recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***ကြာအေး*** (အသုံးကွဲများ: ဂြာဧ၊ ဂျာအေး) သည် မြန်မာ သီချင်း ကဗျာတစ်ပုဒ်ဖြစ်၍ အမည်မသိ ရှေးစာဆိုတော်တစ်ဦးက ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ အချို့က ကြောင်ပမ်းဆရာတော်ရေးဖွဲ့သည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။[] *ဂျာအေး*သီချင်းကဗျာသည် ပတ်လည်သီချင်း (သို့) အဆုံးမရှိသော အမျိုးအစားဖြစ်သည်။

ကဗျာ
----

ဤကဗျာသည် ခေတ်အဆက်ဆက်၌ မတူညီသော ခေါင်းစဉ်အချို့ဖြင့် ဖော်ပြခြင်းခံရရာ ဂြာဧ၊ ဂျာအေး တို့ဖြစ်ကြသည့်အပြင် ကဗျာ၏ အထက်အောက် စာသားစီစဉ် ဖော်ပြမှုများလည်း မတူခဲ့ပေ။ အောက်ပါကဗျာသည် မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနက ပြဋ္ဌာန်းသော ဒုတိယတန်းမြန်မာဖတ်စာမှ ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်၍ ယင်းကဗျာစာမျက်နှာတွင် *ကြာအေး* ကို *ဂျာအေး*၊ *ဦး* ကို *အုံး* ဟူ၍ အသံထွက်ရန်လည်း လမ်းညွှန်ဖော်ပြထားသည်။

> ကြာအေးကို သူ့အမေ ရိုက်လို့  
> 
> မှောင်မိုက်မှာငို  
> 
> ကိုလူပျို ထရံပေါက်က  
> 
> ခြေထောက်ကိုဆွဲ တွဲလဲ  
> 
> တွဲလဲ နေပါတုန်း  
> 
> မိုးတောင်ကချုန်း မုန့်လုံး  
> 
> မုန့်လုံး စက္ကူကပ်ပါလို့  
> 
> ကြာကလပ်နှင့် ဆွမ်းတော်တင်  
> 
> ပလ္လင်ပေါ်က မျောက်ကလေး  
> 
> ဆင်းသက်လို့ပြေး ကြာအေး
> 
>

အသုံးအနှုန်း
------------

ပတ်လည် (သို့) အဆုံးမရှိသော သီချင်းဖြစ်သဖြင့် တစ်စုံတစ်ခုသည် အဆုံးအစမရှိ၊ အတောမသတ်ဖြစ်နေသည့် အခြေအနေကို ဖော်ပြသောအခါ "မုန့်လုံးစက္ကူကပ်"၊ "ဂျာအေး သူ့အမေရိုက်" စသည့် စာသားများသည် အသုံးများသော စာသားများဖြစ်ကြသည်။ အချို့သောနယ်ပယ်များစွာတွင်လည်း တစ်ခုခုသည် တဝဲလည်လည်ဖြစ်နေသည်၊ ​ရှေ့သို့မရောက် လုံးလည်ချာလည်ရိုက်နေသည် စသည့် အနက်ဖြင့်လည်း သုံးနှုန်းကြသည်။ ဥပမာအနေဖြင့် "ရခိုင်ပြည်နယ်ရဲ့ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးက ဂျာအေးသူ့အမေရိုက်ဆိုသလို အလုပ်မဖြစ်ဘူး ဖြစ်နေတယ်။" နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်တွင်လည်း အသုံးများရာ နမူနာအားဖြင့် "ဂျာအေး သူ့အမေရိုက်၊ မုန့်လုံး စက္ကူကပ် ငြိမ်းချမ်းရေး ဖြစ်စဉ်မျိုးလား" ၊ "... မြန်မာပြည်၏ ပြည်တွင်းစစ်ရပ်စဲရေးသည် ကမ်းမမြင် လမ်းမမြင် လမ်းပျောက်နေသကဲ့သို့ တစ်ဖက်နှင့် တစ်ဖက် "မုန့်လုံးစက္ကူကပ်၊ ဂျာအေးသူ့အမေရိုက်" နေကြသည့်အတွက် ရွာလည်နေဆဲဖြစ်သည်။..." "၂ဝဝ၈ ခုနှစ် အခြေခံဥပဒေဟာလည်း ဂျာအေးကို သူ့အမေရိုက်နေတာမို့ မှောင်မိုက်မှာငိုရမယ့်ကိန်း ဆိုက်နေပါတယ်။" စသည့် အသုံးပြုမှုများဖြစ်ကြသည်။

ဘာသာပြန်ဆိုမှုများ
------------------

ကြာအေးကဗျာကို ဂျေ အေ စတူးဝပ် (J. A. Stewart) က ၁၉၆၀ ပြည်နှစ်၊ မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်း၏ နှစ်ငါးဆယ်ပြည့် စာစောင် အမှတ် (၂) တွင် "Some Songs and a Riddle" ထဲ၌ *"Gya E"* အမည်ဖြင့် ပြန်ဆိုထားသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ဒုတိယတန်း မြန်မာဖတ်စာ၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ၂၀၁၈-၁၉
2. 1 2  ဦးသန်းထွတ် (ပညာရေးတက္ကသိုလ်)။ *ကျွန်တော်နှစ်သက်မိသောကဗျာများ*။ ရွှေဟင်္သာစာပေ။ pp. ၁၄-၁၆။
3. ↑  ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းခွင်၌ အခက်အခဲများစွာရှိ။ 15 September 2021 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  15 September 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  ဂျာအေး သူ့အမေရိုက်၊ မုန့်လုံး စက္ကူကပ် ငြိမ်းချမ်းရေး ဖြစ်စဉ်မျိုးလား
5. ↑  သုံးပွင့်ဆိုင်ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လွဲနေဆဲ ဆုံမှတ်များ
6. ↑  ဂျာအေးကို သူ့အမေ ရိုက်ပါလို့ မှောင်မိုက်မှာငို
မြန်မာစံတော်ချိန်တမ်းပလိတ်:SHORTDESC:မြန်မာစံတော်ချိန်

**မြန်မာစံတော်ချိန်** ( အင်္ဂလိပ်: Myanmar Standard Time) သည် ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်ကို ၆ နာရီ ၃၀ မိနစ် ထပ်ပေါင်းထားသည့်အချိန်ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ စံတော်ချိန် ဖြစ်သည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် တစ်သမတ်တည်း အသုံးပြုသည်။ မြန်မာစံတော်ချိန် (MMT) 97°30′E လောင်ဂျီကျူ အခြေခံဖြင့် တွက်ချက်သည်။ မြန်မာစံတော်ချိန်သည် နေ့အလင်းရောင် ထိန်းသိမ်းသော အချိန်ကို လိုက်နာထားခြင်း မရှိသည့်အတွက် တစ်နှစ်ပတ်လုံး တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် တစ်သမတ်တည်း အသုံးပြုသည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

ရန်ကုန်မြို့ရှိ အလံပြဘုရား (၁၈၅၅ ခုနှစ်)။ အချိန်ဘောလုံးကို ဘုရားထိပ်တွင် ချိတ်ဆွဲထားသည်ကို တွေ့မြင်ရသည်။
### ကိုလိုနီခေတ် မတိုင်မီ

မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက စံအချိန်မရှိပေ။ မြန်မာပြက္ခဒိန် စည်းမျဉ်းအရ ဒေသတစ်ခုစီသည် နေထွက်ချိန်၊ မွန်းတည့်ချိန်၊ နေဝင်ချိန်နှင့် သန်းခေါင်ယံအချိန်တို့ကို ခွဲခြားထားသည်။
. နေ့ကို *ဗဟို* ဟု ခေါ်သည့် သုံးနာရီကြာ အပိုင်းရှစ်ခု သို့မဟုတ် *နာရီ* ဟု ခေါ်သည့် ၂၄ မိနစ်ကြာသည့် အပိုင်း ခြောက်ဆယ် ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ ပြက္ခဒိန်တွင် မီလီစက္ကန့်အဆင့်အထိ အချိန်ယူနစ်များ ပါဝင်သော်လည်း *ဗဟို* နှင့် *နာရီ* ကို ပိုမိုလူကြိုက်များသည်။ *နာရီ* တစ်ခုစီတိုင်း မောင်း တစ်ချက်တီးကာ *ဗဟို* တစ်ခုစီတိုင်းတွင် စည် နှင့် ခေါင်းလောင်းတို့ကို တီးခတ်သည်။


| အမျိုးအစား | အချိန် | မြန်မာအမည် | ဖော်ပြချက် |
| --- | --- | --- | --- |
|
| နေ့ | ၁ နာရီထိုး | နံနက် တစ်ချက်တီး | နေထွက်ချိန်နှင့် နေ့လယ် အကြား |
| ၂ နာရီထိုး | နေ့ နှစ်ချက်တီး | မွန်းတည့် |
| ၃ နာရီထိုး | နေ့ သုံးချက်တီး | မွန်းတည့်နှင့် နေဝင်ချိန် အကြား |
| ၄ နာရီထိုး | နေ့ လေးချက်တီး | နေဝင်ချိန် |
| ည | ၁ နာရီထိုး | ည တစ်ချက်တီး | နေဝင်ချိန်နှင့် ညလည် အကြား |
| ၂ နာရီထိုး | ည နှစ်ချက်တီး | ညလည် |
| ၃ နာရီထိုး | ည သုံးချက်တီး | ညလည်နှင့် နေထွက်ချိန် အကြား |
| ၄ နာရီထိုး | နံနက် လေးချက်တီး | နေထွက်ချိန် |

ကိုးကား
-------

1. ↑  MFF 2002: 1
2. ↑  USNAO 2013: 262
3. ↑  Myanmar
4. ↑  Kinns 2020: 544
5. ↑   (Clancy 1906:57): The Burmese calendar recognizes two types of day: astronomical and civil. The mean Burmese astronomical day is from midnight to midnight, and represents 1/30th of a synodic month or 23 hours, 37 minutes and 28.08 seconds. The civil day comprises two halves, the first half beginning at sunrise and the second half at sunset
6. ↑  Clancy 1906: 57
ဗီယင်ကျန်းမြို့လယ်ရှိ သောင်လွမ် ပုထိုးတော်ကြီး

|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ\ ဝိနယ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာသည် လာအိုနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးဘာသာဖြစ်ပြီး လူဦးရေ၏ ၆၆% က ကိုးကွယ်သည်။ လာအိုဗုဒ္ဓဘာသာသည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ထူးခြားသောမူကွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး လာအိုလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုအခြေခံဖြစ်သည်။ **လာအိုနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ**သည် အထူးသဖြင့် ကျေးလက်ဒေသများတွင် နတ်ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဘိုးဘွားနတ်များကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ခြင်းနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေလေ့ရှိသည်။

