**ကျိုက္ကဆံစေတီတော်မြတ်ကြီး**သည် ဘုရားကိုးဆူ အဓိဋ္ဌာန်ဝင် ဘုရားတစ်ဆူဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်တိုင်း၊ သင်္ဃန်းကျွန်း မြို့နယ်အတွင်း တန်ခိုးကြီးစေတီတော်အဖြစ် ထင်ရှားလျက် ရှိသည်။

ဘုရားသမိုင်း
------------

### ကိုးတိုင်းကိုးဌာန သာသနာပြုခရီးမှသည်

ဗုဒ္ဓသာသနာထွန်းကားပြန့်ပွားရေးအတွက် ကိုးတိုင်းကိုး ဌာနသို့ သာသနာပြုခရီးနှင်ခဲ့သည်။ ရဟန္တာအရှင်မြတ် တို့သည် ဘုရားရှင်၏ ဆံတော်မြတ် (၁၆)ဆူနှင့် စက်တော် (၃၂)ဆူတို့အား သာသနာပြု ဓာတုစေတီတော်များ၊ တည်ထား ကိုးကွယ်ရန် အလို့ငှာ တပါတည်း ပင့်ဆောင်ပူဇော်ခဲ့ကြသည်။ သထုံပြည် ဒုတိယ သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးနှင့် တိုင်းသူ ပြည်သားများသည် ကြိုဆိုပင့်ဆောင်လျှက် လှူဒါန်းပူဇော်မှုများလည်း ပြုကြ၏။ မူလကိုးတိုင်းကိုးဌာန သာသနာပြုခရီးစဉ်နှင့် သာသနာပြု ရောက်ရှိလာမည့် ရှင်ဥတ္တရ၊ ရှင်သောဏ ဦးဆောင်သည့် သာသနာပြု ရဟန္တာကြီးများနှင့် ၎င်းတို့၏ တပည့်ရဟန်းတော်များ နှင့်လည်းတွေ့ဆုံခွင့်ရခဲ့၏။ ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့သည်မြန်မာနိုင်ငံ၏ သာသနာ ပြုလုပ်ငန်း အခြေအနေနှင့်သာ သာသနာတော် ထွန်းကားပြန့်ပွား မှုအတွက် သာသနာပြုမှုဆိုင်ရာ စကားများအား လျှောက်ထား ဦးခိုက်ခွင့်လည်း ရခဲ့၏။ 

ရဟန္တာ အရှင်မြတ်တို့သည် အနာဂတံသေ ဉာဏ်တော်နှင့် အမြင်အရ ဓမ္မခရီးစဉ်၏ ဦးတည်ချက်ဖြစ်သည့် ဘောဂသေန ဘွဲ့ခံ သီဟပဒမင်း အုပ်ချုပ်သည့် မဏိဒီပကျွန်း (သံလျင်တည်ကျွန်း)သို့ ကြွရောက်တော်မူနိုင်၏။ ထိုအချိန်က မဏိဒီပကျွန်း၊ ဥဒ္ဒဒီပကျွန်း၊ တြိယင်္ဂကျွန်း၊ တြိင်္တာကျွန်း၊ သီဟဒီပကျွန်း၊ သံလျင်ကျွန်း၊ တညင်ကျွန်း၊ ဥတ္တရင်္ဂကျွန်း ဟူသည့်အမည်များ နှင့် ထင်ရှားခဲ့ကြောင်း သမိုင်းအထောက်အထားများရှိခဲ့သည်။ ရှင်ယသအမှူးပြုသည့် ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့သည် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူပုံနှင့် ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏ တရားတော်များအား သီဟဒီပမင်း နှင့်တကွ မင်းပရိသတ်တို့အား ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ထို့အတူ ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏ ဆံတော်မြတ်နှင့် ဓာတ်တော်များအား ကိုးကွယ်နိုင်ရန် အလို့ငှာ လွှဲအပ်ပေးခဲ့သည်။ ထိုအခါ သီဟဒီပမင်းနှင့်တကွ မင်းပရိသတ်တို့သည် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ထူးများအားဖူးမြော်ရရုံမက တရားတော်ကိုပါ နာကြားရသဖြင့် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ကြည်ညို သဒ္ဓါပွားရပြန်သည်။ သီဟဒီပမင်းကြီး ကိုယ်တိုင်လည်း "ငါဟဲ့ ယောက်ျား၊ ဘုန်းမောက် ကြွားသမို့ ဗုဒ္ဓဆံတော်မြတ်နှင့်တကွ ဗုဒ္ဓတရားတော်အစစ်တို့အား ရဟန္တာအရှင်မြတ်ကြီးများ ကိုယ်တိုင် ကြွရောက်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး ငါက ကံကောင်းလေစွ၊ ငါကား သာသနာ့ဒါယကာဖြစ်ပြီ" ဟု ဝမ်းသာပီတိ နှင့် လက်ရုံးဆန့်တန်းကာ ကြုံးဝါးခဲ့၏။

