recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်အလံ
အင်အားကြီးမားသော ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်ကို ဂျပန်တို့သည် အလိမ္မာနှင့် ချုပ်ချယ်ရန်ကြိုးစားလာကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးပေးတော့မည်ဖြစ်၍ ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်ဟူသော အမည်သည်လည်း အဓိပ္ပာယ်မရှိဖြစ်နေသည်။ လွတ်လပ်သည့်မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ကာကွယ်ရန်သာ အရေးကြီးသဖြင့် **ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်** (ဘီဒီအေ) ဟု အမည်ပြောင်းရန်နှင့် တပ်သားအရေအတွက် လျှော့ချရန် ဂျပန်များက ဆိုလာကြသည်။ ဤတွင် ဘီအိုင်အေ ခေါင်းဆောင်များက ဂျပန်ကိုပြန်၍ မတော်လှန်နိုင်သေးသဖြင့် ဘီဒီအေဖွဲ့ရန် သဘောတူလိုက်ရသည်။

ဗိုလ်မိုးကြိုးအား ဂျပန်ပို့လိုက်ပြီးနောက် ၁၉၄၂ ဇူလိုင်လ (၂၇)ရက်နေ့တွင် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်ကို စနစ်တကျ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရမည်ဟုဆိုကာ ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (ဘီဒီအေ) ဟု ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ ဗမာ့တပ်မတော်သားများကို ရန်ကုန်နှင့်မန္တလေးတွင်စုဝေးစေပြီး လက်နက်ကိုသိမ်းယူခဲ့သည်။ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတွင် ဌာနချုပ်မှအစ တပ်ရင်းတပ်ဖွဲ့တိုင်း၌ ဂျပန်စစ်ဖက်အကြံပေးအရာရှိများ တွဲဖက်ထားရှိသည်။ လက်နက်ခံယမ်းမီးကျောက်များကိုလည်း သာမန်မျှသာ ခွင့်ပြုထားသည်။ ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်၏ သေနာပတိအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအား ခန့်ထားခဲ့သည်။ ဘီဒီအေခေတ်တွင် စစ်ဝန်ကြီးရုံး၊ စစ်တက္ကသိုလ် စသည်တို့ ပေါ်ပေါက်လာ။ ၁၉၄၃ ဩဂုတ်လ (၁)ရက်နေ့တွင် ဂျပန်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို လွတ်လပ်ရေးပေးခဲ့သည်။

ဖြစ်ပေါ်လာပုံ သမိုင်းကြောင်း
----------------------------

ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (BIA) ကို လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲ အတွက် စစ်ချီတက်ရင်း အရေးပေါ် ကောက်ကာငင်ကာ စုဖွဲ့ရတာမို့ စနစ်တကျ စိစစ်မှု မပြုနိုင်ခဲ့တာကြောင့် အလွှာပေါင်းစုံ လူတန်းစားပေါင်းစုံ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယင်း အနေအထားကြောင့် ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်နေ့မှာ အင်အား (၅၀ဝ၀ဝ) ကျော်ရှိတဲ့ (BIA) တပ်မတော်ကြီးကို ဖျက်သိမ်းကာ အင်အား (၃၀ဝ၀) နဲ့ (BDA) ဗမာ့ကာကွယ်ရေး တပ်မတော် ကို အရည်အသွေး ကောင်းအောင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

BDA တပ်မတော်ကိုပြင်ဆင်စုဖွဲ့ခဲ့ရာမှာတော့ စနစ်တကျ စိစစ်မှုများပြုနိုင်ခဲ့သောကြောင့် တပ်ပုံစံ ဝင်ခဲ့သည်။ တပ်ရင်း၊ တပ်ခွဲ၊တပ်စု ၊ တပ်စိတ်များကို စည်းကမ်း စည်းမျဉ်း လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနဲ့ အညီ စုဖွဲ့ နိုင်ခဲ့သလို အရည်အသွေး ပိုမို မြင့်စေဖို့ အတွက် အခြေခံ စစ်ပညာသင်တန်း၊ မွမ်းမံတိုးမြှင့်သင်တန်းအပြင် ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်းကိုပါ သင်တန်းများပေးဖို့ စနစ်တကျ ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်းက အရည်အသွေးပြည့်ဝစွာဆင်းတဲ့ အရာရှိလောင်းတွေကို ဂျပန်နိုင်ငံ့ ဘုရင့်စစ်တက္ကသိုလ် သို့ အသုတ်လိုက် စေလွှတ်ကာ ဆည်းပူးသင်ယူ လေ့ကျင့်စေခဲ့သည်။

တပ်မတော်အတွက် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ မိန့်ခွန်း
---------------------------------------------

၁၃-၃-၁၉၄၄ မှာ BDA ဗမာ့တပ်မတော်ခေတ် ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်းဆင်းပွဲ တစ်ခုတွင် တပ်မတော်ဖခင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ကျောင်းဆင်းပွဲ မိန့်ခွန်းတွင် ဤသို့ပြောကြားခဲ့သည်။

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| ပထမဆုံး ရဲဘော်တို့ကို မှာချင်တာက ငါတို့ဗမာနိုင်ငံဟာ ကိုယ့်မင်းကိုယ့်ချင်းနိုင်ငံ ဖြစ်တယ်။ တို့တပ်မတော်ဟာ တနိုင်ငံလုံး တမျိုးသားလုံး အတွက် ဖြစ်တယ်။ ဒါ့ကြောင့် ဒီနိုင်ငံအကျိုးကို ကာကွယ်ရမယ်။ ဗမာ့တပ်မတော်ဟာ ဗမာတနိုင်ငံလုံး တမျိုးသားလုံး အတွက်ဖြစ်တယ်ဆိုတာ နားလည်ရမယ်။ ဒီတပ်မတော်ဟာ လူတစ်ဦး တစ်ယောက်အတွက် တည်ထောင်ထားတာ မဟုတ်ဘူး။ ဒီတပ်မတော်ဟာ တစ်ဖွဲ့၊ တစ်ပါတီ၊ လူတစ်စုအတွက် တည်ထောင်ထားတာ မဟုတ်ဘူး။ တနိုင်ငံလုံး တမျိုးသားလုံးအတွက် ဖြစ်တယ်။ | "|

ဆက်စပ်ဖတ်ရန်
------------

* တပ်မတော်
နာမည်ကျော် ဂီဇာ စဖင့်ရုပ်
စဖင့်ရုပ်များကို ဂရိ၊ အီဂျစ် စသောနိုင်ငံများတွင် တွေ့ရ 
သည်။ ဂရိနိုင်ငံမှ စဖင့်မှာ အလွန်ဆန်းကြယ်သည်။ အများ 
အားဖြင့် ခြင်္သေ့ကိုယ်၌ သိမ်းငှက်၊ သို့မဟုတ်၊ လူ၊ သို့ 
မဟုတ် သိုးထီးတို့၏ ဦးခေါင်းတစ်ခုခုကို တပ်ဆင်ထား သော 
အရုပ်များဖြစ်သည်။ အချို့မှာ မိန်းမ၏အပေါ်ကိုယ် တစ်ပိုင်း၊ 
ခြင်္သေ့ကိုယ်၊ မြွေအမြီးနှင့် ငှက်၏တောင်ပံများကို စုပေါင်း
တပ်ဆင်ထားသော အရုပ်များဖြစ်သည်။ သိမ်းငှက်၏ဦးခေါင်း
တပ်ဆင်ထားသော ဂရိစဖင့်ရုပ်များကို ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း
၂၅ဝဝ ကပင် တွေ့ရသည်။ အီဂျစ် စဖင့်ရုပ်များမှာ မြန်မာတို့၏
မနုဿီဟရုပ်များနှင့်ဆင်သည်။ 

  

ယောက်ျား၏ဦးခေါင်းနှင့်ခြင်္သေ့ ကိုယ်လက်အင်္ဂါများကို 
ပေါင်းစပ်ထုလုပ်ထားသည်။ 
အများအားဖြင့် ယင်းစဖင့်ရုပ်များ၏ ဦးခေါင်း
များမှာ ရှေးအီဂျစ် ဖဲရိုးဘုရင်များ၏ ဦးခေါင်းပုံတူများ ဖြစ်ကြ
သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော စဖင့်ရုပ်မှာ အီဂျစ်နိုင်ငံ
ဂီးဇာမြို့ ပိရမစ် အဆောက်အအုံကြီးအနီးတွင်ရှိ၍ ကျောက်သား
ဖြင့် ထုလုပ်ထားသည်။ ယင်းစဖင့်ရုပ်ကြီး၏ အလျားမှာ
၁၈၉ ပေရှိ၍ အမြင့် ၆၅ ပေရှိသည်။ သို့သော် ယင်းစဖင့်
ရုပ်ကြီးကို ထုလုပ်သည့် ခုနှစ် သက္ကရာဇ်ကိုကား အသေအချာ
မသိရပေ။ ခက်ဖရင်း ဘုရင် စိုးမိုးစဉ် ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း
၂၉ဝဝ က ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ဖွယ်ရာ အကြောင်းရှိသည်ဟု
ယူဆရသည်။ စဖင့်ရုပ်ကြီး၏ မျက်နှာမှာ ရှေးအီဂျစ် ဖဲရိုး
ဘုရင်တစ်ဦး၏ မျက်နှာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ သို့သော်
စဖင့်ရုပ်ကြီး၏ မျက်နှာသည် ရှေးမွတ်စလင် လူမျိုးတို့၏
လက်ချက်ဖြင့် ပွန်းပဲ့ပျက်စီးခဲ့ရ ခြင်းကြောင့် မည်သည့်ဖဲရိုး
ဘုရင်၏ မျက်နှာပုံပန်း ဖြစ်သည်ကို မသိနိုင်တော့ချေ။ စဖင့်ရုပ်များသည် ခရစ်မပေါ်မီနှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ က 
ပေါ်ပေါက်ခဲ့၍ အီဂျစ်အနုပညာ၏ ခန့်ညားဆန်းကြယ်သော 
သရုပ်ကို ဖော်ပြကြလေသည်။ ဂီးဇာမြို့ စဖင့်ရုပ်ကြီးမှအပ 
မင်းဖစ်မြို့ရှိ စဖင့်ရုပ်များသည် အခြားသောစဖင့်ရုပ်များအနက် 
အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ကျောက်ဖြူဖြင့် ထုလုပ်ထား၍ အလျား 
၁၇၂ ပေ ၆ လက်မနှင့် အမြင့် ၅၆ ပေရှိသည်။ ယင်း၏ 
မျက်နှာပုံပန်းမှာ ယောက်ျားအသွင် ဝတ်ဆင်ထားသော 
ဟက်ရှက်စွတ်ဘုရင်မကြီး၏ မျက်နှာပုံပန်းနှင့် တူသကဲ့သို့ 
ရှိသည်။ ဘီစီ ၁၄၄ဝ ပြည့်နှစ်က ထုလုပ်ထားခဲ့၍ အလျား 
၁၇ ပေစီရှိ သိုးထီး၏ဦးခေါင်း တပ်ဆင်ထားသော စဖင့် 
ရုပ်များကိုလည်း သီးဗီးမြို့၌ တွေ့နိုင်လေသည်။

ဂရိစဖင့်ရုပ်နှင့်အီဂျစ်စဖင့်ရုပ်များကား မတူကြချေ။ ဂရိစဖင့် 
ရုပ်များသည် ယဉ်ကျေးမှု အနုပညာသဘောနှင့် မည်သို့မျှ စပ် 
ဆိုင်ခြင်း မရှိချေ။ အီဂျစ်စဖင့်ရုပ်များကား ဖဲရိုးဘုရင်တစ်ဦးဦး 
သို့မဟုတ် ယင်းဘုရင်အား စောင့်ရှောက်သော ဘုရင်တစ်ပါး 
ပါးနှင့် စပ်ဆိုင်၍၊ ယင်းတို့ကို လူတို့က ကိုးကွယ်သမှုပြုကြ 
သည်။

  

