recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ဒီဆူဇာ** ဆိုသည်မှာ ပြည်သူပိုင် မသိမ်းမီ တစ်ချိန်က မြန်မာနိုင်ငံတွင် နာမည်ကြီးခဲ့သော ဆေးဆိုင် တစ်ဆိုင်ဖြစ်သည်။ ထိုခေတ်က ဒီဆူဇာဆေးကြော်ငြာ မပါသော စာနယ်ဇင်းဟူ၍ လုံးဝမရှိခဲ့ပေ။

အီးအမ် ဒီဆူဇာ
-------------

ရန်ကုန်မြို့၊ မဟာဗန္ဓုလလမ်းရှိ ဓားတံဆိပ် အီးအမ် ဒီဆူဇာဆေးတိုက်ကြီးရှိသည်။ ဆေးတိုက်ပိုင်ရှင်မှာ ဦးခင်ဇော်ဖြစ်သည်။ ဒီဆူဇာဆေးတိုက်သည် ရန်ကုန်တစ်မြို့လုံးရှိ တခြားဆိုင်များထက် ထူးခြားသည်။ ရောင်းသူ စာရေးမများမှာ ချောချောလှလှများ၊ အပျိုများသာ ခန့်ထား၏။ ဆိုင်ခန်း ပြင်ဆင်ပုံမှာလည်း ခန်းနား ဆန်းပြားလှ၏။ Welcome ဟု ရေးထားသော ဆိုင်ပေါက်ဝကြီးမှ ဝင်လိုက်သော် သင်၏ လက်ဝဲဘက်တွင် ခန်းလုံးပြည့် လခြမ်းသဏ္ဌာန် ဆေးဆိုင်ခန်း ဝိုင်းဝိုင်းကြီးထဲမှာ ရှိုးကေစ့်များနှင့် နိုင်ငံခြားဆေးအမျိုးမျိုး၊ ဆရာဝန်သုံး ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး၊ တကမ္ဘာလုံးရှိ ဆေးပစ္စည်းကိရိယာမျိုးစုံကို ပြထားသည်။ 

၎င်းဗီရိုများနှင့် စက်ဝိုင်းခြမ်းကောင်တာ စားပွဲအရှည်ကြားတွင် အရောင်းစာရေးမများက ကြည်လင်ရွှပြသော မျက်လုံးကလေးများနှင့် သင့်အားဖိတ်ခေါ်နေပါသည်။ သင်က ကောင်မလေးတစ်ယောက်စီသွားပြီး ကိုယ်လိုချင်သော ဆေးကို ပြောလိုက်ပါ။ ထိုစာရေးမလေးသည် လက်ရေးလှလှလေးနှင့် ဘောက်ချာရေးပေး ပါလိမ့်မည်။ သည်ဘောက်ချာရတော့ သင်ဝင်ခဲ့သော အပေါက်ဝနားတွင်ရှိသည့် ငွေသွင်းကောင်တာကို သွားပါ။ သင်ငွေသွင်းနေတုန်းမှာပဲ သင်ဝယ်သည့် ပစ္စည်းများ ရောက်လာသည်။ ငွေကိုင်စာရေးမလေးက သင့်ငွေဖြတ်ပိုင်းနှင့် အတူ သင့်အားပေးပါလိမ့်မည်။ ကဲ ဘယ်လောက်မြန်ဆန်လိုက်ပါသနည်း။ ဈေးလည်းမှန်၏။ ပစ္စည်းလည်းမှန်၏။ ဝယ်သူလည်း စိတ်ချမ်းသာရ၏။

ကြော်ငြာပုံ
-----------

ထို့ကြောင့်**ဆေးဝယ်ရင် ဒီဆူဇာမှာ စိတ်ချရတယ်** ဆိုသည့်စကားအတိုင်း ကြော်ငြာလေသည်။ ပိုင်ရှင် ဦးခင်ဇော်ကိုယ်တိုင် စာသားများကို လက်ရေးနှင့်ရေး၍ စာနယ်ဇင်းများ၌ ထည့်၏။ ကြော်ငြာသည် ရှင်း၍ ထင်ရှား၏။ မည်သည့် အပြင်အဆင်မှ မပါပေ။ ထူးခြားသော ကြော်ငြာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့၏။ အစိုးရက ဤကြော်ငြာမပါလျှင် မထုတ်ရအမိန့်ပေးထား သကဲ့သို့ တည်း။

ဦးခင်ဇော်
---------

ဦးခင်ဇော်သည် မြန်မာပြည်တွင် ရုပ်ရှင်ပေါ်စကတည်းက **ခင်အောင်**အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်မင်းသား လုပ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၄-ခုနှစ်၊ ပဲရော့ရုပ်ရှင်မှ ခင်အောင်၊ ခင်ခင်နု၊ ဆားဘထွန်းတို့ပါဝင်ခဲ့သော အပျိုကြီး ဇာတ်ကားမှာ လူကြိုက်များခဲ့သည်။ နောက် ဇာတ်ကား သုံးလေးကား ရိုက်ခဲ့သည်။ 

ဦးခင်ဇော်၏ နေအိမ်သည် ပြည်လမ်း၊ ခြောက်မိုင်ခွဲ အေဒီလမ်းအဆုံး၊ အင်းယားကန်ထဲ ချွန်ထွက်နေသော ကျွန်းဆွယ်လေးပေါ်၌ ဆောက်ထားသော တိုက်အိမ်ကြီး ဖြစ်သည်။ မူလ ပေါ်တူဂီ ဒီဆူဇာ သူဌေးကြီး၏ အိမ်ဖြစ်သည်။ ထိုသူဌေးကြီး မြန်မာပြည်မှ အပြီးအပိုင်ပြန်သွားသော အခါ သူ့လုပ်ငန်း၊ သူ့ပစ္စည်းများနှင့် သူ၏ ပေါ်တူဂီကောင်စီလာ ရာထူးကိုပါ ဦးခင်ဇော်အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဦးခင်ဇော်သည် ဒီဆူဇာသူဌေး အရာသာမက ပေါ်တူဂီကောင်စစ်ဝန် လည်းဖြစ်နေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  သော်တာဆွေ၏ ကျွန်တော့်ဘဝဇာတ်ကြောင်း(၄)မှ
2. ↑  စာပေဗိမာန် မဂ္ဂဇင်း (၁၉၅၇၊ဇန်နဝါရီလ)
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး **မိုးအောင်**သည် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန (၄) ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး နှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်ခင် သူသည် တပ်မတော်(ရေ)၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်သည်။ သူသည် ဦးအောင်သောင်း၏ သားလည်းဖြစ်သည်။ စစ်တက္ကသိုလ် အပတ်စဉ် (၂၈)မှဖြစ်ကာ ရေတပ်လေ့ကျင့်ရေးဌာနချုပ် (*ယခင် -* *ရေတပ်လေ့ကျင့်ရေးသင်တန်းကျောင်း*)၊ စစ်ရေယာဉ်များ၊ ရေတပ်စခန်းများ၊ ဗျူဟာစစ်ရေယာဉ်စုများ၊ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်များတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) ရာထူး၌ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်အောင်စန်း မှာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) အဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ခံရပြီးနောက်တွင် ၎င်း စစ်ဦးစီးချုပ်အရာရှိချုပ်(ရေ) ရာထူးသို့ ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။

၂၀၂၁ နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်အောင်စန်းသည် ကောင်စီဝင်သာမက ပို့ဆောင်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဖြစ်လာပြီးနောက် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးအောင်အား ရေတပ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် ခန့်ထားလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလအတွင်း မြန်မာပိုင် ကိုကိုးကျွန်းနှင့်မဝေးသော အိန္ဒိယပိုင် ကပ္ပလီကျွန်းစုအနီး ကပ္ပလီပင်လယ်ပြင်တွင် အမေရိကန်နှင့် မဟာမိတ်နိုင်ငံများက ရေတပ်စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုပြုလုပ်ရန်ကြေညာထားချိန်တွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်အတွင်း ရေတပ်စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုများပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့ရာ ဤသည်မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးအောင် ရေတပ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာပြီး ပထမဆုံး စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုဖြစ်သည်။သူ့ကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်က  တပ်မတော်(ရေ)၏ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဖြစ် ၂၀၂၄ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၈ ရက်တွင် အနားပေးသည်။

၂၀၁၇ ခုနှစ်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်​၏ ပြည်ပခရီးစဉ်တွင် အတူတွေ့ရစဉ်

ကိုးကား
-------

1. ↑  ရေချုပ် အပါအဝင် ဗိုလ်ချုပ်တချို့ အပြောင်းအလဲဖြစ်။ *BBC Burmese* (၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄)။  ၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  "ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်မောင်အေး ကြည်း၊ ရေ၊ လေ ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး ဖြစ်လာ"။
3. ↑  တပ်မတော်က ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်အတွင်း စစ်နည်းဗျူဟာအဆင့် ဝေဟင်၊ ရေပြင် ၊ ရေအောက် စစ်ဆင်မှုနှင့် ပစ်ခတ်လေ့ကျင့်မှုများ ယနေ့စတင်မည် ဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ပြန် (in my)။ Eleven Media Group (၄ ဧပြီ ၂၀၂၁)။  ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ထဲက မြန်မာရေတပ်ရဲ့ ရုတ်တရက် စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှု (in my) (၄ ဧပြီ ၂၀၂၁)။  ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**တပ်မတော် သံချပ်ကာယန္တရားတပ်ဖွဲ့** သည် မြန်မာ့တပ်မတော် (ကြည်း)၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ရွေ့လျားစစ်ကစားခြင်း၊ ပစ်ကူပေးခြင်း နှင့် အဓိကကာကွယ်ရေးတာဝန် ထမ်းဆောင်နေသော တပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အရှေ့တောင်အာရှ၌ ဗီယက်နမ်တပ်မတော် ပြီးလျှင် တင့်ကားပိုင်ဆိုင်မှု ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်သည်။

### သမိုင်းကြောင်း

```
သံချပ်ကာယန္တရားတပ်ဖွဲ့အား လွတ်လပ်ရေးရပြီး ၁၉၄၈ခုနစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ရက်နေ့တွင် မဟာမိတ်နိုင်ငံများ (ဒုတိယကမ္ဘာစစ်)လက်ကျန် တင့်ကားတစ်ချို့ဖြင့် အမှတ်(၁) သံချပ်ကာတပ်ဖွဲ့ အမည်ဖြင့်စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ပြည်တွင်းပုန်ကုန်မှုတိုက်ပွဲများနှင့် ပြည်ပရန်ကာကွယ်ရေးတိုက်ပွဲများတွင် ပါ၀င်တိုက်ခဲ့သည်။ ယခုအခါပြည်တွင်းစစ်ပွဲများတွင်လည်း သံချပ်ကာယာဉ်များကိုအသုံးပြုတိုက်ခိုက်လျက်ရှိသည်။
```

### ဖွဲ့စည်းပုံ

သံချပ်ကာယန္တရားတပ်ဖွဲ့ကို အောက်ပါအတိုင်းဖွဲ့စည်းထားသည်-

* သံချပ်ကာယန္တရားတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး
* သံချပ်ကာ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲရေးမှုဌာနချုပ်(၅)ခု
* သံချပ်ကာတပ်ရင်းများ

### ကွပ်ကဲပုံ

တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံးမှ သံချပ်ကာယန္တရားတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံးကိုကွပ်ကဲပြီး သံချပ်ကာယန္တရားတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံးများ သံချပ်ကာ စစ်‌ဆင်ရေးကွပ်ကဲရေးမှူးဌာနချုပ်များနှင့် သံချပ်ကာတပ်ရင်းများကို အဆင့်ဆင့်ညွှန်ကြားကွပ်ကဲသည်။

### အသုံးပြုနေသော တင့်ကားများနှင့်သံချပ်ကာယာဉ်များ

လီးဘဲရမယ်ဟ့

### အခြားလေ့လာရန်

* တပ်မတော်
* တပ်မတော် (ကြည်း)
* တပ်မတော် (ရေ)
* တပ်မတော် (လေ)