### ဦးစွာတည်သည့် ကျိုက္ကဆံ

ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ၏ ဆံတော်၊ ဓာတ်တော်များအား ဘယ်သို့သော အရပ်တွင် ဌာပနာပြု၍ ဓာတုစေတီတည်ရသော် အဓွန့်ရှည် မည်နည်း ဟု သီဟပဒမင်းက ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့အား မေးမြန်း လျှောက်ထား၏။ ထိုအခါ ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့က ဘုရားရှင်၏ ဗျာဒိတ်တော်နှင့်အညီ ဗုဒ္ဓ၏ပရိဘောဂဓာတ်တော် ဆံတော်မြတ်များ ကိန်းဝပ်စံပါယ်တော်မူရာ ရွှေတိဂုံစေတီတော် တည်ရှိသည့် မဟာသိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော်၏ အရှေ့မြောက်စွန်း တာ(၁၅၀၀) အကွာ၌ တည်ရှိသော ပထမပတိကကုန်းမြေ၌ စေတီတည်ထား ကိုးကွယ်ရန်ညွှန်ပြ၏။ ပထမ ပတိက ကုန်းမြေဆိုသည်မှာ ဘုရားအလောင်းတော် ဟင်္သာမင်း ဖြစ်စဉ် ကာလက သမုဒ္ဒရာသို့ ပျံသန်းရာ လေပြင်းမုန်တိုင်းဒဏ်ကြောင့် ရေသို့ကျခဲ့၏။ အလောင်းတော် ဟင်္သာမင်း ရေထဲကျရာနေရာ၌ ပေါ်ထွန်းလာ သည့် ကုန်းမြေသည် ပထမ ပတိက ကုန်းမြေဖြစ်၏ဟု ကျမ်းကပြဆို၏။ 

ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့က ရေမြေရှင်မင်းမြတ် ဤပထမပတိကကုန်းမြေ၌ ဘုရားရှင်ဆံတော်၊ဓာတ်တော်မြတ်အား၊ ဌာပနာလျှက် တြိယဝဲဂမင်း၊ သိကြားမင်းနှင့် ရသေ့ဂေါက်တို့မှ စေတီတစ်ဆူ ဦးစွာ တည်ထားခဲ့ဘူး၏။ ပထမစေတီတည်ခဲ့ဘူးသဖြင့် ယခုအခါ ဒုတိယအကြိမ် တည်ထားရခြင်း ဖြစ်သည်ဟု မိန့်ကြားလျှင် သီဟဒီပမင်းသည် ကျေနပ်ဝမ်းမြောက် ခံစားခဲ့ရ၏။ ထို့နောက် အရှင်မြတ်တို့ ညွှန်ရာတွင် စေတီတည်အံ့ ဟုမိန့်ကြားပြီး ဆံတော်မြတ်(၆)ဆူနှင့် အတူ ဓာတ်တော်မြတ်တို့အား၊ ရဟန္တာတို့မှ ပင့်ဆောင် ဦးဆောင်ပြီး သကာလ ပထမပတိကကုန်းမြေသို့ ကြွတော်မူခဲ့၏။

