recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ပွတ်ပဂိရိဝိဟာရ** (သက္ကတ: **ပုၑ္ပဂိရိဝိဟာရ**၊ ပါဠိ: **ပုပ္ဖဂိရိဝိဟာရ**) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဩရိသပြည်နယ်၊ Jajpur ခရိုင်ရှိ Langudi တောင်ကုန်းထိပ်တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်တော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တရုတ်လူမျိုး ခရီးသွား Xuanzang (c. 602 – c. 664) ပွတ်ပဂိရိနှင့် အခြားသော ရှေးဟောင်းနေရာများကိုလည်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ လာလစ်ဂိရိ - ရတ်နာဂိရိ - ဥဒယဂိရိတို့သည် ကျောင်းတော်များအုပ်စုသည် Jajpur ခရိုင်တွင် ရှိကြသည်။ ဤပွတ်ပဂိရိဝိဟာရ၌ အဆောက်အဦ၊ စေတီတော် အရွယ်အစားအမျိုးမျိုး၊ ပန်းပုများ (ပြတိုက်များသို့ များစွာ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပြသထားကြ) နှင့် အခြားသော အသုံးအဆောက်ပစ္စည်းများ စသည်တို့၏ အပျက်အစီးများကို တွေ့ရသည်။

သို့သော် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာတူးဖော်မှုများကို ၁၉၉၆ - ၂၀၀၆ အတွင်း Langudi တောင်တန်းများတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြပြီး ရေးထွင်းထားကြသည့်စာများတွင် ကျောင်းတော်ကို puṣpa sabhar giriya ဟု ရေးထိုးထားသည်။ တူးဖော်သူများက ပွတ်ပဂိရိ ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာလည်း ပညာရှင်များအကြားတွင် အမြင်အမျိုးမျိုး ဖြစ်နေစေခဲ့သည်။ ယခုအခါတွင် ဤနေရာသို့ ခရီးသွားများ သွားရောက်လေ့လာနိုင်အောင် လုပ်ဆောင်ထားသည်။

Xuanzang လည်ပတ်ရာတွင် ပွတ်ပဂိရိသည် ရှေးခေတ်ကာလအိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရေးပါသည့် ဗုဒ္ဓသာသနာ့နယ်မြေတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ နာလန္ဒာ၊ Nalanda, Vikramashila, Odantapuri, Takshashila and Vallabhi တို့နှင့်အတူ ပွတ်ပဂိရိသည်လည်း ပညာသင်ကြားရာ အဓိကကျသည့် နေရာဌာနဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ ဝိဟာရသည် ၃ ရာစုနှင့် ၁၁ ရာစုအကြားတွင် တိုးတက်လာခဲ့သည်။

သမိုင်းဖော်ပြချက်များ
---------------------

ဖော်ထုတ်ခြင်း
-------------

Langudi တောင်ကုန်းတူးဖော်မှုများ
--------------------------------

ခရီးသွား
--------

၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ဩရိသပြည်နယ်အစိုးရသည် လန်ဂုဒိတောင်နေရာကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင် လုပ်ဆောင်ကာ ခရီးသွားများနေရာအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ လမ်းများနှင့် အခြားဝန်ဆောင်မှုဆိုင်ရာများကိုလည်း တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

ရုပ်ပုံများ
-----------

* Ruins of the large stupa with a square base Ruins of the large stupa with a square base
* Rock-cut stupas Rock-cut stupas
* Pali stone inscription Pali stone inscription

ကိုးကား
-------

1. ↑  Scott L. Montgomery; Alok Kumar (2015)။ *A History of Science in World Cultures: Voices of Knowledge*။ Routledge။ p. 121။ ISBN 9781317439066။CS1 maint: multiple names: authors list (link)
2. ↑  Discovery of Buddhist stupa may turn remote hamlet into tourist hotspot။ Buddhist Channel TV (19 May 2005)။
**တာတက်ပွဲတော်**သည် ဓနု၊ တောင်ရိုးတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာပွဲတော်များအနက် စိတ်ဝင်စားဖွယ် အကောင်းဆုံး ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်သည်။ တာတက်ပွဲသည် နှစ်သစ်ရက်ကို ပွဲတော်နေ့အဖြစ် ရာသက်ပန်သတ်မှတ်ထားသည်။ ပွဲတော်ကို သင်္ကြန်အတက်နေ့မှစပြီး ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၅ ရက်နေ့အထိ တစ်ရွာပြီးတစ်ရွာ ဆက်တိုက်ကျင်းပကြသည်။ တာတက်ပွဲဟူသည်မှာ ရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ မြေလတ်ဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ဓနု၊ တောင်ရိုး၊ ပအိုဝ်း တိုင်းရင်းသားများ မိမိတို့ကျေးရွာနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကျေးရွာရှိ စေတီပုထိုးများ၊ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်ကာ စုပေါင်းလှူဒါန်းပွဲပင် ဖြစ်သည်။ တစ်ရွာနှင့်တစ်ရွာ လက်စားချို၊လက်စားဆပ်(သူ့ရွာသွား ကိုယ့်ရွာလာ အပြန်အလှန်) စနစ်ဖြင့် ရှေးအစဉ်အလာမပျက် ရွာစဉ်ဆက်ကာ လှည့်လည် ကျင်းပကြခြင်း ဖြစ်သည်။

  

