**တုရင်တောင်**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦး-ကျောက်ပန်းတောင်း ကားလမ်းအနောက်ဘက်၊ ပုဂံမြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက် ခြောက်မိုင်ခန့် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ တုရင်တောင်သည် ပုဂံနယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ထားသကဲ့သို့ ရှိနေသည်။ အထူးသဖြင့် မြို့ပြနေပြည်တော်ကို ဝန်းရံကာဆီးထားသော သဘာဝမြို့ရိုးလည်း ဖြစ်သည်။ တုရင်တောင်သည် ပုဂံမြို့ပြ နယ်နိမိတ်အစလည်း ဖြစ်သည်။ တုရင်တောင်ပေါ်မှ ညောင်ဦးတစ်ဖက်(ဧရာဝတီမြစ်ကမ်း) ၌တည်ရှိသော တန့်ကြည့်တောင်စေတီ စွယ်တော်မြတ်စေတီကို လှမ်း၍ ဖူးမြှော်နိုင်သည်။ တုရင်တောင်တွင် စတုတ္ထမြောက် စွယ်တော်မြတ် ကိန်းဝပ်ရာစေတီတော်မြတ် တည်ရှိသည်။ 

သက္ကရာဇ် ၄၂၁ ခုနှစ်တွင် တုရင်တောင်စေတီတော်မြတ်ကို တည်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

အမည်အမျိုးမျိုး
---------------

တုရင်တောင်=မြင်းကဲ့သို့ လျင်မြန်စွာ သွားတတ်ခြင်း၊ မြင်းနှင့်တူသောတောင် ဟူ၏။ တုရင်တောင်ကို တုံ့ဝပ်တောင်(ဆင်ဖြူတော် တုံ့ခနဲဝပ်ခြင်း)၊ တုပ်ဝပ်တောင်(ပဆစ်တုပ်ဝပ်တွားခြင်း)၊ တူရွင်းတောင်၊ တုရင်းတောင်၊ သက်စိုးတောင်(သက်လူမျိုးများ စိုးမိုးနေထိုင်ဖူးခြင်း)(သက်မင်းကတုံ၏ ဦးခေါင်းအား ရတနာပန်းတောင်းတွင် တင်၍ နှစ်စဉ်ကန်တော့ကြခြင်း) စသည်ဖြင့် အမည်နာမ အမျိုးမျိုး ခေါ်ကြသည်။ 

အနော်ရထာမင်းကြီး၏ရတနာဆင်ဖြူတော်သည် စွယ်တော်ပွားကို ပင့်ဆောင်လာကာ ဤတောင်ပေါ် ရောက်သည့်အခါ တုံ့ခနဲဝပ်သွား၍ တုံ့ဝပ်တောင်၊ ပုဆစ်တုပ်ဝပ်သွားသဖြင့် တုပ်ဝပ်တောင်ဟု ခေါ်တွင်ကြောင်း ဆိုကြသည်။ တစ်ချိန်တစ်ခါက သက်လူမျိုးများ စိုးမိုးနေထိုင်ခဲ့ဖူးကြောင်း သက်စိုးတောင်ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။

တုရိုင်တိုင်
------------

ထိုသို့ အမျိုးမျိုး ခေါ်ဆိုကြသည့်အနက် တုရိုင်တိုင်ဟူသော အခေါ်အဝေါ်နှင့် ပတ်သက်၍ ပုဂံရှေးဟောင်း သုတေသနအရာရှိ ဆရာဦးဗိုကေမှ တုရင်တောင်သည် ပုဂံနယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ထားသလို ဖြစ်ခြင်း၊ ပုဂံနေပြည်တော်အား ဝိုင်းရံတားဆီးသည့် သဘာဝမြို့ရိုး ဖြစ်ခြင်း၊ မြို့ပြနယ်အစပ်၊ မြို့အဝင် မုခ်ဦး အထမ်းအမှတ် တုရိုင်တိုင်ကို စိုက်ထူသတ်မှတ်ထားလျှင် မင်းမှုထမ်းတို့သည်လည်း ပြည့်စုံစွာရှိရမည်။ ထို့ကြောင့် ထိုတောင်တန်းအား တုရိုင်တိုင်ရှိသော တောင်တန်း၊ မင်းမှုထမ်းတို့ နေသော ရွာကို တုရိုင်တိုင်ရွာဟု ခေါ်ခဲ့ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ (ယခုတိုင် တူရွင်းတိုင်ရွာ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။)

တရုတ်ပြေးကျောက်စာတွင် တုရင်္ဂဂီရိဟု တွေ့ရှိရပြီး စူဠာမဏိကျောက်စာတွင် တုရင်တောင်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ စောရဟန်းသိမ်ကျောက်စာတွင် တုရင်းတိုင် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ပျူစောထီး၏ ဆရာရသေ့သည် တုရင်တောင်တွင် သတင်းသုံးသည်ဟု ရွှေစည်းခုံသမိုင်းသစ်ကျမ်းတွင် ဖော်ပြပါရှိလေသည်။