သို့သော်လည်း လာအိုနိုင်ငံသည် လူမျိုးပေါင်းစုံပါဝင်သော ဗုဒ္ဓဘာသာမဟုတ်သည့် အစုအဖွဲ့များ အများအပြားရှိသည့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး "နတ်ကိုးကွယ်မှု" အောက်တွင် ထားရှိလေ့ရှိသော ဘာသာတရားများကို လိုက်နာကြသော်လည်း ၎င်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် သိသိသာသာ ထပ်တူညီနေနိုင်သည်။ သို့မဟုတ် ယဉ်ကျေးမှု ကူးလူးဆက်ဆံမှု၏ ရလဒ်အဖြစ် အနည်းဆုံး ဗုဒ္ဓဘာသာမှ ထွက်ပေါ်လာသော အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်နေသည်။ ခေတ်သစ်လာအိုနိုင်ငံတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာကို လိုက်နာသောလူဦးရေ၏ ရာခိုင်နှုန်းကို အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံဖော်ပြထားပြီး CIA World Factbook မှ ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေစုစုပေါင်း၏ ၆၆ % ကို ဗုဒ္ဓဘာသာအဖြစ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဤအရေအတွက်သည် အလုံးစုံမှန်ကန်ဖွယ်ရှိသော်လည်း ပြည်နယ်တစ်ခုနှင့် တစ်ခုသို့ ကွဲပြားမှုများရှိနေသည်။ စီးခေါင် ကဲ့သို့သော လူမျိုးစုပြည်နယ်များသည် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ၏ ခွဲတမ်း 20% သာရှိခဲ့ပြီး ချမ်ပါဆပ် ကဲ့သို့သော လာအိုလူမျိုးများ အများစုနေထိုင်သော ပြည်နယ်များသည် ထိုနှစ်တွင် ၉၂ % အထိရှိလာပါသည်။ အချို့သော တရုတ် သို့မဟုတ် ဗီယက်နမ် မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များလည်း မြို့ပြတွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  "Religious Composition by Country" (PDF). Archived 23 March 2018 at the Wayback Machine.. Pew Research Center (2015).
2. ↑  Savada, Andrea Matles (1994)။ *Laos: A Country Study*။ Washington, D.C.: GPO for the Library of Congress။ 5 August 2011 တွင် မူရင်းမှ မော်ကွန်းတင်ပြီး ။ 10 April 2007 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  CIA World Factbook- Laos။ 7 March 2021 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  10 April 2007 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  National Statistic Centre (2007)။ *ພົນການສໍາຫຼວດ ພົນລະເມືອງ ແຂວງຕ່າງໆ 2005*။ Vientiane: National Statistic Centre။
**အဗ္ဘောကာသိကဓုတင်** သည် ကိလေသာများကို ခါထုတ် ခေါင်းပါးစေသည့် အကျင့်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဗ္ဘောကာသိကဓုတင် ဆောက်တည်မည့် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဟင်းလင်းပြင် လွင်တီးခေါင်၌သာ နေရ၏။ အမိုးရှိသော အရိပ်အာဝါသ၌ ဖြစ်စေ၊ သစ်ပင်အောက်၌ ဖြစ်စေ မဝင်ရ၊ မနေရ။

သို့သော် ဥပုသ်ပြု၊ တရားနာ၊ စာသင်၊ စာချရန်ဖြစ်စေ၊ ဆရာ ဥပဇ္ဈာယ်တို့၏ ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်ပြုရန်ဖြစ်စေ ဝင်နိုင်၏။ ဓုတင် မပျက်ပေ။ ထိုအကြောင်းများကြောင့် အမိုးရှိရာသို့ ဝင်နေစဉ် မိုးရွာလျှင် မိုးတိတ်သည်အထိ ဆက်လက်နေနိုင်၏။

ထေရ်ကြီး၏ပရိက္ခရာ တခုခုကို ကိုင်၍သွားစဉ် မိုးရွာခဲ့သော် လမ်းလယ်ရှိ စရပ်တွင်းသို့ဝင်၍ မိုးခိုနိုင်၏။ ထေရ်ကြီး၏ပရိက္ခရာတခုခုကို မကိုင်ရလျှင် အဆောတလျင် သွား၍ စရပ်တွင်း မဝင်ရ။ မှန်မှန် သွား၍ စရပ်တွင်း၌ မိုးခိုနေနိုင်သည်။ ရုက္ခမူလိကဓုတင်ဆောင်ရဟန်းသည်လည်း ဤ နည်းနှင်နှင်ပင် ကျင့်ရသည်။

ဆောက်တည်ပုံ
-----------

ဤဓုတင်အား ဆောက်တည်မည့်ရဟန်းသည် **ဆန္နဉ္စ ရုက္ခမူလဉ္စ ပဋိက္ခိပါမိ** ဟု ပါဠိဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊ **အမိုးကိုလည်းကောင်း၊ သစ်ပင်ရင်းကိုလည်းကောင်း ပယ်ပါ၏** ဟု မြန်မာဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊ 

**အဗ္ဘောကာသိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ** ဟု ပါဠိဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊ **အမိုးမရှိသော ဟင်းလင်းပြင်၌ နေလေ့ရှိသော ရဟန်း၏ အကြောင်းစေတနာကို ဆောက်တည်ပါ၏** ဟု မြန်မာဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း ရွတ်ဆိုကာ ဆောက်တည်ရ၏။

ဓုတင်ဆောင်ရဟန်း ၃-မျိုး
-----------------------

ဤ၌လည်း 

(၁) **အမြတ်စား (=ဥက္ကဋ္ဌ)** ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းသည် သစ်ပင်, တောင်, အိမ် ကျောင်းတို့ကို အမှီပြု၍ နေခွင့်မရှိ။ လွင်ပြင်၌ သင်္ကန်း ကုဋိပြုလုပ်၍ နေရသည်။ 

(၂) **အလတ်စား (= မဇ္ဈိမ)** ဓုတင်ဆောင်ရဟန်းသည် သစ်ပင် တောင် အိမ် ကျောင်းတို့ကိုအမှီပြု၍ အတွင်းသို့ မဝင်ပဲ နေနိုင်ခွင့်ရှိ၏။ 

(၃) **အညံ့စား (= မုဒုက)** ဓုတင်ဆောင်ရဟန်းသည် မိုးရေ မဝင်အောင် အမိုးအသွင်ဖြင့် ပြုအပ်သော အပိုင်းအခြားမရှိသော တောင်ဝှမ်း, ကျဲကျဲ မိုးအပ်သော သစ်ခက်မဏ္ဍပ်, ခစီရည်တင်ထားသော ပုဆိုး, လယ်ခင်းစောင့်စသည်တို့ စွန့်ပစ်အပ်သော တဲအို၊ ယင်းတို့၌ နေခွင့်ရှိ၏။

ဓုတင် ပျက်စီးခြင်း
------------------

အမိုးရှိရာသို့ ဖြစ်စေ၊ သစ်ပင်အောက်သို့ ဖြစ်စေ ဝင်လျှင် အဗ္ဘောကာသိကဓုတင် ပျက်၏။ ထိုသို့ ဓုတင်ပျက်ပါက ပြန်၍  ဆောက်တည်ကာ ကျင့်သုံးနိုင်၏။ အခြားသော ဓုတင် ဤအတိုင်း ဖြစ်၏။

အမ္ဘောကာသိက ဓုတင်ဆောင်ရကျိုး
----------------------------

* (၁) နေရာကြောင့်ဖြစ်သောကြောင့်ကြမှုမရှိခြင်း၊
* (၂) ထိနမိဒ္ဓကို ပယ်ဖျောက်နိုင်ခြင်း၊
* (၃) "ရဟန်းတို့သည် သားသမင်တို့ အလား မငြိမကပ်ပဲ လှည့်လည်သွားနိုင်လာနိုင်ကြ၏၊ အမြဲ နေရာအိမ်မရှိကြ"ဟု ချီးမွမ်းခြင်းအားလျော်ခြင်း၊
* (၄) အရိပ်အာဝါသ၌ ငြိကပ် တွယ်တာမှုမရှိခြင်း၊
* (၅) သွားလိုရာ အရပ် ၄-မျက်နှာတို့၌ အပိတ်အပင်မရှိ သွားလာနိုင်ခြင်း၊
* (၆) အပ္ပိစ္ဆတာ-စသော ဂုဏ်အားလျော်သော အသက်မွေးမှု ရှိခြင်း ဟူသော အကျိုးများကို ရနိုင်သည်။

တိုက်တွန်းချက်
--------------

-ရဟန်းတို့အားသင့်လျော်လျောက်ပတ်သော၊

-ရရန်လွယ်ကူသော၊

-ပတ္တမြားပမာ ကြယ်တာရာတည်းဟူသော ဗိတာန်မျက်နှာကျက်ရှိသော၊

-လမင်းတည်းဟူသော ဆီမီးဖြင့် ထွန်းလင်းပေသော လွင်တီးခေါင်၌နေသော ရဟန်းတော်သည်၊

နေရာကျောင်း၌ စွဲငြိမှုမရှိသော စိတ်နှလုံးဖြင့် ထိနမိဒ္ဓကို ပယ်လျက် ဘာဝနာ၌အမှီပြုမွေ့လျော်ခြင်းဖြင့် စျာန် မဂ်ဖိုလ်ကို မကြာမီပင် ရရှိနိုင်၏။

ထို့ကြောင့် ပညာဉာဏ် အဆင်အခြင်ရှိသော ယောဂီရဟန်းမြတ်သည် လွင်တီးခေါင် ဟင်းလင်းပြင်၌ နေခြင်းအလေ့ကို မွေ့လျော်ပျော်ပိုက် နှစ်ခြိုက်သင့်လှပေတော့၏။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  ချမ်းမြေ့ဆရာတော် (ဧပြီ ၁၉၉၂)။ *လူငယ်သင်ချမ်းမြေ့အခြေပျိုးဗုဒ္ဓဘာသာ*။ ရန်ကုန်: ဦးအောင်သိန်း၊ ဓမ္မဒေသနာပြန့်ပွားရေးအဖွဲ့ငယ်၊ ချမ်းမြေ့ရိပ်သာကျောင်း။
2. 1 2 3  တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၁
3. ↑  (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၇၂-၃)
4. ↑  သဗြဟ္မစာရီ-ဓမ္မဝိနယ
"၂၀၂၂ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဖက်ဒရယ် ရွေးကောက်ပွဲ"ကို ဤနေရာသို့ ညွှန်းသည်။ အခြား အဓိပ္ပာယ်များအတွက် ၂၀၂၂ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဖက်ဒရယ် ရွေးကောက်ပွဲ (သံတူကြောင်းကွဲ)ကို ကြည့်ပါ။
ဩစတြေးလျ၏ ၄၇ ကြိမ်မြောက်ပါလီမန်အတွက် ရွေးကောက်ပွဲတမ်းပလိတ်:SHORTDESC:ဩစတြေးလျ၏ ၄၇ ကြိမ်မြောက်ပါလီမန်အတွက် ရွေးကောက်ပွဲ

**ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဖက်ဒရယ် ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၂**ကို ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့ပြီး ဩစတြေးလျနိုင်ငံတော် ပါလီမန်၏ ၄၇ ကြိမ်မြောက် ပါလီမန်အမတ်များကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးချုပ် စကော့တ် မော်ရစ်ဆင်ဦးဆောင်သည့် လက်ရှိ လစ်ဘရယ်-နယ်ရှီနယ်လ် ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့သည် စတုတ္ထသက်တမ်း ဆက်တိုက် အနိုင်ရရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း အန်တိုနီ အယ်လ်ဘာနီစီဦးဆောင်သော အတိုက်အခံ လေဘာပါတီကို ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော်တွင် ၁၅၁ နေရာ၊ အထက်လွှတ်တော်တွင် ၇၆ နေရာရှိသည့်အနက် ၄၀ နေရာကို အနိုင်ရရမည်ဖြစ်သည်။