ရဟန္တာအရှင်မြတ်၊ သီဟဒီပမင်းတို့နှင့်အတူ မင်းမိဖုရား၊ အမှူးပြုသည့်မင်းညီမင်းသား၊ ပုဏ္ဏား၊ သူဌေးသူကြွယ် များကုန်သည်လယ်ယာလုပ်သူများ စသည့်မင်းပရိသတ်စုံညီစွာဖြင့် ဆံတော်ဓာတ်တော်များအားမင်းခင်းမင်းနားဖြင့် ပင့်ဆောင်ခဲ့၏။ ပထမပတိကကုန်းတော်သို့ ရောက်လျှင် ဆံတော်နှင့်အတူ ဓာတ်တော်များအား၊ ခုနှစ်ရက်တိုင်တိုင် ပူဇော်ပွဲသဘင် ဆင်ယင်ကျင်းပခဲ့၏။ ထို့အတူ ထိုနှစ် တပို့တွဲလပြည့် မင်္ဂလာအခါတော်နေ့၌ ရွှေအုတ်၊ ငွေအုတ်၊ ပတ္တမြားအုတ် စသည့် ရတနာ အုတ်ကျောက်များ ဆောက်လုပ်အပ်သည့် ဂန္ဓာကုဋီတိုက် တော်ဝယ် ဆံတော်(၆)ဆူ၊ ဓာတ်တော်(၁၀)ဆူတို့အား၊ ရွှေ ကြုတ်၊ ငွေကြုတ်၊ ပတ္တမြားကြုတ်စသည့်ကြုတ်(၇)ထပ်စီတန်းလျှက် ဌာပနာပြုတော်မူခဲ့၏။ ယင်းကဲ့သို့ပင် ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့ ရှိခိုးပူဇော်ဟန် ရုပ်တုအား လည်းကောင်းသီဟဒီပမင်းကြီးမှ ပူဇော်နေဟန် ရုပ်တုတော်ကိုလည်းကောင်း ရွှေအတိဖြင့်သွန်းလောင်းလျက် ဌာပနာတိုက်အတွင်းသို့ သွင်းလျှက် စေတီတော်ကြီးအား တည်ထားကိုးကွယ်တော်မူခဲ့၏။

ရှင်ယသ သိမ်တော်
ကျိုက္ကဆံစေတီတော်နှင့် ရှင်ယသသိမ်တော်အား တည်ထားသမုတ်တော်မူပြီးနောက် ရဟန္တာ(၈)ပါး၏ ဦးစီး ခေါင်းဆောင် ရှင်ယသမထေရ်မြတ် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူခဲ့၏။ သာသနာပြုလုပ်ငန်းစတင်ချိန်၌ ရှင်ယသ ရဟန္တာ အရှင်မြတ် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုခဲ့သည့်အတွက် ကြေကွဲဝမ်းနည်းခဲ့ရ၏။ ရဟန္တာအရှင်မြတ်၏ ရုပ်အလောင်းအား ခမ်းနားကြီးကျယ်စွာ ပူဇော်သဂြိုဟ်မှုပြုခဲ့၏။ ရှင်ယသ၏ အရိုးဓာတ်တော်အား ဌာပနာ၍ စေတီတည်ထားကိုးကွယ်ရာ ရှင်ယသဓာတုစေတီဟု တွင်၏။ ရှင်ယသဓာတုစေတီမှာ သမိုင်းဝင် ကျိုက္ကဆံ စေတီတော်၏ အနောက်တောင်ဘက် ပေ (၁၀⁠၀၀) နီးပါးခန့်အကွာ၌ တည်ရှိ နေ၏။ ရှင်ယသရဟန္တာအရှင်မြတ် ပရိနိဗ္ဗာန် ပျံလွန်တော် မူခဲ့သော်လည်း မူလသာသနာပြု လုပ်ငန်းစဉ်အတိုင်း ဆက်လက်ချီတက်ခဲ့၏။ သီဟဒီပမင်းသည် ကျန်ရှိနေသော ဆံတော် (၁၀)ဆူ၊ ဓာတ်တော် (၁၂)ဆူတို့အား မဟာသူရသေန စစ်သူကြီး အမှူးရှိသည့် အမတ်သူရဲကောင်း (၁၀)ဦးတို့အား ပေးအပ်ပြီး ရဟန္တာအရှင်မြတ်များ ဦးဆောင်လျှက် စေတီတည်ထားရန် လမ်းညွှန်ခဲ့၏။ 