အခြားကြည့်ရန်။ မနုဿီဟ

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)
စမုန်စပါး
ပုံသဏ္ဌာန် : အပင်
အပင်ငယ်မျိုးဖြစ်၍ အမြင့် ၃　ပေခန့် ထိ မြင့်သည်။ ပင်လုံးသေး၍ အခေါင်းပါသည်။ ရိုးတံမှ အကိုင်း အခက် ကလေးများ ထွက်၏။
အရွက်
အရွက်နူးညံ့ပြီး သေးမွှားသော အမျှင်ကလေးများ ဖြစ်ကြ၏။ မွှေးကြိုင်သော အနံ့ရှိသည်။
အပွင့်
သေးငယ်၍ အဝါရောင်ရှိသည်။ ထီးပုံသဏ္ဌာန် ပန်းခိုင် တွင်ပွင့်၏။
အသီး
အနှံကလေးများသဖွယ် အသီးကလေးများ စုပြုံသီးကြသည်။ ဥသဏ္ဌာန်ရှိ၏။ အစေ့သည် စိမ်း၍ ကြာသော် ဝါသွား၏။ အစေ့မွှေးကြိုင်သော အနံ့ရှိသည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ : အစေ့ ၊ အရွက် ။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ : တောင်ပေါ်ဒေသ အမြင့်ပေ ၆၀၀၀ ထိပေါက်ရောက်နိုင်သည်။
အပူပိုင်း ဒေသတွင် သာမက အအေးပိုင်းဒေသတွင်ပါ ပေါက်ရောက်သည်။
အအေးပိုင်းဒေသတွင်နှစ်ရှည်ခံပင်ဖြစ်သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ
စိုက်ပျိုးပင် အဖြစ် ပေါက်ရောက်သည်။
စိုက်ပျိုးပုံ-

(က) ပျိုးထောင်စိုက်ပျိုးခြင်း

စမုန်စပါးပင်များကို တစ်ပင်နှင့် တစ်ပင် ၁ပေကွာ လေးကွက်ကျား စိုက်ပျိုးရသည်။ စိုက်ပျိုးမှုလွယ်ကူရန် ထွန်သွားကို ၁ ပေ ခြား၍ လေးကွက် ကျား ကြောင်း ဆွဲပြီး ၎င်းတို့ ဆုံသော နေရာများတွင် မျိုးစေ့ ၄ စေ့ခန့် ထည့်လျက် ကြမ်းတုံးဖြင့် မြေညှိပေးရသည်။

(ခ) ထိန်းသိမ်းပြုစုခြင်း

စိုက်ပျိုးထားသော စမုန်စပါးပင်များအား ပေါင်းပင်များ မဖုံးလွှမ်းနိုင်စေရန် အချိန်မီ ကြားပေါင်းထွန်လိုက်ခြင်း ၊ ပင်ခြေတွင် ပေါင်းရှင်း ပေးခြင်း ၊ မြေဆွပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ပေးရသည်။

(ဂ) ရိတ်သိမ်း ဆွတ်ခူးခြင်း

တပို့တွဲလအတွင်း ရိတ်သိမ်း၍ ပင်ခြေမှ တံစဉ်ဖြင့် ရိတ်ယူပြီး တလင်းတွင် စုပုံ၍ အခြောက်လှန်းရသည်။

(ဃ) ပြုပြင် ထုတ်လုပ်ခြင်း

အသီးခြွေရာတွင် နွားဖြင့် ခြွေပါက မျိုးစေ့ များ ကွဲကြေနိုင်သဖြင့် စုပုံကာ တုတ်ဖြင့် ရိုက်ပြီး ခြွေယူရ၏။ ရရှိသော စမုန်စပါးမျိုးစေ့များကို အခြောက်ထားရသည်။

အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင်
မြန်မာဆေးကျမ်း များ အလိုအရ စမုန်စပါးသည် ပူ၏ ၊ အစာကို ကြေညက်စေ၏။ လေ ၊ သလိပ် ၊ သွေးကို ဖြောင့်စေ၏ ၊ ညီမျှစေ၏။ နှလုံးကို အကျိုးပြု၏။ ဝမ်းမီး နုံ့ခြင်း ကို ပျောက်ကင်း စေတတ်၏။ လေအားကြီး သောအနာ၊ အတွင်းပူနာ၊ ရေငတ်နာ တို့ကို နိုင်၏။
အသုံးပြုပုံ-

အစေ့

1. စမုန်စပါးကို အဆီထုတ်၍ အနောက်နိုင်ငံ ဆေးဝါး များတွင် လေဆေးအဖြစ် အသုံးပြု၏။
2. စမုန်စပါးကို စားသုံးခြင်းဖြင့် သလိပ် ၊ လေကို ပယ်၍ ချောင်းဆိုးခြင်း ၊ အန်ခြင်းတို့ကို ပျောက်ကင်း စေနိုင်၏။
3. အဖျားကြီး ၊ အပူကြီး သော် စမုန်စပါးကို ညဦးက စိမ်၍ နံနက် တိုက်ပေးခြင်းဖြင့် အပူရှိန် လျော့၍ အဖျားကျသွားမည်။
4. ကလေးများ အစာမကြေရောဂါ အတွက် စမုန်စပါးကို ရေနွေးဖြော၍ တိုက်သော် အစာမကြေ ဝမ်းဗိုက်ရောင် ရောဂါ ပျောက်ကင်း၏။
5. ဥသျှစ်သီးကင်းနှင့် စမုန်စပါးကို ရောထောင်း၍ သောက်လျှင် အစာမကြေ ဝမ်းရောဂါပျောက်ကင်း၏။
6. စမုန်စပါးနှင့် သကြားကို ဆတူရော၍ ညအိပ်ရာဝင်သောက်သော် မျက်စိကြည်လင်သည်။

အရွက်

1. အရွက်ကို အရည်ညှစ်၍ သောက်လျှင် ဆီးချုပ်၊ ဆီးအောင့် ပျောက်၍ ဆီးကောင်းစေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  The Plant List, *Foeniculum vulgare* Mill.
2. ↑
**အာနန္ဒစန္ဒြကျောက်စာတိုင်**မှာ ဝေသာလီမြို့ဟောင်းမှ သျှစ်သောင်းပုထိုးတော်ကြီးသို့ အေဒီ ၁၅၃၆ ခုနှစ်တွင် မင်းဗာကြီး (၁၅၃၁-၁၅၅၃) မှ ပြောင်းရွှေ့စိုက်ထူထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျောက်စာတိုင်မှာ လေးမျက်နှာရှိပြီး အရှေ့ဘက်၊ အနောက်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တို့တွင် အိန္ဒိယ မြောက်ပိုင်းသုံး ရှေးအက္ခရာများဖြင့် ကျောက်တိုင်တစ်တိုင်တည်းတွင် အေဒီ ၆၀၀ မှ အေဒီ ၁၀၀၀ အတွင်း အနှစ် ၂၀၀ မျှစီခြား၍ ဗြာဟ္မီပွား အက္ခရာသုံးမျိုးဖြင့် ရေးထိုးထားသော အလွန်ရှားပါးသော ကျောက်စာတိုင် ဖြစ်သည်။ ရခိုင်မင်းဆက်များ အကြောင်းကို ဖော်ပြထားပြီး ကျောက်စာရေးထိုးခိုင်းသူ အာနန္ဒစန္ဒြ အမည်ရှိသောမင်း၏ အကြောင်းကို ကြေညာသော ဩဘာစာဖြစ်သည်။

အာရှ-ပစိဖိတ်ဒေသတွင်း ကမ္ဘာ့မှတ်တမ်းအမွေအနှစ်စာရင်းဝင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရခြင်း
--------------------------------------------------------------------------

အာရှ-ပစိဖိတ်ဒေသတွင်း ကမ္ဘာ့မှတ်တမ်းအမွေအနှစ် ကော်မတီ (MOWCAP) ၏ အဋ္ဌမ အကြိမ်မြောက် အထွေထွေအစည်းအဝေးကို မေ ၂၉ ရက်မှ ဇွန် ၁ ရက် အထိ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ ဂွမ်ဂျူးမြို့၌ ကျင်းပခဲ့ရာ မြန်မာနိုင်ငံမှ တင်သွင်းသော အာနန္ဒစန္ဒြကျောက်စာနှင့် ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ကူးခဲ့သော *မြဂနိုင်*ရုပ်ရှင်တို့အား အာရှ-ပစိဖိတ်ဒေသတွင်း ကမ္ဘာ့မှတ်တမ်းအမွေအနှစ် စာရင်းဝင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံခဲ့ရသည်။

အာနန္ဒစန္ဒြကျောက်စာကို ၂၀၀၈ နှစ်တွင် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့မှတ်တမ်းအမွေအနှစ် ကော်မတီသို့လည်း ကမ္ဘာ့မှတ်တမ်း အမွေအနှစ်စာရင်း၌ ထည့်သွင်းသတ်မှတ်နိုင်ရေး တင်သွင်းသွားမည်ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မန္တလေးနေ့စဉ်သတင်းစာ၊ (၁၀.၆.၂၀၁၈) စာ-၂
2. 1 2 3  မြောက်ဦးမြို့ ရှစ်သောင်းဘုရားရှိ အာနန္ဒစန္ဒြကျောက်စာအား အာရှ-ပစိဖိတ်ဒေသတွင်း ကမ္ဘာ့မှတ်တမ်းအမွေအနှစ် စာရင်းဝင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရ။ မြန်မာနိုင်ငံ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး (၇ ဇွန် ၂၀၁၈)။ 2 February 2021 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  ၂၃ ဇွန် ၂၀၁၈ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**အာနာလိစ် မာရီး** "**အာနာ**" **ဖရန့်** (အင်္ဂလိပ်: **Annelies Marie** "**Anne**" **Frank**) သည် ဂျူးသွေးပါသော ဂျာမန်-ဒတ်ချ် နေ့စဉ်မှတ်တမ်းရေးသူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဂျူးလူမျိုးများ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရခြင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့ရသောသူတစ်ဦးဖြစ်သော အာနာသည် အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦး၏ နေ့စဉ်မှတ်တမ်း (သို့) အာနာဖရန့်၏ နေ့စဉ်မှတ်တမ်း (The Diary of a Young Girl) ကို သူမသေဆုံးပြီးမောက် ထုတ်ဝေခဲ့ရာမှ ကျော်ကြားထင်ရှားလာသူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ မူရင်းစာအုပ်သည် ဒတ်ချ်ဘာသာဖြင့် Het Achterhuis ဖြစ်၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Secret Annex (လျှို့ဝှက် ဖြည့်စွက်ပေါင်းစပ်ချက်) ဟူ၍ အနက်ရရှိသည်။ ယင်းစာအုပ်၌ သူမက ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလ ၁၉၄၂ မှ ၁၉၄၄ အတွင်း ဂျာမန်တို့ နယ်သာလန်ကို ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်စဉ် သူမပုန်းအောင်းခဲ့ရသော နေစဉ်ဘဝအကြောင်းအရာများကို မှတ်တမ်းပြု ရေးသားထားသည်။ ကမ္ဘာ့လူသိအများဆုံးစာအုပ်များအနက် တစ်အုပ်ဖြစ်ကာ ပြဇာတ်၊ ရုပ်ရှင်အချို့တို့အတွက် အခြေပြုပုံဖော်တင်ဆက်ရာလည်း ဖြစ်ပေသည်။

ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ ဖရန့်ဖာ့တ်မြို့တွင် ၁၉၂၉ ဇွန်လ၌ မွေးဖွားခဲ့၍ ဘဝသက်တမ်းတစ်လျှောက် အမ်စတာဒမ်မြို့ (သို့) ထိုမြို့အနီးတွင် နေထိုင်ခဲ့ကာ နာဇီများ ဂျာမနီတွင် အာဏာရရှိသည့်အချိန် အာနာ အသက်လေးနှစ်ခွဲအရွယ်၌ အမ်စတာဒမ်သို့ မိသားစုနှင့်အတူ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။ ဂျာမန်နိုင်ငံသားဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၄၁ တွင် နိုင်ငံသားအခွင့်အရေးဆုံးရှုံးခဲ့ရသောကြောင့် နိုင်ငံမဲ့အနေအထားသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၀ မေလ၌ ဖရန့်မိသားစုသည် ဂျာမန်တို့ နယ်သာလန်ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ အမ်စတာဒမ်တွင် ပိတ်မိနေခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၂ ဇူလိုင်၌ ဂျူးတို့အား နှိပ်စက်ညှင်းပမ်းမှုများ ပိုမိုများပြားလာသောကြောင့် ဖရန့်မိသားစုသည် အိမ်၌ အလုံပိတ်ထားသော အခန်းများ၌ ခိုဝင်ပုန်းအောင်းခဲ့ရသည်။ အဆောက်အဦး၏ စာအုပ်စဉ်၏ နောက်ဖက်အခန်းဖြစ်သည်။ ၁၉၄၄ ၌ ဖရန့်မိသားစုကို ဂက်စတာပို (ဂတ်ရှ်တားပို) တို့ ဖမ်းမိခဲ့ကြသည်အထိ ထို၌ ပုန်းခိုခဲ့ကြ၏ ။ ယင်းကာလအထိပင် အာနာသည် မွေးနေ့လက်ဆောင်အဖြစ်ရရှိခဲ့သော နေ့စဉ်မှတ်တမ်းစာအုပ် (ဒိုင်ယာရီ) ကို သိမ်းဆည်းထားပြီး နေ့စဉ်လိုလို စာများရေးသားခဲ့သည်။ အဖမ်းခံရပြီးနောက် ဖရန့်တို့ကို နာဇီစစ်အကျဉ်းစခန်းများသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ အာနာနှင့်အမဖြစ်သူ မာဂေါ့ တို့နှစ်ဦးကို အောက်ရှ်ဗစ် (Auschwitz) အကျဉ်းစခန်းမှ ဘဲရာဂန် ဘဲလ်ဆန် အကျဉ်းစခန်း (Bergen-Belsen) သို့ ပြန်ပြောင်းပို့ဆောင်ခဲ့ကြ၏ ။ ထိုစခန်း၌ပင် လအနည်းငယ်အကြာ၌ ထိုနှစ်ဦးသေဆုံး (အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါ ဖြင့်ဖြစ်နိုင်ချေရှိ) ခဲ့သည်။ မူလက ထိုနှစ်ဦးသေဆုံးခဲ့သည့်အချိန်မှာ မတ်လဖြစ်သည်ဟု နိုင်ငံတကာကြက်ခြေနီအဖွဲ့က ခန့်မှန်းခဲ့ကြသော်လည်း ၂၀၁၅ Anne Frank House မှ ညွှန်းဆိုသည်မှာ ထိုနှစ်ဦးသည် ဖေဖော်ဝါရီတွင် သေဆုံးခြင်းမှာ ပို၍ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်။

ဖခင် အော်တို တစ်ဦးတည်းသာ အသက်ရှင်နိုင်ခဲ့ပြီး စစ်ကြီးပြီးသည့်နောက် အမ်စတာဒမ်သို့ ပြန်လာခဲ့၏ ။ ထို့နောက် အော်တို၏ အတွင်းရေးမှူး မစ်ပ် ဂစ် (Miep Gies) က အာနာ၏ ဒိုင်ယာရီစာအုပ်ကို ထိမ်းသိမ်းပေးထားခဲ့၍ မစ်ပ် ဂစ်၏ အားထုတ်မှုဖြင့်ပင် ၁၉၄၇ တွင် စာအုပ်အဖြစ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ မူရင်းဒတ်ချ်ဘာသာမှ ၁၉၅၂ တွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့ပြီး အမည်မှာ *အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦး၏ နေ့စဉ်မှတ်တမ်း* ဖြစ်ကာ ထိုအချိန်မှစ၍ ယနေ့အထိ ဘာသာစကားပေါင်း (၇၀) ကျော်သို့ ပြန်ဆိုထားပြီးဖြစ်သည်။

မှတ်စု
------

1. ↑  Anna Frank ကို /ˈanə ˈfʁaŋk/ ဟူ၍ ထွက်ရှိနိုင်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Anne Frank Fonds.
2. ↑  Barnouw & Van Der Stroom 2003, pp. 3, 17.
3. ↑  Research by The Anne Frank House in 2015 revealed that Frank may have died in February 1945 rather than in March, as Dutch authorities had long assumed. "New research sheds new light on Anne Frank's last months". AnneFrank.org, 31 March 2015
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

အင်္ဂတိုင်း အာပဏနိဂုံး၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဘုရားရှင်က အရှင်သာရိပုတ္တရာအား ဗုဒ္ဓမြတ်စွာအပေါ်၌ အလွန်အကဲကြည်ညိုပြီးသော အရိယာသာဝကသည် ဘုရားရှင်၌ဖြစ်စေ, ဘုရားရှင်၏သာသနာတော်၌ဖြစ်စေ ယုံမှားမှု မဝေခွဲနိုင်မှု မဖြစ်တော့ရာ-ဟု မိန့်တော်မူပါသည်၊ ထိုအခါ အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်က "ဘုရားရှင် မိန့်တော်မူသည့်အတိုင်း ယုံမှားသံသယမဖြစ်ခြင်းမှာ သဒ္ဓါတရားရှိသော အရိယာသာဝကအား ဝီရိယိန္ဒြေ၊ သတိန္ဒြေ၊ သမာဓိန္ဒြေ၊ ပညိန္ဒြေ၊ သဒ္ဓိန္ဒြေတို့ဖြစ်သောကြောင့် မဖြစ်ခြင်းဖြစ်ပါသည်-ဟု လျှောက်ထားပါသည်။ ဘုရားရှင်က သာဓုခေါ်တော်မူပြီး အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏လျှောက်ထားချက်အတိုင်း ပြန်လည်၍ ဣန္ဒြေ ငါးပါးဖြစ်ပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ၌ -သမ္ပယုတ္တသဒ္ဓါ၊ ပစ္စက္ခသဒ္ဓါနှစ်ပါးကို ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၃၊၁၉၇-၉။ သံ၊မြန်၊၃၊၂၀၃-၅။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၇၉။ သံ၊ဋီ၊၂၊၅၀၀-၁။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၄-ဣန္ဒြိယသံယုတ္တ၊ ၅-ဇရာဝဂ္ဂ၊ ဒသမသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
**အာနန္ဒာထေရ်**သည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တော်တွင် အလုပ်အကျွေး အပါးတော် မြဲဖြစ်၍ အထူးထင်ရှားသည်။ အာနန္ဒာသည် မြတ်စွာဘုရား၏ ခမည်းတော်သုဒ္ဓေါဒနမင်း၏ညီတော် အမိတ္တောဒနမင်း၏ သားတော်ဖြစ်၍ မြတ်စွာဘုရား၏ ညီတော်ဝမ်းကွဲ တော်စပ်သည်။ မြတ်စွာဘုရား၏ ဖွားဘက်တော်ခုနစ်ဦးတွင်လည်း တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ အရွယ်ရောက်သောအခါ အခြားသာကီဝင် မင်းသားတို့ကဲ့သို့ မြတ်စွာဘုရားထံ သို့ သွားရောက်၍ ရဟန်းပြုသည်။ အာနန္ဒာ နှင့်အတူ ညီတော်နောင်တော်များ ဖြစ်ကြသော အနုရုဒ္ဓါ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ ကိမိလ၊ ဒေဝဒတ်စသော မင်းသားလေးပါးနှင့် ဆတ္တာသည် ဥပါလိတို့အတူ ပါသည်။ အာနန္ဒာသည် ရဟန်းပြုပြီးနောက် မြတ်စွာဘုရား၏ ဘယ်လက်ရုံးအ​ဖြစ်လဲ နေရာရသည်။တရားတော်ကို နာကြားရသဖြင့် သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်သည်။ မြတ်စွာဘုရားအား ရိုသေစွာ လုပ်ကျွေးသည်။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဝါတော်နှစ်ဆယ်ရသော အခါမှစ၍ 
အစဉ်အမြဲ လုပ်ကျွေးရသည်။ အာနန္ဒာထေရ်သည် မြတ်စွာဘုရားထံတွင် လုပ်ကျွေးခြင်း ပြုခွင့်ရသောအခါ လေးပါးသောဆုကို တောင်း၍ လေးပါးသော ဆုကို ပယ်သည်။

အရှင်အာနန္ဒာ၏ တောင်းဆိုချက်
---------------------------

အာနန္ဒာတောင်းသောဆု လေးပါးမှာ - 
(၁) မိမိဝန်ခံဖိတ်ကြားအပ်သောဆွမ်းကို ခံတော်မူရန်၊  

(၂) အဝေးအနီးမြို့ရွာ ကျေးလက်မှ ရောက်လာသော ပရိသတ်တို့က မြတ်စွာဘုရားအား ဖူးမြော်လိုသဖြင့် မိမိကတစ်ဆင့် လျှောက်ထားလျှင် ဖူးမြော်ခွင့်ပေးတော် မူရန်၊  

(၃) မိမိ၌ ယုံမှားမှုရှိသောအခါ မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်မေးလိုသော် မေးခွင့်ပြုပါရန်၊  

(၄) ကွယ်ရာ အခြားတစ်ပါးသော နေရာ၌ ဟောကြားတော် မူသော တရားတော်ကို မိမိအားပြန်၍ ဟောကြားပါရန်ဟူ၍ဖြစ်သည်။  

ရှင်အာနန္ဒာပယ်သောဆုလေးပါးမှာ  

(၁) မြတ်စွာဘုရားရအပ်သော ဆွမ်းကွမ်းပစ္စည်းဖြင့် မိမိအား မချီးမြှောက်ရန်၊  

(၂) မွန်မြတ်သော သင်္ကန်းပစ္စည်းဖြင့် မချီးမြှောက်ရန်၊  

(၃) ကိုယ်တော်မြတ်ကျိန်းဝတ်သော ဂန္ဓကုဋိသို့ ဝင်၍ မကျိန်းရစေရန်၊  

(၄) ဆွမ်းဖိတ်သော ဒါယကာတို့အိမ်သို့ အတူလိုက်ပါ ရန်အတွက် မခေါ်ဆောင်ရန်ဟူ၍ဖြစ်သည်။  

အာနန္ဒာထေရ်သည် မြတ်စွာဘုရားအား အသွယ်သွယ်သော နည်းတို့ဖြင့် လုပ်ကျွေးပြုစုတော်မူခြင်းကြောင့် ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက တရားမှူး၊ တရားထိန်း၊ တရားဘဏ္ဍာစိုးအရာ၌ ချီးမြှောက်တော်မူသည်။

ဧတဒဂ်
-----

၁၈ ရာစု မြန်မာ့လက်ရာ အရှင်အာနန္ဒာရုပ်တု
မြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တော်တွင် အာနန္ဒာထေရ်သည် ငါးပါးသော ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရသည်။ ဧတဒဂ် ငါးတန် ရရှိ သဖြင့် ထူးမြတ်သောမထေရ်ကြီးတစ်ပါး ဖြစ်လာသည်။ ရှင်အာနန္ဒာရရှိသော ဧတဒဂ်ငါးပါးကား -  

