recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ချန်ချန်** သည် တောင်အမေရိကတိုက် တွင် ကိုလံဘီယာခေတ်မတိုင်မီ အချိန်က အကြီးဆုံးမြို့တော် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပီရူးနိုင်ငံ ထရူဂျီလိုမြို့၏ အနောက်ဘက် ၅ ကီလိုမီတာ (၃.၁ မိုင်) အကွာရှိ လာ လီဘာတက်ဒ်ဒေသတွင် တည်ရှိသော ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေ တစ်ခု ဖြစ်သည်။

ချန်ချန်သည် မိုရှေးတောင်ကြား၏ အဝတွင် တည်ရှိပြီး  ၉၀၀ ခုနှစ်မှ ၁၄၇၀ ခုနှစ် အထိ တည်ရှိခဲ့သော သမိုင်းဝင် ချီမော အင်ပိုင်ယာ၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး  ထို့နောက်တွင် ချီမောအင်ပိုင်ယာအား အင်ကာ အင်ပိုင်ယာမှ အနိုင်ယူ သိမ်းပိုက်၍ ၎င်းတို့ လက်အောက်သို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ချီမော သည် ပီရူးကမ်းရိုးတန်း တလျှောက်တွင် အေဒီ ၁၄၀၀ ခန့်က တည်ထောင်ခဲ့သော ချီမူး ယဉ်ကျေးမှုမှ ပေါ်ထွန်းလာခြင်း ဖြစ်သည်။

ချန်ချန်သည် ပီရူးနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ ကမ်းရိုးတန်း သဲကန္တာရ၏ မိုးခေါင်ရေရှားဒေသတွင် ရှိသည်။  ထိုဒေသတွင် မိုးမရွာသဖြင့် ချန်ချန်ရှိ ဆားငန်ရေ မဟုတ်သော ရေ၏ အဓိက အရင်းအမြစ်မှာ အင်န်ဒီးစ်တောင်တန်းမှ ကျဆင်းလာသော ရေတို့ကို သယ်ဆောင်လာသော မြစ်များ ဖြစ်သည်။ ထိုရေများကြောင့် ကုန်းမြေနှင့် ရေတို့ကို ဆည်မြောင်းစနစ်များဖြင့် ထိန်းချုပ်နိုင်စေသည်။

ချန်ချန်မြို့သည် ၂၀ စတုရန်းကီလိုမီတာမျှ ကျယ်ဝန်းပြီး သိပ်သည်းသော မြို့ပြဒေသမှာ ၆ စတုရန်းကီလိုမီတာမျှ ရှိကာ ၎င်းတွင် ခမ်းနားသော "စယူဒါဒီလာ" ရှိသည်။ "စယူဒါဒီလာ" သည် ကြီးမားသော ဗိသုကာပညာဆိုင်ရာ လက်ရာမြောက် အဆောက်အဦး ဖြစ်ပြီး ၎င်းတွင် ပလာဇာများ၊ စတိုခန်းများ နှင့် တော်ဝင်မိသားစုအတွက် မြှုပ်နှံရန်နေရာများ ပါဝင်သည်။ ထို "စယူဒါဒီလာ" များ၏ ကြီးကျယ်ခန်းနားမှုကြောင့် တော်ဝင်မျိုးနွယ်များနှင့် ဆက်စပ်နေမည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ ချန်ချန်၏ နိမ့်ပါးသော အမျိုးအနွယ်များ အတွက် အိမ်များမှာ သေးငယ်ပြီး ပုံစံမမှန်ဘဲ ကျပ်သိပ်နေသော အခန်းများ ဖြစ်သည်။ နိမ့်ပါးသော အမျိုးအနွယ်များမှာ များသောအားဖြင့် အနုပညာသည်များ ဖြစ်ပြီး အင်ပိုင်ယာအတွင်း ၎င်းတို့၏ အလုပ်မှာ လက်မှုပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ရန် ဖြစ်သဖြင့် ထိုအခန်းငယ်များကို အလုပ်ရုံများအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Carter၊ Benjamin (2008-01-01)။ *Technology, Society and Change: Shell Artifact Production Among the Manteno (A.D. 800--1532) of Coastal Ecuador*။ ISBN 9780549646341။[*လင့်ခ်သေ*]
2. ↑  The Smithonian Staff (March 2010)၊ "10 Must-See Endangered Cultural Treasures"၊ *Smithsonian*၊ **39** (12): 35၊ 2020-04-22 တွင် မူရင်း အား မော်ကွန်းတင်ပြီး၊ 2020-07-17 တွင် ပြန်စစ်ပြီး - Chan Chan, Peru, End of an Empire by Bruce Hathaway
3. ↑  Moseley, Michael (24 January 1975). "Chan Chan: Andean Alternative of the Preindustrial City". *Science* **187** (4173): 219–225. doi:10.1126/science.187.4173.219. PMID 17838775. Bibcode: 1975Sci...187..219M.
4. 1 2  Smailes, Richard (March 2011). "Building Chan Chan: A Project Management Perspective". *Latin American Antiquity* **22** (1): 37–63. doi:10.7183/1045-6635.22.1.37.
5. ↑  Rowe, John (1948). "The Kingdom of Chimor". *Acta Americana*.
6. ↑  D'Altroy၊ Terence (2002)။ *The Incas*။ Malden, MA: Blackwell Publishing။ pp. 41။ ISBN 978-0-631-17677-0။
7. ↑  D'Altroy၊ Terence (2002)။ *The Incas*။ Malden, MA: Blackwell Publishing။ pp. 41။ ISBN 978-0-631-17677-0။
8. 1 2 3 4  Moore၊ Jerry (2002)။ *Encyclopedia of Prehistory*။ Human Relations Area Files, Inc.။
**အိုမာဘွန်ဂို** (၁၉၃၅ ဒီဇင်ဘာ ၃၀ မှ ၂၀၀၉ ဇွန် ၈ ရက်) သည်ဂါဘွန်နိုင်ငံ၏နိုင်ငံရေးသမားတစ် ဦး ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင်သေဆုံးချိန်အထိဂါဘွန်သမ္မတအဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ လီယွန်မဘားသည် ၁၉၆၆ တွင်ဒုတိယသမ္မတအဖြစ်ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်။ ၁၉၆၇ တွင်ကွယ်လွန်ပြီးနောက်သူသည်ဒုတိယမြောက်ဂါဘွန်သမ္မတဖြစ်လာသည်။

Bongo သည် Gabonese Democratic Party (PDG) ၏တစ်ပါတီအုပ်ချုပ်မှုစနစ်ကို ၁၉၉၀ ခုနှစ်အထိ ဦး ဆောင်ခဲ့ပြီးလူထုဖိအားများနှင့်ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအစောပိုင်းတွင်သူ၏အုပ်ချုပ်မှုကိုအပြင်းအထန်ဆန့်ကျင်ခဲ့သော်လည်းသူ၏နိုင်ငံရေးရှင်သန်ရပ်တည်မှုသည်ထိုအချိန်ကအဓိကအတိုက်အခံခေါင်းဆောင်အများစုကိုသူ့ဘက်သို့ခေါ်ဆောင်ခြင်းအားဖြင့်အာဏာတည်မြဲရေးမှနောက်တစ်ကြိမ်တားဆီးပုံရသည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်သမ္မတရွေးကောက်ပွဲသည်အငြင်းပွားဖွယ်ရာဖြစ်သော်လည်း၎င်း၏နောက်တစ်ကြိမ်ပြန်လည်ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းနှင့် ၁၉၉၈ နှင့် ၂၀၀၅ တွင်ပြုလုပ်သောရွေးကောက်ပွဲများဖြင့်အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ဖေဖော်ဝါရီလတွင်ကျူးဘားသမ္မတ Fidel Castro ရာထူးမှနုတ်ထွက်ပြီးနောက် Bongo သည်ကမ္ဘာ့အရှည်ဆုံးအုပ်ချုပ်မှုမရှိသောခေါင်းဆောင်ဖြစ်လာသည်။ သူသည် ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်ကစပြီးတော်ဝင်မင်းမဟုတ်သောအုပ်စိုးရှင်တစ် ဦး ဖြစ်သည်။

ဘွန်ဂိုသည်သူကိုယ်တိုင်၊ သူ့မိသားစုနှင့်ဒေသခံအထက်တန်းလွှာများအတွက်အလုပ်လုပ်ခဲ့ခြင်းကြောင့်ဂါဘွန်နှင့်၎င်း၏လူများအတွက်မဟုတ်ဘဲဝေဖန်ခံခဲ့ရသည်။ ဥပမာအားဖြင့်ပြင်သစ်အစိမ်းရောင်နိုင်ငံရေးသမားအီဗာဂျိုလီက Bongo အုပ်ချုပ်မှုကာလအတွင်းရေနံ ဦး ဆောင်သောဂျီဒီပီသည်အာဖရိကတွင်အမြင့်ဆုံးအဆင့်သို့ရောက်ရှိခဲ့သော်လည်းဂါဘွန်သည်တစ်နှစ်လျှင် ၅ ကီလိုမီတာအဝေးပြေးလမ်းမသာတည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ပြီးကမ္ဘာပေါ်တွင်အမြင့်ဆုံးနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင်သူကွယ်လွန်ချိန်တွင်မွေးကင်းစကလေးသေဆုံးမှုနှုန်း။

၂၀၀၉ ခုနှစ်ဇွန်လတွင်ဘွန်ဂိုသေဆုံးပြီးနောက်သူ၏ဖခင်မှတာ ၀ န် ၀ တ္တရားများတာ ၀ န်ယူထားခဲ့သောသူ့သားအလီဘွန်ဂိုသည် ၂၀၀၉ ခုနှစ်ဩဂုတ်လတွင်သူ့အားရာထူးမှဆက်ခံရန်ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်။
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

**ဒုကနိပါတ် - ၈။ ကာသာဝဝဂ် -(၂၂၄) ကုမ္ဘိလဇာတ်။ ။** 

သစ္စာ၊ ဓမ္မ၊ ဝီရိယ၊ ဇာဂ တရား လေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော မျောက်မင်းအား ချီးကျူး ပြောဆိုသော မိကျောင်း အကြောင်း။

ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထု
---------------

ရန်အောင်နိုင်မှု ကြောင်းလေးခု
-----------------------------

နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဒေဝဒတ်ကို အကြောင်းပြု၍ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။

ရန်အောင်ကြောင်း လေးပါး

(၁) မှန်ကန်ခြင်းသစ္စာ၊

(၂) အသိဉာဏ်ပညာ၊

(၃) လုံ့လဝီရိယ၊

(၄) အသက်ကိုစွန့်ခြင်း၊

ဤလေးပါးသောတရားတို့နှင့် ပြည့်စုံသူတို့မှာ ရန်သူကို အောင်ကုန်၏။ မပြည့်စုံသောသူတို့ကား ရန်သူကို မအောင်ကုန်။

[ဧကကနိပါတ် ကုမ္ဘိလဇာတ်နှင့် ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထု၊ အတိတ်ဝတ္ထု၊ ဇာတ်ပေါင်း အလုံးစုံတူပြီ။]

ဆောင်ပုဒ်
---------

(၁) သစ္စာ, ဓမ္မ, ဝီရိယ၊ စာဂဤလေးဖြာ။

(၂) လေးပါးစုံရှိ၊ ရန်အောင်၏၊ မရှိမအောင်ရာ။

ကုမ္ဘိလဇာတ် ပြီး၏။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မဟာပညာဗလပဌမကျော်ဦးကြီးဖေ။ *ငါးရာငါးဆယ် နိပါတ်တော်စကားပြေ*။
ဦးရည်စိန်၏ ကိုယ်တစ်ပိုင်းပုံ
ချန်ရည်စိန် (တရုတ်: 陳孺性) (၁၉၂၄-၂၀၀၅) သည် တရုတ်သွေးနှော မြန်မာလူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝတွင် တရုတ်-မြန်မာဆက်ဆံရေးကို အထူးပြုလေ့လာခဲ့သည်။