တာတက်ပွဲကျင်းပပုံမှာ မိမိတို့ရွာအတွက် ပွဲတော်ကျင်းပမည့်ရက်တွင် ရွာသူရွာသားများသည် သံဃာတော်များအား ဆွမ်း၊ ခဲဖွယ်များဆက်ကပ် လှူဒါန်းကြသည်။ သံဃာတော်များအတွက် အလှူဝတ္ထုများကို ပဒေသာပင်များတွင် သီးပေးကြသည်။ ပဒေသာပင်ကို ကြည်ညိုဖွယ်ရာဖြစ်အောင် ေဝဝေဆာဆာမွမ်းမံကြသည်။ မိမိတို့ခြံထွက်ဖြစ်သော သီနှံများကိုလည်း ပဒေသာပင်တွင်ချိတ်ဆွဲကြသည်။ ထိုသို့ ရွာတစ်ရွာတွင် တာတက်ပွဲကျင်းပလျှင် ၁၀-မိုင်၊၁၂-မိုင်ခန့်အတွင်းရှိ အခြားဓနု၊ တောင်ရိုး ကျေးရွားများကလည်း ထိုတာတက်ပွဲသို့လှူဖွယ်ဝတ္ထုများကို အိုးစည်ဝိုင်းများ အကအခုန်များဖြင့် ယူဆောင်လာပြီးလှူဒါန်းကြသည်။ ထိုသို့ လာရောက် လှူဒါန်းသည်ကို **လက်စားချို** သည်ဟုခေါ်သည်။ ထိုထိုရွာများမှ ထိုသို့လာရောက်လှူဒါန်းထားလျှင် ထိုထိုရွာတို့တွင် အလားတူ တာတက်ပွဲ ကျင်းပသောအခါတွင်လည်း မိမိတို့ရွာမှအိုးစည်ဝိုင်းများဖြင့် သွားရောက်လှူဒါန်းကြရသည်။ ထိုသို့ သွားရောက်လှူဒါန်းကြသည်ကို **လက်စားဆပ်** သည်ဟုခေါ်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော တာတက်ပွဲများသည် လူကြီးသူမများအဖို့ ဘာသာရေး၊ သာသနာရေးသက်သက်ဖြစ်သော်လည်း လူငယ်လူရွယ်များအတွက်မူ လူမှုရေးကိစ္စများပါ သယ်ဆောင်လာသည်။ ထို့ပြင် လူပျို၊အပျိုတို့အဖို့ မိန်းမပိုးရန်၊ လူပျိုလှည့်ရန် အခွင့်အရေးအကောင်းဆုံး အချိန်အခါပင် ဖြစ်သည်။ ထိုဒေသရှိ အပျိုစင်များ အလှပြိုင်ကြသည့်ပွဲဖြစ်သည်သာမက အပျို၊လူပျိုများ ဆုံစည်းပေးရာပွဲလည်းဖြစ်သဖြင့် ကာလသားအမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးများ တာတက်ပွဲသို့ မသွားစရမနေနိုင် သူ့ထက်ငါ အပြိုင်အဆိုင်သွားရောက်စုစည်းကြသော **ဖူးစာဆုံပွဲ** ဟုလည်းဆိုနိုင်သည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာနွှဲလာကြပြီးသော အဖိုးအို၊ အဖွားအိုများပင် လူငယ်လူရွယ်များ၏ အိုးစည်သံ၊ မောင်းသံကြားရလျှင် အိုရာမှ ပျိုလာသကဲ့သို့ အားသစ်ခွန်သစ်များလည်း တိုးပွားလာကြသည်။ လုလင်ငယ်၊လုံမငယ်များအတွက်ကား ဆိုဖွယ်ရာမရှိ၊ ထို့ထက်အဆများစွာ ကဲပါလိမ့်မည်။ ထို့သို့ လက်စားချို၊လက်စားဆပ်စနစ်ဖြင့် ရောက်ရှိလာကြသောရွာများမှ အိုးစည်အဖွဲ့သားများ၊ရွာသူရွာသားများသည် မိမိတို့၏ လှူဒါန်းဖွယ်ရာများကို ကိုင်ဆောင်ပြီး နံနက် ၁၀ နာရီခန့်မှစပြီး တစ်ရွာပြီးတစ်ရွာ ကျောင်းနှင့်ဘုရားကို လင်္ကျာရစ်သုံးကြိမ် လှည့်လည်ကြသည်။ ထိုသို့ လှည့်လည်သည်ကို **ပွဲတက်သည်** ဟုခေါ်သည်။ လူပျိုများတလှည့် အပျိုများတလှည့် သံချပ်များ အပြိုင်ဆိုင် ထိုးကာ ကခုန်ပျော်ပါးကြသည်။ အိုးစည်ဝိုင်းအတွင်းသို့ မည်သူမဆို ဝင်ရောက်ကခုန်ခွင့်ရှိသည်။ ထိုသို့ကခုန်ပြီးသောအခါ ပွဲတော်ကြီး ပြီးဆုံးလေတော့သည်။
'ပေါ်တူဂီပန်းချီဆရာ Roque Gameiro ရေးဆွဲထားသည့် ကျွန်းဆွယ်စစ်ပွဲအတွင်းက ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေးသရုပ်ဖော်ပုံ၊ "guerrilla" ( ပြောက်ကျား) ဆိုသည့် ဝေါဟာရကို ၁၉ ရာစု အစောပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဤစစ်ပွဲအတွင်း၌ တီထွင်သုံးစွဲခဲ့သည်။
**ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေး** (အင်္ဂလိပ်: Guerrilla warfare) ဆိုသည်မှာ ပုံမှန်မဟုတ်သော စစ်တိုက်ခြင်း တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ စစ်တပ်မဟုတ်သော လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ၊ လက်နက်ကိုင်ထားသော အရပ်သားများ သို့မဟုတ် အမြဲတမ်းစစ်မှုထမ်း မဟုတ်သောသူများ အစရှိသည်တို့ ပါဝင်သည့် တိုက်ခိုက်ရေးသမားများ ပါဝင်သော အစုငယ်ကလေးများသည် စစ်ရေးဗျူဟာများ ဖြစ်သော ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခြင်း၊ အဖျက်အမှောင့် ပြုလုပ်ခြင်း၊ ဝင်ရောက်စီးနင်းခြင်း၊ ထောက်ပို့များကို ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ ပစ်ပြီးပြေးခြင်း နှင့် ရွေ့လျားတိုက်ခိုက်ခြင်းတို့ကို အသုံးပြု၍ ကြီးမားပြီး ရွှေ့ပြောင်းရန် မလွယ်သော ပုံမှန်စစ်တပ်ကို တိုက်ခိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

"Guerrilla warfare" ဟူသောဝေါဟာရကို ၁၉ ရာစု၌ ကျွန်းဆွယ်စစ်ပွဲ နှင့် ပတ်သက်၍ စတင် အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေး၏ နည်းဗျူဟာနည်းစနစ်များကို ရှေးယခင်ကပင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ဘီစီ ၆ ရာစုတွင် ဆွန်ဇူး ၏ စစ်သေနကဗျူဟာကျမ်း စာအုပ်တွင် ပြောက်ကျားနည်းဗျူဟာများကို အသုံးပြုမှုအကြောင်းကို ဖော်ထုတ်ရေးသားခဲ့သည်။ အေဒီ ၃ ရာစုရောမ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကွင်းတပ်စ် ဖေးဘီးယပ်စ် မက်စီမတ်စ် ဗာရူကိုးဆပ်သည် ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေး နည်းဗျူဟာများစွာကို တီထွင်ခဲ့သည်။ ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေးကို သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အဖွဲ့အမျိုးမျိုးက အသုံးပြုခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးလှုပ်ရှားမှုများနှင့် ကျူးကျော်သည့် သို့မဟုတ် နယ်မြေ သိမ်းဆည်းထားသည့် စစ်တပ်များကို ဆန့်ကျင်ရာတွင် အသုံးပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် ရေပန်းစားခဲ့သည်။

ပြောက်ကျားနည်းဗျူဟာများသည် ရန်သူစစ်တပ်များနှင့် ထိပ်တိုက်ဆုံတွေ့မှုကို ရှောင်ရှားရန် အာရုံစိုက်လေ့ရှိသည်။ တိုက်ပွဲငယ်များစွာကို တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြင့် ရန်သူအား ခြေကုန်လက်ပန်းကျစေပြီး သူတို့အား ဆုတ်ခွာရန် ဖိအားပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြောက်ကျားအုပ်စုများသည် များသောအားဖြင့် လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိသော်လည်း ပြောက်ကျားအုပ်စု၏ ကြိုးပမ်းမှုများကို စာနာထောက်ထားသော ဒေသခံပြည်သူလူထု သို့မဟုတ် နိုင်ငံရပ်ခြားမှ ထောက်ခံသူများ၏ ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအထောက်အပံ့များပေါ်တွင် များစွာ မှီခိုလျက် ရှိသည်။
|  |
| --- |
| **၁၉၀၆** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဧပြီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ |  |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
**တောင်ဆိတ်**များသည် အလွန်မြင့်မား၍ ဆီးနှင်းခဲ‌သော ဟိမဝန္တာ‌တောင်၊ အယ်လ်ပ်တောင်တန်း၊ ‌ကော်‌ကေးဆပ်‌တောင်နှင့် ပီးရနီး‌တောင်စသည့် ‌တောင်တန်းကြီးများ‌ပေါ်တွင် ‌နေထိုင်ကြ သည်။ ‌တောင်ဆိတ်အဖိုတို့၏ ဦးချိုများသည် ဓားလွယ် ‌ကောက်ကြီး ၂ ခုနှင့်တူလျက်၊ ‌ရှေ့ဘက်တွင် ‌ဖောင်းရစ်သဖွယ် အထစ်အထစ် ဖြစ်‌နေသည်။ အရှည် လက်မ ၃၀ မှ ၆၀ အထိ ရှိတတ်သည်။ အမများ၏ ဦးချိုသည်ကား ၈ လက်မခန့်သာ ရှည်‌လေသည်။ ထိုသတ္တဝါတို့သည် ‌ရေအမြဲခဲ‌နေ‌သော ‌တောင် အမြင့်ပိုင်းတွင်သာ ‌နေထိုင်‌လေ့ရှိကြလျက် အစာစားရန် သစ် ‌တောမြက်‌တောများရှိရာသို့ ညအချိန် ဆင်းလာတတ်သည်။ ထူထဲ‌သော အ‌မွေးများ‌ကြောင့် အ‌အေးဒဏ်ကိုခံနိုင်သည်။
‌