(၁) အကြားအမြင်များခြင်းအဖြစ်၊ ဗဟုသုတ ဧတဒဂ်။  

(၂) သတိအမှတ်ကောင်းခြင်းအဖြစ်၊ သတိမန္တဧတဒဂ်။  

(၃) ပညာရှိခြင်းအဖြစ်၊ ဂတိမန္တဧတဒဂ်။  

(၄) တည်ကြည်ခြင်းအဖြစ်၊ ဓိတိမန္တဧတဒဂ်။  

(၅) အလုပ်အကျွေးပြုနိုင်ခြင်းအဖြစ်၊ ဥပဋ္ဌာက ဧတဒဂ်၊ ဟူ၍ဖြစ်သည်။

ဗုဒ္ဓလွန်ပြီးကာလ
----------------

ရှင်အာနန္ဒသည် မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူပြီးနောက် ပထမသင်္ဂါယနာ တင်မည့်နေ့တွင် ဣရိယပုတ် လေးပါးမှလွတ်၍ အာသဝေါကုန်သော ရဟန္တာဖြစ်လာသည်။ ကွယ်ရာတွင် မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသော တရားတော်များကို ပြန်လည်ဟောကြားစေသော ရှင်အာနန္ဒာ၏ 
ကျေးဇူးတော်ကြောင့် ပုထုဇဉ်သတ္တဝါအများသည် မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားသော တရားတော် များကို ယခုထက်တိုင် ကြားနာ ကြည်ညိုကြရသည်။ သန်းခေါင်ယံ၌ မထင်ရှားသော နတ်သား တစ်ပါးကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် မင်္ဂလသုတ်အစရှိသော တရားတော်များကို နာရသည်မှာလည်း ရှင်အာနန္ဒာထေရ်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့်ပင်ဖြစ်သည်။ မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန် စံလွန်တော်မူပြီးနောက် ပထမသင်္ဂါယနာတင်ရာတွင် ရှင်အာနန္ဒာ၏ စွမ်းဆောင်မှုကြောင့်သာလျှင် သုတ္တန်၊ အဘိဓမ္မာ ပိဋကတ်များသည် မြတ်စွာဘုရားကိုယ်စား ကျန်ရစ်ခဲ့လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)
ဗုဒ္ဓဘာသာ သင်္ကေတ
**အာပေါ − ရေကသိုဏ်း**ကို ကြည့်ရှုပွားများ အားထုတ်သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေးအတိတ် နီးသောဘဝက ရေကသိုဏ်းကို ရခဲ့ဘူးသော အထုံဝသီပါရမီ အဓိကာရ ရှိခဲ့လျှင် မပြုမပြင်ဘဲ ပကတိသော မြစ်၊ သမုဒ္ဒရာ၊ အိုင်၊ ရေကန်၊ ရေတွင်းတို့ကို ကြည့်ရှုရုံမျှဖြင့် အလွယ်တကူနှင့်ပင် ရေနိမိတ် ရနိုင်၏။ အထုံဝသီပါရမီ အဓိကာရ မရှိခဲ့လျှင် တစ်တောင်လောက်၊ တောင်ဆုပ်လောက် အဝကျယ်သော အစောက်နက်သော အိုး၊ ခွက်၊ စည်ပိုင်းထဲ၌ ကြည်လင်စွာသော ရေကိုထည့်၍ မြေကသိုဏ်း၌ အကျယ်ဆိုခဲ့ပြီးသော ရှုနည်း ကြည့်နည်း ရှုပုံ ကြည့်ပုံအတိုင်း ရေကို စိတ်ထဲ၌ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ရအောင် ကြည့်ရှုရာ၏။

ဤရေကသိုဏ်း၌ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ကား ပြင်ဘက် ပရိကမ္မနိမိတ်ရေနှင့် အထပ်တည်းတူ၏။ ပြင်ဘက်ရေကဲ့သို့ လှုပ်ရှားလျှင် လှုပ်ရှားသောအတိုင်း၊ အပွက်ပါလျှင် အပွက်ပါသောအတိုင်း ပါလျက်ထင်၏။ ပဋိဘာဂနိမိတ်ထက် အဆအရာမက သာလွန်၍ ကြည်လင်စွာထင်၏။ မှန်ညိုသားကဲ့သို့ တသားတည်း အလွန်ကြည်လင်စွာ ထင်၏။ ဈာန်ပုံပေါ်မှာ ပထဝီမြေကသိုဏ်းနည်းအတိုင်း ပေါ်၏။ ဤရေကသိုဏ်းလည်း ဈာန် (၅) ပါးလုံးကို ဖြစ်စေနိုင်၏။

ပထဝီမြေကသိုဏ်း ပွားများနည်းအတိုင်းအကျယ်ပွားများအားထုတ်ပါ။

ကိုးကား
-------

1. ↑  လယ်တီဆရာတော်။ *ကမ္မဋ္ဌာန်းကျမ်းကြီး*။ မိခင်ဧရာဝတီစာအုပ်တိုက်
location = ရန်ကုန်။ pp. ၆၈။ line feed character in `|publisher=` at position 23 (အကူအညီ); Missing pipe in: `|publisher=` (အကူအညီ)
**ဘင်ရောင်း ရမ်ဂျီ အမ်ဘီကယ်** (အင်္ဂလိပ်: **Bhimrao Ramji Ambedkar**) (၁၈၉၁ ဧပြီ ၁၄ - ၁၉၅၆ ဒီဇင်ဘာ ၆ ) ကို **Dr. Babasaheb Ambedkar** ဟုလည်း လူသိများသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံရေးသမား၊ ဥပဒေပညာရှင်၊ စီးပွားရေးပညာရှင်၊ နိုင်ငံရေးသမား တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူသည် *"ဒလစ် ဗုဒ္ဓဘာသာလှုပ်ရှားမှု"* ကို စေ့ဆော်လှုံ့ဆော်ပေးခဲ့၍ ဒလစ် (Dalits) ဟုခေါ်သော အိန္ဒိယတွင် ဇာတ်အနိမ့်ဆုံး (အမျိုးဇာတ်လေးခုထဲ၌မပါဝင်ဘဲ ခေတ်သစ်သဘော ပဉ္စမမြောက်ဇာတ်နိမ့်) သူများကို ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းကို ဆန့်ကျင်သည့်လှုပ်ရှားမှု လုပ်ဆောင်ခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ အမျိုးသမီးများနှင့်အလုပ်သမားများ၏ အခွင့်အရေးများကို ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။ သူသည်လွတ်လပ်သောအိန္ဒိယ၏ ပထမဆုံး ဥပဒေနှင့် တရားစီရင်ရေး ဝန်ကြီး၊ အိန္ဒိယဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ၏ အဓိက ဗိသုကာပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။

စီးပွားရေးဘာသာရပ်ဖြင့် ပါရဂူဘွဲ့များကို ကိုလံဘီယာတက္ကသိုလ်နှင့် လန်ဒန်တက္ကသိုလ်တို့မှ ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၅၆ တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာသို့ ကူးပြောင်းလာကာ ဒလစ်ဟုခေါ်သောသူများစွာကိုလည်း ဘာသာကူးပြောင်းစေရန် စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

"ဗုဒ္ဓနှင့် သူ၏ဓမ္မ" စာအုပ်သည် ဗုဒ္ဓ၏ ဘဝနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာအကြောင်း ရေးသားထားသည့် ကျမ်စာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် ပညာရှင် B. R. Ambedkar ၏ နောက်ဆုံးလက်ရာတစ်ခု ဖြစ်၏ ။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Bhimrao Ambedkar
2. ↑  Ambedkar Jayanti 2019: Facts on Babasaheb to share with kids | Parenting News,The Indian Express
3. ↑  How India’s Most Downtrodden Embraced the Power of Statues
4. ↑  Bhimrao Ramji Ambedkar | Biography, Books, & Facts | Britannica
5. ↑  All You Need To Know About BR Ambedkar On His 129th Birth Anniversary
6. ↑  Why Ambedkar chose Buddhism over Hinduism, Islam, Christianity
7. ↑  Buddha Purnima special: Three reasons why Ambedkar embraced Buddhism | Research News,The Indian Express
8. ↑  Buswell၊ Robert Jr; Lopez၊ Donald S. Jr. eds. (2013)။ *Princeton Dictionary of Buddhism*။ Princeton, NJ: Princeton University Press။ p. 34။ ISBN 9780691157863။CS1 maint: ref=harv (link)
မြန်မာနိုင်ငံမှ ကျော်ကြားသော မော်ဒန်ပန်းချီ ပညာရှင် ကိုပေါ်သိမ်းသည် ၂၀၂၀-ခု၊ ဩဂုတ်လ (၂၆) ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်၊ တက်ဆက် ပြည်နယ်၊ ဘစ်စပရင်း Big Spring မြို့ မှာ ကွယ်လွန် သွားသည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ် ရှိဖြစ်သည်။ ရွှေဘို ဇာတိဖြစ်သည်။

မန္တလေး တက္ကသိုလ် မှာ သတ္တဗေဒဘာသာရပ် နဲ့ ဘွဲ့ရခဲ့ပေမဲ့၊ ပန်းချီ ပညာနဲ့ ပဲ ရှင်သန် လှုပ်ရှားခဲ့ကြောင်း၊ ကိုပေါ်သိမ်း ရဲ့ အနုပညာ အစွန်းအစ ကို မန္တလေး တက္ကသိုလ် ကျောင်းနံရံကပ် သရုပ်ဖော် ပန်းချီ မှ တဆင့် စွယ်စုံ အနုပညာရှင် ဆရာ ဦးဝင်းဖေ က သတိပြု စိတ်ဝင်စားရာ က၊ အဆိုပါ ကာလ က ပန်းချီပန်းပု ပန်တျာ ကျောင်းအုပ် ဖြစ်တဲ့ အလျောက်၊ ကိုပေါ်သိမ်း ကို ပန်းချီ ပညာ ဆည်းပူးခဲ့စေကြောင်း၊ ဆရာ ဦးဝင်းဖေ က ဘီဘီစီ ကို ပြောပါတယ်။

ပန်းချီပန်းပု ဆရာ ကိုဆန်နီညိမ်း ကလည်း၊ ကိုပေါ်သိမ်းရဲ့ Peacock Gallery မှာ ပန်းပုထုရာမှာ၊ သူက ပန်းပုရုပ် ကိုပါ ပန်းချီ ဆွဲလေ့ရှိကြောင်း၊ ပန်းချီကား များစွာ ဆွဲခဲ့ပြီး၊ မော်ဒန် ပန်းချီကျောင်း ကို ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပြီး၊ လူငယ်ပန်းချီဆရာ တွေ ကို အားပေး ခဲ့ကြောင်း၊ ဘီဘီစီ ကို ပြောပြပါတယ်။ အဆိုပါ လူငယ် ပန်းချီဆရာ တွေ ထဲမှာ ကွယ်လွန်သူ ဝင်းမော်ဟန် ပါဝင်ကြောင်း လည်း ပြောပါတယ်။

ကိုပေါ်သိမ်း ရဲ့ ဈာပန ကို လာမဲ့ ဩဂုတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှာ Big Spring မြို့ မှာ သင်္ဂဂြိုဟ်မယ် လို့ သိရပါတယ်။

ဘီဘီစီ (မြန်မာပိုင်း)

ကိုးကား
-------
ဦးအုန်းမောင်သည် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် အသက်ပေးသွားခဲ့သော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် တကွ အာဇာနည်(၉)ဦးတွင် ပါဝင်သော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည်။

ငယ်ဘဝ
-----

ဦးအုန်းမောင်သည် အဖ မစ္စတာ အိပ်ချ် ဒဗလျူ တရပ်ဝိန်း + အမိ ဒေါ်ရွှေမိ တို့၏ ဒုတိယသား ဖြစ်သည်။ မွေးသက္ကရာဇ်မှာ ၁၉၁၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂) ရက်နေ့တွင် မကွေးတိုင်း၊မင်းဘူးမြို့ မွေးဖွားသည်။ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသား ဘဝက ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် တပ်ရင်းတွင် တပ်ခွဲ တပ်ထောက် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာတန်း အောင်မြင်သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် အိုင်စီအက်စ် စာမေးပွဲ ဖြေသူ သုံးဦးအနက် ပထမ ရသည်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့၊ အရှေ့နယ်ပိုင်ဝန်ထောက်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် မြစ်ကြီးနား အရေးပိုင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။ ထို့နောက် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အတွင်းဝန် အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။

ဘဝနိဂုံး
--------

၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁၉)ရက်နေ့၊ စနေနေ့ နံနက် (၁၀) နာရီ (၃၇) မိနစ်တွင် ကျဆုံးသည်။ ကျဆုံးချိန်တွင် သားသမီး ၃ ဦး ကျန်ရစ်သည်။ဇနီးဒေါ်သိန်းကြွယ် သား မောင်တင်မောင်သန်း၊ကိုကိုလှ၊မောင်မင်းမြ

ကိုးကား
-------

1. ↑  အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးများ အတ္ထုပ္ပတ္တိအကျဉ်း