တုရင်တောင်ကား ဘုရားအလောင်းနုစဉ်က ဆဒ္ဒန်ဆင်မင်းဘဝ တစ်ကြိမ်၊ ခြင်္သေ့မင်းဘဝ တစ်ကြိမ်၊ သိန်းငှက်ဘဝ တစ်ကြိမ် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့ဖူးသည် ဖြစ်ပြီး ယခုစွယ်တော်မြတ်တင်၍ အဓိဋ္ဌာန်ဖြင့် လွှတ်သော ဆင်ဖြူတော်သည် ဤတောင်ထိပ်၌ စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ဝပ်တော်မူသည်။

တောင်တစ်ခွင် ပတ်ဝန်းကျင်
------------------------

တုရင်တောင်ပေါ်မှ မြင်တွေ့ရသော မြကန်ဆည်
တုရင်တောင်တန်း၏ တောင်ဘက်အဆုံးသည် ကျောက်ပန်းတောင်းနယ်၊ ဂွေးချိုရွာတွင် အဆုံးသတ်သည်။ ဂွေးချိုတောင်၊ မိုလာတောင်ဟု ခေါ်ကြသည်။ တက်မရွာအနီးမှ တောင်ကို တက်မတောင်၊ ပန်းကုံးစပင်ရွာမှတောင်ကို ပန်းကုံးပင်တောင်၊ ဒါန်းရွာအနီးမှတောင်ကို ဒါန်းတောင်ဟု ခေါ်ကြသည်။ တုရင်တောင်၏ အနောက်ဘက်တွင် ပုဂံခေတ်၊ ထီးလှိုင်ရှင် ကျန်စစ်သားမင်းကြီး တူးဖော်ခဲ့သော မြကန်ရှိသည်။

### ရွာများ

တောင်၏ အရှေ့ဘက်တွင် တောင်ပရွာ၊ တောင်ရှေ့ရွာ၊ ကုန်းရွာ၊ မန်ကျည်းစောက်ရွာ၊ ဝါခင်းကြီး၊ စုတည်ရွာ၊ ထန်းနောင်းဝန်းရွာ တို့ရှိသည်။ အနောက်ဘက်တွင် တုရွင်းတောင်ရွာ၊ ညောင်တိုရွာ၊ လက်ဝဲရွာ၊ သဲပြင်တောရွာ၊ အနောက်အုံ၊ ချောင်းရှည်၊ ချောင်းဝ၊ ငလင်းတုတ်၊ ပန်းကုန်းပင်၊ အုတ်လှေကား၊ ညောင်ပ၊ ပဒိုင်းရွာတို့ တည်ရှိသည်။

တုရင်တောင်ကြောတွင် အလောင်းစည်သူမင်းကြီးက မိမိမအိုသေးကြောင်း သူခိုးယောင်ဆောင်၍ မြင်းစီးပြီး အစွမ်းပြသောနေရာ ဖြစ်သည်ဟု ရှေးဟောင်းမြန်မာ ရာဇဝင်များ၌ ဆိုထားသည်။ ထို့ကြောင့် ပုဂံအလှနှင့် ပုဂံသားတို့ စွမ်းအားကို ဖော်ကျူးသော နေရာဟု ဆိုကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှင်အရဟံ ပရိနိဗ္ဗာန်စံသောအခါ တုရင်တောင်ခြေ၌ အန္တိမဈာပန ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု လည်းဆိုကြသည်။ အဆောက်အဦ မှန်သမျှ ကျောက်ဆစ်အနုပညာ မှန်သမျှ တုရင်တောင်မှ ကျောက်တုံးကျောက်သားများ ဖြစ်သည့် အလျောက် **ပုဂံဂုဏ်ဆောင် တုရင်းတောင်** ဟူ၍လည်းဆိုကြသည်။

ကိုးကား
-------



| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
ပုဂံ |
| --- |
| သမိုင်းကြောင်း | 
* ပုဂံခေတ်
* ပုဂံမင်းဆက်
* ပုဂံခေတ်ကဗျာ
* မြစေတီကျောက်စာ
* တန္တရအယူဝါဒ

 |
| စွယ်တော်လေးဆူ | 
* ရွှေစည်းခုံစေတီ
* တန့်ကြည့်တောင်စေတီ
* လောကနန္ဒာစေတီ
* တုရင်တောင်စေတီ

