recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ထန်းနို့ပမာ ကိလေသာ** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

အကြောင်းအရာ
-----------

ရေးဖွဲ့ထားသည်မှာ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတရားကြီးသည် ဆရာတော် သံဃာတော်များကို ရွှေနန်းတော်သို့ ပင့်ကာ ဆွမ်းပင့်ကျွေးမွေး၏။ ထိုအခါ စပ်မိစပ်ရာ ရယ်ရွှင်ဖွယ်ရာများလျှောက်ထားသေအခါ အခြားသော သံဃာတော်များသည် ဆိတ်ဆိတ်နေကြသော်လည်း သင်္ဂဇာဆရာတော် ဦးအဂ္ဂကသည် ကိလေသာအာရုံ ကာမဂုဏ်တရားတို့ကို ထန်းနို့ ဥပမာပြကာ ချေပတော် မူခဲ့သည်ကို ရေးဖွဲ့ထားခြင်းဖြစ်သည်။

ထန်းနို့ပမာ ကိလေသာ
------------------

ဘင်္ခဏာမြင်လာပေါ်သည့်၊ သင်္ဂဇာဆရာတော် ပညာအကျော်အထူးပေးမို့၊ မျှော်ဖူးတင်ဥကင်ဖွင့်တဲ့၊ သဖန်းဘွေနန်းမြေမြင့်တွင်မှ၊ ရဟန်းတွေနှင့် ဆုံမိရာ။  

  

ဆွမ်းကွမ်းပါလှမ်းကာကပ်လို့၊ စမ်းသပ်ကာရယ်ရွှင်ဘို့၊ နန်းရပ်ခွင်ဘုရင်ထီးက၊ ခင်ကြီးတွေ လုပ်ရှာကသူတို့၊ မုတ္တစာဂီ မဖြစ်နိုင်ဘု၊ အဆီရစ်ကာ အစာတင်းတော့၊ ကျောင်းဆောင်မှာ၊ ဇောင်းလှောင်မြင်းကဲ့သို့၊ ဆောင်ကြဉ်းရာ သိက္ခာပုဒ်ကတို့၊ ကျဉ်းကျုတ်မည်အတွေးထင်ရောက်သည်ဟု၊ မေးလျှောက်သောခါ။  

  

အသွင်မှာ ရှင်နာဂသိန်နှင့်၊ ဘုရင်မိလိန် ပညာစမ်းသေသို့၊ သင်္ဃာရဟန်းတွေ ဘယ်လိုသောမှ၊ မပြောမဆိုကြဘူ့၊ ဦးအဂ္ဂထေရ်မဟာ၊ သည်အခါမိန့်ကြား။  

  

ရွှေနန်းစံဆင်ခြင်တော့၊ ရဟန်းရှင်ထန်းပင်နှင့် နှိုင်းကြစို့၊ ထန်းပင်ရိုင်းမှာ ရွှေထန်းဖိုက၊ ထန်းရေချိုသူမထွက်ပြီဘူ့၊ မူသက်သောတက်နေကျမှ၊ ထန်းစမှာအိုးတွေကပ်လို့၊ မလပ်ပင်နပ်စဉ်လှီးနိုင်မှ၊ ထန်းပင်ကြီးလေ ထန်းရေတိုးသတဲ့၊ ပုဆိုးကြောင်လူတကာတို့လို၊ မပူဆာမပင်ပန်းလှသူ့၊ တာပသာရသေ့ရဟန်းတို့၊ ဝါသနာ မလေ့မကျွမ်းသောကြောင့်၊ ရွှေထန်းဖို ရေချိုးခန်းပါသတဲ့၊ ထန်းရိုင်းအလား။

ခက်ဆစ်
------

၁။ တင်္ခဏာ =တခဏခြင်း၌ ဖြစ်ပေါ်သည့်ဉာဏ်၊ တင်္ခဏုပ္ပတ္တိဉာဏ်ဟု ဆိုလိုသည်။

၂။ မုတ္ထစာဂီ = စင်ကြယ်သော အကျင့်သိက္ခာ။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------



1. ↑  *မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ၏ သံချိုကဗျာပေါင်းချုပ်*။ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်ဌာန။ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၃။
**ပုတ္တောဝါဒ ဆုံးမစာ**ကို ဆားထုံဆရာတော် ( ၉၁၈-၉၇ဝ) ခန့် က ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။

အဘကသားကို ဆုံးမခန်း
-------------------

၁။ "ပန်း၏ပမာ"၊ ဤလင်္ကာတွင်၊ မာတာပိတ၊ ဆိုဆုံးမသား၊ ထိုစကားကို၊ မှတ်သားကုန်ကြ၊ မိန့်လိုက်ပြအံ့၊ မွေးဘလက်ရုံး၊ မြပန်းကုံးသို့၊ နှစ်လုံးဝမ်းက၊ ချစ်နိုးလှသည်၊ သားလှရွှေတောင်၊ ဘသည်းခေါင်၊ နားထောင်၍သာ၊ စေ့စေ့နာလော့၊ မိရာဘရည်၊ တည်မည်အကြောင်း၊ ကောင်းသားကျင့်ဝတ်၊ စာအတတ်ကို၊ သားမြတ်ယခု၊ တတ်ကြောင်းပြုလော့၊ ဗဟုသုတ၊ မရှိကမူ၊ လျှော့ကျရေတူ၊ လူမဟူရ၊ ရှက်ကြီးရလိမ့်၊ နောင်တဆယ်ကြိမ်၊ ညှိုးပိန်မျက်နှာ၊ ပွဲမှာမဝင်၊ ပြင်မှာမရောက်၊ တောမှာမျောက်သို့၊ ခြေထောက်လက်စုံ၊ ရှိတုံပါလျက်၊ လူပျက်လူနှမ်း၊ လူ့ပေါက်ပန်းနှင့်၊ ဆိုးသွမ်းလူပေါ့၊ ထဲသော့သော့ဟု၊ ကဲ့ရဲ့ပြုလိမ့်။ ။ "ညီပုရှက်မည် ထင်၏တည်း"။

၂။ "ထို့ကြောင့်သားထွေး"၊ ငယ်ထွေးလေးက၊ လူရေးလူရာ၊ ရှိစိမ့်ငှာဟု၊ ကျောင်းမှာမြဲနေ၊ စာပေသင်သင်၊ သို့လျှင်သို့ဖတ်၊ သို့မှတ်သို့ရေး၊ သို့မေးသို့ဖြေ၊ သို့နေသို့ထိုင်၊ သို့ကိုင်သို့ကြွ၊ သို့ကွသို့ကုန်း၊ သို့သုံးသို့စွဲ၊ သို့လဲသို့ထား၊ သို့စားသို့သောက်၊ သို့လျှောက်သို့ဆို၊ သို့ကိုသို့ကျင့်၊ သို့နှင့်သို့လျှိုး၊ သို့ရှိခိုးဟု၊ မြတ်နိုးလှစွာ၊ ညီဆရာက၊ မိန့်သမျှကို၊ ညီလှမင်းရွှေ၊ မမေ့စေနှင့်၊ စေ့ရေမွေးဘ၊ မှာသမျှကို၊ ညီလှရွှေနား၊ ချပ်ခါထား၍။ ။ "သည်းဖျာ့းမှတ်စေ ချင်၏တည်း"။

၃။ "သည်းဖျားမှတ်စိမ့်"၊ တဖန်မိန့်အံ့၊ နှစ်သိမ့်ဝမ်းသာ၊ ညီနားနာလော့၊ လူရွာလျှပ်ပေါ်၊ ရွှင်မြူးပျော်သည်၊ သူတော်မဟုတ်၊ လူယုတ်လူသောင်း၊ လူဗူးတောင်းနှင့်၊ မကောင်းမှုများ၊ နေ့တိုင်းပွားသည်၊ သောက်စားယစ်ဝ၊ လူ့ဗာလက၊ စသည်လူတွင်၊ လူလေဖင်နှင့်၊ ပျော်ရွှင်စကား၊ လူမိုက်များတို့၊ ပေါင်းညားရံခါ၊ နီးယှဉ်လာတည်း၊ ဝေးစွာသားလှ၊ ခွာနိုင်မှတည့်၊ သားလှကိုယ်ကျိုး၊ စုံပြည့်ဖြိုးလိမ့်၊ ကြိုးလေသားလှ၊ မှာသမျှကို၊ မချမြေဝယ်၊ မပယ်နှင့်ကား၊ ဘစကားကို၊ ရွှင်အားရ၍။ ။ "သားလှမှတ်စေ ချင်၏တည်း"။

နှမကမောင်ကို ဆုံးမခန်း
----------------------

၁။ "ဤသို့သာယာ"၊ ပျားသကာလည်း၊ ပမာမမျှ၊ ချစ်နှမက၊ မောင်လှကိုသာ၊ လူရေးရာ၌၊ လိမ္မာစေလို၊ တစ်ဖန်ဆို၍၊ နားချိုမောင်လှ၊ မွေးဘမျက်စိ၊ မွေးမိမျက်တောင်၊ နှမမောင်၊ မောင်ငယ်ရင်သွေး၊ နာဘိသေးလော့၊ ရှေးသရောအခါ၊ ပြည်ဗာရာဝယ်၊ ကုဋေကြွယ်သား၊ သူဌေးအားလျှင်၊ သားတယောက်ဖြစ်၊ ချစ်၍တစေ၊ အိမ်မှနေ၍၊ စာပေမကျ၊ မိဘစုတေ၊ ခန္ဓာရွေ့သော်၊ အရှေ့အနောက်၊ တောင်မြောက်ဘယ်မှာ၊ မသိပါငြား၊ သူဌေးသားသည်၊ သိုထားမတတ်၊ အရပ်ရပ်၌၊ နှံအပ်ဥစ္စာ၊ ရှိသည်ငှာကို၊ များစွာကျွန်ပေါင်း၊ မကောင်းခိုးသူ၊ ယူ၍ပြေးရှောင်၊ အိမ်ကိုရောင်း၍၊ ထောင်းထောင်းကျေလျက်၊ ခွက်လက်စွဲကာ၊ တောင်းစားပါလည်း၊ နင်သာလူမိုက်၊ ဒုစရိုက်ဟု၊ ရိုက်ပုတ်လိုက်ကြ၊ ရွာမှထွက်လေ၊ တောမှာသေသည်။ ။ "ကောင်သေလင်းတ ကျ၏တည်း"။

ကိုးကား
-------



1. ↑  *ရင်နှစ်သည်းချာ နိုင်ငံ့ရတနာ ဆုံးမစာများ* (ဒုတိယအကြိမ် ed.)။ အခြခံပညာ ဦးစီးဌာန။ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၂။ pp. ၁၂၆။
**နို့မလိုင်** (မလိုင် သို့မဟုတ် ကရင် လည်းခေါ်) သည် နို့ထွက်ပစ္စည်းတမျိုးဖြစ်ပြီး ဟိုမိုဂျန္နိုင်ဇေးသျှင်းခေါ် အဆီထုတ်နည်းသုံးကာ လုပ်ထားသော အဆီပါနှုန်းမြင့် နို့နှစ်အပေါ်လွှာဖြစ်သည်။ အဆီမထုတ်သောနို့၌ အဆီသည် အပျစ်နည်းသော အပေါ်ယံသို့ တဖြည်းဖြည်းချင်း တက်လာလေ့ရှိသည်။ သို့သော် စက်မှုနည်းသုံးကာ ကရင်ထုတ်ပါက အဆီမြန်မြန်တက်အောင် ဆပ္ပရေတာခေါ် မွှေဒလက်ဖြင့် အဆီတက်အောင် ခပ်သွက်သွက်လှုပ်သည်။ နိုင်ငံအများစုတွင် ထောပတ်ဆီပါဝင်နှုန်းပေါ်မူတည်ကာ အတန်းအစားခွဲ၍ ရောင်းတတ်သည်။ အဝေးအရပ်ရှိ ဈေးကွက်သို့ အတွေးထက်ပြီးရောင်းလိုသူတို့က အမှုန့်အဖြစ် အခြောက်ခံ၍ အရောင်းဉာဏ်ဆင်သည်။ ကရင်ခြောက်ကား ပြည့်ဝဆီ အလွန်မြင့်လေ၏။ 

