|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

**လောဘမည်ပုံ**။ ။ မိမိနှင့် အတူတကွ ဖြစ်ဖော်ဖြစ်ဖက် နာမ်တရားများကို အာရုံကို ‘လိုချင်’ တပ်မက်-အောင် ပြုလုပ်တတ်သော သဘောသည်လည်းကောင်း, မိမိ ကိုယ်တိုင် အာရုံကို-လိုချင်-တပ်မက်-တတ်သော သဘောသည်လည်းကောင်း, အာရုံကို လိုချင်-တပ်မက်-ခြင်းမျှဖြစ်သော သဘောသည်လည်းကောင်း "လောဘ"မည်သည်။

လောဘ၏လက္ခဏာစသည်
---------------

လောဘ သည်မျောက်နှဲစေးကဲ့သို့ အာရုံကိုစွဲလမ်းခြင်း **လက္ခဏာ**ရှိသည်။ 

လောလောပူသော အိုကင်း၌ ထည့်အပ်သော အသားစိုင်ကဲ့သို့ အာရုံ၌ရှေးရှု ကပ်ငြိခြင်း **ကိစ္စ**ရှိသည်။ 

ဆီ, မင်, စွန်းခြင်းကဲ့သို့ မစွန့်လွှတ်တတ်သော တရား၏ အဖြစ်ဖြင့် ဉာဏ်အား ရှေးရှုတင်တတ်သည်။ 

သံယောဇဉ်၏ အာရုံဖြစ်သော တရားတို့၌ သာယာ နီးသော သည်၏အစွမ်းဖြင့် ရှုခြင်းလျှင် အကြောင်းရှိသည်။ 

**(တစ်နည်း)** တဏှာ (လောဘ)သည် ဒုက္ခအကြောင်း၏အဖြစ်ဟူသော **လက္ခဏာ**ရှိသည်။ 

ရူပါရုံအစရှိသော အာရုံတို့ကို အလွန်နှစ်သက်ခြင်း **ကိစ္စ**ရှိသည်။

တင်းတိမ်-ရောင့်ရဲ-ခြင်းမရှိသော အဖြစ်ဖြင့် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ဉာဏ်အား ရှေးရှုထင်တတ်သည်။ 

ဝေဒနာလျှင် နီးသောအကြောင်း ရှိသည်။

ဝေဒနာကြောင့် တဏှာလောဘဖြစ်ပုံ
----------------------------

ဆင်းရဲသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ချမ်းသာကို လိုလားတောင့်တသဖြင့် ဒုက္ခဝေဒနာကြောင့် တဏှာ-ဖြစ်သည်။ ချမ်းသာသောပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း ချမ်းသာကို အလွန်လိုလားတောင့်တသဖြင့် သုခဝေဒနာကြောင့် တဏှာဖြစ်သည်။ ဥပေက္ခာဝေဒနာကို ခံစားရသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ချမ်းသာကို လိုလား-အလွန်လိုလား-တောင့်တသဖြင့် ဥပေက္ခာ ဝေဒနာကြောင့် တဏှာဖြစ်သည်။

တဏှာ-လောဘအပြား
--------------

လောဘသည် အာရုံ ၆-ပါးတို့၌ တပ်မက်တတ်သော တရားဖြစ်၍ အာရုံမှလာသော အမည်အားဖြင့် ၆-ပါး အပြားရှိသည်။ ထို ၆-ပါးတို့တွင် တစ်ပါး တစ်ပါးသည် 

**ကာမတဏှာ**(= ဝတ္ထုကာမကို လွန်စွာသာယာ တတ်သောတဏှာ), 

**ဘဝတဏှာ** (= သဿတဒိဋ္ဌိနှင့် တကွဖြစ်သောတဏှာ), 

**ဝိဘဝတဏှာ**-ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိနှင့် တကွဖြစ်သော တဏှာ)ဟူ၍ ဟူ၍ ဖြစ်ပုံအခြင်းအရာအားဖြင့် ၃-ပါးစီအပြား ရှိသောကြောင့် တဏှာပေါင်း-(၆x၃ = ၁၈)ပါးပြားသည်။

