အိန္ဒိယရှိပြည်နယ်တမ်းပလိတ်:SHORTDESC:အိန္ဒိယရှိပြည်နယ်
အခြား အသုံးအနှုန်းများ အတွက် ကရဏာဋကပြည်နယ် (သံတူကြောင်းကွဲ) ကို ကြည့်ပါ။

**ကနာဋက** (/kərˈnɑːtəkə/; ISO- Karnāṭaka)သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ၏ အနောက်တောင်ဘက်ဒေသရှိ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်များ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရေးဥပဒေ၊​ ၁၉၅၆ ၏ ပြဋ္ဌာန်းချက်ဖြင့် ၁၉၅၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် စည်းလုံးညီညွတ်စွာ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မူလက မိုင်စိုရ်ပြည်နယ် /maɪˈsɔːr/ ဟူ၍ လူသိများပြီး ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် *ကနာဋက* ဟု အမည်ပြောင်းခဲ့သည်။ ၎င်း၏မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ ဘင်္ဂလောမြို့ဖြစ်သည်။

ကနာဋကသည် အနောက်ဘက်တွင် အာရပ်ပင်လယ်၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ဂိုအာပြည်နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် မဟာရဋ္ဌပြည်နယ်၊ တေလံဂါဏပြည်နယ်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် အန္ဓရဒေသပြည်နယ်၊ အရှေ့၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တမီးနာဒူးပြည်နယ်နှင့် အနောက်တောင်ဘက်တွင် ကီရာလာပြည်နယ်တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ အခြားအိန္ဒိယတောင်ပိုင်းပြည်နယ် လေးခုစလုံးနှင့် ကုန်းမြေနယ်နိမိတ် ထိစပ်နေသည့် တစ်ခုတည်းသော တောင်ပိုင်းပြည်နယ်ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်သည် ၁၉၁,၇၉၁ စတုရန်း ကီလိုမီတာ (၇၄,၀၅၁ စတုရန်းမိုင်) ဧရိယာကို လွှမ်းခြုံထားပြီး အိန္ဒိယ၏ စုစုပေါင်း ပထဝီဝင်ဧရိယာ၏ ၅.၈၃ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဧရိယာအလိုက် ဆဋ္ဌမအကြီးဆုံး အိန္ဒိယပြည်နယ်လည်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၆၁,၁၃၀,၂၀၄ ဦးဖြင့် ကနာဋကသည် လူဦးရေအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် အဋ္ဌမမြောက်အကြီးဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်သည်။ ကန္နာဒါဘာသာစကား၊ အိန္ဒိယဂန္ထဝင်ဘာသာစကားများသည် ပြည်နယ်၏အကျယ်ပြန့်ဆုံးနှင့် တရားဝင်ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ပြောဆိုသည့် အခြားလူနည်းစုဘာသာစကားများမှာ အူရဒူဘာသာစကား၊ ကွန်ကနီဘာသာစကား၊ မာရသီဘာသာစကား၊ တူလူဘာသာစကား၊ တမီးလ်ဘာသာစကား၊ တီလူဂူဘာသာစကား၊ မလာယလံနှင့် ကိုဒဝါဘာသာစကားတို့ကိုလည်း ပြောကြသည်။ ကနာဋကတွင် သက္ကတဘာသာကို အဓိကအသုံးပြုသော အိန္ဒိယရွာများ လည်းရှိသည်။

Paleolithicမှ ရှေးယခင်က တည်ရှိခဲ့သော ကနာဋကသည် ရှေးဟောင်းနှင့် အလယ်ခေတ် အိန္ဒိယအင်ပါယာ၏ သြဇာအရှိဆုံးနေရာအချို့၏ နေရာဖြစ်သည်။ ဤအင်ပါယာများမှ ပံ့ပိုးပေးသော ဒဿနပညာရှင်များနှင့် ဂီတအကသမားများသည် ယနေ့ခေတ်အထိ ကြံ့ကြံ့ခံရပ်တည်ခဲ့သော လူမှုရေး ဘာသာရေးနှင့် စာပေလှုပ်ရှားမှုများကို စတင်ခဲ့ကြသည်။ ကနာဋကသည် အိန္ဒိယဂန္ထဝင်ဂီတပုံစံနှစ်မျိုးဖြစ်သည့် Carnatic နှင့် Hindustani တို့၏ ရိုးရာဓလေ့များကို သိသိသာသာ ပံ့ပိုးပေးခဲ့ပါသည်။