နို့မှထုတ်သော ကရင်ကို မလိုင်ချို ခေါ်သည်။ ဒိန်ရည်မှ အဆီတက်ကာ မလိုင်တက်တတ်သေးသောကြောင့်တည်း။ ယင်းမလိုင်ကား အဆီပါနှုန်းနည်းပြီး ခပ်ငန်ငန် ခပ်တန်တန်အရသာထွက်ကာ ဒိန်ခဲနှင့်အရသာနီးသည်။ နိုင်ငံအများစု၌ မလိုင်ကိုပင် အချဉ်ဖေါက်ကာ မလိုင်ချဉ်၊ (အမျိုးသမီးတို့ ပေါင်ဒါတို့သော ခရင်ဖတ်နှင့် အသံတူသည့် ပြင်သစ်စာ မလိုင်ချဉ်တမျိုးဖြစ်သော) ခရင်ဖတ်၊ အစရှိသည်တို့ကို ရောင်းတတ်သည်။ မလိုင်ချိုကိုဖြစ်စေ မလိုင်ချဉ်ကိုဖြစ်စေ ဟင်းလျာများ၌ ချိုချဉ်ငန်ခါး အရသာပွားစေရန် သုံးသေးသည်။ မလိုင်ကိုပင် အချဉ်ဖေါက်ကာ ဟင်းခတ်သုံးပစ္စည်းအဖြစ် ရောင်းလေ့ရှိသည်။

ခြံများ၌မွေးသော နွားများမှာ ကျွေးသောအစာပေါ်မူတည်၍ ဝါဖန့်ဖန့်အရောင်ရှိသော နို့ထွက်သည်။ ထို့ကြောင့် ဖြူဝါဝါရောင်ကို အနောက်နိုင်ငံတို့၌ မလိုင်ရောင်ခေါ်သည်။ ဆိတ်၊ ကျွဲနှင့် ကျောင်းနွားတို့မှာမူ အဖြူရောင်နို့သာ ထွက်လေသည်။
ဟာမင်းခန်းနှင့် အင်တာဗျူးနေစဉ်
အနာဂတ်အမြင် ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဟာမင်းခန်းကို ၁၉၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နယူးဂျာစီပြည်နယ် ဘေယိုနေမြို့၌ မွေးဖွားသည်။ ဟာမင်းခန်းသည် သင်္ချာပညာရှင်ဖြစ်သည်သာမက လက်ရှိ အခြေအနေကို တွေးတောသုံးသပ်၍ အနာဂတ်အတွက် ဟောကိန်း ထုတ်သော အနာဂတ်အမြင် ပညာရှင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား တက္ကသိုလ် နှင့် ကယ်လီဖိုးနီးယား စက်မှုသိပ္ပံတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့ပြီး ၁၉၄၅ ခုနှစ်၌ ကယ်လီဖိုးနီးယား တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့နှင့် မဟာသိပ္ပံဘွဲ့ ရသည်။

ဟာမင်းခန်းသည် ဒေါက်ကလပ်လေယာဉ် ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီတွင် သင်္ချာပညာရှင်အဖြစ် ၁၉၄၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၆ ခုနှစ် အထိ လုပ်ကိုင်သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် နော့ရပ်လေကြောင်း အတတ်ပညာဌာနသို့ သင်္ချာပညာ ရှင်အဖြစ်နှင့်ပင် ပြောင်းရွှေ့ လုပ်ကိုင်သည်။ ထို့နောက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပင်တဂွန် စစ်ဌာနချုပ်၏ စစ်ရေးမဟာဗျူဟာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဆိုင်ရာ သုတေသနပညာရှင်အဖြစ် ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၉ ခုနှစ်အထိ ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ဟတ်ဆန်အင်စတီကျုတို့ ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ အမှုထမ်းသည်။ ဟာမင်းခန်း 
သည် ဘိုးအင်းလေကြောင်းဌာနတွင် လည်းကောင်း၊ စတန်းဖို့ဒ် သုတေသနဌာနတွင် လည်းကောင်း အတိုင်ပင်ခံ အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်သည်။

ဟာမင်းခန်းသည် အတွေးအခေါ်ရဲရင့်ပြတ်သားသော အနာဂတ် အတွေးအမြင် ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ သာမိုနျူးကလီးယားစစ်ပွဲ စာအုပ်တွင် ပါဝင်သော အတွေး အမြင် အယူအဆများသည် ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားများအား လှုပ်လှုပ် ရှားရှား ဖြစ်စေခဲ့သည်။ 

ဟာမင်းခန်းသည် စီးပွားရေး တိုးတက်လာမည့် ဂျပန်နိုင်ငံ ၏ အနာဂတ်ကို ဟောကိန်းထုတ်ခဲ့သည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ရှေ့အနှစ် ၂ဝ အတွင်း သယံဇာတများ အလျှံ ပယ် ထွက်ရှိ၍ ကြွယ်ဝဖွံ့ဖြိုးပြီး တစ်ခေတ်ဆန်းလာလိမ့်မည် ဟူ၍လည်း ဟောကိန်းထုတ်သည်။ ထို့အပြင် အမေရိကန် စာပို့ လုပ်ငန်းတွင် အီလက်ထရွန်းစနစ်ဖြင့် စာပို့ရေးကိစ္စ၊အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ အခွန်အကောက် ပြဿနာ၊ ဆိုဗီယက် ပြည် 
ထောင်စု၏ ရေတပ်အင်အား စသည်တို့ တွေးတောသုံးသပ်၍ ဖြစ်နိုင်မည့် အခြေအနေကို ထုတ်ဖော်ပြခဲ့သည်။

ဟာမင်းခန်းသည် အမေရိကန်သမ္မတ ထရူးမင်းမှစ၍ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ သမ္မတအဆက်ဆက်အား ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံရေးဝါဒနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အကြံဉာဏ်များပေးခဲ့သူဖြစ်သည်။ သမ္မတရေဂင်သည် ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် မိမိ၏ ဝါဒရေးရာနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဟာမင်းခန်းထံမှ အကြံဉာဏ်များ ရယူခဲ့သည်။ သာမင်းခန်းရေးသားခဲ့သော စာအုပ်များအနက် သာမို နျူကလီးယားစစ်ပွဲ (၁၉၆၁)၊ မတွေးရဲသော ပြဿနာကို တွေးတောခြင်း(၁၉၆၂)၊ သက္ကရာဇ် ၂ဝဝဝ မှာ (၁၉၆၇)၊ ဂျပန်၏ စိန်ခေါ်သံ (၁၉၇၉) စာအုပ်များသည် ထင်ရှားသည်။

နိဂုံး
------

ဟာမင်းခန်းသည် ၁၉၈၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၇ ရက်တွင် နယူးယောက်မြို့ နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဂျိန်းနှင့် သားတစ်ယောက်၊ သမီးတစ်ယောက် ကျန်ရစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)
ရှင်ဂုဏမုနိန္ဒသည် မန်လည်သာသနာပိုင်ဟု ထင်ရှားသည့် ဆရာတော် တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ဆေးကျမ်း၊ ဓာတ်ကျမ်း၊ ဗေဒင်ကျမ်းများကို သက္ကတမှ ပါဠိမြန်မာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည့် ကျမ်းတတ်ဆရာတော် တစ်ပါး ဖြစ်သည်။

ဘဝ
--

ဆရာတော်ကို သက္ကရာဇ် ၁၀၇၆ ခုနှစ်တွင် သစိုးမန်လည်ရွာတွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ ဦးသာကြီး ဖြစ်သည်။ ရှင်မဏေဘွဲ့မှာ ရှင်ဂုဏဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရှင်ဇဝနဟူ၍လည်းကောင်း တွင်ခဲ့သည်။ အသက် ၂၂ အရွယ်တွင် ဘိုးတော်မင်းတရား၏ သမီးတော် ကန္နီမြို့စားမင်းသမီးအား ရဟန်းဒါယကာပြု၍ ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်တော်မူခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည လောကီလောကုတ္တရာ စ ောပနှံ့စပ်တော်မူသသည်။ 

၁၁၅၃ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လဆန်း ၁၂ ရက်နေ့တွင် မြို့တော်အရှေ့တောင်ဘက် မိုးထိဘုံသာဝေယံကျောင်းတော်ကြီးကို မင်းတရားကြီးက လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ဂုဏမုနိန္ဒာဓိပတိပဝရသာမိမဟာရာဇဂုရုဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကိုလည်း ကပ်လှူခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည် သာသနာပြုဆရာတော် ၁၂ ပါးတွင် တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ဂုဏမုနိန္ဒာဓိပဓိမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုတံဆိပ်တော်ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။

ပျံလွန်တော်မူခြင်း
------------------

ဆရာတော်သည် သက္ကရာဇ် ၁၁၆၇ ခုနှစ်တွင် ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။ ကျမ်းဂန်ပြုစုတော်မူခဲ့ကြောင်း မတွေ့ရပေ။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  လှသမိန် (၁၉၆၁)။ *ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်မြို့: ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက်။ pp. ၂၄။
**ရှင်ဆံတော်စေတီတော်** (ကလိန်အောင် ဆံတော်ရှင်စေတီတော် ဟုလည်း ခေါ်) ထားဝယ်မြို့မှ မြောက်ဘက် ထားဝယ်-ရေး ကားလမ်းမှ ၄၇ မိုင်အကွာ ရေဖြူမြို့နယ်၊ ကလိန်အောင်မြို့တောင်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသည် ၁၁ ဝါမြောက်တွင် မြောက်ဥတ္တရကုရုကျွန်းမှ ဆွမ်းခံပြန်လာချိန် ဝေမိဿကတောင်အရောက်၌ ဂဝံပတေ့ရသေ့၊ ဒူရကနတ်သား၊ ကုမ္ဘဏ္ဍနတ်ဘီလူးတို့နှင့် တွေ့ခဲ့သည်။ ဘုရားရှင်သည် ဆံတော်သုံးဆူ ပေးသနားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရသေ့၊ နတ်နှင့် ဘီလူးသုံးဦးတို့အား ဝေဿဝဏ္ဏတောင်ကုန်း၌ ရှေးဘုရားသုံးဆူဖြစ်သည့် ကကုသန်၊ ကောဏာဂုံ၊ ကဿပဘုရားတို့၏ ဆံတော်မူတည်ရှိပြီး ထိုဆံတော်များနှင့်အတူ မိမိဆံတော်သုံးဆူကိုပါဌာပနာရန် ဗျာဒိတ်ထားခဲ့သည်။

ဘုရားရှင်၏ ဗျာဒိတ်အတိုင်းပင် ဝေဿဝဏ္ဏတောင်ကုန်းတွင် စောက် အတောင် ၄၀၊ အနံအလျား အတောင် ၃၀ တူး၍ အင်္ဂတေဖြင့် ချောမွေ့သေသပ်စွာ ပြုလုပ်ကာ ဆံတော်သုံးဆူကို ဌာပနာ၍ ဉာဏ်တော် ၁၅ တောင်ရှိသည့် ကျောက်စေတီကို တည်ခဲ့သည်။ စေတီတော်သည် ဆုတောင်းပြည့်သည့်အတွက် "ဆုတောင်းပြည့်ဆံတော်ရှင်" ဟုလည်း တွင်သည်။

### သမိုင်းမူကွဲ

ပွင့်တော်မူပြီးသော ဘုရားရှင်များ ဖြစ်ကြသည့် ကကုသန်၊ ကောဏာဂုံ၊ ကဿပ၊ ဂေါတမ ဘုရားလေးဆူ၏ ဆံတော်များ (၃) ဆူစီကိန်းအောင်းစံပယ်လျက်ရှိပြီး တစ်ဆယ့်နှစ်ဆူသော ဆံတော်မြတ်များ ကိန်းအောင်းနေသည့် "ကလိန်အောင်ဆံတော်ရှင်စေတီတော်မြတ်ကြီ" ဖြစ်သည်ဟုလည်း အဆိုရှိ၏။

အခြားသိမှတ်ဖွယ်များ
-------------------

* ဘုရားပွဲတော်ကို တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ကျင်းပသည်။
* ဘုရားပွဲတော်ရက် နီးကပ်လာပါက စေတီတော်သည် နှစ်စဉ် ရောင်ခြည်တော်များ ကွန့်မြူးလေ့ရှိသည်။
* စေတီတော်ပေါ်ရှိ ကျောက်တုံးပေါ်မှ အံ့ဩဖွယ် ရေထွက်လျက်ရှိသည်။
* ရှင်ဆံတော် (ခ) ကလိန်အောင်ဆံတော်ရှင်စေတီတော်သည် ရှင်ကိုးရှင်ဘုရားများတွင် နံပါတ် ၉ ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4 5  *တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်အတွင်းရှိ "ရှင်ကိုးရှင်" ဘုရားသမိုင်းအကျဉ်းချုပ်* (အဋ္ဌမအကြိမ် ed.)။ အမှတ် ၅၀၈/၅၁၂ (၂-ခ) ပထမထပ်၊ ကုန်သည်လမ်း (ဆိပ်ကမ်းသာလမ်းထောင့်)၊ ကျောက်တံတားမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့: Quality Publishing House။ မေ ၂၀၁၈။CS1 maint: location (link)
**နွယ်သာကီသံဖြတ်**များကို ပုဇွန်တောင်ဆရာခမှ စတင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ပုဇွန်တောင်ဆရာခသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၅၃ လောက်မှ စပြီး ထင်ပေါ် ကျော်ကြားလာသည်ဟုလည်း သိရသည်။ သူ၏နာမည်ကို အတိုကောက်အနေဖြင့် ဇွန်ခ ဆိုပြီးလည်း သုံးနှုန်းတတ်ကြသည်။ 