* မှတ်ချက်။ ။ ထိုစေတီသည် ယနေ့တိုင် "ကျိုက္ကဆံ"စေတီဟူ၍ ထင်ရှား၏။ ရဟန္တာ(၈)ပါး ဦးဆောင်မှုဖြင့်သီဟဒီပတည်ထား ကိုး ကွယ်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးစေတီဖြစ်၏။ ထို့အတူ ရှင်ယသနှင့် ရဟန္တာ များသည် သီဟိုဠ်နည်းအတိုင်း သာသနာအကျိုး မျှော်ကိုးလျှက် ကျိုက္ကဆံစေတီတော်၏ အနောက်ဘက် ပေ(၁၀၀)ခန့်၌ ရဟန္တာ သိမ်တော်ကြီးတစ်ခု တည်ထားပြီး သိမ်သမုတ်ခဲ့၏။ အကြီးအမှူး ရှင်ယသ၏ဘွဲ့အမည်ကို အစွဲပြုလျှက် "ရှင်ယသသိမ်" ဟု တွင်ခဲ့သည်။ ထိုသိမ်သည် ရန်ကုန်မြို့တွင် ရဟန္တာကြီးများ သမုတ်ခဲ့သည့် သိမ်ကြီး (၉)ခုအနက် ပထမဆုံး သိမ်သမုတ်ခဲ့သည့် သိမ်ဖြစ်သည်။

ဘွဲ့အမည်
--------

ရှေးဟောင်းသမိုင်းကျမ်းများ အဆိုအရ "ကျိုက္ကဆံ စေတီတော်" ဟူသော ဘွဲ့အမည်မှာ "ကျိုက်အရှန်" ဟူသော မွန်ဘာသာအမည်မှ ဆင်းသက်လာပြီးနောင်ကာလ ရွေ့လျားကာ ကျိုက္ကဆံဟူသည့် ဘွဲ့အမည်သို့ ခေါ်တွင်ခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်း ရှိသည်ဟု အဆိုရှိ၏။ မွန်ဘာသာအရ - ကျိုက် = ဘုရား၊ အရှန် = ရဟန္တာ စသည်ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ရဟန္တာများတည်ထားသည့်စေတီ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ကျိုက္ကဆံစေတီသည် ရွှေတိဂုံစေတီတော်၏ အနောက်မြောက်ဘက် တာပေါင်း (၁၅၀၀) အကွာတွင်တည်ရှိပြီး ဉာဏ်တော်အမြင့်(၂၃၅.၇၅)ပေ အမြင့်ရှိသည်။

ကျိုက္ကဆံသည် ကျစ်သင်-ဆိုတဲ့ မွန်ဝေါဟာရက ဆင်းသက်သည်။ 

* ကျစ်-(ကျိုက်ဟုအသံထွက်သည်)= ဘုရား။
* သင်= သင်္ဃာ၊
* သင်္ဃာများ ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်သည့် ဘုရားဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

ကျိုက္ကဆံ စေတီတော်၏ တတိယပစ္စယံ တံတိုင်း လေး မျက်နှာတို့၌ အနဝတတ်အိုင်ပမာ ခံတွင်းမှ ရေကျဆင်းနိုင်ရန် အရပ်မျက်နှာအလိုက် တိရစ္ဆာန်ဦးခေါင်းပုံများ ထုလုပ်ထားသည်။

1. အရှေ့မျက်နှာ၌ နွားရုပ်
2. မြောက်ဘက်မျက်နှာ၌ မြင်းရုပ်
3. အနောက်ဘက်မျက်နှာ၌ ခြင်္သေ့ရုပ်
4. တောင်ဘက်မျက်နှာ၌ဆင်ရုပ် စသည်တို့ဖြစ်သည်။

အရှေ့တောင်ဘက် တံတိုင်းအနီး၌ ပရိဘောဂစေတီ ထိုက်သော မြတ်ဗုဒ္ဓအရှင် အမှီပြုပွင့်တော်ခဲ့ရာ မဟာဗောဓိပင် ကြီးတစ်ပင်နှင့် ရင်ပြင်တော် တောင်ဘက်မျက်နှာ၌ လင်းလွန်းပင်၊ အင်ကြင်းပင်၊ ဇမ္ဗူသပြေပင်စသည့် ဗုဒ္ဓဝင်ဆိုင်ရာ အပင်ကြီး များဖြင့် အရိပ်အာဝါသ ကောင်းမွန်လျှက် စိမ်းလန်းဝေဆာစွာ တည်ရှိနေ၏။ မူလက ကျိုက္ကဆံစေတီတော် အနောက်ဘက် မုခ်ဦးအနီး၌ မင်းတုန်းမင်းကြီး၏ ကုသိုလ်တော်အဖြစ် ဇရပ်ကြီးတစ်ဆောင် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းထားကြောင်း သိရ၏။

