ဇလွန်မြို့သည် ဧရာဝတီတိုင်းတွင် ပါဝင်သော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ပြီးဟင်္သာတခရိုင်၊ ဇလွန်မြို့နယ် ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ မြို့နယ်ဖြစ်၍၊ ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ ဟင်္သာတမြို့၏ အရှေ့တောင်တူရူ ၁၆ မိုင်ခန့် အကွာတွင်ရှိ၏။ ဇလွန်မြို့စည်ပင်ရေးအတွက် မြူနီစီပယ်အဖွဲ့ကို ၁၈၈၆ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့၍၊ နောင်သောအခါ၌ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးတွင် ထည့်သွင်းသည်။ 

  

ဇလွန်မြို့သည် ကုန်းဘောင်ခေတ် သာယာဝတီမင်းလက်ထက် ပုသိမ် ( ၃၂ ) မြို့နယ် စာရင်းဝင် မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က ကျိုက်တော် သမန္တပူရ ဇရွန်၊ ဇလွန်ဟူ၍ ဖော်ပြပါရှိသည်။ ကိုလိုနီခေတ်ဦးတွင် ဧရာဝတီမြစ် ရေတိုက်စားသဖြင့် မြို့တစ်ဝက်ကျော်ကျော် တွင် မြစ်ထဲ ပါသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရေကာတာ အသစ်များ တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး မြို့ကို ရေကာတာအတွင်း ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။ ဧရာဝတီ မြစ်သည် ဇလွန်မြို့၏ အလယ်မှ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသဖြင့် မြို့နယ်မှာ နှစ်ခြမ်း ဖြစ်နေသည်။ မြို့နယ်၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် လယ်လုပ်ငန်းသည် အဓိကလုပ်ငန်း ဖြစ်၏။ အရှေ့ဘက်ခြမ်းတွင်မူ လယ်လုပ်ငန်း၊ ကိုင်းလုပ်ငန်းအပြင် အင်း၊ အိုင်များ တည်ရှိနေသဖြင့် အင်းလုပ်ငန်းကိုလည်း လုပ်ကိုင်ကြသည်။ မြို့နယ်အတွင်း နေထိုင်သူများတွင် မြန်မာ အများဆုံးဖြစ်ပြီး ကရင်တိုင်းရင်းသား များသည်လည်း အများအပြား နေထိုင်ကြသည်။

  

ဇလွန်မြို့တွင် မာန်အောင်မြင် ခေါ်ဇလွန်ပြည်တော်ပြန်ဘုရားကြီးမှာ အထူးထင်ရှားသည်။ ၁၈၃၈ ခုနှစ်တွင် မြို့သူကြီး ဦးရွှေပွင့်က အများပြည်သူများ ကြည်ညိုကိုးကွယ်နိုင်စေသောငှာ ကြေးဆင်းတုတော်ကြီးတစ်ဆူ ကို သွန်းလုပ်လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ထိုကြေးဆင်းတုတော်ကြီး ကို ၁၈၅၂ ခုနှစ်၊ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ပွဲအပြီးတွင် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်က သင်္ဘောဖြင့် သယ်ဆောင်သွားခဲ့၏။ သို့သော် ၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် ကြေးဆင်းတုတော်ကြီးကို ဇလွန်မြို့သို့ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ပြည်တော်ပြန်ဘုရားကြီး ဟု ကျော်ကြားခဲ့သည်။ အခြား ထင်ရှားသော ဘုရားမှာ ရွှေရင်ဧစေတီတော်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ရဟန္တာအဖြစ် ယူဆကြသော "ဦးသီလဘုရား" သည်လည်း ထင်ရှား ၏။

ဇလွန်မြို့သည် သင်္ဘောဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်သဖြင့် ဟင်္သာတမှလာသော သင်္ဘောများနှင့် ရန်ကုန်မှလာသော သင်္ဘောများဆိုက်ကပ်ရာ ဒေသဖြစ်လေသည်။ အရေးကြီးသော ထွက်ကုန်မှာ ဆန်စပါးဖြစ်၏။

မြစ်ရေတိုးခြင်းဒဏ်ကြောင့် ကမ်းပြိုပျက်စီးသဖြင့် ဇလွန်မြို့ကို ကုန်းတွင်းသို့ အကြိမ်ကြိမ်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ မြို့နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၂၇၆ မျှရှိ၍၊ မြို့၏ လူဦးရေမှာ ၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်းကောင်စာရင်းအရ ၈၉၈ ယောက်ခန့် ဖြစ်လေသည်။