### ကိုးကား

1. ↑  {{cite web|url=
2. ↑  {{cite web|url=
3. ↑  {{cite web|url=
**နှင်းဆီ**သည် ပန်းမန်စိုက်ပျိုးရေးတွင် လူကြိုက်များသော ပန်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အခြားပန်းပင်များနှင့် မတူဘဲ တစ်နှစ်လျှင် ၄၊ ၅ လခန့် ရေခဲသော အရပ်မှ လွဲ၍ အပူပိုင်းတိုင်းပြည်များမှ အအေးပိုင်းတိုင်းပြည်များအထိ ကမ္ဘာအနှံ့အပြား စိုက်ပျိုးနိုင်ခြင်း၊ အရောင်အဆင်း အစုံအလင် ရှိခြင်း၊ သင်းပျံ့သော ရနံ့ရှိခြင်း တစ်နှစ်ပတ်လုံး စိုက်ပျိုးနိုင်ခြင်း စသောအချက်များကြောင့် နှင်းဆီကို ပန်းဘုရင်မ (Queen of Flower)ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ 

နှင်းဆီသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားပန်း (National Flower) ဖြစ်ပြီး ခရစ်စမတ်ပွဲတော်၊ အီစတာပွဲတော်၊ အမေများနေ့၊ ချစ်သူများနေ့ စသော နေ့ထူးနေ့မြတ်များတွင် အများဆုံး အသုံးပြုသော ပန်းဖြစ်သည်။ 

Rosa gallica *Evêque*, painted by Redouté
နှင်းဆီမျိုးအချို့၏ မူရင်းဒေသမှာ တရုတ်ပြည်နှင့် ဂျပန်ပြည်ဖြစ်ပြီး မျိုးပေါင်းနှစ်ရာကျော်ခန့်သည် ကမ္ဘာ့မြောက်ဘက်ခြမ်းတွင် မူရင်းအဖြစ် ပေါက်ကြသည်။ နှင်းဆီ၏ သက်တမ်းသည် လူသားများထက် ရှေးပိုကျကြောင်း ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများအရ ခန့်မှန်းသိရှိရသည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်းပေါင်း ၃၀-ကျော်မှ နှင်းဆီ၏ ပင်စည်အစိတ်အပိုင်းနှင့် ဆူးများ၊ အရွက်များကို ရုပ်ကြွင်းအဖြစ် တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်းလူများ၏ ကဗျာများ၊ တေးဂီတများနှင့် ရှေးဟောင်း ဒဏ္ဍာရီ သမိုင်းများတွင် နှင်းဆီနှင့် ပတ်သက်သော အကြောင်းအရာများ ပါရှိခဲ့သည်။ ထိုခေတ်တွင် နှင်းဆီကို အနုပညာ လက်ရာများ၊ ကျောက်မျက်ရတနာများ၊ အိုးများနှင့် ပန်းအလှထိုးခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ဒီဇိုင်းလက်ရာများအဖြစ် တွေ့ကြရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ဒေါက်တာညိုညို(ရေဆင်းစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ်) ရေး၊ အောင်မြင်သော နှင်းဆီစိုက်ပျိုးရေး စာအုပ်မှ၊ စာ-၁၊ ၂၀၁၆၊ ဒီဇင်ဘာ (တတိယအကြိမ်)
ဝေမွန်

|  |  |
| --- | --- |
|  | ဝစ်ရှင်နရီ၊ အခမဲ့အဘိဓာန်တွင် ***နှင်းဆီ*** ကို ရှာဖွေကြည့်ရှုပါ။ |
**တိုးနိုးဝက်စ် (သို့မဟုတ် တိုးနိုးအက်စ်) သည်** ၎င်း၏စပိန်အမည်ဖြစ်သော **တူဗလွန်** ဖြင့်လည်းသိကြပြီး၊ ၎င်းသည် မိုက်ခရိုနီးရှား ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စု၊ <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Chuuk\_State" rel="mw:ExtLink" title="Chuuk State" class="cx-link" data-linkid="6">ချုခ်ပြည်နယ်</a> (ယခင် ထရပ်ခ်)ရှိ ချုခ်ပင်လယ်သန္တာအိုင်အတွင်းတည်ရှိသော ကျွန်းတစ်ကျွန်းဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၈.၈ စတုရန်းကီလိုမီတာရှိပြီး နောက်ဆုံးသန်းခေါင်စာရင်း (၁၉၈၀) တွင် လူဦးရေ ၃,၂၀၀ ရှိသည်။ ကျဉ်းမြောင်းသော တစ်လမ်းသွားလမ်းကြောင်းတစ်ခုသည် ကျွန်းတစ်ပတ်ပတ်ရံထားသဖြင့် ရွာငယ်များ (နီးချပ်၊ ကူချူဝါ၊ ဆန်ကူ၊ အီလင်၊ ယွန်းကူ နှင့် အတ်တန်ကျွန်း)သို့ ကုန်းလမ်းဖြင့်သွားလာနိုင်စေသည်။ ကျွန်းပေါ်ရှိ စာသင်ကျောင်းငါးကျောင်းနှင့် ဂျပန်စစ်ဘက်အပျက်အစီး၊ အကြွင်းအကျန်များဖြစ်သည့် ပင်လယ်လေယာဉ်ကျောက်ချရာနေရာ နှင့် ကြီးမားသော လောင်စာသိုလှောင်ကန်များ ပါဝင်သည်။ ၁၉၂၀-၁၉၃၀ ခုနှစ်များအတွင်း ၎င်းတို့အာဏာတည်စဉ်ကာလမှ ဂျပန်အုပ်ချုပ်ရေးဗဟိုဌာနကို ယခုတိုင် တွေ့ရှိနိုင်ဆဲဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် အစိုးရအဆောက်အအုံတစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ 

 တူဗလွန်ကျွန်း၊ ချုခ်ပြည်နယ်
တူဗလွန်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျပန်ဘုရင့်တပ်မတော် (IJA) အတွက် ဌာနချုပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုကျွန်း၏ ဂျပန်အမည်မှာ **နတ်ဆု ရှီးမား** (သို့မဟုတ် **နတ်ဆူရှီးမား**) ဖြစ်ပြီး "နွေရာသီကျွန်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ မြေအောက်ဘန်ကာတစ်ခုပါရှိသော IJA ၏ ရုံးချုပ်အဆောက်အအုံများ အား အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နိုင်ငံတော် သမိုင်းဝင်နေရာများမှတ်ပုံတင်ဌာနတွင် စာရင်းတင်ပြ၍ ဖော်ပြထားသည်။

ကိုးကား
-------

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* မိုက်ခရိုနီးရှားကျွန်းများ လမ်းညွှန် Archived 19 January 2021 at the Wayback Machine.
**အိုင်ယာလန် သမ္မတနိုင်ငံ**ဟု တရားဝင်ခေါ်ဆိုသော အိုင်ယာလန်နိုင်ငံသည် အနောက်ဥရောပတွင် ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် အုပ်ချုပ်ရေး ဒေသနှစ်ခု အဖြစ် ခွဲခြားခဲ့သော အိုင်ယာလန်ကျွန်း၏ ခြောက်ပုံငါးပုံမျှကို နေရာယူထားသည်။ ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်သော မြောက်အိုင်ယာလန်နှင့် ကုန်းမြေနယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်။ အခြားနေရာများတွင်မူ အရှေ့ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာနှင့် အိုင်းရစ်ရှ် ပင်လယ်၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် စိန့်ဂျော့ခ်ရှ် ရေလက်ကြား၊ တောင်ဘက်တွင် ဆဲလ်တစ်ပင်လယ်တို့နှင့် ထိစပ်လျက် ရှိသည်။

အိုင်းရစ်ရှ် လွတ်လပ်ရေး စစ်ပွဲအပြီးတွင် အင်ဂလို-အိုင်းရှစ်ရှ် စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး ထိုစာချုပ်ကြောင့် ဗြိတိသျှ ဓနသယာယနိုင်ငံ အတွင်းတွင် လွတ်လပ်သော အိုင်းရစ်ရှ်နိုင်ငံကို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသအဖြစ် ၁၉၂၂ ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဝက်စ်မင်စတာ ဥပဒေ နှင့် ၁၉၃၆ခုနှစ် နန်းစွန့်ခြင်း အရေးအခင်းကြောင့် အိုင်းရစ်ရှ်နိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ ပိုင်ဆိုင်မှုမှာ ပိုမိုတိုးပွားလာခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အသစ်တွင် အိုင်ယာလန်ကိုလုံးဝ အချုပ်အခြာအာဏာ ပိုင်ဆိုင်သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ အိုင်ယာလန်သမ္မတနိုင်ငံ ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းအပြီးတွင် အိုင်ယာလန် ထီးနန်း၏ လက်ကျန် တာဝန်တို့ကို လုံးဝ ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနှင့် နောက်ဆုံးကျန်နေသေးသော ဆက်စပ်မှု ကို ဖြတ်တောက်ပစ်ခဲ့သည်။ အိုင်ယာလန်သည် ဗြိတိသျှ ဓနသဟာယ နိုင်ငံတွင် အစည်းအဝေးတက်ခြင်းကို ၁၉၃၇ ခုနှစ် ကတည်းက ရပ်တန့်ခဲ့ပြီး ဗြိတိန်မှ ၁၉၄၉ အိုင်ယာလန် သမ္မတနိုင်ငံ ဥပဒေဖြင့် အသိအမှတ် ပြုခဲ့သည်။

အိုင်ယာလန်သည် ဗြိတိသျှတို့ အုပ်ချုပ်စဉ်အချိန်ကနှင့် လွတ်လပ်ရေး ရခါစအချိန်က ဥရောပတွင် အဆင်းရဲဆုံး နိုင်ငံများတွင် တစ်နိုင်ငံ အပါအဝင်ဖြစ်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံသားအဖြစ်မှ စွန့်ပစ်သူ အများအပြား ရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ထိုအချိန်က အခြားနိုင်ငံ အများစုနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမို၍ ဒီမိုကရေစီ ပြည့်ဝပြီး ကြွေးမှီကင်းရှင်းသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၀ နှောင်းပိုင်းကာလများတွင် နိုင်ငံ၏ အကျိုးအမြတ် ကာကွယ်ခြင်းကို ရှေးရှုသော စီးပွားရေး စနစ်ကို စတင်ခဲ့ပြီ: ၁၉၇၃ တွင် ဥရောပ သမဂ္ဂ သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များ နှောင်းပိုင်းတွင် စီးပွားပျက်ကပ် အပြီးနောက် စီးပွားရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို အကြီးအကျယ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အခွန်ကောက်ခံခြင်းနှင့် ဥပဒေ စဉ်းမျဉ်းများကို သိသာစွာ လျော့ချပစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ မှ ၂၀၀၇ ခုနှစ်အထိ ဆဲလ်တစ် တိုင်းဂါးကာလ ဟု ခေါ်သည့် လျင်မြန်သော စီးပွားရေး တိုးတက်သည့်ခေတ်ကာလ အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်မှာ ၂၀၀၇-၂၀၁၀ စီးပွားပျက်ကပ်ဆိုက်သည် အထိပင် ဖြစ်သည်။

အိုင်ယာလန်နိုင်ငံသည် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီစနစ် ကျင့်သုံးပြီး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေ အရ သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အတိုးတက်ဆုံးသော နိုင်ငံများတွင် အပါအဝင် ဖြစ်ပြီး လူထုဖွဲ့ဖြိုးရေး ညွှန်းကိန်းတွင် ပဉ္စမနေရာ ရှိသည်။ အီကော်နောမစ် အင်တဲလ်လီးဂျင့် ယူနစ်၏ နေထိုင်မှု အရည်အသွေး ညွှန်းကိန်းတွင် ပထမရှိပြီး ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေး ညွှန်းကိန်းတွင် ဆဋ္ဌမ နေရာ ရှိသည်။ သတင်းစာ လွတ်လပ်ခွင့်၊စီးပွားရေး လွတ်လပ်ခွင့်၊ ဒီမိုကရေစီနှင့် နိုင်ငံရေး လွတ်လပ်မှု တို့တွင်လည်း အဆင့်မြင့်မားစွာ သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့နှင့် ကုလသမဂ္ဂတို့၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

