recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
အပွင့် ပွင့်နေသော စောင်းလျားပင်
**စောင်းလျားပင်**သည် အပင်ငယ်မျိုးဖြစ်၏။
ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ 'အဗားဟိုးအား ကရမ် ဗိုလာ'ဖြစ်၏။
အရွက်များသည် ရွက်ခြားပေါက်ကြသည်။ ပန်းပွင့်ကလေး
များသည် ငယ်၍ ညီညာသည်။ အရောင်မှာ ခရမ်းရောင်နု
ဖြစ်သည်။ အသီးအရောင်မှာ ပယင်းရောင်ရင့်ဖြစ်သည်။ အသီး
၌ စောင်းများပါရှိရာ ပိုင်းဖြတ်ကြည့်က ကြယ်ပုံသဏ္ဌာန် ပေါ်
သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ကြယ်သစ်သီး (star fruit) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ စောင်းလျားပင်ကို မည်သည့်နေရာတွင်မျှ စနစ်တကျ စိုက်ပျိုးခြင်းမပြုချေ။ ဥယျာဉ်တွင် အပင်ပေါက်ကလေးများ ပေါက်ကြသော်လည်း၊ အနည်းအကျဉ်းမျှသာ အောင်မြင်သည်။
ဒပ်ချ အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုတွင် စောင်းလျားပင်ကို မျိုးပွားရာ၌
တစ်နှစ်သားအရွယ်အပင်ကလေးများမှ ကိုင်းဖြတ်ဆက်ခြင်း၊
မျက်ကွင်းလှီး၍ စိုက်ပျိုးခြင်းတို့ဖြင့် မျိုးပွားယူကြသည်။
အသီးများမှည့်လာသောအခါ ဟင်းသီးဟင်းရွက်အဖြစ်
ငပိနှင့် စားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ပြင် သနပ်လုပ်၍ လည်းစားကြ
သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Globinmed - Globinmed။ 25 September 2013 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  1 August 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  House of Commons of the Parliament of Great Britain (1884)။ *Parliamentary Papers, House of Commons and Command, Volume 54*။ p. 203။ 30 May 2013 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)
နလင်းကျော် ဟုလည်းခေါ်သော **လုလင်ကျော်ပင်**သည် ကရဝေးပင် သစ်ကြံပိုးပင်မျိုးတို့နှင့်အတူ လော်ရေးစီအီးမျိုးရင်း(Lauraceae) 
တွင် ပါဝင်၍ ယင်း၏ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ စင်နမိုမမ် အော့ဗတူဆီဖိုလီ 
ယမ်(*Cinnamomum obtusifolium*; ယခုအခါတွင် *Cinnamomum bejolghota*)ဖြစ်သည်။ လုလင်ကျော်ပင်သည် သန်စွမ်းတောင့်တင်းသော အပင်ကြီး 
မျိုးဖြစ်၍ အိန္ဒိယ သစ်ပင်မျိုးများတွင် အရွက်အကြီးဆုံးရှိသော သစ်ပင်မျိုး 
တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ပေါက်ရောက်တွေ့ရှိသော သစ်ပင်မျိုးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ 
ပေါက်ရောက်တွေ့ရှိသော ဒေသများမှာ ပေ ၇ဝဝဝ ထိမြင့်သော အလယ်နှင့် 
အရှေ့ဘက် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေ၊ နီပေါ၊ ဆစ်ကင်း၊ အာသံ၊ ဆီလဟက်၊ 
ခါစီတောင်တန်း၊ ကပ္ပလီကျွန်းစုနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ 
အနှံ့အပြားပေါက်သော်လည်း တနင်္သာရီတောင်ပိုင်းတွင်သာ အမြောက်အမြား 
တွေ့ရသည်။ သစ်ကြံပိုးနှင့်ခြားနားချက်မှာ လုလင်ကျော်ပင်၏ အရွက်များ 
သည် ပိုကြီး၍ ပျဉ်းတွဲသိပ်သည်းပြီးလျှင် ခိုင်ခံ့သည်။
အရွက်တွင် အမွေးများလုံးဝမရှိဘဲ ချောမွတ်နေပြီးလျှင် အရွယ် 
ပမာဏအားဖြင့် ကိုးလက်မမှ ၁၃ လက်မထိရှည်သည်။ ယင်းသည် အလွန် 
ပျဉ်းတွဲခိုင်ခံ့၍ ရှည်မျောသော ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီးလျှင် ထိပ်ဖျားသည် 
အဖျားသို့ရှူး၍လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ချွန်၍လည်းကောင်းရှိတတ်သည်။ 
အကြောသုံးခုရှိသော်လည်း အရွက်၏အပေါ်ဘက်၌ မထင်ရှားချေ။ ပွင့်တံ 
များမှာ အရွက်ထက်ရှည်လျားပြီးလျှင် အလွန်ကြီး၍တောင့်တင်းသည်။ 
အပွင့်များသည် အကိုင်းဖျားအနီးတွင်ရှိတတ်၍ ပွင့်တံဖျား၌ တပြင်တည်း 
ညီညာစွာပွင့်ကြသည်။ ပွင့်ချပ်တွင် ပိုးမျှင်ကဲ့သို့ ချောမွတ်သော အမွှေးနု 
ကလေးများ အသင့်အတင့်ရှိသည်။ ယင်းပွင့်ချပ်သည် ကြွေမကျဘဲ အသီး 
ရင့်သည်တိုင်အောင်ပင် တည်ရှိလေသည်။ ဝတ်ဆံဖိုနှင့် အစေ့အိမ်တွင် 
အမွှေးနုများ ကျဲကျဲသော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် လုံးဝမရှိဘဲ ချောမွတ်၍ 
သော်လည်းကောင်းရှိတတ်သည်။ အသီးသည် သေးငယ်၍ ဘဲဥပုံ၊ သို့မ 
ဟုတ် လုံးယောင်ယောင် ပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်သည်။
အရွက်များသည် များသောအားဖြင့် အောက်ဘက်တွင် စိမ်းပြာ 
သောအရောင်ရှိသည်။ အရွက်တံသည် တို၍ မာကျော၏။ အပွင့်များသည် 
သေးငယ်၏။ အချင်းတစ်လက်မ၏ လေးပုံတစ်ပုံရှိသည်။ လုလင်ကျော်ပင် 
၏ အသီးသည် တစ်လက်မ၏ သုံးပုံတပုံမှ လက်မဝက်အထိရှည်သည်။
လုလင်ကျော်မြစ်သည် ဆေးဖက်ဝင်သည်။ ကိုယ်လက်ကိုက်ခဲ 
ခြင်း၊ အသားကွက်၍ ယားခြင်း၊ ရောင်ခြင်း စသည်များအတွက် ဤအမြစ် 
ကို ဆားနှင့်သွေး၍လိမ်းရသည်။ အညှော်မိလျှင်လည်းကောင်း၊ အနာပေါက် 
လျှင်လည်းကောင်း လုလင်ကျော်ကို သွေး၍သောက်ထားလျှင် အညှော်ထွက် 
၍ အနာအကျက်မြန်ပြီးလျှင် အနာဝင်ခြင်းကို ကာကွယ်စေသည်။ မြန်မာ 
ဘယဆေးဆိုင်များ၌ လုလင်ကျော်(နလင်ကျော်)မြစ်ကို ဝယ်ယူရရှိနိုင်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Cinnamomum obtusifolium (Roxb.) Nees (Plants of the World Online, Kew Science). Retrieved 22 February 2020
2. ↑  Hassler, M. (2020). World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World (version Nov 2018). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y. Ower G. Orrell T. Nicolson D. Bailly N. Kirk P.M. Bourgoin T. DeWalt R.E. Decock W. Nieukerken E. van, Zarucchi J. Penev L. eds.). Digital resource at. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. *ISSN* 2405-884X.
3. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)

|  |  |
| --- | --- |
|  | ဝီကီမျိုးစိတ်တွင် ***Cinnamomum bejolghota*** နှင့် ပတ်သက်သော အချက်အလက်များ ရှိသည်။ |
**တန္တရအယူဝါဒ** (အင်္ဂလိပ်: **Tantrism**) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ရှေးက ထွန်းကားခဲ့သည့် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ကန္တရစ်ကျမ်းများကို သက္ကတဘာသာနှင့် ရေးသားထားခဲ့၍ တန်ခိုးဣဋိပါဒ်နှင့် ဆိုင်သော မန္တာန်၊ မန္တရား၊ အင်းအိုင်လက်ဖွဲ့များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ
-------------

အနော်ရထာမင်း လက်ထက်မတိုင်မီက ပုဂံတွင် မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်မှု၊ အရည်းကြီးကိုးကွယ်မှု၊ နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့အပြင် တန္တရအယူဝါဒသည်လည်း ထင်ရှားသော အယူဝါဒဖြစ်သည်။ မိမိတို့ကို အကျိုးပေးသောအရာ၊ မိမိတို့ ကြောက်ရွံ့ရသောအရာ၊ မိမိတို့ ချစ်ခင်မြတ်နိုးသောအရာ အစရှိသည်တို့ကို ကိုးကွယ်ရာအဖြစ်မှတ်ယူ ကိုးကွယ်ကြခြင်းကို တျံတြစ်အယူဝါဒ ဟုခေါ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကျားကို ကြောက်ရွံ့သောသူသည် ကျားရုပ်ကို ထုဆစ်ကိုးကွယ်လေ့ရှိသကဲ့သို့ ဟင်္သာကို ချစ်မြတ်နိုးသောသူသည် ဟင်္သာရုပ်ကို ထုဆစ်ကိုးကွယ်လေ့ရှိကြသည်။ ထို့အပြင်လူတို့သည် ၎င်းတို့အား အစာရေစာပေးသော တောတောင်တို့ကိုလည်း ကိုးကွယ်ရာအဖြစ်မှတ်ယူကိုးကွယ်လေ့ရှိကြသည်။ အနော်ရထာမင်း နန်းတက်သောအခါတွင် ထိုနတ်ရုပ်အားလုံးကို ဘုရင့်အာဏာဖြင့် သိမ်းဆည်း၍ ပုဂံရှိ နတ်လှောင်ကျောင်းအတွင်း၌ ချုပ်လှောင်ထားခဲ့သည်ဟု အဆိုရှိကြသည်။ သို့သော် မြန်မာ့သမိုင်းပညာရှင် ဒေါက်တာသန်းထွန်း က အနော်ရထာသည် မည်သည့်အခါမှ အာဏာအသုံးပြု၍ သာသနာပြုခဲ့သူ မဟုတ်ဟု ဆိုခဲ့ဖူးသဖြင့် ထိုအဆိုမှန်ကန်ကြောင်းကို အတည်ပြုရန် ခဲယဉ်းသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  လှသမိန် (ဧပြီ ၁၉၇၈)။ "***တန္တရအယူဝါဒ***" (pdf)။ in စာပေစိစစ်ရေးကော်မတီ (ed.)။ ***ဗဟုသုတ စွယ်စုံ*** (ပထမအကြိမ် ed.)။ တောက်တောက်ဝင်း ပုံနှိပ်တိုက်၊ ရန်ကုန်မြို့။: ဇော်မော် စာပေ။
အာဖရိကတိုက်၏ အ‌ရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် တန်ဂန်ယီးက အိုင် ကြီးနှင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအကြား၌ တည်ရှိ၍၊ ယခုအခါ ဗူရွန်ဒီ (ယခင် အူရွန်ဒီ)၊ အာဝမ်းဒါး (ယခင် ရူအန်းဒါး)နှင့် တန်ဂန် 
ယီးကနိုင်ငံတို့ တည်ရှိရာ နယ်‌မြေ‌ဒေသကြီးသည် ၁၈၈၄ ခုနှစ် မှအစပြု၍ ဂျာမန် အ‌ရှေ့အာဖရိက ကိုလိုနီနယ်ကြီး၌ အပါ အဝင် ဖြစ်လာခဲ့၏။ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း၌ မဟာမိတ် 
တို့ကသိမ်းယူခဲ့၍ ‌နောင်အခါ ဗြိတိသျှနှင့် ဗဲလဂျီယန်အစိုးရ တို့က ခွဲ‌ဝေယူလိုက်ကြသည်။