ရင်းမြစ်ဗေဒ
-----------

"ကနာဋက" ဟူသောအမည်၏ ရင်းမြစ်အတွက် များစွာသော စကားလုံးဝေါဟာရများကို အကြံပြုထားကြသော်လည်း ယေဘူယျအားဖြင့် လက်ခံထားသောတစ်ခုမှာ *ကနာဋက* သည် ကန္နာဒါစကားလုံး *ကရု* နှင့် *နာဒူ* မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ *ကရု နာဒူ* ကို *ကရု* ဟုလည်း ဖတ်ရှုနိုင်ပြီး အနက်ရောင်နှင့် 'ဒေသ' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် 'ဒေသ' ဟုလည်း ဖတ်ရှုနိုင်သည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် Carnatic ဟူသော စကားလုံးကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် 'Karnatak' (ကနာဋက်)ဟူသော စကားလုံးကို Krishna ၏တောင်ဘက် အိန္ဒိယကျွန်းဆွယ်၏ နှစ်ဖက်လုံးကို ဖော်ပြရန် အသုံးပြုခဲ့သည်။

ဥတုရာသီ
-------

ကနာဋကသည် ရာသီလေးခုကို ခံစားရသည်။ ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း ဆောင်းရာသီသည် မတ်လနှင့် မေလကြားတွင် နွေရာသီဖြစ်ပြီး၊ မုတ်သုံရာသီသည် ဇွန်လမှ စက်တင်ဘာလအတွင်းနှင့် မုတ်သုံလွန်ရာသီ အောက်တိုဘာလမှ ဒီဇင်ဘာလအထိဖြစ်သည်။ ကနာဋကကို ကမ်းရိုးတန်း၊ မြောက်အတွင်းပိုင်းနှင့် တောင်အတွင်းပိုင်းဟူ၍ ဇုန်သုံးပိုင်းခွဲထားသည်။ ယင်းတို့အနက်၊ ကမ်းရိုးတန်းဇုန်သည် တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှမိုးရေချိန် ၃,၆၃၈.၅ mm (၁၄၃ in) ခန့်နှင့် အပြင်းထန်ဆုံး မိုးရေချိန်ကို လက်ခံရရှိပြီး ပြည်နယ်၏ ပျမ်းမျှမိုးရေချိန်သည် ၁,၁၃၉ mm (၄၅ in)ဖြစ်သည်။ Amagaon နှင့် ကနပူရတွင် Belgaum ခရိုင်မှ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် မိုးရေချိန် ၁၀,၀၆၈ mm (၃၉၆ in) ရရှိခဲ့သည်။ 2014 ခုနှစ်တွင် Sirsi taluka ရှိ ဥတ္တရကန္နာဒါခရိုင်တွင် မိုးရေချိန် ၈,၇၄၆ mm (၃၄၄ in) ရရှိခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Protected Areas of India: State-wise break up of Wildlife Sanctuaries။ *Wildlife Institute of India*။ Government of India။ 24 October 2016 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  24 August 2016 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Figures at a glance။ *2011 Provisional census data*။ Ministry of Home Affairs, Government of India။ 24 October 2011 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  17 September 2011 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Sub-national HDI – Area Database။ Institute for Management Research, Radboud University။ 23 September 2018 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  25 September 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  Census 2011 (Final Data) – Demographic details, Literate Population (Total, Rural & Urban)။ Planning Commission, Government of India။ 27 January 2018 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  3 October 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
5. 1 2  Census Reference Tables, B -Series - Area။  25 ဒီဇင်ဘာ 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
6. ↑  သက္ကတဘာသာဖြင့် ပြောဆိုသည့် အိန္ဒိယရွာ ခုနစ်ရွာ (24 စက်တင်ဘာ 2017)။ 7 April 2019 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  7 ဧပြီလ 2019 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
7. ↑  သက္ကာရရှိ အိန္ဒိယရွာ ၄ ရွာအကြောင်း သိရန် ၎င်းတို့၏ပထမဘာသာစကားဖြစ်နေဆဲ။ 6 January 2019 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  7 ဧပြီလ 2019 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
8. ↑  တမ်းပလိတ်:ဝဘ်ဆိုဒ်
9. ↑  မိုးရွာသွန်းမှုစာရင်းအင်း Karnataka 2010။ 17 ဖေဖော်ဝါရီ 2019 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  16 ဖေဖော်ဝါရီလ 2019 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
10. ↑  Rainfall Statistics of Karnataka 2014။  16 ဖေဖော်ဝါရီလ 2019 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။</re f> Agumbe Thirthahalli taluka နှင့် Hulikal Hosanagara taluk ​​၏ Shimoga ခရိုင် သည် Karnataka တွင် မိုးအသည်းဆုံးမြို့များဖြစ်ပြီး အစိုဆုံးများထဲမှ တစ်ခုတွင်တည်ရှိသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဒေသများ။<ref name="second">အိန္ဒိယတွင် ဒုတိယအမြင့်ဆုံး မိုးရေချိန်ကို Agumbe ရရှိခြင်းကို Ghose၊ Arabinda။ Link Godavari၊ Krishna & Cauvery။ *The Central Chronicle၊ ရက်စွဲပါ 2007-03-28*။ 2007၊ Central Chronicle။ 21 June 2007 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  16 မေလ 2007 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။