ပထဝီ
----

နိုင်ငံရေး
----------

စီးပွားရေး
----------

လူနေမှုစရိုက်လက္ခဏာ
-------------------

ယဉ်ကျေးမှု
----------

ကိုးကား
-------
This stone mask from the pre-ceramic neolithic period dates to 7000 BC and is probably the oldest mask in the world (Musée de la Bible et de la Terre Sainte)
**မျက်နှာဖုံး** သည် မျက်နှာပေါ်တွင် ဝတ်ဆင်ကာ အသုံးပြုရသည့် အရာဖြစ်သည်။ များသောအားဖြင့် အကာအကွယ် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရုပ်ဖျက်ရန်အတွက်လည်းကောင်း၊ ဖျော်ဖြေရေးအတွက်လည်းကောင်း၊ ဖျော်ဖြေတင်ဆက်သည့်ပွဲများတွင် အသုံးပြုကြသည်။ မျက်နှာဖုံးကို ရှေးပဝေသဏီကတည်းက အခမ်းအနားများ၊ လက်တွေ့လုပ်ဆောင်မှုများနှင့်ဆိုင်သော ရည်ရွယ်ချက်များ စသည်တို့တွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ မျက်နှာဖုံးကို တပ်ဆင်သူ၏ မျက်နှာပေါ်တွင် တပ်ဆင်ကြသည် ဖြစ်သော်လည်း တပ်ဆင်သူ၏ အခြားခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများအပေါ် သက်ရောက်မှုများလည်း အကာအကွယ်ပေးသည်။ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ တချို့ဒေသများတွင် ကြီးမားသည့် totem မျက်နှာဖုံးများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ထိုမျက်နှာဖုံးများမှာလည်း တစ်ကိုယ်လုံး ဖုံးအုပ်ထားသည်။ totem ဆိုသည်မှာ မြောကအမေရိကတိုင်းရင်းမျိုးနွယ်စုတစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုသည့် တိရစ္ဆာန် ဖြစ်သည်။ အမေရိက မြောက်ပိုင်းရှိ အက်စကီးမိုးလူမျိုး အမျိုးသမီး(Inuitwomen) တို့သည် finger mask များကို ပုံပြောသည့်အခါနှင့် ကခုန်သည့်အခါများတွင် အသုံးပြုကြသည်။

ထိတ်လန့်ဖွယ်ဇာတ်လမ်းများတွင် အသုံးပြုမှု
----------------------------------------

မျက်နှာဖုံးများကို ကြောက်မက်ဖွယ်ရာဇာတ်လမ်းများတွင် အသုံးပြကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကမ္ဘာကျော် ရာမာယနဇာတ်တော်ကို ကပြဖျော်ဖြေရာတွင် ဒဿဂီရိ၏ သရုပ်ကို ပိုမိုပေါ်လွင်စေရန် ဘီလူးပုံမျက်နှာဖုံးကို တပ်ဆင်ကြသည်။

ရုပ်ပုံများ
-----------

* *Papierkrattler* masks at the Narrensprung 2005 Carnival parade, Ravensburg, Germany
* The so-called 'Mask of Agamemnon', a 16th-century BC mask discovered by Heinrich Schliemann in 1876 at Mycenae, Greece. National Archaeological Museum, Athens
* Replica of the funeral mask of K'inich Janaab' Pakal at the Museo Nacional de la Máscara in Mexico
* Mosaic with "Comedy Mask" (Old Slave); Villa in Centocelle/Rome (Italy); 2nd century AD, (Altes Museum)
* Batak mask dance at a funeral feast in the Dutch East Indies, 1930s.
* Masks of Cameroon
* Fang mask used for the *ngil* ceremony, an inquisitorial search for sorcerers. Wood, Gabon, 19th century.
* Asaro mudman holding mask, Papua New Guinea

ကိုးကား
-------

1. ↑  The Living Tradition of Yup'ik Masks; Anne Feinup-Riordan; University of Washington Press, Seattle, 1996; ISBN 0295975016
တမ်းပလိတ်:Infobox rail system-route**ကူမင်း-ချူးရှုံ-တာလီ ရထားလမ်း**သည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး ကူမင်းမြို့ ၊ ချူးရှုံယီလူမျိုးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင်နှင့် တလီပိုင်လူမျိုးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင် တို့ကို အရှေ့မှ အနောက်သို့ ဖြတ်သန်း၍ အရှည် ၃၂၈ ကီလိုမီတာ ရှည်လျားသော ရထားလမ်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မီးရထားစင်္ကြံ နှင့် Pan-Asia မီးရထား၏ အနောက်ဘက်လိုင်း ။ ဤလိုင်းကို တည်ဆောက်သောအခါတွင် "**Guangda မီးရထား စွမ်းဆောင်ရည် တိုးချဲ့ခြင်းနှင့် ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်း စီမံကိန်း** " နှင့် "<b id="mwEg">Chengdu-Kunming မီးရထား</b> **စွမ်းဆောင်ရည် တိုးချဲ့ရေးနှင့် ပြုပြင်မွမ်းမံရေး စီမံကိန်း၊ ကွမ်ကျိုး-ကူမင်း နှစ်ထပ်လိုင်း** " ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ပြီးစီးပြီးနောက် ခေတ္တမျှ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ **Kunming-Guangzhou မီးရထား**  ဟုခေါ်တွင်ပြီး နောက်ဆုံးလည်ပတ်မှု၏အမည်မှာ **Kunchu မီးရထား**  ဖြစ်သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

### ရှိပြီးသား ရထားလမ်းများ

၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော ရထားလမ်း၏ နည်းပညာဆိုင်ရာ စံနှုန်းနိမ့်ကျမှုကြောင့် နေ့စဉ် ရထားတွဲ၉ တွဲဖြင့်သာ ဖြတ်သန်းသွားလာနိုင်သည်။ ချန်ဒူး-ကူမင်း မီးရထားလမ်းသည် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ကြောင့် တစ်ခုတည်းသော ရထားလမ်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ 

### အာရှဖြတ်ကျော် မီးရထား စီမံကိန်း

အာရှဖြတ်ကျော်ရထားလမ်း၏ အရှေ့တောင်အာရှအပိုင်းကို မလေးရှားဝန်ကြီးချုပ် မဟာသီယာမိုဟာမက် မှ အာဆီယံနိုင်ငံများနှင့် ချိတ်ဆက်ရန် အစီအစဉ် အဖြစ် ၁၉၉၅ခုနှစ်တွင် အဆိုပြုခဲ့သည်။  ၂၀၁၀ခုနှစ်တွင် အာရှမီးရထားကွန်ရက်ဆိုင်ရာ အစိုးရချင်းကြား သဘောတူစာချုပ်" ကို လက်မှတ်ရေးထိုးပြီးနောက် စီမံကိန်းကို အကောင်အထည် ဖော်ခဲ့ပါသည်။  စီမံကိန်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်း နှင့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် စင်္ကြံ ၃ ခု ပါဝင်သည်။  အနောက်ဘက်စင်္ကြံသည် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်မှ မြန်မာနိုင်ငံကို ဖြတ်သန်းကာ ထိုင်းနှင့် မလေးရှားနှင့် စင်ကာပူတို့ကို ဖြတ်သန်းမည်ဖြစ်သည်။ 

  

### ရထားအချိန်နှင့် အခကြေးငွေ

 CRH380A သည် ကူမင်း (တောင်ပိုင်း)ဘူတာ မှ တာလီဘူတာသို့ ပြေးဆွဲသည်။ 
 CRH2G သည် ချူးရှုံဘူတာ မှ ကူမင်း(တောင်ပိုင်း)ဘူတာ သို့ပြေးဆွဲသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  广通至大理铁路扩能改造工程开工建设။ 人民铁道 (2010-09-15)။ 2014-10-24 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  2019-09-15 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  成昆铁路扩能改造工程广昆铁路复线正式开通运营။ 新华网 (2013-12-28)။  2019-09-14 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  昆广大铁路进入按图行车试验阶段 下月可开通运营။ 新华社 (2018-06-07)။ 2018-08-14 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  တမ်းပလိတ်:FULLDATE တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  超炫！一图读懂昆楚大铁路။ 人民铁道 (2018-06-29)။  2019-09-14 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
5. ↑  广大铁路扩能改造工程开工 预计2017年5月竣工။ 中新网 (2012-12-10)။ 2012-12-13 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  တမ်းပလိတ်:FULLDATE တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
6. 1 2  You must specify ***title =***  and ***url =***  when using {{cite web}}. (2018-07-29)။
7. ↑  You must specify ***title =***  and ***url =***  when using {{cite web}}. (2013-10-21)။
8. ↑  You must specify ***title =***  and ***url =***  when using {{cite web}}. (2014-09-17)။[*လင့်ခ်သေ*]
Pulusuk is located in Pacific Ocean</img>Pulusuk</img> Pulusuk class=notpageimage| ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင်းရှိ ပူလူဆုခ် ၏ တည်နေရာ**ပူလူဆုခ်** သို့မဟုတ် **ဟုတ်ခ်ကျွန်း** သည် မိုက်ခရိုနီးရှား ဖယ်ဒရယ်ပြည်ထောင်စု၊ ချုခ်ပြည်နယ်ရှိ ကျေးရွာနှင့် <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Administrative\_divisions\_of\_the\_Federated\_States\_of\_Micronesia#Municipalities" rel="mw:ExtLink" title="Administrative divisions of the Federated States of Micronesia" class="cx-link" data-linkid="45">ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ</a> ဖြစ်သည်။ 

၎င်းသည် ၅၅ ကီလိုမီတာ (၃၄ မိုင်) ရှည်သော ရေအောက်သန္တာကျွန်း၏ အဆုံးတွင်ရှိသော ကျွန်းငယ်လေးဖြစ်သည်။ ပူလူဆုခ်သည် ပတ်တျူး‌‌ဒေသ၏အုပ်စုဝင်ဖြစ်ပြီး ချုခ်ပြည်နယ်၏အနောက်ပိုင်း ၂၄၄ ကီလိုမီတာ (၁၅၂ မိုင်) တွင်တည်ရှိသည်။ 

ဥရောပသားများ ပထမဆုံးမြင်တွေ့ခြင်းအဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ခြင်းမှာ ၁၇၉၉ ခုနှစ်တွင် *ဖိလစ်ပီနို* သင်္ဘောအား ကွပ်ကဲသော စပိန်ရေတပ်အရာရှိ ဟွမ် အန်တိုနှီယို ဒီ အီဘာဂွိုင်းတီးယားမှ ဖြစ်ပါသည်။ သူသည် ၎င်းကို *ဘာတိုလွန်é* ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။

ဟုတ်ခ် လေယာဉ်ကွင်း
------------------

ဟုတ်ခ် လေယာဉ်ကွင်းတွင် တောအုပ်ထူထပ်သောကျွန်း၏တောင်ဘက်စွန်းကိုဖြတ်၍ ခင်းထားသော ၁,၃၅၀ ပေ (၄၁၀ မီတာ) ရှည်သော ပြေးလမ်းပါဝင်သည်။  ဤအခြေခံလေဆိပ်သည် မည်သည့် ဝန်ဆောင်မှုမှ (ခရီးသည်ဂိတ်မရှိ၊ လေယာဉ်ရုံမရှိ သို့မဟုတ် လောင်စာဆီမရှိ) ပေးခြင်းမရှိပေ။ ကယ်ရိုလင်းကျွန်းစု လေကြောင်းသည် လေယာဉ်ကွင်းသို့ စင်းလုံးငှား ပျံသန်းမှုများ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Statoids.com, retrieved December 8, 2010
2. ↑  Oceandots - Houk။ December 23, 2010 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  2014-08-23 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Robson, R.W. *The Pacific Islands Handbook* New York 1946. p.142
4. ↑  Sharp, Andrew *The discovery of the Pacific Islands* Oxford, 1960, p.183.
5. ↑  Brand, Donald D. *The Pacific Basin: A History of its Geographical Explorations* The American Geographical Society, New York, 1967, p.141.
6. ↑  Federated States of Micronesia (FSM) Division of Civil Aviation | Houk (Pulusuk) Civil Airfield, Houk Island, Micronesia။
ကိုဩဒိနိတ်: 6°41′23″N 149°18′08″E﻿ / ﻿6.6898°N 149.3021°E﻿ / 6.6898; 149.3021
Yamada Ranch in Takayama
**တခယာမရွာ** (高山村, တခယာမ-မုရ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ နဂနိုစီရင်စုတွင် တည်ရှိသည့် ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့၌ ရွာတွင် ခန့်မှန်းလူဦးရေ ၇၁၀၁ ဦးရှိကာ အိမ်ထောင်စု ၂၄၆၆ စု ရှိသည်။ လူဦးရေ သိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၇၂ ဦး ရှိသည်။ ကျေးရွာ၏ စုစုပေါင်း ဧရိယာသည် ၉၈.၅၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၈.၀၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ တခယာမရွာကို ဂျပနိုင်ငံရှိ အလှပဆုံးကျေးရွာများထဲမှ တစ်ရွာအဖြစ် စာရင်းသွင်း သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။