ငယ်ဘဝ
-----

၁၉၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၈ရက်တွင် ဧရာဝတီတိုင်း၊ ဖျာပုံမြို့၌ မွေးဖွားသည်။  ဘိုးဘေးများမှာ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ကွမ်တုံပြည်နယ်မှ မြန်မာသို့ ကူးပြောင်းလာသူများ ဖြစ်ပြီး ရည်စိန်မှာ စတုတ္ထမျိုးဆက် ဖြစ်သည်။ 

ဗမာစာ၊ တရုတ်စာနှင့် အင်္ဂလိပ်စာတို့ကို ပိုင်နိုင်သောကြောင့် ၁၉၅၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီတွင် စည်သူ ဦးကောင်း ခေါင်းဆောင်ဖွဲ့စည်းသည့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင်တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်စေရသည်။ စတင်ဖွဲ့စည်းသည်မှစ၍ ၁၉၈၇ ခုနှစ်အထိပင် ဖြစ်သည်။ 

အသက် (၁၇) နှစ်အရွယ်၌ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း လီဒိုလမ်းဖောက်လုပ်ရာတွင် မဟာမိတ်တပ်များအတွက် စကားပြန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းခဲ့သည်။ စစ်ပြီးသော် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ အရှေ့တိုင်းဘာသာနှင့် သမိုင်းဘာသာတို့တွင် နည်းပြလုပ်ကာ သမိုင်းသုတေသီဘဝကို ခံယူလိုက်သည်။ ရန်ကုန်နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်၏ အကြံပေးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ မြန်မာစာအဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ယူခဲ့သေးသည်။

ဘဝနိဂုံး
--------

၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် တိုင်ပေ၌ ကွယ်လွန်သည်။

ဦးသော်ကောင်း၏ စာအုပ်
--------------------

၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာတွင် ဦးရည်စိန်ပြုစုခဲ့သော စာတမ်းများကို "ဦးရည်စိန်၏ လက်ရွေးစင်စာတမ်းများ" အမည်ဖြင့် စာကြည့်တိုက်မှူးဟောင်း ဦးသော်ကောင်းက စုစည်းထုတ်ဝေခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Zon Pann Pwint။ "U Yi Sein essays published"၊ *Myanmar Times*၊ 27 February 2012။ 17 December 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  林清风 (13 October 2011)။ 长期从事缅甸华侨史研究的陈孺性先生 (in Chinese)။ *缅华社会研究*။ 25 July 2015 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  17 December 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  သော်ကောင်း (၂၀၀၈) "၁၈ ရာစုအလယ်ပိုင်း၌ မြန်မာမင်းမှ တရုတ်ဧကရာဇ်ထံ သံစေလွှတ်သည့် မှတ်တမ်းပေမူ"။ 1 August 2019 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  17 December 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**ဘာသာစကား မိသားစု**ဆိုသည်မှာ ရှေးဟောင်းမူလဘုံဘာသာစကား တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာသော ဆက်စပ်မှုရှိသည့် ဘာသာစကားများ အစုအဝေးကို ခေါ်သည်။ မူလဘုံဘာသာစကားကို အဆိုပါ ဘာသာစကား မိသားစု၏ ရှေးဦး-ဘာသာစကား ဟုခေါ်သည်။ 'မိသားစု' ဆိုသည့် စကားလုံး၏ သဘောသဘာဝအရ ဘာသာစကားသမိုင်းကြောင်းလေ့လာမှု၌ ဘာသာစကားများ၏ မူလအစများ ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ပြသည့် အကိုင်းအခက်ခွဲဖြာသည့်ပုံစံ (Tree model)သည် ၎င်း ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသော လူမျိုးနွယ်များသည် မျိုးရိုးဗီဇအားဖြင့် မည်သို့တော်စပ်သည်ကို ဖော်ပြသည့် မိသားစုဆင်းသက်ပုံ (Family Tree)နှင့် ထပ်တူညှိယူဆစရာရှိသည်။ သို့သော်လည်း တကယ်တမ်းတွင် ဘာသာစကား ဆက်နွယ်မှုနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအားဖြင့် ဆက်နွယ်မှုတို့သည် ထပ်တူညီလိမ့်မည်ဟု မယူဆနိုင်ပါ။

ရှင်သန်နေသော ဘာသာစကားများ စုစုပေါင်း ၅၀၀၀ မှ ၈၀၀၀ ထိရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းတွက်ချက်ထားသည်။ သို့သော်လည်း ဘာသာစကား တစ်ခုကို သီးခြားဘာသာစကား သို့မဟုတ် ဒေသိယစကား အဖြစ်သတ်မှတ်မှုမှာ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မတူညီကြ၍ တိကျသော ကိန်းဂဏန်းကို မသတ်မှတ်နိုင်ပါ။ ရှင်သန်နေသော ဘာသာစကား ဆိုသည်မှာ လူတစ်စုအနေဖြင့် ၎င်း ဘာသာစကားတစ်ခုကို အဓိက ဆက်သွယ်ရေး ဘာသာစကားအနေဖြင့် အသုံးပြုခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ သေဆုံးသွားသော ဘာသာစကားများနှင့် ပျောက်ကွယ်သွားသော ဘာသာစကားများ များစွာရှိသည်။ ထိုအတူ အချို့ ဘာသာစကားများမှာ အမျိုးအစားသတ်မှတ်ရန်အတွက်ပင် လုံလောက်စွာ လေ့လာမှုမပြုရသေးသလို အချို့ဘာသာစကားများမှာ တည်ရှိပြီး ပြောဆိုသုံးစွဲအနေကြသည်ကိုပင် မိမိတို့ ပြင်ပလူများ မသိရှိရသေးပါ။ 

ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်းဖြင့် မိသားစုတစ်ခု၏ မိသားစုဝင် ဘာသာစကားများကို စုစည်း သတ်မှတ်သည်။ ညီနောင်ဘာသာစကားများကို ဗီဇ(Genetic) သို့မဟုတ် မျိုးနွယ်ဗီဇဆိုင်ရာ(Genealogical) ဆက်နွယ်တော်စပ်သည်ဟု သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်။ ဒုတိယ စကားလုံး အသုံအနှုန်းမှာ ပိုပြီးရှေးကျသည်။ သို့သော် မကြာသေးမီ နှစ်တွေအတွင်းမှာပဲ ဘာသာစကားတွေရဲ့ ဆက်စပ်မှုနဲ့ လူမျိုးနွယ်ခြင်း မျိုးရိုးဗီဇဆက်နွယ်မှုတို့ကို ပိုပြီးကောင်းကောင်းခွဲခြားနိုင် ရန်အတွက် စကားလုံးအသုံးအနှုန်း သတ်မှတ်ချက်တွေကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထားခဲ့သည်။ ဘာသာစကားခြင်း ဆက်စပ်မှုအတွက် သက်သေအထောက်အထားကို ဘာသာစကားတွေကြားမှာရှိသော တူညီသည့် လက္ခဏာရပ်များတွင် တွေ့ရသည်။ တူညီသည့် လက္ခဏာရပ်များ ဆိုရာတွင် ဘာသာစကား ထိတွေ့ခြင်း သို့မဟုတ် ဘာသာစကား ငှားရမ်းထားခြင်း မဟုတ်သော တူညီမှုများကို ဆိုလိုသည်။ ဥပမာ 'အာလူး'၊'စောင်'၊ 'ချပါတီ' ဟူသော ဗမာစကားလုံးများသည် အိန္ဒိယရှိ အချို့သော ဘာသာစကားများထံမှ ငှားရမ်းထားခြင်း ဖြစ်ရာ ၎င်းတို့ကို သက်သေအဖြစ်ယူ၍ အဆိုပါအိန္ဒိယ ဘာသာစကားများသည် ဗမာဘာသာစကားနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိသည်ဟု မယူဆနိုင်ပါ။ မျိုးနွယ်ဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်တော်စပ်သည့် ဘာသာစကားများတွင် ရှေးဦး-ဘာသာစကား၏ ကျန်ရှိနေသော လက္ခဏာရပ်များ တူညီနေခြင်းကို တွေ့ရှိရသည်။ ထိုတူညီမှုများသည် တိုက်ဆိုင်မှုကြောင့်လည်း မဟုတ်သလို ဘာသာစကား ငှားရမ်းထားခြင်း ကြောင့်လည်း မဟုတ်ပေ။ ဘာသာစကား မိသားစုတစ်ခု၏ ကိုင်းခွဲ သို့မဟုတ် အုပ်စုတစ်ခုတွင် ရှိသော အဖွဲ့ဝင်ဘာသာစကားများသည် မူလ ရှေးဦး-ဘာသာစကားမှ တူညီသော ပြောင်းလဲတိုးတက်သည့် လက္ခဏာရပ်များ ရှိသည်။ ထိုအုပ်စုအတွင်းရှိ တူညီသော ပြောင်းလဲတိုးတက်လာသည့် လက္ခဏာရပ်များကို ဘာသာစကား မိသားစုကြီး၏ အခြားသော ဆက်ခံ ဘာသာစကားများတွင် တွေ့ရလေ့ မရှိပေ။ ဥပမာအားဖြင့် ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် ဘုံတူညီသော ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းနှင့် သဒ္ဒါများသည် ရှေးဦး-အင်ဒို-ဥရောပနွယ်တွင် ပါရှိခဲ့လိမ့်မည်ဟု မယူဆကြပါ။ ထိုလက္ခဏာရပ်များသည် ရှေးဦး-အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားကို ဆက်ခံသော ရှေးဦး-ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားမှ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၂)သုတ် ရှိပါသည်။

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် သတိပဋ္ဌာန် လေးပါးပွားများပုံကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။

---

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် (ဗောဓိပက္ခိယ) ဘာဝနာကို မပွားများ အားမထုတ်ဘဲ အာသဝေါတရားတို့မှ စိတ်လွတ်မြောက်လိုသော်လည်း ဘာဝနာကို မပွားများ အားမထုတ်ခြင်းကြောင့် အာသဝေါတရားတို့မှ စိတ်မလွတ်မြောက်နိုင်ပုံကို ကြက်ဥမှ ကြက်ငယ်မပေါက်နိုင်ပုံဥပမာဖြင့်လည်းကောင်း။

ဘာဝနာကို အားထုတ်နေလျက် အာသဝတို့မှ စိတ်ကိုလွတ်မြောက်စေလိုမှု မရှိသော်လည်း အာသဝတို့မှ စိတ်လွတ်မြောက်နိုင်ပုံကို ကြက်ဥမှ ကြက်ငယ်ပေါက် နိုင်ပုံ ဥပမာဖြင့်လည်းကောင်း။

ဘာဝနာကို ပွားများနေသောရဟန်းအား အာသဝေါတရာတို့ ကုန်ခန်း သွားပုံကို ပဲခွပ်ရိုးတိုသွားပုံကိုသိသော ဥပမာဖြင့်လည်းကောင်း။

ဘာဝနာကို ပွားများအားထုတ်နေသော ရဟန်းသည် (မပင်ပန်း) မခက် ခဲဘဲ သံယောဇဉ်တရားတို့ ငြိမ်းအေးနိုင်ပုံ၊ ဆွေးမြေ့သွားပုံကို လှေကိုထုတ်ထားသော ကြိမ်တို့ လျင်မြန်စွာဆွေးမြေ့နိုင်ပုံကို အကျယ်တဝင့် ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။

"အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်အကျယ်ကို လေ့လာနိုင်ပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၃၊၁၆၀။ သံ၊မြန်၊၃၊၁၆၅။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၃-သတိပဋ္ဌာနသံယုတ္တ၊ ၄-အနနုဿုတဝဂ္ဂ၊ နဝမသုတ်။
2. ↑  -အံ၊၃၊၄၉၃-၄။ အံ၊မြန်၊၃၊၆၁၄-၆။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၈၆-၈။ အံ၊ဋီ၊၃၊၁၉၄-၅။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ သတ္တကနိပါတ၊ ၇-မဟာဝဂ္ဂ၊ သတ္တမသုတ်။
3. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
**ဂျိုဟန်နက် ဗာမီယာ** (အင်္ဂလိပ်: Johannes Vermeer) (၁၆၃၂-၁၆၇၅) သည် ဒပ်ချ်လူမျိုး ပန်းချီဆရာဖြစ်ပြီး လူလတ်တန်းစားတို့၏ အိမ်နေရင်းမြင်ကွင်းတို့ကို အဓိကခြယ်မှုန်းခဲ့သည်။ သူ့နယ်တခွင်တွင် ကျော်ကြားသော်လည်း ပြည့်စုံသည်ဟူ၍ မရှိခဲ့။ ဆွဲသည့် ကားအရေအတွက်မှာ နည်းပါးရကား သူသေသော် မယားနှင့် သားသမီးများက ကြွေးမြီများကြောင့် ပစ်သွားသည်။

ပန်းချီဆွဲသည့်အခါ ဖြည်းဖြည်းနှင့် ဂရုတစိုက် ဆွဲလေ့ရှိသည်။ အရောင်တောက်များသုံးပြီး တခါတရံ ဈေးများသော ခြယ်ဆေးများ သုံးသည်။ အဝါနှင့် ပြောင်းပန်းဝါရောင်ကို နှစ်သက်သည်။ အလင်းအမှောင် အသက်ပါခြင်းကြောင့် သူ၏ပန်းချီကားများမှာ လူကြိုက်များသည်။

အိမ်နေရင်းမြင်ကွင်းများကို ဆွဲလေ့ရှိရာ ဒဲလဖက် (Delft) ရှိ သူ့အိမ် အခန်းကျဉ်းနှစ်ခုမှာ ပုံသေမြင်ကွင်း ဖြစ်နေသည်။ ပရိဘောဂတူများကို ဟိုရွေ့ဒီပြောင်းထည့်ကာ တန်ဆာဆင်တတ်သည်။ ခြယ်မှုန်းသည်မှာလည်း လူတစ်ယောက်ကိုသာ ဖြစ်ပြီး များသောအားဖြင့် သူ့မိန်းမ ဖြစ်သည်။ ဒဲလဖက်နှင့် ဟိ (Hague) တို့တွင် ဘဝကို ကုန်လွန်စေသည်။

အာနိုး ဟူဘရာကန် (Arnold Houbraken) ၏ (၁၇) ရာစု ဒပ်ခ်ျပန်းချီများအကြောင်း စာအုပ်တွင် ရေရေရာရာ မပါခဲ့ပေ။ ရာစုနှစ် ၂ ခုကျော် ကြာအောင် သမိုင်းမှ ပျောက်ကွယ်နေသည်။ ၁၉ ရာစု ရောက်သော် ဂူးစတပ် ဖရိုင်းဒရစ် ဝါဂန် (Gustav Friedrich Waagen) နှင့် သဲရိုဖီး သိုရီဘူဂါ (Theophile Thore-Buger) တို့က သူ၏ပန်းချီ (၆၆) ကားအကြောင်းကို အက်ဆေးရေးရာ လူကြားထဲ ပြန်ရောက်လာသည်။ ပြန်စစ်သော် (၃၄) ကားသာ သူ့ပန်းချီဖြစ်ကြောင်း ယုံကြည်ကြသည်။ ယခုမူ ဒပ်ခ်ျပန်းချီ ရွှေခေတ်၏ အပြောင်မြောက်ဆုံး ပန်းချီဆရာများအနက် တစ်ဦးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုနေကြပြီ ဖြစ်သည်။

ဆွဲသော ပန်းချီများ
------------------

* အားထုတ်သူ (The Procuress, ၁၆၅၆)
* နက္ခတ္တပညာရှင် (The Astronomer, ၁၆၆၈)
* ပထဝီဝင်ပညာရှင် (The Geographer, ၁၆၆၉)
* ပြတင်းပေါက်နား စာဖတ်တဲ့ မိန်းကလေး
* ဒဲလဖက်မြင်ကွင်း (View of Delft)
* ဒဲလဖက်ရဲ့ လမ်းသွယ် (A Street in Delft)
* ဝိုင်ခွက်နဲ့ သူငယ်မ (The Girl with the Wine Glass, ၁၆၅၉ ဝန်းကျင်)
* ပုလဲနားဆွဲနဲ့ မိန်းကလေး
* ဂီတသင်ခန်းစာ

ကိုးကား
-------
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၃)သုတ် ရှိပါသည်။

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် "အဘယ်ကဲ့သို့မြင်လျှင် ဤသဝိညာဏကကာယ, ဗဟိဒ္ဓသဗ္ဗနိမိတ္တတို့၌ "ငါ"ဟု စွဲယူမှု "ဒိဋ္ဌိ"၊ ငါ့ဥစ္စာ-ဟု တပ်မက်မှု "တဏှာ၊ ထောင်လွှားမှု "မာနာနုသယတို့ မဖြစ်ပါကုန်သနည်း-ဟု အရှင်ကပ္ပ၏ မေးလျှောက်မှုကို အကြောင်းပြု၍ အနတ္တလက္ခဏသုတ် ဒေသနာတော်အတိုင်း ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည်၊ ဤသို့ သိမြင်လျှင် ဤသဝိညာဏကကာယ, ဗဟိဒ္ဓနိမိတ္တတို့၌ အဟင်္ကာရ, မမင်္ကာရ, မာနာနုသယတို့ မဖြစ်ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

---

ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော ဘုရားရှင်အား "အဘယ်သို့ သိမြင်လျှင် ဤသဝိညာဏကကာယ, ဗဟိဒ္ဓ သဗ္ဗနိမိတ္တတို့၌ အဟင်္ကာရ, မမင်္ကာရ မာနာနုသယတို့ကင်း၍ မာန်အဖို့အစုကို လွန်မြောက်သော ငြိမ်သက်သော ကိလေသာမှလွတ်မြောက်သော စိတ်ဖြစ်ပါသနည်း-ဟု မေးလျှောက်သော အရှင်ကပ္ပထေရ်အား ဘုရားရှင်က အနတ္တလက္ခဏသုတ် ဒေသနာတော်အတိုင်း ဟောကြားတော်မူပါသည်၊ ဤသို့သိမြင်လျှင် အဟင်္ကာရ-စသည်ကင်း၍ ကိလေသာမှလွတ်မြောက်သော စိတ်ဖြစ်၏-ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

---

အသင်္ချေယျကပ် လေးမျိုးကို အကျယ်ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ၌-သံဝဋသုံးမျိုးနှင့် သံဝဋသီမာသုံးမျိုးတို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။

ဋီကာ၌-သံဝဋ္ဋကပ် အစရှိသောပုဒ်အဖွင့်များနှင့် ဗုဒ္ဓခေတ်အကြောင်း ဖွင့်ပြချက်များ ပါရှိပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၂၊၁၃၈။ သံ၊မြန်၊၂၊၁၂၉။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၁-ခန္ဓသံယုတ္တ၊ (၁၂)၂-ဓမ္မကထိကဝဂ္ဂ၊ ဒွါဒသမသုတ်။
2. ↑  -သံ၊၂၊၁၃၉။ သံ၊မြန်၊၂၊၁၃၀။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ ... တေရသမသုတ်။
3. ↑  -အံ၊၁၊၄၆၀။ အံ၊မြန်၊၁၊၄၇၃။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၄၀။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ စတုက္ကနိပါတ၊ စတုတ္ထပဏ္ဏာသက၊ (၁၆)၁-ဣန္ဒြိယဝဂ္ဂ၊ ဆဋ္ဌသုတ်။
4. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
မုလေးပန်းကို မုလေးပင်မှ ရရှိသည်။ ထိုမုလေးပန်းကိုပင် မြတ်လေးပန်းဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ မုလေးပင်ကို ရုက္ခဗေဒအလိုအရ **ဂျပ်စမင်နမ် ဂရန်ဒီ ဖလိုရမ်**ဟုခေါ်သည်။ မူလပေါက်ရာအရပ်မှာ ဟိမဝန္တာတောင်၏ အနောက်မြောက်ဘက် ဒေသဖြစ်၏။

ယခုအခါတွင် ကမ္ဘာဟောင်းနှင့် ကမ္ဘာသစ် နှစ်ခုစလုံးတွင် စိုက်ပျိုးယူနိုင်ပေပြီ။ မုလေးပင်သည် ချုံနှင့်နွယ်မျိုးဝင် ဖြစ်ပြီးလျှင် **အိုလီစီအီး**မျိုးရင်းဝင် ဖြစ်သည်။ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁ဝ၁ မျိုးခန့် ရှိလေသည်။

မုလေးပင်၏ အရွက်များသည် အကိုင်း၏ တစ်ဖက်တစ်ချက်မှ မျက်နှာချင်းဆိုင် ထွက်သည်။ အရွက်သည် စိမ်း၍ရှည်ရှည်ဖြစ်ပြီးလျှင် အဖျားဖက်သို့ ချွန်သွားသည်။ အဖြူရောင်အပွင့်၏ အောက်ဘက်တွင် အနီရောင်သန်း နေသည်။ ပန်း၏ ရနံ့မှာ အလွန်မွှေးသည်။

မုလေးပန်းဟု ရေးသားခေါ် ဝေါ်ကြသည်မှာ အဘိဓာတ်ကျမ်းတွင် သုမနာ၊ မုလေး။ ဇာတိသုမနာ၊ မုလေး။ မာလတီ၊မုလေး။ ဇာတိ၊ မုလေး။ ဝိဿကီ၊ မုလေးဟူ၍ ပရိယာယ် ၅ ပုဒ် ပြသည်။ မြန်မာဘာသာမှာ မာလတီဟူသော ပုဒ်တွင် တီသဒ္ဒါ ကြေ၍ မာလသဒ္ဒါပျက် မုလေးဟု မြန်မာဘာသာ ရေးသားခေါ်ဝေါ်ကြသည်ဟု ယူရန်ရှိသည်။

ထိုမုလေးပန်းကို ဒသင်္ဂုတ္ထိုရ်အပ္ပမာဒသုတ်ပါဠိတော်မှာ သတ္တဝါတွင် ဘုရား၊ မြေနှိုက်သွား၍ ထင်သည်တွင် ဆင်၏ခြေရာ၊အခြင်တကာတွင် အထွတ်၊ အမြစ်နံ့သာတွင် ကာဠာနုသာရီ၊ အနှစ်နံ့သာတွင် လောဟိတ စန္ဒန၊ အပွင့်နံ့သာတွင် ဝဿကီပုပ္ဖ၊မုလေးပန်း၊ မင်းများအပေါင်းတွင် စကြာမင်း၊ ကြယ်တကာ အရောင်တွင် လရောင်၊ မှောင်တကာကို ဖျောက်၍ ထွန်းလင်းသောအရောင်တွင် နေ၊ မြစ်တကာတွင် သမုဒ္ဒရာသာ အကြီးအကဲ အထွတ်အမြတ် ဖြစ်သကဲ့သို့ ကုသိုလ်တကာတွင် အပ္ပမာဒတရား မြတ်ကြောင်းများကို ဘုရားဟောတော်မူသည်ဖြစ်၍၊ မုလေးပန်းကား ပန်းတကာတွင် အထွတ်အမြတ်အသာဆုံး မှတ်ရမည်။ 