တောင်ဆိတ်
အ‌မွေးမှာ အပြာနီ‌ရောင်ဖြစ်၍ ‌ဆောင်းအခါတွင် ပို၍ရှည်လာ သည်။ ‌တောင်ဆိတ်တို့၏ အရပ်မှာ လက်မ ၄၀ ခန့်သာရှိ သည်။ ‌ရှေ့‌ခြေများသည် ‌နောက်‌ခြေများထက်တိုသဖြင့် ‌တောင် ကိုဆင်းရန်ထက် ‌တောင်ကိုတက်ရန် ပို၍လွယ်ကူသည်။ ‌တောင်ဆိတ်များသည် အုပ်လိုက်စု၍ မ‌နေတတ်ကြ‌ချေ။ ဆိတ်မများနှင့် ဆိတ်က‌လေးများသာ အနည်းငယ်စု၍ အုပ်ဖွဲ့‌နေ တတ်ကြသည်။ ဆိတ်ထီးအိုကြီးများမူကား မြင့်လှ‌သော ‌တောင် ထိပ်များတွင် တစ်‌ကောင်တည်း ကျက်စားတတ်ကြသည်။

‌တောင်ဆိတ်ဆိုသည့်အတိုင်း အလွန်မတ်‌စောက်၍ အတက်ရ ခက်‌သော ‌နေရာများတွင် တက်‌ရောက်သွားလာနိုင်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အိမ်တွင်ယဉ်ပါး‌အောင် ‌မွေးထား‌သော ‌တောင် ဆိတ်က‌လေးများသည် အိမ်‌ခေါင်မိုး‌ပေါ်သို့ပင် တက်၍ကစား တတ်ကြသည်။ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ အဲ့လပ‌တောင်ကုန်းများရှိ ‌တောင်ဆိတ်များကို ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ကြသဖြင့် နည်းပါးသွား ကာ၊ မျိုးဆက်ပြတ်လုမတတ်ရှိ‌နေ‌သော‌ကြောင့် အစိုးရတို့က မပစ်ခတ် မသတ်ဖြတ်ကြရန် ဥပ‌ဒေဖြင့် တားမြစ်ထားရလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Festa-Bianchet, M. (2019). "*Oreamnos americanus*". *IUCN Red List of Threatened Species* **2020**. IUCN. |volume= / |date= mismatch
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)
**ဒုယင်** သို့မဟုတ် **တုယင်** သည် အထက်တန်းကျသည့် မြန်မာတို့၏ ရှေးခေတ်အင်္ကျီတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ မင်းနှင့်စပ်ဆိုင်သည့် နေရာများတွင် သုံးစွဲလေ့ ရှိသည်။ "အထက်တန်းကျလျှင် ဒုယင်၊ အောက်တန်းကျလျှင် ဖျင်" ဟူသည့် ရှေးဆိုရိုးစကားလည်း ရှိသည်။

သမိုင်းအထောက်အထား
-----------------

အထောက်အထားအနေနှင့် အနော်ရထာမင်း၏ ကောင်းမှုဖြစ်သည့် ပုဂံလက်သည်းရှည်ကျောက်စာတွင် "တုယင်လည်း တစ်ထည်လွှမ်းတော်မူ၏" ဟု ရေးထားသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။ ထို့အပြင် အာနန္ဒာလိုဏ်အတွင်းရှိ ကျန်စစ်သားမင်း၏ ပုံတွင်လည်း ဒုယင်ဝတ်လုံကို ဝတ်ဆင်ထားသည်ကို တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2  ရွှေကိုင်းသား (၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ)။ *ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှု*။ အမှတ် ၁၁၂၊ ၈၄ လမ်း၊ မန္တလေး: ကြီးပွားရေးစာအုပ်တိုက်။ `|date=` ရှိ ရက်စွဲတန်ဖိုး စစ်ဆေးရန် (အကူအညီ)CS1 maint: location (link)

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
မြန်မာ့အဝတ်ထည်များ |
| --- |
| အဝတ်ထည်များ | 
* လုံချည်
	+ ပုဆိုး
	+ ထဘီ
* အင်္ကျီ
	+ ထိုင်မသိမ်း
	+ တိုက်ပုံ
* သဘက်
* တော်ဝင်ဝတ်စုံများ
	+ ဒုယင်တော်
	+ မဟာလတာ
	+ ဝတ်လုံ
	+ သိုးရင်အင်္ကျီ
* စစ်တပ်ဝတ်စုံများ
	+ မျဉ်းတိုမျဉ်းရှည်

 |
| ဦးဆောင်းများ | 
* ခေါင်းပေါင်း
* ခမောက်
* မကိုဋ်
* သရဖူ
* စည်းပုံ
* ဖော့လုံး
	+ မောက်တို
	+ မောက်ရူ

 |
| အဆင်များ | 
* အချိတ်ဆင်

 |
| ခြေနင်းများ | 
* ညှပ်ဖိနပ်

 |
**ဦးကျင်ခဲ(ဦးကြင်ခဲ)**သည် မြန်မာ့သဘင်လောကတွင် ထင်ရှားသော လူရွှင်တော်တစ်ဦး ဖြစ်ပေသည်။ သီချင်းရေးဆရာလည်း ဖြစ်သည်။ ဥဩဘ​သောင်းသီဆိုသည့် နွား​ကျောင်းသား၊ ဘဲ​ကျောင်းသားသီချင်းများမှာ ထင်ရှား​သောလက်ရာများဖြစ်သည်။

ဦးကျင်ခဲကို ပြည်မြို့ သံတချောင်းလမ်း၊ ဖခင် ဆရာလန်းနှင့် အမိဒေါ်သာတို့မှ ၁၂၄၈ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မိဖများက မောင်ငယ်ဟု နာမည်ပေးခဲ့သော်လည်း၊ အဒေါ်ဖြစ်သူ မှည့်ခေါ်ခဲ့သော ကျင်ခဲနာမည်သာ တွင်ခဲ့လေသည်။ ဆရာလန်းမှာ သီချင်းကြီး သီချင်းခံ့များကို စံနစ်တကျ သီဆိုနိုင်သည့်အပြင် မင်းတုန်းမင်းနှင့် သီပေါမင်းတို့ လက်ထက်များတွင် အမှုတော်ထမ်းခဲ့သော အဆိုတော်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်လေသည်။ ဦးကျင်ခဲ ၁၂ နှစ်အရွယ်တွင် ဆရာလန်းသည် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြောင်းရွေ့လာခဲ့၍ ကြည့်မြင်တိုင် ထီးတန်းအရပ်တွင် နေထိုင်လေသည်။ ဦးကျင်ခဲသည် ဖခင်၏ ဇာတ်အဖွဲ့တွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ယင်း ဒေါပုံအုန်းစိန်အဖွဲ့၊ မစိန်ချစ်အဖွဲ့၊ အလုံမစိန်တင်အဖွဲ့၊ မစိန်ပုကြီးအဖွဲ့ စသော အငြိမ့်အဖွဲ့များတွင် လူရွှင်တော်အဖြစ် ဝင်ရောက်ကပြခဲ့လေသည်။ အသက် (၁၇)နှစ်အရွယ်တွင် ကြည့်မြင်တိုင်မှ အရပ်သူ မသိန်းမျှင်နှင့် အကြောင်းပါခဲ့သည်။ ၉ နှစ်ခန့်အကြာတွင် ဒေါ်သိန်းမျှင် ဆုံးလေသည်။ မောင်အုန်းလှိုင်နှင့် မောင်အုန်းဆိုင်ဟု သား ၂ ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ မောင်အုန်းလှိုင်မှာ မင်းသား ကျော်အုန်းလှိုင်အမည်ဖြင့် ထင်ရှားရှိသည်။ မောင်အုန်းဆိုင်မှာ စာရေးဆရာ ရွှေတိုင်ညွန့်အမည်ဖြင့် ထင်ရှားခဲ့လေသည်။ 

