့်နည်းမြန်မာ့သိုင်း အခြေခံ ခေါင်းတိုက် လေ့ကျင့်နည်း
(၄) ခေါင်း ညာဆတ်တိုက်ခြင်း

၂။ လက်သီးထိုး လေ့ကျင့်နည်း
--------------------------

(၅) ဘယ်လက်သီး ဖြောင့်ထိုး

(၆) ညာလက်သီး ဖြောင့်ထိုး

(၇) ဘယ်လက်သီး ဝိုက်ထိုး

(၈) ညာလက်သီး ဝိုက်ထိုး

(၉) ဘယ်လက်သီး ပင့်ထိုး

(၁၀) ညာလက်သီး ပင့်ထိုး

၃။ လက်ဝါးစောင်း လေ့ကျင့်နည်း
----------------------------

(၁၁) ဘယ်လက်ဝါး စောင်းတည့်ခုတ် (လည်ပင်း)

(၁၂) ညာလက်ဝါး စောင်းတည့်ခုတ် (လည်ပင်း)

(၁၃) ဘယ်လက်ဝါး စောင်းတွက်ခုတ် (ဘေးနံ)

(၁၄) ညာလက်ဝါး စောင်းတွက်ခုတ် (ဘေးနံ)

(၁၅) ဘယ်လက်ဝါး စောင်းဖြတ်ခုတ် (လည်မြို)

(၁၆) ညာလက်ဝါး စောင်းဖြတ်ခုတ် (လည်မြို)

၄။ လက်ဖနောင့် လေ့ကျင့်နည်း
--------------------------

(၁၇) ဘယ်လက်ဖနောင့်တည့်တွန်း (ဝမ်းဘိုက်)

(၁၈) ညာလက်ဖနောင့်တည့်တွန်း (ဝမ်းဘိုက်)

(၁၉) ဘယ်လက်ဖနောင့်ပင့်တွန်း (မေးစေ့)

(၂၀) ညာလက်ဖနောင့်ပင့်တွန်း (မေးစေ့)

၅။ လက်ဖျန်မောင်း လေ့ကျင့်နည်း
-----------------------------

(၂၁) ဘယ်လက်ဖျန်မောင်း အတွင်းရိုက်

(၂၂) ဘယ်လက်ဖျန်မောင်း အပြင်ရိုက်

(၂၃) ညာလက်ဖျန်မောင်း အတွင်းရိုက်

(၂၄) ညာလက်ဖျန်မောင်း အပြင်ရိုက်

(၂၅) ဘယ်လက်ဖျန် အပေါ်ပင့်

(၂၆) ဘယ်လက်ဖျန် ဝိုက်ခုတ် (အောက်)

(၂၇) ညာလက်ဖျန် အပေါ်ပင့်

(၂၈) ညာလက်ဖျန် ဝိုက်ခုတ် (အောက်)

၆။ တတောင် လေ့ကျင့်နည်း
----------------------

(၂၉) ဘယ်တတောင် ရှေ့တိုက်

(၃၀) ဘယ်တတောင် အောက်ထောင်း

(၃၁) ဘယ်တတောင် ဘေးခတ်

(၃၂) ဘယ်တတောင် နောက်ဆောင့်

(၃၃) ညာတတောင် ရှေ့တိုက်

(၃၄) ညာတတောင် အောက်ထောင်း

(၃၅) ညာတတောင် ဘေးခတ်

(၃၆) ညာတတောင် နောက်ဆောင့်

၇။ ဒူး လေ့ကျင့်နည်း
-------------------

(၃၇) ဘယ်ဒူး ပင့်တိုက်

(၃၈) ညာဒူး ပင့်တိုက်

(၃၉) ဘယ်ဒူး ဝိုက်တိုက်

(၄၀) ညာဒူး ဝိုက်တိုက်

၈။ ခြေ လေ့ကျင့်နည်း
-------------------

(၄၁) ဘယ်ခြေဖျား ရှေ့ပင့်ခတ်

(၄၂) ညာခြေဖျား ရှေ့ပင့်ခတ်

(၄၃) ဘယ်ခြေဖျား ဝိုက်ခတ်

(၄၄) ညာခြေဖျား ဝိုက်ခတ်

(၄၅) ဘယ်ခြေစောင်း ရှေ့ကန်

(၄၆) ညာခြေစောင်း ရှေ့ကန်

(၄၇) ဘယ်ခြေစောင်း ဘယ်ဘေးကန်

(၄၈) ညာခြေစောင်း ညာဘေးကန်

၉။ တိမ်းထိုင် လေ့ကျင့်နည်း
--------------------------

(၄၉) ဘယ်တိမ်း ထိုင်-ထ

(၅၀) ညာတိမ်း ထိုင်-ထ

၁၀။ လက်စုံ (၁၃) နည်း လေ့ကျင့်နည်း
---------------------------------

(၅၁) လက်ဝါးစုံ အောက်ဘေးရိုက်ကာ

(၅၂) လက်ခုံစုံ မျက်နှာရိုက်

(၅၃) လက်ဖနောင့်စုံ မျက်နှာရိုက်

(၅၄) လက်ဖျန်စုံ ရိုက်ကာခွဲ (အပေါ်)