ဝိမာနဝတ္ထုအဋ္ဌကထာတွင်လည်း ပန်းတွင် မုလေးပန်းမြတ်ကြောင်းကို ဆိုလေသည်။ ရွှေထီးရွှေနန်း မင်းအဆက်ဆက် ထွက်စံတော်မူရာ ရာဇမတ်တန်း မင်းလမ်းများတွင် တံခွန်ကုက္ကား၊ မုလေးပွား စိုက်ဆောက်သည်မှာလည်း အခါခပ်သိမ်း မုလေးပန်းဆိုင်း မရသောကြောင့်၊ မုလေးပန်းတု အထည်စက္ကူများကို ပြုလုပ်ကြသည်။ ထိုကြောင့် မုလေးပွားခေါ်သည်။

ယင်းမုလေးပွင့်၊ မုလေးမုံ၊ မုလေးရွက်တို့၏ အကျိုးကို သီရိရာဇေန္ဒြ သေန ရသေ့စီရင်သည့် ဒြဗျဂုဏ် ဆေးကျမ်းတွင် ဤသို့ဆိုသည်။ မုလေးပန်းသည် သလိပ်နာ၊ သည်းခြေနာ၊ သွေးနာ၊ ပေါက်သောအနာ၊ ပိုးနာ၊ နူနာကို ပယ်နိုင်၏။ ထိုမုလေးပန်း၏ အမုံအကင်းသည် မျက်စိနာနှင့်သင့်၏။ ထိုမုလေးရွက်သည် သလိပ်သည်းခြေကို နိုင်၏။ မုလေးကျီးပေါင်းကို ရေဝတီနက္ခတ် အကြိုက်တွင် ယူဆောင်လျှင်၊ လူအပေါင်းတို့ စကားကိုနာယူရသည်ဟု ဝေဿာမိတ္တရသေ့စီရင်သည့် သရ ရတုကထန ဆေးကျမ်းတွင် ဆိုသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  *Jasminum grandiflorum*။ *Plants of the World Online*။ Royal Botanic Gardens, Kew။  24 May 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)
**ဂျိုင်းယင့်၏ ရေကျော်လမ်း** သည် ရှေးခေတ် မီးတောင် ပန်းထွက် ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော မီးတောင်ချော်နက်တိုင် ၄၀,၀၀၀ ခန့် တွဲဆက် နေသည့် နေရာဖြစ်သည်။  ၎င်းသည် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းရှိ အန့်ရင်းမ်ကောင်တီတွင် တည်ရှိပြီး ဘွတ်ရှ်မေးလ်မြို့၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၃မိုင်( ၅ကီလိုမီတာ) ခန့် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။

၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကိုမှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး မြောက်အိုင်ယာလန် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဌာနမှ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားသဘာဝထိန်းသိမ်းစောက်ရှောက်ရေး ဒေသ အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် ရေဒီယိုတိုင်းမ် ဖတ်ရှူသူများအား မဲပေးခိုင်းရာတွင် ဂျိုင်းယင့်၏ ရေကျော်လမ်းအား ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ၏ စတုတ္ထမြောက် အကြီးကျယ်ဆုံး သဘာဝ အံ့ဖွယ်အဖြစ် မဲပေးရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ တိုင်များ၏ ထိပ်သည် ခြေနင်းစရာ ကျောက်တုံးများအဖြစ်ရှိပြီး တောင်စွန်း၏အခြေမှ စတင်ကာ ပင်လယ်ရေအောက်သို့ ငုပ်လျှိုးပျောက်ကွယ်သွားသည်။ တိုင်အများစုမှ ဆဌဂံပုံ ဖြစ်ကြသော်လည်း အချို့မှာ ထောင့်အရေအတွက် ၄၊၅၊ ၇ နှင့် ၈ ခုတို့ ဖြစ်ကြသည်။ အမြင့်ဆုံးတိုင်မှာ ၁၂ မီတာ (၃၉ပေ) မျှ မြင့်ပြီး တောင်စွန်းရှိ ခဲနေသောချော်ရည်များမှာ ၂၈ မီတာ (၉၂ ပေ) အထိ အထူ ရှိကြသည်။

ဂျိုင်းယင့်၏ ရေကျော်လမ်းနှင့် ရေကျော်လမ်း ကမ်းရိုးတန်း ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ၏ နေရာအများစုအား အမျိုးသားထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အဖွဲ့မှ ပိုင်ဆိုင်ပြီး စီမံခန့်ခွဲသည်။ ၎င်းသည် မြောက်အိုင်ယာလန်တွင် ရေပန်းအစားဆုံး ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ လာရောက်လည်ပတ်ရာ နေရာတစ်ခု ဖြစ်ပြီး  ၂၀၁၉ တွင် လာရောက်လည်ပတ်သူ ၉၉၈,၀၀၀ ဦး မျှ ရှိသည်။ ဂျိုင်းယင့်၏ ရေကျော်လမ်းသို့ လည်ပတ်ရာတွင် အခမဲ့ဖြစ်ပြီး အခကြေးငွေကောက်ခံသော ဧည့်သည်ဌာနသို့ သွားရောက်ရန် မလိုအပ်ပေ။  ကျန်ရှိသော နေရာများမှာ နန်းတော်ပိုင် နေရာများ နှင့် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ရှင်အချို့ ပိုင်ဆိုင်သော နေရာများ ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Giant's Causeway and Causeway Coast။ UNESCO World Heritage Centre။  21 June 2009 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Jack Challoner, John Farndon, Rodney Walshaw (2004)။ *Rocks, Minerals and the Changing Earth*။ Southwater။ p. 19။ ISBN 9781842159750။CS1 maint: uses authors parameter (link)
3. ↑  Report of poll result BBC.co.uk Retrieved 10 December 2006.
4. ↑  
 "Generation of numerical models of anisotropic columnar jointed rock mass using modiﬁed centroidal Voronoi diagrams"  (9 November 2018). *Symmetry* **10** (11): 618. doi:10.3390/sym10110618.
5. ↑  "Giant's Causeway remains Northern Ireland's Top Attraction" (သတင်းထုတ်ပြန်ချက်)။ Northern Ireland Tourist Board။ 18 August 2008။ 14 July 2011 တွင် မူရင်း အား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 19 March 2009 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
6. ↑  ALVA – Association of Leading Visitor Attractions။  23 October 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
7. ↑  "Giant's Causeway: Public right of way to be protected"၊ *BBC News Online*၊ 14 March 2018။
ဂျာနယ်ကျော်မမလေး ၏ ***မုန်း၍မဟူ*** ဝတ္ထုသည် ၁၉၅၅ ခုနှစ်ထုတ် ရှုမဝမဂ္ဂဇင်း အတွဲ ၈၊ အမှတ် ၉၆ တွင် စတင် ဖော်ပြသော ဝတ္ထုဖြစ်သည်။ ရှုမဝတိုက်မှပင် ပထမဆုံးလုံးချင်းဝတ္ထုအဖြစ် ထုတ်ဝေခဲ့၍ ယနေ့အထိ ၁၂ ကြိမ်အထိ အကြိမ် ကြိမ်ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံရပ်ခြား ဘာသာများစွာ သို့လည်း အကြိမ် ကြိမ်ပြန်ဆိုခြင်းခံရသော ထင်ရှားလှသည့် မြန်မာဝတ္ထုစာအုပ်လည်း ဖြစ်သည်။

ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း
--------------

ယင်းဝတ္ထု၌ အသွင်မတူ၊ စရိုက်မတူသော ဇာတ်ကောင်တို့ဖြင့် ဇာတ်လမ်းဆင်ထားသော ဝတ္ထုဖြစ်သည်။ ဗိုလ်စိတ်ဝင်၍ သခင်အ ခေါ်ခံပြီးလျှင် ဗမာ့ အမူအရာ လုံးလုံး ပျောက်ကာ မျက်နှာဖြူ စနစ်အတိုင်း နေထိုင်သူမြန်မာလူမျိုး စပါးအဝယ်တော်နှင့် စပါးပွဲစားကြီး၏ သမီး ထွေး၊ ထို သူ့အောက် အသက် ၂၀ ငယ်သူ တို့လုပ်ငန်းကိုအကြောင်းပြု၍ ဆက်သွယ်မိကာ ချစ်ကြိုက် လက်ထပ် လိုက်ပြီးနောက် ပေါ်ပေါက် လာသော ပြဿနာများကို ဇာတ်လမ်းဖွဲ့ထားသည်။ မုန်း၍ မဟုတ်ပါဘဲလျက် စေတနာအပြည့် ရှိနေလင့်ကစား အမြင်မတူမှု၊ မလိုက်လျော နိုင်မှုတို့ကြောင့် အဆင်မပြေဖြစ်ရသော အိမ်ထောင်ရေး ဘဝတခုကို တင်ပြထားသည်။

ဆုရရှိမှု
---------

ဤဝတ္ထုတွင် ဘဝလေ့လာမှု၊ ဘဝအမြင်ရှိမှုတို့ကို ရသပေါ်အောင် သရုပ်ဖော်ရေးဖွဲ့ထားနိုင်သဖြင့် ၁၉၅၅ ခုနှစ်အတွက် **စာပေဗိမာန် ဝတ္ထုရှည်ဆု** ကို ချီးမြှင့်ခဲ့လေသည်။

နိုင်ငံခြားဘာသာသို့ပြန်ဆို ထုတ်ဝေမှု
------------------------------------

### တရုတ်

***မုန်း၍မဟူ*** ဝတ္ထုကို ပီကင်းတက္ကသိုလ် အရှေ့တိုင်းဌာနမှူး ၁၉၈၅ ခု၊ စက်တင်ဘာလတွင် **ဘူရီဟန်** (Bu Shi Hen) အမည်ဖြင့် တရုတ် ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုထုတ်ဝေခဲ့ပြီး အမှာစာတွင် *အနောက်တိုင်းကို အထင်ကြီးချင်တာတွေ၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုနိမ့်ကျတယ်လို့ထင်တဲ့လူငယ် တွေအတွက် သတိပေးတဲ့ခေါင်းလောင်းသံ* ဟု ဖော်ပြခဲ့ဖူးပါသည်။

### အင်္ဂလိပ်

၁၉၉၁ ခုတွင်မူ အမေရိကန်၊ အိုဟိုင်းအိုးတက္ကသိုလ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေ့လာရေး ဌာနမှ Not out of Hate အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့ပြီး အမှာစာရေးသူ မစ္စက်အင်နာဂျေအားလော့ (Mrs Anna Jone Allot) (မြန်မာအမည် ခင်ခင်ချော) က *မြန်မာစာပေသမိုင်းတွင် ဆရာမကြီး ဂျာနယ်ကျော်မမလေး ၏ ကဏ္ဍနှင့် မြန်မာစာပေ လေ့လာသူများ အတွက် အနောက်နိုင်ငံနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို ပဋိပက္ခ အသွင်ကို ထင်ရှား ထူးခြားစွာ ဖော်ပြနိုင်သော ဝတ္ထု* ဟု သုံးသပ်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ သို့ ပြန်ဆိုသူမှာ ‘မာဂရက် အောင်သွင်’ ဖြစ်ပြီး သမိုင်းဌာန တွဲဖက် ပါမောက္ခ ဝီလျံဖရက်ဒရစ် (William H.FrederiK) က တည်းဖြတ်ပေးခဲ့သည်။