ကျိုက္ကဆံစေတီတော်မြတ်ကြီးအား သာသနာတော် ၂၃၁၇- ခုနှစ်တွင် ပျက်စီးယိုယွင်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်နေသည်ကို စကုမြို့သား ရှင်သာရကိတ္တိအရှင်သူမြတ်မှ ဦးဆောင်ပြုပြင်မှုပြုခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းရှိသည်။ သာသနာသက္ကရာဇ် ၂၃၇၆-ခုနှစ်တွင် ပျက်စီးယိုယွင်းလာပြန်သဖြင့် ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးမင်းလှရာဇာမှ ပြုပြင်ပြီး ရွှေထီးတော်ကြီးတွင် အထွတ်တင်လှူခဲ့ ပြန်သည်။ သာသနာတော် ၂၃၉၂-ခုနှစ်၌ ဟံသာ၀တီအရေးပိုင် ဝန်ထောက် မင်းကြီး သတိုးမင်းကြီး မဟာမင်းခေါင်ရာဇာသူနှင့် လက်အောက် အမှုတော်ထမ်းများ ဆိုင်ရာနယ်များမှ ရွာသူရွာသား များမှ ပြုပြင်ကြရာ တတိယဖောင်းရစ်ဌာပနာတိုက်အတွင်းမှ ဓာတ်တော်ငါးဆူ၊ ငွေဆင်းတူ ငါးဆူနှင့် ကြေးဆင်းတုတစ်ဆူတို့ကို တွေ့ရှိကြမည်။ သုံးလတာ ကာလပတ်လုံးပူဇော်ကြပြီး ပြန်လည် ဌာပနာပြုကြသည်။ သာသနာတော် ၂၃၉၄-ခုနှစ်၌လည်း ၎င်းဝန်ထောက်မင်း နှင့် မိသားစုများက မူလပြုပြင်စဉ်က အပြီးမသတ်ခဲ့သည့် အုတ်ရိုး၊ အင်္ဂတေလုပ်ငန်းများကို အပြီးသတ်ပြုပြင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဆည်းလည်းလုံးရေ၁၆၄လုံးကိုလည်း စုပေါင်းလှူဒါန်းခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)
(မင်္ဂလာမောင်မယ် ၂၀၁၀-ပြည့် ဇူလိုင်လ)
2. ↑  ကျိုက္ကဆံ ဆံတော်ရှင် သမိုင်းသစ် (ရှင်လက္ခဏာ)

  


| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ထင်ရှားသော စေတီပုထိုးများ |
| --- |
| ကချင်ပြည်နယ် | 
* ကောင်မူးလုန်ရွှေဆတ်မင်းစေတီတော်
* ရွှေမဉ္ဇူဘုရား
* လောကမာရ်အောင်ဆုတောင်းပြည့်စေတီတော်

 |
| ကယားပြည်နယ် | 
* တောင်ကွဲစေတီတော်
* မြို့နာမ်စေတီတော်
* တောင်သုံးလုံးစေတီ
* ခြေတော်ရာဘုရား(ကယား)
* လျောင်းတော်မူဘုရား
* ရွှေလက်ဝါးဘုရား

 |
| ကရင်ပြည်နယ် | 
* ဆဒ္ဒန်ဂူ
* ဇွဲကပင်ဆံတော်ရှင်စေတီတော်
* ကျောက်ကလပ်စေတီတော်
* ရသေ့ပျံဂူ
* ကော့ဂွန်းဂူ
* ကော့ကသောင်လိုဏ်ဂူ
* ဘုရင့်ညီဂူ
* လွန်းညစေတီတော်

 |
| မွန်ပြည်နယ် | 
* ကျိုက်ထီးရိုးဘုရား
* ကျိုက်သံလန်စေတီ
* ရွှေစာရံ စေတီတော် (သထုံ)
* ကျိုက္ခမီရေလယ်ဘုရား