ပထဝီသွင်ပြင်
------------

တခယာမရွာသည် နဂနိုစီရင်စု၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ဂွန်းမစီရင်စုနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေကြသည်။ ရွာသည် တောင်ထူထပ်သည့် ဧရိယာတွင် တည်ရှိပြီး ခိတဟိုတခတောင်သည် ကျေးရွာ၏ နယ်နိမိတ်တွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသပါဝင်လျက်ရှိသည်။

### ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ မြို့များ

* နဂနိုစီရင်စု
	+ Nagano
	+ Suzaka
	+ Obuse
	+ Yamanouchi
* Gunma Prefecture
	+ Kusatsu
	+ Tsumagoi
	+ Nakanojō

လူမှုပထဝီ
---------

ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေအချက်အလက်များအရ တခယမ၏ လူဦးရေသည် မျှမျှတတ တည်ငြိမ်လျက်ရှိသည်။

| သမိုင်းတစ်လျှောက် လူဦးရေများ |
| --- |
| ခုနှစ် | လူဦးရေ | ±% |
|  1940  | ၆၁၂၇ | —     |
|  1950  | ၇၂၆၂ | +18.5% |
|  1960  | ၆၆၉၄ | −7.8% |
|  1970  | ၆၁၆၆ | −7.9% |
|  1980  | ၆၉၃၁ | +12.4% |
|  1990  | ၇၃၄၂ | +5.9% |
|  2000  | ၇၇၇၆ | +5.9% |
|  2010  | ၇၅၆၅ | −2.7% |

### ရာသီဥတု

ပူနွေး၍ စိုစွတ်သည့် ရာသီဥတုရှိသည်။ ဆောင်းရာသီ၌မူ နှင်းများကျဆင်းပြီး အလွန်အေးသည်။ တခယာမရွာ၏ နှစ်ပတ်လည်တွင် ပျမ်းမျှအပူချိန်သည် ၆.၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်၊ မိုးရချေိန်သည် ၁၅၄၉ မီလီမီတာ ဖြစ်သည်။ မိုးရွာသွန်းမှုသည် စက်တင်ဘာလတွင် အများဆုံး ဖြစ်သည်။ အမြင့်ဆဒံးအပူချိန်များသည် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ဩဂုတ်လတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီး ၂၄.၉ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်ပတ်ဝန်းကျင်ရှိပြီး အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်သည် ဇန်နဝါရီလတွင် ဖြစ်ပေါ်ကာ ပျမ်းမျှ အနှုတ် ၁.၅ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်ပတ်ဝန်းကျင် ရှိသည်။

သမိုင်း
-------

ယခုအချိန် တခယာမ၏ ဧရိယာသည် ဂျောမွန်ခေတ်၊ ခိုဖွန်ခေတ်၊ နာရခေတ်၊ ဟဲအန်ခေတ်ကာမများက ရှေးခေတ်ကာလက ရှိနနိုစီရင်စု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တခယာမသည် နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ လူအများဆက်တိုက် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဲဒိုခေတ်ကာလအတွင်း တခယာမသည် အိဝမိစီရင်စု (သို့) တန်းရောtenryō မြေ မှ ဟမဒပိုင်နက်နယ်မြေ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာကို တခဂဝရှောဂုနတဲအစိုးရက တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၈၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် တခအိနှင့် ယမဒ စသည့်ရွာများကို ခေတ်သစ်မြို့ပြစနစ်နှင့်အညီ တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုရွာနှစ်ခုကို ၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ပေါင်းခဲ့ကြပြီး တခယာမရွာမဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။

စီးပွားရေး
----------

တခယာမရွာတွင် စီးပွားရေးအနေဖြင့် စိုက်ပျိုးရေး၊ သစ်လုပ်ငန်းနှင့် ရာသီအလိုက် ခရီးသွားလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။

ပညာရေး
------

တခယာမရွာတွင် ကျေးရွာအုပ်ချုပ်ရေးက စီမံလျက်ရှိသည့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ မူလတန်းနှင့် အလယ်တန်းကျောင်း တည်ရှိသည်။ အထက်တန်းကျောင်းမူ မရှိပေ။

သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး
-----------------

### ရထားလမ်း

* ကျေးရွာတွင် ခရီးသွားများအတွက် ရထားလမ်းပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး မရှိပေ။

### ကားလမ်း

* ကျေးရွာသည် အမြန်လမ်းမပေါ်တွင် တည်ရှိခြင်း မရှိပေ။

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* Wikimedia Commons ရှိ တခယာမရွာ နှင့်ပတ်သက်သော မီဒီယာများ
* Official Website (in ဂျပန်)

ကိုးကား
-------

1. ↑  Takayama Village official statistics(in ဂျပန်)
2. ↑  The Most Beautiful Villages in Japan Archived 15 February 2015 at the Wayback Machine. (in ဂျပန်)
3. ↑  Takayama population statistics
4. ↑  Takayama climate data
သဒ္ဓမ္မရံသီရိပ်သာဆရာတော် အရှင်ကုဏ္ဍလာဘိဝံသသည် သဒ္ဓမရံသီရိပ်သာ၊ ဇေယျာခေမာလမ်း၊ (၆)ရပ်ကွက်၊ မရမ်းကုန်းမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတွင် သီတင်းသုံးကာ ပြည်တွင်း၊ပြည်ပ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို စွမ်းစွမ်းတမံဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ငယ်ဘဝ
-----

ဆရာတော်ဘုရားကြီးကို ခမည်းတော် ဦးသာဖြိုး၊ မယ်တော် ဒေါ်ပုတိုတို့မှ ၁၂၈၃ ခုနှစ်၊ နယုန်လဆန်း(၁)ရက်၊ တနင်္လာနေ့(၁၉၂၁ ခုနှစ်)တွင် ဝင်းကဒတ်ရွာ၊ ဝေါမြို့နယ်၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတွင် မီးရှူးသန့်စင်တော်မူခဲ့သည်။ သက်တော်(၉)နှစ်အရွယ် ၁၂၉၃ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလဆန်း(၁၂)တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ကျောင်းတော်ရာကျောင်းတိုက် နမူနာစံကျောင်းဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တခေမာကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရှင်သာမဏေအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုနောက် ၁၃၀၂ ခုနှစ်၊ တပိုတွဲလဆန်း (၁၂) ရက်နေ့ သက်တော် (၁၉)နှစ် အရွယ်တွင် ဖိုးစမ္ပါရွာ၊ ကန်ကြီးကျောင်းဆရာတော် ဘန္ဒန္တဓမ္မပိယကို ဥပဇ္ဈယ်ပြု၍ ရဟန်းအဖြစ်သို့ရောက်သည်။

စာပေသင်ယူခြင်း
--------------

ညောင်လေးပင်တောရကျောင်းတိုက်၊ ရန်ကုန်မြို့၊ကျောက်ကုန်း မေဒိနီကျောင်းတိုက်၊ ညောင်တုန်းမြို့ ရွှေဟင်္သာကျောင်းတိုက်တို့၌ ပရိယတ္တိစာပေများကို သင်ယူခဲ့သည်။ 

### အောင်မြင်ခဲ့သော စာမေးပွဲများ

သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မစရိယ၊ စေတိယင်္ဂဏဓမ္မစရိယတို့ကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ 

### ဘွဲ့တံဆိပ်တော်များ

မြန်မာနိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံဖြိုးရေးကောင်စီမှ ဆက်ကပ်သော **မဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ၊** **အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ နှင့် အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု** ဘွဲ့တံဆိပ်တော်များ ခံယူရရှိခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့ ကျောက်ကုန်းတော်ရ မေဒိနီကျောင်းတိုက် တပည့်များအား ပိဋကတ်ကျမ်းစာများကို သင်ကြားပို့ချပေးခဲ့သည်။ မရမ်းကုန်းမြို့နယ်၊ သဒ္ဓမ္မရံသီရိပ်သာ၌ တပည့်များအား ဝိပဿနာရှုမှတ်ပုံ၊ နည်းနိဿယများကို ပို့ချသင်ကြား ပြသခဲ့သည်။

သာသနာရေးတာဝန် ဆောင်ရွက်ချက်များ
-------------------------------

ပြည်ပသာသနာအတွက် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်မှာ ၁၉၉၄ ခုနှစ်မှစ၍ ၂၀၀၂ ခုနှစ်အထိ အနောက်တိုင်းနိုင်ငံ၊ အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံများ၌ တရားဟော၊ တရားပြ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၃၄၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ မဟာစည်ရိပ်သာ ကမ္မဋ္ဌာနာစရိယအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သဒ္ဓမ္မရံသီရိပ်သာ၌ ဝိပဿနာတရား ဟောကြားပြသခြင်းစသော သာသနာ့တာဝန်များကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ရေးသားပြုစုသော ကျမ်းဂန်များ
---------------------------

* ဒုက္ခကင်းဝေး ပေါင်းသင်းရေး
* မင်းဆင်ပမာ ကျင့်ဖွယ်ရာ
* ယခုဘဝ ကောင်းမြတ်လှ
* ဒုလ္လဘသိဖွယ် ဝိနည်းငယ်
* သိကောင်းစရာ ဓမ္မပဒေသာ(ပထမတွဲမှစ၍ ဧကာဒသမတွဲ)
* ဣန္ဒြေစွမ်းအင် ထက်မြတ်ကြောင်း(၉)ပါးတရားတော်
* ပဋ္ဌာန်းနှင့် ဝိပဿနာ စသော

ကျမ်းစာအုပ်ငယ်များကို ရေးသားခဲ့သည်။

### ဆောင်ပုဒ်

သဒ္ဓမ္မရံသီ၊ စိတ်ဝယ်ရည်၊  

အမည်ပြုခဲ့သည်။  

တရားအလင်၊ လူတို့ဘောင်၊  

ထိန်ပြောင်လင်းစေသော်။  

အမှောင်ပျောက်ကွယ်၊ အလင်းနယ်၊  

ရောက်ဖွယ်ဖြစ်စေသော်။  

ကိလေမှောင်ကင်း၊ မဂ်ရောင်လင်း၊   

မယွင်းဖြစ်စေသော်။  

အလင်းနယ်မှန်၊ မြတ်နိဗ္ဗာန်၊   

အမြန်ရောက်စေသော်။  

အမည်အတိုင်း၊ ရည်ရွယ်တိုင်း၊   

မဆိုင်းဖြစ်နိုင်ကြစေသော်။

ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူခြင်း
--------------------------

အရှင်မြတ်သည် သက်တော် (၉၁)နှစ် ဝါတော်(၇၁)နှစ် (၁၆)ရက်နေ့ ဒီဇင်ဘာလ ၂၀၁၁ ခုနှစ် မြန်မာစံတော်ချိန် (၇)နာရီ (၃၅)မိနစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ သဒ္ဓမ္မရံသီရိပ်သာကြီး၌ ခန္ဓာဝန်ချခဲ့သည်။

ပြင်ပလင့်များ
-------------

1. Archived 26 November 2013 at the Wayback Machine.
အစ္စလာမ်ဘာသာ စွန္နသ်( အာရပ်: سنة‎ ( sunnah ) သည်အစ္စလာမ်မစ်ပရောဖက် မိုဟာမက် ၏အစဉ်အလာများနှင့်အလေ့အကျင့်များဖြစ်သည်။ ဆွန္နသ်သည်မိုဟာမက်ခေတ်ရှိမွတ်စ်လင်မ်များအားလုံးတွေ့မြင်။ နောက်ဆက်တွဲမျိုးဆက်များသို့ထင်ရှားစွာပြသနိုင်ခဲ့သည်။ ဂန္ထဝင်အစ္စလာမ်သီအိုရီများအရ စွန္နသ်ကို (မှတ်တမ်းများ၊ အပြုအမူများ၊ ပြောဆိုချက်များ၊ နှုတ်ဆိတ်ခွင့်ပြုချက်များသို့မဟုတ် မိုဟာမက် ၏မထောက်ခံမှုများ) နှင့် ကုရ်အာန် ( အစ္စလာမ် စာအုပ်) တို့ဖြင့်မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ အစ္စလာမ်ဥပဒေ နှင့် ယုံကြည်ချက် / ဘာသာရေး ၏အဓိကအရင်းအမြစ်များဖြစ်သောမိုဟာမက်  မှတစ်ဆင့်ထုတ်ဖော်ခဲ့သောဘုရားသခင့်ဖွင့်ဟချက် ( *Wahy* ) ။   ဆွန်နီဂန္ထဝင်အစ္စလာမ့်သီအိုရီကနေအသီးသီး၏ရှိသူများဖြစ်ကြသည် ရှီ ကြောင်းကိုင်ထားသူကိုမွတ်စလင် တကျိပ်နှစ်ပါးအီမာမ် အတွက် sunnah အနက်ကိုဘော်ပြလျက်, ဆူဖီ မိုဟာမက် Sunnah များ၏တန်ဖိုးများကိုကူးစက်ကြောင်းကိုင်ထားသူကို "ဆူဖီဆရာတစ်ဦးစီးရီးမှတဆင့်။ "