နွယ်သာကီသံဖြတ်များ စတင်ပေါက်ဖွားလာရသည်မှာ ပုဂံခေတ်မှ လှေထိုးသား စလေငခွေးအကြောင်းကို ရေးသော စလေငခွေးပြဇာတ်တွင် ဖြစ်သည်။ အဓိကဇာတ်ကောင်များမှာ စလေငခွေးနှင့် သူ၏ချစ်သူ အဘု ဆိုသည့် မိန်းကလေးတို့ ဖြစ်သည်။ အဘု၏ မိဘများသည် ချမ်းသာပြီး စလေငခွေးမှာတော့ လှေထိုးသားဖြစ်၍ ဆင်းရဲသည်။

အဘုနှင့် ငခွေးတို့ တွေ့ဆုံရန်အတွက် အောင်သွယ်မတစ်ယောက်မှာ ရေခပ်ခေါ်ရင်း စီစဉ်ပေးတတ်သည်။ သူတို့တွေ့ဆုံသော နေရာမှာ ယင်းမာပင်ရှိရာ ရေချိုတွင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာလေးများကို အခြေပြုပြီး "ယင်းမာပင်"ဆိုသော ကဗျာလေးနှင့် "တွင်းရေချို"ဆိုသော ကဗျာလေးများမှာ နွယ်သာကီသံဖြတ်အဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။

"စောင်းတော်ပိုက်" မှာ ငခွေးကို အဘုမှ မျှော်သည့် ကဗျာ ဖြစ်သည်။ သူ၏ ထူးခြားချက်ကတော့ ပုဂံခေတ်မှ လှေထိုးသားဇာတ်လမ်းတွင် ရန်ကုန်မှာ တခြားတူရိယာတွေ ခေတ်စားသောအကြောင်းလေး ပါလာခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဆရာခတို့ခေတ်သည် ရှေးဟောင်းတူရိယာ စောင်းအစား တယော၊ ပုလွေ၊ မိကျောင်း၊ ပတ္တလားစသော သံစုံစွဲတူရိယာများ ခေတ်စားနေသည်ကို ဆရာခက မခံချင်သည့်အတွက် သူ၏ ကဗျာလေးတွင် ထည့်သွင်းရေးဖွဲ့သွားခဲ့သည်။

"ဆံမြိတ်ရှည်" မှာ အဘုနှင့် ငခွေး မီးဖိုချောင်ထဲတွင် စကားပြောနေစဉ် အဘု၏အမေ မိသွား၍ အရိုက်ခံရသည့် အကြောင်း ဖြစ်သည်။ အရိုက်ခံရမှာစိုး၍ ရေချိုးခန်းထဲ ပြေးဝင်ရင်း ချော်လဲသောကြောင့် အင်တုံကွဲပြီး တင်ဆုံပြဲခဲ့ရပါသေးသည်။ အရိုက်ခံရသော ဒဏ်ရာဒဏ်ချက်များကို သူ့ရည်းစား ငခွေးအား ပြရင်း ငိုလိုက်မည်ဆိုသည့် ပုံစံဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

"တေးသားကောက်" မှာ ရှေးခေတ်အောက်ပြည်အောက်ရွာတွင် မွန်တလိုင်းတို့၏ ထုံးစံတစ်ခုကို အခြေခံ၍ ရေးဖွဲ့ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အပျို လူပျို ရည်းစားများသည် ညဖက်မှာ ချစ်သူအိမ်အောက်မှနေ အပေါက်ဖောက်ပြီး နှိုက်တတ်သည့် ထုံးစံဖြစ်သည်။ အဲ့လို ထုံးစံကို အခြေခံပြီး ပြဇာတ်မှာ ထည့်သွင်းပြီး နွယ်သာကီသံဖြတ်အဖြစ်လည်း ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။

နောက်ထပ် "ဘော်ငွေဖြူ" ဆိုသော နွယ်သာကီသံဖြတ်တစ်ခု တွေ့ရသော်ငြားလည်း အစအဆုံး မဟုတ်ဟု ယူဆရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ဆန်းထွန်း (မန်းတက္ကသိုလ်)၊ စာပေဘဏ် စာအုပ်
ရှင်စန္ဒိမာ (၁၁၉၃ - ၁၂၆၈) သည် "ဟင်္သာတပထမလယ်တီဆရာတော်" ဟု ထင်ရှားခဲ့သည့် ကျမ်းပြုဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။

ဘဝ
--

ဆရာတော်ကို ၁၁၉၃ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆုတ် ၃ ရက်နေ့တွင် သရဝေါတိုက်နယ်၊ လုလင်ကျော်ရွာ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ "မောင်ပုနောင်" ဖြစ်သည်။ မိဘနှစ်ပါးမှာ ဦးရွှေကူး- ဒေါ်ရွှေနု ဖြစ်သည်။ 

ငယ်စဉ်အချိန်တွင် ကြံခင်းကျောင်းတိုက်ဆရာတော်ထံတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ အရွယ်ရောက်သည့်အခါတွင် "ရှင်စန္ဒိမာ" ဟူသည့် ဘွဲ့ဖြင့် ရဟန်းပြုခဲ့သည်။ 

ထို့နောက်တွင် မြင်းခြံမြို့ပြောင်းပြတိုက်၊ မန္လလေးခင်မကန်တိုက်တို့တွင် ပညာသင်ကြား၍ အုဂ်ဖိုရ်ဆရာတော်ကြီးထံ၌ ဆည်းကပ်သည်။ ဟင်္သာတနယ်၌ ဒွါဒဂိုဏ်းကို ခက်ခဲစွာ ထူထောင်ခဲ့သည်။

ဘုရားကြီးဆရာတော် ရှင်သာဂရဗုဒ္ဓိ၊ ဓနုဖြူဆရာတော် ရှင်နရိန္ဒတို့သည် ဆရာတော်
၏ တပည့်များ ဖြစ်ကြသည်။

ပျံလွန်တော်မူခြင်း
------------------

ဆရာတော်သည် ၁၂၆၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၃ ရက်နေ့တွင် ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။

ကျမ်းများ ပြုစုခြင်း
--------------------

ဆရာတော် ပြုစုတော်မူခဲ့သည့် ကျမ်းတွင် "ဝိဝါဒပဟာနကျမ်း" သာ ထင်ရှားသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  လှသမိန် (၁၉၆၁)။ *ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်မြို့: ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက်။ pp. ၁၇၄။
**ဟာရိုး ရော်ဘင်** (အင်္ဂလိပ်: Harold Robbins ၊ ၁၉၁၆−၁၉၉၇) သည် အမေရိကန် စာရေးဆရာ ဖြစ်သည်။ အရောင်းသွက်စာအုပ် ၂၅ ကျော် ရေးခဲ့ပြီး သူ၏ စာအုပ်များကို ဘာသာစကား ၃၂ မျိုးဖြင့် ဘာသာပြန် ဆိုခြင်း ခံရသည့်အပြင် အုပ်ရေ သန်း (၇၅၀) ကျော် ပုံနှိပ်ရသည်။

ငယ်ဘဝ
-----

ဟာရိုးကို ၁၉၁၆ ခု၊ မေလ ၂၁ ရက်တွင် နယူးယောက်မြို့၌ မွေးသည်။ မိဘမဲ့ ဖြစ်၍ ဂျူးမိသားစုက မွေးစားသည်။ နောင်သော် ရုရှားမှ နိုင်ငံကူး ဆေးစပ်သမား ဖခင် ပေါ်လာသည်။ ဖခင်၊ မိထွေးနှင့်အတူ ဘရွတ်ကလင်၌ ကြီးသည်။ 

၁၉၂၀ ဝန်းကျင်တွင် ကျောင်းထွက်ကာ အလုပ်မျိုးစုံ လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၀ မှ ၅၇ ကာလတွင် ယူနီဗာဆယ် ရုပ်ရှင် (Universal Pictures) ၌ စာရေးဘဝမှသည် အမှုဆောင်အဆင့်အထိ လုပ်ကိုင်သည်။

စာပေ လှုပ်ရှားမှု
-----------------

ပထမဆုံး စာအုပ်မှာ ၁၉၄၈ ထုတ် *သူစိမ်းကို မတိမ်းလေနဲ့* (Never Love a Stranger) ဖြစ်သည်။ ရုပ်ရှင်လောကအကြောင်း ရေးသည့် *အိပ်မက်ကုန်သည်များ* (Dream Merchants) ကြောင့် လူသိများလာသည်။ 

၁၉၅၂ ခုထုတ် *ဒန်နီဖစ်ရှာအတွက် ခဲတစ်လုံး* (A Stone for Danny Fisher) မှာ ၁၉၅၈ ခုတွင် အဲလဗစ် ပရက်စလေ ခေါင်းဆောင်ပါဝင်ကာ ရုပ်ရှင်အဖြစ် ရိုက်ကူးခံရသည်။ 

### မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုမှုများ

| ခေါင်းစဉ် | ပြန်ဆို ခေါင်းစဉ် | ပြန်ဆိုသူ | ထုတ်ဝေနှစ် | ထုတ်ဝေသူ | မှတ်ချက် |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Never Leave Me* | ပစ်မသွားနဲ့ အချစ်ရယ် | မောင် မိုးသူ | ၁၉၈၆ | မြဝတ်ရည် စာပေ |  |

dreams die first (အိမ်မက္တစေ)

```
 ရှစ်စပ္ကဂျင်​​​ခြေလည် (အထောက်တော္လှအောင်)
```

ပုဂ္ဂိုလ်ရေးရာ
--------------

၁၉၃၇ ခုတွင် အထက်ကျောင်းတက်စဉ်က ငယ်ချစ်ဖြစ်သည့် လီလီယန် မာ့ချနီဗစ် (Lilian Machnivitz) နှင့် ပထမဆုံး လက်တွဲသည်။ ၁၉၆၂ ခုတွင် ကွာပြဲသည်။ 

ဒုတိယဇနီး ဂရေ့ ပါလာမို (Grace Palermo) နှင့် ၁၉၆၅ တွင် လက်ထပ်ရာ ၁၉၉၀ အစောပိုင်းတွက် ပြတ်စဲကြသည်။ 

၁၉၉၂ ရောက်သော် ဂျန် စတပ် (Jann Stapp) နှင့် စုံဖက်ရာ ကွယ်လွန်သည်အထိ ဖြစ်သည်။

ဘဝနိဂုံး
--------

၁၉၉၇ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက်တွင် နှလုံးအားနည်းသည့် ဝေဒနာနှင့် ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၊ ပမ်းစပရင်း (Palm Springs) ၌ ကွယ်လွန်သည်။ 

ဟောလိဝုဒ်ရှိ အောင်မြင်သူတို့ လျှောက်ရာလမ်း (Walk of Fame) ၌ သူ၏အမည်ကို ရေးထွင်းထားသည်။