ဗဲလဂျီယန်တို့သည် ရူအန်းဒါး နှင့်အူရွန်ဒီနယ်ပယ်တို့ကိုရရှိ၍ ဗြိတိသျှတို့သည် ‌ပေါ်တူဂီတို့ ရရှိသွားသည့် ကီယွန်ဂီ တြိဂံနယ်‌မြေမှ အပကျန်နယ်‌မြေ အားလုံးကို ရရှိခဲ့‌လေသည်။ ဗြိတိသျှတို့ လက်တွင်း‌ရောက်ရှိ သွား‌သောနယ်‌မြေကို တန်ဂန်ယီးကနယ်ဟု‌ခေါ်၏ ထိုနယ်‌မြေကို ဗြိတိသျှတို့က ၁၉၁၈ ခုနှစ် ၁၉၄၆ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံ‌ပေါင်းချုပ် ကြီး၏ အခွင့်အမိန့်အရ၎င်း၊ ၁၉၄၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၉ ရက်‌နေ့အထိ ကုလသမဂ္ဂ ထိန်သိမ်းခံနယ် အဖြစ်၎င်း အုပ်ချုပ်ခဲ့‌လေသည်။

တန်ဂန်းယီးကနယ်သည် ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလ တွင် တာဝန်ခံအုပ်ချုပ်‌ရေးရရှိပြီးလျှင် ၁၉၆၁ ခုနှစ် ‌မေလ ၁ ရက်‌နေ့မှ အစပြု၍ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်‌ရေး ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ 
ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၉ ရက်‌နေ့မှအစပြု၍ ဗြိတိသျှ ဓနသဟာယ အတွင်း အချုပ်အချာအာဏာပိုင် လွတ်လပ်‌သောနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့၏။ ၁၉၆၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၉ ရက်‌နေ့တွင် 
သမ္မတနိုင်ငံ အုပ်ချုပ်‌ရေးစံနစ်ကို စတင်ကျင့်သုံးလာခဲ့သည်။

တန်ဂန်ယီးကနိုင်ငံ၏ ‌မြောက်ဘက်တွင် ကင်ညာနိုင်ငံ၊ ဝိတိုရိယအိုင်နှင့် ယူဂါန်ဒါနိုင်ငံတို့ တည်ရှိ၍ ‌တောင်ဘက်တွင် မာလဝီနိုင်ငံ၊ မာလာဝီအိုင်နှင့် ဇမ္ဗီယာနိုင်ငံတည်ရှိ၏။ 
အ‌နောက်ဘက်တွင် ဇမ္ဗီယာနိုင်ငံ၊ တန်ဂန်ယီးကအိုင်၊ ဗူရွန်ဒီ နိုင်ငံနှင့် အာဝမ်းဒါးနိုင်ငံတို့တည်ရှိ၍ အ‌ရှေ့ဘက်တွင် အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာတည်ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် မိုင် ၅၀၀ ခန့်ရှည် လျား၏။ တန်ဂန်ယီးကနိုင်ငံ၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၃၆၁၈၀၀ ဖြစ်၍ ၁၉၆၅ ခုနှစ် ခန့်မှန်း‌ခြေအရ လူဦး‌ရေ ၁၀၁ရ၅၀၀၀ ‌ယောက်ရှိသည်။ 

ယင်းသည့်အနက် အာဖရိက တိုင်းရင်းသားလူဦး‌ရေမှာ ၁၀၀၄၆၀၀၀ ဖြစ်၍ သီးခြားဘာသာ စကားနှင့် ထုံးစံဓ‌လေ့များရှိသည့် လူမျိုးစု‌ပေါင်းတရာ‌ကျော် ပါဝင်သည်။ ထိုလူမျိုးစုများသည် များ‌သောအားဖြင့် ဗန်တူ အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်၏။ သို့‌သော် ဆွာဟီလီဘာသာစကားကို များ‌သောအားဖြင့် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ‌ပြောဆိုနားလည်ကြ၏။
တန်ဂန်ယီးကနိုင်ငံ၏ မြို့‌တော်မှာ ဒါးရက်ဆလမ်ဖြစ်၍ အကြီးဆုံး‌သော ဆိပ်ကမ်းမြို့လည်းဖြစ်၏။ လူဦး‌ရေ ၁၅၀ ဝ၀၀ (၁၉၆၄) ‌နေထိုင်လျက်ရှိသည်။

တန်ဂန်ယီးကနိုင်ငံတွင် သ‌င်္ဘောနာနတ်‌လျှော်၊ ဝါဂွမ်းနှင့် ကာဖီစသည်တို့ကို စိုက်ပျိုးသည်။ တန်ဂန်ယီးကနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ‌ပေါ်တွင် သ‌င်္ဘောနာနတ်‌လျှော် အထွက်ဆုံးနိုင်ငံဖြစ်၏။ 
သစ်များလည်းထွက်၏။ သံ၊ ‌ကျောက်မီး‌သွေး၊ စိန်၊ ‌ရွှေ၊ ‌ငွေ၊ သ‌င်္ဘောနာနတ်‌လျှော်နှင့် သစ်များကို တင်ပို့‌ရောင်းချသည်။၁၉၆၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ရ ရက်‌နေ့တွင် တန်ဂန်ယီးက
တို့အတူပူး‌ပေါင်းကာ တန်ဂန်ယီးကနှင့် ဇန်ဇိဗာပြည်‌ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံဟု တည်‌ထောင်ခဲ့၏။ သို့ရာတွင် ထိုနှစ်‌အောက်တို ဘာလ ၂၉ ရက်‌နေ့တွင် တန်ဇာနီးယား ပြည်‌ထောင်စုသမ္မတ နိုင်ငံဟု အမည်‌ပြောင်းလိုက်‌လေသည်။

တန်ဇန်နီးယားနိုင်ငံ၏ အကြီးအကဲမှာ ပြည်သူလူထုက မဲဆန္ဒဖြင့် ‌ရွေး‌ကောက်တင်‌မြှောက်ရသော သမ္မတဖြစ်၏။ ထို သမ္မတက အစိုးရအဖွဲ့ဝင်ဝန်ကြီးများကို ‌ရွေးချယ်ခန့်ထားသည်။ အဖွဲ့ဝင် ၂၀၄ ဦးပါဝင်‌သော အမျိုးသားလွှတ်‌တော် ဟူ၍လည်းရှိသည်။

ဒါရက်ဆလမ်းမြို့သည်ပင် တန်ဇန်နီးယားနိုင်ငံ၏ မြို့‌တော် ဖြစ်သည်။ ဆွာဟီလီ ဘာသာစကားသည် တန်ဇန်နီးယားနိုင်ငံ ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်၏။ တန်ဇန်နီးယားနိုင်ငံသည်ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်‌လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅
**တန်ဂျီးယားမြို့**သည် မို‌ရော့ကိုနိုင်ငံ၏ အတ္တလန္တိတ် 
သမုဒ္ဒရာကမ်းဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ တန်ဂျီးယားမြို့သည် 
ဂျီဗ‌ရောတားကို မျက်နှာမူ၍ ‌မြေထဲပင်လယ်၏ အ‌နောက်ဘက် 
ဝင်‌ပေါက်ဖြစ်‌သော‌ကြောင့် စစ်မှု‌ရေးရာအတွက် အ‌ရေးပါသည်။ 
ထို‌ကြောင့် ယင်းမြို့နှင့်တကွ ရစ်‌တောင်တန်းနှင့် ပင်လယ် 
အကြားရှိနယ်‌မြေကို တန်ဂျီးယားဇုန်ဟု‌ခေါ်၍ အပြည်ပြည်ပိုင် 
နယ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထား၏။ မို‌ရော့ကိုပြည် ကုန်သွယ်‌ရေး 
အတွက် အချက်အချာဖြစ်‌သော ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည်။

၁၄ ရာစုနှစ်မှ ၁၆ ရာစုနှစ်များအတွင်း တန်ဂျီးယားမြို့ကို 
‌ပေါ်တူဂီ၊ စပိန်၊ အဂင်္လန်နိုင်ငံတို့က သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၄ 
ရာစုနှစ်တွင် ‌ပေါ်တူဂီလက်သို့ ကျ‌ရောက်ပြီးနာက်၊ စပိန်လက် 
‌အောက်သို့၎င်း၊ ၁၆၆၂ ခုနှစ်တွင် အဂင်္လိပ်လက်‌အောက်သို့၎င်း 
‌ရောက်သွားပြန်သည်။ ၁၆၈၃ ခုနှစ်တွင် အဂင်္လိပ်တို့က ထိုမြို့ 
ကို လက်လွှတ်လိုက်ရပြန်သည်။ ထို‌နောက်တွင်ကား ထိုမြို့နယ် 
၌ ဥ‌ရောပနိုင်ငံအသီးသီးတို့က မူးဝါးတို့၏ အုပ်ချုပ်‌ရေးအဖွဲ့ 
တွင် အမျိုးမျိုးဝင်‌ရောက်ခြယ်လှယ်‌နေကြ၏။ 

၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် မှ တန်ဂျီးယားစတက်ကျူ (၁၉၂၃) ဥပ‌ဒေအရ 
ဂရိတ်ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်နှင့် စပိန်တို့သည် ထိုမြို့နယ်ကို 
အပြည်ပြည်ပိုင်နယ် ပြုလုပ်ကာ တွဲဘက်အုပ်ချုပ်ကြ‌လေသည်။ 
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး အတွင်း ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် စပိန်စစ်တပ
်များသည် တန်ဂျီး ယားဇုန်အတွင်းသို့ ဝင်‌ရောက်သိမ်းပိုက်ပြီးလျှင
အပြည်ပြည် ပိုင်အုပ်ချုပ်‌ရေးကို ပယ်ဖျက်ပစ်လိုက်၏။ သို့‌သော် 
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ထိုမြို့နယ်ကို အပြည်ပြည်ပိုင်နယ်အဖြစ် ပြန်၍ 
ပြုလုပ်လိုက်သည်။

၁၉၅၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃ ရက်‌နေ့တွင် 
စတက်ကျူဥပ‌ဒေအသစ်ကို အတည်ပြု၍ ပြင်သစ်၊ စပိန်၊ 
ဗြိတိန်၊ အီတလီ၊ အ‌မေရိကန်၊ ဗဲလဂျီယံ၊ နယ်သာလန်၊ 
ဆွီဒင်၊ ‌ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ ကိုယ်စားလှယ်တို့ပါဝင်‌သော အုပ်ချုပ် 
‌ရေးအဖွဲ့ဖြင့် တန်ဂျီးယားမြို့ကို အုပ်ချုပ်သည်။ တန်ဂျီးယား 
မြို့သည် အာဖရိကတိုက်‌မြောက်ပိုင်းတွင် ‌ရှေးအကျဆုံးမြို့ 
တစ်မြို့ဖြစ်၏။ မူးဝါးတို့၏ ‌ရှေး‌ဟောင်းမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်‌သော် 
လည်း၊ စည်ကားတိုးတက်‌သော ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်‌ပေသည်။ 
‌တောင်ခါးပန်း‌ပေါ်တွင် တည်ထား‌သော မြို့ဖြစ်၍၊ လမ်းများမှာ 
‌တောင်‌ပေါ်သို့ ရစ်ပတ်၍ တက်သွာရသဖြင့် ကျဉ်း‌မြောင်းသည်။ 
သို့‌သော် သန့်ရှင်းသပ်ရပ်၏။ ဥ‌ရောပတိုက်သားများ ‌နေထိုင် 
‌သောအပိုင်းမှာ စံနစ်ကျ၍ ‌ခေတ်မှီ‌လေသည်။

တန်ဂျီးယားဇုန်မှာ စတုရန်းမိုင် ၂၂၅ မိုင်ကျယ်ဝန်း၍၊ လူဦး 
‌ရေ တစ်သိန်းခွဲခန့်ရှိ၏။ အာရပ်လူမျိုး အများဆုံး‌နေထိုင်သည်။ 
ဥ‌ရောပတိုက်သားဦး‌ရေ ၁၆၅၀၀ ‌ယောက်ခန့်ရှိသည်။ ထိုမြို့ 
နယ်မှာ စက်မှုလုပ်ငန်း နည်းပါး‌သော်လည်း ကုန်အတင်အချ 
အတွက် အ‌ရေးပါသည်။ မြို့နယ်အတွက် အစားအ‌သောက်ကို 
အများအားဖြင့် အခြား‌သောနိုင်ငံများမှ တင်သွင်း၇‌လေ 
သည်။