မွတ်စ်လင်ယုံကြည်မှုအရ, မိုဟာမက်, မွတ်စ်လင်များအတွက်အကောင်းဆုံးစံနမူနာရှငျခဲ့ နှင့်ကျမ်းတော်မြတ်ကုရ်အာန်ထဲမှာအများအပြားကျမ်းပိုဒ်ကသူ့အမူအကျင့်စံပြကြေညာ, သူ့ကိုနာခံရန်သူ၏နောက်လိုက်ပညတ်ထားကြ၏။  Sunnah ဘယ်လိုဆုတောင်းတူအစ္စလာမ်ဘာသာအတွက်အဓိကဥပဒေများနှင့်ထုံးတမ်းအဘို့မသာတဲ့အခြေခံကိုထောက်ပံ့ပေး salat, ဒါပေမယ့်ထိုကဲ့သို့သောလက်သည်းသို့မဟုတ်တစ်မုတ်ဆိတ်၏သင့်လျော်သောအရှည်ဖြတ်ဖို့ရာအတွက်အမိန့်အဖြစ် "ပင်အများဆုံးသာမန်လှုပ်ရှားမှုများ" အဘို့။ 

အစ္စလာမ်မတိုင်မီကကာလ၌ *သုန* သည်ကောင်းသည်ဖြစ်စေဆိုးသည်ဖြစ်စေ" ပြုမူကျင့်ကြံခြင်း" ကိုဆိုလိုသည်။ နှင့်သူ၏အဖော်များအပါအ ၀ င်အတိတ်ကာလကလူများချမှတ်ခဲ့သောကောင်းမွန်သောထုံးတမ်းစဉ်လာကိုရည်ညွှန်းသည်။   ထို့အပြင်တမန်တော်မြတ်၏ Sunnah သေချာပေါက် hadith နှင့်ဆက်စပ်မခံခဲ့ရပါဘူး။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Brown, *Rethinking tradition in modern Islamic thought*, 1996: p.7
2. 1 2  "What is Shari'a?" .
3. ↑  What is the Difference Between Quran and Sunnah?။ 20 June 2015 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  10 July 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  Sunnah။
5. ↑  University၊ Berkley Center for Religion, Peace and World Affairs at Georgetown။ Sunnah (in en)။ 30 September 2020 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  10 July 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
6. ↑  Brown, *Rethinking tradition in modern Islamic thought*, 1996: p.1
7. ↑  Why Hadith is Important (24 November 2014)။ 7 September 2015 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  10 July 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
8. ↑  Brown, *Rethinking tradition in modern Islamic thought*, 1996: p.10-12
**ပထမအောင်ငူ အင်ပါယာ** သို့မဟုတ် **တောင်ငူမင်းဆက်** သို့မဟုတ် **တောင်ငူ-ဟံသာဝတီခေတ်**သည် မြန်မာတို့၏ အထွတ်အထိပ်ရောက်သည့် ကာလများအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။အရှေ့တောင်အာရှ၏ တစ်ခုတည်းသောအကြီးဆုံးအင်ပါယာလည်းဖြစ်၏။ ပုဂံပျက်သုဉ်းပြီးချိန်မှ စကာ အင်းဝကိုဗဟိုပြုနေသည့် ဗမာတို့အတွက် အောက်ပြည်အရပ်မှ မွန်တို့၏ရန်စစ်၊မြောက်ဘက်မှ တစ်စတစ်စအင်အားကြီးလာသည့် ရှမ်းစော်ဘွားတို့၏ရန်စစ်သာမက မြန်မာနိုင်ငံတဝန်းလုံး တစ်နယ်တစ်မင်း အုပ်ချုပ်နေသည်အထိ ပျက်စီးနေချိန်တွင် အင်းဝလက်အောက်ခံ ကေတုမတီတောင်ငူမှ မင်းကြီးညို၊သားတော် တပင်ရွှေထီး နှင့် ယောက်ဖဖြစ်သူ ဘုရင့်နောင်တို့ ကအသီးသီး အစဉ်မပျက် နိုင်ငံကိုချဲ့ထွင်ကြရာ မင်းကြီးညိုလက်ထက်တွင် အတန်အသင့် အင်အားကောင်းမွန်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊သားဖြစ်သူ တပင်ရွှေထီးလက်ထက်တွင် အောက်ပြည်ရှိ မွန်တို့၏ပိုင်နက် နှင့် ဘုရင့်နောင်လက်ထက်တွင် ယနေ့မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အပြင်သို့ကျော်ကာ အနောက်ဘက်တွင် မဏိပူရ မှ အရှေ့ဘက် ထိုင်းနိုင်ငံ အယုဒ္ဓယ အထိ၊မြောက်ဘက်တွင် ကချင်ပြည်နယ်မှ တောင်ဘက်ကော့သောင်း အထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ နောက် ကမ္ဘောဇသာဒီ နန်းတော် ကိုလည်းတည်ခဲ့သည်။ သို့သော် အမြော်အမြင်ကြီးမားသည့် ဘုရင့်နောင်သည် သားတော်နန္ဒဘုရင်လက်ထက်တွင် မိမိတည်ထောင်သည့် နိုင်ငံကြီးအလွယ်တကူပြိုပျက်သွားမည့်အရေးကိုမူ ကြိုသိမသွားခဲ့နိုင်ပေ။နန္ဒဘုရင်လက်ထက်တွင် လက်အောက်ခံ နယ်စားပယ်စားများ အသီးသီးပုန်ကန်ကြပြီး နောက်ဆုံးတွင် ရခိုင်ဘုရင် မင်းဗာကြီး နှင့်တောင်ငူဘုရင်ခံ မင်းရဲသီဟသူတို့၏တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကမ္ဘောဇသာဒီနန်းတော်ကြီးဖျက်ဆီးခံရပြီး နန္ဒဘုရင်လည်းနန်းကျကာ တောင်ငူသို့ သုံပန်းအဖြစ်သို့ပါခဲ့ရသည်။ ဘုရင့်နောင်၏ သားဖြစ်သူ ညောင်ရမ်းစား ရှင်သစ္စာ က ညောင်ရမ်းမင်းဆက်ကို တည်ထောင်ပြီး ၎င်းနှင့် ၎င်းအဆက်အနွယ်များက နိုင်ငံကိုထိန်းသိမ်းကြသော်လည်း ယခင်ကဲ့သို့ကြီးပွားမှုကိုကား မမီတော့ပေ။

တောင်ငူရာဇဝင်အကျဉ်း
-------------------

သမိုင်းတွင် တောင်ငူကိုစတင်တည်ထောင်သူမှာ ပုဂံခေတ် အလောင်းစည်သူမင်း၏အမတ်ဖြစ်သူ အနန္ဒပစ္စည်း ဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်။ သို့သော် အမှန်တကယ်အင်အားကြီးလာနိုင်သည်မှာ တပင်ရွှေထီး၏ ဖခင်ဖြစ်သည့် မင်းကြီးညို လက်ထက်တွင်ဖြစ်သည်။ သို့ဖြင့် တပင်ရွှေထီး၊ဘုရင့်နောင်တို့ ဟံသာဝတီကို အောင်နိုင်ပြီး ဟံသာဝတီမှတစ်ဆင့် ဒုတိယပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံကို တည်ထောင်ကြချိန်တွင်လည်း တောင်ငူတွင် ယုံကြည်လောက်သည့် အဆွေအမျိုးများကို ဘုရင်ခံအဖြစ် ခန့်ထားအုပ်ချုပ်စေသည်။ တပင်ရွှေထီး ဟံသာဝတီကို အောင်နိုင်ပြီး ဟံသာဝတီတွင်နန်းစံစဉ် တောင်ငူထီးနန်းအား ဘုရင့်နောင်၏ဖခင် မင်းကြီးဆွေကို ဘုရင်ခံအဖြစ် အုပ်စိုးစေသည်။ ဘုရင့်နောင်လက်ထက်တွင်လည်း တောင်ငူနန်းကို ညီတော် တောင်ငူမင်းခေါင်အားဆက်လက် ပေးခဲ့သည်။ ထိုသို့ပေးအပ်မှုများတွင် လက်အောက်ခံအဖြစ်သာ ဆိုသော်လည်း ရွှေမှန်ကင်း၊မင်းမြှောက်တန်ဆာ ငါးပါး၊မင်းဧကရာဇ်တို့၏ အဆောင်အယောင် များကိုပေးပြီး အုပ်စိုးစေခြင်းဖြစ်သည်။ နန္ဒဘုရင်လက်ထက်အရောက်တွင်တောင်ငူမင်း မင်းရဲသီဟသူ နှင့်သားဖြစ်သူ နတ်သျှင်နောင်တို့က ပုန်ကန်ပြီး တောင်ငူ-ဟံသာဝတီ ခေတ်ကို အဆုံးသတ်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် နောက်ဆုံးနန်းတက်သည့် နတ်သျှင်နောင် လက်ထက်တွင် တောင်ငူကို အင်းဝမှ အနောက်ဘက်လွန်မင်းက လာရောက်တိုက်ခိုက်ပြီး မှန်ကင်းအထွဋ်ချကာ သာမန်ပဒေသရာဇ် အဆင့်သို့လျှော့ချခံခဲ့ရသည်။ တောင်ငူမင်း နတ်သျှင်နောင်လည်း စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းကာ မပြုသင့်ဘဲ တိုင်းတပါးသား ငဇင်ကာ နှင့်ပူးပေါင်းကာ အောက်ပြည်အရပ်မှ ထောင်ထားရန်ကြိုးပမ်းသဖြင့် အနောက်ဘက်လွန်မင်းကပင် နှိမ်နှင်းကွပ်မျက် ခဲ့ရသည်။ ထိုသို့ဖြင့် တောင်ငူမင်းဆက်မှာ လည်းကျဆုံးခဲ့ရလေသည်။

ဆက်စပ်လေ့လာရန်
--------------

* တောင်ငူမင်းဆက်
* နန္ဒဘုရင်
* သမိန်ထောရာမ
* နတ်သျှင်နောင်
* ညောင်ရမ်းမင်းဆက်
မွန်ပြည်သစ်ပါတီဥက္ကဋ္ဌမှာ နိုင်ဟံသာ၊ ဖြစ်ပြီး ဒုဥက္ကဋ္ဌမှာ နိုင်‌အောင်မင်းဖြစ်သည်။ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးမှာ နိုင်အောင်မင်းဖြစ်ပြီး တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူးမှာ န်ုင်ဇွဲယျဖြစ်သည်။ ဗဟိုအလုပ်မှုဆောင်များမှာ နိုင်သိုက်ထော နိုင်ဝင်းလှနှင့် နိုင်ဗညားလယ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ မွန်ပြည်သစ်ပါတီ ၏လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းမှာ မွန်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်ဖြစ်ပြီး အကြီးအကဲ မှာဗိုလ်ချုပ်ကြီး လယီဂကောင်းဖြစ်သည်။ တော်လှန်ရေးသက်တမ်း အနှစ်(၆၀) ကျော်ရှိပြီး စစ်အစိုးရနှင့် ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲခဲ့သည့် မွန်ပြည်သစ်ပါတီက ရွေးကောက်ပွဲဝင်ရေးနှင့် တပ်ဖွဲ့အသွင်ပြောင်းရေးအတွက် မွန်ပြည်သူတို့ထံမှ ဆန္ဒခံယူသွားမည်ဟု သိရသည်။

