|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ\ ဝိနယ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

မောဟ၏ လက္ခဏာ၊ ရသစသည်
--------------------

မောဟသည် ပညာမျက်စိ ကန်းသည်၏ အဖြစ်လျှင် အမှတ်**လက္ခဏာ**ရှိ၏။ တရား သဘောကို အမှန်အကန်အတိုင်း မမြင်အောင် ဖုံးလွှမ်းခြင်းသဘောသည် မောဟ၏ ထူးခြားသော အမှတ်အသားတည်း။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဉာဏ်၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ခြင်းသည် မောဟ၏ထူးခြားသော အမှတ်အသားတည်း။ ဉာဏ်သည် တရားသဘောကို အမှန်အတိုင်း မြင်၏၊ မောဟသည် တရားသဘောကို မမှန်မကန် မြင်၏။ 

မောဟသည် ကောင်းစွာ ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်သည်၏ အဖြစ်တည်းဟူသော **သမ္ပတ္တိရသ**ရှိ၏၊ ကောင်းစွာ ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်အောင် ပြုခြင်းကိစ္စရှိ၏။ တစ်နည်းအားဖြင့် အာရုံ၏ သဘောကို ဖုံးလွှမ်းခြင်းကိစ္စရှိ၏။ အာရုံ၏ သဘောကို ထိုးထွင်း၍ မသိမမြင်နိုင်အောင် ဖုံးလွှမ်းထားခြင်းသည် မောဟ၏ကိစ္စတည်း။ 

မသင့်မလျော်သော အကျင့်ကို ရှေးရှုဖြစ်စေတတ်၏။ မောဟဦးစီးလျှင် မသင့်မလျော်သော အကျင့်ကို ကျင့်ကြတော့၏။ ပညာ မျက်စိ ကန်းသည်၏ အဖြစ်ကို ပြုတတ်သော တရားဟု ဉာဏ်အား ရှေးရှုထင်လာတတ်၏။ **(ပစ္စုပဋ္ဌာန်)**

မသင့်မတင့်သော အကြောင်း အနုပါယ လမ်းရိုးမမှန်သော ဥပ္ပထအားဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်းလျှင် နီးသော အကြောင်းရှိ၏။ **(ပဒဋ္ဌာန်)**

မောဟ၏ အပြစ်များ
---------------

အလုံးစုံသော အကုသိုလ်တို့၏ **မူလဘူတ**ဖြစ်၏ 

မောဟကြောင့် အမြဲ တွေဝေသော တိရစ္ဆာန်မျိုး၌ ဖြစ်တတ်၏။ 

မှန်သည်ကို မမှန်, မမှန်သည်ကို အမှန်ဟု ယူခြင်းသည် မောဟ၏ သဘောတည်း ။ 

မောဟသည် ကံ ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်း ဖြစ်၏ ။ 

မောဟကိန်းလာလျှင် သတ္တဝါကို သတ်ခြင်းစသော အကုသိုလ် အမျိုးမျိုး ကျူးလွန် တော့၏ ။ 

မောဟသည် အပြစ်ကြီး၏။ ဖြည်းဖြည်း ကင်းပျောက်၏ ။ 

မောဟသည် အတွင်း အညစ်အကြေး အတွင်း ရန်သူမည်၏ ။ 

မောဟသည် မာရ်၏ စစ်သည်မည်၏ ။ 

မောဟကို မိစ္ဆာဉာဏဟုလည်း သုံးနှုန်း၏ ။ 

အဝတ်တန်ဆာအမျိုးမျိုး ဝတ်ဆင် ထားသော ပရိသတ်ကို ကြည့်ရှုရာ၌ မညီ မညွတ်ရှုလျှင် မောဟဖြစ်တတ်သည် ။ 

မောဟဖြင့် တွေဝေသူသည် မိမိအကျိုးကိုလည်း ဟုတ်တိုင်း မှန်စွာမသိ၊ သူတစ်ပါးအကျိုးကိုလည်း ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာမသိ ။ 