ကိုးကား
-------
**ရွှေဝါပြည်** စာအုပ်မှာ ဆရာ ရန်ကုန်ဘဆွေ ရေးသားခဲ့သော စာပေလက်ရာ များစွာထဲမှ လွန်စွာမှ ထင်ရှား ကျော်ကြားလှေသာ စာအုပ်တအုပ် ဖြစ်သည်။ ထိုစာအုပ်မှာ မြန်မာနိုင်ငံ "ဖ.ဆ.ပ.လ" အစိုးရနှင့် တော်လှန်ရေး ကောင်စီ တက်လာပြီး ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း အစိုးရတို့ကို လှောင်ပြောင် သရော် ရေးသားချက်ကြောင့် ပိတ်ပင် ခံထားရေသာ စာအုပ်တအုပ် ဖြစ်သည်။ ယခု မြန်မာ့စာပေ လောကတွင်လဲ ပြန်လည် မထုတ်ဝေတော့ သဖြင့် မူရင်းစာအုပ်မှာ လွန်စွာမှ ရှားပါးလှသည်။ ဈေးလည်း လွန်စွာမှ ကြီးမြင့်လှသည်။ ရှာဖွေဖတ်ရှုမည့် မိတ်ဆွေများအဖို့ စာအုပ် အေဟာင်းဆိုင်များတွင် မိတ္တူကိုသာ ဝယ်ယူ ဖတ်ရှုနိုင်တော့မည် ဖြစ်သည်။ ထိုစာအုပ်ကို စာနယ်မြေပုံနှိပ်တိုက်မှ ထုက်ဝေခဲ့ပြီး၊ စာအုပ် ထုတ်ဝေသော ခုနှစ် သက္ကရာဇ် ကိုမူ မတွေ့ရှိရပါ။ စာအုပ်ထုတ်ဝေစဉ် ကတည်းက ရိုက်နှိပ်ထည့်သွင်း မထားခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု စာရေးသူ၏ ထင်မြင်မိသည်၊ ခန့်မှန်း ယူဆချက်အရ ထိုစာအုပ်ကို ၁၉၆၂ - ၆၃ ခုနှစ်တဝိုက်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်ဟု မှန်းဆရသည်။ ဆရာ ရန်ကုန်ဘဆွေ ပုံပြင် စာအုပ်တွင် မြန်မာ ရှင်ဘုရင်ခေတ် လက်ထက်တော်ကြီးဟု ခေါ်ဝေါ်ကြေသာ မင်းတုန်း မင်းတရားကြီး လက်ထက်မှ တော်လှန်ရေး ကောင်စီခေတ် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း အစိုးရတို့ လက်ထက်တိုင် မြန်မာ့နိုင်ငံရေး ခရီးကို ပုံပြင်ကားချပ် ပြု၍ရေးဖွဲ့ထား၏၊ မြန်မာပြည်ကိုလည်း ရွှေဝါပြည်ဟု ထိုစာအုပ်တွင် ပြောင်းလဲ သုံးနှုံးထားခဲ့၏၊ မြန်မာ့နိုင်ငံရေး သမိုင်းကို ဇာတ်အိမ်ကို ပုံပြင် သဖွယ်ပြု၍ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော အခန်းကဏ္ဍ မှ ဦးဆောင်ပါဝင် လှုပ်ရှားခဲ့သူများကို အမည်များ ပြောင်းလဲပြီး ပုံပြင်သဖွယ် ရေးသား ဖွဲ့နွဲ့ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အထူးခြားဆုံး အချက်ကေတာ့ ရွှေဝါပြည်ကြီးရဲ့ နောက် ဆုံး တိုင်းပြည်ပျက်ခန်း နိဂုံးကို ရေးသားခဲ့ပါတယ် ။ ရွှေဝါပြည်ကြီးမှာ ခေါင်းဆောင် အချင်းချင်း မညီမညွတ်ဖြစ်မှုကြောင့် ပြည်တွင်းစစ်ကြီး နောက်ဆုံးတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထိုပြည်တွင်း စစ်ကြီးကြောင့် နြူကလီးယား လှောင်ကန်ကြီးကို လက်နက်ကြီး တခုဖြင့် ပစ်ခတ်မိပြီး ထို နြူကလီးယား ကန်ကြီး ပေါက်ကွဲကာ ရွှေဝါပြည်ကြီး ပျက်စီး သွားခဲ့ရသည်။ ယခု တွေ့ရှိခဲ့ရေသာ ဘဂင်္လား ပင်လယ်အော်ကြီးမှာ ရှေးယခင်က ရွှေဝါပြည်ကြီး တည်ရှိခဲ့သော နေရာဖြစ်သည်ဟု ရွှေဝါပြည်ကြီး၏ နိဂုံး၌ ရေးသားခဲ့သည်။
၂၀၀၇
ဇန်နဝါရီ
ဖေဖော်ဝါရီ
မတ်
ဧပြီ
မေ
ဇွန်
ဇူလိုင်
ဩဂုတ်
စက်တင်ဘာ
အောက်တိုဘာ
နိုဝင်ဘာ
ဒီဇင်ဘာ

| နိုဝင်ဘာလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ |  |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
**ကရာတေးအားကစားသမား** ဟူသည် ကရာတေး ကိုယ်ခံပညာရပ်ကို တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ အသင်းလိုက်ဖြစ်စေ လေ့ကျင့်သူ၊ ယှဉ်ပြိုင်သူ၊ ကျွမ်းကျင်သူ ဖြစ်သည်။ ကရာတေးလက်နက်မဲ့ ခုခံကာကွယ်ခြင်းပညာမှာ တိုက်ခိုက်သူ၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ရုတ်တရက် လျင်မြန်စွာ ရှောင်တိမ်းကာ ၎င်းတိုက်ခိုက်သူ (ရန်သူ) သည် မိမိကို ဆက်လက်မတိုက်ခိုက်နိုင်စေရန် ချက်ချင်း ပြန်လည် ခုခံထိန်းချုပ်ကာကွယ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ မိမိမှ ကြိုတင် တိုက်ခိုက်ခြင်း မဟုတ်ပဲ မိမိအား လာရောက်ထိပါးမှသာ တုံ့ပြန်ကာကွယ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ကရာတေး တတ်လျှင် မိမိထက် အင်အား ဗလ သာသည်လည်းဖြစ်စေ၊ လက်နက်သာသည်လည်းဖြစ်စေ၊ တယောက်ထက်များသည့် ရန်သူကိုလည်းဖြစ်စေ ကောင်းစွာ ခုခံကာကွယ်တန်ပြန်တိုက်ခိုက်နိုင်သည်။ Ethics and Manners ဘာသာရပ်များ၊ သိပ္ပံနည်းကျသင်ရိုးညွှန်းတမ်းအချက်များ၊ သီအိုရီ နှင့် လက်တွေ့ကျင့်စဉ်များ၊ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် သက် ဆိုင်သောအတွေးအခေါ်များပါဝင်သည်။ အရေးအကြီးဆုံးအချက်သည် **ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် နည်းစနစ်** (morality and systematic methods of Karate) ဖြစ်သည်။ ကိုယ်ကျင့်တရား ကောင်းမွန်ရေးသည် အဓိက ဖြစ်သည်။ **ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့်ကျင့်စဉ်** သည် ကရာတေးအားကစားပညာရပ်၏ အရင်းခံ ရေသောက်မြစ်ကြီး ဖြစ်သည်။
**ဝါရမိတ္တုရက်ကြီး**ကျရောက်သော နေ့တွင် ခရီးရပ်ဝေးသွားရောက်ခြင်း၊ အိမ်တက်မင်္ဂလာ ပြုခြင်း၊ ထိမ်းမြားခြင်းနှင့် ကုန်ရောင်းကုန်ဝယ် ပြုခြင်းတို့ကို ရှောင်ကြဉ်ကြသည်။ မရှောင်ကြဉ်ဘဲ ပြုမိပါက ပျက်စီးဆုံးရှုံးခြင်းတို့နှင့် ကြုံတွေ့ရတတ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဝေဒကျမ်းဂန်များမှ ဆင်းသက်လာသော အယူအဆ ဖြစ်ကာ ရှေးမြန်မာလူမျိုးများ သုံးစွဲခဲ့ကြပြီး ထိုအယူအဆသည် ယနေ့ထက်တိုင် အချို့သော ဒေသများ၌ အမြစ်တွယ်နေဆဲ လက်ခံယုံကြည်နေကြဆဲ ဖြစ်သည်။ အလားတူ ရွေးချယ်ရသည့် ရက်မှာ ဝါရမိတ္တုရက်ငယ် ဖြစ်သည်။ ပြဿဒါးနှင့် ရက်ရာဇာ ရွေးသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။

ဝါရမိတ္တုရက်ကြီး ၇ ရက်
----------------------

* မည်သည်လမဟူ လဆန်းလဆုတ် ၁ ရက်၌ တနင်္ဂနွေကျသည့် ရက်။
* မည်သည့်လမဟူ လဆန်းလဆုတ် ၄ ရက်၌ တနင်္လာကျသည့် ရက်။
* မည်သည့်လမဟူ လဆန်းလဆုတ် ၈ ရက်၌ အင်္ဂါကျသည့် ရက်။
* မည်သည့်လမဟူ လဆန်းလဆုတ် ၉ ရက်၌ ဗုဒ္ဓဟူးကျသည့် ရက်။
* မည်သည့်လမဟူ လဆန်းလဆုတ် ၆ ရက်၌ ကြာသပတေးကျသည့် ရက်။
* မည်သည့်လမဟူ လဆန်းလဆုတ် ၃ ရက်၌ သောကြာကျသည့် ရက်။
* မည်သည့်လမဟူ လဆန်းလဆုတ် ၇ ရက်၌ စနေကျသည့် ရက်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ဆုထူးပန်ဦးကျော် (ဧကဒသမကြိမ်။)။ *လောကီပညာပဒေသာကျမ်း*။ p. ၁၈။ `|date=` ရှိ ရက်စွဲတန်ဖိုး စစ်ဆေးရန် (အကူအညီ)
***ဝါလိုက်ပါ့မိုး*** ကဗျာကို အမည်မသိရှေးစာဆို ရေးသားခဲ့သည်။ ကဗျာအမျိုးအစားမှာ ထားဝယ်တေး ဖြစ်သည်။

  

မိုးမဝါဘဲ ကြာလေပြီ  

မိုးကီးလေကီး လာလေပြီ  

မိုး မိုး ဝါလိုက်ပါတော့မိုး။  

  

အီမိုး ခေါင်မြှောန်း ထောန်ရအောင်  

မိုး မိုး ဝါလိုက်ပါတော့မိုး။  

  

ပိတော့ပန်မှာ မီးတစ်ကလယ်  

သတ်ပါလေ မိုးမင်းကီး။  

  

မိုးထိအောန် လေကားထောန်  

မထောင်နိုင်ဘဲ ခေတွဲလဲ  

အာလော့ကလီး မိုးမင်းကီး။  

  

မိုး မိုး ကြိုးပါလေ  

ရွှေကိုင်းမိုး ကြိုးပါလေ။  

  

မိုး မိုး မိုးရိဆင်  

အီမလေ ပလန်မှာ ဝါတဲ့မိုး  

မိုးမဝါဘဲ ကြာလေပြီ  

မိုးကီး လေကီး လာလေပြီ  

မိုး မိုး ဝါလိုက်ပါတော့မိုး။

ခက်ဆစ်

၁။ မိုးမဝါ = မိုးမရွာ။

၂။ မိုးကီးလေကီး = မိုးကြီးလေကြီး။

၃။ အီမိုးခေါင် = အိမ်မိုးခေါင်။ အိမ်ခေါင်မိုး။

၄။ မြှောန်း = မြှုံး။

၅။ ပိတော့ပန် = ပိတောက်ပင်။

၆။ မီးတစ်ကလယ် = မီးတစ်ကျည်။

၇။ သတ်ပါ​လေ = ဆင်းပါလေ။

၈။ အောန် = အောင်။

၉။ ထောန် = ထောင်။

၁၀။ ခေ = ခြေ(ထောက်)။

၁၁။ ကလီး = ကျီးငှက်။

၁၂။ မိုးရိဆင် = မိုးရိပ်ဆင်။

၁၃။ အီမလေပလန် = ဤမြေပြင်။

ခက်ဆစ်အဖွင့်
------------

| ခက်ဆစ် | အဖွင့် | မှတ်ချက် |
| --- | --- | --- |
| မိုးမဝါ | မိုးမရွာ | ထားဝယ်စကားဖြစ်သည်။ |
| မိုးကီးလေကီး | မိုးကြီးလေကြီး |  |
| အီမိုးခေါင် | အိမ်မိုးခေါင်၊ အိမ်ခေါင်မိုး |  |
| မြှောန်း | မြှုံး |  |
| ပိတော့ပန် | ပိတောက်ပင် |  |
| မီးတကလယ် | မီးတကျည် |  |
| သတ်ပါလေ | ဆင်းပါလေ |  |
| အောန် | အောင် |  |
| ထောန် | ထောင် |  |
| ခေ | ခြေ(ထောက်) |  |
| ကလီး | ကျီးငှက် |  |
| မိုးရိဆင် | မိုးရိပ်ဆင် |  |
| အီမလေပလန် | ဤမြေပြင် |  |

ကိုးကား
-------
**ဘလပိုကုနရာဇမဟာဝိဟာရ** (သီဟိုဠ်: **බලපොකුණ රජ මහා විහාරය**)သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနောက်စီရင်စု၊ ပမန်ကဒမြို့(Pamankada) တွင် တည်ရှိသည့် သမိုင်းဝင် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ Colombo-Batticaloa လမ်းမကြီးရှိ ၆ မိုင်လမ်းဆုံးအနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ကျောင်းတော်ကို သီရိလင်္ကာနိုင်ငံအစိုးရက ရှေးဟာင်းသုတေသနနယ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့သတ်မှတ်မှုကို ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အစိုးရဂေဇက်သတင်းစာအမှတ် ၁၅၅၃ တွင် ကြေညာခဲ့သည်။

