recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ဗြော
----

ဗြောမှာ မြန်မာ့တူရိယာ စစ်စစ်ဖြစ်သည်။ ``ပလုပ်တုတ် ဗြုန်း ဗြော ဗြော´´ ဟူ၍ အသံထွက်သဖြင့် ဗြောဟု ခေါ်ကြဟန်တူသည်။ ဗြောမှာ ပတ်စာမပါရှိသောစည်ကို ဘုလုံးတပ်တုတ်ဖြင့် တီးခတ်ရသည်။ ဗြောအဖွဲ့တွင် ပလုပ်တုတ်တစ်ခု၊ ဗြောတစ်လုံး၊ နှဲတစ်လက်နှင့် စည်းဝါး၊ လင်းကွင်းတို့ပါကြသည်။ 
ရွှေဘုံနိဒါန်းတွင် အလောင်းစည်သူမင်းကြီး ဇမ္ဗူဒီပကို လှည့်လည်သည့်ကာလ ကျွန်းဦးသပြေပင်သို့ ရောက်သည် ထို ဇမ္ဗူ့သပြေပင်ကို လေ့လာ၍ လေခတ်သည့်အသံ၊ အရွက်အခက်ခြင်း ထိခိုက်သည့် အသံ၊ ဇမ္ဗူ့သပြေသီး ရေသို့ကြွေကျသံ၊ ရေမှတစ်ဖန် ပြန်ပေါ်သံတို့သည် ညီညွတ်စွာ မရှေးမနှောင်း ဖြစ်ကြ၍ ထိုအသံများကို အကြောင်းပြုကာ တူရိယာများ ပေါ်လာသည်ဟု ပါ၏။ ဗြောခေါ် စည်ပြောမှာမူ ဇမ္ဗူ့သပြေသီး ရေထဲမှ ပေါ်လာသည့် အသံကို အကြောင်းပြု၍ ပေါ်လာသော တူရိယာဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရှေးကဗျာတို့၌ ``ကျွန်းဦးသပြေ၊ ညှာမှာကြွေသား၊   

ကျပေတုံလှာ၊ ရေမျက်နှာထက်၊   

သံဝါကျူးလွန်၊ နစ်လေဟန်တူ၊   

ပြုတ်ပြုတ် ဟူ၍၊ ပေါ်မူထူးလည်၊   

ပြုန်း ပြုန်း မြည်ရှင့်။ ။ ဟူ၍ စပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။   
 
ဗြောသည် အလွန်မင်္ဂလာရှိသော အဆောင်အရွက်တို့တွင်မှ အသုံးပြုသော တူရိယာဖြစ်သည်။ ယခုခေတ်တွင် အလှူမင်္ဂလာ အရာ၌တွင်မှ ဗြောကို သုံးကြသည်။ ရှေးမြန်မာ ဘုရင်ခေတ်က ထွက်တော်မူကြီး၌ စည်တော်ရွမ်း၍ ဗြောကို တီးရသည်။ အင်းဝခေတ် ရှင်ဘုရင်များ ထွက်တော်မူရာတွင် တီးမှုတ်ရသော စည်ဝိုင်း သုံးဝိုင်းအနက် စည်ပြောဝိုင်းမှ တဆင့် ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရသည်။ 
ဗြောမှာ မြန်မာ့တူရိယာ စစ်စစ်ဖြစ်သော်လည်း မြန်မာတို့၌ ခေတ်မြုပ်နေခဲ့သည်။ သို့သော် ရွာစား စိန်ဗေဒါသည် ဗြောကို သစ်ဆန်းစေခဲ့သည်။ ``မြို့လယ်ကမဏ္ဍပ် - အရပ်မှာတဲ့ ကုသိုလ်´´အစချီ မင်္ဂလာ ဗြောညွန့်ကို တီထွင်၍ တစ်စခန်းသစ် စေခဲ့သည်။ သို့သော် စိန်ဗေဒါကြီး၏ ဗြောညွန့်ကို ဆိုင်းဝိုင်း ဖြင့်သာတီးလေသည်။ ထို့ကြောင့် ဗြောတုဟု ဆိုရပေမည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မောင်သိန်းနိုင်၏ မြန်မာ့ဇာတ်သဘင် သမိုင်း (၁၉၆၈-ခု၊ စာပေဗိမာန်ထုတ်)


| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
မြန်မာ့တူရိယာများ |
| --- |
| ကြိုးတပ်တူရိယာများ | 
* စောင်းကောက်
	+ ကရင်စောင်းကောက်
* ဒုံမင်း
* မြန်မာဂီတာ
* မိကျောင်း

 |
| လေမှုတ်တူရိယာများ | 
* ချည်ချောင်း
* ငြှင်း
* တံပိုး
* နှဲ
* ပလွေ

 |
| စည်းချက်တူရိယာများ | 
* ဆိုင်းဝိုင်း
	+ ကြေးဝိုင်း
	+ ပတ်မကြီး
	+ ပတ်လုံး
	+ ပတ်ဝိုင်း
	+ သံလွင်
* ပတ္တလား
* ပလုတ်
* ဖားစည်
* ဗြော
* ဝါးလက်ခုပ်
* အိုးစည်
* မောင်း

 |
| အခြား | 
* ခရုသင်း

 |
အဇာဘိုင်ဂျန်ပြည်နယ်သည် အီရန်နိုင်ငံ၏ အနောက်မြောက် ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ရှေးအခါက အက်ထရိုးပတီးနီဟု ခေါ်သည်။ ထိုနယ်၏မြောက်ဘက်တွင် အဇာဘိုင်ဂျန်နိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် တူရကီနှင့် အီရတ်နိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ကာဒက်စတန်ပြည်နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ခမ်မဆဲနှင့်ဂျီလန် ပြည်နယ်တို့ အသီးအသီး တည်ရှိ၏။ စတုရန်းမိုင် ၄၁၁၅ဝ ကျယ်ဝန်း၍ တောင်ထူထပ်သော ပြည်နယ်ဖြစ်သည်။ မိုးလည်း ပါးသည်။ သို့သော် မြစ်ချောင်းများမှာ ဆီးနှင်းများမပြတ် အရည်ပျော်လာတတ်သောကြောင့် တစ်နှစ်လုံး ရေပြတ်သည် မရှိပေ။ အီရန်နိုင်ငံ မြေဩဇာအထက်သန်ဆုံးသော ဒေသ များတွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည်။

အဇာဘိုင်ဂျန်ပြည်နယ်တွင် ခဲ၊ သံ၊ ကြေးနီနှင့် အခြားဓာတ် သတ္တုများ ထွက်သည်။ သိုးမွေးချည်လည်း ထွက်သည်။ မြစ်ဝှမ်းများတွင် ဂျုံ၊ စပါး၊ မုယောစပါး၊ ဖူးပြောင်း၊ ဘီသွာ လျှော် စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်သည်။ ကုလားအုပ်၊ မြင်းနှင့်နွားကိုလည်း အပါအဝင်ဖြစ်သည်။
အဇာဘိုင်ဂျန်ပြည်နယ်ကို အုပ်ချုပ်ရေးအလို့ငှာ အရှေ့အဇာ ဘိုင်ဂျန်ပြည်နယ်နှင့် အနောက်အဇာဘိုင်ဂျန် ပြည်နယ်ဟု ခွဲခြား 
ထား၏။ အရှေ့အဇာဘိုင်ဂျန်ပြည်နယ်၏ လူဦးရေမှာ ၂.၆ သန်း (၁၉၆၆)ဖြစ်၍ အနောက် အဇာဘိုင်ဂျန်ပြည်နယ်၏ လူဦးရေမှာ ၁သန်း (၁၉၆၆)ဖြစ်သည်။ တာဗရစ်မြို့သည် အရှေ့ အဇာဘိုင်ဂျန်ပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်၍ ရီဇာယဲမြို့သည် အနောက် အဇာဘိုင်ဂျန် ပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၂)သုတ် ရှိပါသည်။

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် မိဂဇာလာ ဥပါသိကာမ၏ မေးလျှောက်သော "ပုရာဏ (ဗြဟ္မစာရီ)နှင့် ဣသိဒတ္တ(အဗြဟ္မစာရီ)တို့ သကဒါဂါမ် ဖြစ်ပြီး တုသိတာနတ်ပြည်၌ဖြစ်ပုံ"ကို ဘုရားရှင်အားလျှောက်ထားရာ ဘုရားရှင်က သောရတပုဂ္ဂိုလ်နှစ်မျိုး၊ အဓိဂတကောဓမာန လောဘဓမ္မ ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်မျိုး၊ အဓိဂတ ကောဓမာန ဝစီသင်္ခါရ ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်မျိုးတို့ကို အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များရှိသည်။

---

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် အထက်သုတ်တော်ပါ အရှင်အာနန္ဒာ မေးလျှောက်အပ်သော မိဂသာလာ၏ပြဿနာကို (၁) ဒုဿီလပုဂ္ဂိုလ် နှစ်မျိုး၊ (၂) သီလဝန္တပုဂ္ဂိုလ် နှစ်မျိုး၊ (၃) တိဗ္ဗရာဂပုဂ္ဂိုလ် နှစ်မျိုး၊ (၄) ကောဓန ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်မျိုး၊ (၅) ဥဒ္ဓတပုဂ္ဂိုလ်နှစ်မျိုးဖြင့် ရှင်းလင်း၍ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ်ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -အံ၊၂၊၃၀၅-၉။ အံ၊မြန်၊၂၊၃၉၂-၆။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၁၃-၅။ အံ၊ဋီ၊၃၊၁၁၃။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ဆက္ကနိပါတ ၁-ပဌမပဏ္ဏာသက၊ ၅-ဓမ္မိကဝဂ္ဂ၊ ဒုတိယသုတ်။
2. ↑  -အံ၊၃၊၃၆၅-၃၇၀။ အံ၊မြန်၊၃၊၃၆၃-၈။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၂၃-၄။ အံ၊ဋီ၊၃၊၃၄၅-၆။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ဒသကနိပါတ၊ ၂-ဒုတိယပဏ္ဏာသက၊ (၈) ၃-အာကင်္ခဝဂ္ဂ၊ ပဉ္စမသုတ်။
3. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
အိုတို လူဝီ
ဩစတြီးယားလူမျိုး ဆေးပညာရှင် အိုတိုလူဝီ (အင်္ဂလိပ် : Otto Lowewi) ကို ၁၈၇၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ ဖရန့်ဘတ်အမ်မိန်းမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် အထက်တန်းပညာရပ်တို့ကို သင်ယူပြီးသည့်အခါ ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် မြူးနစ်တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ သူသည် ထိုစဉ်က ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည့် စထရက်စ်ဘတ်ချ်တက္ကသိုလ်သို့ ဆက်လက်တက်ရောက်ခဲ့ကာ ဆေးပညာရပ်များကို လေ့လာသင်ယူခဲ့သည်။ လူဝီသည် ခန္ဓာဗေဒဘာသာရပ်များကို ပိုမိုစိတ်ဝင်စားခဲ့ပြီး ကျောင်းအားလပ်ရပ်များတွင် အဆိုပါဘာသာရပ်ကို သီးခြားသင်ယူခဲ့သည်။
၁၈၉၃ ခုနှစ်၏ နွေရာသီလများတွင် လူဝီသည် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုရန် အပြင်းအထန်ကြိုးစားခဲ့သည်။ ၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် လူဝီသည် စထရက်စ်ဘတ်ချ်တက္ကသိုလ် မှ ဆေးပညာရပ်ပါရဂူဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။

