recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ဘီပီအေ** (Bisphenol A (BPA)) သည် သဘာဝဓာတ်များဖြင့်ရောနှောထားသည့် ဓာတုဗေဒဒြပ်(CH3)2C(C6H4OH)2ဖြစ်သည်။ ၎င်းအား ပလပ်စတစ်ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုသည်။ ၎င်းကို နေ့စဒူဝ အသုံးပြုနေကြသည့် ပလပ်စတစ်ဗူးများတွင် တွေ့ရှနိုင်ပြီး၊ အများအားဖြင့် ပလပ်စတစ်အမျိုးအစား အဆင့် ၇ တွင်လည်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ အဆင့် ၇ သည် သက်မှတ်မထားသည့် ပလပ်စတစ်အမျိုးအစားများအားလုံးကို ရောနှောထားသောကြောင့်၊ အဆင့် ၇ တွင်ပင် အခြား ဘီပီအေ ကင်းဆင်သည့် ပလပ်စတစ်အမျိုးအစားများကိုလည်း အဆင့်၇ အဖြစ် လက်ရှိတွင် ဖော်ပြကြရသည်။ အဆင့်၇ သည် ပြန်လည်အသုံးပြုရန်အတွက် သက်မှတ်ထားသည့် နံပါတ်ဖြစ်သော်လည်း ဘီပီအေ ဒြပ်ပါသည့် ပလပ်စတစ်ဟုတ်မဟုတ်ကို ကုမ္ပဏီများဖော်ပြမှသာလျင် အသုံးပြုသူမှ သိရှိနိုင်ပေသည်။ ထို့ကြောင့် အစားအသောက်များ သိုလှောင်သည့် ပလပ်စတစ်များမှ အစားအသောက်နှင့် ၎င်းဒြပ်သည် ထိတွေ့စိမ့်ဝင်ကာ အသုံးပြုသူများ၏ ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ လက်ဆင့်ကမ်း ကူးပြောင်းသည်။ 

ဘီပီအေ ကင်းစင်သည့် ရေဗူးအား တွေ့ရစဉ်
၎င်းကို အစားအသောက်အသုံးအဆောင် ပစ္စည်များတွင် အသုံးပြုကြရာတွင် ဟော်မုန်းဒြပ်ပုံစုံမျိုး ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သော်လည်း ပါဝင်မှုနည်းပါးလွန်းခြင်းကြောင့်၊ လူကို ဒုက္ခမပေးနိုင် ပေးနိုင်ကို အငြင်းပွားလျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် အစိုးရများမှ အန္တရာယ်ကင်းရှင်းမှုရှိမရှိကို စတင်မေးခွန်းထုတ်ခဲ့ကြပြီးနောက်ပိုင်း ကုမ္ပဏီကြီးတချို့မှ ပီလီကာဘိုနိတ် အသုံးပြုခြင်းကို ရှောင်ရှားလာခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၀ တွင် အမေရိကန် အစားသောက် နှင့် ဆေးဝါး ကြီးကြပ်ရေး (အက်ဖ်ဒီအေ) မှ ၎င်းဒြပ်သည် သန္ဓေသား၊ မွေးကင်းစ ကလေးများနှင့် ကလေးငယ်များကို အန္တရာယ်ပေးနိုင်မှု ကြီးထွားကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ စက်တင်ဘာလမှစ၍၊ ကနေဒါနိုင်ငံမှ ဘီပီအေသည် အဆိပ်ဒြပ်ဖြစ်ကြောင်း ပထမဦးဆုံးနိုင်ငံအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ဥရောပသမဂ္ဂ၊ ကနေဒါ နှင့် လက်တလောတွင် အမေရိကန်နိုင်ငံတို့မှ ဘီပီအေအား ကလေးသုံး ပစ္စည်များနှင့် ရေဗူး များတွင် အသုံးပြုခွင့် ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဘီပီအေဒြပ်သည် ကလေးများစို့သည့် ချိန်လိန်(သို့) နို့သီးခေါင်းများတွင်လည်း အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံသည်လည်း ထိုနည်းတူ ဘီပီအေ အစား အခြားဒြပ်များကို အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး၊ ကျောင်းကန်တင်တွင် ကျောင်းသားများသုံးဆောင်ကြသည့် ဇွန်း၊ပန်းကန်များအားလုံးကို ဘီပီအေ ကင်းစင်သည့် ပလပ်စတစ်အမျိုးအစားများ အစားထိုးအသုံးပြုခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း၊ ကျောင်းသားများ၏ သွေးစစ်ဆေးမှုတွင် ဘီပီအေ အဆိပ် ၅၀ရာနှုန်း လျှော့ကျသွားသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Update on Bisphenol A for Use in Food Contact Applications: January 2010။ U.S. Food and Drug Administration (15 January 2010)။ 19 January 2010 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  15 January 2010 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Martin Mittelstaedt။ "Canada first to declare bisphenol A toxic"၊ *Globe and Mail*၊ 13 October 2010။ 19 July 2012 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ Archived from the original on 2 January 2012။
3. ↑  FDA Bans Chemical BPA From Sippy Cups And Baby Bottles : The Salt : NPR
4. ↑  "EU to ban Bisphenol A in baby bottles in 2011"၊ 25 November 2010။ 2 February 2012 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ Archived from the original on 13 February 2011။
Night terrors ဘီလူးစီးခံရခြင်းသည် Nightmares အိပ်မက်ဆိုးနှင့် မတူပါ။ အိပ်မက်ထဲမှာ ပါတာတွေက တစ်ယောက်နှင့် တစ်ယောက်မတူကြပါ။ အကျဉ်းအကြပ်တစ်ခုကနေ လွန်မြောက်အောင် အင်နဲ့အားနဲ့ ရုန်းကန်ကြိုးပမ်းတာမျိုး ဖြစ်ကြသည်။ အမြင့်ကနေ ကျမှာကို ထိန်းမရနိုင်တာမျိုး။ အန္တရာယ်ကနေ ကျော်လွှားရတာမျိုး စတာတွေပါဝင်သည်။ ဘဝမှာ ကြီးမားသောမတော်တဆမှု ကြုံဘူးတာကို မက်တာမျိုးလည်းရှိသည်။ ဘယ်လိုဟာတွေပဲ မက်မက် ကြောက်စရာသာ ဖြစ်သည်။ 

အိပ်ခြင်းအဆင့်ထဲက အိပ်မက်မက်သည့် Rapid eye movement (REM) အဆင့်မှာ အများဆုံးဖြစ်တတ်ကြသည်။ များသောအားဖြင့် ညဦးပိုင်း အိပ်ပျော်ပြီးအချိန်အတွင်း ဖြစ်တတ်ကြသည်။ နှစ်နှစ်ခြိုက်ခြိုက်အိပ်ပျော်နေတုံးမှာ ဖြစ်သည်။ အိပ်စက်ခြင်းတစ်ခု၏ ပဌမ ၃ ပုံ ၁ ပုံတွင် အဖြစ်များသည်။ သုတေသနတစ်ခုအရ သန်းခေါင်နှင့် သန်းခေါင်ကျော် ၂ နာရီကြား အဖြစ်များသည်။ မက်နေချိန် ၁ဝ မိနစ်ကနေ ၂ဝ မိနစ်အထိကြာတတ်သည်။ 

ယောက်ျားလေး ၅-၇ နှစ် အဖြစ်များဆုံး။ ၃-၇ နှစ် ယောက်ျားလေး၊ မိန်းကလေး ဆတူဖြစ်သည်။ ၁၂ နှစ်အထိ အဖြစ်နည်းလာသည်။ လူကြီး ၂.၂% နှင့် ကလေး ၆.၅% မှာ ဖြစ်သည်ဟု တွေ့ရှိသော သုတေသန တစ်ခုက ဆိုသည်။

တချို့ ဘာလို့ဖြစ်သလည်း။ ဖြစ်နိုင်ချေ သီအိုရီတွေသာရှိသည်။ မအိပ်ခင် ညလယ်စာစား၍ ဇီဝအလုပ်ပိုလုပ်ရခြင်း၊ စိတ်မကျဆေး၊ သွေးကျဆေးသောက်ခြင်း။ မိသားစုအတွင်း တစ်ယောက်မကဖြစ်ခြင်း။ Post-traumatic stress disorder စိတ်ဒဏ်ရာရပြီးနောက် ဖြစ်ရသော စိတ်ရောဂါ။ Anxiety disorders စိုးရိမ်စိတ်ကဲသူများလည်းဖြစ်တတ်သည်။ မူးယစ်ဆေးနှင့် အရက်တလွဲသုံးသူတွေမှာလည်း ဖြစ်တတ်သည်။

ဖြစ်ပေါ်သည့် လက္ခဏာများ
-----------------------

မက်ပြီးလျှင် ရုတ်တရက်အိပ်ယာကနိုးလာမည်။ အော်ဟစ်မည်။ မျက်လုံးပြူးနေမည်။ သူငယ်အိမ်ကျယ်နေမည်။ အသက်ရှူမြန်နေမည်။ နှလုံးခုန်မြန်နေမည်။ သွေးဖိအားတက်နေမည်။ တုန်လှုတ်ချောက်ချားနေမည်။ ကြောက်ရွံ့နေမည်။ ရင်တုန်နေမည်။ ဇောချွေးပျံနေမည်။ အိပ်မက်လိုမဟုတ်ပဲ တကယ်ခံစာခဲ့ရသည့်အတိုင်း ပင်ပန်းနေမည်။ ကလေးများတွင် ဖြစ်လျှင် အိပ်ယာကနိုးလာပြီး ထငိုတတ်ကြသည်။ အော်ဟစ်မည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဆက်ပြီး Sleepwalk လမ်းလျှောက်သည်။ 
အဖြစ်များပြီး ကြာလာရင် ကျန်းမာရေးကိုထိခိုက်စေနိုင်သည်။ နှလုံးရောဂါ၊ အဝလွန်ခြင်း၊ စိုးရိမ်စိတ်ကဲခြင်း၊ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း၊ တချို့မှာ မိမိကိုယ်မိမိ သတ်သေလိုစိတ်ဖြစ်ခြင်းမျိုးများ ရလာတတ်ပေသည်။

ကုသမှု
------

ကလေးများ ဖြစ်လာလျင် နှစ်သိမ့်ပေးရမည်။ ကြောက်စိတ်ကို ဖျောက်ပေးရမည်။ ကလေးများ ငယ်စဉ်က ထိုသို့ ဖြစ်ခဲ့ပေမယ့် ကြီးလာသောအခါ စိတ်ရောဂါထူးမဖြစ်ကြပါ။ 
ကုသမှု အကြံပြုချက်များမှာ အိပ်ချိန်မှန်စေခြင်း၊ အစားစားချိန်မှန်ခြင်း၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားခြင်း၊ ယောဂကျင့်ခြင်း၊ တရားထိုင်ခြင်းများ ဖြစ်သည်။ အိပ်ယာနေရာ သက်တောင့်သက်သာရှိစေသင့်သည်။ မအိပ်ခင် စိတ်ကိုပြုပြင်သင့်သည်။ လူကြီးတွေကို Benzodiazepine ခေါ် စိတ်ငြိမ်ဆေးပေးနိုင်သည်။ Melatonin 1 to 3 mg ဆေးကိုလည်းညွှန်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ​ဒေါက်တာတင့်ဆွေ (၁၅-၂-၂ဝ၁၆)
ဘောလုံးအားကစား အတွက် မောင်မောင်စိုး (ဘောလုံးသမား) ကို ကြည့်ပါ။

**ဦးမောင်မောင်စိုး**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သော စီးပွားရေးမြို့တော် ရန်ကုန်မြို့တွင် မြို့တော်ဝန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။သူသည် ၅ ဧပြီလ ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှစ၍ ၂၀၂၁ ဇန်နဝါရီ၃၁ရက်အထိရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်ရာထူးနှင့်အတူ ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ပါ တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။  သူသည် ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်မှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သော ပါမောက္ခတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။

ဦးမောင်မောင်စိုးအား ၁၅ မေ ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်မှ စီးပွားရေးဘွဲ့(Bachelor of Economics)ကို ရရှိခဲ့သူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။

၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ၁ရက်နေ့ နောက်ပိုင်းအခြေအနေ
-----------------------------------------

၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း တွင် ဦးမောင်မောင်စိုးသည် အခြားသော နိုင်ငံရေးရာထူးရှိသူများနည်းတူ တာဝန်မှရပ်စဲခံခဲ့ရကာ နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန် အသစ်အဖြစ် ဦးဗိုလ်ဌေး အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။