ကိုးကား
-------

မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅
**ရုံး**(Yon) ၏ ရုက္ခဗေဒ အမည်မှာ *Terminalia phillyreifolia* ဖြစ်သည်။ ရုံးပင် နှစ်မျိုးနှစ်စားရှိရာ တစ်မျိုးကို ရုက္ခဗေဒအလိုအား 
ဖြင့် အေနိုဂျီးဆပ်အကျူမီနာတာ(*Anogeissus acuminata*)ဟု ခေါ်၍ တစ်မျိုးကို အေနိုဂျီးဆပ် ဖီလီရီအီးဖိုလီယာ(*Anogeissus phillyreifolia*)ဟု ခေါ်သည်။ သို့သော် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင်သိပ္ပံနည်းကျဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်ကို *Terminalia phillyreifolia* ဟုသတ်မှတ်ပြီးမျိုးစိတ်နှစ်ခုလုံးကိုတစ်မျိုးတည်းအဖြစ်သတ်မှတ်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် မိုးများ၍ နွေအခါ၌ အရွက်ကြွေသော 
သစ်တောများတွင် ရုံးပင်ကို တွေ့နိုင်သည်။ ရုံးပင်နှစ်မျိုးရှိရာ 
တွင် တစ်မျိုးသည် အမြင့်ပေတစ်ရာထိရှိ၍ ပင်စည်လုံးပတ် 
ရှစ်ပေ ကိုးပေခန့်ရှိလျက် ကျန်တစ်မျိုးမှာ ထိုအပင်ထက် 
အနည်းငယ် ငယ်သည်။ ထို့ပြင် အပင်၏အရွက်နှင့် အခေါက် 
တို့သည်လည်း တစ်မျိုးနှင့် တစ်မျိုး မတူကြသဖြင့် ခွဲခြားရန် 
မခဲယဉ်းချေ။

ရုံးပင်နှစ်မျိုးလုံး၏ အသားရောင်မှာ ဝါကြန့်ကြန့်ဖြစ်၍ 
အတော်အသင့် မာသည်။ ရုံးသားသည် ပြုပြင်ရ ခက်၏။ 
သို့သော် ပုဆိန်၊ တူ အစရှိသည်တို့၏ လက်ကိုင်ရိုးများ ပြု 
လုပ်ရန် အကောင်းဆုံးသစ်သား ဖြစ်သည်။ ရုံးသားသည် 
အသားသေအောင် ပြုပြင်ပေးရာတွင် ကောက်ကွေး ကွဲအက် 
တတ်သဖြင့် မိုးတွင်းအခါ၌ ထိုသစ်ကို ခွဲဖြတ်စိတ်ဖြာပြီးလျှင် 
ဂရုစိုက်၍ တဖြည်းဖြည်း ခြောက်သွေ့လာစေရသည်။ ရုံးသား 
သည် အကြမ်းထည် အဆောက်အအုံများ ဆောက်လုပ်ရာတွင် 
အသုံးချနိုင်သဖြင့် ယခင်ကထက် ပို၍ ယခုအချိန်တွင် ရုံးသား 
ကို အသုံးများလာကြလေသည်။ ထို့ပြင် အဆောက်အအုံများကို 
ဒိုင်းကန်မြားထောက်ရန်လည်း အသုံးပြုလုပ်ရန် သင့်တော်သော 
အသားဖြစ်လေသည်။ သို့သော်လေးသဖြင့် အသုံးနည်းကြသည်။ 
လှည်းသန်နှင့် ရထားသန်များ ပြုလုပ်ရန်လည်း သင့်တော်သော 
အသားဖြစ်သည်။ 

တနင်္သာရီ တောင်ဘက်ပိုင်း၌ ပေါက်ရောက်သော အနန်း 
ဖိုပင်သည် အမှန်အားဖြင့် ရုံးပင်အငယ်မျိုး ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  *Terminalia phillyreifolia* (Van Heurck & Müll.Arg.) Gere & Boatwr.။ Royal Botanic Gardens, Kew။  18 April 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Guillemin JBA, Perrottet GS, Leprieur FMR, Richard A (1832) *Florae Senegambiae tentamen. Tomus primus: seu Historia plantarum in diversis Senegambiae regionibus a peregrinatoribus Perrottet et Leprieur detectarum* 1: 280.
3. 1 2  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)
4. ↑  Olivier Maurin; Jephris Gere, Michelle van Der Bank and James Stephen Boatwright (2017). "The inclusion of *Anogeissus*, *Buchenavia* and *Pteleopsis* in *Terminalia* (Combretaceae: Terminaliinae)". *Botanical Journal of the Linnean Society* **184** (3): 312–325. doi:10.1093/botlinnean/box029.
*Michel de Montaigne* ၏ စာစီစာကုံး
စာစီစာကုံးဆိုသည်မှာ မိမိရေးသားလိုသော အကြောင်းအရာကို ခေါင်းစဉ်နှင့်ကိုက်ညီအောင် ရေးသားခြင်းကို ခေါ်ဆိုသည်။

အကြောင်းအရာ တစ်ရပ်ကို ထင်ရှားပေါ်လွင်အောင် ကျပန်း ရေးဖွဲ့ထားသော စာပင်ဖြစ်သည်။ ရေးသူ၏ အမြင်အတွေ့၊ အသိနှင့် အတွေးအယူအဆတို့ကို ဖော်ထုတ်ပြရသည်။ ကိုယ်ပိုင်စကားပြေ အရေးအသားဖြင့် အတတ်နိုင်ဆုံးဖတ်ကောင်းအောင် ကြိုးစားရေးရခြင်း ဖြစ်သည်။

စာစီစာကုံး (Essay)
------------------

သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ စီကုံးရေးသားထားသောစာကို စာစီစာကုံးဟု ခေါ်သည်။ စာစီစာကုံးတစ်ခုတွင် နိဒါန်း၊ စာကိုယ် နှင့် နိဂုံး ဟူ၍ အပိုင်းသုံးပိုင်း ပါဝင်သည်။ သီးခြားအကြောင်းအရာ တစ်ခုနှင့်ပတ်သက်၍ စာကြီးပေကြီးဟန်မပါဘဲ ရိုးရိုးလေး အတိုအကျဉ်းအားဖြင့် ရေးသားတင်ပြသော စာစီကုံးမူတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ သဘောသကန်ကို သရုပ်ပေါ်လွင်ရုံမျှဖြစ်သည်။ မွန်တိမ်းစာစီစာကုံး(၁၀၅၈-၉၅)၊ ဘေကူးစာစီစာကုံး(၁၅၉၇) တို့မှာ စောစွာပေါ်ပေါက်သော စာစီစာကုံးများဖြစ်သည်။ ရေးသားသူ၏ ရှင်းလင်းတင်ပြချက်နှင့် ရည်ရွယ်ချက်ပေါ်လွင် ထင်ရှားလျှင် လုံလောက်ပြီဟု ယူဆကြသည်။ အစမ်းစာဟူ၍လည်းကောင်း၊ စာတမ်းစာဟူ၍လည်းကောင်းး အချို့က ခေါ်တွင်ကြသည်။

စာစီစာကုံး ရေးသားရာတွင် သတိထားရမည့် အချက်များ
---------------------------------------------

1. ခေါင်းစဉ်နှင့် ကိုက်ညီရမည်။
2. ခေါင်းစဉ်နှင့် ကိုက်ညီသော ရေးဟန် ရှိရမည်။
3. ပေးထားသော ပုံကြမ်းအချက်နှင့် ကိုက်ညီရမည်။
4. စာလုံးပေါင်း သတ်ပုံ မှန်ကန်ရမည်။
5. ဝါကျဖွဲ့ထုံး မှန်ရမည်။
6. စကားပြောဟန်ဖြင့် ရေးသားခြင်းကို ရှောင်ရမည်။
7. မတိုလွန်း၊ မရှည်လွန်းသော အတိုင်းအတာ ရှိရမည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2  လှသမိန် (ဧပြီ ၁၉၇၈)။ "***စာစီစာကုံး***" (pdf)။ in စာပေစိစစ်ရေးကော်မတီ (ed.)။ ***ဗဟုသုတ စွယ်စုံ*** (ပထမအကြိမ် ed.)။ တောက်တောက်ဝင်း ပုံနှိပ်တိုက်၊ ရန်ကုန်မြို့။: ဇော်မော် စာပေ။
2. 1 2  ဦးရဲဝေ(မြန်မာစာ)၏ စာစီစာကုံးအရေးအသား
**မြက်ဖျာလုပ်ငန်း**ကို စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ မဲဇာကျေးရွာနှင့် သင်္ဂတုံကျေးရွာတို့တွင် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ရက်လုပ်၍ ဒေသအနှံ့ဖြန့်ချိရောင်းချသည်။

မြက်ဖျာရက်လုပ်ရန်အတွက် အဓိက ကုန်ကြမ်းသည် ဒေသအခေါ် ဆီမီးတိုင် (ခေါ်) ရှင်မွေးလွန်းမြက်ကို အသုံးပြုကြရသည်။ ရှင်မွေးလွန်းမြက်မှာ အင်းအိုင်များ၊ ကန်များအတွင်းပေါက်ရောက်ပြီး မြက်ဖျာရက်လုပ်ပါက နွေတွင်အေးပြီး ဆောင်းတွင်းပိုင်းတွင်နွေးသည့်သဘာဝဓာတ် ရရှိသည်။ မြက်ကုန်ကြမ်းကို ကိုယ်တိုင်ရိတ်သူများရှိသလို မြက်ရိတ်ရောင်းသူများထံမှလည်း တစ်ဆင့် ဝယ်ယူသိုလှောင်ကာ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ရက်လုပ်သူများလည်း ရှိသည်။ ဆီမီးတိုင် မြက်ခြောက်ထုပ် တစ်ထုပ်လျှင် ငွေကျပ် ငါးထောင်ပေးရသည်။

မြက်ဖျာရက်လုပ်မှုတွင် လက်လုပ်သစ်သားလက်ခတ် ၁၉-ပေါက်ပါအရွယ်အစား၊ ၂၁-ပေါက်ပါ အရွယ်အစားများ အဖြစ် နှစ်မျိုး ရက်လုပ်ပြီး ထန်းလက်ဖြင့် လွန်းပြုလုပ်ကာ ရက်လုပ်ကြရသည်။ ယခင်က ကြိုးများကို သီးသန့်ရက်လုပ်သော်လည်း လက်ရှိကာလတွင် ပလတ်စတစ်ကြိုးကို အသုံးပြုကာ ရက်လုပ်ကြသည်။ ရက်လုပ်သည့် နည်းစနစ်တွင် လက်ခတ်မှ အပြီးအစီး ကြိုးအထက် အောက်စနစ်ကို ပြုလုပ်ပေးထားပြီး လူတစ်ဦး တစ်နေ့လျှင် မြက်ဖျာ ၇-ချပ် အထိပြီးစီးသည်။ မြက်ဖျာရက်လုပ်မှုတွင် အဆင်ဒီဇိုင်းလှပရန်အတွက် မြာဟုခေါ်သော မြက်ကို ချည်ဆိုးဆေးများဖြင့် အနီ၊ အစိမ်း၊ ခရမ်း၊ အပြာနှင့် အခြားအရောင်များဆိုးကာ တစ်ထွာခြားထည့်သွင်းရက်လုပ်ကာ အကွက်ဖော်လေ့ရှိသည်။ ဈေးကွက်တွင် ရောင်းချသော မြက်ဖျာများကို အလျား သုံးတောင်နှင့် တစ်ထွာ၊ အနံ နှစ်တောင်အရွယ်အစား ရက်လုပ်ပြီး တန်းလျားခုံ၊ ထိုင်ခုံများ ခင်းရန်အတွက် သီးသန့်ရက်လုပ်ပေးခြင်းများလည်း ပြုလုပ်ပေးလျက် ရှိသည်။ 