ထို၁၈-ပါးတို့တွင် တစ်ပါးတစ်ပါးသည် သန္တာန်နှစ်ပါး၌ ဖြစ်သောကြောင့် တဏှာပေါင်း (၁၈x၂ = ၃၆-ပါးပြားသည်။

ထို ၃၆-ပါးတို့တွင်တစ်ပါး တစ်ပါးသည် ကာလသုံးပါး ဖြစ်သောကြောင့် တဏှာပေါင်း (၃၆x၃ = ၁၀၈-ပါး ပြားသည်။

လောဘ၏ ဖြစ်ရာဌာနများ
-------------------

လောဘသည်-

(၁) အာသဝ (= ကာမာသဝ, ဘဝါသဝ)

(၂) ဩဃ (= ကာမောဝေါဃ, ဘဝေါဃ) 

(၃) ယောဂ (= ကာမယော, ဘဝယောဂ) 

(၄) ဂန္ထ(= အဘိဇ္ဈာကာဂန္ထ) 

(၅) ဥပါဒါန (= ကာမုပါဒါန) 

(၆) နီဝရဏ (= ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏ) 

(၇) အနုသယ (ကာမရာဂါနုသယ ဘဝရာဂါနုသယ) 

(၈) သံယောဇန = ကာမရာဂသံယောဇန, ရူပရာဂသံယောဇန, အရူပရာဂသံယောဇန, 

**(တစ်နည်း)** သံယောဇန (= ကာမရာဂသံယောဇန, ဘဝရာဂသံယောဇန) 

(၉) ကိလေသ (= လောဘ ကိလေသ) ဟူသော ၉-ဌာနတို့၌ ဖြစ်သည်။

လောဘ၏အမည်များ
-------------

(၁) လောဘ (=တပ်မက်တတ်သောတရား) 

(၂) လုဗ္ဘနာ (= တပ်မက်သော အခြင်းအရာ 

(၃) လုမ္ဘိတတ္တ (= တပ်မက်သည်၏ အဖြစ်) 

(၄) သာရာဂ (= လွန်စွာတပ်မက် တတ်သောတရား) 

(၅) သာရဇ္ဇနာ (= လွန်စွာ တပ်မက်သောအခြင်းအရာ) 

(၆) သာရဇ္ဇိတတ္တ (= လွန်စွာ တပ်မက်သည်၏ အဖြစ်) 

(၇) အဘိဇ္ဈာ (= သူတစ်ပါးစည်းစိမ်ကို ရှေးရှု ကြံတတ်သောတား) 

(၈) အကုသလမူလ (= အကုသိုလ်တို့၏ မူလတရား) ဟူ၍ ၈-မျိုး ရှိသည်။ 

**(တစ်နည်း)** ၁၀၁-မျိုးရှိ၏ 

ထို့ပြင် စူဠနိ၊၂၇-၌ကား-

(၁) မာရာမိသ (မာရ်နတ်၏ အစာဖြစ်သောတရား) 

(၂) မာရနိဝါသ (=မာရ်နတ်၏ နေရာဖြစ်သောတရား) 

(၃) မာရဂေါစရ(= မာရ်နတ်၏ ကျက်စားရာ ဖြစ်သောတရား) 

(၄) မာရဗန္ဓန (= မာရ်နတ်၏ အနှောင်အဖွဲ့ ဖြစ်သောတရား) ဟူသော အမည် ၄-ခုတို့ကိုပါ ထည့်၍အမည် ၁၀၅-မျိုးတို့ကို ဟောတော်၏။ 

လောဘသည် စိတ်၏ အညစ်အကြေး, စိတ်၏မိတ်ဆွေပျက်, စိတ်၏ရန်သူ့ စိတ်၏ သူသတ်သမား စိတ်၏ ဆန့်ကျင်ဘက်သာ ဖြစ်၍အကျိုးမဲ့ကို ဖြစ်စေတတ်သည်။ စိတ်ကို ချောက်ချားစေပြီး အတွင်းစိတ်၌ဖြစ်သော ထိုလောဘဟူသော ဘေးကို လူတို့မသိနိုင်ပေ