ထိုအချိန်မှစပြီး ဦးမောင်မောင်စိုး၏ သတင်းသည် မီဒီယာပေါ်တက်မလာတော့ပေ။အဖမ်းခံရသည်ဟုလည်း သတင်းမထွက်ခဲ့ပေ။  ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ရက်နေ့ နောက်ပိုင်း တစ်နှစ်နှင့် ၄လခန့်အကြာ ၂၀၂၂ခုနှစ် မေလ ၂၆ရက် တွင် အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်က ၎င်းအပါအဝင် ဒုတိယမြို့တော်ဝန်ဟောင်း၊ရန်ကုန်စည်ပင်တာဝန်ရှိသူအချို့နှင့် ရန်ကုန်အစိုးရအဖွဲ့ဝင်ဟောင်းတချို့ ကို အဂတိမှုများကျူးလွန်သည်ဟု စွပ်စွဲကာ အရေးယူထားကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

အရေးယူထားမှုထုတ်ပြန်ချက်ထဲ ရန်ကုန်မြို့တော်အတွင်း ဆီဆိုင်များ ဖွင့်လှစ်မှု၊ မြေငှားချထားပေးမှုနှင့် တခြားမြေငှားချထားမှုများတွင်  နိုင်ငံဘဏ္ဍာငွေ နစ်နာခဲ့ရသည်က ဦးမောင်မောင်စိုးတွင်တာဝန်ရှိသည် ဟုဖော်ပြခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  "Rangoon MPs Approve New Regional Government Members" (in en-US)၊ 2016-04-04။
2. ↑  Appointment of Mayors (Order No. 22/2016)။ Republic of the Union of Myanmar President’s Office (5 April 2016)။ 22 February 2019 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  25 August 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Ye Mon (5 April 2016)။ Ex-civil servants dominate Yangon cabinet။
4. ↑  H.E. U Maung Maung Soe။ 2 February 2017 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  22 April 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
5. ↑  To၊ Lee Lai; Othman၊ Zarina (2016)။ *Regional Community Building in East Asia: Countries in Focus* (အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့်)။ Routledge။ ISBN 9781317265559။
6. ↑  ရန်ကုန်မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီဝင်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း။
7. ↑  ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက် စစ်အာဏာသိမ်းပွဲ ဖမ်းဆီးခံရသူများစာရင်း။
8. ↑  ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန် ဦးမောင်မောင်စိုးအပါအဝင် ၆ ဦးကို အဂတိမှုဖြင့်စွပ်စွဲ စစ်ကောင်စီအမှုဖွင့်။
9. ↑  ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်အပါအဝင် ၆ ယောက် အဂတိနဲ့ အမှုဖွင့်ခံရ။
10. ↑  စက်သုံးဆီဆိုင်ဖွင့်ရန် မြေနေရာများကို ကာလပေါက်စျေးထက် နည်းပါးသည့်နှုန်းထားဖြင့် ချထားပေးခြင်း၊ အပါအဝင် ယခင်ရန်ကုန်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးဟောင်း ဦးဟံထွန်း၊ မြို့တော်ဝန်ဟောင်း ဦးမောင်မောင်စိုး၊ ဒုမြို့တော်ဝန်ဟောင်း၊ စည်ပင်အဖွဲ့မှ အတွင်းရေးမှူးအပါအဝင် လူခြောက်ဦးအား အဂတိလိုက်စားမှုဖြင့် အမှုဖွင့်။

| နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ရုံးများ
 |
| --- |
| ယခင်ကလှမြင့် | **ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်**၂၀၁၆–လက်ရှိ | **တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ** |
USCGC *Healy* (WAGB-20)သည် ရုရှားအလံတင်ရေနံတင်သင်္ဘော *Renda* ၊ ၂၅၀ မိုင် (၄၀၀ ကီလိုမီတာ) ဝန်းကျင်ရှိရေခဲများကို ချိုးဖျက်ခဲ့သည်။ Nome၊ Alaska ၏တောင်ဘက်ကီလိုမီတာ ။
**ရေခဲခွဲသင်္ဘော**သည် ရေခဲ ဖုံးနေသောရေပြင်တစ်လျှောက်ရွေ့လျား သွားလာနိုင်ရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားပြီးအခြားလှေများနှင့် သင်္ဘောများအတွက် အန္တရာယ်ကင်းသောရေလမ်းများပေးဆောင်ရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသောရေခဲခွဲသင်္ဘော သို့မဟုတ် သင်္ဘော ဖြစ်သည်။ ဝေါဟာရသည် အများအားဖြင့်ရေခဲချိုး သင်္ဘောများကို ရည်ညွှန်းသော်လည်း၊၎င်းသည်တစ်ချိန်က United Kingdom ၏တူးမြောင်း များတွင် အသုံးပြုခဲ့သော ရေခဲချိုးလှေများကဲ့သို့သော သေးငယ်သောသင်္ဘောများကိုရည်ညွှန်းနိုင်သည်။

သင်္ဘောတစ်စင်းကိုရေခဲခွဲသည့်သင်္ဘောဟု သတ်မှတ်ရန်၊ ပုံမှန်သင်္ဘောအများစုချို့တဲ့သည့် အင်္ဂါရပ်သုံးရပ်- ခိုင်ခံ့သော ကိုယ်ထည် ၊ ရေခဲရှင်းလင်းသော ပုံသဏ္ဍာနနှင့် ပင်လယ်ရေခဲပြင်ကို တွန်းထုတ်နိုင်သည့်စွမ်းအားတို့ လိုအပ်သည်။ 

ရေခဲတုံးများသည် အေးခဲနေသောရေထဲသို့တည့်တည့်တွန်းချခြင်း သို့မဟုတ် ရေခဲထုပ်ပိုးခြင်းဖြင့် လမ်းကြောင်းများကို ရှင်းလင်းစေသည်။ ပင်လယ်ရေခဲများ၏ ကွေးညွှတ်ခံနိုင်ရည်သည်သင်္ဘော၏ အနားသတ် တွင် သိသာထင်ရှားသောပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲပုံမှန်အားဖြင့် ရေခဲများကွဲထွက်နိုင်လောက်အောင် နည်းပါးသည်။ အလွန်ထူထပ်သော ရေခဲပြင်များတွင်၊ရေခဲခွဲသမားသည်သင်္ဘော၏အလေးချိန်အောက်တွင် ၎င်းကို ချိုးဖျက်ရန် ၎င်း၏လေးကို ရေခဲပြင်ပေါ်သို့ မောင်းနှင်နိုင်သည်။ သင်္ဘောရှေ့တွင် ကျိုးနေသောရေခဲများစုပုံနေခြင်းသည် ရေခဲများကိုယ်တိုင်ကွဲအက်ခြင်းထက် များစွာနှေးကွေးနိုင်သည်၊ ထို့ကြောင့်ရေခဲခွဲသူများသည် သင်္ဘောပတ်လည် သို့မဟုတ် သင်္ဘောအောက်ရှိကျိုးနေသော ရေခဲများကို ညွှန်ကြားရန် အထူးဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော သင်္ဘောကိုယ်ထည် ရှိသည်။ သင်္ဘော၏တွန်းကန်အားစနစ်၏ ပြင်ပအစိတ်အပိုင်းများ ( ပန်ကာများ ၊ ပန်ကာတံများ စသည်တို့)သည် သင်္ဘောကိုယ်ထည်ထက်ပျက်စီးနိုင်ခြေ ပိုများသောကြောင့်ရေခဲခွဲသင်္ဘောသည် ရေခဲပြင်ပေါ်သို့ တွန်းလှန်နိုင်၊ချိုးဖျက်ကာ အမှိုက်သရိုက်များကို ရှင်းပစ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ အောင်မြင်သောလမ်းသည် ၎င်း၏ဘေးကင်းမှုအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ 

1. ↑  You must specify ***archiveurl =***  and ***archivedate =***  when using {{cite web}}.Design of Ice Breaking Ships။ 2012-10-27 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။
2. ↑  Chapter 5 Ship Design and Construction for Ice Operations. Canadian Coast Guard.
**ဥက္ကာကိုကို** (၁၃ ဩဂုတ် ၁၉၈၈–၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈) သည် မြန်မာလူမျိုး စာနယ်ဇင်းသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ လော်ဘီအုတ်ခဲ၊ ဥက္ကာကိုကို(သံတွဲ) ကလောင်တို့ဖြင့် ကဗျာ၊ ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထုတိုများ ရေးသားခဲ့သည်။

ငယ်ဘဝ
-----

၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၃ ရက်တွင် ဦးကိုကိုသော်၊ ဒေါ်ထက်ထက်ဝင်း တို့က ဖွားမြင်သည်။ မွေးချင်း ညီအစ်ကို သုံးယောက်ရှိသည့်အနက် အကြီးဆုံးသား ဖြစ်သည်။

သူငယ်တန်းမှ (၉) တန်းအထိ အထက်တန်းကျောင်း(ငပလီ) တွင် ပညာသင်သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ ကိုးတန်းတက်စ၌ ကဗျာရေး၍ ဖခင်ဖြစ်သူမှ အိမ်မှ နှင်ရာ သံတွဲအနီးရွာရှိ မိခင်ဖြစ်သူ၏ အမျိုးများအိမ်တွင်နေ၍ ဦးကြီးတစ်ယောက်၏ ပန်းရန်အလုပ်တွင် ဝင်လုပ်သည်။ တစ်လခွဲခန့်နေပြီးနောက် အိမ်ပြန်လာကာ ကျောင်းဆက်တက်သည်။ ၂၀၀၂ စက်တင်ဘာတွင် ဖခင်ဖြစ်သူ ဆုံးသည်။

(၁၀) တန်းကို သံတွဲရှိ အမှတ်(၁)အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၌ အောင်မြင်သူ ဘော်ဒါဆောင်မှ တက်သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ဆယ်တန်းအောင်သွားသည်။ စစ်တွေအဝေးသင်တက္ကသိုလ်၌ ဒဿနိကဘာသာဖြင့် ဆက်လက်သင်ကြားသည်။ ဒုတိယနှစ်တွင် စာမေးပွဲကျကာ ကျောင်းဆက်မတက်တော့ပေ။

၂၀၀၇ နှစ်စတွင် မိသားစု ကျပ်တည်းလာ၍ ငပလီကမ်းခြေတစ်ဖက်စွန်းရှိ ဂျိတ္တောရွာလမ်းဆုံ ဘီယာဆိုင်၌ နှစ်လခန့် စားပွဲထိုးလုပ်သည်။ ဇွန်လတွင် မိသားစုက ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းသွားသည်။ ယူနီဆက် နှင့် ကြက်ခြေနီ တို့ ပေါင်းလုပ်သည့် ကလေးသူငယ်ကာကွယ်ရေးစီမံချက် (Children Protection Project) တွင် စေတနာ့ဝန်ထမ်းလုပ်နေ၍ ဇူလိုင်လမှသာ ရန်ကုန်တက်လာသည်။ အင်းစိန်ရွာမ၊ အလယ်ရပ်ကွက်၊ သံမဏိလမ်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။

၂၀၁၂ ခုနှစ် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ၌ သံချောင်းပါတီ (သို့) အရက်သမားများပါတီ (မြန်မာပြည်) အမည်ဖြင့် အရက်သမားများကို ကိုယ်စားပြုသည့် ပါတီပြောင်ဖွဲ့စည်းရာ လူသိများသည်။

စာပေနယ်သို့ ခြေချခြင်း
----------------------

၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီထုတ် ရတီ မဂ္ဂဇင်း တွင် *ဂြိုဟ်သားတချို့နှင့် စကားပြောခြင်း* စာမူဖြင့် စာပေနယ်တွင် ခြေချသည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၁၁ ရက်တွင် 7 Day News ဂျာနယ်တွင် သတင်းထောက် ဖြစ်လာသည်။ The Voice နေ့စဉ်သတင်းစာတွင် "လော်ဘီအုတ်ခဲ" အမည်ဖြင့် သရော်စာများ ရေးသားသည်။

မြန်မာနိုင်ငံစာနယ်ဇင်းသမားများကွန်ယက် (Myanmar Journalist Network) ကို ဦးဆောင်ဖွဲ့စည်းသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။

"ကျွန်တော်ရဲ့ ဗြိတိသျှကိုကိုမောင် ဆိုတဲ့ ကလောင်နာမည်က သံချာင်းပါတီကနေ စခဲ့တာပါ။ မှတ်မှတ်ရရ ကျွန်တော့်ရဲ့ ပထမဆုံးပုံနှိပ်သရော်စာကို တည်းဖြတ်ပေးခဲ့တာ ဥက္ကာပါ။" ဟု စာရေးဆရာ ဗြိတိသျှကိုကိုမောင် က ပြောဖူးသည်။

ရေးသားခဲ့သော စာအုပ်များ
-----------------------

| ခေါင်းစဉ် | ထုတ်ဝေနှစ် | ထုတ်ဝေသူ | မှတ်ချက် |
| --- | --- | --- | --- |
| *ကရော်စာ ပေါင်းချုပ်* | ၂၀၁၁၊ ဩဂုတ် | အရက်သမားများ ပါတီ (မြန်မာပြည်) | သံချောင်း၊ လူအေး တို့နှင့် တွဲ၍ |