(၅၅) လက်ဝါးစောင်းစုံ လည်ပင်းခုတ်

(၅၆) လက်ဖျန်စုံ အောက်ဘေးရိုက်ကာခွဲ

(၅၇) လက်ဖျားစုံပေါင်း ရင်ထိုးနှိုက် (လက်ခုံမှောက်)

(၅၈) လက်ဖျားစုံ အရှိုက်သို့ ပင့်နှိုက် (လက်ဝါးလှန်)

(၅၉) လက်ဖျန်အဆစ်စုံ နားအုံညှပ်ရိုက်

(၆၀) လက်သီးစုံထုတ် ပက်ပေါက် (လက်သီးလှန်ပေါက်)

(၆၁) လက်သီးစုံ အောက်ထိုး (ချက်အောက်)

(၆၂) လက်သီးစုံ အပေါ်ညှပ်ထိုး (နားထင်)

(၆၃) လက်ဝါးစုံ ခါးညှပ်တွန်းရိုက်

မြန်မာ့သိုင်း အခြေခံ (၆၃) မောင်းအား လက်တွေ့ကစားပြပုံ
----------------------------------------------------

ဖိုင်:မြန်မာ့သိုင်း အခြေခံ (၆၃) မောင်း.webmမြန်မာ့သိုင်း အခြေခံ (၆၃) မောင်းအား လက်တွေ့ကစားပြပုံ

1. ↑  မြန်မာနိုင်ငံသိုင်းအဖွဲ့ချုပ်၊ မြန်မာ့ကိုယ်ခံပညာ နိသျှည်းများ၊  Archived 17 June 2022 at the Wayback Machine.
**တိုင်းဖွယ်** (အင်္ဂလိပ်: quantity; ကွမ်တတီ) ဆိုသည်မှာ ရူပဗေဒအားဖြင့် တိုက်ရိုက် သို့မဟုတ် သွယ်ဝိုက် တိုင်းတာနိုင်သော အခြင်းအရာများကို ဆိုလိုသည်။
ဥပမာအားဖြင့် အလျား ဟူသည်မှာ အရာဝတ္ထုက မည်မျှ ရှည်လျားသည်ကို တိုင်းတာဖော်ပြအပ်သော တိုင်းဖွယ်တစ်မျိုး၊ အချိန် ဟူသည်မှာ အခိုက်အတံ့တစ်ခုနှင့် အခိုကအတံ့တစ်ခု ဆက်တိုက်မဖြစ်လျှင် မည်မျှကြအောင် ခြားကြာပြီးမှ ဖြစ်ပျက်သည်ကို တိုင်းတာဖော်ပြအပ်သော တိုင်းဖွယ်တစ်မျိုး၊ အလျင် ဟူသည်မှာ အရာဝတ္ထုက မည်မျှသော အချိန်အတွင်း မည်မျှသော အလျားအကွာအဝေးသို့ ပြောင်းလဲရောက်ရှိသွားသည်ကို တိုင်းတာဖော်ပြအပ်သော တိုင်းဖွယ်တစ်မျိုး အသီးသီး ဖြစ်ကြသည်။

ဗှတ္တာတိုင်းဖွယ် နှင့် စကေလာတိုင်းဖွယ် ကွာခြားပုံ
-------------------------------------------------