ဩစတြေးလျ အလုပ်သမား ပါတီ (လေဘာပါတီ)သည် ၂၀၀၇ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် အစိုးရကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ပြီး အောက်လွှတ်တော်တွင် အမတ်နေရာ ၇၇ နေရာ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ အယ်လ်ဘာနီစီသည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း အတိုက်အခံများထံမှ အစိုးရကို အနိုင်ရသည့် စတုတ္ထမြောက် လေဘာပါတီခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာကာ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် Gough Whitlam၊ 1983 ခုနှစ်တွင် Bob Hawke နှင့် 2007 ခုနှစ်တွင် Kevin Rudd တို့ဖြစ်သည်။ တက်စမေးနီးယားမှလွဲ၍ ပြည်နယ်နှင့် နယ်မြေတိုင်းသည် လေဘာပါတီထံသို့ ကူးပြောင်းသွားသည်။ ပါတီနှစ်ပါတီ လိုလားသော အကြီးဆုံးလွှဲသည် အနောက်ဩစတြေးလျတွင် (၁၀%) ရှိပြီး ၁၉၉၀ နောက်ပိုင်းတွင် လေဘာပါတီသည် အမတ်နေရာအများစုကို ပထမဆုံးအကြိမ် ရရှိခဲ့သည်။ ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့သည် ပြင်းထန်သော ဆုံးရှုံးမှုများနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ၅၈ နေရာသာ အနိုင်ရကာ ၁၉၄၆ နောက်ပိုင်း အောက်လွှတ်တော်တွင် ၎င်း၏ အစုရှယ်ယာ အနိမ့်ဆုံးဖြစ်သည်။ ရွေးကောက်ပွဲညတွင် မော်ရစ်ဆင်က ရှုံးနိမ့်မှုကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး လစ်ဘရယ်ခေါင်းဆောင်အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ပီတာ​ ဒတ်ထန်သည် နေရာတွင် အစားထိုးခဲ့သည်။
အလင်းသန့် ကိရိယာ (ခေါ်) ပိုလာရီစကုတ် (Polariscope) သည် ကျောက်မျက်ရတနာတို့ကို အမျိုးအစားခွဲခြား စစ်ဆေးရာတွင် ထိရောက်စွာ အသုံးပြုနိုင်သည့် ကိရိယာဖြစ်သည်။ အခြေခံသဘောတရားအားဖြင့် ကျောက်မျက်တစ်မျိုးချင်းစီတွင်ရှိသည့် မတူညီသော အလင်းယိုင်ညွှန်းကိန်းနှင့် ပုံဆောင်စနစ်တို့ကို ခွဲခြားခြင်းဖြစ်သည်။ 

ဤကိရိယာတွင် ပိုလာရွိုက် (ခေါ်) အလင်းသန့်ပြား နှစ်ချက်ပါရှိပြီး တစ်ချပ်နှင့်တစ်ချပ် အလင်းတုန်ခါလမ်းကြောင်း ထောင့်မှန်ကျ တပ်ဆင်ထားသည်။ အများအားဖြင့် အောက်ခြေမှန်ချပ်ကို အသေတပ်ဆင်ထားပြီး အပေါ်မှန်ချပ်ကိုသာ လှည့်လည်နိုင်ရန် အရှင်တပ်ဆင်ထားကြသည်။ ကိရိယာအိမ်၏ အောက်ဆုံးတွင် မီးလုံးတစ်လုံးကို တပ်ဆင်သည်။

အသုံးပြုပုံ
-----------

1. မီးခလုတ်ကိုဖွင့်ပြီး အပေါ်စီးမှကြည့်လျှင် မှောင်ကျသွားသည့် အခြေအနေရောက်သည်အထိ (အပေါ်)မှန်ချပ်ကို လှည့်ပါ။
2. စမ်းသပ်မည့် ကျောက်မျက်ကို အောက်ခြေမှန်ချပ်ပေါ်တွင်တင်၍ လှည့်ပါ။
3. ၃၆၀ ံ လှည့်ပြီးနောက် စမ်းသပ်နေသော ကျောက်မျက်တွင် အလင်းနှင့်အမှောင် တစ်လှည့်စီဖြတ်သန်းနေသည်ကို တွေ့ရပါမည်။

ရလဒ်
----

ထိုသို့ စမ်းသပ်ပြီးနောက် အောက်ပါ ရလဒ်များကို ရရှိနိုင်သည်။

### (က) အလင်းတစ်ခုယိုင်ခြင်း

၃၆၀ ံလှည့်ရာတွင် ကျောက်သည် လုံးဝအမှောင် (သို့) အမှောင်အစင်းတန်းများကိုသာ တစ်ပတ်လုံးတွေ့ရမည်။

### (ခ)အလင်းနှစ်ခုယိုင်ခြင်း

မှောင်ခြင်း နှင့် လင်းခြင်းကို ၄၅ ံ အနေအထားတိုင်းတွင် တွေ့ရမည်။

### (ဂ)ပုံဆောင်ခဲအစုအဝေး (သို့) အောင်းဝင်ကျောက်များပြားသော ကျောက်

ကျောက်သည် ၃၆၀ ံအပြည့် လင်းနေမည်။
**ပစ်ချိုင်း စွန်းဒါးရာရာဂျန်** (၁၉၇၂ ဇွန် ၁၀ ဖွား ), **စွန်းဒါး ပစ်ချိုင်း** ဟု လူသိများသူ သည် အိန္ဒိယ-အမေရိကန် စီးပွားရေးအမှုဆောင် ဖြစ်သည်။  အယ်လဖာဘတ်နှင့် ၎င်း၏လုပ်ငန်းခွဲ ဂူဂယ်၏ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။

အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ တမီးလ်နာဒူပြည်နယ်၊ မွန်ဒူရေမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး ခါရာခုပုအိန္ဒိယနည်းပညာသိပ္ပံမှ သတ္တုဗေဒနှင့် ဘွဲ့ရခဲ့သည်။ အမေရိကန်သို့ ပြောင်းရွေ့ပြီးနောက် ဆီဘဲပညာသင်ဆုဖြင့် စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်မှ ဝတ္တုသိပ္ပံ မဟာဘွဲ့ကိုလည်းကောင်း၊ ပါလမာပညာသင်ဆုဖြင့် စီးပွားစီမံ မဟာဘွဲ့ကို ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားတက္ကသိုလ်ရှိ ဝါတန်ကျောင်းမှလည်းကောင်း ရရှိခဲ့သည်။ 

၂၀၀၄ ခုတွင် ဂူဂယ်၌ အလုပ်ဝင်ပြီးနောက် ထုတ်ကုန်စီမံရေးနှင့် ဂူဂယ် ခရုမ်း၊ ခရုမ်းအိုအက်စ်၊ ဂူဂယ်ဒရိုက်ကဲ့သို့သော ဂူဂယ်၏ ဆော့ဖ်ဝဲများ ဆန်းသစ်လာအောင် ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ဂျီမေးနှင့် ဂူဂယ်မြေပုံတို့ကိုလည်း ကြပ်မတ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုတွင် ဂူဂယ်လုပ် ဗီဒီယိုပုံစံအသစ် WebM မိတ်ဆက်ကာ အသုံးပြုသည့် VP8 ကိုလည်း ပွင့်လင်းရင်းမြစ်အဖြစ် ကြေညာသည်။ ခရုံးဘွတ်ကို ၂၀၁၂ ခုတွင် ဖြန့်နိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုတွင် ကြပ်မတ်လျက်ရှိသော အန်းဒရွိုက်ကို ဂူဂယ်ထုတ်ကုန်စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။

အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် လယ်ရီပေ့က ထုတ်ကုန်ချုပ်အဖြစ် ခန့်ပြီးနောက် ၂၀၁၅ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်တွင် ဂူဂယ်၏ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်သစ်အဖြစ် အရွေးခံရသည်။ ၂၀၁၅ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်တွင် ဂူးဂဲအား အယ်လဖာဘတ်လုပ်ငန်းအုပ်စုအဖြစ် ဖွဲ့စည်းကာ ရာထူးသစ်ကို ယူသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Company Overview of Alphabet Inc။ December 1, 2017 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  November 26, 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Magic Leap tried to create an alternate reality. Its founder was already in one။  July 13, 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Sundar Pichai။  July 11, 2019 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  Sundar Pichai emerges unscathed in test case for foreign-born CEOs။ December 20, 2018 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  December 13, 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
5. ↑  Sundar Pichai။ Encylopaedia Britannica။  31 July 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
အမှတ်များကို ယှဉ်ချတိုင်းတာရန် သုံးသည်တမ်းပလိတ်:SHORTDESC:အမှတ်များကို ယှဉ်ချတိုင်းတာရန် သုံးသည်
**အမှတ်ချအိမ် (coordinate system)** ဆိုသည်မှာ ကိန်းတို့စုပေါင်းဖော်ပြချက်ဖြင့် အမှတ်တည်နေရာ အမျိုးမျိုးကို ကိုယ်စားပြုရန် ထွင်ထားသော သဘာဝပေတံစုကြီး သဖွယ် ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ကိန်းများကို ဖော်ပြရာတွင် အစဉ်လိုက် သတ်မှတ်မှုမှာ အရေးကြီးသည်။ ထိုသို့ဖြင့် X-ဝင်ရိုး၊ Y-ဝင်ရိုး တို့၏ တည်နေရာ အသီးသီးကို (x, y) ဟူသည်မျိုးဖြင့် အစဉ်လိုက် ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။

အသုံးများသော အမှတ်ချအိမ် အချို့
-------------------------------

### ကိန်းမျဉ်း (Number Line)

အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြထားသောဆောင်းပါး - Number line
 
အရိုးရှင်းဆုံးသော အမှတ်ချအိမ် ပုံစံမှာ အမှတ်များကို အလျားလိုက်စုစည်းထားမှု ဖြစ်သည့် မျဉ်းတစ်ခု ဖြစ်ပေမည်။

The number lineThe number line
### ကာတက်စီးယန်း အမှတ်ချအိမ်

အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြထားသောဆောင်းပါး - ကာတက်စီးယန်း အမှတ်ချအိမ်
The Cartesian coordinate system in the plane.
ကျောင်းသားတို့နှင့် ရင်းနှီးသော X-ဝင်ရိုး၊ Y-ဝင်ရိုးတို့ချင်း ထောင့်မတ်ကျစွာ ဆွဲသားအမှတ်ချသော ပေတံစုအိမ်သဖွယ်မျိုးမှာ ကာတက်စီးယန်း အမှတ်ချအိမ် ဖြစ်သည်။

### စက်ဝန်းအမှတ်ချအိမ်

အောက်ဖော်ပြပါ ပုံကို ကြည့်နိုင်သည်။  

ရူပဗေဒတွင် အသုံးများတတ်သော စက်ဝန်းအမှတ်ချအိမ်. နံပါတ်ကိန်း ၃ခုကို အပိုင်းခွဲ၃ခုအဖြစ် ဖော်ပြကာ အမှတ်တည်နေရာကို ဖော်ပြသည်။ ဆန့်ထုတ်အလျားမှာ *r* ဖြစ်သည်၊ ရေပြင်ညီထောင့်မှာ *θ* (theta) ဖြစ်ပြီး၊ အမြင့်ထောင့်မှာ *φ* (phi) ဖြစ်သည်။ *ρ* (rho) သင်္ကေတကိုလည်း *r*နေရာတွင် ရံဖန်ရံခါ သုံးကြသည်။

ပြင်ပလင့်ခ်များ
---------------


ဝစ်ရှင်နရီ၊ အခမဲ့အဘိဓာန်တွင် ***coordinate system*** or ***coordinate*** ကို ရှာဖွေကြည့်ရှုပါ။