မြက်ဖျာရက်လုပ်မှုတွင် ဆီမီးတိုင် (ခေါ်) ရှင်မွေးလွန်းမြက်ဖြင့် ရက်လုပ်သည့် မြက်ဖျာအကြမ်းနှင့် မြာမြက်ဖြင့် ရက်လုပ်သော မြက်ဖျာအနုဟူ၍ နှစ်မျိုးရက်လုပ် ရောင်းချလျက် ရှိသည်။ မြက်ဖျာအနု တစ်ချပ်လျှင် ငွေကျပ် ၄၅၀၀ ဖြင့် ရောင်းချပြီး မြက်ဖျာအကြမ်းတစ်ချပ်လျှင် ငွေကျပ် ၁၅၀၀၊ ၂၀၀၀၊ ၂၅၀၀ အထိ လက်ရာအလိုက် ဈေးအမျိုးမျိုးဖြင့် ရောင်းချလျက်ရှိသည်။ 

မဲဇာမြက်ဖျာဈေးကွက်မှာ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ရောင်းအားကောင်းပြီး ရွာထဲတွင်ပင် ဖောက်သည်ယူသူ၊ ငွေကြိုတင်ပေးသူများလည်း ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မန္တလေးနေ့စဉ်သတင်းစာ၊ ၄-၈-၂၀၁၈။ စာ-၁၈
**စာဆိုမှာကျန်စစ်သား** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

အကြောင်းအရာ
-----------

၁၂၃၁ ခု၊ မြို့ဝန် ဦးသာအိုးဝင်းမှာ ဒီပဲယင်း၊ ပျော်ဘွယ် မင်းစာဝန်၊ ဉာဏ်ကျယ်တို့နှင့် လိုက်စဉ်က ဆိုသော သံချိုကဗျာ ဖြစ်သည်။

စာဆိုမှာကျန်စစ်သား
------------------

တိုင်တိုင်းမှာအလံထူလို့၊ သိုင်းဘွဲ့ဖြူ ရမထာနှင့်၊ တော်မဟာ စင်ညွန့်ပေါင်းတွင်ဖြင့်၊ ရွာမောင်းထောင်ဂါမော်က၊ ဆရာကျော်လူလွန်နှင့်၊ မင်းစာဝန်တသွယ်ပ၊ ယင်းပျော်ဘွယ် ဉာဏ်ကျယ်တွဲပါလို့၊ တနဲစီသံချိုလျှောက်ရ၊ ပေါင်းလေးယောက်ငယ်ကျွန်ယုံ။  

  

မန်းမြို့ပိုင် ပြည်တော်ဝန်က၊ ရှိအလွန် ကြံရွယ်ဆောင်၍၊ လူ့ဘောင်ကြေညာလှိုင်းပါဘိ၊ တိုင်းသိမ့်သိမ့်တုန်။  

  

ရိမဒ္ဒံ ပေါက္ကံတိုင်း၊ သမိုင်းစာတင်၍၊ ရာဇဝင်မတိမ်ကောနိုင်ဘူ့၊ မင်းစောနော်ရထာကဲ့သို့၊ မတ်မဟာ ထံတော်မှောက်၊ ဦးမြှောက်၍ ပဏာလှုံ၊ ဗိုလ်ပုံထုခယမ်း။  

  

ငထွေရူးကဲ့သို့၊ ညောင်ဦးရွာတဆယ်က၊ ဉာဏ်ကျယ်ပမာညွှန်ခဲ့၊ မင်းစာဝန်ထောင် လက်ရုံးမှာတော့၊ ငလုံးလက်ဖယ်ဟု၊ ယင်းပျော်ဘွယ် ညောင်အုပ်ဖီးကဲ့သို့၊ ပြည်ကြီးလန် မိန့်တော်ချက်ကယ်နှင့်၊ ထမ်းရွက်သည့် မျက်နှာဟောင်းတွေကို၊ ရွာမောင်းထောင်ဂါမော်က၊ ဆရာကျော် ကာလသားမှာတော့၊ ပုပ္ပါးတောင်ခြေရင်းဆီက၊ နတ်မြင်းမိအောင် ဖမ်းသည့်နှယ်၊ လက်တန်းဉာဏ် ခေါင်ကဝိပေပ မဏိစန္ဒာက၊ စစ်သည်ပါပဏာခိုရ၊ စာဆိုမှာ ကျန်စစ်သားကဲ့သို့၊ သထုံဝင်ဂုဏ်ထင်ရှားပါလိမ့်၊ အားလုံးနောက်လမ်း။

ခက်ဆစ်
------

၁။ သိုင်းဘွဲ့ဖြူ = အာဏာကိုဖော်ပြသည့် မင်းသုံးလက်နက် ကိရိယာတစ်မျိုး၊ အရှည်ခြောက်တောင်ခန့်ရှိ ကြိမ်လုံးကြီးတွင် (၃/၄) ခန့်၌ အဝတ်ဖြူရစ်ပတ်ထားသည်။

၂။ ရမထာ = ရမထာကြိမ်။

၃။ ဂါမော် = ဂါမ (ပါ)၊ ရွာ။

၄။ ကဝိ = ပညာရှိ။

၅။ မဏိစန္ဒာ = ဥဿာပဲခူးမင်း၏ သမီးတော်။

၆။ ပဏာ = ပဏာမ (ပါ)၊ ရှိခိုးဦးတင်ခြင်း။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------



1. ↑  *မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ၏ သံချိုကဗျာပေါင်းချုပ်*။ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်ဌာန။ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၃။
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ရာဇဂြိုဟ်မြို့ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် ဝစ္ဆဂေါတ္တ ပရိဗိုဇ်၏လျှောက်ထားချက်အရ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့သည် အကုသိုလ်ဖြစ်ပုံ၊ အလောဘ အဒေါသ အမောဟတို့သည် ကုသိုလ်ဖြစ်ပုံ၊ ဒုစရိုက်ဆယ်ပါးတို့သည် အကုသိုလ်ဖြစ်ပုံ၊ သုစရိုက်ဆယ်ပါးတို့သည် ကုသိုလ်ဖြစ်ပုံ တဏှာကို အကြွင်းမဲ့ပယ်ပြီးသောပုဂ္ဂိုလ် ရဟန္တာဖြစ်ပုံ၊ သာသနာတော်၌ ရဟန္တာ ဖြစ်ပြီးသော ဘိက္ခု, ဘိက္ခုနီ ဗြဟ္မာဘုံ၌ဖြစ်၍ ဗြဟ္မာဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံကြမည့် ဗြဟ္မစာရီ ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ အရိယာသာဝကတို့ မရေအတွက်နိုင်အောင်များလှပုံကို မိန့်ကြားတော်မူပါသည်။

ဝစ္ဆဂေါတ္တပရိဗိုဇ်က မြတ်စွာဘုရား၏ ဗြဟ္မစရိယပြည့်စုံပုံ၊ ဂင်္ဂါမြစ်သည် သမုဒ္ဒရာသို့သက်ဝင်၍ သမုဒ္ဒရာနှင့် တစ်ဆက်တည်းဖြစ်နေသလို ထို့အတူ လူရဟန်းတို့နှင့်တကွ အရှင်ဘုရား၏ပရိသတ်သည် နိဗ္ဗာန်၌ ညွတ်ယိမ်းကိုင်းရှိုင်း နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်၍တည်နေပုံ ရတနာသုံးပါးကို ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်ပါတော့မည်၊ အရှင်ဂေါတမ၏ အထံတော်၌ ရှင်ရဟန်းပြုလိုပါကြောင်း လျှောက်ထားပါသည်။

မြတ်စွာဘုရားက အညတိတ္ထိယပရိဝါသ်ကို လေ့ကျင့်ပြီးမှသာ ကျေနပ်သည့် ဘိက္ခုသံဃာက အညတိတ္ထိယကို ရဟန်းပြုပေးပုံကို မိန့်တော်မူသည့်အခါ ဝစ္ဆဂေါတ္တ ပရိဗိုဇ်၏ လေးလမဟုတ် လေးနှစ်ကျင့်သုံးပါမည်၊ ကျေနပ်သည့်အခါ ရဟန်းသံဃာတော်က ရဟန်းပြုပေးတော်မူပါရန် လျှောက်ထားပါသည်။

ဘုရားရှင်က ပုဂ္ဂလဝိသေသဖြစ်ခြင်းကြောင့် တိတ္ထိယပရိဝါသ် မကျင့်စေဘဲ ရဟန်းပြုခွင့်ပေးတော်မူပါသည်။ ရဟန်းပြု၍ ၁၅-ရက်ရှိသည့်အခါ သေက္ခဝိဇ္ဇာ သို့ရောက်ခဲ့ပုံ အထက်မဂ်ဖိုလ်ရရန် တရားဟောတော်မူပါဟု လျှောက်သဖြင့် သမထဝိပဿနာကို ပွားများရန် များစွာသောဓာတ်သဘာဝကို ထိုးထွင်း၍သိမြင်လိမ့်မည်၊ ဣဒ္ဓိဝိဓ, ဒိဗ္ဗသောတ, ပရစိတ္တဝိဇာနန, ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု, အာသဝက္ခယ အဘိညာဉ်တို့ကို ဟောကြားတော်မူပါသည်။ အရှင်ဝစ္ဆဂေါတ္တသည် တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်း၍အားထုတ်ရာ မကြာခင် လေးဖြာအာသဝေါ ကွာလျော ကုန်ခန်း ရဟန္တာ ဖြစ်သွားပါသည်။ ဘုရားရှင်ကိုဖူးမြင်ရန်သွားသော ရဟန်းတို့အား မိမိ ပရိစိဏ္ဏဖြစ်ပုံကို မှာကြားလျှောက်ထားစေပါသည်။

ဘုရားရှင်က ရဟန်းတို့မလျှောက်ထားမီ "ဝစ္ဆဂေါတ္တသည် တေဝိဇ္ဇပတ္တ မဟိဒ္ဓိ မဟာနုဘာဝ" ဖြစ်ပုံကို သိတော်မူပြီးဖြစ်သည်။ နတ်တို့ကလည်း ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားပုံကို ပြဆိုသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုများစွာရှိပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -မ၊၂၊၁၅၆-၁၆၅။ မ၊မြန်၊၂။ ၁၆၆-၁၇၅။ မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၃၉-၁၄၁။ မ၊ဋီ၊၃၊၉၄-၇။

-မဇ္ဈိမနိကာယ၊ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ၊ ၃-ပရိဗ္ဗာဇကဝဂ္ဂ၊ တတိယသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
**မဟာလတာတန်ဆာ** ဆိုသည်မှာ ဗုဒ္ဓစာပေကျမ်းဂန်တို့တွင် ပါရှိသည့် အလွန်တရာ အဖိုးထိုက်တန်သည့် အမျိုးသမီးအဝတ်တန်ဆာ ဖြစ်သည်။ မြန်မာစာအဖွဲ့၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ "ရတနာများဖြင့် ပန်းနွယ်ပန်းခြောက် စီခြယ်ထားသော ထူးမြတ်သည့် အမျိုးသမီးအဝတ်တန်ဆာ" ဖြစ်သည်။ ဤကမ္ဘာမြေ၌ မဟာလတာတန်ဆာကို ပိုင်ဆိုင်သူ သုံးဦးသာရှိသည်ဟု ပါဠိစာပေများတွင်ဖော်ပြသည်။ ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာအရ ထိုသုံးဦးမှာ ဝိသာခါ၊ မဟာဗန္ဓုစစ်သူကြီးကတော် မလ္လိကာနှင့် ဗာရာဏသီ သူဌေးသမီးတို့ ဖြစ်သည်။ သို့သော် သုတ်မဟာဝါ အဋ္ဌကထာအရ ဝိသာခါ၊ ဗန္ဓုလစစ်သူကြီးကတော် မလ္လိကာ နှင့် ဒေဝဒါနိယခိုးသူဟူ၍ ဖော်ပြပါရှိသည်။

ဝိသာခါ
------

ကိုးကား
-------

1. ↑  Burmese Orthography, Myanmar Language Commission, 1993.
2. ↑  
ဦးရွှေအောင် မဟာဝိဇ္ဇာ (သက္ကတ)၊ ဝဋံသကာနှင့် သိရောမဏိ (၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၀၂)။ *ဓမ္မပဒ (ယမကဝဂ်၊ စိတ္တဝဂ်၊ အပ္ပမာဒဝဂ်၊ ပုပ္ဖဝဂ် ပေါင်းချုပ်)* (ဒုတိယအကြိမ် ed.)။ အမှတ် ၃၈၊ ၁၀၉ လမ်း၊ မင်္ဂလာတောင်ညွန့်၊ ရန်ကုန်မြို့: ရာပြည့်စာအုပ်တိုက်။ pp. ၄၈၈ - ၅၂၈။CS1 maint: location (link)
3. ↑  တိပိဋကဆရာတော် ဦးဝိစိတ္တဿရာဘိဝံသ (၁၉၉၇)။ *နိုင်ငံတော် သာသန မဟာဗုဒ္ဓဝင် (ပဉ္စမတွဲ)၊ ဒုတိယအကြိမ်*။ သာသနာရေးဦးစီးဌာန။ p. 33။
**မဟာမြတ်မုနိဘုရား** သည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၊ နမ့်ဆန်မြို့မှ တစ်မိုင်အကွာ ရွှေစကားပင်တောင်ပေါ်တွင်တည်ရှိသည့် ရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

ရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီးကို သက္ကရာဇ် ၁၁၄၃ ခုနှစ်တွင် တောင်ပိုင်နယ် ကွန်ဟယ်ရွာဇာတိ ပလောင်ဘုန်းတော်ကြီး ဦးစန္ဒာ ကြီးမှူး၍ သွန်းလုပ်တော် မူခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ပေ ၅၀၀၀ ကျော်မြင့်သည့် ရွှေစကားပင် တောင်ပေါ်သို့ ပင့်ဆောင်ခဲ့သည်။

အတိုင်းအတာများ
--------------

ရုပ်ပွားတော်ကြီး၏ မကိုဋ်တော်မှာ ရွှေချိန် ၅ ပိဿာ ၉၈ ကျပ်သားရှိ၍ ကျောက်မျက်ရတနာတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်။ တန်ဖိုးအားဖြင့် ငွေ နှစ်သိန်း နီးပါးတန်သည်။ ၁၂၉၆ ခုနှစ်တွင် ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁၁ ရက်နေ့ညတွင် မကိုဋ်ကို မသမာသောသူတို့ ခိုးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထို့နောက်တွင် စော်ဘွားကြိး ခွန်ပန်းစိန်က ကြီးကြပ်ကာ ရွှေချိန် ၄ ပိဿာကျော်၊ ကျောက်မျက်ရတနာတို့ဖြင့် မကိုဋ်သစ်ပြုလုပ်ကာ ၁၂၉၈ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလတွင် တင်လှူခဲ့သည်။

တောင်ပိုင်းနယ် ဦးဇနိယသည် ကျောက်မျက်များ စီခြယ်ထားသည့် ရွှေစလွယ်တော်ကို လှူခဲ့သည်။

ရုပ်ပွားတော်ကြီးသည် စမ္မခံမှ မဏိတော်အထိ ဉာဏ်တော် ၇ တောင် ၁ မိုက် ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  လှသမိန် (ဧပြီ ၁၉၆၈)။ *မြန်မာနိုင်ငံတခွင် ဘုရားသမိုင်းပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်မြို့: မဟာဝိဇ္ဇာစာပေ။ pp. ၁၅၃၊ ၁၅၄။
**မြကျောက်ဆရာတော် ဦးခေမာစာရ** အလောင်းအလျာသည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်မြို့၊ တောင်သာယာရပ်ကွက်နေ ဦးမောင်မောင်တင်၊ ဒေါ်ထွေးတို့မှ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၀၉ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလဆန်း ၁၄ ရက်၊ တနင်္လာနေ့ နံနက် ၈ နာရီ ၅၅ မိနစ်တွင် ဖွားမြင်ပြီး၊ ငယ်စဉ်ကပင် မြိတ်မြို့၊ ဘုရားကိုးဆူကျောင်းတိုက် ဆရာတော် ဦးဉာဏောဘာသထံ၌ အမွေခံတပည့်အဖြစ် ခံယူကာ အခြေခံစာပေနှင့် ပရိယတ္တိစာပေတို့ကို ကြိုးစားသင်ယူသည်။ မန္တလေးမြို့၊ မဟာမြတ်မုနိဘုရားကြီး အရှေ့ဘက် မဟာနန္ဒီသေန ရာမကျောင်းတိုက်ရှိ ကျေးဇူးတော်ရှင် နန္ဒီသေန ဆရာတော်ထံတွင် ၁၃၃၃ မှ စ၍ ၁၆ နှစ်တိတိ စာဝါလိုက်နေစဉ် အတွင်း၌ စာသင်သားဘဝတွင် ဆွမ်းခံကြွရာ၊ ပြန်ရာ၌ မဟာမြတ်မုနိဘုရားတွင် ဝတ်ပြုခြင်း၊ ဆွမ်းသပိတ်လှူခြင်းနှင့် ဂန္ဓကုဋိတိုက်အတွင်း အပြင် သန့်ရှင်းရေးကို နိစ္စပတ် ပြုလုပ်သည်။ 

တနေ့ မဟာမြတ်မုနိ ဘုရား ဂန္ဓကုဋိတိုက်၌ တံမြက်လှည်း ကြမ်းတိုက်နေခိုက် ဆရာတော်ကြီး တပါးသည် တောင်ဘက်မုခ်မှ လာ၍ ဦးခေမာစာရကို အထုပ် တထုပ် စွန့်ပြီး ဓာတ်တော်များ ဖြစ်၍ ဘုရားတည်ပါက ထည့်၍ ဌာပနာရန် ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆို စွန့်သွားသည်။ နောက် ၁၃၅၀ ပြည့်နှစ် ဝါဆိုလဆန်း ၁၀ ရက် တွင် ချမ်းအေးသာဇံမြို့နယ်၊ ပြည်ကြီးပျော်ဘွယ်အနောက် အကွက် ၂၇၁ နေ ဦးခင်မောင်ကြည်နှင့် ဦးကိုလေးတို့သည် ရန်ကင်းတောင်ပိုင် ဆရာတော်ကြီး ဦးကုသလ၏ မိန့်ကြားချက်အရ ဘုရားတည်ရန် ဦးခေမာစာရသို့ လျှောက်ထားလာသည်။ နောက် ပထမဆုံး ဘုရားတည်မည့် မြကျောက်စေတီတော် နေရာတွင် မြေညှိရာ ကျီးပြိုပြီး နိမိတ်ပြကြသည်။ ၅ လနှင့် ၃ ရက်ဖြင့် "သိဒ္ဓိအောင် ရတနာမုနိ" ဘွဲ့မည်ရ စေတီကို ပြီးအောင် တည်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၃၅၃ ခု၊ သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်တွင် အတုလမဟာမြကျောက်စေတီတော်ကြီး တည်မည့်နေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့ သီတင်းသုံးသည်။ 

ပေါင်းမြက်များ ရှင်းခြင်း၊ အတုလမဟာ မြကျောက်စေတီပရိဝုဏ်အတွင်းမှ ကားလမ်းမကြီးအထိ လမ်းဖောက်ခြင်း၊ ပြာသိုလပြည့်ကျသော် စေတီအတွင်း ဂန္ဓကုဋိတိုက်၌ သီတင်းသုံးမည့် "မဟာအတုလ လာဘမုနိ" ရုပ်ပွားတော်ကို ပင့်ဆောင်ခြင်း၊ မဟာအတုလ မြကျောက်စေတီတော် ဖိနပ်တော်ရှိ ချိုင့်ဝှမ်းကြီးကို ရေ စုပ်ထုတ်ခြင်းနှင့် ရွှံ့ညွှန်ဆယ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်သည်။ မူလဌာပနာတိုက်ပေါက် ကျောက်တုံးကြီး ပေါ်လာသည့်အခါ ၁၃၅၃ ခု တပို့တွဲလပြည့်နေ့ဝယ် ကျောက်ပန္နက်စိုက်ခြင်း၊ ချိုင့်ဝှမ်းအတွင်းသို့ ကျောက်ကားပေါင်း ၆၀၀၀ ကျော်နှင့် မြေကားပေါင်း ၄၀၀ ကျော် ဖို့ပစ်ခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်သည်။ ထိုသို့ ပြုပြင်ဆောင်ရွက်လာရာ အဆင့်မီ သာသနိက အဆောက်အဦများ၊ မဟာသိမ်တော်ကြီးနှင့် နှစ်ထပ်ဓမ္မာရုံကျောင်းတော်အပြင် မြကျောက် သဘာဝရေသန့်စည်များ တင်ထားရန် အဆောက်အဦများကို အလှူရှင်ပေါ်ပေါက် ဆောက်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ 

၁၃၆၂ ခု၊ တပေါင်းလဆန်း ၈ ရက်တွင် အစိုးရက မြကျောက်ဆရာတော် ဦးခေမာစာရကို မဟာသဒ္ဓမ္မ ဇောတိကဓဇဘွဲ့တံဆိပ်တော် ဆက်ကပ်သည်မှ စ၍ မြကျောက်ဆရာတော်ဟု ထင်ရှားသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ဦးသိန်းထွန်းကြည် (ဇူလိုင်၊ ၂၀၀၁)။ *ကျေးဇူးရှင်မြကျောက်ဆရာတော်ဦးခေမာစာရ၏ မြကျောက်သောက်ရေသန့်နှင့် ဖြစ်ရပ်ဆန်းများ*။ နက္ခတ္တရောင်ခြည်။ p. ၁၃။ `|date=` ရှိ ရက်စွဲတန်ဖိုး စစ်ဆေးရန် (အကူအညီ)
**ရိခုဇင်း-တခဆငေါ့ ဘူတာရုံ** (Rikuzen-Takasago Station (陸前高砂駅, *Rikuzen-Takasago-eki*?))သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ မိယငိ ခရိုင်၊ စဲင်းဒိုင်း၊ မိယငိနို ရပ်ကွက်တွင် ရှိသော မီးရထား ဘူတာရုံ တစ်ရုံ ဖြစ်ပြီး အရှေ့ဂျပန် မီးရထားကုမ္ပဏီ (East Japan Railway Company) (JR East)က လုပ်ကိုင်သည်။

လိုင်းများ
----------

ရိခုဇင်း-တခဆငေါ့ ဘူတာရုံကို စဲင်းဆဲ့ခိ ရထားလိုင်းက ဝန်ဆောင်မှု ပေးနေသည်။ အအိုဘ-ဒိုးရိ ဘူတာရုံ (Aoba-dōri Station) ရှိ စဲင်းဆဲ့ခိ ရထားလိုင်းဂိတ်မှ ၈.၆ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။

အနေအထား
-------

ရိခုဇင်း-တခဆငေါ့ ဘူတာရုံတွင် ဘူတာရုံ အဆောက်အဦကို လူသွားလမ်း တံတား တစ်စင်းက ဆက်သွယ်ထားသော မျက်နှာချင်းဆိုင် ဘေးစင်္ကြံ နှစ်ခု ရှိသည်။ ဘူတာရုံတွင် မိဒိုရိ နော့ မဒိုငုချိ(Midori no Madoguchi) ဝန်ထမ်းများ လုပ်ကိုင်သော လက်မှတ်ရောင်းဌာန တစ်ခု ရှိသည်။

### ပလက်ဖောင်းများ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **1** | ■ စင်းဆဲ့ခိယာဉ်လိုင်း | စဲင်းဒိုင်း နှင့် အအိုဘ-ဒိုးရိ အတွက်
 |
| **2** | ■ စင်းဆဲ့ခိယာဉ်လိုင်း | တငဂျော, မစုရှိမ-ခိုင်းငန်း, နှင့် တခငိ မချိ အတွက် |

* ဩဂုတ် ၂၀၁၄ က စင်္ကြံပလက်ဖောင်းများဩဂုတ် ၂၀၁၄ က စင်္ကြံပလက်ဖောင်းများ

ကပ်လျက်ရှိသော ဘူတာရုံများ
-------------------------

| « | Service | » |
| --- | --- | --- |
| စဲင်းဆဲ့ခိယာဉ်လိုင်း |
| Rapid: ဤဘူတာတွင် မရပ်ပါ |
|  ဖုကုဒမချိ |   | Local |   | နခနိုဆခအဲ |