လူဝီသည်ဘွဲ့ရပြီးသည့်အခါ ဖရန့်ဘတ်မြို့ရှိ အင်အော်ဂဲနစ်ဓာတုဗေဒဘာသာရပ်ကို လေ့လာခဲ့ကာ စထရက်စ်ဘတ်ချ်တက္ကသိုလ်ရှိ (Franz Hofmeister) ၏ ဇီဝဓာတုသိပ္ပံကျောင်းတွင် လအနည်းငယ်ကြာမျှ အလုပ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် ဖရန့်ဘတ်မြို့ရှိ မြို့တော်ဆေးရုံတွင် ဂျာမန်လူမျိုး ဆေးပညာရှင် (Carl von Noorden) ၏ လက်ထောက်အဖြစ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်များက ဆေးရုံတွင် တီဘီ ခေါ် အဆုတ်နာရောဂါ နှင့် အဆုတ်ရောင်ရောဂါသည်များ အသေအပျောက် အများဆုံးဖြစ်နေသည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ ၎င်းရောဂါသည် တိကျမှန်ကန်သော ရောဂါကုထုံး မရှိသေးသောကြောင့်လည်းဖြစ်သည်။ လူဝီသည် အဆိုပါရောဂါ ပြဿနာအတွက် အထူးအလေးထားဆောင်ရွက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး ဆေးဝါးဗေဒကို ပိုမိုလေ့လာခဲ့သည်။ ၁၈၉၈ ခုနှစ် လူဝီသည် ဂျာမနီနိုင်ငံရှိ မာဘတ်ချ်အန်ဒါလန့်တက္ကသိုလ်တွင် ဂျာမန်လူမျိုး ဆေးပညာရှင်နှင့် ပါမောက္ခဖြစ်သူ Hans Horst Meyer ၏လက်ထောက်တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် အဆိုပါ သုသေတနဌာန၏ ပါမောက္ခဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် လူဝီသည် ဂရက်ဇ်မြို့ရှိ ဆေးဝါးဗေဒဌာန၏ ဌာနအကြီးအမှူးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။

လူဝီ၏ ရှာဖွေထုတ်ဖော်ချက်များနှင့် နိုဘယ်လ်ဆု
--------------------------------------------

လူဝီသည် ဇိဝဓာတုဖြစ်စဉ်ကို အထူးလေ့လာခဲ့ပြီး phlorhizin ခေါ် သစ်သီးပင်များ၏ အမြစ်နှင့် အခေါက်တို့မှ ထုတ်လုပ်သော အဖြူရောင် ခရစ်စတယ် ဂလူးကိုဆိုက်ဓာတ်ပေါင်း၏ သဘာဝကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် လူသားတို့၏ ဇီဝဓာတုဖြစ်ကိုလည်း လေ့လာဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ "On protein synthesis in the animal body" အမည်ဖြင့်လည်း စာအုပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့တွင် ကျောက်ကပ်၏ ဆောင်ရွက်ချက်၊ ပရိုတင်း၊ အာဟာရဓာတ်များနှင့် အမိုင်နိုအက်စစ်အကြောင်းတို့ကို လက်တွေ့ စမ်းသပ်လေ့လာကာ စာတမ်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သူသည် လန်ဒန်မြို့ရှိ စတာလင် သုတေသနဓာတ်ခွဲခန်းတွင် အခြားသောပညာရှင်များနှင့်အတူ လပေါင်းများစွာ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံသား ဇီဝကမ္မဗေဒပညာရှင်နှင့် ဆေးဝါးပညာရှင်သူတို့ နှစ်ဦး၏ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒနှင့် ဆေးဝါးဗေဒပညာရပ်များနှင့် ပက်သက်၍ ရှာဖွေဖော်ထုတ်ချက်များကြောင့် ၁၉၃၆ ခုနှစ်အတွက် ဓာတုဗေဒပညာရပ်ဆိုင်ရာ ထူးချွန်များအဖြစ် နိုဘယ်လ်ဆု ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။

ကွယ်လွန်ခြင်း
-------------

လူဝီသည် ၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် Guida Goldschmiedt နှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့ပြီး သား ၃ ယောက်၊ သမီး ၁ ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ လူဝီသည် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံသား အဖြစ်ခံယူခဲ့သည်။ အိုတိုလူဝီသည် ၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

ကိုးကားချက်
-----------

1. ↑  သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဂျာနယ်၊ အတွဲ (၁၅၇)
**အိုဆူလေဒီးန်** သည် သာသနာအားသက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်း၏ အုတ်မြစ်ဖြစ်သည်။ ရှီအာ တို့၏ယုံကြည်ချက်
တွင်ဦးစွာ၎င်းတို့အားယုံကြည်ရမည်ဖြစ်ပြီး ထို့နောက် ဖှရူအေဒီးန် လက်တွေ့ကျင့်ကြံရမည်တို့ကိုဆောင်
ရွက်ရမည်ဖြစ်သည်။ အိုဆူလေဒီးန် သည်ယုံကြည်မှုနှင့်သက်ဆိုင်ပြီး ဖှရူအေဒီးန် သည်လက်တွေ့ဆောင်
ရန်ရှောင်ရန်တို့ကိုကျင့်သုံးရမည့်အပိုင်းဖြစ်သည်။ အိုဆူလေဒီးန် သည်အဲဟ်လေစွန်နသ် တို့၏အမြင်တွင်
သောင်ဟီးဒ်၊ နဗူဝသ်၊ မအာဒ် ဖြစ်ပြီး ရှီအာတို့၏ယုံကြည်ချက်နောက်နှစ်ခုမှာ အေမာမသ် နှင့် အဒ်လ်ဖြစ်
ပြီး သာသနာ့ယုံကြည်ချက်ဆိုင်ရာတို့ကို ခြုံငုံထားခြင်းဖြစ်ကာ ဘာသာစကားများ မျိုးနွယ်စုများသည်
အချိန်ကာလများ စီးမျောရင်း မတူကွဲပြားသည့်ပုံစံအမျိုးမျိုးနှင့်လက်ခံထားကြသည်။

ယုံကြည်ချက်
-----------

အိုဆူလေဒီးန် ကိုသက်ဝင်ယုံကြည်ရန်အတွက်လေ့လာတွေးခေါ်ခြင်းနည်းဖြင့်ရယူ ရမည်ဖြစ်သည် သပ်က်လီးဒ်လုပ်
ရန်မလိုအပ်ပါ။ အိုဆူလေဒီးန်ကိုယုံကြည်မှုမရှိပါက သာသနာ့ဘောင်အပြင်သို့ရောက်သွားမည်ဖြစ်သည်။ အချို့သော
ရေစာလာ များတွင်အကြောင်းအရာများကိုအိုဆူလေဒီးန် ဖြင့်အစပြုဖော်ပြထားသည်၊ သောင်ဟီးဒ် ၊နဗူဝသ် ၊မအားဒ်
တို့သည် မွတ်စလင်မ်များအကြားတူညီမှုရှိသော အိုဆူလ်ဖြစ်ပြီး အေမာမ်မသ် နှင့် အဒ်လ်သည်ရှီအာမဇ်ဟဘ်ကသာ
လက်ခံယုံကြည်သော အိုဆူလ် ၂ ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည်မဇ်ဟဘ်၏ အိုဆူလ် ဖြစ်ပြီးမည်သူမဆိုယုံကြည်မှုမရှိပါက
မည်မျှပင်အစ္စလာမ့်ဘောင်အပြင်သို့မရောက်သည်ဖြစ်စေ ရှီအာမဇ်ဟဘ် ၏အပြင်သို့ရောက်သွားမည်ဖြစ်သည်။

ရှီအာ ၏ အိုဆူလ်
---------------

ရှီအာ တို့၏ မဇ်ဟဘ်အိုဆူလ်သည် ၅ ခုရှိပြီးပထမသုံးခုသည် အိုဆူလေဒီးန် ဖြစ်သည်။

1. -သောင်ဟီးဒ်---တစ်ပါးတည်းသောအရှင်
2. **အဒ်လ်---အဓိပ္ပာယ်မှာ အရှင်မြတ်၏လုပ်ရပ်မှန်သမျှသည်တရားမျှတတော်မူပြီး မည်သူ့ကိုမှရက်စက်ခြင်းမရှိပါ အ ရာခပ်သိမ်းကိုထိုက်တန်စွာသူ့နေရာနှင့်သူသတ်မှတ်ထားရှိတော်မူပြီး အကောင်းဆုံးအနေအထားနှင့်စီရင်ဆုံးဖြတ် တော်မူသည်။**
3. **နဗူဝသ်---တမန်တော်မြတ် မိုဟမ္မဒ်(ဆွ) နှင့် တမန်တော်အပေါင်းကိုစေလွှတ်ခဲ့သည်။**
4. အေမာမသ်---အစ္စလာမ့်တမန်တော်မြတ်ကြီး(ဆွ) ပြီးနောက် ခေလာဖှသ် နှင့်အေမာမသ် ကိုဆက်ခံသူများသည် အလ္လာဟို အရှင်မြတ်ဘက်မှခန့်အပ်သူများဖြစ်သည်။
5. မအားဒ်--- လူသားအပေါင်းမိမိတို့၏လုပ်ရပ်များနှင့်ပတ်သက်၍ စစ်ဆေးမေးမြန်းခံရမည့်နေ့ဖြစ်ပြီး မိမိတို့နှင့်ထိုက် တန်သော စဝါးဘ် နှင့် အဇားဘ် များကိုစံစားခံစားရမည့်နေ့ဖြစ်သည်၊ ဧကန်မုချ ထိုနေ့သည် ကေယာမသ် နေ့ပင် ဖြစ်၏။