အဆိုပါတွေ့ဆုံပွဲတွင် နယ်ခြားစောင့်တပ် အသွင်ကူးပြောင်းရေးအတွက် ပထမခြေလှမ်းအဖြစ် အသွင်ကူးပြောင်းရေး မူဝါဒ ကော်မတီ၊ အသွင်ကူးပြောင်းရေး လုပ်ငန်းကော်မတီနှင့် အသွင်ကူးပြောင်းရေး တိုင်းအဆင့် လုပ်ငန်းကော်မတီ ဖွဲ့စည်းရန် အရှေ့တောင်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ် သက်နိုင်ဝင်းက မွန်ပြည်သစ်ပါတီကို ကမ်းလှမ်းခဲ့ကြောင်း မော်လမြိုင်ခရိုင်မှ မွန်ပြည်သစ်ပါတီ ထိပ်တန်းအရာရှိတဦးက ပြောသည်။

မွန်ပြည်သစ်ပါတီဘက်မှမူ ယင်းသို့ စစ်အစိုးရ ကိုယ်စားလှယ်၏ ကမ်းလှမ်းချက်ကို ၂၀၀၉ ခု ဇူလိုင်လကုန်ပိုင်းတွင် အကြောင်းပြန်မည်ဟုသာ ပြောကြားခဲ့ကြောင်း အဆိုပါအရာရှိက ပြောသည်။

တပ်ဖွဲ့အသွင်းပြောင်းရေးအပေါ် ပါတီ၏ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် ရပ်တည်ချက်အသစ်နှင့် ပတ်သက်၍ ၎င်းက ပြောကြားရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ ဇွန် (၇) ရက် နံနက်ပိုင်းက ရတခ တိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ် သက်နိုင်ဝင်းနှင့် တွေ့ဆုံပွဲတွင် နယ်ခြားစောင့်တပ် ဖွဲ့စည်းရေးအတွက် မွန်ပြည်သစ်ပါတီနှင့် နအဖတို့၏ ယခုတွေ့ဆုံမှုသည် ဒုတိယအကြိမ်ဖြစ်ပြီး မတ်လဆန်းပိုင်း၌ ပထမအကြိမ် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။

မွန်ပြည်သစ်ပါတီသည် စစ်အစိုးရ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို သဘောမတူကြောင်း၊ ၂၀၁၀ ရွေးကောက်ပွဲကိုလည်း ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်မည်မဟုတ်ကြောင်း အစောပိုင်းက ကြေညာထားပြီး ဖြစ်သည်။ နယ်ခြားစောင့်တပ် အသွင်ပြောင်းရေး ကိစ္စ လက်ခံ မခံကိုမူ တရားဝင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်း မရှိသေးပေ။

နအဖကိုယ်စားလှယ် အရှေ့တောင်ပိုင်း တိုင်းမှူးက မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်းမှ အပစ်ရပ်အဖွဲ့ မွန်ပြည်သစ်ပါတီ ခေါင်းဆောင်များအား တွေ့ဆုံနေသကဲ့သို့ နအဖ၏ စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေး အရာရှိချုပ် ဒု-ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲမြင့် ပါဝင်သည့် တိုင်းမှူးအဖွဲ့တို့ကလည်း တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်တလျှောက်မှ အင်အားကြီး အပစ်ရပ်တိုင်းရင်းသား အဖွဲ့အစည်းများအား နယ်ခြားစောင့်တပ် ဖွဲ့စည်းရေးအတွက် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။၂၀၁၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝရီ ၁၃ ရက်နေ့တွင် NCA စာချုပ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Myanmar Peace Monitor: Stakeholders - New Mon State Party
***ဖိုးမောင်လာပြီ***ကဗျာသည် ကဗျာစာဆို မင်းသုဝဏ် ရေးဖွဲ့ထားသော ကလေးကဗျာတပုဒ် ဖြစ်ပြီး၊ တရွာလုံးအတွက် ငါးရှာပေးသော ဖိုးမောင် အကြောင်းကို အပိုဒ်ရေ ၈ ပိုဒ်၊ ကာရံညီညီ၊ အသံချိုချိုဖြင့် ဇာတ်လမ်းသွား ရေးစပ်ဆိုထားသည်။ *မှိုင်းညိုညဉ့်ရိပ်၊ လူခြေတိတ်၌* ဖြင့် အစချီသည်။

ဂျပန်ခေတ် ပြည်တွင်းစစ်ကာလတွင် တောသူတောင်သား ဆင်းရဲသားများ ဓားစာခံဖြစ်ရပုံကို ရည်ညွှန်းရေးဖွဲ့ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကဗျာကို ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလထုတ် မြဝတီမဂ္ဂဇင်းတွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။

စာသား
-----

မှိုင်းညိုညဉ့်ရိပ်၊ လူခြေတိတ်၌   

ရေဆိပ်အနား၊ ရွာတံခါးမှ  

ကုပ်ကျားကျယ်လောင်၊ ဆီးကြိုဟောင်သော်  

ဖိုးမောင်လာပြီ ဆိုကြသည်။  

  

...  

  

ဘယ်ခါမဆို၊ ဆီးလင့်ကြိုသို့  

မှိုင်းညိုညဉ့်ရိပ်၊ လူခြေတိတ်၌  

ရေဆိပ်အနား၊ ရွာတံခါးမှ  

ကုပ်ကျားကျယ်လောင်၊ ရမ်းရော်ဟောင်သော်  

ဖိုးမောင်လာပြီ ဆိုဆဲပင်။ ။

ကိုးကား
-------

1. 1 2  မင်းသုဝဏ် (ဒီဇင်ဘာလ ၁၉၈၆, ပ-ကြိမ်)။ *မောင်ခွေးဖို့ ကဗျာများ*။ လောကစာပေ။ p. ၅၃။ Cite has empty unknown parameter: `|1=` (အကူအညီ); `|date=` ရှိ ရက်စွဲတန်ဖိုး စစ်ဆေးရန် (အကူအညီ)
2. ↑  မောင်ပုည(ဩစတြေးလျ) (၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၀၉)။ "မင်းသုဝဏ် နှစ်တစ်ရာပြည့်" (PDF)။ *Voice of Burma*။ ၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၀ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
ဗုဒ္ဓဘာသာ သင်္ကေတ
ဆယ်ပါးသီလသည် ရှင်သာမဏေ များ စောင့်ထိန်းဆောက်တည်ရသော သီလ များဖြစ်သည်။
(အကျယ်ကိုထပ်မံဖြည့်စွက်ရေးသားပေးကြပါရန်)

ဆယ်ပါးသီလ (ဝါ) ဒဿသာမဏေရသီလ
--------------------------

(၁) ပါဏာတိပါတာဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။ 

သူ့အသက် သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ၏ ဟူသောသိက္ခါပုဒ်ကို ဆောက်တည်ပါ၏။
(၂) အဒိန္နာဒါနာဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။ 

သူတစ်ပါး ပစ္စည်း ခိုးယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ၏။
(၃) အဗြဟ္မစရိယာဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ၊ 

မမြတ်သော မေထုန်အကျင့်ကို ကျင့်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ၏၊
(၄) မုသာဝါဒါဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။

လိမ်ညာ ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ၏၊
(၅) သုရာ မေရယ မဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာဝေရမဏိ သိက္ခါပဒံ သမာဒိယာမိ၊ 

သေရည် အရက်သောက်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ၏။
(၆) ဝိကာလ ဘောဇနာဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ၊ 

နေ့လွဲ ညစာ စားခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ၏၊
(၇) နစ္စ ဂီတ ဝါဒိတ ဝိသုက ဒဿနဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ၊ 

ကခြင်း သီဆိုခြင်း တီးမှုတ်ခြင်း ပွဲလမ်းသဘင် ကြည့်ရှု့ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ၏။
(၈) မာလာဂန္ဓ ဝိလေပန ဓာရဏ မဏ္ဍန ဝိဘူသနဋ္ဌာနာဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။ 

ပန်းနံ့သာ နံ့သာပြောင်းကို လိမ်းကျံခြင်း မှ ရှောင်ကြဉ်ပါ၏။
(၉) ဥစ္စာသယန မဟာသယနာဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ၊ 

မြင့်သောနေရာ မြတ်သောနေရာ၌ ထိုင်ခြင်း နေခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ၏။
(၁၀) ဇာတရူပ ရဇတ ပဋိဂ္ဂဟဏာဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ၊ 

ရွှေငွေကိုင်ခြင်း ခံယူခြင်း စီမံခြင်းမှ ရှောင်ကြည်ပါ၏။

ကိုးကား
-------
**ပေါတူဂီအင်ပါယာ**ကို တခါတရံ **ပေါတူဂီ ကိုလိုနီအင်ပါယာ**ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး နိုင်ငံရပ်ခြား ကိုလိုနီများ၊ စက်ရုံများ၊ နိုင်ငံရပ်ခြားနယ်နမိတ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ပေါ်တူဂီနိုင်ငံမှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဥရောပသမိုင်းတွင် သက်တမ်းအရှည်ကြာဆုံး အင်ပါယာများထဲကတခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ၁၄၁၅ ခုနှစ် မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ နယ်မြေတခုအား သိမ်းပိုက်ခြင်းမှ စတင်ကာ ၁၉၉၉ ခုနှစ် မကာအိုအား တရုတ်နိုင်ငံသို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ချိန်ထိ ရာစုနှစ် ၆ နီးပါးခန့် အဓွန့်တည်ခဲ့သည်။ အင်ပါယာသည် ၁၅ ရာစုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး အာဖရိကတိုက်၊ မြောက်အမေရိကတိုက်၊ တောင်အမေရိကတိုက်၊ အာရှတိုက်၏ နယ်မြေများနှင့် အိုရှန်းနီးယားဒေသများအထိ အာဏာသက်ရောက်ခဲ့သည်။

ပေါ်တူဂီအင်ပါယာသည် စူးစမ်းရှာဖွေမှုခေတ်မှ အစပြုခဲ့ပြီး ပေါ်တူဂီတိုင်းပြည်၏ လွှမ်းမိုးမှုသည် တဖြည်းဖြည်း ကမ္ဘာအနှံ့သို့ ခြေဆန့်ခဲ့သည်။ ပေါ်တူဂီ သင်္ဘောသားများသည် ၁၄၁၈-၁၄၁၉ ခုနှစ်များတွင် ပင်လယ်ရေကြောင်းသွားလာမှု လမ်းပြအတတ်ပညာများဖြင့် အာဖရိကကမ်းခြေနှင့် အန်တလတိတ်ဒေသများကို စတင်စူးစမ်းရှာဖွေမှု ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် အရှေ့အာရှကမ်းခြေများအထိ စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့ကြပြီး လိုချင်သည့် ဆိပ်ကမ်းများနှင့် စက်ရုံများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၇၁ ခုနှစ်တွင် အာဖရိကကမ်းခြေ၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်း၊ အိန္ဒိယနှင့် တောင်အာရှတို့ကို ဆက်စပ်မိသော ရေလမ်းကြောင်း စီးပွားရေးကွန်ယက်ကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းကဲ့သို့သော ကိုလိုနီစီးပွားကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးလမ်းကြောင်းသည် ပေါ်တူဂီ၏ စီးပွားတိုးတက်မှုကို သက်ရောက်ခဲ့ပြီး တိုင်းပြည်ဝင်ငွေ၏ ၅ ပုံ ၁ ပုံခန့် ရှိလေသည်။