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး (၉) ဦး |
| --- |
| 
* ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း
* သခင်မြ
* ဒီးဒုတ်ဦးဘချို
* ဦးရာဇတ်
* မန်းဘခိုင်
* မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီး စဝ်စံထွန်း
* ဦးဘဝင်း
* ဦးအုန်းမောင်
* ရဲဘော်ကိုထွေး

 |
**အမြူလာ ဆာလက်** (Prakrit languages: امرالله صالح ၊ ၁၉၇၂ အောက်တိုဘာ ၁၅ ဘွား) သည် အာဖဂန်လူမျိုး နိုင်ငံရေးသမားဖြစ်ပြီး ၂၀၂၁ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၁၇ ရက်မှစ၍ အာဖဂန်အခြေခံဥပဒေအရ သမ္မတမရှိသည့်အတွက် ယာယီသမ္မတအဖြစ် တာဝန်ထမ်းလျက် ရှိသည်။  ယခင်က ပဉ္စမမြောက် ဒုသမ္မတ (၁) အဖြစ် ၂၀၂၀ ပြည့်မှစ၍ ဆောင်ရွက်ပြီး ယင်းမတိုင်မီ ၂၀၁၈-၁၉ က ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး၊ ၂၀၀၄-၂၀၁၀ တွင် အမျိုးသားလုံခြုံရေးညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် အရာအသီးသီးတွင် လုပ်ကိုင်ဖူးသည်။ 

ကဘူးမြို့အား တာလီဘန်တို့ ထိန်းချုပ်လိုက်ချိန်တွင် သမ္မတ ဂါနီက နိုင်ငံကို စွန့်သွားရာ ဆာလက်က ပန်ဂျရှာတောင်ကြားသို့ ရွေ့ပြောင်းပြီး အာဖဂန်နစ္စတန်၏ ယာယီသမ္မတအဖြစ် မိမိကိုယ်မိမိ ကြေညာသည်။  တာလီဘန်ဆန့်ကျင်ရေးတပ်ဦးကို ဖွဲ့စည်းကြောင်းလည်း အာမက်မက်စလောက်၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ဘစ္စမီလာခန်းမိုဟာမဒ္ဓီတို့နှင့် ပူးတွဲကြေညာသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  "Afghanistan: Biden says troops will stay till all Americans are out". *BBC News*. Retrieved 19 August 2021.
2. ↑  "Afghan officials resign over attack". Central and South Asia: AlJazeera. 6 June 2010. Retrieved 17 October 2014.
3. ↑  "Afghan Vice President Saleh Declares Himself Caretaker President; Reaches Out To Leaders for Support". *News18*. 17 August 2021. Retrieved 17 August 2021.
4. ↑  "An anti-Taliban front forming in Panjshir? Ex top spy Saleh, son of 'Lion of Panjshir' meet at citadel". *The Week*. Retrieved 17 August 2021.
မိချမ်းဝေ
---------

၁၉၅၃ - ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ(၂၄)ရက်နေ့တွင် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံမြို့၌ အဖ-ဦးထွန်းခင်၊ အမိ-ဒေါ်သန်းစိန်တို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ အမည်ရင်းမှာ ဒေါ်ရီရီထွန်းဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က-မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံမြို့တွင် စတင်ပညာသင်ခဲ့သည်။

၁၉၇၂ - မတ်လထုတ်-အိုးဝေဂျာနယ်၊ အမှတ်(၈၇)တွင်*သခွတ်ပန်း(သထုံ) ကလောင်အမည်ဖြင့်* ကျော်ဟိန်း အလိုရှိသည် *ဆောင်းပါးကိုရေးသား၍ စာပေနယ်သို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ (ထိုဆောင်းပါးသည် မိချမ်းဝေ-အဌမတန်းကျောင်းသူဘဝတွင် ပထမဆုံးရေးသားခဲ့ပြီး စာစောင်တွင် ဖော်ပြခံရသည့် ပထမဆုံး စာမူပင်ဖြစ်သည်။) ထို့နောက်*တိုင်းရင်းမေ *ဂျာနယ်တွင် ကဗျာများဆက်ရေးခဲ့သည်။*

၁၉၇၅ - သထုံမြို့၊ အမှတ်(၂)၊ အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်းမှ (၁၀)တန်းအောင်မြင်ခဲ့။ ထိုနှစ်တွင်ပင် မွန်ပြည်နယ်ကိုယ်စားပြု၊ မွန်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် (၂၉)ကြိမ်မြောက်၊ ပြည်ထောင်စုပွဲတော်-ကျိုက္ကစံ တွင် ပါဝင်ကပြခဲ့သည်။

၁၉၇၆ - တနင်္သာရီတိုင်း မြိတ် အရှေ့မြို့နယ်၊ ကလင်ဘန်းကျေးရွာတွင် မူလတန်းပြဆရာမတာဝန်ကို စတင် ထမ်းဆောင်။

၁၉၈၄ - မြိတ် မဂ္ဂဇင်းတွင် *ကျွန်တော်ဖောင်သမား* ဝတ္ထုတိုကို *မိချမ်းဝေ* ကလောင်အမည်ဖြင့် စတင်ရေး သားခဲ့။ ထို့နောက် ရုပ်ရှင်တေးကဗျာ၊ ကလျာ၊ မဟေသီ၊ မြန်မာ့ဓန၊ မြားနတ်မောင် စသည့်မဂ္ဂဇင်းဂျာနယ်များ တွင် စာပေများ ဆက်လက်ရေးသား။

၁၉၈၇ - ရန်ကုန်တိုင်း၊ သင်္ကန်းကျွန်း ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းသို့ တက်ရောက်ခဲ့။ ထို့နောက် သထုံမြို့၊ ပေါ်တော်မူကျေးရွာ အ့မ့ကနှင့် မြိတ်မြို့ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းတို့တွင် မူလတန်းပြတာဝန်များကို ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

၁၉၉၁ - ရန်ကုန်မြို့၊ မင်္ဂလာတောင်ညွန့်မြို့နယ်၊ အ့မ့က(၂၄)နှင့် အ့မ့က(၄)တို့တွင် ဆရာမအဖြစ် ဆက်လက် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့။ ယခုအခါ ကျန်းမာရေးအရ အမှုထမ်းဘဝမှအနားယူကာ စာပေရေးသားခြင်းဖြင့်သာ ဆက်လက်ရပ်တည်လျက်ရှိ။

၂၀၀၀ - *ပန်းအလင်္ကာ* မဂ္ဂဇင်းတွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်။ *ကမာရင်ကွဲနှင့် အခြားပင်လယ် ဝတ္ထုတိုများ* စာအုပ်ထွက်။ (ယင်းစာအုပ်ဖြင့် ၂၀၀၀-ပြည့်နှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေ(ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်)ဆုရရှိ။)။

၂၀၀၁ - *ဆူးပန်းအိမ်* (သန်းမြင့်အောင်နှင့်တွဲ)ဝတ္ထုထွက်။ *အလွမ်းပင်ဆင့် ကျွမ်းရင်နင့်* ပင်လယ်ဝတ္ထုရှည် ထွက်။

၂၀၀၃ - လှိုင်းနှစ်ထပ်ပင်လယ်။ အနီးဆုံးဝတ်ရုံနဲ့ အလင်းညှို့ချက် ဝတ္ထုများထွက်။

၂၀၀၄ - တိမ်စွန်လေနှင်(ဆုပြည့်နိုးနှင့်တွဲရေး)။ ငွေဇင်ယော်တွေလက်ယပ်ခေါ်နေတဲ့မြို့။ ပလီဇာချဲ့ လှိုင်းရဲ့သံစဉ် စသော စာအုပ်များထွက်။

၂၀၀၅ - အရောင်လေးတွေက လှုပ်လီလှုပ်လဲ့(သန်းမြင့်အောင်နှင့်တွဲရေး) လိပ်ပြာကလေးရဲ့အကျႌ စသောဝတ္ထု များထွက်။ စာရေးဆရာများစုပေါင်းရေးသားသော *လူထုအမေနှစ်(၉၀)* စာအုပ်ကို စီစဉ်ထုတ်ဝေ။

၂၀၀၆ - *လှဆိုးဗျင်းရယ် ဆလုံနှင်းဆီ* (အောင်ဝေးနှင့်တွဲရေး) ခရီးသွားစာအုပ်ထွက်။

၂၀၀၇ - *ကမ်းလှည့်ဆွတ်မီ* လုံးချင်းဝတ္ထုရှည်ထွက်။

ယခုအခါ ဆရာမ-မိချမ်းဝေသည် အမှတ်(၁၀) အောင်ဘာလေလမ်း ကျောက်မြောင်း၊ တာမွေမြို့နယ်တွင် နေထိုင်၍ စာပေများ ရေးသားပြုစုလျက်ရှိ။

### ထင်ရှားသောစာအုပ်အချို့

၁။ ကမာရင်ကွဲနှင့်ဝတ္ထုတိုများ

၂။ လှိုင်းနှစ်ထပ်ပင်လယ်

၃။ အလွမ်းပင်ဆင့် ကျွမ်းရင်နင့်

၄။ အနီးဆုံးဝတ်ရုံနဲ့ အလင်းညှို့ချက်ဝတ္ထုတိုများ

၅။ ကမ်းလှည့်ဆွတ်မီ

ကိုးကား
-------
**လွန်ဖောယိုင်** (ထိုင်း: หลวงพ่อใหญ่), **Phra Phutta Rattana Mongkhol Maha Munee** ဟုလည်း သိကြ(ထိုင်း: พระพุทธรัตนมงคลมหามุนี; RTGS: phra phuttha rattana mongkhon maha muni) နှင့် Roi Et ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး သည် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် စတုတ္ထမြောက် အမြင့်ဆုံးရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ 

Roi Et စီရင်စုရှိ Wat Bhurapha Phiram ကျောင်းတော်တွင် တည်ရှိသည်။ ရုပ်ပွားတော်၏ အမြင့်သည် ၅၉.၂ မီတာ (၆၇.၅၅ မီတာ, အောက်ခြေပါ အပါအဝင်) ဖြစ်သည်။ တည်ဆောက်မှုသည် ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ကွန်ကရစ်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားပြီး အပြင်ဘက်တွင် အလှဆင်ကာရံထားသည်။

ရုပ်ပွားတော်ကြီး ဂေါတမဗုဒ္ဓရပ်တော်မူနေဟန် ဖြစ်သည်။ (ลือนามพระใหญ่), Leu nam phra yai ဟူသည့် စကားဖြင့် စီရင်စုနယ်၏ အမှတ်အသားနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ Leu nam phra yai ၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ "ဧရာမဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီးကြောင့် ကျော်ကြားသည်" ဟု ဖြစ်သည်။ ရုပ်ပွားတော်ကြီးကို Wat Bhurapha Piram ကျောင်းတော်၏ ငါးဦးမြောက်ကျောင်းထိုင်ဆရာတော် Phra Ratcha Preechayana Munee ၏ မိန့်ကြားမှုဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ရုပ်ပွားတော်ကြီးကို တည်ဆောက်ရာတွင် ခန့်မှန်းခြေ ဘတ် ၇၀၀၀၀၀၀ ကုန်ကျခဲ့ကာ အချိန် ၈ နှစ်ကြာမြင့်ခဲ့သည်။

ပန်းပုဆရာသည် ဒေသခံပန်းပုဆရာဖြစ်မည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ ရုပ်ပွားတော်တစ်ခုလုံးကို ကြည့်ပါက ပုံမှန် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များကဲ့သို့မဟုတ်ဘဲ "အချိးအစားမကျ" ဟု ဝေဖန်ကြသည်။ ဤသည်မှာလည်း ပန်းပုဆရာ၏ အပြင်ပန်းအလှထက် နက်ရှိုင်းသည့် ယုံကြည်မှုအပေါ် အာရုံစိုက်မှုကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

ရုပ်ပွားတော်ကြီး၏ အရပ်သုံးအမည်မှာ Luangpho Yai (หลวงพ่อใหญ่) "ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး" ဖြစ်သည်။ တရားဝင်အမည်မှာ Phra Phuttha Rattana Mongkhol Maha Munee (พระพุทธรัตนมงคลมหามุนี) ဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပါယ်မှာ -

* Phra Phuttha (พระพุทธ-) = ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး
* Rattana (รัตน-) = အဖိုးထိုက်ခြင်း၊ အဖိုးတန်ရတနာ
* Mongkhol (มงคล) from Sanskrit मङ्गल (maṅgala) = အများသို့ ကောင်းခြင်းများ ယူဆောင်လာသည့်
* Maha Muni (มหามุนี) = ဂေါတမဗုဒ္ဓ