မောဟနှင့်တူသော ကွန်ရက် မည်သည်မရှိ။ (။ 

မောဟသည် အလုံးစုံသော အကုသိုလ်၏ ရှေ့သွား ဖြစ်၏ ။ 

အရတိ တန္ဒီ ဝိဇမ္ဘိတာ-စသည်ကိုမောဟဖြစ်ကြောင်းတရားဟု ဖွင့်ပြကြ၏။ အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် အကြင်တရားကို မှီဝဲသူအား မဖြစ်သေးသော ပညာသည် မဖြစ်၊ ဖြစ်ပြီးသော ပညာသည် ဆုတ်ယုတ်၏၊ ထိုတရားများသည် မောဟဖြစ်ကြောင်း ပင်ဖြစ်၏ ။

အာရုံ၏ သဘောကို ဖုံးလွှမ်းတတ်၍ အမိုက်တိုက်နှင့် တူသောကြောင့် မောဟကို **တမ**-ဟုလည်း ခေါ်သည် ။ 

မောဟသည် နာမရူပပရိဂ္ဂဟဉာဏ် ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်တို့၏ ဘေးရန်ဖြစ်၏ ။

မောဟကို ပယ်ပုံ
--------------

သိက္ခာ ၃-ပါးကို ကျင့်သူသာ မောဟကင်းပျောက်လိမ့်မည် ။ 

မောဟကြောင့် အမောဟ မဖြစ်နိုင်၊ မောဟကြောင့် မောဟ သာဖြစ်နိုင်၏။ ယင်းမောဟမပယ်ဘဲ အရဟတ္တမဂ် မရနိုင် ။ 

အပါယဂမနီယမောဟကို မပယ်ဘဲ သောတာပတ္တိမဂ် မရနိုင်။ (။ 

မောဟပယ်ဖို့အတွက် ပညာကို ပွားများရမည် ။

အမောဟဖြင့် အပြစ်ကိုဖုံးကွယ်တတ်သော မောဟကို ပယ်၏ ။ 

မောဟသည် **အဝိဇ္ဇာနီဝရဏ** မည်၏၊ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏဖြင့် ဖုံးလွှမ်းအပ်သူတို့သည် သိသင့်သိထိုက်သောတရားကို မသိ သည်ဖြစ်၍ သံသရာ ကျင်လည် ကြရ၏။ အပါယဂမနီယ မောဟကို အောက်အောက် မဂ်ဖြင့် ပယ်သတ်၍ ကြွင်းသောမောဟကို အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ပယ်သတ်သည် ။

အမောဟအဇ္ဈာသယဓာတ်ခံရှိသောဘုရားလောင်းများသည် မောဟ၌အပြစ်ကို မြင်ကြ၏ ။ 

မိစ္ဆာအယူရှိသူတို့၏ မိမိ မိမိဆရာဘုရားများ၌ ယုံကြည်ခြင်းသည် သဒ္ဓါမဟုတ်၊ **မိစ္ဆာဓိမောက္ခ**ခေါ် မောဟသာဖြစ်သည် ။

ကိုးကား
-------

1. ↑  (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၉၁)။
2. ↑  (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၁-၂)
3. ↑  (အံ၊၁၊၁၃၃)
4. ↑  (အံ၊၁၊၁၉၅)
5. ↑  (အံ၊၁၊၂၀၀)
6. ↑  (မဟာနိ၊၃၇၄)
7. ↑  (စူဠနိ၊၁၁၄)
8. ↑  (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၉၂)
9. ↑  (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၆။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၅၉)
10. ↑  (အံ၊၁၊၁၅၀)
11. ↑  ဓမ္မ၊၄၉၊ ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃၁)
12. ↑  (ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၂၅)
13. ↑  (စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၃၀၇)
14. ↑  (ဒီ၊ဋီ၊၁၊၃)
15. ↑  (သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၃၀၇)
16. ↑  (အံ၊၁၊၂၃၂)
17. ↑  (အံ၊၂၊၂၉၇)
18. ↑  အံ၊၂၊၃၀၁။ အံ၊၃၊၂၄၉။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၄၀)
19. ↑  (အံ၊၂၊၃၈၈)
20. ↑  (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၇၉)
21. ↑  (ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၅၅)
22. ↑  (သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၅)
23. ↑  (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၉၂။ မူလဋီ၊၁၊၁၂၀)
24. ↑  တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၆