စပိန်ပြည်မှ ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် ၁၅၈၀ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီ သရဖူအား သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ စပိန်နှင့်ပေါ်တူဂီသည် ပေါင်းစည်းမိသွားပြီး နှစ် ၆၀ ကြာခဲ့သည်။ အင်ပါယာအား အုပ်ချုပ်သူသည် စပိန်ဘုရင်သာမက ပေါ်တူဂီဘုရင်လည်းဖြစ်ရာ ဥရောပ၌ စပိန်၏ ပြိုင်ဘက်များဖြစ်သော ဒတ်ချ်၊ အင်္ဂလန်နှင့် ပြင်သစ်တို့၏ တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ခံရလေသည်။ လူဦးရေ နည်းပါးသော ပေါ်တူဂီသည် ကျယ်ပြောလှသော ကုန်သွယ်ရေးဆိပ်ကမ်းများကို ကာကွယ်ရန် အားနည်းလာခဲ့ကာ အင်ပါယာသည်လည်း ယိုင်လဲစပြုလာခဲ့သည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ အင်ပါယာ၏ ဒုတိယသက်တမ်းရောက်လေသော် ဘရာဇီးသည် အလွန်မလုံခြုံဆုံးသော ကိုလိုနီ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အင်ပါယာ၏ တတိယသက်တမ်းဖြစ်သည့် ၁၈၂၀ ခုနှစ်များတွင် ဘရာဇီးသည် လွတ်လပ်ရေးရခဲ့ပြီး အင်ပါယာ ကိုလိုနီပြုခြင်း နောက်ဆုံးအဆင့်သို့ ရောက်လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Page & Sonnenburg 2003, p. 481
2. ↑  Brockey 2008, p. xv
3. ↑  Juang & Morrissette 2008, p. 894
**ပဉ္စမမြောက် ဂျော့ဘုရင်** (ဂျော့ ဖရက်ဒရစ် အားနက် အဲဘတ်၊ ၃ ဂျွန် ၁၈၆၅ - ၂၀ ဇန်နဝါရီ ၁၉၃၆) သည် ယူနိုက်တက်ကင်းဒန်းနိုင်ငံ၏ ဘုရင်၊ ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်ခံနိုင်ငံများနှင့် အိန္ဒိယအင်ပါယာတို့၏ ဥသျှောင်အဖြစ် ၁၉၁၀ ခုနှစ်၊ မေလ ၆ ရက်မှ ၁၉၃၆ ခုနှစ် နတ်ရွာစံချိန်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။

အဖွားဖြစ်သူ ဝိတိုရိယဘုရင်မကြီးလက်ထက်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့ကာ ဖခင် ဝေလမင်းသား အဲဘတ် အက်ဒဝပ်၊ အစ်ကို အဲဘတ် ဗစ်တာ မင်းသား တို့၏နောက် တတိယမြောက် နန်းတက်သူဖြစ်လာသည်။ ၁၈၇၇ မှစ၍ တော်ဝင် ရေတပ်မတော်တွင် အမှုထမ်းရာ အစ်ကိုဖြစ်သူ တိမ်းပါးသည့် ၁၈၉၂ ခုနှစ် အစောပိုင်းအထိပင် ဖြစ်သည်။ သူ၏ မမျှော်လင့်သော သေဆုံးမှုက ဂျော့၏ ဦးခေါင်းထက်သို့ သရဖူရောက်လာစေသည်။ ၁၉၀၁ ခုနှစ် အဖွားဖြစ်သူ ခေါင်းချသွားသည့်အခါ ဖခင်မှာ ဗြိတိသျှအင်ပါယာသခင် သတ္တမမြောက် အက်ဒဝပ်ဘုရင်အဖြစ် နန်းတက်ပြီး ဂျော့မှာမူ ဝေလမင်းသား ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ဖခင်၏အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည်။ ဂျော့သည် အိန္ဒိယအင်ပါယာသခင်အနေဖြင့် ဒေလီဒါဘီသို့ ကိုယ်တိုင်တက်ရောက်ခဲ့သည့် တစ်ဦးတည်းသောဘုရင် ဖြစ်သည်။

The Nizam of Hyderabad pays homage to the king and queen at the Delhi DurbarThe Nizam of Hyderabad pays homage to the king and queen at the Delhi Durbar
ပဉ္စမမြောက်ဂျော့ဘုရင် အုပ်စိုးစဉ်ကာလတွင် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ၊ ကွန်မြူနစ်ဝါဒ၊ ဖက်ဆစ်ဝါဒ၊ အိုင်းရစ်သမ္မတနိုင်ငံထူထောင်ရေးဝါဒနှင့် အိန္ဒိယလွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်ခဲ့ရာ နိုင်ငံရေးအခင်းအကျင်း၌ အပြောင်းအလဲများစွာ ပေါ်လာသည်။ ဗြိတိသျှရွေးကောက်ခံလွှတ်တော်က ရွေးကောက်ခံရန်မလိုသည့် မျက်နှာဖုံးအသိုင်းအဝိုင်းလွှတ်တော်ကို ဩဇာသက်ရောက်နိုင်သည့် ၁၉၁၁ ပါလီမန်အက်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် ဝမ်းကွဲညီအစ်ကိုများဖြစ်သော ရုရှားမှ ဒုတိယမြောက် ဇာ နီကိုလက် နှင့် ဂျာမနီမှ ဒုတိယမြောက် ကိုင်ဇာ ဗီလင် တို့ ထီးနန်းပြုတ်ကျကာ ဗြိတိသျှအင်ပါယာ၏ ဩဇာအာဏာ ထင်ရှားလာသည်။ ဂျာမနီဆန့်ကျင်သော လူထုလှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ဆက် ကိုဘာ နှင့် ဂိုသာ အိမ်တော်အား ဝင်ဆာ အိမ်တော် ဟူ၍ အမည်ပြောင်းခဲ့ရာ ထိုအိမ်တော်မှ ပထမဆုံး စိုးစံသူ ဖြစ်လာသည်။ ပထမဆုံးသော အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာနကို ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ပေးသကဲ့သို့ ဝတ်မင်စတာအား ဗြိတိသျှအင်ပါယာနှင့် ဓနသဟာယနိုင်ငံတို့တွင် မပါဝင်သော သီးခြားနယ်မြေအဖြစ်လည်း ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည်။ နန်းစံနှစ်နောက်ပိုင်းကာလများမှာ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည့် ကျန်းမာရေးပြဿနာများ ရှိခဲ့ပြီး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အကြီးဆုံးသားက အဋ္ဌမမြောက်အက်ဒဝပ်ဘုရင်အဖြစ် နန်းတက်သည်။

  

  

  

  

King George V in Coronation RobesKing George V in Coronation Robes

ကိုးကား
-------
(၁)ပထဝီဆိုင်ရာ တောင်ဝင်ရိုးစွန်း  
(၂) သံလိုက်တောင်ဝင်ရိုးစွန်း (2007)  
(၃) ပထဝီနှင့် သံလိုက်ဆိုင်ရာ တောင်ဝင်ရိုးစွန်း  
(၄) လူသူမရောက်နိုင်သော တောင်ဝင်ရိုးစွန်း
Nagore maricona ကမ္ဘာ‌မြေကြီး၏ ‌တောင်ဘက်အစွန်ဆုံးကျသည့်‌နေရာကို ‌တောင်ဝင်ရိုစွန်းဟု‌ခေါ်သည်။ ‌တောင်ဝင်ရိုးစွန်းသည် အီ‌ကွေတာ မျဉ်း‌ကြောင်း တောင်ဘက်ဒီဂရီ ၉၀ အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ‌တောင်ဝင်ရိုးစွန်း၌ ပထဝီဝင်ရိုးစွန်းနှင့် သံလိုက်ဝင်ရိုးစွန်းဟူ၍ နှစ်‌နေရာရှိသည်။ ထို‌နေရာနှစ်ခုမှာ ထပ်တူမဟုတ်‌ချေ။ သံလိုက် ‌တောင်ဝင်ရိုးစွန်းမှာ အိမ်‌မြှောင်ကရိယာက ‌တောင်ဘက်ကို ပြ သည့်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ထို‌နေရာမှာ ဩစတေးလျနိုင်ငံ၊ ဆစ်ဒနီမြို့အနီးတွင်တည်ရှိသည်။

‌တောင်ဝင်ရိုးစွန်း‌ဒေသမှာ အလွန်‌အေးမြ၍ တဆယ့်နှစ်ရာသီ ကာလပတ်လုံး ‌ရေခဲအတိ ဖုံးလွှမ်း‌နေသည်။ ထို‌ရေခဲကုန်းမြင့် ‌ဒေသသည် ပင်လယ်‌ရေပြင်ထက် ‌ပေ‌ပေါင်း ၁၀,၀၀၀ နီးပါး ခန့်မြင့်သည်။ လူဟူ၍ တစ်‌ယောက်မျှမရှိ‌ချေ။ ‌ရေသတ္တဝါ အချို့သာ ကျက်စားသွားလာ‌ နေထိုင်ကြသည်။ ‌တောင်ဝင်ရိုး စွန်းကို ‌ရှေးဦးစွာ‌ရောက်ရှိသူမှာ အားမန်ဆင်အမည်ရှိ‌သော ‌နော်ဝေ လူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်သည်။ 

‌ရောက်သည့်နှစ်မှာ ၁၉၁၁ ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို‌နောက် ခရစ် ၁၉၂၉ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၄၆ ခုနှစ်များတွင် အ‌မေရိကန် ‌ရေကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရစ်ချတ်ဗတ်သည် ‌နောက်ပါအဖွဲ့သားများနှင့်အတူ ‌တောင်ဝင်ရိုစွန်းသို့ ‌ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဗတ်နှင့်အတူ သွား‌ရောက်ခဲ့‌သောအဖွဲ့မှာ ကြီးကျယ်လှပေသည်။ အဖွဲ့တွင် ‌လေယာဉ်တင်သ‌င်္ဘော တစ်စင်း၊ ‌လေယာဉ် ပျံအစင်း ၂၀၊ ရိုးရိုးသ‌င်္ဘော ၁၃ စင်းနှင့် လူ‌ပေါင်း ၄၀၀၀ ပါ ဝင်‌လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅
မဂဒူး မင်းဆက်မှ နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သူ သုရှင်တကာရွတ်ပိ (၁၅၂၆-၁၅၃၉)သည် ဒုတိယဗညားရံ၏သား ဖြစ်သည်။

နိုင်ငံကို ကောင်းစွာ အုပ်ချုပ်ထားနိုင်စွမ်းမရှိတော့ပဲ အင်အားကြီးလာသည့် တောင်ငူဘုရင် တပင်ရွှေထီး၏ ကျူးကျော်မှု သုံးကြိမ်ခံရပြီးနောက်တွင် ဟံသာဝတီနန်းတော်ကိုစွန့်ခွာကာ နောက်လိုက်နောက်ပါများဖြင့် ယောက်ဖတော် ပြည်မင်းနရပတိ ထံသို့ ပြေးလေသည်။ အကြီးဆုံးအမှားမှာ တပင်ရွှေထီး၏ပရိယာယ်ကို ယုံစားပြီး မိမိအပေါ်တွင် သစ္စာရှိရှိ ကာကွယ်ပေးနေသည့် အရည်အချင်းရှိ အထိန်းတော်ကြီးနှစ်ပါး (ဗညားကျန်း နှင့် ဗညားလော) တို့ကို ကွပ်မျက်စေခဲ့ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ကိုယ်တိုင် မိဖုရားနှင့် သားသမီးများခေါ်၍ ရေကြောင်းမှပြေးပြီး ကျန်တပ်များကို ကြည်းကြောင်းမှ လိုက်စေသည်။ ပြည်မြို့မရောက်ခင်ပင် ကြည်းတပ်မှာ ကျော်ထင်နော်ရထာ ဦးဆောင်သည့် တောင်ငူတပ်များကို နောင်ရိုးတိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနှိမ့်သွားသဖြင့် အင်အားအနည်းငယ်ဖြင့်သာ ပြည်မြို့သို့ရောက်သည်။ ထိုနောက် သုရှင်တကာရွတ်ပိသည် ၎င်း၏လက်ကျန်အင်အား၊ ယောက်ဖဖြစ်သူ နရပတိ၏ ပြည်မှ စစ်အင်အား၊အင်းဝမှ ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွားနှင့် ၎င်း၏မဟာမိတ် ရှမ်းစော်ဘွားများ စသည့် အင်အားသုံးရပ်ပေါင်းကာ တပင်ရွှေထီး၏ တောင်ငူတပ်များကို ရင်ဆိုင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ရေတပ်တွင် တပင်ရွှေထီး၏တပ်များ အသာရသည်။ ကြည်းကြောင်းတိုက်ပွဲများ ဆင်နွဲရန် စီစဉ်သော်လည်း စစ်ပန်းနေသောကြောင့် တစ်ကြောင်း၊ ရန်သူအင်အား များသည်ကြောင့်တစ်ကြောင်း တပင်ရွှေထီးက တပ်ကို ဟံသာဝတီသို့ ပြန်ခေါက်သဖြင့် မတိုက်ခိုက်ဖြစ်တော့ပေ။ သို့ဖြင့် တကာရွတ်ပိလည်း အင်္ဂပူတွင် တပ်ချကာနေစဉ် ဆင်ကျော့(ဖမ်း) ထွက်ရာမှ အဖျားရောဂါပြင်းထန်စွာခံစားရပြီး လွန်လေသည်။ 