အတူတကွ အမည်အားဘာသာပြန်ဆိုပါက "ဂေါတမဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး၊ အများပြည်သူသို့ ကောင်းခြင်းများ ယူဆောင်လာပေးသည့် အဖိုးတန်ရတနာတစ်ပါး" ဟု ဖြစ်သည်။

Luangpho Yai (หลวงพ่อใหญ่) ဆိုသည်မှာ မည်သည့် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကိုမျှ သီးသန့်ရည်ညွှန်းသည့်စကား မဟုတ်ဘဲ "ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤစကားကို ကြီးမားသည့် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီးများတွင်အသုံးပြုကြသည်။ Luangpho To (หลวงพ่อโต) ဟူသည့် စကားကိုလည်း အသုံးပြုကြပြီး အဓိပ္ပါယ်အတူတူပင် ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  translated from Dhammajak Webboard
2. ↑  translated from Wat Bhurapa Piram Temple information on Paiduaykan Archived 9 January 2021 at the Wayback Machine.
ယနေ့ခေတ် ဂြိုဟ်တုမှမြင်ရသော မက်ဆိုပိုတေးမီးယားမြေပုံ
**မက်ဆိုပိုတေးမီးယား** (Mesopotamia) ဟူသည် ဂရိဝေါဟာရဖြစ်၍ မြစ်နှစ်သွယ်ကြားမြေဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ၁၉၁၉ ခုနှစ်မှစ၍ အီရက်ဟုခေါ်သောဒေသတွင် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ် အကျုံး 
ဝင်လေသည်။ မြစ်နှစ်သွယ်ကြား ဟူသော အမည်နှင့်အညီ မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ်၏ တည်နေရာမှာ ရှေးပါးရှားနှင့် အာရေဗျနိုင်ငံများ၏ စပ်ကြားရှိ တိုင်းဂရစ်မြစ်နှင့် ယူဖရေးတီးမြစ် ၂ သွယ်၏ အကြား၌ တည်ရှိလေသည်။ ယင်းဒေသသည် မြေဩဇာကောင်းမွန်၍ ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှု ဦးစွာထွန်းကားရာ ဒေသလည်းဖြစ်၏။ အနောက်ဘက်တွင် မြေထဲပင်လယ်မှသည် အရှေ့ဘက်တွင် ပါးရှင်းပင်လယ်ကွေ့အထိ ကျယ်ပြန့်လျက်၊ ရှေးယဉ်ကျေးမှုပေါ်ထွန်းလာရာ မြေဩဇာကောင်းသည့် လခြမ်းပုံသဏ္ဌာန် ရပ်ဝန်းကြီးတွင် တိုင်းဂရစ်မြစ်နှင့် ယူဖရေးတီးမြစ်တို့အကြားရှိ မက်ဆိုပိုတေးမီးယား တည်ရာဒေသသည် မြေဩဇာ အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။

ရှေးခေတ် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ်၏ အကျယ်အဝန်းသည် စတုရန်းမိုင် ၁၄၃,ဝဝဝ မျှသာရှိသည်။ ဓမ္မဟောင်းကျမ်းတွင် ဤဒေသကို အရမ်နာဟာရိမ်ဟု ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဓမ္မဟောင်းကျမ်းတွင် ဖော်ပြပါရှိသော ရှေးသူဟောင်း အကြီးအကဲတို့ ပေါက်ဖွားနေထိုင်ရာ အရပ်ဖြစ်သည်ဟုလည်း ဆိုရိုးရှိပေသည်။

မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ်၌ ရှေးခေတ်က ကောင်းစားကြီးကျယ်ခဲ့ပုံတို့ကို ရှေးဟောင်း နေရာများကို တူးဖော်ခြင်းဖြင့် သိရပေသည်။ ထိုသို့ တူးဖော်ရာ၌ ဘီစီ ၄ဝဝဝ ခန့်က ထိုအရပ်တွင် အခြေစိုက်နေထိုင်ကြသော ဆူမားရီးယန်းလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုကို အထောက်အထားပြသည့် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို တွေ့ရပေသည်။ သို့အားဖြင့် အစဉ်တစိုက် တွေ့ရှိရသည်မှာ 
ဆူမားရီးယန်းတို့ကို ဆီးမိုက်တို့ အနိုင်ရလျက် တိုင်းဂရစ်မြစ်ပေါ်ရှိ အက်ကတ်နယ်တွင် မင်းမူကြီးစိုးခဲ့ကြပြန်သည်။

ရှေးဗက်ဗီးလုံးနီးယားနိုင်ငံသည် မက်ဆိုပိုတေးမီးယား၏ တောင်ဘက်ပိုင်းဖြစ်၏။ ဘီစီ ၁၃ ရာစုနှစ်တွင် အဆီးရီးယားသည် ဗက်ဗီလုံးနီးယားကို အနိုင်ရလေရာ အရှေ့ပိုင်း မက်ဆိုပိုတေးမီးယားတွင် အထွတ်အထိပ်ဖြစ်လာသည်။ တစ်ဖန် အဆီးရီးယန်းတို့အား မိဒလူမျိုးတို့က နှိမ်နင်းပြန်လေသည်။ 

မိဒတို့လက်မှ ထိုနယ်ကို ပါးရှင်းလူမျိုးတို့က ရယူပြီးသော် ပါးရှင်းလူမျိုးတို့ကို မက်ဆီဒိုးနီးယားဘုရင် အယ်လက်ဇန္ဒာ သဂရိတ်က အောင်မြင်ခဲ့ပြန်လေသည်။ အေဒီ ၁၁၅ ခုနှစ်တွင် ရောမလူမျိုးတို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သော်လည်း ပါးရှင်းလူမျိုးတို့က တွန်းလှန်နှင်ထုတ်နိုင်ခဲ့၏။ အေဒီ ၆၃၇ ခုနှစ်တွင် အာရပ်တို့သည် ပါးရှင်းလူမျိုးများအပေါ် အောင်မြင်ခဲ့၍ ထိုနယ်ကို နောက်တစ်နှစ်တွင် သိမ်းယူပြီးသော် နှစ်ပေါင်း ၄ဝဝ ကျော် အုပ်စိုးလျက် ဗဂ္ဂဒက်ကို မြို့တော်ပြုခဲ့ပေသည်။ ၁၁ ရာစုနှစ်တွင် မွန်ဂိုလူမျိုးတို့ စီးနင်းဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ကာ နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝ မျှ ထိပါးနှောင့်ယှက်ခဲ့သည်။ ၁၅၁၆ ခုနှစ်တွင် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားသည် တူရကီတို့၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ခဲ့လေရာ၊ ပထမ ကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးသည်အထိပင် တူရကီတို့၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်နေခဲ့လေသည်။ ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် အာရပ်တို့က နိုင်ငံထူထောင်သည်တွင် အီရတ်ဟူ၍ တွင်လာပေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)
မြေငလျင်ဌာနခွဲ
--------------

မိုးလေဝသနှင့်ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှူဦးစီးဌာန၏ မြေငလျင်ဌာနခွဲသည် မြေငလျင်တိုင်းစခန်းများ ဖွင့်လှစ်ခြင်း၊ မြေငလျင်တိုင်းစက်များ တပ်ဆင်ခြင်း၊ မြေငလျင်တိုင်းစခန်းများမှ (၂၄)နာရီအချိန်ပြည့် တိုင်းတာချက်မှတ်တမ်းများကို လက်ခံရယူခြင်း၊ မြေငလျင်သတင်း ထုတ်ပြန်ပေးခြင်း၊ ဆူနာမီ သတိပေးချက်ထုတ်ပြန်ခြင်း၊ မြေငလျင်အန္တရာယ်လျော့ပါးရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက် ကြရသည်။ မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှူဦးစီးဌာနတွင် မြေငလျင်တိုင်းစခန်းများကို အောက်ပါအတိုင်း ဖွင့်လှစ်ထားရှိလျက် လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်-
(က) 

မြေငလျင်တိုင်းစခန်း(Analog)စခန်း

(ရန်ကုန်၊ မန္တလေး၊ စစ်တွေ၊ ထားဝယ်)
 (၄)စခန်း
(ခ) 

အင်အားပြင်းမြေငလျင်တိုင်းစခန်း

(နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေး၊ စစ်တွေ၊ ပြည်၊ မိတ္ထီလာ၊ မြစ်ကြီးနား၊ မုံရွာ၊ ညောင်ဦး၊ ပဲခူး၊ ပုသိမ်)
 (၁၁)စခန်း
(ဂ) 

လှိူင်းခွင်ကျယ်မြေငလျင်တိုင်းစခန်း

(ရန်ကုန်၊ မန္တလေး၊ မြစ်ကြီးနား၊ နမ့်စန်၊ နေပြည်တော်၊ ပုသိမ်၊ ဘားအံ၊ စစ်တွေ)
 (၈)စခန်း

မြေငလျင်ဌာနခွဲသည် ပြည်တွင်း/ပြည်ပ မြေငလျင်လှူပ်ရှားမှူ အချက်အလက်များ စုစည်းထိန်းသိမ်းထားရှိလျက် သုတေသနပြုဆောင်ရွက်ခြင်း၊ နိုင်ငံတော်စီမံကိန်းများအတွက် အကြံဉာဏ်များပေးခြင်း၊ မှတ်တမ်းအချက်အလက်များ ပံ့ပိုးပေးခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ပါသည်။

မြေငလျင်နှင့် ဆူနာမီဘေးအန္တရာယ် လျော့ပါးရေးအတွက် မြေငလျင်ဌာနခွဲသည် မြန်မာနိုင်ငံအင်ဂျင်နီယာအသင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံဘူမိသိပံ္ပအသင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံမြေငလျင်ကော်မတီတို့နှင့် လက်တွဲပူးပေါင်းပြီးလည်းကောင်း၊ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများဖြစ်သော ကမ္ဘာ့မြေငလျင်အန္တရာယ် လျော့ပါးရေးအဖွဲ့၊ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ မြေငလျင်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့၊ ဂျပန်နိုင်ငံ မြေငလျင်ပညာရှင်များအဖွဲ့၊ ဂျပန်နိုင်ငံ မိုးလေဝသအေဂျင်စီ၊ ပစိဖိတ် ဆူနာမီကြိုတင်သတိပေးရေးဗဟိုဌာန၊ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ဆူနာမီကြိုတင်သတိပေးရေးဗဟိုဌာန၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သမုဒ္ဒရာကော်မရှင်၊ ဒေသတွင်း ဘက်စုံသဘာဝဘေး ကြိုတင်သတိပေးရေးဗဟိုဌာနများနှင့် ဆက်သွယ်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။

၄။ ဇလဗေဒဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများတိုးတက်ကောင်းမွန်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် နိုင်ငံတော်မှ နိုင်ငံတကာ ဇလဗေဒ အစီအစဉ်ဆိုင်ရာ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားကော်မတီကို ၂၀၀၃ ခုနှစ် မတ်လ (၂၄) ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ အမျိုးသားကော်မတီတွင် ဇလဗေဒနှင့် သက်ဆိုင်သည့် လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်နေကြသည့် ဌာနများပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားပြီး နှစ်စဉ် လုပ်ငန်းကော်မတီ အစည်းအေ၀းများ ကျင်းပခြင်း၊ စာတမ်းဖတ်ပွဲများ ကျင်းပခြင်းဖြင့် ဇလဗေဒနှင့် ပတ်သက်သည့် လုပ်ငန်းများအား ညှိနှိုင်း ဆွေးနွေးတိုင်ပင်၍ ဇလဗေဒဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများနှင့် သုတေသန လုပ်ငန်းများ တိုးမြှင့်ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ ဖြစ်ပါ သည်။
မြန်မာဘာသာဖြင့် သင့်လျော်သော အမည်မရှိသေးသောကြောင့် ဤဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်ကို အခြားဘာသာစကား / စာဖြင့် ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်သည်။

|  |
| --- |
| **Mi Mil -24** |
|  |
| အမျိုးအစား | တိုက်ခိုက်ရေး ရဟတ်ယာဉ် |
| ထုတ်လုပ်သည့် နိုင်ငံ |  ရုရှား |
| ထုတ်လုပ်သည့် ကုမ္ပဏီ | Mil |
| အဓိက အသုံးပြုသည့် နိုင်ငံ | ရုရှား |
| တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အရေအတွက် | ၂၀၀၀ ကျော် (ခန့်မှန်း) |