 |
| ရခိုင်ပြည်နယ် | 
* ကိုးသောင်းပုထိုးတော်ကြီး
* ကံ့ကော်တောဘုရား
* ကျောက်တစ်လုံးဘုရား
* စန္ဒမုနိဆင်းတုတော်
* ထုက္ကံသိမ် ပုထိုးတော်ကြီး
* ပါဒခြေတော်ရာ
* မဟာထီးဘုရား
* မဟာမုနိ
* လက်ဝဲသလုံးတော်ဓာတ်စေတီ
* လေးမျက်နှာ ပုထိုးတော်ကြီး
* ဝေသာလီဘုရားကြီး
* သျှစ်သောင်းပုထိုးတော်ကြီး
* အံတော်သိမ်

 |
| ရှမ်းပြည်နယ် | 
* ပင်းတယဂူ
* ဖောင်တော်ဦးဘုရား (အင်းလေး)
* ဘော်ကြိုဘုရား
* မွေတော်ကက္ကူ
* ရွှေအင်းတိန် ဘုရား
* စူဠာမုနိလောကချမ်းသာစေတီတော်
* မဟာမြတ်မုနိဘုရား

 |
| စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး | 

|  |  |
| --- | --- |
| စစ်ကိုင်း | 
* ကောင်းမှုတော်ဘုရား
* ငါးထပ်ကြီးဘုရား
* ဆင်များရှင်စေတီ
* ဆွမ်းဦးပုညရှင်
* ထူပါရုံစေတီ
* အောင်မြေလောကဘုရား
* ဥမင်ခြောက်ဆယ် ဘုရား
* ဥမင်သုံးဆယ်ဘုရား
* ရှင်ပင်နံကိုင်းစေတီတော်
* မရှိခဏစေတီတော်
* ယုန်ဖြူတောင်စေတီတော်
* သစ္စာစေတီတော်
* ရွှေပွင့်လန်းစေတီတော်

 |
| မင်းကွန်း | 
* ပုံတော်စေတီ
* ဗောဓိဝိုင်းဘုရား
* မင်းကွန်းပုထိုးတော်ကြီး(မင်းကွန်းခေါင်းလောင်းတော်ကြီး)
* မြသိန်းတန်စေတီ
* မိုးမိတ်စေတီတော်
* စက်တော်ရာစေတီ
* ဝင်းတော်မှူးဘုရား
* မင်းဗလစေတီ
* မင်းတေဇစေတီ
* ပါဒနက်သန် စက်တော်ရာစေတီ
* မယ်တော်ကြီးဘုရား

 |
| မုံရွာ | 
* ဖိုလ်ဝင်တောင်
* မဟာဗောဓိတထောင်(လေးကျွန်းစကြာရပ်တော်မူ)
* သမ္ဗုဒ္ဓေစေတီ
* အလောင်းတော် ကဿပ
* ရွှေစည်းခုံ စေတီ(ပေါင်းဝရွာ)

 |
| အခြားဒေသ | 
* နိဗ္ဗာန်ဆိပ်ဦးစေတီ
* မြို့ထောင့်စေတီ
* ရွှေချက်သိုစေတီ
* မြစေတီတော်
* ရှင်ပင်ဝမ်းဘဲကစေတီတော်
* ဆင်တုပ်စေတီတော်(ခ)သင်းဇုပ်စေတီ
* မြင့်မိုရ်တောင်စေတီ
* ဝရာဆုတောင်းပြည့်စေတီတော်
* လောကမာရ်အောင် စေတီတော်
* မဟာစေတီ (ခ) အုတ်သုံးမျိုးစေတီတော်

 |

 |
| တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး | 

|  |  |
| --- | --- |
| မြိတ် | 
* မြိတ်မြို့ဝန်ပဲတောင်စားစေတီ
* ပေါ်တော်မူစေတီ
* ဘူးဘုရား
* မဟာသိဒ္ဓိဇယစေတီတော်
* ရပ်တော်မူဘုရား
* ရွှေသာလျောင်းဘုရား
* လေးကျွန်းဆီမီးသိမ်တော်ကြီးစေတီတော်
* အတုလမဟာလောကမာရဇိန်ဘုရားကြီး

 |
| ထားဝယ် | 
* ရွှေတောင်စားဘုရား
* ရှင်ကိုးရှင်စေတီဘုရား
* ရှင်မုတ္ထီးဘုရား
* ရှင်သာလျောင်းဘုရား
* လောကမာရဇိန်ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး

 |

 |
| ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး | 

|  |  |
| --- | --- |
| ပဲခူး | 
* ကလျာဏီသိမ်တော်ကြီး
* ကျိုက်ပွန်ဘုရား
* ကြက်ခေါင်းစားစေတီတော်
* ရွှေမော်ဓောဘုရား
* ဟင်္သာကုန်းဘုရား
* ရွှေသာလျောင်း ရုပ်ပွားတော်ကြီး
* မင်းလက်ျာသီရိ စေတီတော်
* မဟာစေတီ
* မဟာတိလောကသယမ္ဘူကျောက်တော်ကြီး

 |
| ပြည် | 
* ဆယ်ထပ်ကြီးဘုရား
* ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပြည်)
* ရွှေဘုံသာမုနိ (ပြည်)
* ရွှေနတ်တောင်ဘုရား
* ရွှေမျက်မှန်ဘုရားကြီး

 |
| တောင်ငူ | 
* ရွှေဆံတော်ဘုရား (တောင်ငူ)

 |

 |
| မကွေးတိုင်းဒေသကြီး | 
* စက်တော်ရာ
* ရှင်ပင်စက္ကိန်းတဲဘုရား
* စန္ဒကူးကျောင်းတော်ရာဘုရား
* ကုက္ကုဋာရုံ
* ပါဝါရုံ
* ဃောသိတာရုံ
* မြသလွန်ဘုရား
* တန့်ကြည့်တောင်စေတီ
* သီဟိုဠ်ရှင်စေတီ
* ပင်းစက္ကလံပစေတီတော်

 |
| မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး | 

|  |  |
| --- | --- |
| ပုဂံ | 
* ကန်တော့ပလ္လင်ဘုရား
* ကုန်းတော်ကြီးဂူဘုရား
* ကျန်စစ်သားဥမင်
* ကျောက်ဂူဥမင်ဘုရား
* ဂူပြောက်
* ဂူပြောက်ကြီး (မြင်းကပါ)
* ဂူပြောက်ကြီး (ဝက်ကြီးအင်း)
* ဂူပြောက်ငယ် (မြင်းကပါ)
* ဂူပြောက်ငယ် (ဝက်ကြီးအင်း)
* ငကျွဲနားတောင်းစေတီ
* စိမ်းညက်ညီမဘုရား
* စိမ်းညက်အစ်မဘုရား
* စိုးမင်းကြီးကျောင်း
* စိုးမင်းကြီးစေတီ
* စူဠာမဏိဘုရား
* သဗ္ဗညုဘုရား(ပုဂံ)
* ရွှေစည်းခုံ စေတီတော် (ပုဂံ)
* အာနန္ဒာဘုရား
* ဗူးဘုရား
* လောကနန္ဒာစေတီ(ပုဂံ)
* တန့်ကြည့်တောင်စေတီ
* တုရင်တောင်စေတီ(ပုဂံ)

 |
| မန္တလေး | 
* ကိုးလုံးဒကာဘုရား
* ကုသိုလ်တော်ဘုရား
* ကျောက်တော်ကြီးဘုရား
* စန္ဒာမုနိစေတီ
* တဝဂူဘုရား
* မဟာမုနိရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး
* မဟာသကျသီဟရုပ်ပွားတော်
* ရွှေကျောင်း
* ရွှေစာရံစေတီတော်
* အတုမရှိကျောင်း
* အိမ်တော်ရာဘုရား
* အရိပ်မထွက်ဘုရား(မန္တလေး)
* မာရ်အောင်ရတနာစေတီတော်
* ရှင်ဘို့မယ်ဘုရား
* ရှင်ပင်ပက်လက် ရေစက်လက်ဘုရား
* ရှင်မာလဲဘုရား
* အာနန္ဒာဘုရား(မန္တလေး)
* ဒဟတ္တောဘုရား
* ချမ်းသာရဘုရား(မန္တလေး)
* ချမ်းသာကြီးဘုရား(မန္တလေး)
* ရတနာမဉ္ဇူဘုရား
* ရွှေကျီးမြင်ဘုရား
* ဘုရားနီဘုရား
* ဗောင်းတော်ကျဘုရား
* ဆုတောင်းပြည့်ဘုရား(မန္တလေး)
* အင်းခရုဘုရား
* အောင်တော်မူဘုရား(မန္တလေး)
* လောကမဏိစူဠာဘုရား(မန္တလေး)
* ရပ်တော်မူဗျာဒိတ်ပေးဘုရား
* အတုလမဟာမြကျောက်စေတီတော်