အဲဟ်လေစွန်နသ် ၏ အိုဆူလေဒီးန်
----------------------------

၁-သောင်ဟီးဒ် ၂-နဗူဝသ် ၃-မဘ်ဒါအ် နှင့် မအာဒ် ဖြစ်ပြီး ထို့အပြင် အရ်ကာနေအစ္စလာမ်ဖြစ်သော ရှဟာဒသိုင်းန်
(သောင်ဟီးဒ် နှင့် နဗူဝသ် ကိုသက်သေခံခြင်း) နှင့်နောက်အိုဆူလ် ၄ ခုမှာအစ္စလာမ်၏အဓိကကျသောအေဗါဒသ်
ပိုင်းဆိုင်ရာဖြစ်သည့် နမားဇ်၊ ရိုဇာ၊ ဇကားသ်၊ ဟဂျ် တို့ဖြစ်သည်။

စာညွှန်း
--------
**အရှင်ကုမာရကဿပ** (၉၄၃ − ၉၉၈) သည် ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူရှင်လက်တွင် ထင်ရှားသည့် ရဟန်းတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ဆရာတော်သည် ပျို့ကဗျာစာဆို ဖြစ်သည်။

ဘဝ
--

အရှင်ကုမာရကဿပကို သက္ကရာဇ် ၉၄၃ ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁၄ ရက်၊ တနင်္လာနေ့တွင် ဟံသာဝတီမြို့တော်အနီး လှော်ကာကြီးရွာတွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ငယ်အမည်သည် မောင်ကျော်လှ ဖြစ်သည်။ 

ငယ်စဉ်အခါ ဟံသာဝတီမြို့သည် မငြိမ်သက်သဖြင့် အထက်အညာသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ခဝါတော်ရွာသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ထိုရွာရှိ ဆရာတော်ထံတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၀ သားအရွယ်တွင် သာမဏေဝတ်ကာ ၁၇ နှစ်သားအရွယ်တွင် အဝမြို့တိုက်ဆရာတော်ထံတွင် ဆက်လက်သင်ယူခဲ့သည်။ 

ထိုအခါ ဆရာတော်သည် ကဗျာလင်္ကာအရေးအသားထက်မြက်သဖြင့် ညောင်ရမ်းမင်းတရားသည် အဝမြို့သို့ ပင့်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အသက် ၂၀ တွင် ရဟန်းဝတ်ခဲ့သည်။ ဘွဲ့တော်မှာ ရှင်ကုမာရကဿပ ဖြစ်သည်။ ရှင်ကုမာရကဿပသည် သိမ်မှအထွက်တွင် ရေးသားပြီးဖြစ်သည့် ဓမ္မရသပျို့ကို မင်းကြီးအား ပေးအပ်ခဲ့သည်။

ရှင်ကုမာရကဿပသည် ရွှေကြက်ယက်ဘုရားတွင် သီတင်းသုံးတော်မူနေချိန်တွင် ဓမ္မရာသီပျို့ကို ရေးသားခဲ့သည်။

ဘဝနိဂုံး
--------

ဆရာတော်သည် သက္ကရာဇ် ၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။

ရေးသားခဲ့သည့် စာပေများ
----------------------

၁။ ဓမ္မရာသီပျို့၊

၂။ ဓမ္မရသပျို့။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  လှသမိန် (၁၉၆၁)။ *ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်မြို့: ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက်။ pp. ၁၄။
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၃)သုတ် ရှိပါသည်။

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် မုသာဝါဒမှရှောင်ကြဉ်သော သတ္တဝါတို့နည်းပါးလှပုံ၊ မုသာဝါဒမှ မရှောင်ကြဉ်သောသတ္တဝါတို့ များပြား လှပုံ၊ သစ္စာလေးပါးကို မသိမမြင်ကြပုံ ထို့ကြောင့် အရိယသစ္စာလေးပါးတို့ကို သိမြင်ရန် အားထုတ်သင့်ပုံကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

---

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဝစီဒုစရိုက်လေးပါးကို ပြောဆိုသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ငရဲသို့ရောက်ရမည်၊ ဝစီဒုစရိုက် လေးပါးတို့မှ ရှောင်ကြဉ်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် နတ်ပြည်သို့ရောက်လိမ့်မည်ဟု ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခအားဖြင့် ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

---

သမ္ပဇာန မုသာဝါဒဟူသော တစ်ခုသောဓမ္မကို ကျူးလွန်သောပုဂ္ဂိုလ်အား တစ်စုံတစ်ခုသောမကောင်းမှုကို မပြုလုပ်တော့သည်မရှိဟု ဝံသနိုင်ငံ ကောသမ္ဗီမြို့ ဥတေနမင်းနန်းတော်၌ ခုဇ္ဇုတ္တရာက သမာဝတီအမှူးရှိသော မိဖုရားတို့အား ဘုရားရှင် အထံတော်ကကြားနာခဲ့ပုံကို ဟောပြသည့်သုတ်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၃၊၄၀၇။ သံ၊မြန်၊၃၊၄၁၃။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၁၂-သစ္စသံယုတ္တ၊ ၈-ဒုတိယအာမကဓညပေယျာလဝဂ္ဂ၊ စတုတ္ထသုတ်။
2. ↑  -အံ၊၁၊၃၉၅-၆။ အံ၊မြန်၊၁၊၄၁၀။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ စတုက္ကနိပါတ၊ ၂-ဒုတိယပဏ္ဏာသက၊ (၉) ၄-မစလဝဂ္ဂ၊ ဒုတိယသုတ်။
3. ↑  -ဣတိဝုတ်၊၂၀၇။ ဣတိဝုတ်၊မြန်၊၁၉၀။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၈၂-၃။

-ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ဣတိဝုတ္တက၊ ၁-ဧကကနိပါတ၊ ၃-တတိယဝဂ္ဂ၊ ပဉ္စမသုတ်။
4. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
ရွှေဥဒေါင်းတောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်၊ မိုးကုတ်မြို့နယ် နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်တို့နှင့် ဆက်စပ်တည်ရှိသည်။ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော တည်ထောင်ရသည့် ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ပျက်စီး ဆုံးရှုံးခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်၊ ဒေသခံများ၏ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများကို ထောက်ပံပေးနိုင်စေရန်၊ ဆင်များကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန်၊ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များကို ခိုးယူသတ်ဖြတ်ခြင်းကာကွယ်ရန်၊ တောင်ယာစနစ်ကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း ပိုမိုတိုးတက်စေရန် ရည်ရွယ်၍ တည်ထောင်ခဲ့သည်။

တည်နေရာ
-------

မြောက်လတ္တီတွဒ်၂၃°၀၁'၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆°၁၃'၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်၊ မိုးကုတ်မြို့နယ် နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်တို့နှင့် ဆက်စပ် တည်ရှိပြီး ၃၂၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ စတင်တည်ထောင်သည့်ခုနှစ်မှာ ၁၉၂၇ခုနှစ်(မူကွဲ ၁၉၁၈ ခုနှစ်) ဖြစ်သည်။

သဘာဝအရင်းအမြစ်များ
------------------

သစ်တောအမျိုးအစားမှာ အမြဲစိမ်းတော အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး၊ ရွက်ကြွေတောများလည်း ရှိသည်။ **ဆင်၊ ပြောင် (Gaur)၊ ဆတ်၊ စိုင်(Banteng)၊ ဝက်ဝံ၊ ဆီးရိုးတောဆိတ်(Serow Deer) များ ကျကစား**နေထိုင်ကြသည်။

ခြိမ်းခြောက်နေသောအန္တရာယ်များ
-----------------------------

သစ်ထုတ်လုပ်ခြင်းများ၊ ကျောက်ထူးခြင်းနှင့် ရွှေကျင်ခြင်းလုပ်ငန်းများ၊ ရှားပါးတိရစ္ဆာန်များကို အမဲလိုက်ခြင်းများ၊ ရှားပါးအပင်များကို စုဆောင်းခြင်းများနှင့် မြို့ပြဧရိယာ တိုးချဲ့ခြင်းတို့သည် အဆိုပါ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော၏ ခြိမ်းခြောက်နေသော အန္တရာယ်များဖြစ်သည်။

ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းလုပ်ငန်းများ
---------------------------------------

### သုတေသနလုပ်ငန်းများ

ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ သတ္တဗေဒဌာနမှ ဆင်ရိုင်းများ(Elephas maximus)တို့၏ ကျတ်စားရာနေရာများနှင့် ပျံနှံတည်ရှိမှုကို လေ့လာနေလျက်ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများကြွယ်ဝမှု၊ သစ်တောဦးစီးဌာန[*လင့်ခ်သေ*]
2. Report: Myanmar Protected Area (2011)
3. MYANMAR: COMBATING ILLEGAL WILDLIFE TRAFFICKING AND ILLEGAL LOGGING (DEC 2013 - JAN 2014) Archived 3 February 2015 at the Wayback Machine.

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
မြန်မာနိုင်ငံရှိ သဘာဝ ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေများ |
| --- |
| အမျိုးသားဥယျာဉ်များ | 
* အလောင်းတော်ကဿပ
* လှော်ကား
* ခါကာဘိုရာဇီ
* အင်ခိုင်ဘွမ်
* လန်ပိကျွန်း
* နတ်မတောင်
* ပုပ္ပါးတောင်
* တနင်္သာရီ
* လေညာ
* နံ့သာကျွန်း

 |
| ဘေးမဲ့တောများ | 
* ချပ်သင်း
* ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်း
* အင်းတော်ကြီး
* အင်းလေးကန်
* မိန်းမလှကျွန်း
* မိုးယွန်းကြီးအင်း
* ရခိုင်ရိုးမ
* ရွှေစက်တော်
* ထမံသီ
* ကေလာသ
* ဖုန်ကန်ရာဇီ
* ကျောက်ပန်းတောင်
* ကျိုက်ထီးရိုး
* ဝက်သည်းကန်
* မြောက်ဇာမရီ
* လောကနန္ဒာ
* သမီးလှကျွန်း
* မင်းစုံတောင်
* မင်းဝံတောင်
* မော့စ်ကော့ကျွန်း
* မူလာရစ်
* ပိတောင်
* ရွှေဥဒေါင်း
* ကဟီးလူ
* ပန်းလောင်နှင့် ပြဒါးလင်းဂူ- ဘွမ်ဖာဘွမ်
* တောင်ကြီး
* ပြင်ဦးလွင်
* တနင်္သာရီ
* လွိုင်မွေ
* ပါစာ

 |
| တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်များ | 
* ဆာဖာရီဥယျာဉ်
* နေပြည်တော်
* ရန်ကုန်
* မန္တလေး

 |
| ဥယျာဉ်များ | 
* ကန်တော်ကြီး
* စိမ့်ရေ သစ်တောဥယျာဉ်

 |
| ဆင်စခန်းများ | 
* မြိုင်ဟေဝန်
* ဖိုးကျား
* ဝင်္ဂဘော်ဆင်စခန်း
* မှော်ယောကြီးဆင်စခန်း
* ဆင်ဆေးရုံ

 |
ပန်းချီ ဦးအုန်းလွင်
**ပန်းချီဦးအုန်းလွင်** ကို မွန်ပြည်နယ်၊ မုဒုံမြို့နယ် တံခိုင်တိုင် ကျေးရွာမှ အဖ ဦးငယ်၊ အမိ ဒေါ်ရွှေသဲ တို့မှ ၁၉၀၇ ခု အောက်တိုဘာ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ မွေးချင်း ၇ ယောက် ရှိပြီး အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်။ မွေးချင်းများမှာ ဦးမြသင်း၊ ဦးစောဖေ၊ ဦးငွေကိုင်၊ ဦးစိန်ဂိုင်၊ ဒေါ်ကြင်မေ၊ ဒေါ်တင်ညွန့် တို့ဖြစ်ကြသည်။ ငယ်မည် အပါ ဖြစ်သည်။ 