ရုရှားတို့၏ Mi -24 နေတိုးအခေါ် Hind သည် စစ်သည်များ တင်ဆောင်နိုင်သည့် တိုက်ခိုက်ရေး ရဟတ်ယာဉ်ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ရုရှား လေတပ်၌ စတင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး အခြားနိုင်ငံများသို့လည်း ရောင်းချခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ရုရှားလေတပ်၏ Mi-24 အစီး (၂၅၀) အား ပို၍ ခေတ်မှီသော Mi-28 များနှင့် အစားထိုး လဲလှယ်သွားမည် ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။

### အခြေခံ အချက်အလက်များ

* လေယာဉ်သား (၂) ဦးမှ (၃) ဦး
* တင်ဆောင်နိုင်စွမ်း = စစ်သည် (၈) ဦး (သို့မဟုတ်) လူနာ (၄) ဦး
* လေယာဉ် အရှည် = ၁၇.၅ မီတာ (၅၇ ပေ ၄ လက္မ)
* ပန်ကာ အလျား = ၁၇.၃ မီတာ (၅၆ ပေ ၇ လက္မ)
* လေယာဉ် အမြင့် = ၆.၅ မီတာ (၂၁ ပေ ၃ လက္မ)
* အင်ဂျင် = Isotov TV3-117 တာဘိုင် အင်ဂျင် (၂) လုံး
* အမြန်ဆုံး သွားနှုန်း = တစ်နာရီလျှင် ၃၃၅ ကီလိုမီတာ
မြန်မာဘာသာဖြင့် သင့်လျော်သော အမည်မရှိသေးသောကြောင့် ဤဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်ကို အခြားဘာသာစကား / စာဖြင့် ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်သည်။

**Microsoft WebMatrix** သည် cloud-connected website builder နှင့် HTML editor တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မိုက်ခရိုဆော့ဝင်းဒိုးအတွက် ထုတ်လုတ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး ယခုအချိန်တွင် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခြင်း မရှိတော့ပေ။ Web development အတွက် အသုံးဝင်သည့် ဆော့ဝဲဖြစ်ပြီး ဝဘ်တီထွင်ဖန်တီးသူများကို ဝဘ်ဆိုက်များဖန်တီးရာတွင် built in templates များဖြင့် ရေးသားနိုင်အောင် အထောက်အပံ့ပေးထားသည်။ ၎င်းသည် ASP.NET, PHP, Node.js and HTML5 များကိုလည်း ထောက်ပံ့မှုအပြည့်အဝ ပေးထားသည်။ မိုက်ခရိုဆော့သည် ဝဘ်တီထွင်ဖန်တီးသူများကို coding, customization, publishing စသည်တို့ကို WebMatrix တွင် တစ်နေရာတည်း၌ လုပ်ဆောင်နိုင်အောင် ဆောင်ရွက်ထားသည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

WebMatrix သည် 2003 ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်တော့ခြင်း မရှိသည့် ASP.NET Web Matrix ကို ဆက်ခံဆင်းသက်လာသည့် ဆော့ဝဲဖြစ်သည်။

၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် WebMatrix ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ PHP နှင့် ASP.NET ဝဘ်စာမျက်နှာများကို ဖန်တီးရန် ထုတ်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဆော့ဝဲတွင် ဝဘ်ဖန်တီးသူများကို ရိုးရှင်းပြီး သုံးရလွယ်ကူသည့် User interface ဖြင့် အထောက်အပံ့ပေးထားသည်။

၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်အထိ WebMatrix 2 Beta နှင့် RC ကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး Node.js ကိုလည်း အထောက်အပံ့ပေးထားသည်။ ထို့အပြင် website templates များကိုလည်း အထောက်အပံ့ပေးထားသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် WebMatrix 2 ကို တရားဝင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ မေလ ၁ ရက်နေ့တွင် WebMatrix 3 ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ WebMatrix 2 and WebMatrix 3 သည် ဝင်းဒိုး 7 နှင့် နောက်ပိုင်းထွက်သည့် ဝင်းဒိုးဗားရှင်းတွင်သာ အသုံးပြုနိုင်သည်။

၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် မိုက်ခရိုဆော့သည် WebMatrix ကို ရပ်တန့်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ပုံမှန်ပေးနေကျ အထောက်အပံ့များကို ရပ်တန့်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2  WebMatrix product support ends on November 1st, 2017။ Microsoft (28 October 2016)။
2. 1 2  WebMatrix 3 Release Notes။ *Microsoft /web*။ Microsoft (6 March 2013)။  15 March 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. 1 2 3  https://www.asp.net/web-pages/overview/exploring-webmatrix Web Matrix 3။ *Microsoft/web*။ Microsoft။  10 February 2016 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
မြန်မာဘာသာဖြင့် သင့်လျော်သော အမည်မရှိသေးသောကြောင့် ဤဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်ကို အခြားဘာသာစကား / စာဖြင့် ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်သည်။

**Microsoft Access** သည် မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ကုမ္ပဏီမှ စီးပွားဖြစ်ထုတ်လုပ်ရောင်းချသောအချက်အလက်များအားစီမံညွှန်ကြားရေးစနစ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် အသုံးပြုသူများမှ နားလည်လွယ်သည့် အသွင်အပြင် (GUI)၊ မိုက်ခရိုဆောဖ့်၏ "ပေါင်းကူးချိတ်ဆက်နည်းပညာ အသုံးပြုအချက်အလက် မောင်းနှင်ထိန်းချုပ်စနစ်" (Microsoft Jet Database Engine) နှင့် ဆော့ဝဲဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကို ဆောင်ရွက်နိုင်သော ကိရိယာများလည်းပေါင်းစပ်ပါဝင်သည်။ အချက်အလက်များကို ကိုယ်ပိုင် ဖန်တီးထားသော ဖိုင်စနစ်ပုံစံဖြင့် ပေါင်းကူးချိတ်ဆက်နည်းပညာအသုံးပြု အချက်အလက်ထိန်းသိမ်းစနစ် တွင်သိမ်းဆည်းသည်။ အခြား အချက်အလက်ဆိုင်ရာ အသုံးချ ဆော့ဝဲများမှလည်း တိုက်ရိုက်ခေါ်ဆို အသုံးပြုနိုင်သည်။ အခြား ရုံးပိုင်းဆိုင်ရာ အသုံးချဆော့ဝဲများနည်းတူ object အခြေပြု ကွန်ပျူတာဘာသာစကား ဖြစ်သော VBA ကိုလည်း အထောက်အပံ့ပြုသည်။

သမိုင်း
-------

### Omega စီမံကိန်း

၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် မိုက်ခရိုဆော့ဖ်သည် အပြန်အလှန်ဆက်စပ်လျက်ရှိသော အချက်အလက်များဆိုင်ရာစနစ် ရောင်းခွင့်ကို R:Base အတွက် ရရှိပြီးနောက် Omega စီမံကိန်းကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဝင်းဒိုး ကွန်ပျုတာ စက်လည်ပတ်စနစ် နှင့် OS/2 ကွန်ပျုတာစက်လည်ပတ်ရေးစနစ်များအတွက် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းကိုပင် macro ဟု နာမည်ပေးကာ ဆော့ဝဲများတွင် ပူးတွဲပါဝင်ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်သောအရာ တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း Visual Basic for Application(VBA) ထွက်ပေါ်လာသည့်အချိန်အထိ အောင်မြင်စွာလုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။

### Cirrus စီမံကိန်း

Omega စီမံကိန်း ရပ်နားသွားပြီးနောက် ထိုလုပ်ငန်းတွင် ပါဝင်သူများကို Visual Basic (VB) နှင့် Cirrus စီမံကိန်းများတွင် လုပ်ဆောင်စေခဲ့သည်။ ထိုစီမံကိန်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ Paradox နှင့် dBase တို့အတွက် ခြားနားယှဉ်ပြိုင်နိုင်မှုများကို ရေးသားရန်ဖြစ်သည်။ မိုက်ခရိုဆော့ဖ်သည် FoxPro အားအောင်မြင်စွာ ထုတ်ဖော်ပြပြီးသည့်နောက် အထက်ပါ စီမံကိန်းများ ရပ်နားခြင်းမပြုဘဲ Extensible Storage Engine  အတွက် ဆက်လက်အကောင်အထည် ဖော်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်းနောက်ဆုံးတွင် မိုက်ခရိုဆော့ဖ်၏ ပေါင်းကူးချိတ်ဆက်နည်းပညာ အသုံးပြုအချက်အလက် မောင်းနှင်ထိန်းချုပ်စနစ် ဆီကိုသာ ဦးတည် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၂ တွင် Cirrus ကို Access အဖြစ် တရားဝင် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။

### လက်ရှိချိန်ထိ

၁၉၉၂ နိုဝင်ဘာ ၁၃ တွင် Access (ဗားရှင်း 1.0) ကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ မေလ တွင် Access (ဗားရှင်း 1.1) ကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ တွင် Access (ဗားရှင်း 2.0) ကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ Access (ဗားရှင်း 7.0) ကို Office 95 တွင် Microsoft ထုတ်ကုန်များဖြစ်သည့် excel ၊ word၊ power point တို့နှင့် ပူးတွဲ ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင်မှ Access 97 (ဗားရှင်း 8.0)၊Access 2000 (ဗားရှင်း 9.0)၊Access 2002 (ဗားရှင်း 10.0)၊ Access 2003 (ဗားရှင်း 11.5)၊ Access 2007 (ဗားရှင်း 12.0)၊ Access2010 (ဗားရှင်း 14.0)၊ Access 2013 (ဗားရှင်း 15.0) ဟု အသီးသီးထုတ်ဝေခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------
**သတ္တုရှာဖွေကိရိယာ** (အင်္ဂလိပ်: Metal detector) ဆိုသည်မှာ အီလက်ထရွန်းနစ် ပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး သတ္တုထည်များကို ထောက်လှမ်းနိုင်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ယင်းကိရိယာများသည် မမြင်နိုင်အောင် ဖုံးကွယ်ထားသော သတ္တုထည်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် ပေါက်ကွဲစေတတ်သောပစ္စည်းများ၊ မြေအောက်တွင် ဖုံးကွယ်မြှုပ်နှံထားသော ဗုံးများကို ရှာဖွေရာတွင် လွန်စွာအသုံးဝင်သည်။ ယင်းတွင် လက်ကိုင်တပ်ဆင်ထားသော သတ္တုအာရုံခံကိရိယာဖြင့် မြေကြီးပေါ်တဝိုက်တွင်လည်းကောင်း၊ အရာဝတ္ထုပစ္စည်းများအနီးတွင်လည်းကောင်း ဝှေ့ရမ်းရှာဖွေနိုင်သည်။ အကယ်၍ သတ္တုထည်တစ်ခုခု ရှိကြောင်းသိရပါက နားကျပ်တွင် အသံပြောင်းသွားခြင်းဖြင့် လွယ်ကူစွာသိနိုင်သည်။ နားကျပ်မပါဝင်သော လက်ကိုင် Metal Detector အငယ်စားများတွင် အသံဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ မီးအရောင်ပြောင်းခြင်း၊ ကိရိယာကိုတုန်ခါစေခြင်းဖြင့် သိစေနိုင်သည်။ သတ္တုထည်နှင့် ပိုမိုနီးကပ်လာပါက အသံသည် ပို၍ပို၍ ကျယ်လောင်လာစေမည် ဖြစ်သည်။