သားတော်တစ်ပါးနှင့် သမီးတော်တစ်ပါးကို သိုဟန်ဘွားက မြောက်စားမည်ဟုဆိုကာ အင်းဝသို့ခေါ်ဆောင်သွားသည်။ အင်းဝ၌ စံစားနေကြရင်း မပျော်ပိုက်၍ သမီးတော်ကွန်းဗ္လဲသည် ပြည်အရပ်သို့ ပြန်လည်စံမြန်းရာမှ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ မိဖုရားမင်းခေါင်မယ်တော်(ပြည်ဘုရင် မင်းထွေး၏ နှမ)ကိုမူ နရပတိက ရခိုင်နှင့် မဟာမိတ်ပြုလိုသဖြင့် ရခိုင်ဘုရင်ထံဆက်သလေသည်။

ကိုးကား
-------



| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
မဂဒူး မင်းဆက် (အေဒီ ၁၂၈၇ - ၁၅၃၉) |
| --- |
| ဘုရင်များ | 
* ဝါရီရူး
* ခွန်လော
* စောသင်မောင်
* စောဇိတ်
* ဇိတ်ပွန်
* စောအဲကံကောင်း
* ဗညားအဲလော
* ဗညားဦး
* ရာဇာဓိရာဇ်
* ဗညားဓမ္မရာဇာ
* ပထမဗညားရံ
* ဗညားဗရူး
* ဗညားကျန်းထော
* လိပ်မွတ်ထော
* ရှင်စောပု
* ဓမ္မစေတီ
* ဒုတိယဗညားရံ
* သုရှင်တကာရွတ်ပိ

 |
| ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ | 
* မင်းကန်စီ
* သမိန်ဗြာဇ္ဇ
* အမတ်ဒိန်
* သမိန်ဗရမ်း
* လဂွန်းအိန်
* ရဲသေဉ်ရံ

 |
| အကြောင်းအရာများ | 
* ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းကြီး
* ရွှေမော်ဓောဘုရား(ပဲခူး)

 |
| ဒေသ (မွန် ၃ ရပ်) | 
* မုတ္တမ
* ဟံသာဝတီ (ပဲခူး)
* မြောင်းမြ

 |
| * + ပုဂံခေတ်
	+ ပင်းယခေတ်
	+ အင်းဝခေတ်
	+ တောင်ငူခေတ်
	+ ညောင်ရမ်းခေတ်
	+ ကုန်းဘောင်ခေတ်
	+ ရတနာပုံခေတ်
	+ ကိုလိုနီခေတ်
	+ ဂျပန်ခေတ်
	+ ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီခေတ်
	+ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်
	+ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ခေတ်
	+ နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီခေတ်
	+ မျက်မှောက်ခေတ်
 |
**ဒေဝါနံပိယတိဿမင်း** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၏ ရှေးမြို့တော်ဟောင်း အနုရာဓပူရမြို့တွင် မင်းပြုခဲ့သော အစောပိုင်းမင်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ရိုးရာရာဇဝင်ကျမ်းအရ ၃၀၇ ဘီစီမှ ၂၆၇ ဘီစီ အထိ မင်းပြုခဲ့သည်ဟု ဆိုပြီး ခေတ်ပေါ်ရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် ၂၄၇ ဘီစီမှ ၂၀၇ ဘီစီ အထိ မင်းပြုခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ အသောကမင်းလက်ထက်တွင် သီရိလင်္ကာသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ စတင်ရောက်ရှိအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သော မင်းတစ်ပါးအနေဖြင့် ထင်ရှားသည်။ သူ၏ နန်းတက်ချိန်များအား *မဟာဝံသ* ရာဇဝင်ကျမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ မုဋသိဝမင်း၏ ဒုတိယသားတော် ဖြစ်သည်။ 

မဟာဝိဟာရ ကျောင်းတိုက်, ထူပါရာမ စေတီ, စေတိယ ကျောင်းတိုက် မဟာစေတီတည်မည့်နေရာ၌ ဂီဝါဓာတ်တော်ဌာပနာထားသော ကျောက်တိုင်, ဣဿရ သမဏ ကျောင်းတိုက်, ဝေဿဂီရိကျောင်းတိုက်, ဥပါသိကာရာမ, ဟဋ္ဌဠှက ဘိက္ခုနီမကျောင်းတိုက်, နာဂဒီပကျွန်း ဇမ္ဗုလောဟကျောင်းတိုက်-စသော သာသနိက အဆောက်အဦတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ 

ဒေဝါနံပိယတိဿမင်းလက်ထက်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသော အနုရာဓပူရမြို့ရှိ သုပရမ စေတီ

### ကိုးကား

1. ↑  ဒေဝါနံပိယတိဿ (ပု) [ဒေဝါနံ+ပိယ+တိဿ။ ဒေဝါနံပိယတိဿောတိ ပိယော စ သော တိသော စာတိ ပိယတိဿာ၊ ဒေဝါနံ ပိယတိသော ဒေဝါနံပိယတိဿာ။ မောဂ်၊၂၊၁၁၉။ ယင်း-ပဉ္စိကာ။]
2. ↑  Mahavamsa : the great chronicle of Ceylon။ London : Pub. for the Pali Text Society by Oxford Univ. Pr. (25 August 1912)။
3. ↑  မဟာဝံ-သ၊ ၂၀။ ၁၇-၂၆။) ပုတ္တော ဒေဝါနံပိယတိဿော ရဇ္ဇံ ကာရေဿတိ။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၂။ (—ဝိမတိ၊၁၊၃၄။)
4. ↑  တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၀
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ\ ဝိနယ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

သံဃာတော်များ ဥပုသ်ကံပြုရန် သမုတ်ထားအပ်သော ဥပုသ်ကျောင်းဆောင်။ 

တိုက်တာတစ်ခုလုံး သိမ်ဖြစ်နေသော ကျောင်းတိုက်၌ ရဟန်းတို့သည် "ယနေ့ ဤ မည်သောကျောင်း၌ ဥပုသ်ပြုမည်"ဟု အချိန်း အချက် အမှတ်သင်္ကေတ မပြုဘဲ ကျောင်းစဉ် (ပရိဝုဏ်အစဉ်)အတိုင်း ပါတိမောက်ပြကြ၏၊ အာဂန္တုကရဟန်းများသည် "ယနေ့ဤမည်သော ကျောင်း၌ ဥပုသ်ပြုလတ္တံ့"ဟု မသိကြသဖြင့် ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားသောအခါ ဘုရားရှင်က တိုက်တာတစ်ခုလုံး သိမ်ဖြစ်နေသော ကျောင်းတိုက်၌ နှစ်ဘက်မိုးကျောင်း, တဘက် မိုးကျောင်း, ပြသာဒ်, ပြသာဒ်ဦးပြည်း, ဂူတို့ကို ဥပုသ်အိမ်သမုတ်၍ ဥပုသ်ပြုခြင်းငှါ ခွင့်ပြုတော်မူသည်၊ သို့သော် ဥပုသ်အိမ်နှစ်ခု မသမုတ်အပ်၊ တစ်ခုသာ သမုတ်ရသည်၊ အလွန် သေးငယ်သောဥပုသ်အိမ်၌ ရဟန်းများစွာ မဆန့်လျှင် မသမုတ်အပ်သော မြေ၌ နေ၍ ပါတိမောက်နာသော်လည်း ဥပုသ်ပြု သည်ပင်မည်၏၊ ထိုသို့သောအခါ အလိုရှိသလောက် ကြီးမားသော ဥပုသ်အိမ်ဦးဥပစာ (မျက်နှာသာ)ကိုလည်း သမုတ်ခွင့်ပြုတော်မူသည်၊ ထိုဥပုသ်အိမ်ဦး ဥပစာကို သမုတ်သောအခါ ရှေးဦးစွာ ငယ်ငယ်ကြီးကြီးဖြစ်သော ကျောက်၊ အုတ်၊သစ်သားပိုင်း၊ ဒုတ် စသည်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ တန်ဆောင်းစသည်တို့တွင် အမှတ်မရှိ တစ်ခုခုကိုလည်းကောင်း နိမိတ်ပြုလုပ်၍ နိမိတ်ကြားနိုင်သည်။  ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာ၌-သိမ်နုတ်သောအခါ ဥပုသ်အိမ်ကို နုတ်ပြီးမှ သိမ်ကိုနုတ်ခြင်းကို ဧကဆရာတို့ အလိုရှိကြောင်း၊ အဗဒ္ဓသိမ်၌လည်း ဥပေါသထာဂါရသမုတ်မှု ပြီးစီး ရရှိနိုင်သောကြောင့် ထိုဧကေဝါဒမသင့်ဟု ဆရာတို့ဆိုကြောင်း ပြဆိုထားသည်။  ထိုဥပုသ်အိမ်သည် နေထိုင်ခြင်းအကျိုးငှါ ပြုလုပ်ထားသော ဝါသာဂါရ ကျောင်းမဟုတ်ချေ။

### ကိုးကား

1. ↑  အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ဥပေါသထာဂါရံ သမ္မန္နိတွာ ဥပေါသထံ ကာတုံ။ ဝိ၊၃၊၁၄၅။
2. ↑  ဝိ၊၃၊၁၄၅-၁၄၇။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၃၀။
3. ↑  ဝဇိရ၊၄၅၆။
4. ↑  ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၅၉။
5. ↑  တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၄-အပိုင်း-၂
**ဦးညွန့်အောင်** သည် စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ ဒုတိယဝန်ကြီးဟောင်း ဖြစ်သည်။ သူသည် မြန်မာနိုင်ငံ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်၊ ကုန်သွယ်မှုနှင့် ကုန်စည်စီးဆင်းမှုများ မှန်ကန်မြန်ဆန်စေရေး ဗဟိုကော်မတီအတွင်းရေးမှူးအဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

ပညာရေး
------

ဦးညွန့်အောင်သည် စစ်တက္ကသိုလ် အပတ်စဉ် ၃၀ တွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။

ဝန်ထမ်းဘဝ
---------

တပ်မတော်တွင် စစ်ထောက်လှမ်းရေးဗိုလ်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကာ ၁၉၉၉ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် ကုန်သွယ်ရေး ဦးစီးဌာနသို့ ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့သည်။

ဦးညွန့်အောင်သည် စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ ကုန်သွယ်ရေးဦးစီးဌာနတွင် ညွန်ကြားရေးမှူးချုပ်ရာထူးဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့စဉ် ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလအတွင်း ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဖားကန့် ကျောက်စိမ်းတွင်းများတွင် တရုတ်ဘက်မှ တရားမဝင် ယန္တရားကြီးများ အလွန်အကျွံသုံးစွဲနေမှုကို ထိရောက်သည့် အရေးယူမှုမရှိကြောင်း စိစစ်တွေ့ရှိ၍ သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်က ဦးညွန့်အောင်အား အငြိမ်းစားပေးခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်တွင် စစ်အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက် စစ်ကောင်စီက ဦးညွန့်အောင်ကို စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။

### အနားပေးခံရခြင်း

စားသုံးဆီဈေး အဆမတန်မြင့်တက်ခဲ့မှုအပါအဝင် ကုန်ဈေးနှုန်းကြီးမြင့်သွားမှုနှင့် ပါတ်သတ်ပြီး စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအချို့ စစ်ဆေးခံကြရရာဝယ် ၎င်းလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ယင်းနောက် ၂၀၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၅ ရက်တွင် စစ်ကောင်စီက ၎င်းကို ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ်မှ အနားပေးကြောင်း စာထုတ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာနိုင်ငံရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကော်မရှင် (in my)။ 28 December 2021 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. 1 2 3  ညွှန်ချုပ်တာဝန်မှ ထုတ်ပယ်ခံထားရသူ စစ်ကောင်စီ၏ ဒုဝန်ကြီး ဖြစ်လာ (in my) (၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁)။  ၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  စူပါဗိုလ်ချုပ် မိုးမြင့်ထွန်းနှင့် အပေါင်းပါများ ထွက်တော်မူ နန်းကခွာ။ *Myanmar Now* (၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃)။  ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။