မြို့နယ်၏ဖွဲ့စည်းပုံ
--------------------

ရပ်ကွက် (၅) ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ-

၁) လမ်းမတော်တောင်ရပ်ကွက်

၂) လမ်းမတော်မြောက်ရပ်ကွက်

၃) ကန်းနားရပ်ကွက်

၄) ဆန်တန်းရပ်ကွက်

၅) ညောင်ပင်ဈေးရပ်ကွက်

ကျေးရွာအုပ်စု ( ) ကျေးရွာပေါင်း ( )တို့ဖြစ်ကြသည်။

အထင်ကရနေရာများ
--------------

ဇလွန်မြို့တွင် အထင်ကရနေရာများစွာရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက်အောက်ပါနေရာများသည် လည်ပတ်သွားလာရန်အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ 

၁) မာရ်အောင်မြင်ပြည်တော်ပြန်မြတ်စွာဘုရားကြီး

၂) ဗုဒ္ဓအံတော်မြတ်

၃) ဦးသီလစေတီတော်

၄) ရွှေငြိမ်းအေးဘုရား

ဒေသထွက်ကုန်မျာ
--------------

ဒေသထွက်ကုန်များမှာ ဆန်/စပါး၊ ပဲမျိုးစုံ၊ ပြောင်းဖူး၊ ငရုတ်သီး နှင့် သင်ဖြူးဖျာတို့ ဖြစ်သည်။

  


| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး |
| --- |
| **မြို့တော်** : ပုသိမ်မြို့
**မြို့နယ်ပေါင်း : (၂၆)မြို့နယ်** |
| ပုသိမ်ခရိုင် (၇)မြို့နယ် | 
* ပုသိမ်မြို့နယ်
* ကန်ကြီးထောင့်မြို့နယ်
* ငပုတောမြို့နယ်
* သာပေါင်းမြို့နယ်
* ကျုံပျော်မြို့နယ်
* ကျောင်းကုန်းမြို့နယ်
* ရေကြည်မြို့နယ်

 |  |
| ဟင်္သာတခရိုင် (၆)မြို့နယ် | 
* ဇလွန်မြို့နယ်
* လေးမျက်နှာမြို့နယ်
* ဟင်္သာတမြို့နယ်
* မြန်အောင်မြို့နယ်
* အင်္ဂပူမြို့နယ်
* ကြံခင်းမြို့နယ်

 |
| မြောင်းမြခရိုင် (၃)မြို့နယ် | 
* မြောင်းမြမြို့နယ်
* ဝါးခယ်မမြို့နယ်
* အိမ်မဲမြို့နယ်

 |
| မအူပင်ခရိုင် (၄)မြို့နယ် | 
* မအူပင်မြို့နယ်
* ပန်းတနော်မြို့နယ်
* ညောင်တုန်းမြို့နယ်
* ဓနုဖြူမြို့နယ်

 |
| ဖျာပုံခရိုင် (၄)မြို့နယ် | 
* ကျိုက်လတ်မြို့နယ်
* ဒေးဒရဲမြို့နယ်
* ဘိုကလေးမြို့နယ်
* ဖျာပုံမြို့နယ်

 |
| လပွတ္တာခရိုင် (၂)မြို့နယ် | 
* မော်လမြိုင်ကျွန်းမြို့နယ်
* လပွတ္တာမြို့နယ်

 |
| မြို့များ | 
* ကနောင်မြို့
* ကန်ကြီးထောင့်မြို့
* ကျိုက်လတ်မြို့
* ကျုံပျော်မြို့
* ကျုံမငေးမြို့
* ကျောင်းကုန်းမြို့
* ကြံခင်းမြို့
* ချောင်းသာမြို့
* ငပုတောမြို့
* ငရုတ်ကောင်းမြို့
* ငွေဆောင်မြို့
* ငသိုင်းချောင်းမြို့
* ဇလွန်မြို့
* ညောင်တုန်းမြို့
* တလုတ္ထော်မြို့
* ထူးကြီးမြို့
* ဒေးဒရဲမြို့
* ဒူးယားမြို့
* ဓနုဖြူမြို့
* ပန်းတနော်မြို့
* ပြင်စလူမြို့
* ပုသိမ်မြို့
* ဖျာပုံမြို့
* ဘက်ရဲမြို့
* ဘိုကလေးမြို့
* မအူပင်မြို့
* မော်လမြိုင်ကျွန်းမြို့
* မဲဇလီကုန်းမြို့
* မြန်အောင်မြို့
* မြောင်းမြမြို့
* ရွှေသောင်ယံမြို့
* ရေကြည်မြို့
* လပွတ္တာမြို့
* လပွတ္တာသုံးမိုင်မြို့
* လေးမျက်နှာမြို့
* ဝါးခယ်မမြို့
* သာပေါင်းမြို့
* ဟင်္သာတမြို့
* ဟိုင်းကြီးကျွန်းမြို့
* အင်္ဂပူမြို့
* အထောင်မြို့
* အမာမြို့
* အသုတ်မြို့
* အင်ပင်မြို့
* အိမ်မဲမြို့

 |

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)