 |
| ဘုရားပုထိုးများ | 
* ဂူပြောက်ကြီး (ဝက်ကြီးအင်း)
* ဂူပြောက်ငယ် (ဝက်ကြီးအင်း)
* ဆပဒစေတီ
* ကျောက်ဂူဥမင်ဘုရား
* ကုန်းတော်ကြီးဂူဘုရား
* သကျမုနိဂူဘုရား
* ထီးလိုမင်းလိုဘုရား
* အာနန္ဒာဘုရား
* ရွှေဂူကြီးဘုရား
* သံတော်ကြားဘုရား
* သဗ္ဗညုဘုရား
* ဓမ္မရံကြီးဘုရား
* ရွှေဆံတော်စေတီ
* ရှင်ပင်သာလျောင်း
* မင်္ဂလာစေတီ
* ပုထိုးသားများဂူဘုရား
* ကန်တော့ပလ္လင်ဘုရား
* မဟာဗောဓိစေတီ
* ဗူးဘုရား
* ဂူပြောက်ကြီး (မြင်းကပါ)
* ဂူပြောက်ငယ် (မြင်းကပါ)
* မြင်းကပါစေတီ
* ပေါ်တော်မူဘုရား
* မနူဟာဘုရား
* နန်းဘုရားကျောင်း
* အပယ်ရတနာဘုရား
* နဂါးရုံဂူဘုရား
* စိမ်းညက်အစ်မဘုရား
* စိမ်းညက်ညီမဘုရား
* နန္ဒာမညာဂူဘုရား
* သမ္ဘူလဘုရား
* ဘုရားသုံးဆူ
* လေးမျက်နှာဂူဘုရား
* ဓမ္မရာဇိကဘုရား
* စူဠာမဏိဘုရား
* မြစေတီ
* ပြဿဒါးကြီး (ပြဿဒ်ကြီး)
* အလိုတော်ပြည့်ဂူဘုရား
* ရှင်မထီးဘုရား
* ငကျွဲနားတောင်းစေတီ
* လောကထိပ်ပန်ဘုရား
* စိုးမင်းကြီးစေတီ
* ဖက်လိပ်ဘုရားများ
* စေတနာကြီးဘုရား (စည်စနာ)
* ဂူပြောက် (ဗိုလ်ချိုမိဂူပြောက်)
* တရုတ်ပြေးဘုရားကြီး
* ရပ်စောက်ဂူဘုရား
* တောင်ပုံလောကနာထ ဂူဘုရား
* တိုင်းချွတ်ဂူဘုရား
* ပုတ္တလင်ပုထိုး
* မြင်းပြဂူဘုရား
* ကျဆင်းဂူဘုရား
* အဇ္ဇဂေါဏဂူဘုရား
* ငလူးဂူဘုရား
* စောလှဝန်းဂူဘုရား
* မလာဖြစ်ဂူဘုရား
* မလုံးဖြစ်ဂူဘုရား
* လက်ပွတ်ကန်ဂူဘုရား
* သင်္ကန်းရုံဂူဘုရား
* သမန်းဂူဘုရား
* ဇံသီးဂူဘုရား
* ထောက်လှော်ကားဂူဘုရား
* တပ်ခလေးဂူဘုရား
* ပိန္နဲဂူဘုရား
* ဇေယျသွတ်ဂူဘုရား
* ကဇွန်းအိုဘုရား
* သုံးနယ်ခြားဂူဘုရား
* ဆင်များရှင်ဘုရား
* ရှင်ပင်သက်ရှည်ဘုရား
* သက်တော်ရစေတီတော်
* ထီးတန်ဆောင်ဘုရား
* ငှက်ပစ်တောင်ဘုရား
* နရသီဟပတေ့မင်းကောင်းမှုဘုရား
* အိမ်ရာကျောင်းငါးမျက်နှာ
* တန်ဆောင်းဂူဘုရား
* မြေပုံသာဘုရားလှ(လောကမုနိ)
* တာမနိဘုရား
* ချောက်ဘုရားလှ
* ချောက်ဘုရားလှငယ်
* ဂူနီဘုရား

 |
| အထင်ကရ နေရာများ | 
* ပုဂံမြို့ဟောင်း
* ပုဂံမြို့သစ်
* ပုဂံရှေးဟောင်းသုတေသနပြတိုက်
* ပုဂံနန်းတော်ရာ
* သရပါတံခါး
* ငှက်ပစ်တောင်
* မြင်းကပါ
* ဥပါလိသိမ်
* နတ်လှောင်ကျောင်း
* ရှင်အာနန္ဒာအုတ်ကျောင်း
* ကျန်စစ်သားဥမင်
* မြကန် -ပိဋကတ်တိုက်
* မီးမလောင်ကျောင်း
* စိုးမင်းကြီးကျောင်း
* အာမနာကျောင်း -ဖွားစောရွာ -မင်းနန်သူရွာ
* သူဌေးမုခ်ဂူ
* ကျောက်စာဂူ
* စာသင်ဂူ
* တုရင်တောင်
* မြကန်စက္ကူတိုက်
* တန့်ကြည့်တောင်
* သမီးဝှက်ဥမင်နှင့် မြားသဂူ
* သီရိပစ္စယာ

 |