US Army စစ်သားအချို့ မိုင်းရှာလေ့ကျင့်နေစဉ်
အခြား Metal Detector အမျိုးအစားမှာ "Walk Through" ဟု ခေါ်သော လူတစ်ကိုယ်လုံး လမ်းလျှောက်ဝင်သွားနိုင်သည့် Metal Detector အကြီးစားမျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ကို လေဆိပ်များ၊ လူအများအပြားဝင်ရောက်ရာ စူပါမားကတ်များ၊ လုံခြုံရေးတင်းကျပ်ရာ အဆောင်အဦးအတွင်း ဝင်ရောက်ရာ နေရာများတွင် တပ်ဆင်အသုံးပြုကြပြီး လူ့ခန္ဓာကိုယ်ပေါ်ရှိ သတ္တုဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော လက်နက်များကို ရှာဖွေရှာတွင် အသုံးပြုသည်။ ယင်း၏အားနည်းချက်မှာ သံ၊ ကြေး၊ ရွှေ၊ ငွေ၊ ဒန် စသည့် သတ္တုထည်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လူ့အသုံးအဆောင်များမှန်သမျှ အချက်ပေးနေမည် ဖြစ်သည်။

လူကိုယ်တိုင်ဖြတ်သန်းဝင်ရောက်သွားနိုင်သော "Walk Through "စက်အမျိုးအစားများ
သတ္တုထည်တိုင်းသည် လျှပ်ကူးနိုင်စွမ်းရှိသည့် အချက်ကိုအသုံးချ၍  Metal Detector တွင် လက်စစ်သံလိုက်စက်ကွင်း Alternating Current ကို ထုတ်လွှတ်ပေးနိုင်သော Coil တစ်ခုပါဝင်မှာဖြစ်ပြီး ယင်းမှနေ၍ Alternative magnetic field သံလိုက်စက်ကွင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ သံလိုက်စက်ကွင်းသည် သတ္တုထည်တစ်ခုခု၏နှင့် နီးကပ်လာပါက Metal Detector ရှိ သံလိုက်စက်ကွင်းအားကြောင့် ၎င်းသတ္တုပစ္စည်းတို့သည်လည်း ကိုယ်ပိုင်သံလိုက်စက်ကွင်းဖြစ်ပေါ်လာစေသည်။ ယင်းသို့ ကိုယ်ပိုင် သံလိုက်စက်ကွင်းဖြစ်ပေါ်လာစေရန် သွေးဆောင်ဖန်တီးမှုကို Metal Detector အတွင်းရှိ အခြား ကွိုင်တစ်ခုမှနေ၍ (Magnetometer) ထောက်လှမ်းသိရှိကာ သတ္တုထည်တစ်ခုခုရှိကြောင်း အသံလှိုင်းထုတ်ပေးခြင်း၊ မီးလင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုယ်တွယ်အသုံးချသူက သိရှိစေနိုင်သည်။

ပထမဆုံး Metal Detector ကို ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် စတင်တီထွင် ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဓာတ်သတ္တုရှာဖွေမှုများအတွတ် စက်မှုဇုန်များနှင့် သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းများတွင် အများအပြားအသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း လေဆိပ် နှင့် လုံခြုံရေးတင်းကျပ်သည့်နေရာများအတွတ် ဓား၊ သေနတ် စသည့် အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သည့်ပစ္စည်းများ ရှာဖွေခြင်းနှင့် မြေမြှုပ်မိုင်းများ ရှာဖွေရာတွင် အလွန်များပြားစွာအသုံးပြုကြသည်။ အဆင့်မြင့် Metal Detector များတွင် ပြည်ပမှတင်သွင်းလာသော အစားအစာများတွင် ခဲပါဝင်မှုမရှိမရှိကိုစစ်ဆေးခြင်း၊ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းကြီးများတွင် ကွန်ကရစ်အတွင်း အသုံးပြုသံကူသံချောင်းများကို စစ်ဆေးခြင်း၊ ပိုက်များ နှင့် နံရံအတွင်းမြှုပ်ထားသော ဝါယာကြိုးများအား၏ လမ်းကြောင်းကို ရှာဖွေရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် လျှော်မြင် ပုဆိုးသစ်, တစ်ပတ်ရစ်, အဟောင်း သုံးမျိုးသည် အဆင်းမလှသကဲ့သို့ နဝ, မဇ္ဈိမ, ထေရ ရဟန်းများသည် သီလမရှိ မကောင်း(ယုတ်မာ)သော အကျင့်သဘောရှိကြသည်။

= လျှော်မျှင်ပုဆိုးသုံးမျိုးတို့သည် ကြမ်းတမ်းသော အတွေ့ ရှိကုန်သကဲ့သို့ ထိုရဟန်းတို့ကို မှီဝဲ, ဆည်းကပ်, ပြုစုလုပ်ကျွေး အတုယူပြုကျင့်ကုန်သော ရဟန်းတို့သည် ရှည်မြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး အဟိတ, ဒုက္ခ-ဟူသောအကျိုးကို ရကြပေသည်။

= လျှော်မျှင်ပုဆိုးသုံးမျိုးတို့သည် တန်ဖိုးနည်း (အဖိုးမတန်)ကုန်သကဲ့သို့ ထို့အတူ ရဟန်းတို့အား ပစ္စည်းလေးပါးကို လှူဒါန်းကြသော အလှူရှင်များသည် အနည်းငယ်မျှသော ကောင်းမှု၏အကျိုးကိုသာ ရကြကုန်၏။

= ကာသိတိုင်းဖြစ် အဝတ်သစ်, တစ်ပတ်ရစ်, အဝတ်ဟောင်းသည် အဆင်း လှကုန်သကဲ့သို့ နဝ, မဇ္ဈိမ ထေရ ရဟန်းတော်များသည် သီလရှိကြ, ကောင်းသော သဘောရှိကြသည်။

= ကာသိတိုင်းဖြစ် အဝတ်သုံးမျိုးသည် ကောင်းသောအတွေ့အထိ ရှိကုန် သကဲ့သို့ နဝ, မဇ္ဈိမ, ထေရ ရဟန်းတော်များကို မှီဝဲ, ဆည်းကပ်, ပြုစုလုပ်ကျွေး အတုယူ၍ ပြုကျင့်ကြသော ရဟန်းတော်များသည် ရှည်မြင့်စွာသော နေ့ညဉ့်ပတ် လုံး ကြီးပွားချမ်းသာကြသည်။

= ကာသိတိုင်းဖြစ် အဝတ်သုံးမျိုးသည် အဖိုးများစွာ ထိုက်တန်သကဲ့သို့ ထို နဝ, မဇ္ဈိမ, ထေရ ရဟန်းတော်များအား ပစ္စည်းလေးပါး လှူဒါန်းကြသော အလှူရှင်များသည် ကြီးမားမြင့်မြတ်သော အကျိုးအာနိသင်တို့ကို ရရှိခံစားကြရသည်။

= ဤသို့ ကောင်းသောသဘောရှိသော မထေရ်မြတ်ကို ရဟန်းတော်များက ရိုသေလေးစားကြသည်။ ထို့ကြောင့် လျှော်မျှင်အဝတ်နှင့်တူသောပုဂ္ဂိုလ်မျိုး မဖြစ်အောင် ကာသိတိုင်းဖြစ် တန်ဖိုးရှိသော အဝတ်နှင့်တူသူဖြစ်အောင် ကျင့်ကြရမည်ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -အံ၊၁၊၂၄၉-၂၅၀။ အံ၊မြန်၊၁၊၂၆၇-၉။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၄-၅။ အံ၊ဋီ၊၂၊၁၉၆-၇။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ တိကနိပါတ၊ ၂-ဒုတိယပဏ္ဏာသက၊ (၁၀)၅-လောဏကပလ္လဝဂ္ဂ၊ အဋ္ဌမသုတ်
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
**ဘဂ်ဂူများ** သည် ကျောက်ကိုထွင်းထားသည့် ဂူကိုးခုအစုအဝေးဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း Madhya Pradesh ပြည်နယ်၊ Dhar ခရိုင်၊ ဘဂ်မြို့ (Bagh ) ရှိ Vindhya တောင်တန်း၏ ဆင်ခြေလျှောတွင် တည်ရှိသည်။ Dhar မြို့မှ ၉၇ ကီလိုမီတာ အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤနေရာသည် ရှေးခေတ်အိန္ဒိယ ကျွမ်းကျင်သည့် ပန်းချီဆရာများ၏ အုတ်နံရံရှိ ပန်းချီများကြောင့် အထူးထင်ရှားသည်။ အိန္ဒိယတို့၏ ကျောက်ထွင်းဗိသုကာလက်ရာတစ်ခု ဖြစ်၍ "ဂူ" ဟူသည့်စကားလုံးအသုံးပြုသည်မှာ အနည်ငယ် မသင့်မလျော်ဖြစ်နေသည်။

ဘဂ်ဂူများသည် အဇန္တလိုဏ်ဂူ ကဲ့သို့ပင် ကျွမ်းကျင်သည့် လက်မှုပညာရှင်များက ထောင်လိုက်ကျနေသည့် ကျောက်တုံးများကို ထွင်းထုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓစာပေ၌ ဂူကိုးခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း ငါးခုသာ ကျန်ရှိတော့သည်။ ဂူများအားလုံးသည် ဝိဟာရများ ဖြစ်ကြပြီး လေးထောင့်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိကာ ရဟန်းတော်များ နားနေရန်အတွက် ပြုလုပ်ထားသည့် ကျောင်းတော်များ ဖြစ်သည်။ နောက်ဘက်တွင် အခန်းငယ်တစ်ခုပါရှိကာ စေတီတစ်ခု ရှိပြီး ဆုတောင်းဝတ်ပြုခန်းလည်း ဖြစ်သည်။ ဤဂူငါးခုထဲမှ အရေးကြီးသည့် ဂူမှာ ဂူအမှတ် (၄) ဖြစ်သည်။ ဤဂူအမှတ် (၄) ကို Rang Mahal (အရောင်များ၏ နန်းတော်) ဟု သိကြသည်။

ဘဂ်ဂူများကို အေဒီ ၅ - ၆ ရာစုက တူးခွဲခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဗုဒ္ဓသာသနာ၏ နောက်ပိုင်းအချိန်ကာလလည်း ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ၂ ရာစု သို့မဟုတ် ၁ ရာစုကတည်းက အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ဂူများစွာကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။

ထိုဂူများကို ၅ - ၇ ရာစုအတွင်းဖြစ်သည့် Satavahana မင်းဆက်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံရှေးဟောင်းသုတေသနလေ့လာရေးက ထိုဂူများကို လွန်ခဲ့သည့် ၁၇ နှစ်ကျော်က ပြုပြင်မွမ်းမံမှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

ပန်းချီများ
-----------

ဂူရှိ ဝိဟာရ၏ နံရံနှင့် မျက်နှာကြက်တို့တွင် ရေးဆွဲထားသည့် နံရံပန်းချီများကို ဂူ ၃ နှင့် ဂူ ၄ တွင် ယခုထက်တိုင် တွေ့မြင်နိုင်သေးသည်။ (ဂူ ၂, ၅, ၇ တို့တွင်မူ အကြွင်းအကျန်ပန်းချီများကို မြင်တွေ့နိုင်သေးသည်)။ ပန်းချီများသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာထက် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသားပေးပန်းချီများ ဖြစ်သည်။ ဂူ၏ အောက်ကြမ်းပြင်သည် နီညိုရောင်ကျောက်ခဲများ ခင်းထားပြီး ရွှံ့အင်္ဂတေထူထဲစွာ ကိုင်ထားသည်။

* Mural statues.Mural statues.
* Painting of a Bodhisattva in Bagh Cave 2.Painting of a Bodhisattva in Bagh Cave 2.
* Bagh Cave 4 Details of painting.Bagh Cave 4 Details of painting.
* Bagh Caves, Painting of a Bodhisattva.Bagh Caves, Painting of a Bodhisattva.

အချိန်ရက်စွဲများ
----------------

* Caves overview.Caves overview.
* Entrance.Entrance.
* Pillars.Pillars.
* Front of the caves.Front of the caves.
* Monumental statues.Monumental statues.
* ASI notice.ASI notice.

ကိုးကား
-------

1. ↑  မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ။ 16 May 2019 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  9 October 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Dutt၊ Sukumar (1988)။ *Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture* (အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့်)။ Motilal Banarsidass။ p. 162။ ISBN 9788120804982။
3. ↑  Bagh Caves: Palace of Colours - Outlook Traveller
4. ↑  Bagh Caves – rock cut Buddhist temples။  23 April 2010 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။