လောဘနှင့်ဆန္ဒအထူး
-----------------

မကပ်ငြိ မစွဲလမ်းမူ၍ အလိုရှိကာမျှသည် ဆန္ဒ၊ အလွန်ကပ်ငြိ စွဲလမ်းသောအားဖြင့် လိုချင်တပ်မက်မှုသည် လောဘ၊ ဤသို့ ထူး၏။  လောဘကြီးသောသူတို့သည် အပါယ် ၄-ဘုံသို့ ကျရောက်ရ၍ များသောအားဖြင့် ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရကုန်သည်။ 

လောဘသည်-လောဘမူစိတ် ၈-ခုတို့၌ မောဟ, မာန, ဒိဋ္ဌိ, ထိန, ဥဒ္ဓစ္စ, အဟိရိက, အနောတ္တပ္ပ-ဟူသော ကိလေသာ (၇) ပါးတို့နှင့် (ထိုက်သည် အားလျော်စွာ) အတူတကွ ဖြစ်သည် ။

လောဘကို-ပယ်ဖျောက်ပုံ-ပယ်ဖျောက်နည်း
----------------------------------

"ဤသူ၏ လက် ခြေ အစရှိသည်တို့သည် တင့်တယ်ကြသည်" ဟု သတ္တဝါ အာရုံတို့၌ လောဘဖြစ်သည်ရှိသော် "သင်သည် အဘယ်ဝတ္ထု၌ တပ်စွန်းသနည်း၊ ဆံတို့၌ တပ်စွန်းသလော၊ အမွေးတို့၌ တပ်စွန်း သလော(ပ)ကျင်ငယ်တို့၌ တပ်စွန်းသလော၊ ဤခန္ဓာကိုယ် အတ္တဘောမည်သည်ကို ၃၀၀ = သုံးရာသော အရိုးတို့ဖြင့် စိုက်ဆောက် အပ်သည်။ ၉၀၀ = ကိုးရာသော အကြောတို့ဖြင့် ဖွဲ့၍။ ၉၀၀ = ကိုးရာသောသားတစ်တို့ဖြင့် လိမ်းကျံပြီး စိုသော အရေထူဖြင့် ထက်ဝန်းကျင်မှ မြှေးရှက်အပ်သည်။ အမည်း အရွှေ အစရှိသော အရေပါး၏ အဆင်းဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ ၉ = ခုသော အမာဝ, ၉၉၀၀၀ = ကိုးသောင်းကိုးထောင်သော မွှေးတွင်းတို့မှ မစင်ကြယ်သော ဝတ္ထုများယိုစီးပြီး အပုတ်ရည်တို့ဖြင့် ပြည့်နေသည်။ မကောင်းသော အနံ့ရှိ၍ စက်ဆုတ်ဖွယ် ရွံရှာဖွယ် ရှိသည်။ ၃၂ = သုံးဆယ့်နှစ်ပါးသော အပုပ်တို့၏ စုဝေးရာ ဤခန္ဓာကိုယ် အတ္တဘော၌ အနှစ်အရသာ ဖြစ်သောဝတ္ထု မွန်မြတ်သော ဝတ္ထုမရှိ" ဟူ၍ မတင့်တယ် စက်ဆုတ်ဖွယ်အားဖြင့် ရှေးရှုဆောင်-ရှုမှတ်-အပ်သည်။ ထိုသို့-ရှေ့ရှုဆောင်-ရှုမှတ်-သောပုဂ္ဂိုလ်အား သတ္တဝါအာရုံတို့၌ ဖြစ်သည့် လောဘ ကင်းပျောက်၏။ 