ဘဝနိဂုံး
--------

၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၀ ရက်တွင် ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီး၌ အသည်းရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။ ၂၂ ရက်နေ့တွင် မဆုံးပါးမီရေးခဲ့သည့် သေတမ်းစာအရ ရေဝေးသုဿာန်၌ပင် သင်္ဂြိုဟ်ပေးခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်၌ ဒေါပုံမြို့နယ်၊ ကန်သာယာ (၂) လမ်း နေအိမ်၌ မိခင်နှင့်အတူ ညီနှစ်ယောက် ကျန်ရစ်သည်။

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် ပေါ်ရှိ လော်ဘီ အုတ်ခဲ
* တွစ်တာပေါ်ရှိ ဥက္ကာကိုကို

ကိုးကား
-------

1. ↑  ကိုယ်ရေးအကျဉ်း
2. 1 2 3 4  လော်ဘီအုတ်ခဲ ကလောင်ပိုင်ရှင် သတင်းစာဆရာ ကဗျာဆရာ ဥက္ကာကိုကို ကွယ်လွန် (၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈)။ 23 September 2018 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  ၂၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
ဣဿရ နိမ္မာနဝါဒ ကို အင်္ဂလိပ်လိုအားဖြင့် Concept of God ဟုဆိုနိုင်မည်ဖြစ်ပြီး မြန်မာဘာသာအားဖြင့် ထာဝရဘုရားသခင် အယူအဆဟု ဆိုနိုင်ပေမည်။ ဤဖွင့်ဆိုချင်မှာ ယေဘုယျအားဖြင့် ဗုဒ္ဓဝါဒအမြင်ရှုထောင့်မှဟု ဆိုနိုင်သည်။

ဤသည်ကား နောက်ဆုံးတွင် လူသား၏ စိတ်ကူးစိတ်သန်းနှင့် လူသားဝါဒတို့၏ ပေါင်းစည်းမှုဖြင့် ဘာသာတရား ပေါ်ပေါက်ဖြစ်ထွန်းလာပုံပင်ဖြစ်သည်။ အချို့သော လူပုဂ္ဂိုလ်တို့က ဘာသာတရားကို ထာဝရဘုရားသခင်ဖန်ဆင်းပြုပြင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုခြင်းမှာ ယုံကြည်လက်ခံနိုင်ရန် ခက်ခဲကြောင်း ပြောကြသည်။ လူသားသည် ဘာသာတရားကို ဦးစွာဖန်တီးပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရားသခင်အယူအဆကို ဘာသာတရားထဲသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်ဟုသာ ပြောနိုင်ပေလိမ့်မည်။ အမေရိကန် ဒဿနပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သော ပါမောက္ခ ဝှိုက်ဟက် (Prof. Whitehead) က "မူလအစတွင် လူသားက ဘုရားသခင်ကို ဖန်ဆင်းပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရားသခင်က လူသားကို ဖန်ဆင်းတော့သည်"ဟု ဆိုဖူးသည်။ သူ့ဆိုလိုချက်အရ ထာဝရဘုရားသခင်ကို လူသားကပင် ပြုလုပ်ပုံဖော်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင်မှ ဖန်ဆင်းရှင်နတ်ဘုရား အယူအဆသို့ ပြောင်းလဲခဲ့ခြင်းဖြစ်၏။ အခြားတစ်ဖက်တွင် ပြင်သစ်တွေးခေါ်ပညာရှင် အက်နတိုး ဖရန့်စ် (Anatole France) က "ထာဝရဘုရားသခင် အယူအဆသာမရှိခဲ့လျှင်လည်း လူသားသည် တစ်နည်းမဟုတ်တစ်နည်း တစ်ပါးပါး ဖန်ဆင်းခဲ့ရလိမ့်မည်။ အကြောင်းမူကား ၎င်းသည် စိတ်ဝိညာဉ်အတွက် အလွန်အရေးကြီးသောကြောင့်ဖြစ်၏"ဟု ပြောခဲ့ဖူးသည်။ 

ကျွန်ုပ်တို့၏ ဗီဇသဘာဝအရ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဘေးကြောက်မှုများ၊ သံသယတရားများ၊ စိုးရိမ်သောကများ၊ စိတ်ပျက်ညည်းငြူမှုများ၊ ပူဆွေးငိုကြွေးရမှုများနှင့် အလိုရမ္မက်ကြီးမှုများကို ပြေပျောက်စေရန် ဒေဝတန်ခိုး စွမ်းအင်တစ်မျိုးကား အမှန်ပင်လိုအပ်လှပေသည်။ ပြဿနာ အကျပ်အတည်းများကို ရှောင်ရှားရန် ကျွန်ုတို့သည် ပြင်ပစွမ်းအင် တစ်မျိုးမျိုး၏ နှစ်သိမ့်ပေးမှုတို့အပေါ် မှီခိုအားထားလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့်ပင်လျှင် အက်နတိုး ဖရန့်စ်က ဘုရားသခင်မရှိခဲ့လျှင်လည်း မဖြစ်မနေတစ်ပါးပါး ဖန်ဆင်းရလိမ့်မည်ဟု လူ့စိတ်သဘောသဘာဝကို နားလည်စွာပြောခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ဤအတိုင်းသာဆိုလျှင် ကျွန်ုပ်တို့သည် ကလေးသူငယ်များကဲ့သို့ ဖြစ်သွားပေလိမ့်မည်။ မအားမလပ်ဖြစ်နေသော မိခင်သည် ပူဆာငိုကြွေးနေသော ကလေးငယ်ကို မချီပိုး မချော့မြှူအားသောကြောင့် ပါးစပ်ထဲသို့ နို့သီးခေါင်းတစ်ခု ထည့်ပေးခြင်းဖြင့် နှစ်သိမ့်မှု ပေးနိုင်ပေလိမ့်မည်။ ဤအပြုအမှုသည် ကလေးငယ်ကို အငိုတိတ်စေလိမ့်မည်။ ဘုရားသခင်အယူအဆသည် လူသားအပေါင်းတို့အား ဤနည်းအတူပင် ကူညီနှစ်သိမ့်မှု ပေး၏။ သူတို့၏ စိုးရိမ်ကြောင့်ကြမှုများ ပြေပျောက်ရပ်တန့်စေရန်နှင့် ပူဆွေးငိုကြွေးရသော မျက်ရည်များ ခန်းခြောက်စေရန် လူသားတို့သည် ဘာသာရေး ယုံကြည်မှုများနှင့် ကျင့်စဉ်ပုံစံများအဖြစ် အမျိုးမျိုးသော နှစ်သိမ့်ပေးစရာများ တီထွင်ဖန်တီးကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Buddhism As A Religion by K Sri Dhamananda
**မောင်ရင်လောင်း** ကဗျာကို အမည်မသိရှေးစာဆိုက ရေးသားခဲ့သည်။ ကဗျာအမျိုးအစားမှာ သျှိုးလိုက်ရတု ဖြစ်သည်။

ထမ်းစင်စီး၍ ထီးရိပ်ခို  

မြင်းမိုရ်မြင့်မား၊ ဝတိံဖျားက  

နတ်သားကျသလိုနှင့် − *သျှိုး*။  

  

ငွေလိုပြောင် သဲရောင်ခင်း  

ရွှေအုန်းရွာလယ် လမ်းကျယ်ကျယ်မှာ  

လှူဖွယ်အစုံကျင်း၍ − *သျှိုး*။  

  

ကတီခင်း အတွင်းမဏ္ဍပ်မှာ  

ပေါက်ဖော်ဆွေပုံ ကျူလိုရုံသည်  

လုံးစုံလက်ဖွဲ့ကာနှင့် − *သျှိုး*။  

  

မယ်သာမွေးသည့် ရင်သွေးသားပုတ္တာ  

ဝန်းဝန်းသပ္ပာယ် သံဃာလယ်မှာ  

အမယ်ရှင်ပြုပါအံ့ − *သျှိုး*။  

  

မေတ္တာပျံ့ ရနံ့ထုံ  

မိဘကျေးဇူး အထူးထူးကို  

ရင့်ကျူးရိုက်ကာခြုံအံ့ − *သျှိုး*။  

  

ပမာပုံသည် ဂုဏ်မူနိုင်းမမျှ  

မေရုခေါ်ဆို တောင်မြင်းမိုရ်နှင့်  

နွားချိုပေါက်သစ်စသို့ − *သျှိုး*။  

  

ရှုမဝသည့် လူလှမယ့်ပန်းဖြူ  

ကျေးဇူးဂုဏ်ဝါ ထေရ်ဆရာသည်  

တစ်ဝါထမ်းမျှကူအံ့ − *သျှိုး*။  

  

မွှေးနံ့ကြူသည် သုံးလူသာသနာ  

များလှသံဃာ ကျောင်းဝိဟာမှာ  

တစ်ဝါထမ်းတို့ပါလော့ − *သျှိုး*။  

  

ကံ့ကော်နန်းမှာ ပွင့်ပန်းသစ္စာဆင်  

ဂန္ဓာပျံ့မွှေး မြိုက်ရည်ကျွေးသည်  

မိတေးမြတ်ချစ်ရှင်၏ − *သျှိုး*။  

  

ရွှေစင်သန်းသည် ရွှေနန်းတပြောင်ပြောင်  

ပြာသာဒ်ရှစ်ဆောင် မဂ္ဂင်ဖောင်ကို  

မယ့်မောင်စီးရအောင်တည့်လေး − *သျှိုး*။

ခက်ဆစ်

၁။ ထမ်းစင် = ထမ်းပိုးနှစ်ခုပေါ်တွင်ထိုင်စရာပြုလုပ်ထားပြီးလူထမ်းသယ်ဆောင်ရသောရှေးသုံးလူထမ်းစင်။

၂။ ဝတိံ = တာဝတိံသာနတ်ပြည်။

၃။ သျှိုး = မဂ်လာအပေါင်းနှင့်ပြည့်စုံပါစေဟူသောအဓိပ္ပါယ်ဖြင့်ရွတ်ဆိုသောစကား။

၄။ ကတီ = ညောင်စောင်းသဖွယ်ထိုင်စရာတစ်မျိုး။

၅။ ပေါက်ဖော် = မိရင်းဘရင်းမှပေါက်ပွားသောသားချင်း၊ဆွေမျိုး။

၆။ ကျူလိုရုံ = ကျူပင်ကဲ့သို့အစုလိုက်အရုံလိုက်။

၇။ လက်ဖွဲ့ = ရှင်ပြုပွဲ၌ပုဂ္ဂိုလ်အသီးသီးကရှင်လောင်း၏လက်တွင်ချည်မျှင်ကွင်းများရစ်ဖွဲ့ပေးခြင်းဖြင့်ချီးမြှောက်သည်။

၈။ ပုတ္တာ = သား။

၉။ ဝန်းဝန်း = စုစုရုံးရုံး။

၁၀။ သပ္ပါယ် = တင့်တယ်သည်။

၁၁။ အမယ် = အမေ။

၁၂။ ရင့်ကျူး = သာယာသောအသံဖြင့်မြည်သည်။

၁၃။ ပေါက်သစ်စ = ပေါက်ကာစ။

၁၄။ တစ်ဝါ = ဝါတွင်းတစ်တွင်း၊ဝါတွင်းသုံးလ။

၁၅။ ကံ့ကော်နန်း = အရိမေတ္တေယျဘုရားပွင့်တော်မူမည့်နေရာ၊ကံ့ကော်ပင်။

၁၆။ ပွင့်ပန်းသစ္စာဆင် = သစ္စာလေးပါးတည်းဟူသောပန်းကိုဆင်မြန်းသည်။

၁၇။ ဂန္ဓာ = ရနံ့။

၁၈။ မြိုက်ရည်ကျွေး = အမြိုက်တရားဟောသည်။

၁၉။ မိတေး = နောင်ပွင့်မည့်အရိမေတ္တေယျဘုရား။

၂၀။ ပြဿဒ်ရှစ်ဆောင် = ဖောင်ပြဿဒ်နှင့်တူသောမဂ္ဂင်ရှစ်ပါး။

ကိုးကား
-------
ဂရင်းလန်ကျွန်း ယောက်အငူ အနီးတွင် တွေ့ရသော ရေခဲတောင်
ဂရင်းလန်ကျွန်း ယောက်အငူရှိ ရေခဲတောင်များကို အထက်စီးမှ တွေ့ရစဉ် 
ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာကြီးများ၏ ရေမျက်နှာပြင်ထက်တွင် 
တောင်ငယ်ကလေး တစ်လုံးပမာ ပေနှစ်ရာ သုံးရာနီးနီး မြင့်ပြီး 
လျှင် နေရောင်ဟပ်သောအခါ တပြောင်ပြောင် တလက်လက် 
အရောင်အမျိုးမျိုး ထွက်လေ့ရှိသော ရေခဲတုံးကြီးများသည် 
အမြင်အားဖြင့် ကြည့်ရှု၍ ကောင်းသလောက် လူတို့အား ဒုက္ခ 
ပေးတတ်သဖြင့် ပင်လယ်သွားသင်္ဘောကြီးများသည် အထူး 
သဖြင့် သတိပြုကြရလေသည်။