နောက်များမကြာမီ ဦးကျင်ခဲသည် အငြိမ့်မင်းသမီး စန္ဒယားမမြရီနှင့် အကြောင်းပါခဲ့သည်။ ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဦးကျင်ခဲသည် ဒေါင်းယာဉ်ပျံမင်းသမီးအဖွဲ့နှင့် အိန္ဒိယပြည်သို့ သွားရောက်ကပြခဲ့လေသည်။ ဦးကျင်ခဲသည် မြန်မာအက၊ ယိုးဒယားအကများကို ကပြနိုင်သည့်အပြင် ပတ္တလား၊ ပတ်ဝိုင်း၊ ဗာဂျာနှင့် နှဲများ ကိုလည်း တီးမှုတ်တတ်လေသည်။ ထို့ပြင် ပန်းချီနှင့် ပန်းပုပညာများကိုလည်း လိုက်စားခဲ့လေသည်။ ဦးကျင်ခဲမှာ အသံအောင်ရုံမျှမက အသံအမျိုးမျိုးဖြင့် သီဆိုနိုင်ခြင်းမှာ သူ၏ ထူးခြားသောအရည်အချင်းတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။

ဦးကျင်ခဲ၏ပျက်လုံးများ၊ ဇာတ်ထုပ်များကို ဓာတ်ပြား သွင်းထားခဲ့သည်။ သီချင်းပေါင်း ၁ဝဝ ကျော် ဓာတ်ပြားသွင်းခဲ့ရာ ပဲပြုတ်သည်သီချင်းမှာ ပထမဆုံးသွင်းသော ဓာတ်ပြား ဖြစ်သည်။ သူ၏ ဓာတ်ပြားဇာတ်ထုပ်များမှာ ဦးရှင်ကြီး၊ ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ၊ ဗုဒ္ဓဝင်၊ မောင်မစ္စက၊ ရေနံချောင်းက ဖေကံကောင်း စသောဇာတ်ထုပ်များ ဖြစ်လေသည်။ သူသည် ဦးသော်တာဆိုသော အမည်ကိုလည်း ယူခဲ့လေသည်။ ဦးကျင်ခဲသည် အခြားသဘင်သည်များအဖို့ တေးသီချင်းများကိုလည်း ရေးစပ်ပေးခဲ့လေသည်။ မင်းသား ပုဏ္ဏားပျံ ကျော်အေးနှင့် ဖိုးစိန်ကြီးတို့အတွက် သီချင်းများ ရေးစပ်ပေးဘူး လေသည်။ ဖိုးစိန်ကြီးသီဆိုလေ့ရှီသော 'အချစ်ဆုံး' သီချင်းနှင့် 'နိဗ္ဗာန်ကူးမဲ့စိန် သီချင်း'များမှာ ဦးကျင်ခဲ ရေးစပ်ခဲ့သော သီချင်းများ ဖြစ်သည်။ 

ထို့အပြင် 'လယ်ယာစောင်းမှာ၊ တစ်ယောက်ထဲ နွားကျောင်းလာတာ၊ ပြွေတစင်းနဲ့အပျင်းဖြေရကာ' အစချီသော နွားကျောင်းသားသီချင်းနှင့် 'ဘဲကျောင်းသား ပျော်ပါးပါတဲ့ နေရာ၊ ရွံ့ဗွက်ကယ် ရေအိုင်စောင်းကို၊ မောင်းပြန်ရတာ' အစချီသော ဘဲကျောင်းသားသီချင်းများကိုလည်း ရေးခဲ့သည်။ ဦးကျင်ခဲသည် ဇာတ်ခုံပေါ်၌ လူရွှင်တော်အဖြစ်ဖြင့် ကပြခဲ့သော်လည်း ဇာတ်အပြင်ဘက်တွင် ဣန္ဒြေရရနှင့် နေထိုင်တတ်သူ ဖြစ်သည်။ ဇိနတ္ထပကာသနီ၊ ဗုဒ္ဓဝင် စသော ကျမ်းစာအုပ်များကို ဖတ်ရှုလေ့ရှိ၍ အလှူအတန်း၌ ရက်ရောလေသည်။ ရပ်မှုရွာမှုများတွင်လည်း စေတနာထက်သန်စွာ ဝင်ရောက် ကူညီလေ့ရှိသည်။ အရပ်ထဲမှ ယိမ်းအဖွဲ့များ၊ ကျောင်းကပွဲများအတွက် ဝင်ရောက်ကူညီလေ့ရှိသည်။ ၁၃ဝဝ ပြည့်နှစ် အသက် ၅၂ နှစ်တွင် မင်းညီနောင်ဇာတ်ထုပ်ကို ဓာတ်ပြားသွင်း 
နေဆဲ မပြီးမီ ဦးကျင်ခဲ ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)
မဂိုဘုရင် အက္ကဘာမင်း

  

**အက္ကဘာမင်း**(Akbar)သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း မဂိုအင်ပါယာ၏ ဧကရာဇ်မင်းဖြစ်သည်။ အက္ကဘာသည် ဆင်းပြည်နယ်၊ အူမာကော့မြို့(ယခု ပါကစ္စတန်)တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ပထမမြောက် အယ်လိဇဘက်ဘုရင်မကြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ထီးနန်းကို စိုးစံစဉ်ကာလက အက္ကဘာဘုရင်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံအတွင်း မဂိုအင်ပါယာကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ သူ၏နန်းသက် နိဂုံးကမ္ပတ် အဆုံးသတ်ချိန်တွင် သူ၏ပိုင်နက်နယ်မြေသည် ဥရောပတိုက်လောက် ကျယ်ဝန်းခဲ့သည်။ သူသည် မည်သည့်ဥရောပ ဘုရင်များထက်မဆို ပိုတန်ခိုးအာဏာ ကြီးထွားခဲ့လေသည်။ 