စကေလာ တိုင်းဖွယ် (scalar quantity) ဆိုသည်မှာ ပမာဏ (magnitude) သဘောသီးသန့်သာ ပါဝင်သော တိုင်းဖွယ်ဖြစ်ပြီး၊ ဗှတ္တာ တိုင်းဖွယ် (vector quantity) ဆိုသည်မှာ ပမာဏသဘောရော ဦးတည်ချက်သဘောပါ ပါဝင်နေသည့် တိုင်းဖွယ် ဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် အပူချိန် ဟူသည်မှာ သာမန်အားဖြင့် ဦးတည်ချက်သဘော ပါဝင်စရာ မရှိသဖြင့် ပမာဏသီးသန့်သာ ဖြစ်နေသော စကေလာတိုင်းဖွယ် ဖြစ်သည်။
အလျင် (velocity) သည် ဗှတ္တာတိုင်းဖွယ် ဖြစ်သဖြင့် မည်မျှသော m/s ဟု ဖော်ပြရုံဖြင့် မပြည့်စုံဘဲ "မည်သည့်ဘက်သို့ မည်မျှသော m/s သွားနှုန်းရှိနေခြင်း" ဟူသည်ကသာ အလျင် ဖြစ်မြောက်သည်။ အမြန်နှုန်း (speed) သည် အလျင်၏ ပမာဏ (magnitude) သီးသန့် ဖြစ်သဖြင့် ၎င်းက စကေလာတိုင်းဖွယ် (scalar quantity) ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကား၏ အမြန်နှုန်းပြဒိုင်ခွက်သည် ကားမည်သည့်ဘက်သို့ ကွေ့သည်ကို မဖော်ပြဘဲ သွားနှုန်းပမာဏသီးသန့်ကို ဖော်ပြသဖြင့် အမြန်နှုန် (speed) ကို ပြနေခြင်း ဖြစ်သည်။
အရွေ့ (displacement) ဟူသည်မှာ ဗှတ္တာတိုင်းဖွယ်ဖြစ်သဖြင့် ဦးတည်ချက်ကို ဖော်ပြမှုပါ ပါဝင်သည်။ သွားခရီး (distance traveled) ကမူ ၎င်း၏ ပမာဏသီးသန့်ဖြစ်သည်။ ကားတစ်စီး၌ မည်မျှသော အကွာအဝေးမောင်းဖူးကြောင်း မိုင်တာကို မှတ်သားပြဆိုချက်သည် ရှေ့ဖြောင့်စွာသွားခြင်း ဟုတ်သဘော၊ ပြန်ကွေးထားခြင်း ရှိသလော စသည့် ဦးတည်ချက်သဘောတို့ မပါဝင်ဘဲ ပမာဏသီးသန့်အဖြစ်သာ သွားခရီးကို ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။

အကိုးအကား
---------

ဋ၏ *"အောက်သက်ကျေ ရူပဗေဒ"*
ရွှေတိဂုံ စေတီတော်၏ အံ့ဖွယ် (၉)ပါး
==================================

1. ပတ္တမြားမျက်ရှင် ဘုရား
2. ဝိဇ္ဇာဇော်ဂျီ ဘုရား
3. ရှင်စောပုဘုရား
4. ဆံတော်တွင်း ရုပ်ပွားတော်
5. ရှင်အဇ္ဇဂေါဏဘုရား
6. ဘိုးဘိုးအောင်ဂူဘုရား
7. ရှင်မထီးဘုရား
8. လက်ပက်လက်ဘုရား
9. ပြဒါးရှင် ဘုရား တို့ဖြစ်သည်။

အံ့ဖွယ် (၁) - ပတ္တမြားမျက်ရှင် ဘုရား
------------------------------------

ရွှေတိဂုံစေတီတော် အထက်ပစ္စယံတွင် အံ့ဖွယ် (၁) ဖြစ်သော ပတ္တမြားမျက်ရှင် ဘုရား ရှိသည်။ ပတ္တမြားမျက်ရှင် ဘုရားကို ရှေးခေတ်က မင်းညီမင်းသားများ စစ်ထွက်ခါနီးတိုင်း စစ်နိုင်ဖို့အရေး ဆုတောင်းလေ့ရှိပြီး ဆုတောင်း ပြည့်သည်ဟု ဆိုသည်။ အထက်ပစ္စယံကို အမျိုးသားများသာ တက်ရောက်ခွင့်ရှိပြီး တက်ရောက်ခွင့်ရရန် မှတ်ပုံတင်၊ ရဝတ ထောက်ခံစာ၊ ရဲစခန်း ထောက်ခံစာ များကို ယူလာပြီး ဂေါပကကို လျှောက်ရသည်။ အထက်ပစ္စယံကို ဗုဒ္ဓဟူးထောင့် မှနေ၍ တက်ရောက်နိုင်သည်။ အထက်ပစ္စယံသည် အလွန်ပဲ အေးချမ်းဆိတ်ငြိမ်လှပြီး လေကောင်းလေသန့်တစ်ဝကြီး ရှူနိုင်၍ ရင်ပြင်တော်ပေါ်ကို အပေါ်စီးမှ မြင်တွေ့နိုင်သည်။ အထက်ပစ္စယံပေါ် တက်ပြီး ဖူးမြော်ခွင့်မရရှိသည့် သူများအတွက် ရွှေတိဂုံဘုရား မုခ်တိုင်းတွင် Flat screen TV ကြီးနှင့် ပတ္တမြားမျက်ရှင်ဘုရားကို ပြသထားသည်။

