နောက်ခံသမိုင်း
--------------

တိုင်းနေလူမျိုးများသည် မွန်ဂိုလွိုက်အနွယ် ထိုင်းတရုတ်အုပ်စုမှ ပေါက်ဖွားဆင်းသက် လာသူများဖြစ်သည်။ တိုင်းလေရှမ်းလူမျိုးများသည် (၁)ရာစုခန့်မှစ၍ ရှမ်းပြည်ထောင်စု နန်ချောင်နိုင်ငံတော်ဒေသတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ နန်ချောင်နိုင်ငံကို မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ဂန္ဓာလတိုင်း၊ ဂန္ဓာရာဇ်တိုင်း၊ ဂန္ဓာရာဇစ်ပြည်ဟု အမည်အမျိုးမျိုးခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

ခရစ်သက္ကရာဇ် (၁၂၅၂)ခုနှစ်တွင် မွန်ဂိုတို့၏ စစ်ဘေးဒဏ်ကြောင့် နန်ချောင်နိုင်ငံဒေသ တွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းလေရှမ်းလူမျိုးတို့သည် ယခင်ယိုးဒယား (ထိုင်း)သို့လည်းကောင်း၊ မြန်မာပြည်သို့လည်းကောင်း၊ အင်ဒိုချိုင်းနားသို့လည်းကောင်း စသည့်နေရာဒေသများသို့ ရေကြည်ရာမြက်နုရာသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြသည်။

တိုင်းနေ(ခ)တိုင်းလေ၏ ဝေါဟာရအဓိပ္ပာယ်
------------------------------------

တိုင်းလေဟူသော ဝေါဟာရမှာ ရှမ်းစကားဖြစ်ပြီး မြန်မာဘာသာအားဖြင့် အထက်ရှမ်း ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အချို့သော ရှမ်းတို့က "တိုင်းနေ"ဟု ခေါ်ကြသည်။ တိုင်းလေနှင့် တိုင်းနေဟူသော ဝေါဟာရမှာ အဓိပ္ပာယ်အတူတူပင် ဖြစ်လေသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် ရောက်ရှိသော နေရာဒေသကို အမှီပြု၍သော်လည်းကောင်း၊ နီးစပ်ရာမြစ်ချောင်း၏ အမည်ကို အမှီပြု၍သော်လည်းကောင်း၊ ရိုးရာဝတ်စုံ၏အရောင်အဆင်းကို အစွဲပြု၍သော်လည်းကောင်း ၎င်းတို့၏ လူမျိုးနာမည်ကို ပြောင်းလဲမှည့်ခေါ်လေ့ရှိသည်။ မြောက်ပိုင်းဒေသကို ရှမ်းများက အထက်အရပ်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မြောက်အရပ်ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။ ထိုမြောက်ပိုင်း ဒေသ သို့မဟုတ် အထက်ပိုင်းဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ရှမ်းများကို တိုင်းနေ (ခေါ်) တိုင်းလေ ဟု ခေါ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ဦးချစ်ရွှေ၊ ဦးစောကွယ်ဟိုပ (တိုင်းခမ်းတီစွယ်စုံသုတရေးရာ)

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
မြန်မာနိုင်ငံ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ |
| --- |
| ရုံးသုံးဘာသာစကား | 
* မြန်မာ

 |
| ရုံးသုံးဘာသာစကား(တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း) | 
* အင်္ဂလိပ်

 |
| တိုင်းရင်းသား ဘာသာစကားများ( ပြည်နယ် သို့ တိုင်းဒေသကြီးအလိုက်) | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ချင်း | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ကူကီး | 

|  |  |
| --- | --- |
| မြောက်ပိုင်း | 
* ဖလမ်း
* စီးယင်း
* တီးတိန်
* ထာဒို
* ဇို

 |
| အလယ်ပိုင်း | 
* ဘောမ်
* ဟားခါး
* မီဇို
* ငေါန်
* ထော်

 |
| Maraic | 
* လောက်သူ
* မရာ
* ဆဲန်ထန်
* ဇိုတုန်
* ဇိုဖေ

 |
| တောင်ပိုင်း | 
* ဒိုင်
* ကာဏ်း
* ခူမီး
* မွင်း
* မတူပီ
* ရှို
* ဆောင်လိုင်း
* ဆုမ်းတူ
* ထိုက်ဖုမ်း
* ရောင်းတူ

 |

 |
| အခြား | 
* အနု-ခေါင်စို

 |

 |
| ကချင် | 

|  |  |
| --- | --- |
| တရုတ်-တိဗက်နွယ် | 
* အာချန်
* ထရုန်
* ဖွန်း
* ဂျိန်းဖော
* လရှိ
* လောင်ဝေါ်
* လီဆူ
* နောဆူ
* ရဝမ်
* ဇိုင်ဝါး

 |
| အခြား | 
* ခန္တီးရှမ်း
* Nung
* ပလောင်
* တိုင်းလျန်

 |

 |
| ကယား | 
* ကယော
* ကရင်နီ

 |
| ကရင် | 
* ဘွဲကရင်
* ဂေဘားကရင်
* ပိုး
	+ အရှေ့
	+ အနောက်
* စကာကရင်

 |
| မကွေး | 
* ရုန်းတူ

 |
| မွန် | 
* မွန်

 |
| ရခိုင် | 
* ရခိုင်
* သက္ကမ
* လိုင်းတူ
* မြို(ခမိ)
* မြို(မရူစာ)
* သက်

 |
| စစ်ကိုင်း | 

|  |  |
| --- | --- |
| Sal | 
* လိုင်းနောင်
* ခမ်းညူဂမ်း
* ကိုညတ်
* မကျန်
* ပုန်ညူ
* သက်
* တန်ရှန်း

 |
| အခြား | 
* အကျောင်အရီ
* အနားလ်
* ကူကီးနာဂ
* မကူရီ
* လောင်ဖူးရီ
* ပါရာ
* တန်ကွန်

 |

 |
| ရှမ်း | 

|  |  |
| --- | --- |
| ဩစထြိုအေးရှားတစ် | 
* ပလန်း
* ဓနော
* ပလောင်
* ရီယန်
* တိုင်းလွယ်
* ဝ

 |
| တရုတ်-တိဗက်နွယ် | 
* အာခီး
* အာခါ
* ဓနု
* ကယ်ခိုကရင်
* အင်းသား
* လထာ
* လားဟူ
* ပအိုဝ်း
* ကယန်း
* ဖိန်း
* တောင်ရိုး

 |
| တိုင်း-ကဒိုင် | 
* ဂုံရှမ်း
* တိုင်းလူ
* ရှမ်း
* တိုင်းနေ

 |
| Hmong-Mien | 
* မှောင်ညို

 |

 |
| တနင်္သာရီ | 
* မလေး
* မော်ကယ်
* စကော
* ထားဝယ်

 |

 |
| သင်္ကေတဘာသာစကား | 
* မြန်မာသင်္ကေတဘာသာစကား

 |