အက္ကဘာသည် ဘုရင်ဖြစ်စဉ်က အသက် ၁၄-နှစ်သာ ရှိသေးသည်။ သူသည် စစ်ပွဲပေါင်းများစွာ ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခဲ့ပြီး သူ့အာဏာကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ တခါတရံ အင်မတန် ရက်စက်ခဲ့လေသည်။ သို့သော် ငြိမ်းငြိမ်းချမ်းချမ်း နေရသည်ကို ပိုသဘောကျ၏။ ထို့ကြောင့် သူ့နယ်မြေ အများစုကို စာချုပ်စာတမ်းများဖြင့် လည်းကောင်း၊ လက်ထပ်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း ရယူခဲ့သည်။ အက္ကဘာသည် ယခင် မဂိုဧကရာဇ်များနည်းတူ မွတ်စလင် တစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ သို့သော် သူ၏လက်အောက်ခံ အများစုမှာ ဟိန္ဒူများ ဖြစ်လေသည်။ ၎င်းတို့၏ ယုံကြည်မှုကို သူ အလေးထားကြောင်း ပြသရန်အတွက် ဟိန္ဒူမင်းသမီးတစ်ပါးကို လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူ့လက်အောက်ခံများ၏ ဘာသာရေးယုံကြည်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ထိုအချိန်က သက်ရှိထင်ရှား ရှိခဲ့သော ဥရောပ အုပ်စိုးသူတွေထက် ပို၍ သဘောထားကြီးခဲ့လေသည်။ 

အက္ကဘာ၏ လှပသော ဥယျာဉ်ပန်းခြံပါသော ခံ့ညားထည်ဝါသော နန်းတော် အဆောင်ဆောင် ရှိသည်။ ချီတာကျားသစ် နှင့်အတူ အမဲလိုက်ခြင်းကို ဝါသနာထုံသည်။ ကြောက်စရာကောင်းသော ကုလားအုပ်များနှင့် စစ်ဆင်များ စီးရခြင်းကို နှစ်သက်သည်။ ပိုလိုကစားခြင်းကို ခုံမင်မြတ်နိုးသည်။ သူသည် ပန်းချီဆွဲရာ၌လည်း တော်သည်။ ရုပ်ပုံများ ဖော်ထားသော ရွှေချည်ထိုး ငွေချည်ထိုး ကမ္ဗလာထည်နှင့် ကော်ဇောများကိုလည်း ရက်သည်။ ဆွေးနွေးရသည်ကို သူပျော်သည်။ စာကောင်း ကောင်း မတတ်သော်လည်း ဧရာမစာကြည့်တိုက်ကြီးတစ်ခု အပြည့် စာအုပ်များစုဆောင်းခဲ့သည်။ အဂ္ဂရာမြို့နားတွင် ဖာတက်ပါစီကရီ အမည်ရှိ ခမ်းနားထည်ဝါသော မြို့ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ယင်းမြို့သည် ယခုတိုင် လုံးဝလောက် ပြောင်းလဲခြင်း မရှိဘဲ တည်ရှိနေသေးသည်။ ထိုမြို့က ကျွန်တော်တို့အား အက္ကဘာ၏ အိန္ဒိယကို သတိရစေသည်။

အက္ကဘာမင်းသည် အသက် ၆၃-နှစ်အရွယ်၊ ၁၆၀၅-ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မောင်မောင်ထွန်း ရေး ကမ္ဘာကျော် ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိအဘိဓာန်၊ ၂၀၁၁၊ ဇူလိုင်လ၊ စာ-၁
**တူဂျဂူများ** (**Tulja Lena** तुळजा लेणी) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဂျန်နာမြို့ အနောက်ဘက် ၄ ကီလိုမီတာခန့်အကွာရှိ Shivneri တောင်ကုန်းတွင် တည်ရှိသည့် ဂူများဖြစ်သည်။ ဂျန်နာမြို့ပတ်ဝန်းကျင်ပတ်လည်ရှိ အခြားဂူများမှာ မန်မိုဒီဂူများ၊ ရှစ်နီရိဂူများနှင့် လန်းယဒရီဂူများ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ 

ဂူများသည် စက်ဝိုင်းပုံစံ စေတီတော်များကိန်းအောင်းရာခန်းမ ပုံစံဖြစ်ပြီး ထောင့်ရှစ်ထောင့်ပါသည့် တိုင်များက စေတီကို ဝန်းရံကာ ပတ်လည်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤဂူများသည် ဂျန်နာမြို့ရှိ အစောဆုံးသော ဂူများထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို ဘီစီ ၅၀ ခန့်က ထွင်းခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာဂူအုပ်စုတွင် ဂူ ၁၁ ခု ပါဝင်သည်။ ယခုအချိန်တွင် ဂူအမှတ် ၄ သည် ဟိန္ဒူဘာသာဂူအဖြစ် ရှိပြီး Tulja Devi နတ်ဘုရား၏ ကျောင်းတော်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲထားသည်။

ဖော်ပြချက်
----------

တူဂျဂူများသည် ဂျန်နာမြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၁ မိုင်ခွဲ (သို့) ၂ မိုင်အကွာရှိ တောင်ကုန်းတစ်ခုတွင် တည်ရှိသည်။ ထိုနေရာသည် Sivaneri တောင်ကုန်း၏ မြောက်ဘက်ဆုံးနားတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျောက်တောင်များ၏ အမည်မှာ ကျောက်ဂူများထဲမှ တစ်ခုသည် ဗြဟ္မာတစ်ဦးဖြစ်သည့် တူဂျဒေဝီ၏ နတ်နန်းပါဝင်သဖြင့် ပေးထားသည်။

ရုပ်ပုံများ
-----------

Remains of the circular Chaitya.Next to these are two more plain fronts, and then two with Chaitya-window heads over where the doors have been, and smaller ones between, and the "rail ornament" and quadrantal carved roll supported by slender brackets in entire relief, as at the Bhaja Caves.

Tulja Lena Chaitya window decorations.Tulja Lena Chaitya, plan and elevation.
Tulja Caves detailed carvings
A frieze at Tulja Lena.

ကိုးကား
-------

1. 1 2  Ahir၊ D. C. (2003)။ *Buddhist sites and shrines in India : history, art, and architecture* (1. ed.)။ Delhi: Sri Satguru Publ.။ p. 192။ ISBN 8170307740။
2. ↑  Dalal၊ Roshen (2010)။ *The religions of India : a concise guide to nine major faiths* (Rev. ed.)။ New Delhi: Penguin Books။ p. 177။ ISBN 978-0143415176။
3. 1 2  Fergusson၊ James; Burgess၊ James (1880)။ *The cave temples of India*။ London : Allen။
အက္ခောဘိဏီမျိုးငါးပါး
---------------------

အက္ခောဘိဏီတပ်ဖွဲ့ပုံ အမျိုးမျိုးရှိ၏။ ထိုအနက် ငါးပါးတို့ကိုသာဖော်ပြပေအံ့။

(၁) သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ ဒုဋ္ဌဂါမဏိမင်းကြီးလက်ထက် (ဓမ္မိလ-တမယ်လ်) ကျေးလူမျိုးတို့စစ်တိုက်ရာ ချီတက်သော အက္ခောဘိဏီတပ်မှာ မဟာဝင်ဋီကာအရ တိုက်ဆင် တစ်ကုဋေ၊ ရထားဆယ်ကုဋေ၊ မြင်းပေါင်း ကုဋေတစ်ရာ၊ လေးပစ်လေးဆွဲသူရဲ ကုဋေနှစ်ရာ၊ စစ်သည်လူ ကုဋေတစ်သောင်းလေးထောင်၊ စုစုပေါင်း တစ်သောင်း လေးထောင့်သုံးရာ တစ်ဆယ့်တစ်ကုဋေရှိ၏။

(၂) မဟောသဓတို့စစ်ချီတက်စဉ်၌ အက္ခောဘိဏီတပ် တစ်တပ်ဟူသည်မှာ ဝါးလုံးခြောက်ဆယ်တစ်စည်းကိုချထားရာ စစ်အင်္ဂါလေးပါးတို့နင်းသွား၍ မြူမှုန်ဖြစ်လျှင် တစ်ဖန်ဝါးအလုံးခြောက်ဆယ်တစ်စည်းကို ချပြန်၏၊ ဤသို့နင်းသွားခြင်းဖြင့် ဝါးအလုံးခြောက်ဆယ်အစည်းပေါင်းခြောက်ဆယ် ဖုတ်မြူမှုန့်ဖြစ်အောင် များပြားသော စစ်အင်္ဂါလေးပါး အရေအတွက်ကိုဆို၏။