သမိုင်း
-------

ရိခုဇင်း-တခဆငေါ့ ဘူတာရုံသည် မိယငိ လျှပ်စစ် ရထားလမ်းပေါ်ရှိ ဘူတာရုံ တခု အနေဖြင့် ၅ ဇွန် ၁၉၂၅ တွင် ဖွင့်သည်။ ထိုယာဉ်လိုင်းကို ၁ မေ ၁၉၄၄ တွင် နိုင်ငံပိုင် သိမ်းသည်။ ဘူတာရုံသည် ၁ ‌ဧပြီ ၁၉၈၇ တွင် (JNR)က ပုဂ္ဂလိကပိုင် လုပ်လိုက်သောအခါ (JR East network) ပိုင် ဖြစ်လာသည်။ ဘူတာရုံ အဆောက်အဦသစ် တစ်လုံးကို ဇွန် ၂၀၁၁ တွင် ဆောက်လုပ် ပြီးစီးသည်။

ပတ်ဝန်းကျင် ဧရိယာ
-----------------

* ဖုကုမုရိုခရိုင်(လူနေရပ်ကွက်)
* ဖုကုမုရို မူလတန်းကျောင်း
* နိုင်ငံပိုင်လမ်းကြောင်း ၄၅

|  |  |
| --- | --- |
|  | ဝီကီမီဒီယာ ကွန်မွန်းစ်တွင် ***ရိခုဇင်း-တခဆငေါ့ ဘူတာရုံ*** နှင့် ပတ်သက်သော မီဒီယာ ရှိသည်။ |

ကိုဩဒိနိတ်: 38°16′25″N 140°58′03″E﻿ / ﻿38.2735°N 140.9675°E﻿ / 38.2735; 140.9675
**လင်္ကာ**ဟူသည် ပါဠိစကား အလင်္ကာရ ဖြစ်၍ တန်ဆာဆင်ခြင်း အနက်ရသည်။ မိန်းမပျိုကလေး တစ်ဦးအား ရိုးရိုးဝတ်စား ဆင်ယင်သည်ထက် ပုတီး၊ လက်ကောက်၊ ခြေကျင်း၊ နားဍောင်းများကို ဆင်ထားပါက ပိုမိုကြည့်၍ ကောင်းသကဲ့သို့ စာပေတွင်လည်း ရိုးရိုးစကားလုံးများကို နားထောင်၍ကောင်းအောင် သုတိသာယာသော စကားလုံးများဖြင့် ညှပ်ကာ ပုလဲတတန့် ရွဲ့တစ်ကန့် စပ်ဆိုဖွဲ့နွဲ့ထားခြင်း စသော သဒ္ဒါအဆင်တန်ဆာ၊ အနက်အဆင်တန်ဆာများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားလျှင် အထူးနှစ်သက်ဘွယ်ရာ ဖြစ်လာလေသည်။ ထိုစာပေကို အလင်္ကာ၊ လင်္ကာ ဟုခေါ်ဆိုသည်။ 

လင်္ကာတွင် ပုဒ်ရေပေါင်း ဖွဲ့လိုသမျှ ဖွဲ့နိုင်သည်။ အဖျားချ တွင်လည်း စာလုံးရေ အကန့်အသတ် မရှိပေ။ 
ကဗျာ၊ လင်္ကာသည် ပုဂံခေတ်ကတည်းက ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ပုပ္ပါးနတ်တောင်ဖွဲ့ လင်္ကာ၊ အနန္တသူရိယ လင်္ကာ၊ မြကန်လင်္ကာ တို့သည် ပုဂံခေတ်လက်ရာများ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ကျောက်စာများပေါ်တွင် ကဗျာ၊ လင်္ကာများကို မတွေ့ရပေ။

သမိုင်းတွင်သော လင်္ကာများ
-------------------------

အနန္တသူရိယ အမတ် ရေးသားခဲ့သော "သူတည်းတယောက် ကောင်းဖို့ရောက်မူ"အစချီသော မျက်ဖြေလင်္ကာ လေးပိုဒ်သည် မြန်မာစာပေ သမိုင်း၌ အထူး ထင်ရှားသည်။

မဟာဘာရတနှင့် ရာမယဏ ကဗျာလင်္ကာရှည်ကြီး နှစ်‌စောင်သည် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်တို့ အတွက် သူရဲကောင်း ၂ ဦး၏ ခြင်းရာထုပ္ပတ်ကို စပ်ဆိုထားပြီး၊ အလွန် ထင်ရှားသည်။

ကျမ်းကိုး
---------

1. ↑  ရှေးဟောင်း မြန်မာစာပေ သမိုင်း

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
မြန်မာဘာသာစကား |
| --- |
| ပြောင်းလဲပုံအဆင့်များ | 
* ရှေးဟောင်း
* ခေတ်လယ်
* ခေတ်ပေါ်

 |
| ဒေသိယစကား | 
* ရခိုင်ဘာသာစကား (ရမ်းဗြဲ၊ သံတွဲ)
* အင်းသား
* မြိတ်
* ထားဝယ်
* ယော

 |
| သဒ္ဒါနှင့်ဝေါဟာရ | 
* **ဝါစဿရဗေဒ**
* မျိုးပြပစ္စည်းများ
	+ အတိုင်းအတာယူနစ်များ
* ကိန်းဂဏန်းများ
* ကင်းစီး
* နာမ်စားများ
	+ ဆွေမျိုးတော်စပ်ပုံ
* ကြိယာများ
* ဝိဘတ်များ

 |
| စာပေ | 
* သင်ပုန်းကြီး
* ရာဇဝင်ကျမ်းများ
* ဓမ္မသတ်

|  |  |
| --- | --- |
| စာပေပုံစံများ | 
* ခေတ်စမ်းစာပေ
* မေတ္တာစာ
* ပေစာ
* ပြဇာတ်
* မှာတမ်း

 |
| ကဗျာပုံစံများ | 
* ကလေးချော့ကဗျာ
* ခွန်းထောက်
* တမ်းချင်း
* တောလား
* တေးထပ်
* တျာချင်း
* တြိချိုး
* ဒုံးချင်း
* ဒွေးချိုး
* ဗုံကြီးသံ
* ဘောလယ်
* ရတု
* ရကန်
* ဝဲရိုက်ဝဲသွင်း
* ရဲတင်း
* လေးချိုး
* အလင်္ကာ
* လင်္ကာ
	+ လေးလုံးစပ်လင်္ကာ
* လွမ်းချင်း
* သဖြန်
* သာချင်း
* ကာချင်း
* သံချပ်
* သံချို
* သံပိုင်း
* သံပေါက်
* ဟန်ချင်း
* အန်ချင်း
* အိုင်ချင်း
* တုံးချင်း
* အဲချင်း
* သီချင်း
* ပျို့
* ပတ်ပျိုး
* ယိုးဒယား
* ကြိုး
* ဘွဲ့
* နတ်သံ
* လူးတား
* မော်ကွန်း
* တောလား

 |

 |
| စာအရေးအသားစနစ် | 

|  |
| --- |
| 
* အက္ခရာ
* မျက်မမြင်စာ

 |
| ရောမမှုပြုခြင်း | 
* မြန်မာစာကော်မရှင် အသံဖလှယ်မှုစနစ်
* ALA-LC ရောမမှုပြုခြင်း
* BGN/PCGN ရောမမှုပြုခြင်း

 |

 |
| အခြားအကြောင်းအရာများ | 
* မြန်မာအင်္ဂလိပ်
* မြန်မာစာအဖွဲ့
* မြန်မာအမည်များ

 |
**လင်္ကာပတုနသမုဒယဂီရိဝိဟာရ** (Sinhala: ලංකාපටුන සමුද්‍රගිරි විහාරය) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အရှေ့ပိုင်းစီရင်စု၊ ထရင်ကွန်မလီးခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် သီရိလင်္ကာ၏ သမိုင်းဝင်ဆိပ်ကမ်းဖြစ်သည့် လင်္ကာပတုနဆိပ်ကမ်းအနီး သမုဒ္ဒရာအနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းဆိပ်ကမ်းသည် ဗုဒ္ဓ၏ သွားဓာတ်တော်ကို ဆောင်ယူခဲ့စဉ်အခါက မင်းသား Dantha နှင့် Hemamala တို့ ခြေချခဲ့သည့် နေရာလည်း ဖြစ်သည်။ ပြည်တွင်းစစ်နှင့် ဆူနာမီကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရသည့် ရှေးဟောင်းကျောင်းတော်သည်ဆိုးရွားစွာ ပျက်စီးလျက်ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ရှေးဟောင်း Dageba, Korawak Gal, ကန်တစ်ခုနှင့် အခြားသော ကျောင်းတော်၏ အပျက်အစီးများမှမူ ဧက ၅၀ အကျယ်ခန့် ယခင်အတိုင်း တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။ ရှေးဟောင်းကျောင်းတော်အပျက်အစီး၏ အနီးတွင် ကျောင်းတော်အသစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ထားရှိသည်ကိုလည်း တွေ့နိုင်သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

လင်္ကာပတုနသည် ရှေးယခင်အချိန်က သီရိလင်္ကာ၏ ဆိပ်ကမ်းဖြစ်ခဲဲ့သည်။ ၎င်းနေရာသည် အေဒီ ၄ ရာစုက သီရိလင်္ကာသို့ ဗုဒ္ဓ၏ သွားဓာတ်တော်ကို ဆောင်ယူခဲ့ရာနေရာလည်း ြဖစ်သည်။ ကာလိင်္ဂ (Kalinga) အုပ်ချုပ်သူဘုရင်ဖြစ်သည့် Guhasiva သည် စစ်ရှုံး၍ သွားတော်ကို ကွာကွယ်စောင့်ရှောင့်ရန် သွားတော်ကို မင်းသား Dantha နှင့် မင်းသမီး Hemamala တို့လက်သို့ အပ်နှံခဲ့သည်။ မင်းသားနှင့် မင်းသမီးတို့သည် လင်္ကာပတုနဆိပ်ကမ်းမှ ရွက်လွှင့်ကာ တမ်ရလစ်တ မှတဆင့် အိန္ဒိယသို့ ထွက်ခွာခဲ့သည်။ ဆိပ်ကမ်းသည် တမ်ရလစ်တမြို့မှ မျဉ်းဖြောင့်အတိုင်း တည်ရှိသည်။

### ခေတ်သစ်ကာလ

ကိုးကား
-------

1. ↑  Lankapatuna Samudragiri Viharaya – Trincomalee – ලංකාපටුන සමුද්‍රගිරි විහාරය (in si)။  26 June 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Tranquil Lanka Patuna။  26 June 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Amunugama, E. M. C. 1925- (1994)။ *The history of ancient Aryan tribes in Sri Lanka : yaksas, nagas, devas, sakyas*။ Colombo, Sri Lanka: J.R. Jayewardene Cultural Centre။ p. 154။ ISBN 9559266003။ OCLC 33162312။CS1 maint: multiple names: authors list (link) CS1 maint: ignored ISBN errors (link)
4. ↑  Exceptional East (in en)။ 18 November 2021 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  18 November 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
5. ↑  Medhānanda (Sthavira.)၊ Ellāvala (2005)။ *The Sinhala Buddhist Heritage in the East and the North of Shri [i.e. Sri] Lanka* (အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့်)။ Dayawansa Jayakody & Company။ ISBN 955-551-461-5။
*၂ဝဝ၅ ခု၊ ဇူလိုင်ထုတ် ရာပြည့် ဦးစိုးညွန့် စုစည်း တည်းဖြတ်တဲ့ '၂ဝ ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာ ၁ဝဝ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျုဉ်း' စာအုပ်မှ စာရေးတွေရဲ့ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျုဉ်း တွေကို ပြန်လည် ကူးယူ ဖော်ပြတာ ဖြစ်ပါတယ်။*

လင်းဝေမြိုင် [၁၉၄၉ - ၂ဝဝ၂]
--------------------------

မြင်းခြံ ခရိုင် ကျောက်ပန်းတောင်း မြို့တွင် အဖ ဦးကြည်မောင်၊ အမိ ဒေါ်နု တို့က ၁၉၄၉ ခု ဩဂုတ် ၁၄ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွား ခဲ့သည်။ မွေးချင်း ရှစ်ယောက်တွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်၍ အမည်ရင်းမှာ ဦးမြင့်ဦး ဖြစ်သည်။

  