ဘုန်းကြီးကျောင်း၊ သာယာဝတီ (B.M.A) ကျောင်း၊ ပြည်မြို့အထက်တန်းကျောင်း နှင့် ရန်ကုန် မက်သဒစ် ဟိုက်စကူးကျောင်း များတွင် အဋ္ဌမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ကျောင်းမှ ပြုလုပ်သော ဘေဒီရှိုးပြပွဲ၌ ဦးအုန်းလွင်၏ လက်ရာကို ပညာဝန် ဒေါ်မြစိန် က တွေ့ရှိသဘောကျသွားသဖြင့် ဝင်ဆာနှင့် နယူတန် ကုမ္ပဏီ မှ ပန်းချီပစ္စည်း ၂၀ ဖိုး ဝယ်ယူခွင့်ပေးခဲ့သည်။ ပြည်မြို့၌ အဋ္ဌမတန်း အောင်သောအခါ ၁၉၂၆ ခုနှစ်၊ မေလတွင် မြန်မာအဆွေ ကုမ္ပဏီ မှ ထုတ်ဝေသည့် ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း က ကျင်းပသော ပန်းချီပြိုင်ပွဲသို့ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ စတုတ္ထဆု ရရှိခဲ့သည်။ ဦးဘလုံက ပထမ၊ ဦးမောင်မောင်တင်က ဒုတိယ၊ ဦးစုက တတိယ၊ ဦးအုန်းလွင်က စတုတ္ထ ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

၁၉၂၆ ဇူလိုင် တွင် မြန်မာအဆွေကုမ္ပဏီ၌ လခ ၄၀ ကျပ်ဖြင့် ပန်းချီဆရာ အဖြစ် ဝင်လုပ်ခဲ့သည်။ တစ်နှစ်ခန့်ကြာသော် ဦးဘလုံ က ခေါ်သဖြင့် မြန်မာအဆွေ မှ ထွက်ကာ ဘလုံအုန်းလွင် စတူဒီယို ဖွင့်၍ ကိုယ်ပိုင်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဘားမားအတ်ကလပ်တွင်လည်း ဦးဘဉာဏ်၊ ဦးဘဇော် တို့၏ ပန်းချီ သင်တန်းတွင် ရေဆေးပညာကို လေ့လာသင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၂၉ တွင် ဗြိတိသျှဘားမားမှ ဦးစံလွင် ခေါ်သဖြင့် လက်ထောက်ပန်းချီဆရာ အဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သည်။ ၁၉၃၂ တွင် လခစား ပန်းချီဆရာ အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ကာ လွတ်လပ်သော ပန်းချီဆရာဘဝဖြင့် ရပ်တည်သွားသည်မှာ ကွယ်လွန်ချိန်အထိဖြစ်သည်။

တွံတေးသူ မသန်းနှင့် အိမ်ထောင်ကျသည်။ ၁၉၃၆ မှ ၁၉၄၃ အထိ မအုန်းနှင့် ပေါင်းဖက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ တွင် မုဒုံမှ မအေးကြည်နှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။

ဘဝနိဂုံး
--------

၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် မျက်စိကွယ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈၊ ဇွန်လ ၂၇ ရက် နံနက် ၃ နာရီတွင် ကွယ်လွန်သည်။ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ကျောက်ရေတွင်း သုသာန်၌ ဂူသွင်းသဂြိုဟ်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑   ဝင်းသဉ္ဇာမျိုး (၂၀၀၂ ခုနှစ်)။ *ပန်းချီဦးအုန်းလွင်*။ ပထမအကြိမ်။ စာပေဗိမာန်။ `|year=` ရှိ ရက်စွဲတန်ဖိုး စစ်ဆေးရန် (အကူအညီ)
ဒေးဗစ် ကင်မရွန်
ဒေးဗစ် ဝီလီယမ် ဒေါ်နယ်လ် ကင်မရွန် (၁၉၆၆ အောက်တိုဘာ ၉ ရက်မွေး) သည် လက်ရှိ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၏ ဝန်ကြီးချုပ်၊ ပြည်သူ့ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းဝန်ကြီးဌာန၏ ဝန်ကြီး နှင့် ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည်။ ကင်မရွန်သည် ဝစ်တနီ ပြည်နယ်၏ ကိုယ်စားပြု လွှတ်တော် အမတ်ဖြစ်သည်။

ကင်မရွန်သည် စိတ်ပညာ၊ နိုင်ငံရေး နှင့် ဘောဂဗေဒ ဘာသာရပ်ကို အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ်တွင် သင်ကြားခဲ့ပြီး ဖတ်စ်ကလပ် အော်နာ ဒီဂရီ ဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် သူသည် ကွန်ဆာဗေးတစ် သုတေသန ဌာနသို့ ဝင်ရောက် အမှုထမ်းခဲ့ပြီး နော်မန် လေးမောင့် ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ထိုမှ တဆင့် မိုက်ကယ် ဟောင်းဝပ်၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် ကာလ်တန် ဆက်သွယ်ရေး၏ ကော်ပိုရေးရှင်းဆိုင်ရာ အမှုအခင်းများ ဌာန၏ ဒါရိုက်တာ အဖြစ် ၇ နှစ်ကြာမျှ အမှုထမ်းခဲ့သည်။

၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် စတက်ဖို့ဒ်၌ ပါလီမန် အမတ်အဖြစ် ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်ရာတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ဝစ်တနီရှိ အောက်စဖို့ ရှိုင်းယား မဲဆန္ဒနယ်ကိုယ်စားပြု လွှတ်တော် အမတ်အဖြစ် အရွေးခံခဲ့ရသည်။ သူသည် အတိုက်အခံ၏ ရှေ့တန်း နေရာသို့ နှစ်နှစ် အကြာတွင် ရာထူးတိုးမြှင့် ပေးခံခဲ့ရပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပေါ်လစီ အဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အများပြည်သူ၏ အမြင်တွင် အသက်ငယ်ပြီး အစွန်းမရောက်သော အမတ်အဖြစ် ရှိခဲ့၍ လူငယ် မဲဆန္ဒရှင်များကို ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ် ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီ ခေါင်းဆောင်ပိုင်း ရွေးပွဲတွင် အနိုင်ရခဲ့သည်။

မေလ ၆ ရက် ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော ရွေးကောက်ပွဲတွင် ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီမှ အမတ် ၃၀၇ ဦး နေရာ ရခဲ့သည်။ ၅ ရက်ကြာမျှ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆွေးနွေးပြီးနောက် ကင်မရွန်သည် လစ်ဘရယ် ဒီမိုကရက်များနှင့် ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အားအော့ဖ် လစ်ဗာပူးလ် လွန်မြောက်ပြီးနောက် ၁၉၈ နှစ် အကြာတွင် ကင်မရွန်သည် ဗြိတိန်၏ အသက်အငယ်ဆုံးသော ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကင်မရွန်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးသည့် အချိန်မှစ၍ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၏ ပထမဆုံး ညွန့်ပေါင်း အစိုးရကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။
မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ရုပ်ပြောင်ကာတွန်းများ ခေတ်စားလာသည့်အလျောက် နိုင်ငံရေး ရုပ်ပြောင် ကာတွန်းရေးဆွဲသူတို့တွင် ဒေးဗစ်လိုး (ခရစ် ၁၈၉၁ - ၁၉၆၃)သည် အလွန်ထင်ရှားပေသည်။ ဒေးဗစ် လိုးသည် နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၊ ဒန်နီဒင်မြို့၌ ၁၈၉၁ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ဖွား မြင်သည်။ ဦးစွာ၌ နယူးဇီလန်နှင့် ဩစတြေးလီးယားနိုင်ငံများတွင် ရုပ်ပြောင်ကာတွန်းရေးဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီးနောက် လန်ဒန်မြို့သို့ ရွှေ့ ပြောင်းလာခဲ့သည်။ ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ထုတ်ဝေသော စတားအမည်ရှိ သတင်းစာတွင် ရုပ်ပြောင်ကာတွန်းရေးဆရာအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သည်။ ဒေးဗစ်လိုးရေးဆွဲသော ရုပ်ပြောင်ကာတွန်းများမှာ အလွန်သရုပ်ပေါ်သဖြင့် ထင်ရှားကျော်စောလေသည်။ ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် လော့ဗီဗားဗရွတ်ပိုင် အီးဗနင်းစတင်းဒတ် သတင်းစာတိုက်၌ ရုပ်ပြောင်ကာတွန်းရေးဆရာအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သည်။ ဒေးဗစ်လိုးသည် ထင်ရှားသော နိုင်ငံပြုသုခမိန် တို့၏ ထူးခြားပေါ်လွင်နေသော အချက်များကို သူရေးဆွဲသောရုပ်ပြောင်များ ဖြင့် သရုပ်ပေါ်စေ၏။ အထူးသဖြင့် ကာနယ်ဗလင့် အမည်တပ်သည့် ဗြိတိသျှ ကွန်ဆားဗတစ် နိုင်ငံရေးသမား၏ ရုပ်ပြောင်သည် ဒေးဗစ်လိုး၏ လက်စွမ်းကို အကဲခတ်နိုင်စေသော ရုပ်ပြောင်အဖြစ်ထင်ရှားသည်။ ဒေးဗစ် လိုးသည် ရုပ်ပြောင်ရေးဆွဲရုံမကဘဲ ခေတ်ပေါ်ရုပ်ပြောင်သမိုင်းစာအုပ်ကိုလည်း ရေးသားပြုစုခဲ့လေသည်။ဒေးဗစ်လိုးသည် ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
စမ္ပာနဂိုရ်
-----------