ဘလပိုကုန
--------

ကျောင်းတော်ပရဝုဏ်အတွင်းရှိ ကျောက်ဆောက်မျက်နှာပြင်၌ ဘလပိုကုနဟု အမည်ရှိသည့် သဘာဝရေကန်တစ်ခုရှိသည့်အတွက် ဘလပိုကုနဝိဟာရဟု အမည်တွင်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ အစောပိုင်းကာလများတွင် ထိုကန်ကို "ဘတပိုကုန" ဟု ခေါ်ကြသည်။ အမည်မှာ သီရိလင်္ကာဘာသာစကားဖြင့် ဘတ ဆိုသည်မှာ "စစ်သည်များ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ Parakramabahu VI မင်းလက်ထက်အခါက ထိုကန်ရှိရေကို မင်း၏ စစ်သည်တော်များသည် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဘတပိုကုန ဟူသည့် အမည်သည် တဖြည်းဖြည်းပြောင်းလဲကာ ယခုတွင်ရှိနေသည့်အမည် ဘလပိုကန ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ထင်ရှားသည့် သမိုင်းများအရ ဘလပိုကုနသည် ကော့တီမြို့မှ ဖောက်ထားသည့် ရှေးဟောင်းတူးမြောင်း၏ ထွက်ပေါက်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* "PART I : SECTION (I) — GENERAL Government Notifications"  (6 June 2008). *The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka* **1553**.
* Balapokuna Purana Viharaya at Kirulapone – බලපොකුණ විහාරය

ကိုးကား
-------

1. ↑  Balapokuna Temple။ The Nation (Sri Lanka) (4 June 2006)။ 22 June 2019 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  19 March 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
၂၀၁၅
ဇန်နဝါရီ
ဖေဖော်ဝါရီ
မတ်
ဧပြီ
မေ
ဇွန်
ဇူလိုင်
ဩဂုတ်
စက်တင်ဘာ
အောက်တိုဘာ
နိုဝင်ဘာ
ဒီဇင်ဘာ

| နိုဝင်ဘာလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ |  |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သက်ကြီးဝါရင့် စာရေးဆရာကြီးများတွင် ထိပ်တန်းက ရှိနေသော ယာဆူနာရီ ကဝါဗာတားကို အိုဆာကာမြို့၌ ခရစ် ၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်သည်။ ကဝါဗာတားသည်ငယ်စဉ်က ပန်းချီဆရာတစ်ယောက် ဖြစ်လိုခဲ့ပေရာ ထိုလိုအင်ဆန္ဒသည် သူ၏ဝတ္ထုများတွင် ယခုတိုင် ထင်ရှားပေါ်လွင်နေပေသေးသည်။ သို့သော်သူသည် အထက်တန်း ကျောင်း၌ စာပေ သင်ကြားနေခဲ့စဉ်ကပင် ဝတ္တုများ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ပြီးနောက် စာရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ် အသက်မွေးတော့မည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့လေသည်။

ကဝါဗာတားသည် တိုကျိုမြို့ရှိ ဘုရင့်တက္ကသိုလ်မှ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် သူ၏ *အိဇု ကခြေသည်* ဝတ္ထုတိုကို ပထမဆုံး ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့၏။ ဤဝတ္ထုတို့တွင် ကျောင်းသားကလေး တစ်ယောက်သည် ကခြေသည်မလေးအပေါ်တွင် မေတ္တာသက်ဝင် စွဲလမ်းနေသည့် အကြောင်းကို စိတ် အခြေအနေ၊ အမူအရာ၊ အနေအထိုင်နှင့် 
ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေတို့ကို ဖော်ပြလျက် သရုပ်ဖော်ထားပေသည်။ ဇာတ်လမ်းမည်မည် ရရမရှိစေကာမူ ကျောင်းသားကလေးနှင့် ကခြေသည်မကလေးတို့၏ စိတ်အခြေအနေကို အသေးစိတ် ခြယ်မှုန်းပြသည်မှာ အနုပညာ ပီသလေသည်။

ကဝါဗာတားသည် ဂျပန်လူမျိုးတို့၏ အခြေခံယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂျပန်စိတ်ဓာတ်တို့ကို ပေါ်လွင်အောင် သူ့ဝတ္ထုများတွင် သရုပ်ဖော်နိုင်စွမ်းသည့်ပြင် လူ့သဘာဝနှင့် လူ့စရိုက်တို့ကိုလည်း လေးနက်သိမ်မွေ့စွာ ဖော်ကျူးတတ်၏။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်၌ ဂျပန်ရှုံးနိမ့်ရသည့်အတွက် ကဝါဗာတားသည် ယူကျုံးမရဖြစ်ကာ ဂျပန် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို မပျက်စီးစေလိုသော ဆန္ဒဖြင့် အမေရိကန်ဆန်မှုကို ကန့်ကွက်၍ ဝတ္ထုတိုရှည် များစွာကို ရေးသားခဲ့ပေသည်။ သူ့ကို အချို့က ရှေးဆန်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ သို့သော် ဂျပန်စာဖတ် ပရိသတ်ကမူ သူ့ဝတ္ထုများကို အထူးကျေနပ်စွာ လက်ခံသဖြင့် သူသည် ဝါရင့် စာရေးဆရာကြီးများတွင် အထူးနာမည်ကြီးလေသည်။ သူ့ဝတ္ထုအချို့ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဆို၍ ဂျပန်နိုင်ငံမှသာမက အမေရိကန်နိုင်ငံ ၌လည်း ထုတ်ဝေကြသည်။ အမေရိကန် စာပေမဂ္ဂဇင်းအချို့တွင်လည်း ထည့်သွင်းဖော်ပြကြလေသည်။

ယာဆူနာရီ ကဝါဗာတား ပြတိုက်
ကဝါဗာတား၏ ဝတ္ထုများတွင် *နှင်းတိုင်းပြည်* အမည်ရှိ ဝတ္ထုသည် အထူးကဲဆုံး ဖြစ်သည်ဟု စာပေ ဝေဖန်သူများက ဆိုကြ၏။ အချို့ကလည်း *ကျိုတို*အမည်ရှိ ဝတ္ထုသည် အကောင်းဆုံးဟု ဆိုကြသည်။ *နှင်းတိုင်းပြည်*ဝတ္ထုကို သူသည် ၁၄ နှစ်တိုင်တိုင် ကြိုးပမ်း၍ ရေးသည်ဆို၏။

ကဝါဗာတားသည် သူရေးသမျှဝတ္ထုတို ဝတ္ထုရှည်များတွင် ဂျပန်စာ အရေးအသား သေသပ်သိပ်သည်း၍ ကဗျာဆန်သည့် 
အရေးအသားမျိုးကို ကြိုးပမ်းရေးသည်။ အနုပညာကြောင်းခြင်းရာများကို ဇာတ်လမ်းတွင် ထည့်၍ သရုပ်ဖော်လေ့ရှိသည်။ 
အာရုံခံစားမှုကို အလေးပေး၍ ရေးလေ့ရှိသည်။ သူကိုယ်တိုင် ကြုံတွေ့သော ပုဂ္ဂိုလ်များစွာထဲမှ ရွေး၍ သူ့ဝတ္ထုများ၏ 
ဇာတ်ကောင်များအဖြစ် သရုပ်ဖော်လေ့ရှိသည်။ ရှေးဟောင်းအနုပညာကို ခေတ်လူများ သဘောပေါက် နှစ်သက်လာအောင် 
ဆွဲဆောင်ဖော်ကျူးတတ်ပေသည်။ လူ့သဘာဝကို အသေးစိတ် ခြယ်မှုန်း၍ စိတ်နေစိတ်ထားတို့ကို သိမ်မွေ့စွာ ဖော်ပြနိုင်စွမ်း ရှိသည်။

ကဝါဗာတားသည် ထင်ရှားသော စာပေဝေဖန်ရေးသမား တစ်ဦးလည်း ဖြစ်၏။ ၁၉၄၈ခုနှစ်တွင်(ကဗျာဆရာ၊ ပြဇာတ်ရေးဆရာ၊ အယ်ဒီတာ၊ စာမွန်ရေးဆရာနှင့် စာရေးဆရာများ 
ပါဝင်သည့်) အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စာပေပညာရှင် အဖွဲ့ချုပ်၏ ဂျပန်နိုင်ငံအဖွဲ့ခွဲတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။

၁၉၆၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ကဝါဗာတားသည် *အရှေ့နှင့်အနောက် နားလည်မှုအတွက် စိတ်ဓာတ်ရေးရာ* 
ပေါင်းကူးတံတားသဖွယ် *စာပေများ ရေးသားနိုင်မှုကြောင့် ၁၉၆၈ ခုနှစ်အတွက် စာပေ ဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆုကို ချီးမြှင့် ခြင်းခံရသည်။ ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် ရာဘင်ဒြာနတ် တဂိုးသည် စာပေ ဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆုကို ရရှိခဲ့ရာ ယခုတစ်ကြိမ် ကဝါဗာတား ရရှိခြင်းမှာ အာရှတိုက်သား စာရေးဆရာများထဲမှ ဒုတိယ* 
အကြိမ် ရရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဂျပန်အမျိုးသားများ အတွက်မူကား စာပေဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆုကို ပထမဆုံးအကြိမ် 
ရရှိခြင်း ဖြစ်လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)
ပင်မဈေးအနီး၊ ဘာဘီကန်၊ စိန့်မေရီ ဘာဆေးလီကာ၊ စိန့်ပီတာနှင့် စိန့်ပေါလ် ဘုရားကျောင်း၊ Collegium Maius
**ကရားကော့မြို့**သည် ပိုလန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဟောင်း ဖြစ်၍ ဗစ္စတျူလမြစ်၏ လက်ဝဲဘက်ကမ်းပေါ်တွင်တည်ရှိသည်။ ရေကြောင်း အသွားအလာဖြစ်သော မြစ်ရိုးဒေသ၏ ထိပ်တွင် တည်ရှိသဖြင့်၊ စီးပွားရေးဖက်နှင့် နိုင်ငံရေးဖက်တို့တွင် အရေးပါလေသည်။ မီးရထားလမ်း ဆုံမြို့ ဖြစ်သဖြင့်လည်း ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရာ ဗဟိုဌာနကြီးဖြစ်နေသည်။ ကရားကော့ မြို့နယ်၌ရှိသော ဗျေလိကဆားတွင်း များမှာ ထင်ရှားကြ၏။ ကရားကော့မြို့ အနီးတစ်ဝိုက်တွင် သွပ်၊ ခဲ၊ ကျောက်မီးသွေးများ တွေ့ရှိလျက်၊ ဓာတ်ပစ္စည်းများ၊ လယ်ယာဆိုင်ရာကရိယာများ၊ စက် ကရိယာများနှင့် အထည်အလိပ်များကို ပြုလုပ်ရောင်းချ ကြသည်။ ဗစ္စတျူလမြစ်၏ အထက်ဖက်တွင် ရှိသော ကျောက်တောင်ကုန်းပေါ်တွင် ရှေးအဆောက်အအုံများကို တွေ့နိုင်၏။ ၁၄ ရာစုနှစ်က ဆောက်လုပ်ထားသော ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးမှာ ရှေးပိုလန်ဘုရင် အဆက်ဆက်တို့ဘိသိက်ခံယူရာနေရာ ဖြစ်သည့်ပြင်၊ ပိုလန်အာဇာနည် ပုဂ္ဂိုလ်များကိုမြှုပ်နှံသော နေရာလည်းဖြစ်သည်။ ကရားကော့ တက္ကသိုလ် ကျောင်းကြီးမှာ ၁၃၆၄ ခုနှစ်၌ ဖွင့်ခဲ့၍ အလွန်ရှေးကျသော နှစ်ပေါင်း၅၀ဝ ခန့်က ထင်ရှားခဲ့သော နာမည်ကျော်နက္ခတ်ဆရာကြီး ကော့ပါးနိကပ်၏ ကျောက်ရုပ်ကို ထားရှိလေသည်။

ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း ၁၉၃၉ ခုနှစ်၌ ဂျာမန်တို့သည် ကရားကော့မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ စစ်ကြောင့် မြို့၌ အပျက်အစီးများစွာ မဖြစ်လှချေ။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ရုရှစစ်တပ်များက ပြန်လည်သိမ်းပိုက်၍၊ ပိုလန်တို့လက်သို့ ပြန်အပ်လိုက်လေသည်။ ကရားကော့မြို့၏ ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေမှာ ၃၅၀ဝဝဝ ခန့်ဖြစ်၏။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)
ဆရာဘီ(၁၂၃၅ - ၁၃၁၂) သည် ထင်ရှားသည့် ပါဠိပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