### ပြင်သစ်

***မုန်း၍မဟူ*** ဝတ္ထုကိုပင် ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ပါမောက္ခ Jean Claude Auge နှင့် ဒေါက်တာခင်လေးမြင့် (ဆရာမကြီး ဂျာနယ်ကျော်မမလေး၏သမီး) တို့က ပြင်သစ်ဘာသာပြန်ဆိုကာ အာရှိစာပေဌာန (မြန်မာစာ)၏ L’Harmatan စာအုပ်တိုက်မှ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ 

### ရုရှား

ရုရှား ဘာသာသို့ V.D.Mazo က ပြန်ဆို၍ သိပ္ပံပညာတံခွန်အသင်းမှ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ 

### ဥဇဘက်

ဥဇဘက်နိုင်ငံကလည်း ဥဇဘက်ဘာသာပြန်ဆို ထုတ်ဝေခဲ့ကြောင်း သိရသည်။

အခြားကြည့်ရန်
-------------

* သူမ

ကိုးကား
-------

Than Win Hlaing – ဂျာနယ်ကျော်မမလေး၏ ဘဝနှင့် စာပေလက်ရာများ – အပိုင်း (၁)။  ၃ ၊ ၂၀၁၂ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂   တွင် ပြန်စစ်ပြီး။[*လင့်ခ်သေ*]
အလံတော်အမှတ်အသား
ဗေရကရုမြို့(Veracruz)သည် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးသော သင်္ဘောဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည်။ မက္ကဆီကိုပင်လယ်ကွေ့၏ ကမ်းရိုးတန်း မြေနုသော အနိုမ့်ပိုင်းတွင် မြို့တည်ထားသည်။ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ မြို့တော် မက္ကဆီကိုစီတီးမှ မီးရထားလမ်းအားဖြင့် အရှေ့ဘက် ၂၆၄ မိုင်ကွာခန့်တွင် တည်ရှိ၍ မက္ကဆီကို နိုင်ငံအရပ်ရပ်နှင့်လည်း မီးရထားလမ်းများဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ရာသီဥတုမှာ ပူနွေးစိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းလေသည်။ 

မက္ကဆီကိုနိုင်ငံကို ပထမဆုံး လာရောက်တိုက်ခို က် သိမ်းပိုက်ခဲ့သော စပိန်လူမျိုး ဟာနန်ဒိုဘောတတ် ၁၅၁၉ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော မူလ ဗေရကရုမြို့သည် ယခုမြို့တည်ရာ၏ မြောက်ဘက် ၁၀ မိုင်ခန့်အကွာတွင် ရှိသည်။ ယင်းနေရာသည် အရပ်အနေ မကောင်းသဖြင့် ယခုနေရာသို့ ၁၆၀၉ ခုနှစ်တွင် မြို့ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ရသည်။ ထိုနေရာတွင် ကျွန်းကလေးများနှင့် သန္တာကျောက်တန်းများရှိ၍ သင်္ဘောများ ခိုလှုံဆိုက်ကပ်နိုင်သော ဆိပကမ်းကောင်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။ သို့တိုင်အောင် မြို့တည်ပြီးစက၊ မြေနို မြေနိမ့် ဒေသဖြစ်၍၎င်း၊ သောင်များရှိသဖြင့်၎င်း၊ မြောက်ဘက်မှ လေမုန်တိုင်းများအတွက် အကာအကွယ် မရှိသေး၍၎င်း၊ ပင်လယ်ဓားပြတို့၏ ရန်ကို ကြောက် နေရသဖြင့်၎င်း အခက်အခဲတွေ့ကြုံရလေသည်။ သို့သော်နိုင်ငံအတွက်ဖက်နှင့် ဆက်သွယ်နိုင်သော အချက်အချာနေရာ၊ ကုန်သွယ်ရေ:အချက်အချာ နေရာတွင် တည်ရှိနေသဖြင့် ပီယားဆင်အမည်ရှိ အင်္ဂလိပ်ကုမ္ပဏီတစ်ခုအား ဗေရကရုမြို့ကို ပြင်ဆင် ပြုပြင်စေခဲ့သည်။

ဂျမပမြစ်
ထိုကုမ္ပဏီသည် သင်္ဘောများ ဘေးကင်းစွာ ခိုလှုံဆိုက်ကပ်နိုင်ရန်နှင့် ကုန်စည်များသိုလှောက်နိုင်ရန် ဆိပ်ကမ်းကို ပြုပြင်ပြေးခြင်း၊ မြို့သန့်ရှင်းရေ:နှင့် သုံးသောက်ရန် ရေသွယ်ယူရေးလုပ်ငန်းများကို ခေတ်မီသော စံနစ်များဖြင့် ပြုပြင်ခြင်းတို့ကို လုပ်ကိုင်ပေးခဲ့ရာ ဗေရကရုသည် ခေတ်မီသော သင်္ဘောဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယင်းမြို့တည်ရာ အရပ်သည် ကျန်းမာရေးနှင့် မညီညွတ်၍ လူအသေအပျောက်များခဲ့သဖြင့် "သေမင်းမြို့"ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည့် အမည်လည်း ပျောက်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ မက္ကဆီကို တနိုင်ငံလုံးအတွက် သွင်းကုန် ထုတ်ကုန်တို့သည် ဗေရကရုမြို့မှ တဆင့် တင်ပိုဖြန့်ချိခြင်း ပြုလုပ်ရလေသည်။ 

ထို့ပြင် ဗေရကရုမြို့သည် အရေ:ပါသော စက်မှုလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။ ထင်ရှားသော လုပ်ငန်းများမှာ ဘီယာချက်ခြင်း၊ ဆေးပြင်းလိပ်လုပ်ငန်း၊ ချောကလက်လုပ်ငန်းများ၊ ဖိနပ်လုပ်ငန်းများ၊ အပြင် ယနေ့ခေတ် မြင်တွေ့ရသော စက်ပစ္စည်းများအားလည်း ထုတ်လုပ်နိုင်လေသည်။
**ဟိန်းထက်(လယ်ဝေး)**သည် မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု (အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်တည်းဖြတ်ဆုရှင်)တစ်ဦးဖြစ်သည်။ နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ၊ လယ်ဝေးမြို့ ဇာတိဖြစ်သည်။ မွေးချင်း သုံးယောက်အနက် အလတ်ဖြစ်ပြီး အမည်ရင်းမှာ ဟိန်းထက်ဗိုလ် ဖြစ်သည်။

(၁၉၉၈) ခုနှစ်တွင် အ.ထ.က(၁)၊လယ်ဝေး မှ အခြေခံပညာအထက်တန်းအောင်မြင်ခဲ့ပြီး AGTI(EP) နှင့် BA(Eng) ဘွဲ့များ ရရှိခဲ့သည်။(၂၀၀၅)ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်လောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ရီမြင့်ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးမှ ဒါရိုက်တာ ထွန်းအောင်ဇော် ရိုက်ကူးသော *ထာဝရအလင်းတန်းများ*ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကို စတင်တည်းဖြတ်ခဲ့ပြီး ၎င်းရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြင့် ၂၀၁၁ ခုနှစ် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု၊အ​ကောင်းဆုံး ရုပ်ရှင်တည်းဖြတ်ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။

အ​ကောင်းဆုံး ရုပ်ရှင်တည်းဖြတ်ဆုရရှိခဲ့သော *ထာဝရအလင်းတန်းများ*ရုပ်ရှင်ကို ကွန်ပျူတာ(ဒီဂျစ်တယ်)နည်းပညာဖြင့် တည်းဖြတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ လက်ရှိအချိန်အထိ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားပေါင်း (၃၀) ကျော်ကို တည်းဖြတ်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ကာ အနုပညာလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ၂၀၁၁ခုနှစ် အတွက် မြန်မာရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု ချီးမြှင့်သည့် မှတ်တမ်း (9 ဒီဇင်ဘာ 2016)။ 6 December 2021 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  6 December 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**ချန်မာဖီ** ( တရုတ်: 曾廣庇 ) (၁၈၄၈-?) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား၊ တရုတ်လူမျိုး စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်နှင့် ပရဟိတသမား ဖြစ်သည်။

ငယ်ဘဝ
-----

ချန်မာဖီကို ၁၈၄၈ ခုတွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဖူကျန်းပြည်နယ်၊ အမွိုင်၌ မွေးသည်။ ဖခင်မှာ လယ်သမားကြီး ချန်အီရှင်း ဖြစ်သည်။

မြန်မာပြည် ရောက်လာခြင်း
-----------------------

အသက် ၂၂ နှစ်အရွယ်တွင် ပီနန်သို့ ထွက်လာကာ စင်္ကာပူဆိပ်၌ အလုပ်လုပ်သည်။ ၁၈၇၂ ခုတွင် ရန်ကုန်ပြောင်းလာပြီး ငှက်ခတ်သည်။ ဒေးဒရဲမှ သူကြီး ဦးအောင်ဘက ယုံမှတ်သဖြင့် လူယုံမွေးရာ ဆန်လှေများကို ကြီးကြပ်ရသည်။ 

၁၈၈၃ ခုတွင် တိတ်လျောင်ကုမ္ပဏီကို ရန်ကုန်တွင် တည်သည်။ ရေနံ၊ ဆန်နှင့်ဆေးရွက်ကြီး အသွင်းအပို့လုပ်သော လုပ်ငန်းဖြစ်သည်။ နောက် တရုတ်မီးသင်္ဘောကုမ္ပဏီ ဒါရိုက်တာ ဖြစ်လာသည်။  ၁၈၉၄-၉၉ ကာလတွင် ဆန်ရောင်းဝယ်ရေး၌ အရေးပါသူအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ 

ရန်ကုန်၏ အကြီးဆုံး မြေရှင်ဖြစ်ပြီး ဝင်ဒါမီယာ (ယခု သံလွင်လမ်း) တွင် မြေ ၉၉ ကွက် ပိုင်ဖူးသည်။ သို့သော်လည်း စံအိမ်မှာ အလုံ၌ ရှိပြီး ထိုအိမ်သွားရာလမ်းကို ချန်မာဖီလမ်း တွင်သည်။ 

လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအလိုက် ခွဲခြားနေထိုင်ကြသည့် ရန်ကုန်တွင် တရုတ်အသိုင်းအဝိုင်းကို ကျော်ကာ အဆက်အသွယ် များစွာရှိသည့် ထင်ရှားသောပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်ခဲ့သည်။

မိသားစုဘဝ
---------

ဦးအောင်ဘ၏သမီး အေးမြနှင့် လက်ထပ်ရာ ချန်ချောခိုင်၊ ချန်ချောပိုင်၊ ချန်ချောလှိုင် ဟူသော သား ၂ ယောက်၊ သမီး ၁ ယောက် ရသည်။

ပရဟိတလုပ်ငန်း
-------------

ချန်မာဖီနှင့် ဒေါ်အေးမြတို့ ရွှေတိဂုံဘုရားတွင် တန်ဆောင်းလှူသည်။ မာဖီယားတန်ဆောင်း တွင်သည်။ ရွှေတိဂုံဘုရား တပေါင်းပွဲတွင်လည်း စတုဒီသာ လုပ်သည်။ 

ဟွာကျုံး တရုပ်အထက်တန်းကျောင်း (နောက် အမှတ် ၃ ဒေသကောလိပ်၊ ယခု အမှတ် (၃) အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း ကြည့်မြင်တိုင်) ဆောက်လှူသည်။ 