(၃) ပုဂံမင်းဆက် ၅၀-မြောက် သက္ကရာဇ် ၅၉၆-ခုနှစ်တွင်နန်းတက်သော ဓမ္မရာဇာဘွဲ့ခံ ကျစွာမင်းကြီးလက်ထက် လောကီသင်္သကရိုဋ်သဒ္ဒါကျမ်းများနှင့် သဗ္ဗညုဘုရားဟောပါဌဇာတ် ပါဠိတော်၎င်းအဋ္ဌကထာ သုတ္တန်ဝိနည်း အဘိဓမ္မာ ပါဠိတော်အဋ္ဌကထာ ဋီကာများမှလာရှိသည့် ပြယုဂ်အဓိပ္ပာယ်များကိုပါ ထုတ်ဆောင်ညှိနှိုင်းပြီးလျှင် ရေးသားစီရင်တော်မူခဲ့သော သဒ္ဒနီတိကျမ်းဆရာ အရှင်အဂ္ဂဝံသထေရ်မြတ်သည်

နဝ နာဂ သဟဿာနိ နာဂေ နာဂေ သတံ ရထာ။

ရထေ ရထေ သတံ အဿာ အေဿ အေဿ သတံ နရာ။

နရေ နရေ သတံ ကညာ ဧကေကိဿံ သတိတ္ထိယော။

ဧသာ အက္ခောဘိဏီနာမ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ ဘာသိတာ

ဟု ၎င်းသဒ္ဒါနီတိကျမ်း၌ အက္ခေဘိဏီယူပုံကိုပြဆိုသည်။ 

အဓိပ္ပာယ်မှာ ဆင်ပေါက်ကြီး ကိုးထောင်၊ ရထားကိုးသိန်း၊ မြင်းကိုးကုဋေ၊ ခြေသည်သူရဲကုဋေကိုးရာ၊ သမီးကညာ ကုဋေ ကိုးသောင်း၊ မိန်းမ ကုဋေကိုးသန်း ဤအရေအတွက်ကို အက္ခောဘိဏီဟု ရှေးဆရာတို့မိန့်ဆိုကုန်၏။

(၄) အမရကောသ အဘိဓာန် ဋီကာတို့၌ကား။ ဆင်- ၂၁၈၇၀။ ရထား-၂၁၈၇၀။ မြင်း- ၆၅၆၀၀။ ခြေသည်-၁၀၉၃၅၀။ ပေါင်း ၂၁၈၇၀၀-သည် အက္ခောဘိဏီ သေနာဗျူဟာ မည်၏ ဟုဆို၏။

(၅) မကြာမီခေတ်၌ကား ဆုတ်ကပ်ဖြစ်၍ လူတို့အသက်တို ဦးရေနည်းပါးသောကြောင့် အက္ခောဘိဏီတပ်ဖွဲ့ရာ အရေအတွက်အလွန်နည်းပါးလေသည်။ ၎င်းပြင် ဆင် နည်းပါးသောကြောင့် စစ်အင်္ဂါလေးပါး ပြည့်စုံအောင်ပင် တပ်မစည်းကြပ်နိုင်ချေ။

ရည်ညွှန်းကိုးကား
----------------

* သုတေသန သရုပ်ပြအဘိဓာန်ကျမ်း - ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော်
ရှေးအခါက ဂရိပြည်၊ မိုင်စီးနီးနှင့် အာရ 
ဂေါ့မြို့များတွင် လွန်စွာတန်ခိုးကြီးသော ဘုရင်တစ်ပါး ရှိခဲ့ဖူး 
လေသည်။ ထိုဘုရင်၏အမည်မှာ အက်ဂါမံနွန်ဖြစ်သည်။ ထို 
ဘုရင်နှင့် သူ၏ညီတော် မင်နီလေးအပ်တို့သည် စပါးတားဘုရင် 
၏သမီးတော်များဖြစ်ကြသော ကလိုင်တင်နက်စထရာနှင့် 
ဟယ်လင်တို့ကို အသီးအသီးလက်ထပ်၍ ပေါင်းသင်းနေထိုင်ခဲ့ 
ကြလေသည်။ ထရွိုင်းဘုရင် ပရီယမ်၏သားတော် ပဲရစ်က 
ဟယ်လင်အား ထရွိုင်းမြို့သို့ ခိုးယူဆောင်ကြဉ်းသွားသောအခါ 
အက်ဂါမံနွန်သည် ဂရိပြည်တွင်းရှိ မင်းသားများနှင့် မှူးမတ် 
များထံ ချဉ်းကပ်ပြီးလျှင် ထရိုဂျန်တို့အား လက်စားချေစစ်ပွဲ 
ဆင်နွဲရန်သွေးစီးခဲ့ပြီးနောက် များမကြာမီ ကြီးမားသည့်စစ်တပ် 
ကြီးတစ်တပ်နှင့် တစ်ထောင်ကျော်သောစစ်သင်္ဘောများ(ရွက် 
သင်္ဘော)သည် ဩလစ်မြို့ရှိဆိပ်ကမ်းတွင် စုရုံးမိကြလေသည်။ 
အက်ဂါမံနွန်အားလည်း ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တင်မြေ|ာက်ကြ 
ပြီးနောက် စစ်သင်္ဘောများကို အသင့်ဖြစ်စေရန် ပြင်ဆင်နေကြ 
ခိုက်တွင် အက်ဂါမံနွန်သည် တောကစားထွက်သွားခဲ့၏။ ထိုသို့ 
တောကစားထွက်ရာတွင် ဆတ်တစ်ကောင်ကို ပစ်ခတ်ရရှိလေ 
သည်။

  

ထိုအခါ အားတိမစ်နတ်သမီးသည် အမဲလိုက်မှုကို 
နှစ်ခြိုက်သော်လည်း တောတိရစ္ဆာန်များကို ချစ်ခင်စောင့်ရှောက် 
တတ်သူဖြစ်၍ လွန်စွာစိတ်ဆိုးပြီးလျှင် သင်္ဘောများ မထွက်ခွာ 
နိုင်အောင် ပြုလုပ်ခဲ့၏။ နတ်သမီးစိတ်ပြေရန်အလို့ငှာ မိမိ၏ 
သမီးဖြစ်သူ အစ်ဖီဂျီနီယာကိုသတ်၍ ယဇ်ပူဇော်ရန် ဆုံးဖြတ် 
လိုက်လေသည်။ သို့သော် အားတိမစ်က အက်ဂါမံနွန်သည် 
ဆတ်ကိုသတ်မိသည့်အတွက် ထိုမျှ စိတ်သောကရောက်နေ 
ကြောင်း သိရသောအခါ ယဇ်ကောင် အစ်ဖီဂျီနီယာ၏နေရာတွင် 
တိရစ္ဆာန်တစ်ကောင်ကို အစားထိုးပြီးနောက် အစ်ဖီဂျီနီယာကို 
ယူဆောင်သွားလေသည်။

  