ကမ္ဘာ၏အစွန်အဖျားဖြစ်သော အအေးပိုင်းများသည် ရေခဲ 
ပြင်ကြီးများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိရာ ထိုရေခဲပြင်ကြီးမှ ပဲ့ထွက် 
တတ်သော ရေခဲတုံးကြီးများသည် အခြားသော ပင်လယ် 
သမုဒ္ဒရာများအတွင်းသို့ သက်ဆင်း မျောပါသွားလေ့ရှိသည်။ 
အထူးအားဖြင့် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းဘက်ရှိ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ 
ရေခဲပြင်ကြီးများမှ ရေခဲတုံးကြီးများသည် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ 
ကြီးအတွင်းသို့ သက်ဆင်းမျောလာလေ့ ရှိကြ၏။ ထိုမှ တောင် 
ဘက်သို့ တစ်ရွေ့ရွေ့ရောက်လာကာ နေရောင်အပူဓာတ်တို့နှင့် 
တွေ့သောအခါ အရည်ပျော်ပြီးလျှင် ပျောက်ပျက်သွားလေသည်။ 
အရည်မပျော်မီတွင်ကား ခရီးမိုင်ပေါင်းများစွာ မျောပါလာတတ် 
လေသည်။

တောင်ငယ်တမျှ ကြီးမားလှသော ဤရေခဲတောင်ကြီးများ 
သည် ကိုးပုံလျှင် တစ်ပုံသာ ရေမျက်နှာပြင်ထက်တွင် ပေါ်နေ၍ 
ကျန်ရှစ်ပုံမှာ ရေအောက်တွင် နစ်မြုပ်နေလေသည်။
ရေခဲတောင်ကြီးများကြောင့် မည်မျှလောက် ပျက်စီးသည် 
ကို ရှေးအခါက ကောင်းစွာ သတိမထားမိကြချေ။ ၁၉၁၂ ခုနှစ် 
က တိုင်တန်နစ်ခေါ် သင်္ဘောကြီးသည် ရေခဲတောင်နှင့် တိုက်မိ 
သဖြင့် ပျက်စီးနစ်မြုပ်သွားသည့်အကြောင်းကို ကျွန်ုပ်တို့ ကြား 
ကြရသောအခါ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးကပင် အထူး အံ့ဩဝမ်းနည်း
ကြရလေသည်။ ထိုအခါက အကြီးဆုံးဖြစ်သော အဆိုပါသင်္ဘော 
ကြီးသည် အင်္ဂလန်ပြည် ဆောက်သမ္ပတန်မြို့မှ အမေရိကတိုက် 
သို့ ပထမအကြိမ် ခုတ်မောင်းသွားစဉ် ကြီးမားလှသော ရေခဲ 
တောင်ကြီးနှင့် တိုက်မိသောကြောင့် နစ်မြုပ် ပျက်စီးရလေရာ 
ပါလာသော ခရီးသည်ပေါင်း ၂၃ဝဝ အနက် ၇ဝ၆ ယောက် 
ကိုသာ အသက်ရှင်လျက် ကယ်ဆယ် ရရှိလေသည်။
အတ္တလန္တိတ်မြောက်ပိုင်း၌ တွေ့ရသော ရေခဲတောင်များမှာ 
များသောအားဖြင့် ဂရင်းလန်းကျွန်းကြီးရှိ ရေခဲပြင်ကြီးမှ ပဲ့ကျ 
သော ရေခဲအစိုင်အခဲကြီးများ ဖြစ်၍ တောင်ဘက်သို့ တဖြည်း 
ဖြည်း မျောပါလာပြီးလျှင် ဧပြီ၊ မေ၊ ဇွန်လများလောက်တွင် 
အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာမြောက်ပိုင်း သင်္ဘောလမ်းဆီသို့ ချဉ်းကပ် 
လာတတ်လေသည်။

သို့ဖြင့် ရေခဲတောင်များ၏ အန္တရာယ်ကို ကာကွယ်ရန် 
ယခုအခါ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာမြောက်ပိုင်းတွင် သွားလာနေ 
သော ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောပိုင်ရှင် ကုမ္ပဏီများက စုပေါင်းပြီး 
လျှင် သမုဒ္ဒရာကြီးတစ်လျောက် ကင်းထောက်သင်္ဘောများ 
စေလွှတ်ကာ လူစီးသင်္ဘောနှင့် ကုန်တင်သင်္ဘောများအား 
ပင်လယ်တွင် မျောပါလျက်ရှိသော တွေ့သမျှ ရေခဲတောင်ကြီး 
များ၏နေရာနှင့် ယင်းတို့ မျောလာမည်ထင်ရသည့်လမ်းကြောင်း 
ကို ဝိုင်ယာလက်ဖြင့် သတင်းပို့ရန် စီမံထားရ၏။ ထို့ပြင် 
သင်္ဘောများ ခုတ်မောင်းရာလမ်းကိုလည်း ဆောင်းရာသီတွင် 
ရေခဲတောင်ပေါရာ မြောက်ဘက်လမ်းမှ ဝေးနိုင်သမျှဝေးရာ 
တောင်ဘက်သို့ ဆုတ်လျက် ခုတ်မောင်းစေလေသည်။
တောင်ဘက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင်လည်း ရေခဲတောင်များ 
မျောနေသည့်ဒေသများ ရှိသည်။ ထိုရေခဲတောင်များသည် 
အန္တာတိတ်ရေခဲပြင်မှ ပဲ့၍ မျောလာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ 
ထိုကဲ့သို့ မျောနေကြသော ရေခဲတောင်များအနက် အချို့သည် 
အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာမြောက်ပိုင်းတွင် တွေ့ရသော ရေခဲတောင်
ကြီးများထက်ပင် အဆပေါင်းများစွာ ကြီးမားကြလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)
**ဂျိုက်သိုးရောဂါကာကွယ်ဆေး** (အင်္ဂလိပ်: Mumps vaccine)သည် ဂျိုက်သိုးရောဂါကို စိတ်ချစွာကာကွယ်နိုင်သော ကာကွယ်ဆေးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ လူထုတစ်ရပ်အတွင်းရှိ လူအများစုကို ဤကာကွယ်ဆေးပေးပါက ထိုလူထုထဲတွင် ဂျိုက်သိုးရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို ကာကွယ်နိုင်သည်။ အကယ်၍ လူထုတစ်ရပ်အတွင်းရှိ လူပေါင်း(၉၀)ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ဤကာကွယ်ဆေးပေးပါက (၈၅)ရာခိုင်နှုန်းခန့် အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိနိုင်သည်။ အချိန်ကြာရှည်စွာ ကာကွယ်မှုပေးနိုင်ရန် နှစ်ကြိမ်ထိုးပေးရသည်။ ပထမအကြိမ်ကို ကလေးအသက်(၁၂-၁၈)လအတွင်းတွင် ပေးရပြီး ဒုတိယအကြိမ်ကို ပုံမှန်အားဖြင့် အသက်(၂-၆) နှစ်အတွင်းတွင် ပေးရသည်။ ခုခံအားအပြည့်အဝမရသေးသူများသည် ဂျိုက်သိုးရောဂါရှိသူနှင့် ထိတွေ့မှုရှိပါက ဤကာကွယ်ဆေးကို ထိုးထားသင့်သည်။

ဂျိုက်သိုးရောဂါကာကွယ်ဆေးသည် အလွန်စိတ်ချရသောဆေးဖြစ်ပြီး ဆေးထိုးသည့်နေရာတွင် အနည်းငယ်နာကျဉ်ခြင်း၊ ရောင်ရမ်းခြင်း၊ ကိုယ်ပူခြင်းစသော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများသာ ဖြစ်တတ်သည်။ ပို၍သိသာထင်ရှားသော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်လေ့မရှိပါ။ ဤကာကွယ်ဆေးကြောင့် အာရုံကြောနှင့်ဆိုင်သော ဆိုးကျိုးများဖြစ်သည်ဆိုသည့်အယူအဆမှာ လုံလောက်သော သက်သေအထောက်အထားမရှိပါ။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်နေသူများနှင့် ကိုယ်ခံအားကျဆင်းနေသူများကို ဤကာကွယ်ဆေး ပေးရန်မသင့်ပါ။ ဤကာကွယ်ဆေးအထိုးခံခဲ့ရသော ကိုယ်ဝန်ဆောင်နေသူများ၏ ကလေးများတွင် မကောင်းသောဆိုးကျိုးများဖြစ်တတ်သည်ဟုဆိုသော်လည်း စာရွက်စာတမ်းများတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း မတွေ့ရပါ။ ဤကာကွယ်ဆေးကို ကြက်ဥ၏ဆဲလ်တွင် ပြုလုပ်ထားသော်လည်း ဥနှင့်မတည့်သောလူများကိုပါ စိတ်ချစွာ ပေးနိုင်သည်။

တိုးတက်နေသောနိုင်ငံများနှင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံအများအပြားတွင် ဤကာကွယ်ဆေးကို ဝက်သက်ရောဂါကာကွယ်ဆေး၊ ဂျာမန်ဝက်သက်ရောဂါကာကွယ်ဆေးတို့နှင့် ရောစပ်ထားသော အမ်အမ်အာ(MMR)ဆေးအဖြစ်ဖြင့် ကာကွယ်ဆေးပေးခြင်းအစီအစဉ်တွင် ထည့်သွင်းထားကြသည်။ အထက်ပါ(၃)မျိုးအပြင် ရေကျောက်ရောဂါကာကွယ်ဆေးကိုပါ ရောစပ်၍ အမ်အမ်အာဗွီ(MMRV)ဆေးအနေဖြင့်လည်း ရရှိနိုင်ပြီး (၂၀ဝ၅)ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံပေါင်း(၁၁၀)တွင် ၎င်းဆေးကို ပေးကြသည်။ ဤကာကွယ်ဆေးကို ကျယ်ပြန့်စွာ ထိုးပေးသောနေရာများတွင် ဂျိုက်သိုးရောဂါဖြစ်ပွားမှု (၉၀)ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကျဆင်းကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ လူပေါင်း သန်း(၅၀ဝ)ခန့်ကို ဤကာကွယ်ဆေးပေးခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။

ဂျိုက်သိုးရောဂါကာကွယ်ဆေးကို (၁၉၄၈)ခုနှစ်တွင် စတင်မှတ်ပုံတင်ခဲ့သော်လည်း ၎င်းမှာ အချိန်တိုအတွင်းသာ အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိသည်။ (၁၉၆၀)နှစ်ပိုင်းအတွင်းတွင် ပို၍ကောင်းသောဆေးများ ဈေးကွက်သို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ကနဦးပိုင်းတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ကာကွယ်ဆေးများမှာ အသက်မရှိတော့သော ရောဂါပိုးဖြင့်ပြုလုပ်ထားပြီး နောက်ပိုင်းပြုလုပ်သောဆေးများမှာ အသက်ရှိသော်လည်း အားပျော့သည့်ရောဂါပိုး ပါဝင်သည်။ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့မှ သတ်မှတ်ထားသည့် အခြေခံကျန်းမာရေးစနစ်အတွက် အဓိကလိုအပ်သောဆေးများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ဤကာကွယ်ဆေးကို (၂၀ဝ၇)ခုနှစ်တွင် အမျိုးပေါင်းများစွာ ရရှိနိုင်ပြီဖြစ်သည်။ (၂၀၁၄)ခုနှစ်တွင် အမ်အမ်အာဆေးတစ်လုံး၏ လက်ကားဈေးမှာ (ဝ.၂၄) ဒေါ်လာခန့်ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10   "Mumps virus vaccines."  (16 Feb 2007). *Weekly epidemiological record* **82** (7): 49–60. PMID 17304707.
2. ↑  Hviid A, Rubin S, Mühlemann K (March 2008). "Mumps". *The Lancet* **371** (9616): 932–44. doi:10.1016/S0140-6736(08)60419-5. PMID 18342688.
3. 1 2 3 4 5 6 7  Atkinson၊ William (May 2012)။ *Mumps Epidemiology and Prevention of Vaccine-Preventable Diseases* (12 ed.)။ Public Health Foundation။ pp. Chapter 14။ ISBN 9780983263135။
4. ↑  WHO Model List of EssentialMedicines။ *World Health Organization* (October 2013)။  22 April 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
5. ↑  Vaccine, Measles-Mumps-rubella။  8 December 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
သိပ္ပံပညာရှင် ဆာဂျိမ်းဟော့ဝုဂျင်းန်သည် ခရစ် ၁၈၇၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ ဂျင်းန်သည် အထူးသဖြင့် နက္ခတ္တဗေဒနှင့် သင်္ချာပညာ ရပ်တို့တွင် ထူးချွန်၏။ ကိမ်းဗရစ်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြားနေစဉ် ပညာရည် ထက်မြက်သဖြင့် ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်၌ စမစ်ဆုကို ဆွတ်ခူးခဲ့၏။ နောက် ၄ နှစ်အကြာတွင် ထရင်နီတီ 
ကောလိပ်ကျောင်း၌ သင်္ချာကထိက ဖြစ်၏။ ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်မှ ၁၉ဝ၉ ခုနှစ်ထိ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ ပရင့်စတန် တက္ကသိုလ်၌ သင်္ချာပါမောက္ခအဖြစ် ဆောင်ရွက်၏။ အင်္ဂလန် 
နိုင်ငံသို့ ပြန်ရောက်သည့်အခါ ကိမ်းဗရစ်တက္ကုသိုလ်တွင် ၁၉၁ဝ ခုမှ ၁၉၁၂ ခုနှစ်အတွင်း သင်္ချာပါမောက္ခအဖြစ် ဆက်လက် ဆောင်ရွက်၏။ ၁၉၁၉ ခုမှ ၁၈၂၉ ခုနှစ်အထိ တော်ဝင်အသင်း၌ အတွင်းရေးမှူး ဖြစ်လာ၏။ ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်ရှိ မောင့်ဝီလဆ် နက္ခတ်မျှော်စင်၌ နက္ခတ္တသုတေသီတစ်ဦးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရလေသည်။