တရုပ်တန်း၌ ချိန်ဖူကုန်း ဖူကျင်းကွမ်ရင်ဘုရားကျောင်း လှူသည်။ 

၁၉၀၃ ခုတွင် ရန်ကုန် ဟုတ်ကိန်အသင်း၏ ပင်မအလှူရှင် ဖြစ်သည်။ 

အလုံ၌ ချန်မာဖီဆေးရုံ ဆောက်ပေးသည်။ 

ပီနန်၌လည်း တရုပ်ဘုရားကျောင်းများ ဆောက်လှူသေးသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  "The Chinese Steamship Co. Limited (advertisement)"။
2. ↑  Charney၊ Michael (2009)။ *A History of Modern Bruma*။ Cambridge University Press။ pp. 22–23။ ISBN 978-0-521-61758-1။
3. ↑  ရန်ပိုင် (၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၁၉) ဘတ်စ်ကားမှတ်တိုင်သစ်တွင် အမည်ရင်းပျောက်ခဲ့ရသည့် သူဌေးကြီးချန်မာဖီ။ ဧရာဝတီ။
ဦးဟိန်စွန်းသည် မြန်မာကာတွန်း ပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ကာတွန်းဦးဟိန်စွန်းကို မော်လမြိုင်မြို့တွင် အဖ ဦးဟုတ်စိန် နှင့် အမိဒေါ်မြတို့မှ ၁၉၀၂-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၁၉)ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။

ငယ်ဘဝ
-----

၁၉၁၈-ခုနှစ်နှင့် ၁၉၁၉-ခုနှစ်တွင် မြန်မာတပြည်လုံး ကျောင်းသားများ ပန်းချီပြိုင်ပွဲများတွင် ပထမဆု၊ ဒုတိယဆုများ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၂၃-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်ရှိ တိုင်းမ်(Time) အင်္ဂလိပ် သတင်းစာ ကာတွန်းပြိုင်ပွဲ၌ ပထမဆု ရရှိခဲ့သေးသည်။ ပန်းချီပညာနှင့် ကာတွန်းပညာများကို ပန်းချီဦးဘဇော်နှင့် ကာတွန်း ဦးဘကလေး(ရွှေတလေး)တို့ ထံမှ သင်ကြားခဲ့သည်။ ဘားမားအတ်ကလပ်၌လည်း တက်ရောက်လေ့ကျင့်ခဲ့သည်။

ကာတွန်းဆရာဘဝ
------------

ပထမဆုံးဖော်ပြခံရသော လက်ရာမှာ ၁၉၂၃ ခုနှစ်၊ ဘားမားဘွိုင်စာစောင်မှ "အမေနှင့် ငခွေး ကာတွန်းဖြစ်သည်။ အကြံပိုင်သော ငခွေး၊ ကျွန်ုတို့၏ ခေါင်းမာသော ကာတွန်း ကာတွန်းများဖြင့် နာမည်ကျော်ကြားခဲ့သည်။၁၉၂၉-ခုနှစ်၊ ကျောင်းသားဘဝတွင် ပထမဦးဆုံး မြန်မာကာတွန်းရုပ်ရှင် (ဦးကလိန် သီချင်း သရုပ်ဖော်) ကို ရေးဆွဲရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ကျောင်းနေဖက် ဦးသိန်း(စာရေးဆရာ ဇဝန) က ကူညီရေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ကာတွန်းဦးဘဂျမ်းနှင့် တွဲ၍ ၁၉၃၄-ခုနှစ်တွင် **ကြက်တောင်ကွ** ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၃၅-ခုနှစ်တွင် **အသူရာ** ကိုလည်းကောင်း ကားတွန်းရုပ်ရှင်များရေးဆွဲ ရိုက်ကူး ဖန်တီးခဲ့သည်။ 
၁၉၃၉-ခုနှစ်တွင် ပထမဦးဆုံးသော လခစားကာတွန်းဆရာ အဖြစ် မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာမှ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ စာမဲ့ကာတွန်း အမြောက်အမြား ရေးဆွဲ၍ မြန်မာစာဖတ်ပရိသတ်နှင့် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။

ဘဝနိဂုံး
--------

၁၉၈၇-ခုနှစ်၊ ဇွန်လ(၃၀)ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ရွှေဂုံတိုင်၊ ဘဏ်ရိပ်သာတိုက်ခန်း၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်(၈၅)နှစ် ရှိပြီ ဖြစ်သည်။ 
မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာတွင် ရေးဆွဲခဲ့သော **အကြံပိုင်သော ငခွေး** နှင့် ဂျာနယ်ကျော်တွင် ရေးဆွဲခဲ့သော **ခေါင်းမာသော ကာတွန်းဆရာ** တို့မှာ အထူးထင်ရှားလှသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ကားတွန်းဝင်းအောင် - အောင်မြင်ထင်ရှား မြန်မာအနုပညာရှင်များ
2. ↑  မိုးဇော်စိုး ၏ ကာတွန်းရုပ်ရှင်၏ မူလဇာစ်မြစ်နှင့် ဖန်တီးမှု အဆင့်ဆင့် (စာပေဗိမာန်ထုတ်၊ ၂၀၀၀-ပြည့်နှစ်)
**ခရစ္စမတ်နေ့ ဆယ့်နှစ်ရက်** သည်အင်္ဂလိပ်ရိုးရာ ခရစ္စမတ်သံစဉ်အလိုက် ဖြစ်ပြီး ခရစ္စမတ်သံစဉ်အလိုက် ( တဦးစီအလိုက်သီဆိုသောသူများစုစည်းကာ ဖွဲစည်းသည့် အဖွဲ့များပေါ်ပေါက်လာပြီး)သံပြိုင်အဖွဲ့၊ ထိုအဖွဲ့များတွင်စာရင်းပေးသူများသည် ထုံးစံအတိုင်း စာရင်းကောက်ယူချက်အရ တဖြည်းဖြည်းတိုးပွား၍ ခရစ္စမတ်နေ့မတိုင်မီ ၁၂ရက်အလိုမှ စတင်ကာ သီဆိုကြခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ဖြင့် ထိုသို့သီဆိုမှုများသည် ခရစ္စမတ် နေ့ ဆီသို့ ဦးတည် ချီတက်လာခဲ့သည်။  ၁၇၈၀ ပြည့်နှစ်အထိ အင်္ဂလန်တွင်ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေသော သီချင်း သို့မဟုတ် ကဗျာတစ်ပုဒ်ချင်းစီသည် ပြင်သစ်ဘာသာမှ ပြန်ယူထားခြင်းဖြစ်သည်ဟုမှတ်ယူရသည်။  "ခရစ်စမတ် နေ့ ၁၂ရက်"သည် ရူဒိုရိုးရာသီချင်အညွှန်း အမှတ် (၈၆) တွင် ရှိသည်။ စုဆောင်းဗားရှင်းများ၏တီးလုံးကွဲပြားသည်။ ယခုလက်ရှိ ၎င်းနှင့်ဆက်စပ်သောသံစဉ်ကို ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင်အင်္ဂလိပ်တေးရေးဆရာ ဖရက်ဒရစ်အော်စတင၏ ရိုးရာတေးသီချင်းကို အခြေခံ၍ စီစဉ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအရာနှင့်အလားတူသည်မှာ ရွှေလက်စွပ် ၅ ခု၊ မကြာသေးမီကပင်"ရွှေကွင်းငါးခု") ကိုမိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ 

အမည်မသိ broadside, အန်ဂတ်စ်, နယူးကာဆယ်, ၁၇၇၄-၁၈၂၅
ခရစ္စမတ်နေ့ ဆယ့်နှစ်ရက် သည် သီချင်းများစုစည်းထားသည့်သီချင်းပေါင်းတစ်ပုဒ် ဖြစ်ပြီး ဆိုလိုသည်မှာအခန်းငယ် တစ်ခုစီတွင် ခေါင်းစီးအခန်းငယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းသီကုံးထားခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်စမတ်နေ့ ၁၂ ရက်တွင်" ကျွန်ုပ်၏စစ်မှန်သောအချစ်" မှပေးသောလက်ဆောင်ကိုဖော်ပြထားသည့်အခန်းငယ် (၁၂) ခုရှိသည်။ သီချင်းစာသားထဲမှာမူကွဲအမျိုးမျိုးရှိသည်။ ဤနေရာတွင်ပေးထားသောစာသားများသည် ဖရက်ဒရစ် ဩစတင် ၏ ၁၉၀၉ ထုတ်ဝေချက်မှဖြစ်ပြီးလက်ရှိ သံစဉ်အလိုက် ၏ပုံစံကိုပြသည်။  ပထမအခန်းငယ်သုံးခုတေးသွား၏ အပြည့်အစုံ စာသားကိုအောက်၌ ဤသို့ဖော်ပြထားသည်-

ကိုးကား
-------

1. ↑  Truscott၊ Jeffrey A. (2011)။ *Worship*။ Armour Publishing။ p. 103။ ISBN 9789814305419။ As with the Easter cycle, churches today celebrate the Christmas cycle in different ways. Practically all Protestants observe Christmas itself, with services on 25 December or the evening before. Anglicans, Lutherans and other churches that use the ecumenical *Revised Common Lectionary* will likely observe the four Sundays of Advent, maintaining the ancient emphasis on the eschatological (First Sunday), ascetic (Second and Third Sundays), and scriptural/historical (Fourth Sunday). Besides Christmas Eve/Day, they will observe a 12-day *season* of Christmas from 25 December to 5 January.
2. ↑  Scott၊ Brian။ *But Do You Recall? 25 Days of Christmas Carols and the Stories Behind Them*။ p. 114။ Called Christmastide or Twelvetide, this twelve-day version began on December 25, Christmas Day, and lasted until the evening of January 5. During Twelvetide, other feast days are celebrated.
3. ↑  P. Opie and I. Opie (eds), *The Oxford Dictionary of Nursery Rhymes*, (Oxford: Oxford University Press, 1951), ISBN 0-19-869111-4, pp. 122–23.
4. ↑  Austin (1909)
Christie သည် မြန်မာနိုင်ငံ တွင် တည်ရှိသည်ChristieChristieclass=notpageimage| Location of Christie Island in Burma
**ခရစ္စတီးကျွန်း**  သည် မြန်မာနိုင်ငံတောင်ဘက်စွန်းပိုင်းတွင် မြိတ်ကျွန်းစုတွင် တည်ရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စုရင်ကျွန်း (หมู่เกาะสุรินทร์) ၏ NNE ၁၈ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်) အကွာ၊ မြိတ်ကျွန်း၏စု တောင်ဘက်ဆုံးတွင် တည်ရှိသည်။ ထိုင်း - မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံ ပင်လယ်ရေကြောင်းပိုင်နက်နယ်နိမိတ်သည် စုရင်ကျွန်းနှင့် ခရစ္စတီးကျွန်းနှစ်ခုကြားတွင် တည်ရှိသည်။

ခရစ္စတီးကျွန်းသည် အရှည် ၄.၆ ကီလိုမီတာ (၂.၉ မိုင်) ရှီပြီး ကုန်မြင့်များစွာရှိကာ သစ်တောများဖြင့် ထူထဲစွာ ဖုံးအုပ်ထားသည်။ အမြင့်ဆုံးကုန်းသည် ၃၂၅ မီတာ ရှိသည်။ တောင်ဘက်ကမ်းခြေဘက်တွင် ကျောက်တုံးငယ်လေးများဖြင့် ဖြစ်တည်နေသည့် မာရေးကျွန်း (Murray Island) နှင့် စန်ဒါကျွန်း (Sanders Island) ကျွန်းတို့သည် တည်ရှိသည်။ ခရစ္စတီးကျွန်းသည် အာလာဒင်ကျွန်းများအစုခွဲထဲမှ ကျွန်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။