ဝီကီမီဒီယာ ကွန်မွန်းစ်တွင် Coordinate systems
 နှင့် ပတ်သက်သော မီဒီယာ ရှိသည်။

* Hexagonal Coordinate Systems

|  |  |
| --- | --- |
| Authority control | 
* LCCN: sh85032235
* GND: 4165251-4
* BNF: cb11979097p (data)

 |
ဇိနမာရ်အောင်စေတီ
မာရ်ငါးပါးဟုခေါ်သော သကျမာရ်အောင်စေတီ၊ ဇိနမာရ်အောင်စေတီ၊ ရတနာ့မာရ်အောင်စေတီ၊ လောကမာရ်အောင်စေတီ၊ မင်္ဂလာမာရ်အောင်စေတီတော်တို့ အနက် **ဇိနမာရ်အောင်စေတီ**သည် မြောက်ဦးမြို့၏ တောင်ဘက်တွင်ရှိပြီး နန်းတော်ကုန်း၏တောင်ဘက် မိုင်ဝက်ခန့်အကွာတွင် မတ်စောက်သော တောင်ကုန်းတစ်ခုပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ တက္ကသီလဘုရား၏ အရှေ့ဘက် ကိုက် ၃၀၀ခန့် ကွာဝေးသည်။ တောင်ကုန်းအမည်မှာ ပန်းတိမ်တောင်ဖြစ်သည်။ စေတီတော်ကို ကျောက်တုံးကြီးများအား ဆစ်၍ ထောင့်ချိုးများဖြင့် ရှစ်မြှောင့် အဋ္ဌဂံပုံဖြစ်အောင် စနစ်တကျ တည်ဆောက်ထားသည်။ အောက်ခြေမှ အပေါ်ထိ ရှစ်မြှောင့်ပေါ်အောင် တဖြည်းဖြည်း တက်သွားသည်။ အောက်ခြေအဝန်းမှာ (၃၂၀) ပေရှိပြီး၊ ဉာဏ်တော် ၁၂၀မြင့်သည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ဂန္ဓကုဋီတိုက်သို့ ဝင်ရန် မုခ်လမ်းတစ်ခုရှိသည်။ ဝင်လမ်းဂူ အထက်တွင် မုခ်ငါးဆင့် ပြုလုပ်ထားသည်။ ကျောက်ဆစ်လက်ရာများဖြင့် တင့်တယ်လှပေသည်။ ဒုတိယပစ္စယံတွင် ပူးကောင်များကို ထောင့်များ၌ ထုလုပ်ထားသည်။ စေတီတော်၏ ရှစ်မြှောင့် ထောင့်ချိုးများတွင် လူဦးခေါင်းနှင့် ခြင်္သေ့ကိုယ် နှစ်ခုပါသော မနုဿီဟရုပ်တုများ ပြုလုပ်ထားရှိသည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

သက္ကရာဇ် (၁၀၁၄) နှစ် စန္ဒာသုဓမ္မရာဇာဘုရင်က တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါစေတီမှာ သေးငယ်နေ၍ သူငယ်တို့က "စံသုဘုရင်၊ အရှင်ကောင်းမှု၊ ပန်းတိမ်တောင် ဘုရားပြု၊ သာဓုမခေါ်လောက်"ဟူ၍ အော်ဟစ်ကြသည်။ ဤအကြောင်းကို ဘုရင်ကြားသိ၍ မှူးမတ်ပညာရှိတို့နှင့် တိုင်ပင်ကြရာ မှူးမတ်တို့၏ အကြုံပြုချက်အရ ခရစ်နှစ် (၁၆၅၈) ခုနှစ်တွင် ကျောက်စေတီတစ်ဆူ ထပ်မံတည်စေသည်။ ဘုရားတည်ခြင်းကို အောင်မြင်ခြင်း အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် စေတီတော်ကို ဇိနမာရ်အောင်စေတီဟု ခေါ်တွင်စေသည်။ ရှေးအခါက ဂန္ဓကုဋီတိုက်ထဲတွင် ကြေးဆင်းတု တစ်ဆူရှိခဲ့ရာ ပထမအင်္ဂလိပ် မြန်မာစစ်ပွဲအပြီး နယ်ချဲ့ တို့ သိမ်းယူသွားခဲ့သည်။ ယခုအခါ အခြားဆင်းတုတော်တစ်ဆူကို ပြောင်းရွှေ့ ပူဇော်ထားသည်။

ကိုးကား
-------

ရခိုင်မဟာရာဇဝင်ကြီး (ထွန်းရွှေခိုင် (မဟာဝိဇ္ဇာ))
အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော ကြိမ်ပင်မျိုးစိတ်
**ကြိမ်ပင်** (အင်္ဂလိပ်: rattan) သည် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၆၀၀ ခန့်ရှိပြီး အရှေ့တောင်အာရှ အပူပိုင်းသစ်တောနှင့် အာရှတိုက်၏ အပူပိုင်းသစ်တောများတွင် ပေါက်ရောက်လေ့ရှိသည်။ ရှေးအထက် ကျော်ကာရီကစ၍၊ ကြိမ်သည် မြန်မာလူမျိုးတို့အဖို့ ဝါးနှင့်တန်းတူ အရေးကြီး အသုံးဝင်ခဲ့သောပစ္စည်း ဖြစ်သည်။ အိမ်ဆောက်ရာ၌၎င်း၊ လှေလှည်းလုပ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ ဖောင်ဖွဲ့ ရာ၌လည်းကောင်း၊ အထုပ်အပိုးများ ချည်နှောင်ရာ၌လည်းကောင်း၊ ကြိမ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ကျွဲနွားရိုက်ရန် နှင်တံအဖြစ်ဖြင့်လည်း အသုံးချကြသည်။ ကြိမ်ဖြင့် တောင်းပလုံးခြင်း စသည်များကိုလည်း ရက်လုပ်ကြသည်။

ကြိမ်ပင်သည် အုန်းပင်၊ ထန်းပင်တို့နှင့်အတူ ထန်းမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍၊ ဆူးနှင့်အဆစ်များ ပါရှိသော နွယ်ယောင်ပင်ယောင် တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ကပေါင်းကြိမ်၊ ကြိမ်ခါး၊ ရေကြိမ်၊ ကြိမ်နီ၊ ထားဝယ်ကြိမ်၊ ယမထာကြိမ်၊ ဝါးပိုးကြိမ်၊ သိုင်းကြိမ် စသည်ဖြင့် ကြိမ်အမျိုးမျိုးရှိ၍၊ အရွယ်မှာ လက်သန်းလုံးတစ်ဝက်ခန့်မှ လက်မ ခြေမအရွယ်တိုင်အောင် အမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ ကမ္ဘာတွင် ကြိမ်ပင်ပေါက်ရာ ဒေသများမှာ အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစု၊ မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်၊ တရုတ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ သီဟိုဠ်နိုင်ငံအပြင် ဩစတြေးလီးယားနှင့် အာဖရိကတိုက်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌၊ ကွင်းပြင်နှင့် တောင်နိမ့်ပိုင်းရှိ စိုစွတ်သောသစ်တောများတွင် ကြိမ်ပင်ကို အနှံ့အပြား တွေ့နိုင်ပေသည်။

ကြိမ်ပင်သည် နဂိုအတိုင်း အစိမ်းရောင်ရှိ၍၊ ခြောက်လျှင် အဝါရောင်၊ အညိုရောင် ဖြစ်လာသည်။ အဆစ်များ၌ အရွက်ပေါက်သည်။ ကြိမ်ကို အမျိုးမျိုး အသုံးချနိုင်ခြင်းမှာ၊ ပေါ့ပါးခြင်း၊ ရှည်လျားခြင်း၊ ခိုင်ခံ့ခြင်းနှင့် ကွေးညွတ်၍ ရခြင်း စသောဂုဏ်သတ္တိများကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။

ကြိမ်သည် ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ကြိုး၊ နှီး၊ နှင်တံ စသည် အဖြစ်ဖြင့် အသုံးဝင်ရုံသာမက၊ ကုလားထိုင်ဖင်နှင့် နောက်မှီ များထိုးရန်၊ လက်ကိုင်တုတ်နှင့် ထီးရိုးများ ပြုလုပ်ရန်အတွက်လည်း အသုံးကျသည်။ လက်ကိုင်တုတ် လုပ်ရသော ကြိမ်အမျိုးများအနက် မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်မှထွက်သော ကြိမ်သည် ကမ္ဘာတွင် ထင်ရှား၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ မြိတ်ကြိမ်သည် ကျော်ကြား၏။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရာသီအလိုက် ပေါ်သောကြိမ်သီးကို စားကြ၍၊ ကြိမ်စေ့ကို စိပ်ပုတီးလုပ်ကြ၏။ ကမ္ဘာတွင် ကြိမ်ကို အများဆုံး ဖြန့်ချိရောင်းချသော ဒေသများကား ဗတေးဗီးယားမြို့၊ ဆရားဝပ်နယ်၊ စင်္ကာပူ၊ ပီနန်မြို့ နှင့် ကာလကတ္တားမြို့တို့ ဖြစ်ကြသည်။

ပြခန်း
------

* အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် ကြိမ်ဖြင့်ပြုလုပ်သော ပရိဘောဂအင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် ကြိမ်ဖြင့်ပြုလုပ်သော ပရိဘောဂ
* ကြိမ်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော ထိုင်ခုံကြိမ်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော ထိုင်ခုံ
* ကြိမ်ခြင်းလုံးကြိမ်ခြင်းလုံး
* ကြိမ်အား အပူပေးနေပုံကြိမ်အား အပူပေးနေပုံ
* ကြိမ်ပရိဘောဂ ပြုလုပ်နေပုံကြိမ်ပရိဘောဂ ပြုလုပ်နေပုံ

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)

ဝစ်ရှင်နရီ၊ အခမဲ့အဘိဓာန်တွင် ***ကြိမ်ပင်*** ကို ရှာဖွေကြည့်ရှုပါ။
ဒူးရင်းသီးပင်
**ဒူးရင်းသီး**သည် မြန်မာပြည်တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းသော အသီးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ပင်စည်မှာ ကြီးမားလှပြီး အမြင့်မှာလည်း မြင့်မားလှပါသည်။ ဒူးရင်းပင်သည် ကျောက်စရစ်မြေနီကို ပို၍ ကြိုက်ဟန်တူသည်။ 
အရွက်မှာလည်း အရောင်နှစ်မျိုးပါရှိသည်။ ကျောဘက်တွင် ရွှေအိုရောင်ရှိပြီး၊ တဖက်တွင် အစိမ်းရည်နုနုပင်ဖြစ်သည်။ မှည့်လျှင် ပင်မြင့်ပေါ်မှ အလိုအလျှောက်ပြုတ်ကျလာသည်။ ပင်မြင့်မှ ပြုတ်ကျလာသော်လည်း မပျက်မစီးဘဲ ပင်ကိုအတိုင်းပင် တည်ရှိလျက် ရှိသည်။
  
  
ဒူးရင်းသီး တစ်လုံးဟာ ပုံမှန်အားဖြင့် အလျား
၃၀ စင်တီမီတာ (၁၂ လက္မ) အချင်း ၁၅ စင်တီမီတာ (၆ လက္မ)ထိ ကြီးထွားနိုင်ပြီး၊ တစ်လုံး၏ ပျမ်းမျှအလေးချိန် မှာ ၃ ကီလိုဂရမ် (၂-၇ ပေါင်)ထိရှိသည်။ အနံ့မှာကား လွန်စွာ မွေးကြူလျက် ရှိသည်။ အရသာမှာ ချိုမြကာ အခါးဘက်သို့သက်နေတတ်သည်။ အခါးဘက်သို့ သက်နေသော အရသာမှာကား အလွန်ပင်ကောင်းသည်ဟု သတ်မှတ်ထားကြသည်။
  
  
 တချို့ဒူးရင်းသီးမှာ အစေ့ကြီးသော်လည်း တချို့မှာ အစေ့သည်လွန်စွာသေးငယ်၍ အစေ့သည်ပါရုံသာ ရှိသည်။ အစေ့မှာ အချို့အသီးတွင် ငါးမြှောင့်၊ အချို့အသီးတွင် လေးမြှောင့်၊ အချို့တွင်သုံးမြှောင့် စသည်ဖြင့်လည်း ကွဲပြားတတ်သေးသည်။ ဒူးရင်းသီးကို အဆမတန်စားသုံးလျှင် အပူကန်တတ်သည်။ ထိုသို့အပူမကန်စေရန် မင်းကွတ်သီးအား စားပေးရသည်။ နာနတ်သီးကိုလည်း စားခြင်းဖြင့် အပူမကန်နိုင်ပါ။ 
  