သပိတ်သင်္ကန်း အစရှိသော သင်္ခါရတို့၌ လောဘဖြစ်သည်ရှိသော် "ဤ သပိတ်သင်္ကန်းတို့သည် အစဉ်အတိုင်း အဆင်း ဖောက်ပြန်ခြင်း, ဆွေးမြည့်ခြင်းသို့ ရောက်၍ စွန့်ပစ်ရကုန်လတ္တံ့။ အကယ်၍ ထိုသပိတ် သင်္ကန်းအရှင်(= အတ္တ) ရှိသည် ဖြစ်ပါမူ ထိုသပိတ်သင်္ကန်းတို့အား ဤသို့ ပျက်စီး ခြင်းငှာ မပေးရာ" ဟု အရှင်(= အတ္တ) မရှိ သည်၏ အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ "ဤသပိတ် သင်္ကန်းသည် အရှည်ခံ့သည် မဟုတ်၊ အခိုက် အတန့်မျှသာဖြစ်၏"ဟု အခိုက်အတန့်မျှသာ ဖြစ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် လည်းကောင်း နှလုံးသွင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်အား သပိတ်သင်္ကန်း အစရှိသော သင်္ခါရတို့၌ဖြစ်သည့် လောဘကင်းပျောက်သည်။

လောဘကို ပယ်နိုင်သော တရားများ
----------------------------

အပါယဂမနီယ ဖြစ်သော ကာမရာဂါနုသယ လောဘကို သောတာပတ္တိမဂ်က ပယ်သည်။ အပါယဂမနီယမဖြစ်သော ကာမရာဂါနုသယ လောဘကို အနာဂါမိမဂ်က ပယ်၍ ဘဝရာဂါနုသယာလောဘကို အရဟတ္တမဂ်က ပယ်သည်။

လောဘနှင့်ဥပမာအထွေထွေ
--------------------

တဏှာသလ္လ = မြား– ဆူးငြောင့်=နှင့်တူသော တရား။ 

တဏှာကေတု = အလံ-တံခွန်-နှင့်တူသောတရား။ 

တဏှာဂဒ္ဒုလ = ခွေးကို ချည်သော-သားရေကြိုး-တောက်-နှင့်တူသောတရား။ 

တဏှာဆဒန = အမိုးနှင့်တူသော တရား။ 

တဏှာဇဋာ= ရှုပ်ထွေးသော အရာဝတ္ထုနှင့်တူသောတရား = 

တဏှာဇာလ = ပိုက်ကွန်နှင့်တူသောတရား။

ကိုးကား
-------

1. ↑  (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၉၁။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၉၈။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၃၈။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၅။ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၈)။
2. ↑  (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂၉)။
3. ↑  (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၇၁။ မူလဋီ၊၂၊၁၂၀-၁။ အနုဋီ၊၂၊၁၃၂)။
4. ↑  (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇၀-၁။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၃၈)။
5. ↑  (သင်္ဂဟ၊၁၁၅-၈။ ဝိဘာဝိနီ၊၂၂၁)။
6. ↑  (အဘိ၊ဓ၊၉၄။ မဟာနိ၊၂၁၁၊ ၃၀၀၊၃၃၃။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၉၅-၆။)
7. ↑  (အဘိ၊ဓ၊၂၁၅-၆။ မဟာနိ၊၆၊၇။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၉၅-၉။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၂-၄)။
8. ↑  (ဣတိဝုတ်၊၂၅၂။ မဟာနိ၊၃၇၄။ စူဠနိ၊၂၅၁။ မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၉၃)။
9. ↑  ဝိဘာဝိနီ၊၁၀၈။
10. ↑  (ဣတိဝုတ်၊၁၉၅။ မ၊ဋ္ဌ၊၃၉၃။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၂။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၃၉-၄၁)။
11. ↑  (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၅၂)
12. ↑  (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၉၂။ မ၊ဋီ၊၂၊၇၄)။
13. ↑  (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၇၈-၉။ အဘိ၊ဝတာရ၊၁၇၇။
14. ↑  (မဟာနိ၊၂၆၆၊ ၃၂၄။ စူဠနိ၊၇၇။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၂၈။ စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၂၂)။
15. ↑  (မဟာနိ၊၂၆၊မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၇၅)။
16. ↑  (အဘိ၊ဓ၊၂၁၆။ မဟာနိ၊၇။ စူဠနိ၊၂၇၊ ၂၄၂။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၉၉။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၅)။
17. ↑  (ဥဒါန၊ ၁၇၂။ ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၃၃၃)။
18. ↑  (သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၈၊ ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၁။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၆။
19. ↑  အဘိ၊ဓ၊ ၂၁၆။
20. ↑  တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၈