ဘဝ
--

ဆရာဘီကို ၁၂၃၅ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း ၄ ရက် ကြာသပတေးနေ့တွင် ပြည်မြို့အနီး၊ ဆင်မြီးဆွဲရွာတွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မိဘနှစ်ပါးမှာ ဦးရွှေဝင်းနှင့်ဇနီး ဖြစ်သည်။ 

ငယ်စဉ်အခါက ရှင်သာမဏေ ဝတ်ခဲ့ပြီး စလင်းမြို့ မင်းကြီးဆရာတော် ဦးလှဲ့ထံတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။ ဆရာဖြစ်သူနှင့်အတူ လို်က်ပါနေရာမှ ရဟန်းဘောင်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဘွဲ့အမည်မှာ "ဦးဏ္ဍိစ္စ" ဖြစ်သည်။

ရဟန်း ၁၀-ဝါ အရတွင် စလင်းကံကြောင်ကျောင်းတွင် ကျောင်းထိုင်ခဲ့သည်။ ဝါ ၂၀ အရတွင် ဒေးဒရဲမြို့သို့ ရောက်ခဲ့သည်။ ဒေးဒရဲတွင် ဘုရားကြီးတိုက်ကို ကံကြောင်ကျောင်းဟု သမုတ်၍ သီတင်းသုံးကာ စာပေများ ပို့ချဲ့သည်။
ဆရာတော်သည် ဝါတော် ၃၀ အရတွင် လူဝတ်လဲခဲ့သည်။ လူဝတ်လဲပြီး သုံးနှစ်အကြာတွင် ကျောက်တန်းသုံးခွ ဣဿရရွာသူ ဒေါ်ဆိတ်နှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရန်ကုန်မြို့၊ ပိဋကတ်တိုက်တွင် ပါဠိဆရာအဖြစ်ဖြင့် ပိဋကတ်ကျမ်းများ ပုံနှိပ်ရာတွင် ကြပ်မတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ထိုအလုပ်မှ ထွက်ပြီး အစိုးရစာပြန်ပွဲများတွင် စာစ်ဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ကွယ်လွန်ခြင်း
-------------

ဆရာဘီသည် ၁၃၁၂ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၃ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

စာပေကျမ်များ ပြုစုခြင်း
-----------------------

ဆရဘီသည် အောက်ပါကျမ်းများကို ပြုစုခဲ့သည်။

၁။ သုသောဓိတရာဇဝင် (ပ၊ ဒု၊ တ၊ စ၊ မ၊ ဆ)။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  လှသမိန် (၁၉၆၁)။ *ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်မြို့: ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက်။ pp. ၂၇၃၊ ၂၇၄။
ကရင်ဩသံ
-------

ကရင်ဩသံမှာ ကရင်လူမျိုးတို့၏ ဘာသာ 
ဘာဝ ပြောဆိုဟစ်ကြွေးသော အသံများကိုမှီ၍ သာယာဖွယ် 
ဖြစ်အောင် ရေးဖွဲ့ထားသော မြန်မာသီချင်းကြီး အဖွဲ့အနွဲ့တစ်မျိုး 
ဖြစ်လေသည်။ ထိုသီချင်းမျိုးကို ဇာတ်သဘင်များတွင် ကရင် 
လူမျိုးများအကြောင်းကို ကပြရာ၌ ထည့်သွင်း တီးမှုတ် 
လေ့ရှိသည်။ အဖွဲ့အနွဲ့ စာသားမှာလည်း ကရင်လူမျိုးတို့၏ 
ယဉ်ကျေးမှုနှင့်စပ်ဆိုင်သည့် အကြောင်းအရာများသာ အများဆုံး 
ပါဝင်သည်။

မြန်မာသီချင်းကြီးများတွင် အသံကို ရှည်ကြာစွာ ဆွဲငင်၍ 
သီဆိုရသော သိင်္ဂါသံ၊ အလောင်းပိုက်၊ တပ်ပို့၊ စသော သီချင်း 
များနှင့် သီဆိုပုံချင်း အနည်းငယ် ဆင်တူသော်လည်း၊ ကရင် 
ဩသံတွင် တီးကွက် အသစ်အဆန်းများ ဖွဲ့သွင်းပါရှိသဖြင့် 
အသံရှည်သီချင်းသစ် တစ်မျိုးဖွယ် ဖြစ်နေလေသည်။ ကရင်ဩ 
သံကို မြင်စိုင်း သို့မဟုတ် ငါးပေါက်သံထီးသံစဉ်ဖြင့် သီဆို 
တီးမှုတ်လေ့ရှိသည်။

ကရင်ဩသံများသည် ကုန်းဘောင်မင်းတရားကြီး 
လက်ထက်တွင်မှ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု ယူဆရပေသည်။ မဟာဂီတကျမ်းများတွင် ရှေးဟောင်းခေတ်များက ကရင်ဩသံများကို မတွေ့ရှိရပေ။ ကုန်းဘောင်ခေတ်မင်းလက်ထက် 
သာယာဝတီဦးဝိုင်းရေး ကရင်ဩသံ အချို့ကိုသာ တွေ့ရှိရသည်။ 
ထိုကရင်ဩသံများကို တောလား၊ ကရင်ဩလွမ်းသံဟူ၍လည်း 
ခေါ်ဆိုလေသည်။ ဩသံမှာ အသံဩ၍ သီဆိုရခြင်းကြောင့်ပင် 
ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်၏။ တောလားဟု ဆိုရလောက်အောင်ပင်
တောသဘာဝများကို သရုပ်ဖော်ထားကြောင်း တွေ့ရလေသည်။
တွေ့ရှိရသမျှ ကရင်ဩသံများမှာ 'တကျောမှုံပြာ'အစချီ 
ဩသံနှင့်၊ 'မြိုင်တန်းမှောင်ဝေလေး' အစချီဩသံ များပင် 
ဖြစ်သည်။ ထိုဩသံများကို မသီဆိုမီ ခြေဆင်းနိဒါန်းသဖွယ် 
ရှေးဦးစွာ သီဆိုလေ့ရှိသော 'တောင်ယာတောလယ်'အစချီ 
ခွန်းထောက်သဖြန်တစ်ပုဒ်လည်းရှိ၍ ကရင်သဘာဝဘွဲ့ပင် 
ဖြစ်ပေသည်။

ဇာတ်သဘင်များတွင် သီဆိုတီးမှုတ်ဖန်များ၍ အများနှုတ်ငုံ 
ရမတတ် ရှိနေသော မြိုင်တန်းမှောင်ဝေလေး အစချီဩသံမှာ 
အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်၏။ ထိုဩသံမှ အသံဩဆိုရသော 
'အေ'ကာရန် စကားလုံးများနှင့် ကရင်လူမျိုးတို့၏ သဘာဝကို 
သတိပြု မှတ်သားသင့်ပေသည်။ ဩသံအားလုံး၏ မူသေတေး 
သွားကား မရှိပေ။ တစ်ပုဒ်လျှင်တစ်မျိုးစီ အသံမှတ်၍၊ 
ပတ်ပျိုး၊ ယိုးဒယားတို့ကဲ့သို့ တီးမှုတ်ရလေသည်။

* မြိုင်တန်းမှောင်ဝေလေး၊ မြိုင်တန်းမှောင်ဝေလေး။

တောင်သေလာကျော၊ လွမ်းဘွယ်တော၊  

သာခွားပေါ။  

တို့တောင်ယာတောမှာ၊ လွမ်းဘွယ်တွေ  

ပေါလှပါသလေး။ အဝေး။ ။  

ဟော်နန်းဗွေငူ၊ တို့တောင်သူလေ။  

ဝေ-စုလို့ရုံး။  

(ဘာသာထုံး၊ ခေါင်ရေသုံး)၂။   

တို့တောင်ယာကုန်း မှာ-လေ။   

(တုံးကျည်ပွေ့ကို အခါခါ၊ ခုန်ကြတို့ဘာသာ-သာ)၂။  

(ပျော်စရာလေခင်းခင်း၊ လာဟေ့သူငယ်ချင်းချင်း)၂။   

(သိုင်းနင်းလေဟန်ချီ၊ ပျော်တဲ့နန်းဖော့ရီ)၂။  

(ကြွေ တွေစီ၊ ဝတ်အင်္ကျီ၊ ဆင်ဆင်သည်၊ ယဉ်ယဉ်သည်)၂။  

တွဲဘက်လို့ တို့နှလုံးမှာ -ဝေ။ ခုန်အုန်းမည်လေး၊   

သူငယ်ချင်းတို့ရေ-အဝေး။ ။  

ရှို့မီးထိန်လွင်လေး။ ကွင်းပြင်လယ်ကွင်း၊ ပျိုးစရာရှင်း။   

ရိုးတာကန်သင်း။ တို့တောသူလေလေ-တောင်သူ၊ တိုတောင်သူ   

ချင်းရယ်လေ-အဝေး။  

ရောင်သင်းမြေကြူလေလေး၊ ရိုးကမူတန်း၊ တဲရာစခန်း၊   

လှဲတာလမ်း၊ လုပ်ကိုင်ရာ၊ တလင်းပြန့် ညီစွာ၊လှေ့စင်မှာ၊   

သုံးချောင်းဆိုင်ကာ၊ မျိုးရိက္ခာလှမ်းတယ်လေ-အဝေး။ ။  

တောတန်းတောင်ခြေလေး။ ဝါကြိမ်တွေနှော၊ သခွားဖရုံပေါ၊   

စားမကုန်ပေါ၊ အိုလွန်သာမောဘွယ်လေး- အဝေး။  

ဖော်နှောစုံလင်လေး။ နှစ်စဉ်ပျော်မြဲ၊ ရိုးကောက်ပွဲ၊   

ဖြိုးမောက်ကဲ၊ ခြိမ့်ခြိမ့်သဲလို့ ဆူဆူငြာငြာ။ ခေါင်ရေအိုးနှင့်   

တောင်ရိုးသာသာ၊ အစာရေစာပေါပေါ၊ တို့ဆီလွန်ဝပြောပြော၊   

အိုယာတောလယ်လေ-အဝေး။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)
**ကရာကတောင်း** (အင်ဒိုနီးရှား: *Krakatau*) သည် ချော်ရည်များမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော မီးတောင်ကျွန်း တစ်ခု ဖြစ်ပြီး အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဂျာဗားကျွန်း နှင့် ဆူမားတြားကျွန်း တို့ ကြားရှိ ဆွန်ဒါရေလက်ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ကရာကတောင်းဆိုသော အမည်သည် ပင်မကျွန်း (ရာကာတာ) နှင့် မီးတောင် တို့ ပါဝင်သည့် ကျွန်းအစုအဝေးကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ကရာကတောင်းကျွန်းသည် ၁၈၈၃ ခုနှစ်တွင် ပေါက်ကွဲခဲ့ပြီ: လူပေါင်း ၄၀,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ရသည်။ အချို့ကမူ သေဆုံးသည် ထိုထက်မက များပြားလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ထိုပေါက်ကွဲမှုသည် ခေတ်သစ်သမိုင်းတွင် အသံအကျယ်ဆုံးအဖြစ် မှတ်ယူကြပြီး ပေါက်ကွဲသော နေရာမှ မိုင်ပေါင်း ၃၀၀၀ (၄၈၂၈ ကီလီမီတာ) ခန့် အထိပင် ကြားရသည်။ ပေါက်ကွဲမှုမှ ဖြစ်လာသော တုန်ခါမှု လှိုင်းများကို ကမ္ဘာအရပ်ရပ်တွင် ဘာရိုဂရပ်များဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့ကြသည်။

သမိုင်းတွင် ထင်ရှားရခြင်း
-------------------------

ကရာကတောင်း၏ ပေါက်ကွဲမှုများတွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၈၈၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၆-၂၇ ရက်တွင် ဆက်တိုက်ပေါက်ကွဲခဲ့ခြင်းများ ဖြစ်ပြီး ထိုပေါက်ကွဲမှုသည် ခေတ်သစ်နှင့် မှတ်တမ်းတင်ထားသော သမိုင်းတွင် အပြင်းထန်ဆုံးသော မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုများတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။

မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှု ကိန်းညွှန်း ၆ ရှိသဖြင့် ထိုပေါက်ကွဲမှုသည် တီအင်န်တီယမ်း ၂၀၀ မီဂါတန်ပေါက်ကွဲမှုနှင့် ညီမျှသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း ဟီရိုရှီးမားတွင် ပေါက်ကွဲခဲ့သော နျူးကလီးယားဗုံး၏ အဆပေါင်း ၁၃,၀၀၀ မျှ ရှိသည်။ 