  
အစာအိမ်မကောင်းသူများ၊ အသဲရောဂါ သွေးတိုးရောဂါ ရှိသူများ ဒူးရင်းသီး စားရန် မသင့်တော်ပါ။ အစာကြေရန် ခက်ခဲခြင်း၊ ဝမ်းတွင်း အပူရှိန် မြင့်တက်စေခြင်းဖြစ်တတ်သည်။
ဒူးရင်းသီးအစိကို ပြုတ်စားလျှင် သံကျသည်ဟု ပြောကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  *Durio* L.။ United States Department of Agriculture (12 March 2007)။ 30 May 2010 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  16 February 2010 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**ဟင်းနုနွယ်ဆူးပေါက်ပင်** (*Amaranthus spinosus*) သည် အာရန်သကီအီး မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်ပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်spiny amaranth, prickly amaranth သို့မဟုတ် thorny amaranth ဟုခေါ်ကြသည်။ ယင်းအပင်သည် မူလက အမေရိကဒေသတွင် အရင်းခံသော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင်မူ ကမ္ဘာ့တိုက်ကြီးများ၌ မဖိတ်ခေါ်ပဲရောက်ရှိလာသော ပေါင်းမြက်များအဖြစ်လည်းကောင်း တစ်ခါတစ်ရံတွင် အဆိပ်ရှိသော ပေါင်းမြက်အဖြစ်လည်းကောင်း တွေ့ရတတ်သည်။ အာရှတိုက်တွင်ကား ဆန်၊စပါးစိုက်ပျိုးရေးအတွက် အဓိကပေါင်းမြက်အဖြစ်တွေ့ရှိနေရသည်။

ပုံသဏ္ဌာန်
----------

### အပင်

ဆူးရှိသော အပင်ငယ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ထောင်မတ်၍ ပေါက်သည်။ ပင်စည် နှင့် အကိုင်း များတွင် မြောင်းပါ ရှိ၏။ ၁ ပေ မှ ၅ ပေ ထိ မြင့်သည်။ ပင်စည်နှင့် အကိုင်း ကြားများမှ ဖြောင့်၍ မာသော ဆူးများထွက်သည်။

### အရွက်

ရွက်လွှဲ ထွက်သည်။ အလျား ၁၁/၂ လက်မ မှ ၄ လက်မ ထိရှည်၏။ အရွက်ပျော့ပျောင်း နူးညံ့ပြီး ရွက်ညှာ ရှည်သည်။

ဟင်းနုနယ်ဆူးပေါက်
### အပွင့်

ပွင့်ညှာ မဲ့ပန်းခိုင် ဖြစ်သည်။ ပန်းခိုင်ပေါ် တွင် အစိမ်းရောင် သမ်းသော အဖြူပွင့်များ များပြားစွာပွင့်သည်။ မိုးဦးကျ ကဆုန် ၊ နယုန်လတွင် ပွင့်သည်။

တွေ့နိုင်သောနေရာများ
--------------------

မြန်မာ နိုင်ငံ ဒေသ အနှံ့အပြား တွင် ပေါက်ရောက်သည်။ သဘာဝအလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။

အသုံးဝင်ပုံ
-----------

### အာနိသင်

မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ ဟင်းနုနယ် ဆူးပေါက်သည် အေး၏ ၊ ဆီးဝမ်းကို ရွှင်စေ၏။ သားအိမ် ကိုက်ခဲခြင်းကို ပျောက်စေ၏။ နို့ရည်ကို ပွားများ စေ၍ သားအိမ်ကို အထူးအားပေး ၏ ၊ အဆိပ်ကိုပယ်တတ်၏။ သွေးယိုစီး ခြင်းကို တားမြစ် တတ်၏။ ရင်၌ ထိုးကျင်ခြင်း နှင့် မီးယပ်လွန်ခြင်း ကို လည်း ပျောက်ကင်းစေ နိုင်သော ဂုဏ်ရှိ၏။

အသုံးပြုပုံ
-----------

### ပဉ္စငါးပါး

* ပဉ္စငါးပါး ကြိတ်ညှစ်ရည်ကို သောက်ခြင်းဖြင့် မြွေဆိပ် ကို ပြေစေနိုင်သည်။
* ပဉ္စငါးပါး ပြုတ်၍ သောက်သော် ကိုယ်ဝန် ပျက်ခြင်း မှ ကင်းဝေး၏။

### အရွက်

* အရွက် ကို ညက်ညက်ကြိတ်၍ နှာခေါင်း မှ စပြီး မျက်နှာ အထက်ပိုင်း သို့ လိမ်းကျံ ပေးသော် နှာခေါင်း သွေးလျှံသွေးကျ ပျောက်၏။
* အရွက်ကို ဟင်းချက်စား က ဆီးအောင့် ကျောက်တည်ရောဂါ ပျောက်၏။
* အရွက်ညှစ်ရည်ကို ပျားရည်နှင့် ရောလျက် သော် သွေးအန် သွေးကျ ရောဂါ ၊ မီးယပ် သွေးလွန် ခြင်း ၊ မီးယပ်ဖြူ ဆင်း ခြင်း၊ ညောင်းကျခြင်း နှင့် အနာ အဖု အပိမ့် များ ပေါက်ခြင်း ပျောက်၏။

### အမြစ်

* အမြစ်ကို ရေနှင့် သွေး၍ ကင်းကိုက်ရာသို့ လိမ်းပေးသော် ကင်းဆိပ် ပြေ၏။ သွေးစုနာ ပေါ်သို့ လိမ်းပေးလျှင် လည်း ပျောက်ကင်း ၏။
* အမြစ်ကို သွေး၍ လိမ်းခြင်း ၊ ကြိတ်၍ အုံပေးခြင်းဖြင့် အကြောတက်ရောဂါ ပျောက်၏။
* အမြစ်ကို ရေနှင့်သွေး ၍ စစ်ပြီး နံနက်တစ်ကြိမ် ၊ ညတစ်ကြိမ် သောက်က မီးယပ် လွန်ခြင်း ပျောက်၏။

ကိုးကား
-------

1. ↑
**ဘိန်းပင်**သည် ဥယျာဉ်များထဲတွင် အလှစိုက်ပျိုးသော ပန်းပင်မျိုးဖြစ်၍ အမျိုးပေါင်း ၅ဝ ခန့်မျှ ရှိသည်။ ပန်းပွင့်များမှာ အပင်အမျိုးကိုလိုက်၍ အဖြူ၊ အနီး၊ ပန်းရောင်၊ အဝါ၊ လိမ္မော်၊ ကြက်သွေး စသည်ဖြင့် အရောင်အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ ငိုက်နေသော အဖူးများ၊ လှပစွာ အစွမ်းကုန် ပွင့်နေကြသော အပွင့်များနှင့် ပိုးရောင်တောက်နေသည့် ပွင့်ချပ်များကို တွေ့ရသည်မှာ စိတ်ကိုများစွာ ပျော်ရွှင်စေလေသည်။

ဤဥယျာဉ်စိုက် ဘိန်းပင်များကို ဘိန်းပင်အရိုင်း အမျိုးမျိုးတို့မှ ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း၊ မျိုးစပ် ယူခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း ရရှိခဲ့လေသည်။ ထိုဘိန်းပင် အရိုင်းများထဲတွင် ရုက္ခဗေဒ အမည်အားဖြင့် ပါမေးဗား ဆွမ်နီဖာရမ်ဟုခေါ်သော ဘိန်းထွက်သည့် ရှေးအကျဆုံး ဘိန်းပင်မျိုးသည် အရင်းခံပင်မ ဖြစ်သည်။ ဥရောပတောင်ပိုင်းနှင့် အာရှတိုက် အနောက်ပိုင်း ဒေသများသည် ဤဘိန်းထွက်သော ဘိန်းပင်များ မူလပေါက်ရာ အရပ်များဖြစ်သော်လည်း ဘိန်း ရရှိရေးအတွက် အီရန်၊ အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံများတွင် အကြီးကျယ် စိုက်ပျိုးကြသည်။ ဘိန်းသီး အခွံပေါ်ရှိ ခြစ်ကြောင်းကလေးများမှထွက်သော အစေးသည် တဖြည်းဖြည်း ခြောက်လာ၍ နောက်တွင် ဘိန်းအကြမ်းစား ဖြစ်လာလေသည်။ 

သီးတောင့်ထဲရှိ အစေ့များမှ ရောင်စုံ ဆေးခြယ်ရာတွင် သုံးသော ဆီဆေးနှင့် စားသုံးဆီများကို ရနိုင်သည်။

ကြက်သွေးရောင် ပွင့်သော ဘိန်းပင်များသည် ဂရိတ် ဗြိတိန်ရှိ ဂျုံခင်းများနှင့် ဥရောပနိုင်ငံများတွင် အလေ့ကျ ပေါက်ကြသည်။ သို့သော် တောင်သူလယ်သမားများအဖို့ကား ပေါင်းပင်များသာ ဖြစ်၍ အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ပေသည်။ ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း ဖလန်းဒါးနယ် စစ်မြေပြင်များတွင် ပေါက်သော ဘိန်းပင်များသည် ဤကြက်သွေးရောင် ဘိန်းပင်များပင် ဖြစ်ကြသဖြင့် ပေါ်ပီနေ့ ဟူသော အမည်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပေသည်။ တစ်ခါ စိုက်ထားလျှင် ပြန်စိုက်ရန်မလိုဘဲ နှစ်တိုင်း အစေ့များကျ၍ ပြန်ပေါက်ကြသည်။

အဝါရောင်ပွင့်သော ဘိန်းပင်များသည် ဗြိတိန်နိုင်ငံရှိ တောင်တန်းဒေသများတွင် ပေါက်ရောက်၍ အခြား တစ်မျိုးမှာ ပင်လယ်ကမ်းခြေ တစ်လျှောက်တွင် ပေါက်ကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Linnaeus၊ Carl von (1753)။ *Species Plantarum*။ vol. 1။ Laurentius Salvius။ p. 508။
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈)
**လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံ**၏ တရားဝင်အမည်မှာ လစ်သူယေးနီးယား သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ဥရောပမြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ဘောလတစ် နိုင်ငံ ၃ နိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ဘောလတစ်ပင်လယ်၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိပြီး ဘောလတစ်ပင်လယ်ကို ဖြတ်၍ အနောက်ဘက်တွင် ဆွီဒင်နိုင်ငံ၊ နော်ဝေနိုင်ငံ နှင့် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ တို့ တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တွင် လတ်ဗီယာနိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ နှင့် အနောက်တောင်ဘက်တွင် ပိုလန်နိုင်ငံ တို့ တည်ရှိသည်။

အကျယ်အဝန်းမှာ ၂၅၁၇၄ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် အရှည်ဆုံးနေရာတွင်မိုင် ၁၂ဝ ရှိ၍ အကျယ်ဆုံးနေရာတွင် မိုင် ၂၁ဝ ရှိသည်။ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းမှာ ၆ဝ မျှသာ ရှည်လျား၏။

လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံသည် သစ်တောများ၊ အိုင်များ၊ ညွှန်ပျောင်း တောများ ထူထပ်သည်။ မြစ်၊ ချောင်း များစွာရှိသည့်အနက် အထင်ရှား ဆုံးမှာ နမူးနပ်(နီမန်း)မြစ် ဖြစ်၏။ လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံ၏ ဆောင်းရာသီမှာ တာရှည်၍အေးလွန်းလှသည်။ ဆောင်းရာသီတွင် မြစ်၊ ချောင်းများ ရေခဲ၏။ နွေရာသီမှာမူ မပြင်းထန်လှဘဲ စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းအောင် မိုးအလုံအလောက် ရွာသွန်းသည်။

လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံ၏အဓိကပင်ရင်း အခြေအမြစ်များမှာ ဩဇာ ထက်သန်သည့် မြေကြီးနှင့် သစ်တောများဖြစ်၏။ နိုင်ငံ၏ ငါးပုံတစ်ပုံမှာ သစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိ၍ သစ်တောများတွင် ထင်းရှူးပင်၊ ဖားထင်း ရှူးပင်နှင့် ဘုဇပတ်ပင်များ ပေါက်ရောက်သည်။ လစ်သွေးနီးယားနိုင်ငံသည် စိုက်ပျိုးရေးနိုင်ငံဖြစ်၍ လူဦးရေလေးပုံ သုံးပုံသည် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းတွင် ပါဝင်လုပ်ကိုင်လျက်ရှိ၏။ သို့သော် နိုင်ငံ၏ထက်ဝက်ခန့်တွင်သာ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်နိုင်၍ ရိုင်းစပါး၊ မြစ်စားဂျုံ၊ 
မုယောစပါး၊ အာလူး၊ ဂျုံနှင့် ဘီသွာလျှော်တို့ကို စိုက်ပျိုး၏။ သိုး၊ နွား၊ ကြက်နှင့် ငန်းများကိုမွေးမြူ၍ ပျားများကိုလည်း စီးပွားဖြစ်မွေးမြူကြ၏။ ကောက်သီးကောက်နှံ၊ နွား၊ ဝက်ပေါင်ခြောက်၊ ကြက်ငှက်၊ ကြက်ဥ၊ ထောပတ်၊ ဘီသွာလျှော်၊ သားရေစိမ်း၊ သိုးမွေးနှင့် သစ်တောထွက် ပစ္စည်းများကို နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချသည်။ မြို့တော်မှာ လူဦရေနှစ် သိန်းကျော် နေထိုင်လျက်ရှိသည့် ဗီလနီးယပ်(ဗီလနာ)မြို့ဖြစ်၏။ နိုင်ငံအတွင်း ကူးသန်းသွားလာနိုင့်သည့် ရေကြောင်းခရီးလမ်း မိုင်ပေါင်း ၁၂ဝဝ ခန့်ရှိ၍ မီးရထားလမ်းများလည်း အတော်အသင့်ရှိသည်။ ထိုမီးရထားလမ်းများသည် ဗီလနီးယပ်၊ ကောင်းနပ်၊ မေမယ် စသည့်မြို့ကြီး များကို ရုရှနှင့် ပိုလန် မီးရထားလမ်းများနှင့် ဆက်သွယ်ပေးလေသည်။ လစ်သွေးနီးယားနိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ၃,၀၅၃,၈၀၀ ဖြစ်၍ လစ်သွေးနီးယန်းလူမျိုးများအပြင် ရုရှ၊ ပိုလန်၊ ဂျာမနီနှင့် ယဟူဒီများလည်း 
နေထိုင်ကြ၏။ 

ဆယ့်သုံးရာစုနှစ်တွင် လစ်သူယေးနီးယားသည် မြို့စားပိုင်နယ်ပယ် ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့၍ ၁၅ ရာစုနှစ်တွင် ယင်း၏ တန်ခိုးအာဏာသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ခဲ့လေသည်။ ၁၅၆၉ ခုနှစ်တွင် ပိုလန်နိုင်ငံနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့ရပြီးနောက် ၁၇၇၆ ခုနှစ်တွင် ရုရှနိုင်ငံ၏ လက်တွင်းသို့ ကျ ရောက်ခဲ့လေရာ ၁၉၁၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပွင့်သစ်စ ဗော်လရှီဗစ် သမ္မတနိုင်ငံမှ သီးခြားလျက် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည် အထိ ရုရှနိုင်ငံတော်၏ ဗောလတစ်ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့လေ 
သည်။ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် လစ်သွေးနီးယန်း သမ္မတနိုင်ငံသည် ဆိုဗီယက်သမ္မတနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် ဆိုဗီယက်ယူနီယံအတွင်းသို့ သွတ်သွင်းခြင်း ခံခဲ့ရလေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက ဂျာမန်တို့သည် လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံကို ၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လမှ ရုရှားတပ်များက ကယ်တင် ခဲ့သည့် ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလအထိ သိမ်းပိုက်ထားခဲ့လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
**ရဝမ်ဒါနိုင်ငံ** (တရားဝင် အခေါ်အားဖြင့် ရဝမ်ဒါ သမ္မတနိုင်ငံ) သည် အာဖရိက အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် ရှီသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီ: ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ ၁၁.၄ သန်းမျှ ရှိသည်။ ရဝမ်ဒါသည် အီကွေတာ၏ တောင်ပိုင်း ဒီဂရီ အနည်းငယ်မျှ အကွာတွင် တည်ရှိပြီ: ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံ၊ တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံ၊ ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံနှင့် ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံတို့က ဝိုင်းရံ ထားကြသည်။ ရဝမ်ဒါ တစ်နိုင်ငံလုံးသည် ကုန်းမြင့်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး အနောက်ပိုင်းသည် တောင်ကုန်းဒေသများ ဖြစ်ကြပြီး အရှေ့ပိုင်းမှာ ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင် ဒေသများ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးတွင်လည်း ရေကန်များ အများအပြား ရှိသည်။ သမ မျှတသော ရာသီဥတု ရှိပြီး တစ်နှစ်ပတ်လုံးတွင် မိုးရွာသော ရာသီဥတု နှစ်ခုနှင့် ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတု နှစ်ခုစီ ရှိကြသည်။

လူဦးရေမှာ ငယ်ရွယ်သူများပြားပြီး အများစုမှာ ကျေးလက်နေထိုင်သူများ ဖြစ်ကြကာ အာဖရိကတွင် လူဦးရေသိပ်သည်းမှု အများဆုံး နိုင်ငံများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ရဝမ်ဒါများအား ဟူတူ၊ တွတ်စီ နှင့် တွာ ဟူ၍ အုပ်စု ၃ ခု ခွဲခြားနိုင်သည်။ ထိုအုပ်စုများသည် အသုံးပြုသော ဘာသာစကား အတူတူဖြစ်ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှုချင်းလည်း တူညီကြသဖြင့် လူမျိုးစုဟု ပြောသည်ထက်စာလျှင် လူမှုရေး အုပ်စု ဟု ပြောသည်က ပိုမှန် ပေလိမ့်မည်။ နိုင်ငံအတွင်း ကိုးကွယ်မှု အများဆုံး ဘာသာမှာ ခရစ်ယာန် ဘာသာ ဖြစ်ကာ ပင်မ ဘာသာစကားမှာ ကင်ညာရဝမ်ဒါ (Kinyarwanda) ဘာသာစကား ဖြစ်၍ ရဝမ်ဒါများ အများဆုံး အသုံးပြုကြသည်။ ရဝမ်ဒါသည် သမ္မတ ဦးစီးသော နိုင်ငံရေးစနစ် ကို ကျင့်သုံးကြပြီး လက်ရှိ သမ္မတမှာ ရဝမ်ဒါ မျိုးချစ် တပ်ဦးမှ ပေါလ် ကာဂါမေး ဖြစ်သည်။ အစိုးရသည် အဖွဲ့အစည်း အများအပြားမှ ထောက်ခံမှုကို ရရှိပြီး အခြားသော ဆဟာရဒေသ အာဖရိက နိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အကျင့်ပျက် ခြစားမှု အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများမှ အတိုက်အခံများအား နှိပ်ကွပ်သည် ဟူသော စွပ်စွဲမှုမျိုး ရှိသည်။

ကိုးကား
-------
ချည်ချောင်း တူရိယာ
ချည်ချောင်း တူရိယာမှာ ယခု တွဲပြွေဟု ခေါ်ဆိုနေသော လေမှုတ်တူရိယာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ခရစ်တော်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း၄၀ဝ လောက်ကတည်းက ပေါ်ပေါက်နေသော တူရိယာ ဖြစ်သည်။ ချည်ချောင်းမှာ နှစ်မျိုးရှိသည်။ တစ်မျိုးမှာ ဝါးဖောင်ကဲ့သို့ ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် ပြွေများကို တစ်ချောင်းစီယှဉ်၍ စုပေါင်း ချည်နှောင်ထားသည်။ တစ်မျိုးမှာ ဝါးချောင်းအတိုအရှည်များကို ထင်းစည်းကဲ့သို့ စုပေါင်းချည်နှောင်ထားသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် ချည်ချောင်းများတွင် ဝါးချောင်း ၁၆-ချောင်း ပါသည်။ ရှေးအခါက ချည်ချောင်း အသံဖို အသံမကို လူနှစ်ယောက် တပြိုင်တည်း ယှဉ်မှုတ်လေ့ရှိသည်။ ချည်ချောင်း တူရိယာမှာ လက်နှိပ်ပေါက် မပါသော ထိပ်အဆစ်ပိတ် အဝတူ ဝါးချောင်းကလေးများကို အသံအနိမ့်အမြင့်အလိုက် အတိုအရှည် ဖြတ်ပြီး ကြိမ်ကြိုးများဖြင့် စု၍ချည်ထားသော တူရိယာဖြစ်သည်။

  

မြန်မာတူရိယာများတွင် တံပိုးမျိုး ၈ ပါးဆိုသော လေတူရိယာ ၈ ပါးရှိသည်၊ ထိုတွင် ချည်ချောင်းတူရိယာမှာ တစ်ပါး အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ချည်ချောင်းတူရိယာပြုလုပ်ပုံမှာ ပြွေ အသေးစား ၆ လုံး ၈ လုံးခန့်တို့ကို စု၍ ချည်နှောင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အသံ အနိမ့်အမြင့်ကိုလိုက်၍ ပြွေကို အရှည်အတို စီ၍ ထားရသည်။

  

ချည်ချောင်းတူရိယာသည် ချိုသာငြိမ့်လေးသောအသံကို ဖြစ်စေသည်။ ပုဂံခေတ်အခါကပင် ထိုတူရိယာကို ဖြစ်စေသည်။ ပုဂံခေတ်အခါကပင် ထိုတူရိယာကို မြန်မာလူမျိုးတို့ သုံးစွဲနေပြီ 
ဖြစ်ကြောင်း အထောက်အထားများရှိသည်။ ပုဂံခေတ်က ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော 'တစ်ပြားနှစ်ပြား၊ ပဲလင်ပြား' အစချီသော ရတုမျိုးကို မိကျောင်း၊ ချည်ချောင်း၊ စောင်းတရောတို့ဖြင့် တီးချက်စည်းချက်မိအောင် သီဆိုနိုင်ကြောင်းနှင့် ပုဂံဦးတင်က ကဗျာ ဗန္ဓသာရကျမ်းတွင် ရေးသားဖော်ပြထားသည်။ ထိုတူရိယာမှာ ယခုအခါ ကွယ်ပျောက်နေပြီ ဖြစ်သော်လည်း ရှေးပုဂံခေတ်နှင့် အင်းဝခေတ်များ ကောင်းစားစဉ်က အရေးပါ အရာရောက်သော တူရိယာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည့်အလျောက် တံပိုးမျိုး ၈ ပါးတွင် ထည့်သွင်းထားခြင်း ဖြစ်လေသည်။