 |
| အင်းဝ | 
* မယ်နုအုတ်ကျောင်း
* ဗားကရာကျောင်း (အင်းဝ)
* ရွှေစည်းခုံ စေတီတော် (အင်းဝ)
* သက်တော်ရှည်ဘုရား၊ သက်တော်ရဘုရား
* ထီးလှိုင်ရှင်စေတီ
* လောကသရဖူဘုရားကြီး
* လေးထပ်ကျောင်းတော်
* မဟာမြတ်မုနိ(ခ)စန္ဒာမုနိ
* မဟာဇေယပတံတား (မောင်အိုအုတ်လမ်း)
* ရတနာဆီမီးဘုရားစု
* ရွှေစည်းခုံစေတီ (ပင်းယ)
* ရတနာမြစည်းခုံစေတီတော်
* မင်္ဂလာစေတီ
* နဂါးရုံဘုရား

 |
| အမရပူရ | 
* ကျောက်စိမ်းစေတီတော်
* ကျောက်တော်ကြီးဘုရား
* ပုထိုးတော်ကြီး
* ဗားကရာဘုန်းကြီးကျောင်း
* မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်း
* ရွှေကြက်ကျစေတီ
* ရွှေကြက်ယက်စေတီ
* သံသေကပ်ကျော်ဆုတောင်းပြည့်မြတ်စွာဘုရား

 |
| အခြားဒေသ | 
* ချမ်းသာကြီးမြတ်စွာဘုရား
* ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်
* ပြက္ခရွေတောင်စွယ်တော်စေတီ
* မဟာအံ့ထူးကံသာ ဆုတောင်းပြည့်မြတ်စွာဘုရား
* ပုလိပ်မြွေဘုရား
* ရွှေသိမ်တော်ဘုရား
* ရှင်ပင်သာထွန်းဦးမြတ်စွာဘုရား
* မြမဉ္ဇူစေတီ
* ကျောက်ဆင်ရွှေတိဂုံစေတီ
* ကြေးဝါစေတီ
* ညံတောဘုရားကြီး(ပြင်ဦးလွင်)

 |

 |
| ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး | 
* ကမ္ဘာအေးစေတီ
* ကျိုက္ကဆံစေတီတော်
* ကျိုက်ကမာစိန်စေတီ
* ကျိုက်ကလို့နှင့် ကျိုက်ကလဲ့စေတီ
* ကျိုက်ခေါက်စေတီတော်
* ကျိုက်မှော်ဝန်းစေတီတော်
* ကျောက်တော်ကြီးဘုရား
* ကျောက်တန်းရေလယ်ဘုရား
* ခြောက်ထပ်ကြီးဘုရား
* ငါးထပ်ကြီးဘုရား
* ဆူးလေစေတီတော်
* ဓနုတ်စေတီတော်ကြီး
* ပါဒကြီးငါးထပ်ကြီး ရုပ်ပွားတော်
* ဗိုလ်တစ်ထောင်ဘုရား
* မယ်လမုစေတီတော်
* မဟာဇေယျ အတုလမာရဇိန် ကြေးသွန်းဘုရားကြီး
* မဟာဝိဇယစေတီ
* မိုးကောင်းဘုရား
* ရွှေဆံတော်ဘုရား
* ရွှေတိဂုံစေတီတော်
	+ စဉ့်ကူးမင်း ခေါင်းလောင်းတော်
	+ သာယာဝတီမင်း ခေါင်းလောင်းတော်
* ရွှေဘုန်းပွင့်ဘုရား
* ရှစ်မျက်နှာစေတီတော်
* အလံပြဘုရား
* အိမ်တော်ရာဘုရား
* ဥက္ကလာဦးစေတီ

 |
| ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး | 
* မာရ်အောင်မြင် ပြည်တော်ပြန်ဘုရား
* ရွှေမုဋ္ဌောဘုရား
* ၁၀၈တောင်ဘုရား

 |
| နေပြည်တော် | 
* ဥပ္ပါတသန္တိ စေတီတော်

 |
| * **မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ**
 |