၁၈၈၃ ခုနှစ် ပေါက်ကွဲမှုမှ ၂၁ ကုဗကီလိုမီတာ (၅.ဝ ကုဗမိုင်) မျှ ရှိသော ကျောက်တုံးများ၊ ပြာများနှင့် ချော်ကျောက်များကို လွှတ်ထုတ်ခဲ့သည်။

ထိုသို့ အားပြင်းသော ပေါက်ကွဲမှု ကို မိုင်ပေါင်း ၁,၉၃၀ (၃,၁၁၀ ကီလိုမီတာ) ဝေးသော ဩစတေးလျနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း ပါ့သ်မြို့မှ သဲကွဲစွာ ကြားနိုင်ပြီး မိုင်ပေါင်း ၃,၀၀၀ (ကီလိုမီတာ ၅၀၀၀ ဝေးသော) မောရစ်ရှပ်နိုင်ငံ အနီးရှိ ရောဒရစ် ကျွန်းမှလည်း ကြားရသည်။

တရားဝင် မှတ်တမ်းများအရ ကရာကတောင်း အနီးတွင် မြို့ရွာပေါင်း ၁၆၅ ခု ပျက်စီးခဲ့ရပြီး ၁၃၂ ခုမှာ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးခဲ့ရကာ အနည်းဆုံး လူပေါင်း ၂၁,၀၀၇ (တရားဝင် စာရင်း) သေဆုံးခဲ့ရသည်။ လူပေါင်းထောင်ပေါင်းများစွာသည် ပေါက်ကွဲမှု နှင့် ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဖြစ်သော ဆူနာမီတို့ကြောင့် ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုပေါက်ကွဲမှုသည် ကရာကတောင်းကျွန်း၏ ၃ ပုံ ၂ပုံကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။

မီးတောင်ပေါက်ကွဲပြီးနောက် ၁၉၂၇ မှစ၍ ထိုနေရာတွင် ကျွန်းအသစ် တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး အာနပ် ကရာကတောင်း (Anak Krakatau) ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ အင်ဒိုနီးရှာ ဘာသာစကားဖြင့် ကရာကတောင်း၏ ရင်သွေး ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ထိုကျွန်းသည် လက်ရှိတွင် အချင်းဝက် ၂ ကီလိုမီတာ (၁.၂ မိုင်) မျှ ရှိပြီး အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် မီတာ ၃၀၀ ( ၉၈၀ ပေ) မျှ ရှိသည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်းတွင် ၅ မီတာ (၁၆ ပေ) မျှ မြင့်တက်လျက် ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Dunk၊ Marcus။ "Will Krakatoa rock the world again?"၊ London: Associated Newspapers Ltd၊ 2009-07-31။ 2010-01-23 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အညတရနတ်သား၏ မေးလျှောက်ချက်အရ ဆွေးမြေ့သော အရာကား သတ္တဝါတို့၏ရုပ်၊ မဆွေးမြေ့သောအရာကား အမည်အနွယ်၊ လမ်းမှားကား စွဲမက်မှု "ရာဂ"၊ တရားတို့၏ဘေးရန်ကား လိုချင်မှု "လောဘ"၊ ညဉ့်နေ့တို့ကို ကုန်စေသော အရာကား အရွယ်၊ မြတ်သောအကျင့်၏ အညစ်အကြေးကား မိန်းမ၊ ရေမဟုတ်သော ဆေးကြောဖွယ်ဝတ္ထုကား ကိလေသာကို ပူပန်စေတတ်သောအကျင့်နှင့် မေထုန်မှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း ဗြဟ္မစရိယ၊ လောက၌ စီးပွားဥစ္စာ မတည်ကြောင်းအပေါက်တို့ကား ပျင်းရိခြင်း, မေ့လျော့ခြင်း, ထကြွလုံ့လမရှိခြင်း, မစောင့်စည်းခြင်း, အအိပ်ကြူးခြင်း, မပျော်မွေ့ခြင်းတို့ဖြစ်ပုံကို ဘုရားရှင် ဖြေကြားတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၁၊၄၀။ သံ၊မြန်၊၁၊၃၉-၄၀။ သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၃-၄။ သံ၊ဋီ၊၁၊၁၃၈-၉။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၁-ဒေဝတာသံယုတ္တ၊ ၈-ဆေတွာဝဂ္ဂ၊ ဆဋ္ဌသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
**ဒေတာရွှေ့ပြောင်းခြင်း** ဆိုသည်မှာ ကွန်ပျူတာ သိုလှောင်မှု စနစ်တစ်ခုမှ ဒေတာကို အခြားစနစ်တစ်ခုသို့ ရွေးချယ်ခြင်း၊ ပြင်ဆင်ခြင်း၊ ထုတ်ယူခြင်းနှင့် အသွင်ပြောင်း ခြင်း အပြင် အပြီးအပိုင် လွှဲပြောင်း ပေးခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ရွှေ့ပြောင်းထားသောဒေတာ၏တရားဝင်မှုကို ပြည့်စုံစေရန်နှင့် မူရင်းဒေတာ သိမ်းဆည်းခြင်းအား ဖျက်သိမ်းခြင်းကို ဒေတာရွှေ့ပြောင်းခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုလုံး၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် ယူဆပါသည်။  

ယေဘူယျအားဖြင့် ဒေတာရွှေ့ပြောင်းခြင်းဆိုသည်မှာ သမရိုးကျ မူရင်းစနစ်၏ မူရင်းဒေတာအရင်းအမြစ်မှ ဒေတာများကို သတ်မှတ်ထားသော စနစ်သစ်၏ ဒေတာအရင်းအမြစ်ထဲသို့ ရွှေ့ပြောင်းသော လုပ်ငန်းစဉ် တခုဖြစ်ပါသည်။ ဒေတာ ရွှေ့ပြောင်းခြင်းကို စနစ်တခု တည်ဆောက်ခြင်း၊ အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်း သို့မဟုတ် စုစည်းမှုများအတွက် အဓိက ထည့်သွင်းစဉ်းစားထားပြီး တတ်နိုင်သမျှ အလိုအလျောက်ဖြစ်စေရန်၊ လူသားအရင်းအမြစ်များကို ပင်ပန်းသောအလုပ်များမှ လွတ်မြောက်စေရန်အတွက် လုပ်ဆောင်ပါသည်။ ဆာဗာ သို့မဟုတ် သိုလှောင်ကိရိယာ အစားထိုးခြင်း၊ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းခြင်း သို့မဟုတ် အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်း၊ အက်ပ်လီကေးရှင်း ရွှေ့ပြောင်းခြင်း ၊ ဝဘ်ဆိုက် စုစည်းခြင်း၊ ဘေးအန္တရာယ်များမှ ပြန်လည်ရယူခြင်းနှင့် ဒေတာစင်တာ နေရာချထားခြင်း စသည့်ဖြင့် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ဒေတာရွှေ့ပြောင်းခြင်း ပြုလုပ်ကြပါသည်။

**စီစဉ်ခြင်း** - ပြောင်းရွှေ့မည့်ဒေတာ၊ အပ်ပလီကေးရှင်းများကို လုပ်ငန်း၊ ပရောဂျက်နှင့် နည်းပညာ လိုအပ်ချက်များပေါ် အခြေခံ၍ ရွေးချယ်သည်။ ဒေတာ ရှင်းလင်းခြင်းနှင့် ပြောင်းလဲခြင်း လိုအပ်ချက်များကို ဒေတာအရည်အသွေး မြှင့်တင်ရန်နှင့် မလိုအပ်သော သို့မဟုတ် အသုံးမပြုတော့သော အချက်အလက်များကို ဖယ်ရှားနိုင်ရန် ဒေတာ ဖော်မတ်များအတွက် တိုင်းတာပါသည်။ 

**ရွှေ့ပြောင်းခြင်း** - ဟာ့ဒ်ဝဲနှင့် ဆော့ဖ်ဝဲလ်လိုအပ်ချက်များကို သတ်မှတ်ထားပြီး ရွှေ့ပြောင်းခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်များကို လိုအပ်သလို စိတ်ကြိုက်ပြင်ဆင်သည်။ 

**ရွှေ့ပြောင်းခြင်းပြီးနောက်**- ဒေတာရွှေ့ပြောင်းခြင်းပြီးနောက်၊ ဒေတာများကို တိကျစွာဘာသာပြန်ထားခြင်း၊ ပြီးပြည့်စုံခြင်း ရှိ၊ မရှိ ဆုံးဖြတ်ရန်နှင့် စနစ်သစ်ရှိ လုပ်ငန်းစဉ်များကို ပံ့ပိုးပေးနိုင်ခြင်းရှိမရှိ စသည်တို့ကို ဆုံးဖြတ်ရန် ရလဒ်များကို ဒေတာစိစစ်မှု ပြုလုပ်ရပါမည်။ စိစစ်နေစဉ်အတွင်း ကွာဟမှုများကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန်နှင့် မှားယွင်းသော ဒေတာဆုံးရှုံးမှုများမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် စနစ်နှစ်ခုလုံးတပြိုင်နက် လုပ်ဆောင်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။  

**အားနည်းချက်များ**

* အချိန်ကုန်ခြင်း - ရွှေ့ပြောင်းခြင်းဆိုသည်မှာ မီဒီယာတစ်ခုတွင် သိမ်းဆည်းထားသည့် ဒေတာအရာဝတ္တုအားလုံးအတွက် ကြားခံတစ်ခုခေတ်လွန်ချိန်ရောက်တိုင်း ထပ်ခါတလဲလဲလုပ်ဆောင်ရမည့် စဉ်ဆက်မပြတ်လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
* ငွေကုန်ကြေးကျများ - အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုသည် ပြောင်းရွှေ့မှုတစ်ခုစီတွင် ဒေတာသိုလှောင်မှုမီဒီယာကို ထပ်မံဝယ်ယူရပါမည်။

**ကိုးကား**

1. 1 2  *Practical Data Migration*။ 2012။ pp. 7–15။
2. 1 2 3  *DS8870 Data Migration Techniques*။ 2017။ pp. 1–16။
3. ↑  Thalheim, B. & Wang, Q. (2013). Data migration: A theoretical perspective. *Data & Knowledge Engineering*, *87*, 260-278.
4. ↑  Muira, Gregory (2007). "Pushing the Boundaries of Traditional Heritage Policy: maintaining long-term access to multimedia content": 323–326.
**ဆာဂျော့ရွှားရေးနော** (အင်္ဂလိပ်: Sir Joshua Reynolds) သည် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး နာမည်ကျော် ပန်းချီဆရာဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ပုံတူကားရေးဆွဲခြင်း၌ လက်ရာမြောက်သူ ဖြစ်ပေသည်။ ရေးနောသည် ၁၇၆၈ ခုနှစ် တွင် တော်ဝင်ပညာတံခွန်အသင်းကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့၍ ထိုအသင်းတွင် ပထမဦးဆုံး ဥက္ဃဋ္ဌအဖြစ် ဆာဘွဲ့ချီးမြှင့် သူကောင်းပြုခြင်းခံရသည်။ ပညာတံခွန်အသင်း၌ တပည့်များ အတွက် ဟောပြောခဲ့သော ဆာဂျော့ရွှားရေးနော၏ ဟောပြော ချက်များသည်လည်း ထင်ရှားသည်။ ထို့ပြင် ဆယ်မျူယယ် ဂျွန်ဆင်၊ ဂျိမ်း ဗော့ဇဝဲ၊ အက်ဒမန်ဗတ်၊ တောမတ် ရှယ်ရီဒန်၊ အော်လစ်ဗာ ဂိုးစမစ်၊ ဒေးဗစ်ဂဲရစ် စသော နာမည်ကျော် ပုဂ္ဂိုလ်များ ပါဝင်သည့် စာပေအသင်း၌လည်း အသင်းဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

  

ရေးနောသည် ၁၇၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဒက်ဗွန်ရှိင်ယာနယ် ပလင်မတွန် မြို့၌ ဖွားမြင် 
သည်။ သူ၏ဖခင်သည် ကျောင်းဆရာတစ်ဦးဖြစ်၍ ရေးနော အား ဆေးပညာကို သင်ကြားစေလို၏။ သို့ရာတွင် ရေးနော 
သည် ပန်းချီပညာဘက်၌သာ စိတ်ဝင်စားသဖြင့် အသက် ၁၇နှစ်အရွယ်မှစ၍ လန်ဒန်မြို့တွင် ပန်းချီဆရာ တောမတ်ဟဒ်ဆန် ဆိုသူထံ၌ ပုံတူရေးဆွဲသည့် အတတ်ကို လေ့လာသင်ကြားခဲ့ သည်။ ၁၇၄၉ ခုနှစ်တွင် မိတ်ဆွေတစ်ဦး၏ အကူအညီဖြင့် အီတလီနိုင်ငံသို့ သွား၍ ပန်းချီပညာကို သုံးနှစ်မျှ လေ့လာခွင့် ရခဲ့သည်။ ၁၇၂၅ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မြို့သို့ ပြန်ရောက်ပြီး 
နောက် ပန်းချီဆရာ ရေးနောသည် နာမည်ကျော်ကြားလာလေ သည်။ အထူးသဖြင့် သူ၏အပေါင်းအသင်းထဲမှ မိတ်ဆွေများ၏ ပုံတူကားများသည် သူ၏ အကောင်းဆုံးလက်ရာများ ဖြစ်သည် ဟု ဆိုရပေမည်။