ချည်ချောင်းမှုတ်နေသော မိန်းမရုပ်ပုံကို အာနန္ဒာလိုဏ်ဂူထဲတွင် ယနေ့တိုင် တွေ့မြင်နိုင်သေးသည်။ အင်းဝခေတ်တွင် စီကုံးဖွဲ့ဆိုခဲ့သော သျှင်အဂ္ဂသမာဓိ၏ ဘုံခန်းပျို့တွင် 'သံလေး 
ချည်ချောင်း၊ သာသည့်စောင်းနှင့်၊ မိကျောင်းညိုလုပ်'ဟု ချည်ချောင်းတူရိယာကို စောင်း၊ မိကျောင်းတို့နှင့် ယှဉ်တွဲကာ ဖော်ပြထားလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မောင်သိန်းနိုင်၏ မြန်မာ့ဇာတ်သဘင် သမိုင်း (၁၉၆၈-ခု၊ စာပေဗိမာန်ထုတ်)
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
မြန်မာ့တူရိယာများ |
| --- |
| ကြိုးတပ်တူရိယာများ | 
* စောင်းကောက်
	+ ကရင်စောင်းကောက်
* ဒုံမင်း
* မြန်မာဂီတာ
* မိကျောင်း

 |
| လေမှုတ်တူရိယာများ | 
* ချည်ချောင်း
* ငြှင်း
* တံပိုး
* နှဲ
* ပလွေ

 |
| စည်းချက်တူရိယာများ | 
* ဆိုင်းဝိုင်း
	+ ကြေးဝိုင်း
	+ ပတ်မကြီး
	+ ပတ်လုံး
	+ ပတ်ဝိုင်း
	+ သံလွင်
* ပတ္တလား
* ပလုတ်
* ဖားစည်
* ဗြော
* ဝါးလက်ခုပ်
* အိုးစည်
* မောင်း

 |
| အခြား | 
* ခရုသင်း

 |
**မွန်ဂိုအင်ပါယာ**သည် ၁၃ ရာစုမှ ၁၄ ရာစုနှစ်အတွင်း တည်ရှိခဲ့သည့် ကြီးမားကျယ်ပျံ့သော အင်ပါယာကြီး တစ်ခုဖြစ်သည်။ အာရှအလယ်ပိုင်းဒေသမှ အစပြုကာ ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်မှ အရှေ့ဥရောပအထိ ကျယ်ပျံ့ကာ မြောက်ဘက်တွင် ဆိုက်ဗေးရီးယား၊ တောင်ဘက်တွင် အရှေ့တောင်အာရှ၊ တောင်အာရှနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်း ဒေသများ ပါဝင်သည်။ ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး အင်ပါယာကြီးဖြစ်သည်။ အလျား မိုင် ၆၀၀၀ ခန့်ရှည်ပြီး ဧရိယာမှာ စတုန်ရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၂.၇၄၁ သန်းခန့် ရှိသည်။ ကမ္ဘာ့မြေဧရိယာ၏ ၂၂ % ရှိပြီး လူဦးရေ သန်း ၁၀၀ ခန့် ရှိသည်။ 

မွန်ဂိုခေါင်းဆောင် ဂျင်ဂစ်ခန်၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် မွန်ဂိုလူမျိုးများနှင့် တာခစ်လူမျိုးများသည် ယနေ့ မွန်ဂိုလီးယားဒေသတွင် စုပေါင်းစည်းလုံးလာပြီး ၁၂၀၆ ခုနှစ်တွင် မွန်ဂိုအင်ပါယာအဖြစ် စတင်ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ဂျင်ဂစ်ခန်နှင့် နောက်မျိုးဆက်များသည် မွန်ဂိုတပ်သားများကို အရပ်ရပ်သို့ စေလွှတ်တိုက်ခိုက်ကာ နယ်မြေများကို သိမ်းပိုက်ခြင်းကြောင့် မွန်ဂိုအင်ပါယာကြီး အရှိန်အဟုန်နှင့် ကြီးထွားလာသည်။ မွန်ဂိုလက်ထက်တွင် ဥရောပနှင့် အာရှတစ်လွှား နည်းပညာအသစ်များ၊ ကုန်စည်များနှင့် သဘောတရားအသစ်များကို ဖြန့်ဖြူးဖလှယ်လာကြသည်။ 

၁၂၆၀ ခုနှစ်တွင် ကူဗလိုင်နှင့် အရိဘိုကဲ ညီအစ်ကိုနှစ်ဦး ထီးနန်းဆက်ခံနိုင်ရေးအတွက် အားပြိုင်ကြရာ သွေးကွဲမှုများ ရှိလာသည်။ ကူဗလိုင်က အောင်မြင်စွာ နန်းတက်နိုင်ခဲ့ပြီး ယွမ်မင်းဆက် စတင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သွေးကွဲမှုက အဆုံးမသတ်ခဲ့ပေ။ ကူဗလိုင်ခန်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် မွန်ဂိုအင်ပါယာကြီးမှ နယ်မြေ ၄ ခုခွဲထွက်သွားသည်။  ၁၃၆၈ ခုနှစ်တွင် ဟန့်တရုတ်လူမျိုး ကျူးယွမ်ကျန်းက ယွမ်မင်းဆက်ကို တွန်းလှန်ကာ မင်မင်းဆက်ကို ထူထောင်လိုက်ချိန်တွင် မွန်ဂိုအင်ပါယာကြီးလည်း ပြိုကွဲသွားရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Morgan. *The Mongols*. p. 5.
2. ↑  Jared Diamond - Guns, Germs, and Steel, p.367
3. ↑  *Historical Dictionary of the Mongol World Empire*, by Paul D. Buell
4. ↑  *The Mongols and Russia*, by George Vernadsky
5. ↑  *The Delhi Sultanate: A political and military history*, by Peter M. Jackson,
6. ↑  *The Mongol World Empire, 1206-1370*, by John Andrew Boyle
7. ↑  *The History of China*, by David Curtis Wright, p. 84
8. ↑  *The Early Civilization of China*, by Yong Yap Cotterell, Arthur Cotterell, p. 223
9. ↑  Genghis Khan and the making of the modern world by Jack Weatherford
10. ↑  Mongols and Mamluks: The Mamluk-Ilkhanid War, 1260-1281 by Reuven Amitai-Preiss
11. ↑  Michael Biran, *Qaidu and the Rise of the Independent Mongol State in Central Asia*. The Curzon Press, 1997, ISBN 0-7007-0631-3
12. ↑  The Cambridge History of China: Alien Regimes and Border States, p413
**ရခိုင်ပြည်အမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ** (အင်္ဂလိပ်: National United Party of Arakan; **NUPA**) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းနှင့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ အပါအဝင် အမျိုးသားရေးအဖွဲ့လေးဖွဲ့ ပူးပေါင်းကာ တည်ထောင်ခဲ့သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်၌ ရခိုင်ပြည်လုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားနှင့်လူငယ်များအစည်းအရုံး (All Arakan Students' and Youths' Congress - AASYC) က ရခိုင်မျိုးဆက်သစ်တပ်မတော် (Arakan New Generation Army - ANGA) ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ 

၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်တော်လှန်ရေးပါတီများကို စုစည်းထားသည့် ရခိုင်အမျိုးသားညီညွတ်ရေးတပ်ပေါင်းစု (National United Front of Arakan - NUFA)က ၎င်းတို့လက်အောက်ခံ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကို စုစည်းပြီး ရခိုင်ပြည်သစ်တည်ဆောက်ရေးတပ်မတော် (New Arakan Construction Army - NACA)ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ 

၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (Arakan Liberation Army - ALA) မှ တော်လှန်ရေးလမ်းကြောင်းသစ် ဖောက်လိုသည့် ဗိုလ်ခိုင်ရာဇာဦးဆောင်သော တပ်ဗိုလ်တပ်မှူးများက ရခိုင်တပ်မတော် (Arakan Army - AA)ကိုထူထောင်ခဲ့သည်။

၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်အမျိုးသားညီညွတ်ရေးတပ်ဦးအား ရခိုင်ပြည်အမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ (National United Party of Arakan - NUPA) အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ရခိုင်ပြည်သစ်တည်ဆောက်ရေးတပ်မတော် (NACA) နှင့် ရခိုင်တပ်မတော်တို့ကိုပေါင်းစည်းကာ ရခိုင်ပြည်တပ်မတော် (Arakan Army - AA) ဆိုသည့် အမည်ကို သုံးစွဲခဲ့သည်။ 

၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယရှိ AASYC အဖွဲ့ဝင်များမှလွဲ၍ တခြား AASYC အဖွဲ့ဝင်များသည် NUPA နှင့်လည်းကောင်း၊ ANGA သည် AA နှင့်လည်းကောင်း ပူးပေါင်းသည်။ ၁၉၉၈ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အက်ဒမန်ကျွန်းတွင် လျှို့ဝှက်အခြေစိုက်ရန် အိန္ဒိယထောက်လှမ်းရေး လက်ဖတင်နင်ကာနယ် Biswajit Singh Grewal ၏ ဖိတ်ခေါ်မှုကြောင့် ပင်လယ်ကြောင်းမှထွက်ခွါခဲ့ရာ ဗမာစစ်အစိုးရနှင့် အိန္ဒိယထောက်လှမ်းရေးတို့၏ ပူးပေါင်းလုပ်ကြံမှုကြောင့် ရခိုင်ပြည်တပ်မတော်၏ စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ခိုင်ရာဇာကျဆုံးခဲ့ရပြီး AASYC/ANGA ရဲဘော်ဟောင်းများ အများအပြားလည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ အကျဉ်းထောင်များတွင် နှစ်ပေါင်း(၁၀)ကျော် အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။

၂၀၂၀ ဒီဇင်ဘာလတွင် NUPA/AA မျက်နှာစုံညီ အစည်းအဝေးမှ ဗဟိုကော်မတီ အများစု သဘောတူညီချက်ဖြင့် (NUPA/AA) ကိုဖျက်သိမ်းလိုက်ကာ ရက္ခိုင့်အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်/ရက္ခိုင့်တပ်တော် (ULA/AA) နှင့် ပူးပေါင်းလိုက်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Minahan၊ James; Wendel၊ Peter T. (2002)။ *Encyclopedia of the Stateless Nations: S-Z* (အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့်)။ Greenwood Publishing Group။ p. 2144။ ISBN 978-0-313-32384-3။
2. ↑  Roberts၊ Christopher (2010)။ *ASEAN's Myanmar Crisis: Challenges to the Pursuit of a Security Community* (အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့်)။ Institute of Southeast Asian။ p. 65။ ISBN 978-981-4279-36-9။ 4 May 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Leftist Parties of Myanmar။ 7 August 2011 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  16 September 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**နယူတန်၏ စကြဝဠာဆိုင်ရာ ဒြပ်ဆွဲအားနိယာမ**က ဖော်ပြသည်မှာ စကြဝဠာထဲရှိ ဝတ္ထုတိုင်းသည် အခြားဝတ္ထုများကို ဆွဲငင်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ၎င်းတို့၏ ဒြပ်ထုများ‌မြှောက်လဒ်နှင့် တိုက်ရိုက်အချိုးကျပြီး အကွာအဝေး၏ နှစ်ထပ်ကိန်းဖြင့် ပြောင်းပြန်အချိုးကျသော အားဖြင့် ဆွဲငင်ကြသည်။ ယင်းသည် ရှေးရိုး မက္ကင်းနစ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၁၆၈၆ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသည့် နယူတန်၏ *Principia* စာအုပ်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ နယူတန်က သူ၏ စာအုပ်ကို Royal Society တွင် ပြသသောအခါ ရောဘတ် ဟုဒ်က ပြောင်းပြန်နှစ်ထပ်ကိန်း နိယာမသည် သူ့ဆီက ရရှိခဲ့သည်ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်စကားဖြင့် ဆိုရလျင် အားဆိုသည်မှာ ထုထည်နှစ်ခု၏ ပေါင်းလဒ်နှင့် အချိုးကျပြီး ယင်းတို့၏အကွာအဝေးဖြင့် ပြောင်းပြန်အချိုးကျသည်။