စမ္ပာနဂိုရ် ခေါ်သော စမ္ပာနဂရ အစစ်သည်ကား မြန်မာနိုင်ငံ၌ မဟုတ်ပါ။ မဇ္ဈိမတိုက်၌ ပါဝင်သော တိုင်းကြီး ၁၆ တိုင်းတို့တွင် အင်္ဂတိုင်း ပါဝင်သည်။ ထိုအင်္ဂတိုင်း၏ မြို့တော်သည်ကား စမ္ပာနဂရ ဖြစ်သည်။ ထို ‘စမ္ပာနဂရ’ သည် ယခုအခါ အန္ဒိယ နိုင်ငံ ဘာဂလ္ပုဒ်မြို့မှ အနောက်ဘက် ၂၄ မိုင်အကွာ ပတ္ထရ်ဃားဋ် အရပ်၏ အနောက်မျက်နှာအနီးတွင် ချမ္ပာနဂါ ( Cham Pa Na Gar ) ရွာအဖြစ် တည်ရှိနေသေးကြောင်း ‘အန္ဒိယ ကြေးမုံကျမ်းကြီး’ စာမျက်နှာ ( ၃၂၈ ) ၌ ဖော်ပြထားသည်။

မြန်မာ အခေါ်အဝေါ်
-----------------

‘စမ္ပာ’ ဟု မြန်မာဘာသာအားဖြင့် ‘စံကားပင်’ ကို ခေါ်သည်။ ထိုမြို့၏ အနီး၌ ဂဂ္ဂရာ အမည်ရှိသော ရေကန်သည် တည်ရှိ၏။ ထိုရေကန် အနီး၌ စံကားတောကြီး ရှိသောကြောင့် စမ္ပာမြို့ခေါ်ဝေါ်ကြောင်း ဖွင့်ဆိုကြသည်။ ထိုမြို့နှင့် ထိုစံကားတောကို အကြောင်းပြု၍ ထိုမြို့အနီး စီးဆင်းနေသော မြစ်ကိုလည်း စမ္ပာမြစ်ဟူ၍ပင် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ဝိသတိနိပါတ်၌ လာသော စမ္ပေယျနဂါးဆိုသည်မှာ စမ္ပာမြစ်အောက်၌ နေသော နဂါးပင် ဖြစ်သည်။ ထိုစမ္ပာမြစ်သည် အင်္ဂတိုင်း နှင့် မဂဓတိုင်းတို့၏ နယ်ခြားမြစ်ဖြစ်သည့် ပြင် အင်္ဂတိုင်း၊ မာဂဓတိုင်းတို့၏ ဝမ်းရေးကို ဖြည့်တင်းပေးသော အင်္ဂလယ်၊ မာဂဓလယ်များ အတွင်းသို့ ရေပေးသွင်းရသော နဒီမာတိကာလည်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂတိုင်း၊ မာဂဓတိုင်းတို့သည် မိုးလေဝသ မှန်ကန်သော အခါ လယ်ရေအတွက် စစ်မက်ဖြစ်ပွားသည် အထိ စကားများကြရသည်။ ထိုကဲသို့ မိုးခေါင်ကိန်းကြုံ၍ အင်္ဂတိုင်းနှင့် မာဂဓတိုင်းတို့ စစ်ဖြစ်ကြရာ အင်္ဂတိုင်းမှ စစ်ရှုံးသဖြင့် အင်္ဂမင်းသည် နေပြည်တော် စမ္ပာမြို့ကို စွန့်၍ အလုံးအရင်းနှင့် ဆုတ်ခွာလာရင်း မြန်မာနိုင်ငံ ဗန်းမော်မြို့ အနီး တာပင်မြစ်ဝ၌ မြို့တည် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမြို့ကိုလည်း စမ္ပာမင်း တည်သောကြောင့် စမ္ပာနဂရ ဟု မှည့်ခေါ်ရာမှ စမ္ပာနဂိုရ် ဟု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စမ္ပာမြို့သည် အုတ်မြို့ဖြစ်၍ ယနေ့တိုင် အုတ်မြို့ရိုးများကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ဗန်းမော်မြို့၌ တန်ခိုး ကြီးမားတော်မူသော ရွှေကျီးနား စေတီတော်ကြီးသည် ထိုစမ္ပာနဂိုရ်မြို့၌ တည်ရှိသည်။ စမ္ပာနဂိုရ်မြို့သည် နှစ်ပိုင်းကွဲလျက်ရှိရာ အထက်ပိုင်းကို ‘စမ္ပာရပ်’ ဟုခေါ်၍ အောက်ပိုင်းကို ‘နောင်ခိုရပ်’ ဟု ခေါ်ဝေါ်လျက်ရှိကြသည်။ ယခုအခါ စမ္ပာနဂိုရ်နှင့် ဗန်းမော်မြို့သည် ဗန်းမော်၊ တောင်ကြီးမျှလောက်သာ ခြား၍ တစ်ဆက်တည်း တည်ရှိသည်။

ကိုးကား
-------
|  |
| --- |
| **၁၉၆၃** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဇန်နဝါရီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ | ၃၁ |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

(၃၁) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
|  |
| --- |
| **၁၉၄၄** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဇန်နဝါရီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ | ၃၁ |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

(၃၁) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
|  |
| --- |
| **၁၉၄၉** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဇန်နဝါရီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ | ၃၁ |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

(၃၁) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
|  |
| --- |
| **၁၉၅၆** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဇန်နဝါရီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ | ၃၁ |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

(၃၁) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
**ရွှေအိမ်စည်** (၂၅ အောက်တိုဘာ ၁၉၉၈ မွေးဖွား) သည် မြန်မာသရုပ်ဆောင်
နှင့် မော်ဒယ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူမသည် Miss Golden Land Myanmar 2018 အလှမယ်သရဖူဆောင်းခဲ့ပြီး ပိုလန်တွင် ကျင်းပခဲ့သော Miss Supranational 2018 တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ကိုယ်စားပြု ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။

ယခင်က သူမသည် Miss Grand Myanmar 2017 ကို သရဖူဆောင်းခဲ့သည်။ သို့သော် အာရကန်ရိုဟင်ဂျာကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (ARSA) သည် မြန်မာနိုင်ငံ ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း အကြမ်းဖက်မှုများဖြစ်ပေါ်စေသည်ဟု စွပ်စွဲသည့်ဗွီဒီယိုတစ်ခုတင်ပြီးနောက် သူမသည် အလှမယ်ခေါင်းစဉ်မှ ဖယ်ရှားခံခဲ့ရသည်။

အတ္ထုပ္ပတ္တိ
------------

ရွှေအိမ်စည် ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော် တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ်တွင် လန်ဒန် သို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Shwe Eain Si competes in Miss Supranational 2018 competition။ Eleven Media Group။
2. ↑  Pageant queen Shwe Eain Si။ Mizzma။ 19 March 2021 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  9 April 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Shwe Eain Si wins Miss Golden Land Myanmar 2018။ Missosology။
4. ↑  The mess behind the Miss။ Myanmar Times။ 7 July 2022 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  9 April 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
5. ↑  Myanmar beauty queen 'dethroned over Rohingya video'။ BBC News။
6. ↑  Miss Universe Myanmar dethroned 'after posting Rohingya video'။ DNA။
|  |
| --- |
| **၁၉၂၂** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဇန်နဝါရီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ | ၃၁ |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

(၃၁) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
**ဒေးဗစ် ရောဘတ် ဂျိုးဆက် ဘက်ခ်ဟမ်** သည် ၁၉၇၅ ခု မေလ ၂ ရက်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ လန်ဒန်မြို့ အရှေ့ပိုင်းရှိ လေတန်စတုန်း အရပ်တွင် မွေးဖွားသည်။ ငယ်စဉ်တောင်ကျေး ကလေးဘဝကတည်းက သူခုံမင်တာက ဘောလုံးကစားခြင်း ပါပဲ။ 

  

အင်္ဂလိပ် ဘောလုံးသမား အလယ်တန်း ကစားသူ တစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ သူသည် မေဂျာလိဂ် အသင်း တစ်သင်းဖြစ်သော လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ် ဂယ်လက်ဆီ ကလပ်၏ ကပ္ပတိန်နှင့် ကစားသမား တစ်ယောက်ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန် အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း၏ ကစားသမားတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလန်တို့ ယှဉ်ပြိုင် ကစားသောပွဲ၌ သူသည် လူအများအပြားသိရှိကြသော နိုင်ငံတကာကစားပွဲ ၁၀၀ မြောက် ကက်ပ်(cap) ကို မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့သည်။

သူသည် ဖီဖာ၏ တစ်နှစ်တာ ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး ကစားသမား စာရင်းတွင် ၂ ကြိမ်တိုင်တိုင် ဒုတိယ နေရာ ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ် အတွက် ကမ္ဘာတွင် လခအများဆုံး ဘောလုံး ကစားသမားလည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ဂူဂဲလ်၏ အားကစားအားလုံးထဲတွင် ရှာဖွေခြင်း အခံရဆုံး ခေါင်းစဉ်အဖြစ် ၂၀၀၃ နှင့် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် မှတ်တမ်း တင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့သော ကမ္ဘာနှင့်ချီသော အသိအမှတ်ပြု ခံရမှု များကြောင့် သူသည် အထက်တန်းစား ကြော်ငြာ အမှတ်တံဆိပ်နှင့် ထိပ်တန်းဖက်ရှင်၏ ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘက်ခ်ဟမ်သည် ၂၀၀၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်မှ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂ ရက် အထိ အင်္ဂလန်အသင်း၏ ကပ္ပတိန်ဖြစ်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  David Beckham Profile on Soccerbase.com။ 9 February 2009 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  31 July 2008 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  "Beckham's pride at OBE"၊ BBC Sport၊ 13 June 2003။ 9 September 2008 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
ဦး**အုန်းမောင်** သည် ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဟောင်းဖြစ်သည်။ ရှမ်းတိုင်းရင်းသားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။