ရေးနောသည် ပုံတူကားပေါင်း ၂ဝဝဝ ကျော် ၃ဝဝဝ ခန့် ရေးဆွဲခဲ့ရာ၌ ရုပ်ပုံရှင်တို့၏ စိတ်နေစိတ် ထားများကို သရုပ်ဖော်နိုင်ရုံမျှမက ပုံများသည် အသက်ဝင်လျက် ရှိပေ သည်။ သို့ရာတွင် ရေးနောသည် ပုံရေးဆွဲနည်း၊ ဆေးခြယ်နည်း အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံကို အမြဲစမ်းသပ် ရေးခြယ်လေ့ရှိခြင်းကြောင့် သူရေးဆွဲခဲ့သော ပန်းချီကားများသည် ဆေးရောင်မှိန်၍ ကွဲအက်ယိုယွင်းခြင်း ရှိတတ်၏။

ပန်းချီပညာကျော် ရေးနော၏ လက်ရာပန်းချီကားများကို လန်ဒန်မြို့ရှိ နေရှင်နယ်ပန်းချီပြတိုက်၊ နေရှင်နယ် ပုံတူပန်းချီ 
ပြတိုက်၊ တော်ဝင်ပညာတံခွန်အသင်း အစရှိသော ဌာနတို့တွင် တွေ့နိုင်လေသည်။

ဆာ ဂျော့ရွှားရေးနောသည် ၁၇၉၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ကွယ်လွန် လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)
**ကရမ်ကန်** သည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၊ အဖာဒေသရှိ ဆားကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် ဒနကီမြေနိမ့်ဒေသ၏ နောက်ဘက်ဆုံးရှိ ဆားကန်နှစ်ခုထဲတွင် ကရမ်ကန်သည် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်မှ ၁၂၀ မီတာ (၃၉၄ ပေ) တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကန်၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် မီးတောင် Erta Ale တည်ရှိသည်။ အဖာမြေနိမ့်ဒေသသို့ ၁၈၆၇ တွင် သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သူ Werner Munzinger က ကန်အတွင်းသို့ Didic, the Ala, the Rira Guddy, နှင့် Ragali သို့ Awra စသည့် မြစ်လေးခုမှ ရေတို့သည် စီးဝင်လျက်ရှိသည်။ Ragali သို့ Awra သည် ကန်အတွင်းသို့ အမြဲမပြတ်စီးဆင်းနေသည့် မြစ်လည်း ဖြစ်သည်။ 

ကန်၏ မြောက်ပိုင်းတွင် ယခင်က  Dallol လူမျိုးများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကန်သည် ဆားအလွန်ပါဝင်နေပြီး ပတ်ဝန်းကျင်သည်လည်း ဆားမြေပြန့်များ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ အခြားသောနေရာများသို့ ခရီးသွားများသည် ဆားများကို ယူပို့ဆောင်ကြသည်။

ရုပ်ပုံများ
-----------

* Salt flat at Lake KarumSalt flat at Lake Karum
* Water of Lake Karum, visible through a hole in the salt flatWater of Lake Karum, visible through a hole in the salt flat
* Salt workers at workSalt workers at work
* Processed saltProcessed salt
* Salt transport by a camel trainSalt transport by a camel train

ကိုးကား
-------

1. ↑  Scheffel၊ Richard L.; Wernet၊ Susan J. eds. (1980)။ *Natural Wonders of the World*။ United States of America: Reader's Digest Association, Inc။ pp. 114။ ISBN 0-89577-087-3။
2. ↑  Munzinger, "Narrative of a Journey Through the Afar Country," *Journal of the Royal Geographical Society*, 39 (1869), p. 204
**မိုဟာမက် ဟာရှင် အက်စလာမီ** () သည် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသား စိုက်ပျိုးရေးပညာရှင်ဖြစ်ပြီး ၁၉၉၈ ခုတွင် ထောက်ပံ့ကြေး ဒေါ်လာ ၁၀၀ ရခဲ့သော ကုံကုမံစိုက်ပျိုးရေးကို ၂၀၁၉ ခုတွင် ဒေါ်လာ ၂၅ သန်းဖိုး ပြည်ပပို့နိုင်သည်အထိ တိုးချဲ့တီထွင်နိုင်ခဲ့သည်။  ယင်းကာလသည်လည်း တိုက်ပွဲများကြောင့် တည်ငြိမ်သည်မဟုတ်။ အာဖဂန်သမ္မတသည် ပြည်တွင်းထွက်ကုန်ကို အားပေးရန် အီရန်မှ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တင်သွင်းမှုကို ပိတ်ရာ နှစ်နိုင်ငံအကြား အနုစားစစ်ပွဲပင် စဖြစ်သွားသည်။

ပညာရေး
------

ကဘူးတက္ကသိုလ်မှ စိုက်ပျိုးရေးဘွဲ့ရသည်နောက် ၁၉၈၁ ခုတွင် အီရန်သို့သွားစဉ်ကုံကုမံ၏အဖိုးတန်ပုံကို စသိသည်။ ဆိုဗီယက်တို့ အာဖဂန်နစ္စတန်သို့ ဝင်စဉ်ကာလ ၁၉၇၉ ခုတွင် အက်စလာမီက ကဘူးတွင်ပင် ရှိသေးသည်။ အာဖဂန်နစ္စတန်၌ ကွန်မြူနစ်အစိုးရတက်လာသည်နောက် ကျောင်းနေဘက်များ အဖမ်းအဆီးခံရကာ ပညာရေးနယ်ပယ်တွင် ကမောက်ကမဖြစ်သည်နောက် အီရန်သို့ ရှောင်ခြင်းဖြစ်သည်။ အီရန်၌နေစဉ် ကျေးလက်ရှိ စိုက်ပျိုးရေးနည်းတို့ကို လေ့လာကာ ၁၀ နှစ်ကြာပြီးမှ ဟီရတ်ပြည်နယ်သို့ ပြန်လာသည်။

စဦးအစီအစဉ်
----------

ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်စိုက်ခြင်းမှာ အာဖဂန်နစ္စတန်ရှိ ပြည်နယ်အားလုံးတွင် မဖြစ်နိုင်။ လူအင်အားသုံးရသဖြင့် လုပ်အားပေါသော ဟီရတ်ပြည်နယ်မှ စရခြင်းတည်း။ အရည်အသွေးကောင်းလျှင် ကုံကုမံဈေးသည် ဘိန်းစိမ်းဈေးကိုပင် ယှဉ်နိုင်သည်။ ၁၉၉၈ ခုတွင် လယ်သမားများအား ကုံကုမံစိုက်အောင် ထောက်ပံ့ပေးရန် ဒိန်းမတ်မှ ပြည်ပအထောက်အပံ့အဖွဲ့ (Danish Committee for Aid to Afghan Refugees) ကို ထောက်ပံ့ကြေးပေးရန် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သည်။ ရသော ဒေါ်လာ ၁၀၀ ဖြင့် လယ်သမား ၄ ယောက်သုံးကာ စစိုက်သည်။ ယခုအချိန်အထိ ဟီရတ်သည် အာဖဂန်နစ္စတန်၏ ကုံကုမံအထွက်ဆုံးဒေသအဖြစ် ရှိနေသည်။ ကုံကုမံကို ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်အဖြစ်၎င်း၊ ရေမွှေးတွင်၎င်း၊ ဆိုးဆေးအဖြစ်၎င်း၊ ဆေးအဖြစ်၎င်း လူသားတို့သုံးစွဲသည်မှာ နှစ် ၃၀၀၀ ကျော်ပြီ ဖြစ်သည်။ အလေးချိန်အရ တပေါင်လျှင် ဒေါ်လာ ၇၀၀ ရသဖြင့် ကုံကုမံကို ရွှေနီဟုပင် တင်စားကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Mashal, Mujib (26 April 2019). "Hashim Aslami Has Just One Word for Afghan Farmers: Saffron". *Nytimes.com*. Retrieved 28 April 2019.
2. ↑  "Hashim Aslami Has Just One Word for Afghan Farmers: Saffron Archived 20 August 2021 at the Wayback Machine.". *Yourmiddleeast.com*. 26 April 2019. Retrieved 29 April 2019.
3. ↑  "How can further developing Saffron industry help boost Afghan trade? Hashim Aslami shares his views on the current state of the Saffron sector in #Afghanistan and what needs to be done to improve its success:". Twitter. 13 March 2018. Retrieved 29 April 2019.
ပါဏဗေဒအလိုအရ ငါးအပ်ပုံသည် 'စကွဗ်ဗရီဒေး'မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ သိပ္ပံအမည်အားဖြင့် ငါးအပ်ပုံကို 'ရက်စတြို လီဂျားကနာဂါတား'ဟု ခေါ်သည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ငါးအပ်ပုံ ကို ငါးခေါင်းကြီးဟု ခေါ်သည်။ ကိုယ်တို၍ ကျယ်သည်။ ဦးခေါင်းကြီးသည်။ အမြီးပိုင်း ရှူးသည်။ ပါးစပ်ပေါက် နက်ရှိုင်း၍ အောက်မေးရိုးထက် အနည်းငယ်ရှည်ထွက်နေသည်။ မေးရိုး ၂ ခုလုံးတွင် သွားများရှိသည်။ ရင်ဆူးတောင်၏ အောက်ပိုင်းတွင် အခြားနေရာများမှာထက် ပိုမို ကြီးမားသော အကြေးခွံများ ရှိသည်။ ဒုတိယကောဆူးတောင်နှင့် အမြီးဆူး တောင်တို့၏ကြားတွင် ကျောဆူးတောင်ငယ် ၅ ခု ညီညီညာညာ ရှိသည်။ စအိုဆူးတောင်နှင့် အမြီးဆူးတောင်တို့၏အကြားတွင်လည်း ဝမ်းဆူးတောင်ငယ် ၅ ခု ညီညီညာညာ ရှိ၏။ အမြီးဆူးတောင်ခွသည် ရှည်၍ အထက်ပိုင်းနှင့် အောက် ပိုင်းတို့သည် ကားပြီး ချွန်ထွက်နေကြ၏။ ငါးအပ်ပုံ၌ လှသော အရောင်များရှိ၏။ ကျောသည် စိမ်းလဲ့လဲ့နေ၍ ကျောဆူး တောင်၏ အောက်နားတွင် အပြောက် ၁၆ ခုစီ တန်းလျက် ရှိသည်။ ဦးခေါင်းတွင် ခရမ်းရောင် အပြောက်အစက်များ ရှိသည်။ ကိုယ်နှင့်ဘေးဖက်တွင် အရောင်စင်းများ ရှိသည်။ ကိုယ်ဘေးကြောင်းတစ်လျှောက်တွင် ရွှေရောင်အစင်းကြောင်း ၂ ခု ရှိသည်။ အမြီးဆူးတောင်နှင့် ရင်ဆူးတောင်တို့သည် ဝင်းဝါ နေကြသည်။ ကျောဆူးတောင်မှာ အဝါရောင်ဖျော့ဖျော့ ရှိ၏။ ဤဆူးတောင်တို့တွင် မည်းနက်သော အစင်းများ ရှိကြသည်။ သေသွားသောအခါ ငါးအပ်ပုံ၏ အရောင်မှာ အစိမ်းရောင်သို့ ပြောင်း၏။ ငါးအပ်ပုံသည် အုပ်ဖွဲ့လျက် ရေမျက်နှာပြင်အောက်တွင် ကူးသန်းသွားတတ်သည်။ ငါးအပ်ပုံသည် ၁ဝ လက်မမှ ၁၂ လက်မထိ ရှိသည်။ ငါးအပ်ပုံ ၃ ကောင်လျှင် ပျမ်းမျှအလေးချိန် တစ်ပေါင်စီးသည်။ ငါးပုစင်းသည် ငါးအပ်ပုံနှင့် မျိုးရင်းချင်းနွယ် သော ငါးဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑   "*Rastrelliger kanagurta*"  (2011). *The IUCN Red List of Threatened Species* **2011**. doi:10.2305/IUCN.UK.2011-2.RLTS.T170328A6750032.en.
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)