၁၉၆၆ ခု ကျောက်ပန်းတောင်း အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်းတွင် ပညာ သင်နေဆဲ မှာပင် ပုဒ်မ (၅) ဖြင့် ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၇၁ တွင် အကျဉ်းထောင်မှ ပြန်လွတ် ခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ တွင် ဒသမတန်း စာမေးပွဲကို သမိုင်း၊ အင်္ဂလိပ်စာ ဂုဏ်ထူး များဖြင့် အောင်မြင် ခဲ့သည်။ ၁၉၇၉ တွင် ရန်ကုန် ပညာရေး တက္ကသိုလ်မှ အင်္ဂလိပ်စာ အဓိကဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရခဲ့သည်။

  

၁၉၈၂ ခုနှစ် အထိ အင်္ဂလိပ်စာ အဓိကဖြင့် နည်းပြ ဆရာ၊ ထို့နောက် လုပ်သား ပြည်သူ့ နေ့စဉ် (အင်္ဂလိပ်) သတင်းစာတွင် စာပြင်၊ ရုပ်ရှင် တေးကဗျာ (၁၉၈၈ - ၁၉၉၂)၊ စံပယ်ဖြူ (၁၉၉၂ ဇူလိုင်မှ ဒီဇင်ဘာထိ)၊ ရွှေရုပ်စုံ မဂ္ဂဇင်း (၁၉၉၃ - ၁၉၉၅) တို့တွင် အယ်ဒီတာ အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခု ဇွန်လမှ စ၍ ကြော်ငြာနှင့် ဈေးဝယ် လမ်းညွှန် မဂ္ဂဇင်းတွင် အမှုဆောင် အယ်ဒီတာ၊ တာဝန်ခံ အယ်ဒီတာ၊ အယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ် ကွယ်လွန်သည် အထိ တာဝန် ယူခဲ့သည်။

  

၁၉၇၇ ခုနှစ် ပညာရေး တက္ကသိုလ် နှစ်ပတ်လည် မဂ္ဂဇင်းတွင် စာ စတင် ရေးခဲ့သည်။ ခေတ်ပြိုင် မဂ္ဂဇင်း များတွင် နိုင်ငံတကာ စာပေ၊ ရုပ်ရှင်၊ ဂီတ၊ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ အင်တာဗျူး စသည့် ဆောင်းပါးပေါင်း (၆ဝဝ) ကျော်နှင့် ဘာသာပြန် ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုလတ်ပေါင်း (၂ဝဝ) ကျော်ခန့် ပြန်ဆို ရေးသား ခဲ့သည်။ ကုတ်အင်္ကျီ (၁၉၉၁ - ၁၉၉၉)၊ အလွမ်းတခြင်းနှင့် ပန်းနှင်းဆီ (၁၉၉၇)၊ တော (၁၉၉၈)၊ စစ် (၁၉၉၉)၊ အဖေနဲ့ တွေ့ချင် သတဲ့လားနှင့် နိုင်ငံတကာ ဝတ္ထုတိုများ (၁၉၉၉)၊ ဂန္ဓဝင် ဝတ္ထု - ဂန္ဓဝင် ရုပ်ရှင် (၂ဝဝ၂)၊ အိုင်းဆက်ဗာရှီဗစ်ဆင်းဂါး ဝတ္ထုတိုများ (၂ဝဝ၃) တို့မှာ ထင်ရှားသည်။ ဦးမြင့်ဦး (အင်္ဂလိပ်စာ နည်းပြဟောင်း) ကလောင် အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ် ဘာသာ စာအုပ် ၁ဝ အုပ်၊ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ အဘိဓာန် ၂ အုပ် တို့ကို တည်းဖြတ် ခဲ့သည်။

  

၂ဝဝ၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ပြည်သူ့ ဆေးရုံကြီး၌ ကွယ်လွန် ခဲ့သည်။

စာညွှန်း။ ။
-----------

1. ဝမ်းနည်းမှတ်တမ်း၊ မင်္ဂလာ မဂ္ဂဇင်း (ဩဂုတ် ၂ဝဝ၂)။ စာ ၄၄။
2. လင်းဝေမြိုင်။ ကုတ်အင်္ကျီ (၂ ကြိမ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၉)။
3. မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်း နှစ်ချုပ် (၂ဝဝ၃)။ စာ ၁၂၃ - ၁၂၄။]
**လောကနတ်-၁** (**MMSATS-1** ဟုလည်း ခေါ်) သည် ၅၀ ကီလိုဂရမ် အလေးချိန်ရှိပြီး ၅၀ × ၅၀ × ၅၀ စင်တီမီတာ အရွယ်အစားရှိသော မြေပြင်လေ့လာရေး ဂြိုဟ်တု နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော ဂြိုဟ်တုဖြစ်ကာ အနိမ့်ပျံအသေးစားဂြိုဟ်တု အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ဂြိုဟ်တုကို ဂျပန်နိုင်ငံ ဟော့ကိုင်းဒိုး တက္ကသိုလ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံလေကြောင်းနှင့်အာကာသပညာတက္ကသိုလ် တို့ ပူးပေါင်း တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ၎င်းအား အမေရိကန် ကုန်တင်အာကာသယာဉ် Cygnus NG-15 မှတဆင့် နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်း (ISS) သို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သောကြောင့် ဂျပန်အာကာသ အေဂျင်စီ JAXA နှင့် ဟော့ကိုင်းဒိုးတက္ကသိုလ်တို့သည် ဂြိုဟ်တုကို ပတ်လမ်းတွင်းမပို့ဆောင်သေးဘဲ ISS တွင် ထားရှိရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်တုကို သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် စောင့်ကြည့်ရေး နှင့် ဓာတ်သတ္တု ရှာဖွေရေး အတွက်သာမက သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ထိန်းချုပ်ရေး အတွက် အသုံးပြုရန် ရည်ရွယ်ထားခြင်းဖြစ်သော်လည်း စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် ဂြိုဟ်တုကို အသုံးပြုနိုင်ကြောင်း လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူများက စိုးရိမ်နေကြသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် မတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဂြိုဟ်တုကို အာကာသပတ်လမ်းထဲသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ ဟော့ကိုင်းဒိုးတက္ကသိုလ်၏ အဆိုအရ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လိုအပ်သော စက်ကိရိယာများ မရှိသေးသောကြောင့် ၎င်းကို ကနဦးတွင် ဂျပန်နိုင်ငံမှသာ လည်ပတ်မည်ဖြစ်သည်။

ပရောဂျက်၏ နောက်ထပ်အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အရွယ်အစားတူညီသော အခြားဂြိုဟ်တုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် လွှတ်တင်ရန် စီစဉ်ထားသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြန်မာ့လေကြောင်းဆိုင်ရာ အင်ဂျင်နီယာကျောင်းသားများကို လေ့ကျင့်သင်ကြားခြင်းနှင့် ဂြိုဟ်တုလွှတ်တင်ခြင်း အပါအဝင်ပရောဂျက်တစ်ခုလုံး၏ ကုန်ကျစရိတ်မှာ ဂျပန်ယန်း သန်း ၁၆၈၀ ဖြစ်သည်။

ဂျပန်နိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆက်ဆံရာတွင် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင် အာကာသနည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာစေရန် ပံ့ပိုးကူညီမှုများကြောင့် လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူများ၏ ဝေဖန်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။

ဂြိုဟ်တုသည် ကမ္ဘာ့လေထုတွင်းသို့ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီ ၄ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2  You must specify ***title =***  and ***url =***  when using {{cite web}}. (in ja)။ JAXA (23 March 2021)။  21 July 2022 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Myanmar’s first satellite being held in space station by Japan after coup (in en) (12 မတ် 2021)။  ၂၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၂ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. 1 2
8. ↑  "မြန်မာပိုင် အသေးစားဂြိုဟ်တု MMSATS-1 "လောကနတ်-၁" တည်ဆောက်ပြီးစီး" (in en)၊ *burmese.dvb.no*၊ ၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀။
9. ↑  MMSATS-1။ *N2YO.com* (4 April 2023)။  11 April 2023 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* Gunter's Space Page ရှိ Lawkanat 1၊ 2
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

ဆီးနှင်းအားကြီး၍ အအေးများသော အရပ်ဒေသတို့၌ ငှက်ဖျား စသော အအေးမိသောရောဂါများ ဖြစ်တတ်၏။ ထိုရောဂါများ မဖြစ်ရအောင် ကိုယ်ခန္ဓ၁၌ ချွေးထွက်၍ အဖွင့်ဓာတ်ရစေခြင်းငှာ မီးဖိုပါသော ရေချိုးအိမ်များကို ဆောက်လုပ်ကြရ၏၊ ထို ရေချိုးအိမ် ကျောင်းငယ်ကို ဇန္တာဃရ ဇရုံးအိမ်ဟု ခေါ်သည်၊ (ဇံ=ကိုယ်ကို+တာ=စောင့်ရှောက်သော ဆေးအကျိုးငှါ+ ဃရ=ပြုအိမ်)ထို ဇရုံးအိမ်ကို ချွေးအောင်းရာ အရပ်ဟုလည်း ဆိုနိုင်သည်။

ဇန္တာဃရဉှိ နာမ ဟိမပါတဗဟုလေသု ဒေသေသု တပ္ပစ္စယရောဂပီဠာဒိနိဝါရဏတ္ထံ သရီရသေဒါပနဋ္ဌာနံ။ (ဝိ-ဋီ)

ထိုဇရုံးအိမ်၌ ပြုကျင့်သော ဝတ်ဖြစ်သောကြောင့် ဇန္တာဃရဝတ်ဟု ခေါ်သည်။

ဇန္တာဃရဝတ်များ
--------------

ချွေးဇရုံးအိမ်သို့ ရှေးဦးစွာသွားသူသည် ပြာများနေအံ့၊ ပြာကိုစွန့်ပစ်ရခြင်း၊ ချွေးဇရုံးအိမ် အကျည်, ပရိဝုဏ်, တံခါးမုခ်, ချွေးဇရုံးဇရပ်တို့၌ အမှိုက်ရှိအံ့၊ တံမြက်လှည်းရခြင်း၊ ရေချိုးကသယ်မှုန့်ကို စုရုံးလုံးထွေး ရခြင်း၊ မြေညက်ကို ရေဆွတ်ရခြင်း၊ (ချွေးဇရုံးအိမ်ထဲ ဝင်သောအခါ မီးပူခံနိုင်ရန် မျက်နှာကို သုတ်လိမ်းရန်အတွက် မြေညက် ရေဆွတ်၍ ထားရလေသည်။) ရေထည့်သော စကျဉ်း, စည်ပိုင်းစသည်၌ ရေသွန်းလောင်း ရခြင်း၊ မြေညက်ဖြင့် မျက်နှာလိမ်းကျံ၍ ရှေ့ဘက် နောက်ဘက်မှ ဖုံးလွှမ်းလျက် ဇရုံးအိမ်ထဲသို့ ဝင်ရခြင်း၊ မထေရ်ကြီးကို တိုးဝှေ့၍ မနေရခြင်း၊ သီတင်းငယ်ကို နေရာဖြင့် မတားမြစ်ရခြင်း၊ စွမ်းနိုင်အံ့ မထေရ်ကြီးအား ချေးတွန်းပေးရခြင်း၊ (ဤ၌ ချွေးဇရုံးအိမ်ကား မှောင်မိုက်နေသဖြင့် အများအပြား တပြိုင်တည်းဝင်၍ သင်္ကန်းများ ချထား၍ မီးမပူအောင် မျက်နှာ မြေညက်လိမ်းကျံခါ ခန္ဓာကိုယ်၌ အလိုရှိသလောက် ချွေးထွက် စေပြီးလျှင် ဆပ်ပြာ ကသယ်မှုန့် စသည်တို့ဖြင့် ပွတ်တိုက်ကြ၍ နောင်ခါ ရေချိုးကြမည်ဖြစ်သောကြောင့် မထေရ်ကြီးများအားစွမ်းနိုင်က ဤ၌ပင် ချေးတွန်းပေးရခြင်း ဝတ်ကိုဆိုလေသည်။) ဇရုံးအိမ်မှ ထွက်သောအခါ ဇရုံးအိမ်ခင်း အင်းပျဉ်ကိုယူ၍ရှေ့အတူဖုံးလွှမ်းလျက် ထွက်ရခြင်း၊ အပြင်ရေချိုးရာ၌လည်းစွမ်းနိုင်လျှင် မထေရ်ကြီးတို့အား ချေးတွန်းပေးရခြင်း၊ မထေရ်ကြီးတို့၏ ရှေ့ဘက် အထက်ဘက်က ရေမချိုးရခြင်း၊ ရေချိုးရာမှ တက်သူသည် ရေချိုးဆင်းသူအား ရှောင်၍ လမ်းပေးရခြင်း၊ နောက်ဆုံး ဇရုံးအိမ်မှ ထွက်သူသည် ဇရုံးအိမ်၌ ညွှန်ဗွက် ထနေအံ့၊ ဆေးကြော သုတ်သင်ရခြင်း၊ မြေညက်ထည့်သော ခွက်စကျင်းတို့ကို ရေဆေးရခြင်း၊ ဇရုံးအင်းပျဉ်ကို သိမ်းဆည်းရခြင်း၊ မီးငြိမ်းသတ်ခြင်း၊ တံခါးပိတ်ခြင်း အမှုတို့ကိုပြု၍ ဖဲသွားရခြင်း။"