အစောပိုင်းဘဝ
------------

ဦးအုန်းမောင်ကို ၁၉၄၇ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၀ရက်နေ့တွင် ညောင်ရွှေမြို့၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် တောင်ကြီးကောလိပ်တွင် ရူပဗေဒဖြင့် ဒုတိယနှစ်အထိ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၆ခုနှစ်တွင် ညောင်ရွှေမြို့၌ အင်းလေးအင်းဟုအမည်ရသော တည်းခိုရိပ်သာ စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ခုနှစ်တွင် တိုးဒီအင်းလေးခရီးသွား ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။

နိုင်ငံရေး
----------

၁၉၈၈ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး မြို့နယ်ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာသည်။ ထို့နောက် ၁၉၉၀ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ညောင်ရွှေမြို့နယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ အနိုင်ရရှိခဲ့သော်လည်း ရွေးကောက်ပွဲရလဒ် ဖျက်သိမ်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၁ခုနှစ်တွင် စစ်ခုံရုံးက ထောင်ဒဏ် ၁၀နှစ် ချမှတ်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၉၂ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၅ရွေးကောက်ပွဲတွင်မူ ပါတီအောင်နိုင်ရေးအတွက် ပံ့ပိုးခဲ့သည်။

### ဝန်ကြီးဘဝ

၂၀၁၅ရွေးကောက်ပွဲတွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်မှ အနိုင်ရရှိပြီးနောက် သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်ခံရသည့် ဦးထင်ကျော်မှ တင်သွင်းသော ဝန်ကြီးအမည်စာရင်းတွင် ဦးအုန်းဝင်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် လွှတ်တော်က အတည်ပြုခဲ့သဖြင့် ၂၀၁၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းယူမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ထိန်းသိမ်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ခေတ္တထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက် ၎င်းအား စစ်ကောင်စီ က မည်သည့်ပုဒ်မနှင့်မှ အမှုဖွင့်အရေးယူခြင်းမရှိဘဲ ပြန်လွတ်ပေးသည်။ယင်းနောက် စစ်ကောင်စီက (၇၅) နှစ်မြောက် စိန်ရတုလွတ်လပ်ရေးနေ့ အထိမ်းအမှတ်ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခြင်းတွင် ဦးအုန်းမောင်ကိုလည်း သီရိပျံချီဘွဲ့ ထည့်သွင်းအပ်နှင်းသည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၁ရက်တွင်  နေပြည်တော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ ဦးတင်ဦးလွင်နှင့် နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ်ဇော်ဟိန်းတို့က  ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဟောင်း ဦးအုန်းမောင်ထံသို့ သီရိပျံချီဘွဲ့ သွားအပ်နှင်းရာ ၎င်းကိုယ်တိုင်လက်ခံခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးစာရင်းများထုတ်ပြန်။ 21 December 2021 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  25 December 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Who's who: Myanmar's new cabinet။ 1 August 2017 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။
3. ↑  NLD အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီး ၁၈ ဦး အမည်များ ထုတ်ပြန်။
4. ↑  နေပြည်တော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ သီရိပျံချီ ဦးတင်ဦးလွင် (၇၅)နှစ်မြောက် စိန်ရတုလွတ်လပ်ရေးနေ့ အထိမ်းအမှတ် ချီးမြှင့်ခဲ့သည့် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များအား ကာယကံရှင်၊ မိသားစုဝင်များထံသို့ လက်ရောက်ပေးအပ်။
**အုန်းမြင့်လှိုင်** (၁၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၁ – ၁၃ ဇွန် ၂၀၁၃) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ကဗျာဆရာ၊ နိုင်ငံရေးသမား တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

အဘဦးဘလှိုင် အမိဒေါ်လေးတင့်တို့မှ ၁၉၄၁ ဩဂုတ် ၁၁ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မော်လိုက်မြို့၌မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်က မန္တလေးတွင် နေထိုင်ခဲ့ကာ နောက်ပိုင်းတွင် ရန်ကုန်၌ ကြီးပြင်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ တွင် အုန်းမြင့်လှိုင်အမည်ဖြင့် မန္တလေးဗဟိုရ်စည် သတင်းစာတွင် ပထမဆုံးကဗျာ ပါရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် *စခန်းသာ*ကဗျာစာအုပ်ကို သခွပ်နီနှင့်အတူ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်ခြင်း
-------------------------

၁၉၆၂ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ် မြေအောက်ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုများကို ရန်ကုန်ခရိုင်တွင် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ပြည်တွင်းစစ် ရပ်စဲရေးအတွက် ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး လှုပ်ရှားမှုများကို ကျောင်းသားသမဂ္ဂများနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် မြေအောက်လှုပ်ရှားမှုကြောင့် အင်းစိန်ထောင်တွင် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၆၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ တွင်အင်းစိန်မှ ကိုကိုးကျွန်းအကျဉ်းထောင်သို့ ပို့ဆောင်ခံခဲ့ရသည်။ ရက်၄၀ အစာငတ်ခံတိုက်ပွဲ ပထမအသုတ်တွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ကျွန်းဖျက်သိမ်းရေးတိုက်ပွဲအပြီးတွင် အင်းစိန်ထောင်သို့ ပြန်ပို့ခြင်းခံရသည်။ ၁၉၇၂ ဧပြီတွင် လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၂ တွင် ယူဂျီလှုပ်ရှားမှုနှင့်ပတ်သက်ပြီး ထပ်မံဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၈၈ အရေးတော်ပုံကာလအတွင်း ပြည်သူ့ခေတ် ဂျာနယ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အရေးတော်ပုံအပြီး ၁၉၈၉ တွင် ဖွဲ့စည်းသော အမျိုးသားနိုင်ငံရေးတပ်ပေါင်းစု (မနတ) တွင် ဗဟိုအလုပ်မှုဆောင် ကော်မတီဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ တွင် အမျိုးသားအကျိုးစီးပွား ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးကော်မတီကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ကော်မတီဝင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက်တွင် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရပြီး ၁၉၉၄ တွင် မန္တလေးအိုးဘို အကျဉ်းထောင်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ မန္တလေးတွင် နေထိုင်စဉ် အင်္ဂလိပ်စာပြဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။

စာပေရေးသားခြင်း
---------------

အုန်းမြင့်လှိုင်အမည်ဖြင့် ကဗျာများကို လည်းကောင်း အိမ်ဓား၊ အောင်ကျော်ချမ်းအေး၊ မောနွေလ အမည်များဖြင့် နိုင်ငံတကာနှင့် ဆက်စပ်အတွေးမြင်များကို ရေးသားခဲ့သည်။ ကောင်းဟိတ် အမည်ဖြင့် ဝတ္ထုတိုနှင့် လုံးချင်းဝတ္ထုများ ဘာသာပြန်ဆိုရေးသားခဲ့သည်။

ဘဝနိဂုံး
--------

၂၀၁၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် လေဖြတ်ခံခဲ့ရပြီး နှလုံးသွေးကြောပိတ်ရောဂါကို ခံစားခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၃ ဇွန် ၁၃ ရက်နေ့လယ် ၁နာရီ ၃၅ တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၃ နှစ်ရှိပြီ ဖြစ်သည်။
ပြည်နယ်တစ်ခုစီ၏ နယ်မြေများကို အုပ်ချုပ်ရေးနယ်နိမိတ်များ အဆင့်အမျိုးမျိုးဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။
**အုပ်ချုပ်မှုနယ်နိမိတ်** ၊ **နိုင်ငံရေး** **ပိုင်းခြား**မှု၊ **အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းခွဲ၊ နယ်မြေခွဲ**၊ **ပြည်နယ်ခွဲ**၊ **ပြည်နယ်ခွဲ**နှင့် အခြားအလားတူ အသုံးအနှုန်းများကို ယေဘုယျအားဖြင့် ပြည်နယ် **တစ်ခု** စီ၏ နယ်မြေ ခွဲဝေမှု သို့မဟုတ် နယ်မြေ ခွဲဝေမှုအဖြစ် လုပ်ဆောင်သည့် နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းအတွက် ယေဘုယျအားဖြင့် ကျင့်သုံးကြသည်၊ သူတို့ရဲ့ အဖွဲ့အစည်း နယ်မြေ နဲ့ သူတို့ကို စီမံခန့်ခွဲ တဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေ ၊ ၎င်းတို့ကို အထက်တန်း သို့မဟုတ် ဒေသဆိုင်ရာ မှ ယုတ်ညံ့သော သို့မဟုတ် ဒေသဆိုင်ရာ အဆင့်အထိ၊ အလယ်အလတ်အဆင့်များ ( ပြည်နယ် ၊ ခရိုင် ၊ စသည်) မှတဆင့် ဖန်တီးပြီး လုပ်ဆောင်သည်။ နိုင်ငံရေး -အုပ်ချုပ်ရေးသဘောသဘာဝ၏ ကွဲပြားမှုများသည် အခြားရည်ရွယ်ချက်များအတွက် ပြုလုပ်ထားသည့်အရာများနှင့် ( စစ်တပ် ၊ ဘာသာရေး ၊ တရားစီရင်ရေး ) သို့မဟုတ် ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာလေ့လာမှုများ ( ဂျီယိုကောရက်စ် ) တွင် ပြုလုပ်ထားသည့်အရာများနှင့် တိုက်ဆိုင်နိုင်သည် သို့မဟုတ် မပြုလုပ်နိုင်ပါ။

ဂိုဏ်းခွဲများ
-------------

စပိန်ဘာသာစကားတွင်၊ မတူညီသောနိုင်ငံများရှိ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းခြားသတ်မှတ်မှုများ သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ခွဲများ၏အမည်အချို့မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် (၎င်းတို့သည် အခြားဘာသာစကားဖြင့် ၎င်းတို့၏ ညီမျှခြင်းများ၏ အဓိပ္ပါယ်နှင့် ဆက်စပ်မှုရှိနိုင်သည် သို့မဟုတ် မတိုက်ဆိုင်နိုင်)။
ဒေါ်လီ၏ ရုပ်ကြွင်းကို စကော့တလန် တော်ဝင်ပြတိုက်တွင် ပြသထားသည်။
**ဒေါ်လီ** (Dolly)(July 5, 1996 – February 14, 2003) သည် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန် သိုးမလေး တကောင်ဖြစ်သည်။ ဒေါ်လီသည် ဓာတ်ခွဲခန်းအတွင်း အရွယ်ရောက်ပြီးသည့် သိုး၏ သဘာဝအလျောက် မျိုးပွားနိုင်စွမ်းမရှိသော သာမန်ဆဲလ်မှ ပုံတူမျိုးပွားနည်းဖြင့် (cloning) ပွားယူသည့် ပထမဦးဆုံးသော နို့တိုက်သတ္တဝါဖြစ်သည်။ 