ဂျင်းန်သည် ရူပဗေဒနှင့် နက္ခတ္တဗေဒကို သင်္ချာပညာဖြင့် ဖြေရှင်းနိုင်စွမ်းရှိသည်။ နက္ခတ္တဗေဒ သင်္ချာကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် နက္ခတ်တာရာတို့နှင့် စပ်လျဉ်းသော ဗဟုသုတ 
အသစ်အဆန်းများကို ထုတ်ဖော်ရေးသားနိုင်ခဲ့သည်။ ရှေးအခါက သင်္ချာပညာကို အထူးတတ်မြောက်သူများသာလျှင် ကောင်းကင်ရှိ နက္ခတ်တရာများ အကြောင်းကို သဘောပေါက် 
အောင် နားလည်နိုင်ကြ၏။ သာမန်လူတို့သည် ဂြိုဟ်နက္ခ စသည်တို့၏ အမည်များလောက်ကိုသာ သိနိုင်ကြပြီး ထိုထက်တိုး၍ နားလည်နိုင်ဖွယ်ရာ မရှိပေ။ သို့သော် ဆာဂျိမ်းဂျင်းန်၏ 
ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ယခုအခါ၌ ကျောင်းသူကျောင်းသားများနှင့် ပညာအရည်အချင်း အသင့်အတင့်ရှိသူများပင်လျှင် စကြဝဠာ၏ နက်နဲခက်ခဲသော အကြောင်းအရာတို့ကို သဘောပေါက် နားလည်နိုင်ကြပြီဖြစ်သည်။

သင်္ချာကို ထူးချွန်အောင် တတ်မြောက်ပြီးနောက် ဂျင်းန် သည် ထိုပညာကို နက္ခတ္တ-ရူပဗေဒတွင် အသုံးပြုလျက် စကြာဝဋ္ဌာ၏ နက်နဲမှုများကို ထုတ်ဖော် ရှင်းပြလေသည်။ ဆာဂျိမ်း 
ဂျင်းန်သည် နောက်လာနောင်သားတို့ သိပ္ပံပညာရပ်များကို လေ့လာရ လွယ်ကူအောင် စာအုပ်များစွာ ရေးသားခဲ့သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကောင်းဆုံးစာအုပ်ပေါင်း ၁ဝဝ ရွေးချယ် 
ရာတွင် 'နက်နဲလှစွာ စကြဝဠာ'စာအုပ်သည် အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ဂျင်းန်ရေးသားခဲ့သော အခြားစာအုပ်များမှာ နက္ခတ္တဗေဒ ပညာလိုက်စားသူ ပညာရှင်တို့နှင့်သာ သင့်တော်မည့် စာအုပ်များ ဖြစ်၏။ ဆာဂျိမ်းဂျင်းန်သည် ၁၉၄၆ ခု စက်တင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့၌ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် အနိစ္စရောက်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)
**ငွေခွဲပုံနိုင်ငံရေး** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

အကြောင်းအရာ
-----------

၁၂၈၉ ခုနှစ်လောက်က အင်္ဂလိပ်အစိုရသည် ဘဏ္ဍာတော်ငွေနည်းပါးသဖြင့် အခွန်တော်တိုးကောက်ခြင်း၊ တိုင်းပြည်ဆူပူမှုများ ဖြစ်ခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ဦးကျော်လှက များမကြာမီ တိုင်းပြည်အေးသွားမည်၊ မိုးလေဝသကောင်း၍ ကောက်ပဲသီးနှံ ဖွံ့ဖြိုးမည်၊ အခွန်တော်များလည်း လျော့ပါးသွားမည်ဟု နိမိတ်ဖတ်ကာ ရေးဖွဲ့ထားသည်။

ငွေခွဲပုံနိုင်ငံရေး
-------------------

သက္ကရာဇ်မှာ ရှစ်အလာကတိုးလျှင်ဖြင့်၊ နှစ်ကိုးအနေမတော့၊ ဖြိုးဝေစွာ မိုးရေမရှားပေဘု၊ ကြိုးစားကာ လယ်မှာထွန်ကြ၊ မျိုးစပါးအမွန် တိုးပွားအခွန်တက်စေဘို့၊ မိုးသုံးချက်ညီမျှရန်။  

  

ခိုက်ရန်တွေအဖြာဖြာနှင့်၊ ဘဏ်တိုက်မှာ သွင်းကာထားလေသည့်၊ ဒင်္ဂါးတွေသီသီနဲသော်ကြောင့်၊ ငွေခွဲပုံနိုင်ငံရေးရယ်နှင့်၊ ချေးနှင့်ပါဆင့်ကာ တောင်းချေပေါ့၊ ရွာပေါင်းစုံ ဘယ်လိုလုပ်ရပါ့၊ ခေါင်းကုတ်ကြပြန်။  

  

မြန်မာတွေဝလို့၊ စန်းဇာတာ ချမ်းသာကြပါလိမ့်၊ မိဿခွင်ခိုဝင်ရောက်သည့်၊ ဂြိုဟ်သောကြာ ဂဠုန်ငှက်ကယ်နှင့်၊ စုန်သက်ကာ ကြွက်ကြာသပတေးငဲ့ပြင်၊ ဆင်မှာပြောင် အင်္ဂါထွေးရက်ကယ်မို့၊ အဝေးကသူပုန်ရန်၊ ငုံပြန်လိမ့်သုံ့ပန်း။  

  

ယခုအခါ စုကာထားလေတော့၊ ဂြိုဟ်ငါးထွေ ဂဟေကွဲသော်ကြောင့်၊ ငွေခွဲပုံနိုင်ငံရေးကိုဖြင့်၊ ချေးနှင့်ပါဆင့်ကာ မတောင်းပေဘု၊ ဂြိုဟ်ပဉ္ဇင်ထိုခွင်က ပြောင်းကြပါရော့မယ်ဗျာ၊ ကောင်းကင့်စခန်း။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------
၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် *ဗွိုင်ယေဂျာ ၂* မှ ရိုက်ကူးထားသော ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၁၉၈၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် *ဗွိုင်ယေဂျာ ၂* မှ ရိုက်ကူးထားသော နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်
**ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး** (Ice giant) သည် ကြီးမားသောဂြိုဟ်တခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် လေးလံသောဒြပ်စင်များထက် ဟိုက်ဒရိုဂျင်၊ ဟီလီယမ်၊ အောက်ဆီဂျင်၊ ကာဗွန်၊ နိုက်ထရိုဂျင်၊ ဆာလဖာများနှင့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တို့သည် ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးဂြိုဟ်များဖြစ်ကြသည်။

နက္ခတ္တရူပဗေဒနှင့် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာသိပ္ပံပညာရပ်တွင် ရေခဲကို ရေခဲမှတ်အပူချိန် ၁၀၀ ကယ်လ်ဗင်အထက်ရှိသော ဓာတုဒြပ်ပေါင်းများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဥပမာ ရေ (273 K 0°C)၊ အမိုးနီးယား 195 K (-78°C)၊ မီသိန်း 91 K (-182°C) စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်အား ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ် အဓိကပါဝင်ပြီး ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများဖြစ်ကြသည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် စနေဂြိုဟ်တို့နှင့် မတူကွဲပြားသည့် ဂြိုဟ်ဘီလူးများအဖြစ် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ယင်းတို့အား ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများအဖြစ် သိလာခဲ့သည်။ ယင်းဂြိုဟ်တို့ စတင်ဖွဲ့တည်ခဲ့စဉ်က အစိုင်အခဲများဖြစ်ကြသည်။ ယနေ့အချိန်အခါတွင် ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တို့၌ အင်မတန်နည်းပါးသောရေအား ရေခဲအသွင်ဖြင့် တွေ့ရှိရသည်။ ရေသည် အပူချိန်နှင့်ဖိအားအောက်တွင် supercritical fluid အနေဖြင့် အဓိက တည်ရှိကြသည်။ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် ဒြပ်ထုအားဖြင့် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မျှသာ ပါဝင်သည်။ နှိုင်းယှဉ်ရသော် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် စနေဂြိုဟ်တို့တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် ဒြပ်ထုအားဖြင့် ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းအထက် ပါဝင်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  D'Angelo, G. (2021). "Growth of Jupiter: Formation in disks of gas and solids and evolution to the present epoch". *Icarus* **355**: 114087. doi:10.1016/j.icarus.2020.114087. Bibcode: 2021Icar..35514087D.

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
နေအဖွဲ့အစည်း |
| --- |
|  |
| 

 |
| 
* **နေ**
* မာကျူရီ
* ဗီးနပ်စ်
* ကမ္ဘာ
* အင်္ဂါ
* *စီးရပ်စ်*
* ဂျူပီတာ
* စေတန်
* ယူရေးနပ်စ်
* နက်ပကျွန်း
* *ပလူတို*
* *ဟောက်မေယာ*
* *မက်ကီမက်ကီ*
* *အဲရစ်*
* *ဆဒ်နာ*

 |
| 
* **ဂြိုဟ်**
* **ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ**
* **ဂြိုဟ်ရံလများ**: *လကမ္ဘာ*
* မားရှန်
* ဂျိုဗီယန်
* ဆက်တန်နီယန်
* ယူရေနီယန်
* နက်ပကျွန်းနီယန်
* ပလူတိုနီယန်
* အီရိုတ်ဒီယန်
 |
| 
* **သေးငယ်အရာဝတ္ထုများ**:   ဂြိုဟ်ငယ်များ
* ဥက္ကာခဲများ
* ဥက္ကာပျံများ/ဥက္ကာပျံ လများ (ဥက္ကာခါးပတ်)
* စင်တောများ
* TNOs (ကျူးပါး ခါးပတ်/ပြန့်ကျဲ ချပ်ပြား)
* ကြယ်တံခွန်များ (အောတိမ်တိုက်)
 |
| *အခြားကြည့်ရန်:* နေအဖွဲ့အစည်းရှိ အရာဝတ္ထုများစာရင်း |
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