၁၉၉၈ ခုနှစ် သတ်ဖြတ်မှု
----------------------

၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဇော်မင်းသည် ခရစ္စတီးကျွန်းသို့ သွားရောက်ခဲ့ရာတွင် မြန်မာနိုင်ငံသား ၅၉ ယောက်တို့သည် ကျွန်းတွင်နေထိုင်ကာ သစ်နှင့်ဝါးများကို ဥပဒေနှင့်ဆန့်ကျင် ခုတ်ယူနေကြသည်ကို တွေ့ခဲ့ကြသည်။ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေက ထိုသူများကို ရှင်းလင်းပစ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့ပြီးနောက် ၎င်းတို့သည် ဥပဒေမဲ့ သတ်ဖြတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ရက်အနည်းငယ်ကြာပြီးနောက်တွင် ထိုကျွန်းတွင် အခြေစိုက်သည့် မြန်မာစစ်တပ်သည် ခရစ္စတီးကျွန်းအနီးသို့ နီးကပ်လာသည့် ထိုင်းငါးဖမ်းလှေကို ဖမ်းမိခဲ့သည်။ မြန်မာ ၂၂ ဦး၊ ထိုင်းငါးဖမ်သမားများသည် စစ်တပ်၏ အပစ်ခံခဲ့ရပြီး ထိုကျွန်းတွင်ပင် မြှုပ်နှံပစ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* Myanmar Ecotourism - Ministry of Hotels and Tourism
* Mergui Archipelago Photos

ကိုဩဒိနိတ်: 9°37′N 97°58′E﻿ / ﻿9.617°N 97.967°E﻿ / 9.617; 97.967

ကိုးကား
-------

1. ↑  *Prostar Sailing Directions 2005 India & Bay of Bengal Enroute* By National Geospatial-intelligence Agency
2. 1 2  Defector tells of Burmese atrocity, *The Australian*, June 9, 2008
3. ↑  As Myanmar Opens Up, Idyllic Islands Remain Unwelcoming, *New York Times*, By Thomas Fuller, April 25, 2012
**မယွန်းနိစ်** (အင်္ဂလိပ်: Mayonnaise) သည် အေးအေးပျစ်ပျစ် အနှစ်ရည်တမျိုးဖြစ်ပြီး အသားညှပ်ပေါင်မုန့်များ (ဆင်းဒွစ်၊ ဟမ္ဘာဂါ)၊ အသုပ်စုံနှင့် အာလူးချောင်းကြော်တို့၌ တွဲဘက်စားသုံးကြသည်။ အတိုကောက် **မေယိုး** (mayo) ခေါ်၏။  သနပ်နှစ် ( tartar sauce)၊ အချဉ်ရည်နှစ် (fry sauce)၊ ရောမူလဒယ် (rémoulade)၊ ဆယ်လဆာဂေါ့ (salsa golf)၊ ရူရိရီ (rouille) တို့တွင် အခံအနှစ်ရည်အဖြစ်လည်း သုံး၏။ 

မယွန်းနိစ်ကို ဆီ၊ ကြက်ဥအကာနှင့် အချဉ်ဓာတ်အတွက် ရှလကာရည် သို့မဟုတ် ရှောက်ရည်တို့ကို မွှေ၍ရသော ခလောက်ရည်တမျိုး ဖြစ်သည်။  အရသာအတွက် အခြားပါဝင်ပစ္စည်းတို့ကိုထည့်ကာ မျိုးကွဲများစွာ ရှိလာ၏။ အရောင်မှာလည်း ဖြူတူတူမှသည် ဝါတာတာအထိ ရှိတတ်သည်။ အနှစ်မှာလည်း ကရင်ပျော့ပျော့မှသည် ဂျယ်လီစေးစေး အနေအထားအထိ ရှိ၏။

ကြက်ဥရှောင်သော သားသတ်လွတ်သမားများအတွက်နှင့် ဥနှင့်မတည့်သူတို့အတွက် ကြက်ဥနှစ်မပါသော မယွန်းနိစ်ကို၎င်း၊ ထိန်းစားနေသူတို့အတွက် ဆီမပါသော ကိုလက်စထရောနည်း မယွန်းနိစ်ကို၎င်း၊ ဈေးကွက်တွင် ရနိုင်ပေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  "Mayo - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary". Merriam-webster.com.
2. ↑  Holly Herrick, *The French Cook: Sauces*, 2013, ISBN 1423632397
3. ↑  McGee, Harold (2004). *On Food and Cooking : The Science and Lore of the Kitchen* (2nd ed.). New York: Scribner. p. 633. ISBN 978-0684800011. Mayonnaise is an emulsion of oil droplets suspended in a base composed of egg yolk, lemon juice or vinegar, which provides both flavor and stabilizing particles and carbohydrates.
4. ↑  Moran, Victoria; Moran, Adair (2012). *Main Street Vegan: Everything You Need to Know to Eat Healthfully and Live Compassionately in the Real World*. Penguin. p. 168. ISBN 9781101580622.
**ဗက်လင်မြို့** ( /ˈbɛθlɪhɛm/၊ ဟေဗြဲ- בֵּית לֶחֶם ) သည် ပါလက်စတိုင်း အလယ်ပိုင်း အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ မြို့ ဂျေရုဆလင်မြို့၏ ၁၀ ကီလိုမီတာ (၆.၂ မိုင်) တောင်ဘက် အကွာဝေးတွင် တည်ရှိသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏လူဦးရေသည်ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၂၅,၀၀၀   နှင့် ခရစ္စမတ်ရာသီတွင် ခရစ်ယာန်များသည် ဇာတိအသင်းတော်သို့ ဘုရားရှိခိုးလာရောက်ကြသောအခါတွင် စီးပွားရေးသည် အဓိကအားဖြင့် ခရီးသွားများ လည်ပတ် မှုဖြင့် အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည်။   ရာခေလ၏ ဂူသင်္ချိုင်း၏ အရေးကြီးသောနေရာသည် မြို့တော်၏မြို့သူမြို့သားများနှင့် အစ္စရေးအနောက်ဘက်ကမ်းအတားအဆီးကြောင့် အနောက်ဘက်ကမ်းတွင်နေထိုင်သော ပါလက်စတိုင်းလူမျိုးများ လွတ်လပ်စွာဝင်ရောက်ခွင့်မရှိသော်လည်း ဗက်လင်မြို့မြောက်ဘက်အဝင်ပေါက်တွင်ဖြစ်သည်။

သမိုင်း
-------

### ဣသရေလ (အစ္စရေး) နှင့် ယုဒ (ဂျုဒ) ခေတ်

  

ယုဒပြည် ဗက်လင်မြို့အဖြစ် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အတည်ပြုချက်ကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ဒါဝိဒ်မြို့၌ ရှေးဟောင်းသုတေသန တူးဖော်မှုတွင် ရွှံ့ခြောက် *ပုံသဏ္ဍာန်* (တံဆိပ်ခတ်ထားသော ရွှံ့စေးဖြင့် တံဆိပ်ကပ်ခြင်း) ကို ရှေးခေတ်ဟေဗြဲအက္ခရာဖြင့် ဖော်ထုတ်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဘုရင်ထံ။" တူးဖော်သူများ၏အဆိုအရ ဘီစီ ၈ ရာစု သို့မဟုတ် ၇ ရာစုတွင် အခွန်ပေးဆောင်ရန် ပို့လိုက်သော စပါး၊ ဝိုင် သို့မဟုတ် အခြားကုန်ပစ္စည်းများ တင်ပို့မှုအား ပိတ်ရန် ကြိုးကို တံဆိပ်ခတ်ရန် အသုံးပြုခဲ့သည်။ 

 Julius Schnorr von Karolsfeld ၊ 2 Samuel 23:15-17 ကို သရုပ်ဖော်ထားသည့် ဤ 1860 သစ်သားညှပ်တွင် ဗက်လင်မြို့ ရေတွင်းမှ ထုတ်ယူသော ရေကို ဒါဝိဒ် သွန်းလောင်းခဲ့သည်။
ယုဒပြည် "တောင်ကုန်း" တွင်တည်ရှိသော ဗက်လင်မြို့ သည် မိက္ခာကျမ်းတွင် ဧဖရတ်ဟု ရည်ညွှန်းထားသည့် သမ္မာကျမ်းစာပါ ဧဖရတ်  နှင့် တူညီနိုင်သည်ဟု ကျမ်းစာပညာရှင်များက ယုံကြည်ကြသည်။  ဟေဗြဲ သမ္မာကျမ်းစာ က ၎င်းကို Beth-Lehem Judah ၊  ဟုခေါ်ပြီး ဓမ္မသစ်ကျမ်း က ၎င်းအား "ဒါဝိဒ်မြို့" အဖြစ် ဖော်ပြသည်။  ဘိုးဘေး ရာခေလ သေဆုံးပြီး "လမ်းဘေး" တွင် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည့်နေရာအဖြစ် သမ္မာကျမ်းစာတွင် ဦးစွာဖော်ပြထားသည် ( Genesis 48:7 )။ ရိုးရာသင်္ချိုင်းနေရာဖြစ်သော Rachel's Tomb သည် Bethlehem သို့ဝင်ပေါက်တွင် တည်ရှိသည်။ ရုသ ကျမ်းစာ အရ၊ မောဘ ပြည်၏ ရုသသည် လယ်များကိုကောက်၍ နောမိနှင့်အတူ မြို့အရှေ့ဘက်ရှိချိုင့်ဝှမ်းတွင် ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Amara, 1999, p. 18 Archived May 29, 2021, at the Wayback Machine..
2. ↑  Brynen, 2000, p. 202 Archived May 29, 2021, at the Wayback Machine..
3. ↑   
You must specify ***archiveurl=*** and ***archivedate=** when using {{cite news}}. Available parameters:*
တမ်းပလိတ်:Cite news/doc/parameterlist
"In the West Bank, Politics and Tourism Remain Bound Together Inextricably – New York Times"၊ April 16, 2006။ Archived from the original on January 22, 2008။
4. ↑  Places to Visit In & Around Bethlehem။ Bethlehem Hotel။ December 3, 2013 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  November 29, 2013 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
5. ↑  You must specify ***archiveurl =***  and ***archivedate =***  when using {{cite web}}.Israel Antiquities Authority။ May 23, 2012 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။
6. ↑  Gen. 35:16, Gen. 48:7, Ruth 4:11
7. ↑  Micah 5:2
8. ↑  1 Sam 17:12
9. ↑  Luke 2:4
သမိုင်း
-------