ဒေါ်လီအား စကော့တလန် ဇီဝဗေဒပညာရှင် အီရန် ဝီမု (Ian Wilmut) နှင့် ကိသ် ခမ့်ဘဲလ် (Keith Campbell) တို့မှ မျိုးပွားခဲ့ပြီး ၁၉၉၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ဒေါ်လီသည် အသက် ၆ နှစ်အထိ ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံမဂ္ဂဇင်း Scientific American က ဒေါ်လီအား ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကျော်ကြားဆုံး သိုးရယ်လို့ သမုတ်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  McLaren A (2000). "Cloning: pathways to a pluripotent future". *Science* **288** (5472): 1775–80. doi:10.1126/science.288.5472.1775. PMID 10877698.
2. ↑  Wilmut I, Schnieke AE, McWhir J, Kind AJ, Campbell KH (1997). "Viable offspring derived from fetal and adult mammalian cells". *Nature* **385** (6619): 810–3. doi:10.1038/385810a0. PMID 9039911.
3. ↑  "Dolly the sheep clone dies young", BBC News, Friday, 14 February, 2003
4. ↑  Lehrman၊ Sally။ "No More Cloning Around"၊ *Scientific American*၊ July 2008။ 2008-09-21 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မော်ကွန်းတိုက်များနေ့**ကို ဇွန်လ (၉)ရက်နေ့ကို သတ်မှတ်ထားသည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မော်ကွန်းတိုက်များ ကောင်စီ nternational Council On Archives (ICA)ကို ၁၉၄၈-ခု၊ ဇွန်လ (၉)ရက်နေ့တွင် အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုအဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

ရည်ရွယ်ချက်
-----------

ကမ္ဘာ့မော်ကွန်းဆိုင်ရာ အမွေအနှစ်များကို ရေရှည်တည်တံ့စေရေးအတွက် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံ အသီးသီးရှိ မော်ကွန်းမှတ်တမ်း ပညာရှင် ကိုယ်စားလှယ်များမှ တစ်ဆင့် ထိန်းသိမ်းနိုင်မှု၊ ဂရုစိုက်နိုင်မှုနှင့် အသုံးပြုနိုင်မှုတို့ကို ထိရောက်စွာ စီမံခန့်ခွဲနိုင်ရန်အတွက် ရည်ရွယ်ဖွဲစည်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ 

 မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားမှတ်တမ်းများ မော်ကွန်းတိုက်ဦးစီးဌာနကို ၁၉၇၂-ခုနှစ်ကတည်းက တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အမျိုးသားမှတ်တမ်းများ မော်ကွန်းတိုက်ဦးစီးဌာနသည် ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမော်ကွန်းတိုက်ကောင်စီ International Council On Archives (ICA) နှင့် ၎င်း၏ အရှေ့တောင်အာရှဒေသ ဆိုင်ရာအဖွဲ့ခွဲ Southeast Asia Regional Branch of International Council On Archives (SARBICA) အဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ 

နှစ် (၇၀)ပြည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မော်ကွန်းတိုက်များနေ့ ကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၁၈-ခုနှစ်၌ ပထမဆုံးအကြိမ် ကျင်းပခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အထိမ်းအမှတ် လှုပ်ရှားမှု အနေဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ မော်ကွန်းတိုက်တွင် အများပြည်သူများကို ပြခန်းများ ခင်းကျင်းပြသခြင်း၊ မော်ကွန်းပညာရပ်ဆိုင်ရာ စာတမ်းဖတ်ပွဲများကို အမျိုးသား မှတ်တမ်းများ မော်ကွန်းတိုက် ဦးစီးဌာန (နေပြည်တော်) နှင့် ရန်ကုန် ရုံးခွဲတို့တွင် ဇွန်လ ၁ရက်နေ့မှ ၁၄-ရက်နေ့အထိ ကျင်းပခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ကြေးမုံသတင်းစာ၊ (၁၀.၆.၂၀၁၈)စာ-၂
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု အဖွဲ့

**အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု** (**Transparency International**) အဖွဲ့သည် အစိုးရမဟုတ်သည့် အန်ဂျီအို (NGO) အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပြီး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဖွဲ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အစီအစဉ်များတွင် နိုင်ငံများ၏ အုပ်ချုပ်သူများ၊ ကုမ္ပဏီများ အဂတိလိုက်စားမှု ရှိမရှိ ကြီးကြပ်စောင့်ကြည့် ဖော်ထုတ်ပေးသည်။ ယင်းအဖွဲ့အစည်း၏ ဗဟိုဌာနချုပ်မှာ ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ ဘာလင်မြို့တွင်တည်ရှိပြီး၊ နိုင်ငံ ၇၀ ၌ အခြေချ၍ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။

အဂတိလိုက်စားမှုဆိုသည်မှာ အများမှ ယုံကြည်ပေးအပ်ခဲ့သည့် အာဏာတစ်ခုကို မိမိကိုယ်ကျိုးအတွက် အသုံချခြင်းဟု ဖွင့်ဆိုပြီး၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုမှ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများမှ အုပ်ချုပ်သူများ၊ နိုင်ငံရေးသမားများ၊ စီးပွားရေးသမားများ၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်းများ နှင့် နေ့စဒူဝနေထိုင်သူတို့မှ အဂတိလိုက်စားမှုများ မရှိကြရန် ရည်ရွယ်သည်။ 

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုတွင် ပုဂ္ဂလိက အဖွဲ့အစည်းများ၊ ပြည်တွင်းနေထိုင်နေကြသူများမှ မိမိနိုင်ငံရှိ အဂတိလိုက်စားမှုများကို မည်သို့ ပယ်ဖျက်ရန် ရည်ရွယ်ကာ ဆောင်ရွက်နေသည့် လုပ်ငန်းစုပေါင်း ၁၀၀ကျော်ရှိသည်။ အနည်းငယ်သော လာဘ်စားမှုမှ ကြီးမားသော ခိုးယူမှုမျိုး၊ အဂတိလိုက်စားမှုအမျိုးမျိုးမှာ နိုင်ငံတစ်ခု နှင့် တစ်ခု ကွာခြားသည်။ ထိုလုပ်ငန်းများတွင် ခန့်အပ်ထားသူများသည့် ပြည်တွင်းအကြောင်းကို ကောင်းစွာ နားလည်သူများဖြစ်ကြပြီး၊ နိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပျက်နေသည့် အဂတိလို်က်စားမှုကို မည်သည့်နည်းလမ်းဖြင့် ပပြောက်နိုင်ရန် နားလည်ဆောင်ရွက်နိုင်သူများလည်းဖြစ်ကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Kumar၊ Brij (1998)။ *Ethics in International Management*။ Walter de Gruyter။ p. 208။ ISBN 978-3-11-015448-1။ Unknown parameter `|month=` ignored (အကူအညီ)
2. ↑  "What We Do". Transparency International. Retrieved 2012-06-04.
**ဂလန်ဒေးဘန်ဂလို** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ Bandarawela မြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဗြိတိသျှခေတ် အိမ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ဤအိမ်သည် Bandarawela ဗဟိုကောလိပ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အရှိန်မြင့်လာသည့်အချိန် ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဂျပန်တော်ဝင်ရေတပ်မှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ကျောင်းစာသင်ကလေးများကို ကိုလံဘိုမှ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ရသည်။ ကိုလံဘိုမြို့ရှိ ထင်ရှားသည့် ကျောင်းများစွာကို ပိုမိုလုံခြုံသည် ဘန်ဒရာဝီလမြို့ (Bandarawela) သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ကိုလံဘိုမြို့ရှိ တော်ဝင်ကောလိပ် ၁-၃ ခုသည် တာရတ်လမ်းရှိ ယာယီပရဝုဏ်နေရာရှိ ဘန်ဂလိုမှ ဘန်ဒရာဝီလမြို့ရှိ ဂလန်ဒေးဘန်ဂလိုသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် တော်ဝင်မူကြိုကျောင်းသည်လည်း ဂလန်ဒေးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ကျောင်းကို ကိုလံဘိုမြို့သို့ လုပ်ငန်းဆောင်တာများ မရွှေ့ပြောင်းမီ ၁၉၄၈ ခုနှစ်အထိ ကိုလံဘိုမြို့၊ တော်ဝင်ကောလိပ်၏ ဘန်ဒရာဝီလာကျောင်းခွဲအဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။ 