ကာယဒုစရိုက်(၃)ပါး၊ ဝစီဒုစရိုက်(၄)ပါးနှင့် သုရာပါနတို့ကို ပွားများအပ်, အကြိမ်များစွာ အလေ့အလာပြုအပ်သည်ရှိသော် ငရဲ၊ တိရစ္ဆာန်, ပြိတ္တာဘုံတို့၌ ဖြစ်ရ၏။ ပါဏာတိပါတ၏ အပေါ့ဆုံးအပြစ်သည် အသက်တို့၏၊ အဒိန္နာဒါန၏ အပေါ့ဆုံးအပြစ်သည် စည်းစိမ်ဥစ္စာပျက်စီးခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်၏။ ကာမေသု မိစ္ဆာ စာရ၏ အပေါ့ဆုံးအပြစ်သည် ရန်များ၏။ မုသာဝါဒ၏ အပေါ့ဆုံးအပြစ်သည် မဟုတ် မမှန် စွပ်စွဲခံရ၏။ ပိသုဏာဝါစာ၏ အပေါ့ဆုံးအပြစ်သည် မိတ်ဆွေတို့နှင့် ကွဲပြားရ၏။ ဖရုသဝါစာ၏ အပေါ့ဆုံးအပြစ်သည် မနှစ်သက်ဖွယ်အသံကို ဖြစ်စေတတ်၏။ သမ္ဖပ္ပလာပ၏ အပေါ့ဆုံးအပြစ်သည် သူတစ်ပါးတို့ မနာယူသော စကားရှိသူ ဩဇာတိက္ကမ မရှိသူဖြစ်ရ၏။ သုရာမေရယ၏ အပေါ့ဆုံးအပြစ်သည် ရူးသွပ် (စိတ်မနှံ့ စကားမပီသူ)ဖြစ်ရ၏-ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -အံ၊၃၊၇၇-၈။ အံ၊မြန်၊၃၊၇၉-၈၀။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၃၂-၃။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ အဋ္ဌကနိပါတ၊ ပဌမပဏ္ဏာသက၊ ၄-ဒါနဝဂ္ဂ၊ ဒသမသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
နယူးယောက်မြို့ အရှေ့တောင်ဘက်မှ ရေခဲ ရေတံခွန်
သန့်စင်သည့် ရေစစ်စစ်သည် သာမန်ဖိအားသာရှိလျှင် အပူချိန်စင်တီဂရိတ် သုညဒီဂရီ၊ သို့မဟုတ် ဖာရင်ဟိုက် ၃၂ ဒီဂရီသို့ ရောက်သောအခါတွင် **ရေခဲ**အဖြစ်သို့ ပြောင်းသွားသည်။ ဆားပါသည့်ရေ ဖြစ်လျှင် ထိုအပူချိန်၌ မခဲသေးဘဲ စင်တီဂရိတ်နှစ်ဒီဂရီမျှ အောက်သို့လျော့ကျသွားမှ ခဲသည်။ အကယ်၍ ရေကို ခွက်တစ်ခုထဲ၌ ထည့်၍ အပေါ်မှ ဆီလောင်းထားသောခွက်ကို ငြိမ်သက်စွာထားလျှင် ဖာရင်ဟိုက် ၁ဝ ဒီဂရီသို့ ရောက်သွားသည့်တိုင်အောင် ရေမခဲဘဲနေသည်ကို တွေ့ရ၏။ သို့သော် ခွက်ကို အနည်းငယ် လှုပ်ပေးလိုက်ရုံနှင့် ရေခဲသွားသည်ကို တွေ့ရမည်။ ရေခဲခြင်းမှာ ရေသည် အရည်အဖြစ်မှ ပုံဆောင်ခဲများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ၍ ထိုပုံဆောင်ခဲကလေးများ သိပ်သည်းစွာ စုစည်းပေါင်းစပ်ကြခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ရေခဲ၏ ပုံဆောင်ခဲများသည် အပ်ချောင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီးလျှင် ခြောက်မြောင့် ရှိကြသည်။

အခြားအရာဝတ္ထုတို့နှင့် မတူသော ရေခဲ၏ ထူးခြားကွဲပြားသည့် အချက်မှာ အခြားအရည်တို့ထက် ခဲသွားသည့်အခါ၌ သိပ်သည်းသွားကြသော်လည်း ရေမှာမူ ခဲသွားသည့်အခါမှ ကြွထလာသောအချက် ဖြစ်သည်။ ရေ၏အသိပ်သည်းဆုံး အပူချိန်မှာ စင်တီဂရိတ် လေးဒီဂရီ ဖြစ်သည်။ ရေသည် ခဲသွားသည့်အခါ၌ ရေ၏ ထုထည်ထက် ၁၁ ပုံ တစ်ပုံမျှ ကြွထလာ၍ ရေထက်ပေါ့သွားသဖြင့် ရေပေါ်၌ ပေါလောပေါ်နေသည်။ ရေခဲကို သဘာဝအလျောက်သာ ရရှိနိုင်သည်မဟုတ်၊ စက်ကိရိယာတို့ဖြင့်လည်း လုပ်ယူနိုင်လေသည်။ 

ရေခဲ ဖြစ်ပေါ်ပုံ
ရေကို စက်ကိရိယာတို့ဖြင့် ခဲစေရာတွင် ရေသန့်သန့်ကို ထောင့်မှန်စတုဂံ သတ္တုခွက်များတွင် ထည့်ပေးရသည်။ သတ္တုခွက်များ၏ အရွယ်မှာ အဝမျိုးမျိုး ဖြစ်နိုင်သည်။ ထိုခွက်များတွင် အဖုံးများ မပါရှိစေရပေ။ ပြီးလျှင် ထိုသတ္တုခွက်များကို ဆားရည်တွင် ချပေးရသည်။ ထိုနောက် ဆားရည်အတွင်းသို့ အမ်မိုနီယာရည်များကို ပိုက်များဖြင့် သွင်းပေးရသည်။ အမ်မိုနီယာရည်သည် လွန်စွာအေးသဖြင့် ဆားရည်မှ အပူများကို စုပ်ယူပြီးလျှင် အမ်မိုနီယာရည်ကို ဆူစေကာ အမ်မိုနီယာကို ဓာတ်ငွေ့အဖြစ်နှင့် ပျံသွားစေသည်။ ဆားရည်၏ အပူချိန်သည် ဖာရင်ဟိုက် ၆ ဒီဂရီနှင့် ၁၈ ဒီဂရီအတွင်း၌ ရှိသည်။ သတ္တုခွက်များတွင် ထည့်ထားသော ရေများသည် ဘေးဘက်မှစ၍ ခဲကြသည်။ ထိုကြောင့် ရေခဲအဖြစ်နှင့် ကြွတက်သောအခါတွင် အပေါ်ဘက်သို့သာ ကြွတက်လေသည်။ သတ္တုခွက်များအတွင်းရှိ ရေများ ခဲသွားပြီးသောအခါ ထိုခွက်များကို စက်ဖြင့် မယူပြီးလျှင် ရေနွေးတွင် ချပေးသည်။ ထိုအခါ ရေခဲတုံးများသည် သတ္တုခွက်များအတွင်းမှ ကျွတ်ထွက်လာနိုင်ကြလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

ဝတ္ထသုတ်၊ အဝတ်-အထည် ပုဆိုးကို ဥပမာပြ၍ ဟောကြားတော်မူသောသုတ်။ 

ဝတ္ထုသုတ်သည် ဘုရားရှင်ကိုယ်တိုင် ဟောကြားတော်မူသော ဝတ္ထသုတ် 

အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ် ဟောကြားတော်မူသော ဝတ္ထသုတ် (ဟု ၂-သုတ်ရှိသည်၊

၂-သုတ်စလုံးပင် အဝတ်အထည်, ပုဆိုးကို ဥပမာပြ၍ ဟောကြားတော်မူသော သုတ်ကြီးဖြစ်သည် 

**ဝတ္ထသုတ်**သည် ဘာရဒွါဇပုဏ္ဏားကို အကြောင်းပြု၍ ပေါ်ပေါက်လာရသည်။ ဘာရဒွါဇသည် ဘုရားမြတ်စွာကို ဗာဟုကာမြစ်သို့ ကြွတော်မူမည်လောဟု မေးလျှောက်၏။ ဘုရားမြတ်စွာက ဗာဟုကာမြစ်သို့ အဘယ်အကြောင်းကြောင့် ကြွရမည်ကို ပြန်၍မေးမြန်းရာ ဘာရဒွါဇက ဗာဟုကာမြစ်သည် အပြစ်များကိုသန့်စင်စေနိုင်သည့် တန်ခိုးအာနိသင် ရှိကြောင်း ပြန်၍လျှောက်လေသည်။ ထိုအခါ ဘုရားမြတ်စွာက ကိလေသာ အညစ်တရား ကင်းစင်ရန် မြစ်သို့သွားရန်မလို။ ကိုယ်တိုင်လေ့ကျင့်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း မိန့်တော်မူခဲ့သောသုတ် ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  (မ၊၁၊၄၃-၈)
2. ↑  သံ၊၃၊၆၄-၅)
3. ↑  မဇ္ဈိမနိကာယ၊ မူလပဏ္ဏာသပါဠိ၊ ၁-ဝဂ်-၇-သုတ်။ မ၊၁၊၄၃။ သံယုတ္တနိကာယ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တပါဠိ-သံယုတ်၊ ၄-သုတ်၊ သံ၊၃၊၆၄။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၀။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၈၂။ မ၊ဋီ၊၁၊၂၆၈။ သံ၊ဋီ၊၂၊၄၂၁။
4. ↑  တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၂၁
5. ↑  ပါဠိစာပေသမိုင်း။ ဒေါ်အုန်း မဟာဝိဇ္ဇာ။ ဒုကြိမ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၉၈၁။ သာသနာရေးဦးစီးဌာန။ ရန်ကုန်။
ဒီပဲယင်းဝန်ထောက် ဦးမြဲဒီပဲယင်းဝန်ထောက် ဦးမြဲ
**ဦးမြဲ** (၁၈၄၃ - ၁၉၀၅) သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မင်းတုန်းမင်းနှင့် သီပေါမင်းတို့ လက်ထက်၌ အမှုထမ်းကာ ကနောင်မင်းသား၏ မြန်မာ့စက်မှုတော်လှန်ရေးခေတ်ဦးတွင် ရှေ့ဆောင်ပါဝင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

ငယ်ဘဝ
-----

ဦ:မြဲကို ၁၈၄၃ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်သည်။ ငယ်စဉ်က ပြင်သစ်ခရစ်ယာန်သာသနာပြု ဘူရဒွန်ထံမှ အင်္ဂလိပ်စာသင်သည်။

မင်းတုန်းမင်းထံ အမှုထမ်းခြင်း
-----------------------------

အသက်(၁၇)နှစ်အရွယ်တွင် မင်းတုန်းမင်းထံ၌ လက်ဖက်ရည်တော်အဖြစ် အမှုထမ်းသည်။ ၁၈၆၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာတွင် မောင်အောင်သူနှင့်အတူ ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ပညာသင်သွားရာ ဗဟို ဝိဇ္ဇာပညာနှင့် ထုတ်လုပ်ရေးကျောင်း (L'Ecole des Arts et Manufacture) ၌ သင်ကြားခွင့်ရသည်။လေးနှစ်အကြာတွင် သိပ္ပံဘွဲ့ရသည်။ ၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် သတ္တုဗေဒပညာရပ်များ သင်ယူသည်။ ထို့နောက် ဓာတုဗေဒပညာရပ်များ ထပ်မံသင်ယူသည်။ ၁၈၆၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် မြန်မာပြည်သို့ ပြန်လာသည်။ ၁၈၇၀ ဝန်းကျင်တွင် ပညာတော်သင်အဖြစ် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ထပ်မံသွားရောက်ပြန်သည်။ အင်္ဂလန်သို့သွား၍လည်း ခဲယမ်းမီးကျောက်ပညာ သင်ယူခဲ့သေးသည်။ ၁၈၇၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၇ ရက်တွင် အင်္ဂလန်မှ ပြန်လာကာ တောင်ထားဝယ်ဗိုလ်၏ လက်အောက်ရှိ ရေနံချက်လုပ်ငန်းကို ဦးစီ:ရသည်။

သီပေါမင်းထံ အမှုထမ်းခြင်း
-------------------------

သီပေါမင်းလက်ထက်သို့ ရောက်သော် ဒီပဲယင်းဝန်ထောက်ရာထူးကို ရသည်။ ၁၈၈၃ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်သို့သွား၍ စက်မှုလုပ်ငန်းများ လေ့လာရာ ၁၈၈၅ ခုနှစ်၊ မေလကုန်တွင် ပြန်ရောက်သည်။ ၁၈၈၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၃၀ ရက်တွင် ပြင်သစ်သံအမတ် ခန့်အပ်ခံရ၍ ဇနီး ဒေါ်ရွှေရည်နှင့်အတူ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်တွင် မန္တလေးမှ ထွက်သည်။ သီပေါမင်း ပါတော်မူသော် ပညာတော်သင် (၂၂) ဦးနှင့်အတူ ပြင်သစ်၌ သောင်တင်နေရာ အင်္ဂလိပ်အစိုးရ၏ အကူအညီဖြင့် ၁၈၈၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီတွင် မြန်မာပြည်သို့ ပြန်ရောက်လာသည်။ နောင်သော် မန္တလေးမြို့၏ သမာဓိမြို့ဝန်ဖြစ်လာပြီး အင်္ဂလိပ်အစိုးရက အေတီအမ်ဘွဲ့ ချီးမြင့်သည်။

ဘဝနိဂုံး
--------

၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့၌ပင် ကွယ်လွန်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  တင်နိုင်တိုး (၂၀၁၂၊ ဩဂုတ်) "ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းမှုထမ်းများ အဘိဓာန်"၊ ပန်းဝေဝေစာပေ၊ ရန်ကုန်။
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

**ဝိနည်းပိဋကတ်**ကို ရဟန်းတို့ လိုက်နာရန် စည်းကမ်းများ (သိက္ခာပုဒ်)ဟု ပြန်ဆိုနိုင်သည်။ "ဝိနယော နာမ သာသနဿ အာယု"၊  "ဝိနည်းသည် သာသနာတော်၏ အသက်"ဟု ဆိုထား၏။ 