အံ့ဖွယ် (၂) - ဝိဇ္ဇာဇော်ဂျီ ဘုရား
---------------------------------

စနေဒေါင့်အလွန် ရှေ့တည့်တည့်တွင် ရေသန့်စက်ကြီးတည်ရှိပြီး ရေသန့်စက်ကြီး၏ ဘယ်ဖက်တွင် ဝိဇ္ဇာဇော်ဂျီ ဘုရားတည်ရှိသည်။ ဝိဇ္ဇာဇော်ဂျီ ဘုရားသည် ဘုရားလှိုဏ်ဂူတော် အပေါ်တွင် ရေးချယ်ထားသော ကနုတ်ပန်းများနေရာ၌ ဇော်ဂျီပုံများကို တွေ့ရပေလိမ့်မည်။

အံ့ဖွယ် (၃) - ရှင်စောပု ဘုရား
-----------------------------

မွန်ဘုရင်မကြီး ရှင်စောပု တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သော ဘုရားဖြစ်သည်။

အံ့ဖွယ် (၄) - ဆံတော်တွင်း ရုပ်ပွားတော်
--------------------------------------

သောကြာဒေါင့် ဒဂုံဒေါ်ခင်ခင်လေး အဆောက်အဦးနှင့် မျက်နှာခြင်းဆိုင်တွင် တည်ရှိသည်။ တန်ဆောင်းထဲတွင် နဂါး၊ မနုဿီဟပုံများနှင့် ငုံပြီး တည်ထားသော နေရာမှာ လှိုဏ်ဂူ ရှိသည်။ ထိုလှိုဏ်ဂူထဲမှာ ဧရာဝတီမြစ် ရေကြောနှင့် ဆက်စပ်နေသော ရေစီးကြောင်း ရှိသောကြောင့် ဧရာ၀တီမြစ် ရေတက်ရေကျ အတိုင်း အထဲက ရေစီးကြောင်းကလည်း အတက်အကျရှိသည်ဟု သိရသည်။ ဆံတော်တွေ ဋ္ဌာပနာခါနီးမှာ ဒီရေစီးကြောင်းက ရေများနှင့် ဆေးခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းမှာ ဖော်ပြထားသည်။

အံ့ဖွယ် (၅) - ရှင်အဇ္ဇဂေါဏ ဘုရား
--------------------------------

ရှင်အဇ္ဖဂေါဏ ဆိုသည်မှာ ပုဂံရာဇဝင်မှ ဖိုထိုးတာ မအောင်၍ ပေးထားသော ကတိအတိုင်း မျက်လုံး နှစ်ဖက် ဖောက်ထုတ်ပြီး ဓာတ်လုံးကို မစင်တွင်းထဲ လွှင့်ပစ်လိုက်လေသည်။ ဓာတ်လုံးသည် မစင်နှင့် ဓာတ်ပြုပြီး ဓာတ်လုံးအောင်သွား၍ ဆုံးရှုံးသွားသော မျက်လုံး နှစ်လုံးကို ဈေးမှာ အစားသွားဝယ်ခိုင်းလိုက်သည်။ ဈေးကွဲချိန်ဖြစ်၍ ရသည့် မျက်လုံးက ဆိတ် မျက်လုံးတစ်ဖက်၊ နွားမျက်လုံး တစ်ဖက်သာ ရခဲ့သည်။ ရသည့် မျက်လုံး နှစ်လုံးကို အစားပြန်တပ်သောအခါ အဇ္ဖ=ဆိတ် ၊ ဂေါဏ =နွား ဟု အမည်တွင်သွားခဲ့သည်ဟု ဆိုပေသည်။

အံ့ဖွယ် (၆) - ဘိုးဘိုးအောင် ဂူဘုရား
-----------------------------------

ရှင်အဇ္ဇဂေါဏ တန်ဆောင်း၏ ညာဘက်တွင် ဘိုးဘိုးအောင် ဂူဘုရား တည်ရှိသည်။

အံ့ဖွယ် (၇) - ရှင်မထီးဘုရား
---------------------------

နောင်တော်ကြီးစေတီတော်ရဲ့ မြောက်ဘက်အာရုံခံတန်ဆောင်းတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။

အံ့ဖွယ် (၈) - လက်ပက်လက်ဘုရား
----------------------------

အရှေ့ဘက် အာရုံခံတန်ဆောင်းတွင်းတွင် တည်ရှိပြီး ကကုသန်မြတ်စွာဘုရားရှင် ရုပ်ပွားတော်ဖြစ်သည်။

အံ့ဖွယ် (၉) - ပြဒါးရှင် ဘုရား
-----------------------------

အင်္ဂါထောင့်ရှိ စေတီငယ်တစ်ဆူရဲ့ မုခ်အတွင်း စံပယ်နေသည်။

ကိုးကား
-------

*