တော်ဝင်ကောလိပ်ကို ခွဲထွက်လာပြီးနောက်တွင် ကျန်ရှိနေခဲ့သည့် ပရဝုဏ်မြေ၌ ကျောင်းအသစ်တစ်ခုကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ ၂၆ ဧက (၁၁၀၀၀၀ စတုရန်းမီတာ) ကျယ်ဝန်းသည့် ဂလန်ဒေးရှိ မြေပေါ်တွင် မစ္စတာ ဟုတ် (Hoak) က ကျောင်းအသစ် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် Sir John Kotelawala က ကောလိပ်၏ အဓိကကျောင်းဆောင်နှင့် နှစ်ထပ်ပါသည့် အဆောက်အဦတစ်ခုကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ကျောင်းကို ဘန်ဒရာဝီလအထက်တန်းကျောင်းဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် Bandarwela Madya Maha Vidyalaya (ဘန်ဒရာဝီလဗဟိုကောလိပ်) ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  St. Thomas’ College, Bandarawela - Sixty years ago။ 4 March 2016 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  20 May 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  History of Bandarawela Central College Archived 2013-07-25 at the Wayback Machine.
**တူကန်းငှက်** (**Toucan**) များကို ‌တောင်အမေရိကတိုက်၊ အမေဇုံမြစ်ဝှမ်းတစ်‌လျှောက်တွင် အ‌မြောက်အမြား‌တွေ့ရသည်။ ထိုငှက်၏ အဓိကထင်ရှား‌သော ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းမှာ ကြီး‌သောနှုတ်သီးပင်ဖြစ်၏။ သူ၏နှုတ်သီးသည် ဦး‌ခေါင်းနှင့် အဆမတန်ကြီးမား၍၊ ကိုယ်၏အချိုးအစားနှင့် မလိုက်‌ချေ။ ထိုသို့ကြီးမား‌သော နှုတ်သီးကို သယ်ထားရသော‌ကြောင့် တူကန်းငှက်သည် သန်စွမ်းခြင်းမရှိ‌ချေ။ လျှာမှာလည်း နှုတ်သီးကဲ့သို့ပင် ထူးခြား‌လေသည်။ လျှာ၏နံ‌ဘေးတွင် အထစ်က‌လေးများရှိသည်။ လျှာပြားသည်။ တူးကန်းငှက်၏ အမြီးနှင့်ကိုယ်ဆက်‌သော‌နေရာတွင် အရိုးလုံးရှိ၍၊ အမြီးကို ‌ကျောက်ကုန်း‌ပေါ်သို့ ဆတ်ခနဲမြှင့်တင်နိုင်သည်။ တူကန်းငှက်များတွင် ထိုကဲ့သို့ ထူးခြား‌သော နှုတ်သီးနှင့်လျှာရှိရသည်မှာ သစ်သီးကို သစ်ကိုင်းများအကြားမှ ဆွတ်ခူးနိုင်ရန်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရလေသည်။ တူကန်းငှက်၏ နှုတ်သီးမှာ ကြီး‌သော်လည်း အ‌လေးချိန်‌ပေါ့သည်။ တူကန်း၏ အ‌မွှေးအ‌တောင်များသည် အစိမ်း‌ရောင် အရင့်စားဖြစ်၏။ များသောအားဖြင့် အဖြူရောင်၊ လိမ္မော်ရောင်၊ အနီနှင့် အပြာ‌ရောင်များ ‌ရောယှက်‌နေသည်ကို ‌တွေ့ရလေသည်။ စိမ်းလဲ၍ ဝါ‌နေ‌သော မျက်စိရှိသည့်အပြင်၊ မျက်ရစ်မှာ ပြာ၍ ကျယ်‌လေသည်။ မျက်လုံးပတ်လည်တွင် လိမ္မော်ရောင် အ‌ရေပြားရှိ၏။
တူကန်းငှက်များသည် ကမ္ဘာ့အ‌နောက်ဘက်လုံးခြမ်းတွင်သာ ‌နေ‌သော ငှက်များဖြစ်သည်။ အမေဇုံမြစ်ဝှမ်းတွင် အများဆုံး ကျက်စားကြ၍၊ အ‌မေရိကန်အလယ်ပိုင်းနှင့် မက္ကဆီကို နိုင်ငံများတွင် တူကန်းငှက် အမျိုးအစားအချို့ကို‌တွေ့ရ၏။ စင်စစ်အားဖြင့် တူကန်းငှက်သည် ကမ္ဘာ‌ဟောင်းတွင်ရှိ‌သော ‌အောက်ချင်းငှက်နှင့် တူ‌လေသည်။ ထိုငှက်၏ အစာမှာ ပိုးမွှားများ၊ တွားသွားသတ္တဝါများနှင့် ‌ကောက်ပဲသီးနှံများဖြစ်သည်။ မကြာမကြာပင် တူကန်းငှက်တို့သည် လိမ္မော်ခြံများသို့ လာရောက်ကျက်စားတတ်ကြသဖြင့် လိမ္မော်ခြံများ ပျက်စီးကြရလေသည်။ အသိုက်ကို သစ်‌ခေါင်းများ၌ပြုလုပ်၍၊ ဥမှာ ဖြူ‌ဖွေးသည်။ အစာစား‌နေစဉ် ယင်း၏ နှုတ်သီးသည် တစ်‌ချောက်‌ချောက်မြည်လျက်ရှိသည်။ အသံမှာ စူးရှ၍ သာယာခြင်းမရှိ‌ချေ။ တူကန်းငှက်သည် အစုက‌လေးများဖွဲ့ကာ ‌နေထိုင်တတ်သည်။ ယဉ်ပါးလွယ်‌သော ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၄)

  


|  |  |
| --- | --- |
| Taxon identifiers | 
* Wikidata: Q1325045
* Wikispecies: Ramphastidae
* BOLD: 25352
* EoL: 1593
* EPPO: 1RMPHF
* Fossilworks: 373609
* GBIF: 9343
* iNaturalist: 18485
* IRMNG: 104755
* NBN: NHMSYS0020959140
* NCBI: 57381

 |
**ဂရီတာ သွန်းဘာ့** (အင်္ဂလိပ်: Greta Thunberg) (၂၀၀၃-) သည် ဆွီဒင်လူမျိုး သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားသူဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ဘေးအန္တရာယ်တို့ကို အဓိကထား လုပ်သည်။

၂၀၁၈ ခု၊ ဩဂုတ်လတွင် ကျောင်းချိန်၌ ကျောင်းမတက်ဘဲ ဆွီဒင်လွှတ်ရုံးရှေ့တွင် တကိုယ်တော် ဆန္ဒပြသည်။ မကြာမီပင် သူ့သပိတ်သို့ အခြားကျောင်းသားများလည်း ဝင်ရောက်လာသည်။ ထိုသို့ သပိတ်မှောက်သူများ စုပေါင်းကာ ကျောင်းသားသပိတ် လှုပ်ရှားမှုကို *အနာဂတ်အတွက် သောကြာနေ့* အမည်ဖြင့် ဖော်ဆောင်သည်။ ၂၀၁၈ ခု၊ ကုလသမဂ္ဂ ဥတုပြောင်းလဲခြင်းဆိုင်ရာ နှီးနှောပွဲ (2018 UN Climate Change Conference) တွင် သွန်းဘာ့က စကားပြောခွင့်ရပြီးနောက် ထိုကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုမှာ ကမ္ဘာအနှံ့သို့ ပျံ့သွားသည်။ ၂၀၁၉ ခုတွင် အနည်းဆုံး မြို့နှစ်မြို့ပါသည့် မြို့ပေါင်းစုံ ဆန္ဒပြပွဲများ လုပ်နိုင်လာပြီး တမြို့လျှင် ကျောင်းသား ၁၀ သိန်းကျော်ပါသည့် လှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်သည်။

ရှင်းရှင်းပြောတတ်ခြင်းကြောင့် သွန်းဘာ့ကို လူသိများသည်။ ပြောလိုရာကို အချက်ကျကျ ထောက်တတ်သည်။ လူထုတွေ့ဆုံပွဲများတွင်သာမက နိုင်ငံခေါင်းဆောင်များနှင့် တွေ့လျှင်လည်း ကပ်ဆိုက်နေသည့်အခြေအနေကို အလေးထား၍ လက်ငင်းအကောင်အထည်ဖော်ရန် တောင်းဆိုလေ့ ရှိသည်။ အိမ်တွင်လည်း မိဘများကို ကာဘွန်လျှော့သုံးရန်၊ အသားမစားရန် စည်းရုံးထားသည်။

ကမ္ဘာသိပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်လာခြင်းကြောင့် ၂၀၁၉ ခု၊ မေလထုတ် တိုင်းမ်မဂ္ဂဇင်းတွင် *နောင်အနာဂတ်ခေါင်းဆောင်* အမည်နှင့် မျက်နှာဖုံးရှင် ဖြစ်လာသည်။ အချို့မီဒီယာများက ယခုဖြစ်လာသည့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုများကို *ဂရီတာ ဖြစ်စဉ်* ဟု ခေါင်းစဉ်ပေးကြသည်။
**မြတ်ဖုရားက​လေး** (၁၈၈၇- ၁၉၃၆) သည် မြန်မာတော်ဝင်မင်းသမီး ဖြစ်သည်။ အရှင်ထိပ်စုမြတ်ဖုရားလေး ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက် (၁၁) ဆက်တွင် နောက်ဆုံး ဖြစ်သော မြန်မာဘုရင် သီပေါမင်းနှင့် မိဖုရားခေါင် စုဖုရားလတ်တို့၏ စတုတ္ထသမီးတော် ဖြစ်သည်။

ကိုယ်ရေးအကျဉ်း
--------------

အိန္ဒိယနိုင်ငံ ရတနာဂီရိ ၌ ခရစ်နှစ် ၁၈၈၇ခုနှစ် ဧပြီ ၂၅ ရက်နေ့တွင်မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်းများမှာ မြတ်ဖုရားကြီး၊ မြတ်ဖုရားလတ်၊ မြတ်ဖုရား တို့ ဖြစ်သည်။ မင်းသမီးလေးသည် အင်္ဂလိပ်လိုအထူးကျွမ်းကျင်၍ တော်ဝင်မိသားစု၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သီပေါမင်းတရားသည် သက်တော် ၅၉ နှစ်၌ ရတနာဂီရိစံအိမ်တော်တွင် နတ်ရွာစံသဖြင့် အလောင်းတော်ကို ထိုမြို့၌ပင်သင်္ဂြိုဟ်လေသည်။ သူမသည် ၁၉၁၅ခုနှစ်တွင် ရတနာဂီရိမှ မြန်မာပြည်ကိုပြန်ပြီးလျှင် ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင်မော်လမြိုင်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ 

အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် "စတုတ္ထသမီးတော်အရေးတော်ပုံစာတမ်း" ကိုရေးသား၍ မြန်မာပြည်ကိုပြန်ပေးရန် တောင်းဆိုခြင်းကြောင့် ဗြိတိသျှတို့က "သူပုန်မင်းသမီး" ဟုခေါ်ခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၉၂၀ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ဦးကိုကိုနိုင် နှင့်လက်ဆက်ခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၉၃၆ မတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် မော်လမြိုင်မြို့ရှိ သူမ၏စံအိမ်တော်၌ပင် ကံတော်ကုန်ခဲ့သည်။ စတုတ္တသမီးတော်၏ ပြာသာဒ်ဂူသည် မော်လမြိုင် ကျိုက်သံလန်စေတီ အနီးတွင်တည်ရှိသည်။

မိသားစု
-------

သား​တော် ၄​ပါး၊သမီး​တော် ၂ပါးရှိသည်။

တော်ဘုရားကြီး

ထိပ်စုဖုရားကြီး

တော်ဘုရား

တော်ဘုရားငယ်

တော်ဘုရားလေး အောင်ဇေ

ထိပ်စုဖုရား​ထွေး တို့ ဖြစ်သည်။

ဓာတ်ပုံများ
-----------

* သီပေါဘုရင်၏ သမီးတော် လေးပါးသီပေါဘုရင်၏ သမီးတော် လေးပါး
* မြတ်ဖုရားက​လေး မြတ်ဖုရားက​လေး
* မြတ်ဖုရားက​လေး နှင့် ဦးကိုကိုနိုင် မြတ်ဖုရားက​လေး နှင့် ဦးကိုကိုနိုင်
* မြတ်ဖုရားက​လေး နှင့် ဦးကိုကိုနိုင် မြတ်ဖုရားက​လေး နှင့် ဦးကိုကိုနိုင်

ကိုးကား
-------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ။ 20 October 2018 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  10 January 2019 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။