နောက်ဆုံးတွင် သင်္ဘောများသည် ထရွိုင်းမြို့သို့ရောက် 
ရှိသွားကြပြီးလျှင် ဂရိလူမျိုးတို့က ထရွိုင်းမြို့ကို ဆယ်နှစ် 
တိုင်တိုင် ဝိုင်းဝန်းလုပ်ကြံခဲ့ကြသည်။ ဆယ်နှစ်အကြာတွင် ဂရိ 
တို့သည် ထရွိုင်းမြို့ကို ဥပါယ်တံမျဉ်ဖြင့် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကြ 
သည်။

  

ထိုနောက်တွင် အက်ဂါမံ နွန်သည် ဂရိပြည်ကို ပြန်လည်ထွက်ခွာ
သွားလေသည်။ သူ၏ မိဖုရားဖြစ်သူ ကလိုင်တင်နက်စထရာသည် 
သမီးဖြစ်သူ အစ်ဖီဂျီနီယာကိုယဇ်ပူဇော်လိုက်သဖြင့် ခင်ပွန်းသည်ဖြစ်သူ 
အက်ဂါမံနွန်အပေါ်တွင် အခဲမကျေနိုင်ဖြစ်ကာ အက်ဂါမံနွန်၏ 
ရန်သူတစ်ဦးဖြစ်သူ အီဂျစ်စသပ်နှင့်တိုင်ပင်၍ သေကြောင်းကြံလေသည်။ 
အက်ဂါမံနွန်ကို သူ၏မိတ်ဆွေများက သတိပေးသော်လည်း မိမိစစ်ပွဲမှ
ပြန်ရောက်လာသဖြင့် ဝမ်းသာသယောင် ဆောင်လျက်ရှိသော 
သူ၏မိဖုရားကို စိတ်ချယုံကြည်နေခဲ့၏။ အက်ဂါမံနွန်သည် 
နောက်တစ်နေ့၌ ရေချိုးခန်းမှ ရေချိုးပြီး၍ ပြန်အထွက်တွင် 
ကလိုင်တင်နက်စထရာသည် အက်ဂါမံနွန်၏ 
ဦးခေါင်းပေါ်သို့ အဝတ်တစ်ခုကိုလွှမ်းခြုံပေးကာ ဖမ်းချုပ်ထား 
ပြီးလျှင် အီဂျစ်စသပ်နှင့်ပူးပေါင်း၍ အက်ဂါမံနွန်အား သတ် 
လိုက်ကြသည်။ နောက်နှစ် အတော်ကြာသောအခါ အက်ဂါမံနွန် 
၏ သားတော်အကြီးဆုံးဖြစ်သူ အိုရက်စ်တီးက ထိုကိစ္စအတွက် 
ပြန်၍ လက်စားချေလိုက်လေသည်။

  

စပါးတားတွင် နှစ်ပေါင်းအတော်ကြာသည်အထိ အက် 
ဂါမံနွန် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ အက်ဂါမံနွန်သည် 
သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်ပေသည်။ သူ 
၏အတ္ထုပ္ပတ္တိသည် ဂရိလူမျိုးတို့ စွဲလမ်းနှစ်ခြိုက်သည့် ဒဏ္ဍာရီ 
ပုံပြင်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့၏။ ဂရိစာဆိုများကလည်း အနည်းနည်း 
အဖုံဖုံ စာဖွဲ့ခဲ့ကြ၏။ အက်ဂါမံနွန်ကို ခန့်ညားပြီးလျှင် ရဲစွမ်း 
သတ္တိနှင့်ပြည့်စုံသော စစ်သားကောင်း တစ်ယောက်အဖြစ် 
အမွှမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ထရိုဂျင်စစ်ပွဲတွင်မူ အက်ဂါမံ 
နွန်သည် အထူးချွန်ဆုံး သူရဲကောင်းကြီးကား မဟုတ်ခဲ့ချေ။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)
|  |
| --- |
| **၁၈၈၅** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဧပြီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ |  |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
|  |
| --- |
| **၁၉၀၁** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဧပြီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ |  |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
'မြစ်တွေး၊ မြစ်တွေး၊ ဇင်ယော်၊ ကျူးတည့်ကျူးသံကျော်' ဆိုသည့်သီချင်းကို ကြားဘူးသူများပေမည်။ **ဇင်ယော်**ကို ကမ္ဘာပေါ်တွင် အနှံ့အပြားတွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း အများအပြားတွေ့ရသဖြင့် ဇင်ယော်ကို မမြင်ဘူးသူနည်းသည်။

ဇင်ယော်သည် 'ကာရက်ဒြီအိဖောမီး' မျိုးစဉ်တွင်၎င်း၊ 'လယ်ရီဒီ' မျိုးရင်းတွင်၎င်း ပါဝင်သည်။ ဇင်ယော်ငှက် အမျိုးမျိုးရှိရာတွင် တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုးသည် လွန်စွာဆင်တူသဖြင့် ခွဲခြားနိုင်ရန် ခဲယဉ်းသည်။ ငှက်အဖိုနှင့် အမသည် ရုပ်ဆင်းသဏ္ဌာန်ချင်း အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ဇင်ယော်တို့အနက် ဇင်ယော်ခေါင်းမဲကို လူသိများသည်။ ဇင်ယော်ခေါင်းမဲ၏ အလျားသည် ၁၆ လက်မရှိ၏။ ဦးခေါင်းရှိအညိုရောင်သည် ဆောင်းရာသီ၌ ပျောက်သွားပြီးလျှင်၊ မျက်လုံးနားရှိ အမွှေးများသာ ညိုနေသည်။ ငှက်ငယ်များ၏ အပေါ်ပိုင်းသည် ညို၍၊ အတောင်စွန်းများ၏ အရောင်သည် မွဲခြောက်ခြောက်ဖြစ်လျက် အစက်အပြောက်များပေါ်နေ၏။ အမြီးမှာ ဖြူ၍၊ အဖျားတွင် အညိုရောင်ပြန့်နေသည်။

ဇင်ယော်ခေါင်းမဲသည် 'ဂစ်' 'ဂစ်'ဟုလည်းကောင်း၊ 'ကျစ်' 'ကျစ်' ဟုလည်းကောင်း စူးရှသောအသံနှစ်မျိုးဖြင့် အော်တတ်သည်။ အခြားစူးရှသော အသံမျိုးကိုလည်း ပြုလုပ်တတ်သေးသည်။ ဇင်ယော်ခေါင်းမဲကို ရန်ကုန်မြစ်ထဲတွင် အများဆုံးတွေ့နိုင်သည်။ ပင်လယ်ဝမှ မြစ်ထဲသို့သင်္ဘောဝင်လာလျှင် ဇင်ယော်များသည် သင်္ဘောဘေးမှ လိုက်ပါလာတတ်သည်။ သင်္ဘောပေါ်မှ ပစ်ချလိုက်သော ပေါင်မုံ့အစအနကလေးများကို ရေသို့မကျမီ ကျွမ်းကျင်စွာ ထိုးသုတ်ယူနိုင်သည်။ ဇင်ယော်သည် ရေကူးနိုင်သော်လည်း ရေမငုပ်နိုင်ချေ။ အစာမစားသည့်အချိန်တွင် ပင်လယ်ပေါ်တွင်ဖြစ်စေ၊ သဲပြင်နှင့် လေဟာပြင်ပေါ်တွင်ဖြစ်စေ နားနေလေ့ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးရှိ ရေအိုင်ကြီးများတွင် ဇင်ယော်တို့ ပိုးမွှားများဖမ်းဆီးစားသောက်နေကြသည်ကို မကြာခဏတွေ့ရလေသည်။ ဇင်ယော်ငှက်မျိုးသည် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်း၊ တာကီစတန်နယ်နှင့် တိဗက်နိုင်ငံအကြား၌ရှိသော ရေအိုင်ကြီးများတွင် သားပေါက်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဆောင်းရာသီတွင် လာရောက်သည်။ အများအားဖြင့် စက်တင်ဘာလတွင် ရောက်လာကြပြီးလျှင် ဧပြီလ၊ မေလလောက်တွင် ထွက်ခွာသွား ကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း (၁၉၆၀)။ "*ဇင်ယော်*"။ in စွယ်စုံကျမ်းစာတည်းအဖွဲ့ (ed.)။ *မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း*။ **၄** (ပထမအကြိမ် ed.)။ ဟေဇယ်၊ ဝပ်ဆင်နှင့် ဗိုင်းနေး ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း၊ အင်္ဂလန်။: စာပေဗိမာန်။