**ဝိနည်းပိဋကတ်** သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်က ရဟန်းများ၊ ရဟန်းမများကို လိုက်နာကျင့်သုံး ဆောက်တည်ရန် ပညတ်တော်မူခဲ့သော ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်များ ဖြစ်သည်။ ထိုသိက္ခာပုဒ်တို့တွင် ဘိက္ခုပါတိမောက်၌ ပါရှိသော ၂၂၇-သွယ် သိက္ခာပုဒ်၊ ဘိက္ခုနီပါတိမောက်ရှိ (၃၁၁) သိက္ခာပုဒ်များပါဝင်သကဲ့သို့ အခြားဝိနည်းဆိုင်ရာအချက်အလက်များကိုလည်း ဤဝိနည်းပိဋကတ်ခေါ် ဝိနည်းငါးကျမ်းတွင် ဖော်ပြပါရှိသည်။

ပိုင်းခြားကန့်သတ်ခြင်း
----------------------

ဝိနည်းပိဋကတ်ကို သင်္ဂါယနာတင်သောပုံစံဖြင့် ဘိက္ခုဝိဘင်း၊ ဘိက္ခုနီဝိဘင်း'၊ မဟာဝဂ်၊ စူဠဝဂ်၊ ပရိဝါ ဟူ၍ ပိုင်းခြားပြီး ကျမ်းစာအနေဖြင့် ပါရာဇိကဏ်၊ ပါစိတ်၊ မဟာဝဂ်၊ စူဠဝဂ်၊ ပရိဝါ ဟူ၍ ပိုင်းခြားထားကြသည်။ သို့သော် ဝိနည်းပိဋကတ်အား ကျမ်းစာဖြင့်ပိုင်းခြားရာတွင် ကွဲပြားကြသည်။ အရှင် ဗုဒ္ဓဃောသ အလိုအားဖြင့် ပါတိမောက္ခနှစ်မျိုး၊ ဥဘတောဝိဘင်္ဂ၊ ခန္ဓက နှင့် ပရိဝါဟူ၍ ပိုင်းခြားသည်။ သို့ရာတွင် ပါတိမောက္ခသည် ဥဘတောဝိဘင်္ဂတွင် ပါဝင်သောကြောင့် အစဉ်အဆက်အရ ဥဘတောဝိဘင်္ဂ၊ ခန္ဓက နှင့် ပရိဝါဟူ၍ဖြစ်သည်။ သိက္ခာပုဒ်များကို "သုတ္တ"ဟူ၍ ခေါ်သောကြောင့် သုတ္တဝိဘင်္ဂ (Suttavibanga) ဟူလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။

ဝိနည်းပိဋကတ်ကျမ်းများ
---------------------

ဝိနည်းပိဋကတ်ကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် စာအုပ်ထုတ်ဝေသောပုံစံအရ ကျမ်း ၅-ကျမ်းအဖြစ် ခွဲခြားနိုင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ :

1. ပါရာဇိကဏ် - အကြီးစားကျူးလွန်မှု (ပြစ်မှုကြီးများ)။
2. ပါစိတ် - အငယ်စားကျူးလွန်မှု။
3. မဟာဝါ - ပိုများပြားသော ရှေ့ပိုင်း ခန္ဓက ၁၀-ပါး။
4. စူဠဝါ - နည်းပါးသော နောက် ခန္ဓက ၁၂-ပါး။
5. ပရိဝါ - ရှေ့တွင်ပါရှိသော အကြောင်းအရာများကို သရုပ်ခွဲပုံစံ၎င်း အမေး၊ အဖြေသာမက ပဟေဋ္ဌိသဘောမျိုး ဉာဏ်စမ်းများပါ ပါဝင်သလို ဆရာအစဉ်အဆက် ဘွဲ့နာမည်များလည်း ပါဝင်သည်။

အခြားနည်းအရ ခွဲခြားပုံမှာ :

1. သုတ္တဝိဘင်္ဂ (သို့) ဥဘတောဝိဘင်္ဂ
2. ခန္ဓက
3. ပရိဝါ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

ဤပိုင်းခြားသည့်နည်းကို ကျမ်းငါးကျမ်းခွဲနည်းနှင့် ယှဉ်တွဲဖော်ပြရလျှင် သုတ္တဝိဘင်္ဂသည် ပါတိမောက္ခဟုခေါ်ဆိုသော ဘိက္ခုဝိဘင်္ဂနှင့် ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂ၊ တစ်နည်းအားဖြင့် ပါရာဇိကဏ် နှင့် ပါစိတ် တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသည်။ ခန္ဓက အား မဟာဝဂ္ဂ ခေါ် ဝိနည်းမဟာဝါ နှင့် စူဠဝဂ္ဂ ခေါ် စူဠဝါ တို့နှစ်ခု ပေါင်းစပ်ထားကာ ပရိဝါကျမ်းမှာ အတူတူဖြစ်သည်။

ကိုးကား ကျမ်းမှီး
-----------------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
2. 1 2  ဆဋ္ဌသံဂါယနာတင် ဝန်ဆောင်သံဃအဖွဲ့, ed. (၁၉၆၅)။ *ပါဠိတော်မြန်မာကျမ်းများ၏ ကျမ်းဦးမှတ်ဖွယ်များ*။ ရန်ကုန်မြို့: မြန်မာနိုင်ငံ ဗုဒ္ဓသာသနာ့အဖွဲ့။
3. ↑  ပညာရေးအဖွဲ့ငယ်, ed. (၁၉၈၆)။ *ပထမပြန်စာမေးပွဲ၊ ပထမငယ်တန်းများအတွက် ပါဠိစာပေကောက်နှုတ်ချက်*။ ရန်ကုန်မြို့၊page=၁-၆: နိုင်ငံတော်သံဃမဟာနာယကအဖွဲ့၊ သာသနာရေးဦးစီးဌာန။CS1 maint: location (link)
**ယာလည်းညက်စေ ကြက်လည်းပန်းစေ** သည် မြန်မာစကာပုံတစ်ခုဖြစ်သည်။

ရှင်းလင်းချက်
-------------

ခွပ်နေသော တောကြက်နှစ်ကောင် မောပန်းသည့် အချိန်အထိ စိတ်ရှည်ရှည် စောင့်ဆိုင်းရင်း မိမိယာကို ထွန်ရေးမပျက် ထွန်သဖြင့် ယာလည်းညက်၊ ကြက်ကိုလည်း အလွယ်တကူ ဖမ်းနိုင်သကဲ့သို့ ကိစ္စတစ်ခုကို အခြေအနေပေးသည်အထိ စိတ်ရှည်ရှည် စောင့်ဆိုင်းရင်း လုပ်ဆောင်ဖွယ် တစ်ခုကို လုပ်နှင့်သဖြင့် အချိန်ပို မကုန်ဘဲ အလုပ်နှစ်ခု ပြီးမြောက်သည်။

နောက်ခံ
-------

မြန်မာသက္ကရာဇ် ၇၃၂-ခုနှစ်တွင် ကလေးနှင့် မိုးညှင်း စစ်ဖြစ်ကြရာ ကလေးစား သိုချည်ဘွားက အင်းဝဘုရင် မင်းကြီးစွာစော်ကဲ ထံ ‘ကျွန်ုပ်ကို ကူညီပါ၊ အောင်မြင်လျှင် မိုးညှင်းကို ဆက်ပါမည်’ ဟု လျှောက်လာသည်။ မိုးညှင်းစား စောခုံမှိုင်းကလည်း ‘ကျွန်ုပ်ကိုကူညီပါ။ ကလေးကို ဆက်ပါမည်’ ဟု လျှောက်လာသည်။

ထိုကိစ္စကို မင်းကြီးစွာက ပညာရှိအမတ်ကြီး စည်းတပြစ်ကို တိုင်ပင်ရာ အမတ်ကြီးက ‘ကိစ္စတစ်ခုတွင် အမြန်ပြုရသောကိစ္စ၊ အနှေးပြုရသောကိစ္စ ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ ဤကိစ္စကို ကြည့်သောအခါ သူတို့နှစ်ဘက် အားအင်မတူကြလျှင် အမြန်ပြုရပါမည်။ ယခုတွင် သူတို့သည် အားချင်းတူနေကြသည်။ ထို့ကြောင့် နှေးနှေးပင် ပြုတော်မူပါ။ စကားအားဖြင့် ဥပမာပုံတစ်ခုကိုလျှောက်တင်သည်။

"လူတစ်ယောက်သည် တောစပ်၌ လယ်ထွန်စဉ် တောကြက်နှစ်ကောင်တို့ ခွပ်နေကြသည်ကို မြင်လျှင် အမြန်သွားရောက်၍ ဖမ်းယူပါက ကြက်များ မောပမ်းခြင်း မရှိကြသေးသောကြောင့် လွတ်ထွက်၍ ပြေးသွားနိုင်သည်။ ငါလည်း လယ်ထွန်သည့် အလုပ်ပျက်လိမ့်မည်။ ထို့ကြောင့် ‘ကြက်လည်းမောစေ၊ ယာလည်း ညက်စေ’ လေအောင် နေစေဦးအံ့ဟု ယာကို ထွန်မြဲထွန်နေ၏။ ယာညက်သောအခါမှ မောပမ်းနေကြပြီးဖြစ်သော ကြက်နှစ်ကောင်ကို သွားရောက်၍ ဖမ်းယူလျက် လွယ်ကူစွာ ဖမ်းရလေ၏။" ဟုသော ဥပမာကို လျှောက်တငမခဲ့၏ ။

"ဤသို့ပင် ယခုလည်း ကလေးရော မိုးညှင်းပါ တိုက်ကြပါစေဦး၊ နှစ်ဦးလုံး မောပမ်းနွမ်းနယ်လာမှ ချီ၍ သိမ်းယူတော်မူပါလျှင် နှစ်ပြည်လုံးကို အလွယ်နှင့်ပင် ရပါလိမ့်မည်" ဟု တင်လျှောက်၏။ အမတ်ကြီး အကြံပေးသည့်အတိုင်း သင့်မြတ်လှသည်ဟု မင်းကြီးစွာသည်လည်း မည်သူ့အားမျှ မကူညီဘဲ နောင်မှချီ၍ သိမ်းပိုက်လျှင် ကလေးနှင့် မိုးညှင်းကို ရလေ၏။ ထိုအခါ စည်းတပြစ်အမတ်ကြီးအား ကလေးနှင့် မိုးညှင်းနှစ်ခုလုံးအား စားစေခွင့် ပေးလေ၏။

(ဤရာဇဝင်လာကိုထောက်၍ နှောင်းလူတို့သည် ထွန်ရေးလည်း ညက်စေ၊ ကြက်လည်း ပန်းစေဟူသော စကားပုံကို စံပြု၍ သုံးစွဲလာကြလေသတည်း။)

ယေဘုယျကိုးကား
-------------

* မြန်မာ့ဂုဏ်ရည် ရာဇဝင်ဖတ်စာ
* ဆရာမကြီး ကြည်ဦး၏ စကားပုံအလင်းပြကျမ်း
**ယာဝိုယဲဇာတောအုပ်** သည် ကမ္ဘာဦးအစက ဥရောပလွင်ပြင် တစ်လွှား ဖြန့်ကျက်တည်ရှိနေခဲ့သော ထူထပ်သော သစ်တောအုပ်ကြီး၏ နောက်ဆုံးနှင့် အကျယ်ပြန့်ဆုံး ကျန်နေခဲ့သော အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ထိုသစ်တောတွင် ဥရောပ၏ အကြီးမားဆုံး ကုန်းနေ သတ္တဝါများဖြစ်သော ဥရောပ ဘိုင်ဆွန်ကျွဲ အကောင် ၈၀၀ ကျော် နေထိုင်ကြသည်။ ယူနက်စကို၏ လူနှင့် ဇီဝရပ်ဝန်း အစီအစဉ်မှ ပိုလန် ဇီဝရပ်ဝန်း ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေ ယာဝိုယဲဇာအား ၁၉၇၆ တွင် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ဘီလာရုဇ် ဇီဝရပ်ဝန်း ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေ အား ၁၉၉၃ တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ဘီလာရုဇ် ဇီဝရပ်ဝန်း ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေသည် ၂၁၆,၂၀၀ ဟက်တာ (၂,၁၆၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ၊ ၈၃၉ စတုရန်းမိုင်) မျှ ရှိခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အား ဖြတ်သန်းဇုံ၊ ကြားခံဇုံ နှင့် အဓိက ဇုံ ဟူ၍ ပိုင်းခြား ထားခဲ့သည်။ ထိုသစ်တောအား ယူနက်စကိုမှ ကမ္ဘာ့အမွေခံနေရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး ဥရောပသမဂ္ဂ မှ နေချရာ ၂၀၀၀ အထူးထိန်းသိမ်းရေး ဒေသ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Baczynska၊ Gabriela။ "Climate change clouds fate of ancient Polish woods"၊ 28 September 2008။ 28 September 2008 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Biosphere Reserve Information – BIALOWIEZA။  2015-05-23 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Biosphere Reserve Information – BELOVEZHSKAYA PUSCHCHA။ 21 February 2016 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  2015-05-23 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  21 World Heritage Sites you have probably never heard of။ *The Daily Telegraph*။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ​နေ​ရောင်ခြည်စွမ်းအင်အလားအလာ
မြန်မာနိုင်ငံတွင် နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်ကို အသုံးပြု၍ တစ်နှစ်လျှင် လျှပ်စစ် ၅၁၉၇၃.၈ တီယာဝပ် (TWh/year)ထုတ်လုပ်နိုင်ရန် အလားအလာရှိသည်။မဟာမဲခေါင်ဒေသခွဲအတွင်းတွင် နေရောင်ခြည်စွမ်းအင် အလားအလာ အများဆုံးရှိသော တိုင်းပြည်ဖြစ်သည်။သို့ရာတွင် ထိုနေရောင်ခြည်စွမ်းအင်ကို အသုံးချ၍ လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရာ၌ ထိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့ထက် များစွာ နောက်ကျနေသည်။  