ဗစ်ဒကွန် အေဗရာဟမ် ကွစ်ဇလင်းကား ဒုတိယကမ္ဘာစစ် 
ကြီးအတွင်း နိုင်ငံနှင့်လူမျိုးကို သစ္စာဖောက်၍၊ နာဇီဂျာမန် 
တို့အား အလုပ်အကျွေးပြုခဲ့သော နော်ဝေးနိုင်ငံရေးသမား 
တစ်ယောက် ဖြစ်သည်။ ၁၈၈၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်နေ့ 
တွင် ဖီရက်စဒယ်အရပ်၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ နော်ဝေးစစ် 
တက္ကသိုလ်တွင် စစ်ပညာသင်ကြားခဲ့ရာ ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် 
အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၁၈၊ ၁၉ ခုနှစ် တွင် ရုရှားနိုင်ငံ၌လည်းကောင်း၊ 
၁၉၁၉၊ ၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖင်လန်နိုင်ငံ၌လည်းကောင်း၊ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ 
တွဲဖက်သံအရာရှိအဖြစ်ဖြင့် အမှုထမ်းရွက်ခဲ့၏။ ၁၉၂၉ ခုနှစ် 
တွင် နော်ဝေးနိုင်ငံသို့ ပြန်လာခဲ့ပြီးနောက် နိုင်ငံရေးလောက 
ထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ကွစ်ဇလင်းမှာ ကွန်မြူနစ်ဆန့်ကျင် 
ရေး ခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။ သူသည် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် 
ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ထမ်းရွက်ပြီးနောက်၊ နော်ဝေး 
အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအဖွဲ့ကို တည်ထောင်၍ ခေါင်းဆောင် 
ခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့အား ဖက်ဆစ်ပါတီပင် ဖြစ်သည်။ ၁၉၄ဝ 
ပြည့်နှစ် ဧပြီလ ၉ ရက်နေ့တွင် ဖက်ဆစ် ဂျာမန်တို့သည် 
နော်ဝေးနိုင်ငံအား ရုတ်တရက် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်သောအခါ 
ကွစ်ဇလင်းသည် ဂျာမန်တို့ဖက်မှ ကူညီတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ 
နော်ဝေးကို ဂျာမန်တို့ သိမ်းပိုက်ပြီးသောအခါ၊ ကွစ်ဇလင်းကို 
ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ကွစ်ဇလင်း 
သည် နော်ဝေးနိုင်ငံ၏ သမတအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရပြန် 
သည်။ ထိုမှစ၍ နောင်ဝေးနိုင်ငံမှာ ဖက်ဆစ်နာဇီတို့၏ ဩဇာခံ 
ကွစ်ဇလင်းရုပ်သေးအစိုးရ၏ ခြယ်လှယ်ညှဉ်းပန်းခြင်းကို ခံခဲ့ရ 
လေသည်။

သို့ရာတွင် ကွစ်ဇလင်းအစိုးရသက်တမ်းမှာ ကြာရှည်စွာ 
မတည်မြဲချေ။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်တို့ စစ်ရေးရှုံးနိမ့်၍ 
ကွစ်ဇလင်းသည် နော်ဝေးတပ်မတော်သို့ လက်နက်ချ ဝင် 
ရောက်ရလေသည်။ သူ့အား အော့စလိုမြို့တော် စစ်တရားခံ 
ရုံးတွင် စစ်ဆေးပြီးနောက် သစ္စာဖောက်အဖြစ်ဖြင့် ၁၉၄၅ ခုနှစ် 
အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ကွပ်မျက်လိုက်လေသည်။ 
ယင်းသို့အားဖြင့် နိုင်ငံနှင့်အမျိုးသားအား သစ္စာဖောက်ခဲ့သော 
ကွစ်ဇလင်းသည် သစ္စာဖောက်တို့၏ သွားရာလမ်းသို့ လိုက်ပါ 
သွားရလေသည်။ ထိုမျှမကသေး၊ စစ်ပြီးခေတ်တွင် ကွစ်ဇလင်း 
ဟူသော သူ၏အမည်သည်လည်း သစ္စာဖောက်ဟူသော ဝေါဟာ 
ရနှင့် တွန်ဒွဲလျက် ကျန်ရစ်ခဲ့ပေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)
ကိုဩဒိနိတ်: 7°19′17″N 80°23′25″E﻿ / ﻿7.3213°N 80.3902°E﻿ / 7.3213; 80.3902

  

**ရမ်ဘက်ကနဘူတာ** (သီဟိုဠ်: රඹුක්කන දුම්රිය ස්ථානය, တမီးလ်: ரம்புக்கனா ரயில் நிலையம்) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ဆဘရဂမုဝစီရင်စုနယ်၊ ကီဂယ်လီခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သီရင်လင်္ကာမီးရထားက လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။

ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၁၆.၈၂ မီတာ (၃၈၃.၃ ပေ) တွင် တည်ရှိကာ ကိုလံဘိုခံတပ်ဘူတာမှာ ၁၁၄ ကီလိုမီတာ (၇၁ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကိုလံဘို - ကန်ဒီ ရထားလမ်းကြောင်းတွင် ဤဘူတာသည် အနက်ရှိုင်းဆုံးနေရာ၏ အစနေရာဖြစ်သည်။ အတက်တစ်ခုသည် ၄၃၀ မီတာ (၁၄၁၀ ပေ) ကျော် ၂၁ ကီလိုမီတာ (၁၃ မိုင်) ရှိသည်။ အဆင့်ဆင့်တက်သည့်နေရာသည် ၁ ခုနှတွင် ၄၄ slope ရှိသည်။ မျဉ်းကွေးသည် အချင်းဝက်အားဖြင့် ၂၀၁ မီတာ (၆၅၉ ပေ) ရှိသည်။

၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ကိုလံဘိုမှ ရမ်ဘက်ကနဘူတာသို့ လမ်းနှစ်လမ်းပါဝင်သည့် ရထားလ်းဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ၁၇၄၀ ခုနှစ် လမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ တံတားတစ်စင်းသည် ရေစီး၌မျောပါသွားရာ တစ်လမ်းသွားရထားလမ်းအဖြစ်သို့ လျှော့ချခဲ့သည်။ အနီးရှိ ပင်နဝလဆင်ဂေဟာသို့ သွားလာလည်ပတ်သူ များပြားလာသည့်အတွက် ၁၉၉၈ခုနှစ်တွင် ရထားလမ်းကို နှစ်လမ်းသွားအဖြစ် ပြန်လည်ထားရှိခဲ့သည်။

ဘူတာစဉ်
-------

| ယခင် ဘူတာ |   | Sri Lanka Railways |   | နောက် ဘူတာ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Yatagama |   | Main Line |   | Kadigamuwa |

ကိုးကား
-------

1. ↑  Lelwela၊ D. C.။ "Rules ignored causing worst ever accident - The Kandy-Colombo Intercity Train follows Newton’s Law of Gravity"၊ 14 November 2012။ 19 June 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ Archived from the original on 8 January 2019။
2. ↑  Dr David Hyatt (2000)။ Railways of Sri Lanka။ Comrac။ 14 July 2018 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  4 June 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Antony၊ J။ "Up Country railway line extended, but shortcomings remain"၊ 12 September 2006။ 19 June 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ [*လင့်ခ်သေ*]
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

အမှု—**ကောသလမင်း၏ ကမ္ဗလာကို တောင်းမှု။** 

အမှုသည်—**ထုလ္လနန္ဒာ။**

ထုလ္လနန္ဒာ
----------

ထုလ္လနန္ဒာသည် (ရှေ့သိက္ခာပုဒ်၌ ပြခဲ့သည့် အတိုင်း) အပြောကောင်း, အဟောကောင်းဖြစ်ရကား ကောသလမဟာရာဇာသည် ဧချမ်းသောအခါဖြစ်၍ အဖိုးတန် ကမ္ဗလာကို ခြုံလျက် ထုလ္လနန္ဒာအထံသို့ ရောက်လာ၏၊ ထုလ္လနန္ဒာသည် ကောသလမဟာရာဇာအား တရားစကားပြောဟော၍ သဘောကျသောကြောင့် "အရှင်မ အလိုရှိတာ ပြောပါ"ဟု ဖိတ်မံလေသည်၊ ထုလ္လနန္ဒာလည်း(အချိန်မဆိုင်းဘဲ) "လှူလိုလျှင် ဒီကမ္ဗလာကို လှူခဲ့ပါလား"ဟု ပြောလေသော် မဟာရာဇာလည်း မရှောင်သာဘဲ ကမ္ဗလာကို လှူခဲ့ရလေသည်။

လူတို့ကဲ့ရဲ့ပုံ
---------------

ထိုအကြောင်းကို ကြားသိရသော လူတို့သည် "ဘိက္ခုနီတွေဟာ အလွန်အလို(လောဘ)ကြီးကြသည်, တင်းတိမ်ရောင့်ရဲခြင်း မရှိကြ၊ ဘယ့်နှယ်, မဟာရာဇာကိုတောင် ကမ္ဗလာ အလှူခံကြရ သလဲ"ဟု ကဲ့ရဲ့ကြသောကြောင့် ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော် မူရလေသည်။

သိက္ခာပုဒ်
----------

ဂရုပါဝုရဏံ ပန ဘိက္ခုနီယာ စေတာပေန္တိယာ စတုက္ကံသပရမံ စေတာပေတဗ္ဗံ။ တတော စေ ဥတ္တရိ စေတာပေယျ, နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ။

မြန်မာပြန်
----------

လေးသောခြုံထည် တောင်းသောဘိက္ခုနီသည် အလွန်ဆုံး ၄-ကံသသာ တန်သော ခြုံထည်ကို တောင်းရမည်၊ ထို့ထက်ပို၍ တန်ဘိုးရှိသော ခြုံထည်ကိုတောင်းလျှင် နိဿဂ္ဂိ ပါစိတ် အာပတ် သင့်၏။

မှတ်ချက်
--------

လေးသာ ခြုံထည်ဟူသည် ဧသောအခါ ခြုံဖို့ရာ ခြုံထည်တည်း၊ တကံသသည် ၄-ကျပ်ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ၁၆-ကျပ်တန် ခြုံထည်ကို "စတုက္ကံသ = ၄-ကံသ တန်"ဟု ဆိုသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  အရှင်ဇနကာဘိဝံသ (၁၉၉၆)။ *ဘုရားဥပဒေတော်ကြီး*။
ကော်(ကစီဓာတ်)ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော စားသောက်ကုန်များ ကိုကြည့်ရန် Wheat gluten (food).
Sources of gluten. Top: High-gluten wheat flour. Right: European spelt. Bottom: Barley. Left: Rolled rye flakes.
ဂလူးတန့်(ကော်၊ကစီဓာတ်)  သည် လက်တင် "ဂလူးတန်" မှ "ဂလူး" ဖြစ်လာပြီး ဘာလီ၊ဂျုံ၊အမျိုးမျိုးသော အစေ့အဆန်၊ရိုင်းလ်စပါး၊စပါးနှင့်ပြောင်း မျိုးစိတ်များ မှထုတ်ယူထားသော ပရိုတင်းဓာတ် အစုအပေါင်းဖြစ်သည်။

ဂျုံညက်သား ဖြစ်သောကြောင့် ဆွဲနိုင်ဆန့်နိုင်ပြီး နဂိုမူလအတိုင်း ပြန်လုပ်နိုင်သည်၊ တခါတရံ ဝါးစရာထုတ်ကုန်အဖြစ် ထုတ်နိုင်သည်။ ဂလူးတန်သည် ဂလိုင်ဒင် နှင့် ဂလူးတန်လင် တစ်ခုစီပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်ပြီး အမျိုးမျိုးသော မြက်မျိုးနွယ် အစေ့အဆန်များရှိ ကစီဓာတ်နှင့် အန်ဒိုစပန် တွင်ပေါင်းစပ်ပါဝင်သည်။

ဂျုံစေ့မှ ပရိုလမင် နှင့် ဂလူးတန်လင်( ဂလိုင်ဒင်)သည် အရက်တွင် ပျော်ဝင်နိုင်ပြီး ဂလူတန်နင်သည် အက်ဆစ်ပျော့ သို့မဟုတ် အယ်ကာလီတွင်သာ ပျော်ဝင်ပြီး ပရိုတင်းဓာတ် ၈ဝရာခိုင်နူန်းစီ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ရေတွင် မပျော်ဝင်နိုင်သော်လည်း ၎င်းနှင့်ဆက်နွယ်နေသော ကစီဓာတ်အချို့ကို ရေဖြင့်ဆေးကြောသန့်စင်နိုင်သည်။

လက်ရှိတွင်  ဂလူးတန်လင်သည် ပရိုတင်း အသားဓာတ် အရင်းအမြစ်ဖြစ်ပြီး စားသောက်ကုန်နှင့် အခြားသောရည်ရွယ်ချက် အမျိုးမျိုးဖြင့် အသုံးပြုသည်။