စကြဝဠာဆိုင်ရာ ဒြပ်ဆွဲအား နိယာမအတွက် ညီမျှခြင်းမှာ -

  

{\displaystyle F=G{\frac {m\_{1}m\_{2}}{r^{2}}}\ } ဖြစ်သည်။

  

*F* သည် အရာဝတ္ထုနှစ်ခုကြားရှိ သက်ရောက်နေသော ဒြပ်ဆွဲအား၊ *m1* နှင့် *m2* သည် အရာဝတ္ထု၏ ထုထည်ဖြစ်ပြီး *r* သည် ထုထည်ဗဟိုနှစ်ခုကြားရှိ အကွာအဝေးဖြစ်ကာ *G* သည် ဒြပ်ဆွဲအား ကိန်းသေဖြစ်သည်။

၁၇၉၈ ခုနှစ်တွင် Henry Cavendish ဆိုသူက နယူတန်၏ ဒြပ်ဆွဲအားနိယာမအား ဓာတ်ခွဲခန်းထဲ၌ ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် စမ်းသပ်ခဲ့သည်။ နယူတန်၏ *Principia* ကျမ်းကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေပြီး ၁၁၁ နှစ်အကြာ၊ နယူတန် သေဆုံးပြီး ၇၁ နှစ်အကြာမှ ယင်းစမ်းသပ်ချက်ကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ 

နယူတန်၏ နိယာမသည် အိုင်းစတိုင်း၏ ယေဘုယျ နှိုင်းရသီအိုရီဖြင့် အစားထိုးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဒြပ်ဆွဲအားနှင့်ပတ်သက်လာလျင် သူ၏နိယာမကို ဆက်လက်သုံးစွဲကြသည်။ နှိုင်းရသီအိုရီသည် အင်မတန်တိကျလိုသည့်အခါများ၌သာ အသုံးပြုသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Isaac Newton: "[In experimental] philosophy particular propositions are inferred from the phenomena and afterwards rendered general by induction": "Principia", Book 3, General Scholium, at p.392 in Volume 2 of Andrew Motte's English translation published 1729.
2. ↑  The Michell-Cavendish Experiment Archived 6 September 2017 at the Wayback Machine. Laurent Hodges
**နေဝင်စ ချိုးမ ရယ်ကူ** ကဗျာကို အမည်မသိရှေးစာဆို ရေးသားခဲ့သည်။ ရုပ်သေးသီချင်း ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ချစ်မြတ်နိုးရသော ချိုးဖိုသည် နွား‌ေောင်းသားဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံရပြီး ရှားမီးခဲဖြင့် အကင်ခံရခြင်းကို ချိုးမလေးက ကြေကွဲဝမ်းနည်းဖွယ်တွေ့မြင်ရပုံကို ရေးဖွဲ့ထားခြင်းဖြစ်သည်။

နေဝင်စ ချိုးမ ရယ်ကူ
-------------------

နေဝင်စ  

ချိုးမရယ်ကူ  

တောသူမလေး အဝေး။  

  

စာကိုသာ စာကိုငတ်လို့  

ကူရှာသလော ကူသလော။  

  

ရေကိုသာ ရေကိုငတ်လို့  

ကူရှာလော ကူသလော။  

  

နွားကျောင်းသားရယ်  

ကျော့ကွင်းရယ်တည်  

ဘယ် ... ဘယ်ကို ... ဘယ်ကိုရယ်မိ  

ခြေကိုမိလို့။  

  

ဘယ် ... ဘယ်ကို ... ဘယ်ကိုရယ်နှက်  

လည်ပင်းအထက်  

ခေါင်းကိုနှက်လို့။  

  

ဘယ် ... ဘယ်ကို ... ဘယ်ကိုရယ်ခွဲ  

ရင်ကိုခွဲလို့။  

  

ရှားမီးခဲတွင်၊ ရဲရဲငယ်ကင်  

အကျွန်မမြင်ဝံ့ပါပြီကလား။  

  

ရွှေချိုးဖိုရယ်လေ  

မယ့်လင်သား။

ခက်ဆစ်
------

၁။ ကူ = ချိုးငှက်တွန်မြည်သည်။

၂။ အဝေး = လွမ်းဆွတ်မြည်တမ်းသော အသံ။

၃။ ကျော့ကွင်း = သားရဲတိရစ္ဆာန်ကို ကျော့ဖမ်းရန် ကြိုးကွင်း။

၄။ ရှားမီးခဲ = ရှားသားကို မီးရှို့၍ရသော အလွန်ပူပြင်းသည့် မီးခဲ။

ကိုးကား
-------

1. *မြန်မာကဗျာလက်ရွေးစင် − သတ္တမတန်း*။
**နှစ်ပေါင်းငါးဆယ်ကြာသောအခါ** စာအုပ်ကို လေထီးဦးအုန်းမောင် မကွယ်လွန်မီ မိုးဂျာနယ်တွင် ၁၉၉၅ ခုနှစ် ဇွန်လ မှ ၁၉၉၇ စက်တင်ဘာလ အထိ ရေးသားခဲ့သော ဆောင်းပါးများအား ကွယ်လွန်ခြင်း ဆယ့်တစ်နှစ်ပြည့် အဖြစ် စာအုပ်ဈေး စာအုပ်တိုက်မှ စုစည်း၍ ထုတ်ဝေခြင်း ဖြစ်သည်။

လေထီးဦးအုန်းမောင် သည် ဝံသာနုစိတ် နိုးကြား ဖြစ်တည်လာသည့် ခေတ်တွင် ကြီးပြင်းခဲ့သူ၊ တို့ဗမာအစည်းအရုံးဝင်၊ ရေနံမြေသပိတ်တပ်သား၊ ကွန်မြူနစ်ပါတီ
လျှို့ဝှက်ကလပ်စည်း ခေါင်းဆောင်၊ ဖက်ဆစ်ဂျပန် အား တော်လှန်ရန် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ တွင် စစ်ပညာသင်ကြားခဲ့သူ၊ ကာလကတ္တား လေထီးခုန်သင်တန်း တက်၍ ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး၌ ပါဝင်ခဲ့သူ၊ ဖဆပလကိုယ်စားလှယ်၊ မြန်မာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် တာဝန်ခံ၊ ကိုကိုးကျွန်း အပို့ခံရသူ၊ ယင်းမှ ပြန်လည် လွတ်မြောက်လာပြီး ပြည်တွင်း ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲ အပျက်တွင် ဒုတိယအကြိမ် အဖမ်းခံရပြီး ကိုကိုးကျွန်း ထပ်မံပို့ခြင်း ခံရသူ၊ ဆိုရှယ်လစ်ခေတ် တွင် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ဒုတိယအဆင့် အပ်နှင်းခံရသူ စသည်ဖြင့် အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေး၊ ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး၊ ပြည်တွင်း ငြိမ်းချမ်းရေး တပ်ဦးများတွင် အဓိကလှုပ်ရှား ကျင်လည်ခဲ့သူ ဖြစ်သည့် အလျောက် ယခုစာအုပ်တွင် ထိုသို့ ခေတ်၏နောက်ခံကားချပ် နှင့်အတူ ၎င်း၏ တစ်ပိုင်းတစ်စ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ကို သိရှိနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတန်ဖိုး ကြီးမားသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံရေးကို စိတ်ပါဝင်စားသူများ သာမက တစ်ခေတ်တစ်ခါက လေထီးဦးအုန်းမောင် နှင့် ခေတ်ပြိုင် မြန်မာလူငယ် မျိုးချစ်များ မည်သို့မည်ပုံ ရုန်းကန်လှုပ်ရှား ကိုယ်ကျိုး စွန့်ခဲ့သည်များကို ဖတ်ရှုရပါမည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  "7Day Book Review"၊ *Vol.10 No.47*၊ 9 Feb 2012။ ၂၀၁၂-၀၈-၀၄ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ Archived from the original on 14 August 2012။
ဤဆောင်းပါးသည် သစ်သီး အကြောင်း ဖြစ်သည်။   အပင် အတွက် မာလကာ ကို ကြည့်ပါ။

|  |
| --- |
| လှီးထားသော *ကီလိုမာလကာ*
 |

Balls

ရေမဝပ်သည့် သဲဆန်ဆန် ဂဝံမြေမျိုး၌ မာလကာပင်များ ကောင်းစွာဖြစ်ထွန်းသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မေမြို့အနီး ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အခြားအရပ်ရှိ ခြံဥယျာဉ်များ၌ မာလကာပင်များကို စိုက်ပျိုးထားကြသည်။ မာလကာပင်များ ပွားလာအောင် မြေထုပ် စည်းခြင်း၊ အကိုင်းဆက်ခြင်း၊ အကိုင်းမြေမြု|ပ်ခြင်း၊ သားတက်ဖြတ် စိုက်ခြင်း စသည့် နည်းအမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အစေ့စိုက်နည်းကိုသာ အသုံးပြုကြသည်။ တစ်ပင် နှင့် တစ်ပင် ပေ ၂ဝ စီခွာ၍ အတန်းလိုက် စိုက်သင့်သည်။ အပင် သက် ၃ နှစ်ခန့်ရှိလာသောအခါ အသီးသီးတော့၏။ အပင်သက် နုစဉ် အချိန်မှစ၍ အကိုင်းအခက်တို့ကို ချိုင်ပေးလျှင် အသီးများ သီးနိုင်သည်။

အခေါက်သည် ချောမွတ်၍ ညိုဖျော့ဖျော့ အရောင်တွင် အကွက်များ ပေါ်လျက်ရှိသည်။ အချင်း ၁ ၁ /၂ လက်မခန့်ရှိသော အပွင့်ဖြူများ ပွင့်ရာ အနံ့အနည်းငယ်မွေး၏။ မာလကာပင်မျိုး အများအပြားရှိသော်လည်း စင်စစ် မာလကာဖြူမျိုးနှင့် မာလကာနီ မျိုးဟူ၍ နှစ်မျိုးသာ ခွဲခြားထားသည်။ မာလကာဖြူမျိုး အပင်တို့တွင်အပွင့်များ တစ်ပွင့်ချင်းပွင့်၍ သစ်သော့သီးပုံ အသီးများသီးသည်။ အနီမျိုး အပင်တို့တွင်ကား တစ်ခိုင်တွင် ၂ ပွင့်၊ ၃ ပွင့်စီ အခိုင်လိုက်ပွင့်၍ အသီးမှာ အလုံး၊ သို့မဟုတ် ရှည်ဝိုင်းဝိုင်းရှိကြ သည်။ မာလကာသီးအတွင်း၌ မာသောအစေ့ငယ်များ အများအပြား ရှိ၏။ အသီးမှည့်လျှင် အသားပျော့လာ၍ အရသာမှာ ချိုယောင် ယောင်ဖြစ်သည်။ အသီးတစ်ခုလုံးကို စားရသည်။ 

အသီးမှည့်ထက် အသီးစိမ်း အပွများကို အချို့ပို၍နှစ်သက်ကြသည်။ အသီးစိမ်းနှင့် အသီးမှည့်များအပြင် မာလကာယို ပြုလုပ်၍လည်း စားကြသည်။ မာလကာသားသည် ညိုမွဲမွဲအရောင်ရှိ၍ အတော်အသင့်မာသည်။ ယင်းအသားကို သေနတ်ပြောင်းခံအသား ပြုလုပ်ခြင်း၊ ပုံထွင်းခြင်း၊ သင်္ချာအတိုင်းအတာ ကိရိယာများ ပြုလုပ်ခြင်းတို့၌ အသုံးပြုကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)