မြန်မာ့လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေးကဏ္ဍအတွက် ၂၀၂၁တွင် ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်မှ ၈ရာခိုင်နှုန်းထုတ်လုပ်ရန် ရည်မှန်ပြီး ၂၀၂၅တွင် ၁၂ရာခိုင်နှုန်းအထိ ထုတ်လုပ်ရန် ရည်မှန်းထားသည်။၂၀၁၂-၂၀၁၈ ကာလအတွင်း ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်ကဏ္ဍအတွက် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှပ်နှံမှု နည်းပါးခဲ့သည်။ 

မြန်မာ့ကျေးလက်ဒေသအချို့တွင် ဆိုလာကိုအသုံးပြု၍ ဘက်ထရီအားသွင်းခြင်းနှင့် ရေတင်ခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။မြို့ပြဒေသများတွင် မီးတိုင်အမျိုးမျိုးအတွက် သုံးစွဲလေ့ရှိကြသည်
။၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြန်မာ့လူဦးရေ၏ ၇၀ရာခိုင်နှုန်းသည် ကျေးလက်ဒေသတွင် နေထိုင်ကြသည်။ 

မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်သုံး ဓာတ်အားပေးစက်ရုံကို ၂၀၁၈ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။မကွေးတိုင်း မင်းဘူးတွင်တည်ရှိကာ ပထမအဆင့်တွင် ၄၀မဂ္ဂါဝပ် ထုတ်လုပ်မည်ဖြစ်ပြီး အပြည့်အဝလည်ပတ်နိုင်ပါက ၁၇၀မဂ္ဂါဝပ် ထုတ်လုပ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ထို့အပြင် စက်ရုံတစ်ရုံလျှင် ၁၅၀မဂ္ဂါဝပ် ထုတ်လုပ်ပေးမည့် စီမံကိန်းနှစ်ခုကိုလည်း မန္တလေးတိုင်းရှိ မြင်းခြံနှင့် ဝမ်းတွင်း တွင်ဆောက်လုပ်ရန် လျာထားသည်။
တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် စက်ရုံများတည်ဆောက်ပြီး လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ၁၀၆၀မဂ္ဂါဝပ် ထုတ်လုပ်ရန်အတွက် ၂၀၂၀ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာ ၉ရက်နေ့တွင် တင်ဒါဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ထိုတင်ဒါပွဲအတွင်း နေရာ ၃၀တွင် နေရာတစ်ခုမှလွဲ၍ ကျန်နေရာများအတွက် လေလံအောင်မြင်သူများတွင် တရုတ်ကုမ္ပဏီများမှ တင်ဒါအောင်မြင်ခဲ့သည်။လေလံအောင်ကုမ္ပဏီများ၏ အဆိုပြုဈေးနှုန်းများမှ ၁ကီလိုဝပ်နာရီလျှင် မြန်မာငွေ ၄၅ကျပ်မှ ၆၅ကျပ်ဖြစ်သည်။

၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်သုံး ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများတည်​ဆောက်ရန် လျာထား​သော တည်​နေရာများ

ကိုးကား
-------

1. ↑  Vakulchuk, Roman; Kyaw Kyaw Hlaing; Edward Ziwa Naing; Indra Overland; Beni Suryadi and Sanjayan Velautham (2017). *Myanmar’s Attractiveness for Investment in the Energy Sector. A Comparative International Perspective*. Norwegian Institute of International Affairs (NUPI) and Myanmar Institute of Strategic and International Studies (MISIS) Report.
2. ↑  Rural areas to receive electricity powered by renewable sources: Minister (in en) (March 3, 2019)။ 20 April 2021 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။
3. ↑  Stokke, Kristian; Vakulchuk, Roman and Indra Overland (2018) Myanmar: A Political Economy Analysis. Norwegian Institute of International Affairs (NUPI). Report commissioned by the Norwegian Ministry of Foreign Affairs.
4. ↑  Renewable Energy Sector Archived April 14, 2012, at the Wayback Machine.
5. ↑  Solar power fills in for electricity in rural areas Archived 2012-07-08 at the Wayback Machine.
6. ↑  Country’s first solar power plant to start operations in Magwe (in en) (October 15, 2018)။ 20 April 2021 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။
7. ↑  "ဆိုလာစွမ်းအင်စီမံကိန်းအတွက် တက်သုတ်ရိုက်ကြိုးပမ်းခြင်း"။
၂၀၁၄ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ **မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူဦးရေ**သည် (၅၁,၄၈၆,၂၅၃) ဦးဖြစ်သည်။ အမျိုးသား (၂၄,၈၂၄,၅၈၆)ဦး၊ အမျိုးသမီး (၂၆,၆၆၁,၆၆၇) ဦးဖြစ်သည်။ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးသည် လူဦးရေ (၇)သန်းကျော်ဖြင့် အများဆုံးနေထိုင်သောဒေသဖြစ်ကာ ကယားပြည်နယ်သည် လူဦးရေ (၂)သိန်းကျော်ဖြင့် အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။

အစိုးရမှ အသိအမှတ်ပြုထားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၃၅)မျိုးရှိကာ ၎င်းတို့ကို အုပ်စုဖွဲ့ထားသော အဓိကလူမျိုးစုကြီး (၈)စုရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် ဗမာလူမျိုးများသည် (၆၈)ရာခိုင်နှုန်းနေထိုင်ကြသည်။ ထို့နောက် ရှမ်းလူမျိုးများက (၉)ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် ဒုတိယအများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်သူအများဆုံးဖြစ်ကာ ခရစ်ယန်ဘာသာ၊ အစ္စလာမ်ဘာသာ၊ ဟိန္ဒူဘာသာ၊ နတ်ကိုးကွယ်သူ၊ အခြားဘာသာကိုးကွယ်သူများနှင့် မည်သည့်ဘာသာမှ မကိုးကွယ်သူများ အစဉ်လိုက်များပြားသည်။

သန်းခေါင်စာရင်းအလိုက် လူဦးရေများ
--------------------------------

ရှေးမြန်မာဘုရင်များလက်ထက်ကပင် သန်းခေါင်စာရင်းကဲ့သို့သော စစ်တမ်းများ ကောက်ယူခဲ့သည်။ ၁၈၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိလူဦးရေ ၄ သန်းကျော်ခန့်ရှိမည်ဟု ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ တစ်နိုင်ငံလုံး သန်ခေါင်စရင်းကောက်ခံမှုကို ဗြိတိသျှလက်ထက် ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင်စတင်ကောက်ခံခဲ့သည်။ ၁၈၉၁ခုနှစ်တွင် ၇.၇ သန်း၊ ၁၉၀၁ခုနှစ်တွင် ၁၀.၅ သန်း၊ ၁၉၁၁ခုနှစ်တွင် ၁၂.၁ သန်း၊ ၁၉၂၁ခုနှစ်တွင် ၁၃.၂ သန်း၊ ၁၉၃၁ခုနှစ်တွင် ၁၄.၇ သန်းနှင့် ၁၉၄၁ခုနှစ်တွင် ၁၆.၈ သန်း ရှိခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေး ရရှိပြီးနောက် ပါလီမန်ခေတ်တွင် သန်းခေါင်စာရင်းကောက်ယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် တိုင်းပြည်အခြေအနေအရ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် မကောက်ခံနိုင်ခဲ့ပေ။ ၁၈၅၃ခုနှစ်တွင် မြို့ပေါင်း (၂၅၂)မြို့၊ ၁၉၅၄ခုနှစ်တွင် ကျေးရွာအုပ်စုပေါင်း (၃,၀၀၀) ကျော်ကိုသာ စာရင်းကောက်ယူနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၃ခုနှစ် တော်လှန်ရေးကောင်စီလက်ထက်တွင် ပြည်လုံးကျွတ်သန်းခေါင်စာရင်းကောက်ယူနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၃သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူဦးရေ (၂၈.၉)သန်းရှိသည်။ (၁၀)နှစ်အကြာ ၁၉၈၄ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူသော ပြည်လုံးကျွတ်သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြန်မာနိုင်ငံလူဦးရေသည် (၃၅.၃)သန်း ရှိသည်။ ထို့နောက် အခြေအနေအရပ်ရပ်ကြောင့် သန်းခေါင်စရင်းကောက်ယူနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ထို့ကြောင့် ၂၀၁၀နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ခန့်မှန်လူဦးရေကို သန်း(၆၀) ဟု မှတ်ယူခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၄ခုနှစ်တွင်မှ သန်းခေါင်စာရင်း ထပ်မံကောက်ယူနိုင်ခဲ့ရာ ၂၀၁၄ခုနှစ် မတ်လ (၂၉)ရက်နေ့ည သန်းခေါင်ယံတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူဦးရေသည် (၅၁.၄) သန်းဖြစ်သည်။ ၁၉၈၃ သန်းခေါင်စာရင်းထက် (၄၆)ရာခိုင်နှုန်း ပိုမိုတိုးတက်လာသည်။ 

သန်း​ခေါင်စာရင်းအလိုက် မြန်မာ့လူဦး​ရေ
ယမ်းဝန်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်တွင် သုံးစွဲရန် ယမ်းမှုန့်များ၊ လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက်များ ထုတ်လုပ်ရာ၌ ကြီးကြပ်ရသူ ဖြစ်သည်။ ယမ်းဝန်ရာထူးကို မြန်မာ့သမိုင်းတွင် တစ်ကြိမ်သာ တွေ့ရဖူးသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလက ယမ်းဝန်ရာထူး ခန့်အပ်ခဲ့သော်လည်း ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် လက်နက်တိုက်ဝန်ကသာ ယမ်းဝန်၏ တာဝန်ဝတ္တရားများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ရဟန် တူသည်။

ယမ်းဝန်ဘယစက္ကသူ
---------------

မြေဒူးမင်ဒ ( ဆင်ဖြူရှင် ) လက်ထက်တွင် ယမ်းဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသူမှာ ဘယစက္ကသူ ဖြစ်သည်။ ယမ်းဝန်ဘယစက္ကသူသည် ၁၅ စတင်ဘာ ၁၇၆၄ ခုနှစ်တွင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် လက်ဝဲရံတိုင် ဦးဆောင်သော ၅၀ တော်သွေးသောက်အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။

ရတနာပုံခေတ် ယမ်းအမှုထမ်းများ
----------------------------

ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းကာလတွင် ယမ်းအမှုထမ်းများကို လက်နက်တိုက်ဝန်က ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲရသည်။ ရတနာပုံခေတ်တွင် ယမ်းအမှုထမ်း ၄၀ ဦးရှိရာ လစဉ် ရိက္ခါစပါး ၅၆၀ တင်းရရှိကြ၏။ နှစ်စဉ် ဆောင်းဥတုသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ သေနက်စွဲ အမှုထမ်းများ၊ အမြောက်အမှုထမ်းများသည် မန္တလေးတောင်ခြေ အရှေ့ဘက်ရှိ စစ်ပြစ်ကွင်းကတုတ်သို့ သွားရောက်ကာ စစ်ရေးလေ့ကျင့် ကြရသည်။ လိုအပ်သော ယမ်းများကို ဗုံးတပ်ဟုခေါ်သည့် အရပ်၌ ဝင်းကြီးကာရံကာ ယမ်းအမှုထမ်းတို့က ထုတ်လုပ်ကြရသည်။ ဝင်းကြီးအတွင်း အလယ်ရှိရုံတော်ကြီးမှာ ယမ်းထောင်း၊ ယမ်းဖော် လုပ်ဆောင်ရာ နေရာဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  တင်နိုင်တိုး၏ ဝန်တစ်ရာ စာအုပ် ၂၇-၅-၂၀⁠၀၉