ဇန္တာဃရဝတ် မှတ်သားဖွယ် ပြီး၏။

ကိုးကား
-------

1. 1 2  ပဲခူးမြို့ ဓမ္မိကာရာမ ရွှေကျောင်းတိုက်ဆရာတော်။ *ရွှေဂူရှင်ကျင့်ဝတ် အကျယ်ကျမ်း*။
ကိုဩဒိနိတ်: 8°22′N 80°23′E﻿ / ﻿8.367°N 80.383°E﻿ / 8.367; 80.383

လင်္ကာရာမ
Eth Pokuna (ဆင်ရေကန်.
Lankarama in a dilapidated state 1927.
**လင်္ကာရာမ** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနုရာဓပူရမြို့ရှိ Galhebakada တွင် တည်ရှိသည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ Valagamba မင်းက တည်ခဲ့သည်။ စေတီတော်နှင့် ပတ်သက်၍ မည်သည့်အကြောင်းကိုမှ သိရှိရခြင်း မရှိပေ။ စေတီတော်ကို နောက်ပိုင်းအချိန်များတွင် ပြုပြင်မွမ်းမံမှုများ ရှိခဲ့သည်။ အပျက်အစီးများကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် ကျောက်တိုင်အတန်များ ရှိသည်ကို သိနိုင်သည်။ ထို့အပြင် စေတီတော်ကို ဝန်းရံကာ တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည့် အဆောက်အဦတစ်ခု တည်ရှိခဲ့သည်ကိုလည်း ယုံမှားသံသယရှိစရာ မရှိပေ။ စေတီတော်၏ ဝင်းအဝိုင်းသည် မြေပြင်အပေါ်၌ ၁၀ ပေ (၃ မီတာ) ရှိသည်ဟု ထင်ရသည်။ စေတီတော်၏ အချင်းသည် ၄၅ ပေ (၁၄ မီတာ) ရှိသည်။ ဝင်းအဝိုင်းသည် ဝိုင်းစက်သည့်ပုံစံရှိပြီး အချင်းသည် ၁၃၃၂ ပေ (၄၀၆ မီတာ) ရှိသည်။

ဆင်ရေကန်
--------

ဆင်ရေကန်သည် လင်္ကာရာမနှင့် နီးကပ်စွာတည်ရှိပြီး လူလုပ်ရေကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အလျား ၁၅၉ မီတာ၊ အနံသည် ၅၂.၇ မီတာနှင့် အနက်သည် ၉.၅ မီတာ ရှိသည်။ ၎င်းကန်သည် ရေ ၇၅၀၀၀ ကုဗမီတာ ဝင်ဆံ့သည်။

မြေအောက်တူးမြောင်းမှတစ်ဆင့် ဆက်သွယ်ကာ Periyamkulama ကန်မှ ရေကို ဤကန်အတွင်းသို့ ဖြည့်သွင်းသည်။ ဤမြေအောက် တူးမြောင်းသည် နှစ်ရာနှင့်ချီသည့်တိုင်အောင် အလုပ်လုပ်သေးသည်။ ဤကန်ကို အဘယဂီရိဗုဒ္ဓကျောင်းတော်ရှိ ရဟန်းများသည် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ရဟန်းများသည် ၅၀၀၀ ကျော်ရှိသည်။

ပြင်ပလင့်များ
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ဝီကီမီဒီယာ ကွန်မွန်းစ်တွင် ***လင်္ကာရာမ*** နှင့် ပတ်သက်သော မီဒီယာ ရှိသည်။ |

* *This page incorporates content from Dr. Rohan Hettiarachchi's  used with permission of website owner.*

ကိုးကား
-------
မန္တလေးနန်းတွင်းရှိ လေသာဆောင်
လေသာဆောင်ဟူသည်မှာ ဘုရင်မင်းတရားကြီး လေအေး၊ လေညှင်းခံရာ လေတဖြူးဖြူး ဝင်လာနိုင်သည့် အဆောင်ဖြစ်သည်။ နွေရာသီကာလတွင် မင်းတရားကြီးသည် အလွန်ပူအိုက်လွန်းလှသဖြင့် အပူဒဏ်ကို ကာကွယ်ရန် ယင်းအဆောင်တွင် ဝါးစိမ်းကွပ်ပျစ်တော်များ ခင်းကျင်း၍ စပယ်ပန်းများကို ကြဲဖြန့်လျက် မန်ကျည်းကိုင်းများကိုလည်း ရေတွင်ဆွတ်ဖြန်းကာ ဤအဆောင်၌ စံမြန်းနေတော် မူတတ်သည်။ တခါတရံ ဘုရင်မင်းမြတ်ကို ဖူးမြှော်ရန် လာကြကုန်သော နိုင်ငံခြား ဧည့်သည်များသည် မဖူးမတွေ့နိုင်သေးမီ ဤလေသာဆောင်၌ ခေတ္တစောင့်ဆိုင်းနေရသည်။ 

ဘုရင်မင်းတရားကြီး နွေရာသီကာလ၌ လေသာဆောင်တွင် စံမြန်းတော်မူပုံကို အချုပ်တန်းဆရာဖေသည် အောက်ပါလေးဆစ်ဖြင့် ရေးစပ်ခြယ်မှုန်းခဲ့သည်။ 

ကွပ်ပျစ်တော် မြရည်ခဲမှာလှ၊
ငွေစပယ် ဖြူဖြူကြဲပါလို့၊
ထူတွဲမှ ထတော့မယ်။
စံဖလား သကြားပါ စသာထွေးပါလို့၊
ကြံ့သွေးပါ ဖျော်၍သုံးသော်လဲ၊ နုံးခွင့်မပြယ်။
ဆင်စွယ်ပျံ ငွေသစ်နန်းမှာလှ၊ အီစတန် နှင်းရေဖြန်းပါလို့၊
ညှင်းလေဆန်း ခံရတယ်၊ သက်ကယ်မှ ရှုနိုင်ဘူး။
နွေရာသီ ရွှေကေသာ တဖြည်းဖြည်းနှင့်၊
နေသာကီ မြွေဆိပ်မွှန်းသည့်နှယ်၊
ဂျွန်းပြန်လို့လူး။ ။ 
သာသနာရေးရာကိစ္စများအတွက်ရံဖန်ရံခါတွင် ဆရာတော်များပင့်၍ဆွေးနွေးတတ်သည်။ တောင်ပိန္နဲသားဖြင့် ခရုသင်းခံကာပြုလုပ်သော သင်္ခါသနရာဇပလ္လင်ရှိသည်။

ကိုးကား
-------


1. ↑  ဦးချမ်းမြ(အငြိမ်းစား မြန်မာစာပါမောက္ခ) ၏ အချုပ်တန်းဆရာဖေ၊ စာပေဗိမာန်ထုတ်၊ ၁၉၇၇-ခု၊ စာ-၉၃
ဂမ္ဘီသာရ ဆုံးမစာ ကို သျှင်မဟာရဋ္ဌသာရ (မြန်မာ ၈၃၀ - ၈၉၂) က ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။

 **ဂမ္ဘီသာရ ဆုံးမစာ**
---------------------

၁။ "မြွက်ဆိုမုသား"၊ နှုတ်သံပျားသို့၊ စီးပွားလိုယောင်၊ ရူပဆောင်လျက်၊ မှားအောင်ပြစ်ရှာ၊ ကြံတတ်စွာသား၊ မေတ္တာချည်းနှီး၊ လူခွေးမြီးနှင့်၊ တသီးတခြား၊ တပါးပြည်ရွာ၊ မရှောင်သာ၍၊ မကွာပေါင်းဖော်၊ ပြုငြားသော်လည်း၊ အပေါ်ကားယှဉ်၊ အထဲကြည်၍၊ စိတ်ယဉ်နှိမ့်ချ၊ အာစာရဖြင့်၊ ကာလအလိုက်၊ သူ့အကြိုက်ကို။ ။ "စရိုက်ညီထွေ ကျင့်တတ်စေ"။

၂။ "အရှည်လင့်လင့်"၊ အသင့်မျှော်လျက်၊ ကြံခေါက်ရက်တည့်၊ နှောင့်ယှက်သောဖြစ်၊ ဆံတရစ်မျှ၊ အပြစ်မဲ့စွာ၊ လွတ်ခွင့်သာမူ၊ ကန္တာတောထဲ၊ ခရီးခဲဝယ်၊ ကျားရဲသစ်ရူး၊ ဘီလူးသဘက်၊ ဘေးသူဖျက်အား၊ ရက်ရက်ဆောစွာ၊ စွန့်လိုက်ခွာသို့၊ မိစ္ဆာဖော်ပေါင်း၊ သူမကောင်းကို။ ။ "စဉ်ကြောင်းဝေးမြေ လွှင့်တတ်စေ"။

၃။ "မဏိဇောတ"၊ ပြည်တန်မြနှင့်၊ သိင်္ဂရွှေညာ၊ ရတနာလည်း၊ အဝါလျှံလက်၊ ရောင်ခြည်ထွက်မူ၊ စုံမက်ဝှဲခြီး၊ အဘိုးကြီး၏၊ တသီးဆိုဖွယ်၊ လူတို့ဝယ်လည်း၊ ကြီးငယ်အမျက်၊ စောင်းမာန်ထွက်မူ၊ ပေါင်းဖက်ဖော်နှီး၊ အများငြီး၏၊ အတီးလက်သုံး၊ ဤသည်ထုံးကို၊ ယူကျုံးပိုက်သွင်း၊ သားမောင်မင်းလည်း၊ မုန်ပြင်းဒေါသ၊ စိတ်နာဂကို။ ။ "ဉာဏချွန်းကွင်း မြဲစေမင်း"။

၄။ "အဌာရသ"၊ သိပ္ပကျေးဇူး၊ အထူးထူးကို၊ ဆည်းပူးရှာဖွေ၊ သင်သောခါလျှင်၊ ဆရာကောင်းထံ၊ ကျိုးနွံတရှည့်၊ ရိပ်ခြည်ကြည့်လျက်၊ တပည့်ကျင့်ဝတ်၊ ညီညွတ်စွာမူ၊ ကုန်အောင်ပြု၍၊ အာယုဆုံးစွန်၊ ပြောင်းချိန်တန်မှ၊ ပြညွန်ရိပ်ခြည်၊ ဆိုအံ့သည်ဟု၊ ဆောက်တည်လျှို့ဝှက်၊ ပြင်မထွက်သား၊ သိခက်ခဲ လှ၊ ကိလိဌကို၊ မှတ်ရလေအောင်၊ ရည်စောင်နှိမ့်ချ၊ ဆည်းကပ်ခ၍။ ။ "နေ့ညမကင်း၊ တွေ့စေမင်း"။

ကိုးကား
-------



1. ↑  *ရင်နှစ်သည်းချာ နိုင်ငံ့ရတနာ ဆုံးမစာများ* (ဒုတိယအကြိမ် ed.)။ အခြခံပညာ ဦးစီးဌာန။ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၂။ pp. ၁၁၉။
|  |
| --- |
| **၁၉၀၃** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဇန်နဝါရီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ | ၃၁ |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

(၃၁) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
|  |
| --- |
| **၁၉၀၆** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဇန်နဝါရီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ | ၃၁ |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

(၃၁) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
|  |
| --- |
| **၁၉၁၅** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဇန်နဝါရီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ | ၃၁ |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

(၃၁) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
|  |
| --- |
| **၁၉၁၈** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဇန်နဝါရီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ | ၃၁ |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

(၃၁) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------