|  |  |
| --- | --- |
| Taxon identifiers | 
* Wikidata: Q2699803
* Wikispecies: Larinae
* AFD: Larinae
* Fauna Europaea: 54067
* Fauna Europaea (new): 4e21a372-01d3-470c-a2c8-2e5d54fb23be
* Fossilworks: 98964
* iNaturalist: 447155
* ITIS: 553473
* NZOR: e2b3401e-edfa-4597-810a-f3d7525e65b9

 |
|  |
| --- |
| **၁၉၀၈** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဧပြီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ |  |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
**တင်ကျည်း** ဆိုသည်မှာ မြန်မာဘုရင်များလက်ထက် တပ်မတော်သုံး လက်နက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။

တင်ကျည်းနှင့်ဝါးရင်းတုတ်
------------------------

တင်ကျည်းဆိုသည်မှာ ကျစ်လျစ် မာကျောသော ဝါးအမျိုးအစားများဖြစ်ကြသည့် ဝါးရင်း၊ ဝါးပိုးများကို မီးသင်းပြီး မာကျောအောင်ပြုလုပ်ထားသည့် တုတ်ရှည် လက်နက်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။

ဝါး နှင့် ပြုလုပ်ထားပြီး လက်နှစ်ဖက်နှင့် ကိုင်တွယ်အသုံးပြု၍ရသည့် လက်နက်ဖြစ်သည်။ ဝါးရင်းဖြင့် ပြုလုပ်ထားခြင်းကြောင့် ဝါးရင်းတုတ်ဟု အလွယ်တကူခေါ်ဆိုကြရာမှ နှောင်းလူတို့သည် တင်ကျည်းနှင့် ဝါးရင်းတုတ် မကွဲပြားတော့ဘဲ မှားယွင်းခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

ပြုလုပ်ခြင်း
------------

လတ်တလောခုတ်ထားသော အနေတော် လက်တစ်ဆုပ်လုံးပတ်ရှိ ဝါး ကို အကိုင်းအခက်ရှင်းပြီး လိုအပ်သော အရှည် အတိုင်းအတာအတိုင်း ခုတ်ဖြတ်ရသည်။ စံသတ်မှတ်ချက် အနေဖြင့် တင်ကျည်းသည် အသုံးပြုတဲ့သူ၏ အရပ်(ခြေဖြားကနေခေါင်းထိ)အထက် တစ်ထောင့်တစ်ထွာခန့် ပိုရှည်အောင် ပြုလုပ်ကြသည်။

ပြီးနောက် နွားမဒါန်း ၏ ကျင်ငယ်ရည်ဖြင့် (၂ )ရက် မှ (၃) ရက်ခန့် အထိ စိမ်ထားရပြီးနောက် နေပြင်းပြင်းတွင် (၂) ရက် (၃) ရက်ခန့် လှန်းကာ အစိုဓာတ်ကိုဖယ်ထုတ်ရသည်။ ထို့နောက် မီးဖြင့် ဝါးအကြောမာစေရန် အပြန်ပြန်အလှန်လှန် မီးပြပြီး ဖြောင့်စင်းလာစေရန်  ပေပေါ်တင်ပြီး တူဖြင့်ထုရသည်။ ၎င်းအဆင့်များ ပြီးသွားပါက မာကျောဖြောင့်စင်းနေသည့် တင်ကျည်းတုတ် အဆင့်ရောက်ရှိပြီဖြစ်သည်။

  

### လက်နက်အဆင့်ရောက်အောင် မွမ်းမံခြင်း

လက်နက်အဖြစ်အသုံးပြုရန် အတွက် တင်ကျည်းတုတ်၏ထိပ်နှစ်ဖက်ကိုချွန်ပြီး မာကျောလာ‌ စေရန်ပြုလုပ်ရသည်။ ထို့နောက် ထိပ်ပိုင်း ၊အလယ်ပိုင်း ၊လက်ကိုင်နေရာ နှင့် အောက်ပိုင်း နေရာများကို သေးသွယ်ကျစ်လျစ်သည့် လျှော်ကြိုးများဖြင့် တင်းတင်းကျပ်ကျပ်စည်းနှောင်ရသည်။ ၎င်းအဆင့်များ ပြီးသွားလျင် လှံ ကဲ့သို့ ထိုးနိုင်ပြီး တုတ်ရှည်ကဲ့သို့လည်း လှည့်ပတ်ကစားနိုင် ရိုက်နိုင်သည့်  တင်ကျည်းလက်နက် ကို ရရှိသည်။

လက်နက်၏စွမ်းရည်
---------------

အဆိုပါတင်ကျည်းလက်နက်သည် ဓားဖြင့်အလွယ်တကူ ပိုင်းဖြတ်၍ မရ‌နိုင်သည်အထိ မာကျောလှသည့်အပြင် ၎င်း၏ဝါးချွန်ထိပ်များသည် ကျွဲသားရေချပ်များ ကိုပင် ဖောက်နိုင်သည်။ ရိုက်နှက်ခံရရင်လည်း ကိုယ်တွင်းဒဏ်ရာရရှိနိုင်သည်။ ကိုင်တွယ်အသုံးပြုရာတွင် ကျစ်လျစ်ပေါ့ပါးပြီး သယ်ဆောင်ရလွယ်ကူသည်။ ထိုခေတ်ကသံထည်လက်နက်များထက် ပြုလုပ်ရ လွယ်ကူလျင်မြန်သည်။

အသုံးပြုခြင်း
-------------

တင်ကျည်းဖြင့် အသုံးပြု တိုက်ခိုက်ရန်အတွက် ဓား၊ လှံ တို့ကဲ့သို့ပင် သိုင်း ပညာ သီးသန့်ရှိသည်။

ကိုးကား
-------
တစ်လလျှင်ဝင်ငွေ ၂ဝဝ ကျပ် ရှိသောသူတစ်ယောက်သည်
ကြိုတင်စုဆောင်းထားသော ငွေမရှိလျှင် အဖိုးငွေ ၂ဝဝ 
ကျပ်တန်ပစ္စည်းတစ်ခုကို လက်ငင်းပေး၍ ဝယ် ယူရန်မှာ 
မဖြစ် နိုင်လောက်အောင်ပင် ခဲယဉ်းပေသည်။ ထိုငွေ 
၂ဝဝ ကျပ်တန်ပစ္စည်းမှာ သူအဖို့ အလွန် အသုံးလိုနေ၍ ဝယ်မှ 
ဖြစ်မည် ဆိုလျှင်လည်း လစဉ်ဝင်ငွေထဲမှ ချွေတာစုဆောင်းပြီး 
နောက် လိုသောငွေကိုရမှသာ ဝယ်နိုင်ပေမည်။ သို့ရာတွင် ထို 
ငွေ ၂ဝဝ ကျပ်ကို စုမိရန် ဆယ်လ၊ သို့မဟုတ် တစ်နှစ်ကြာ 
ချင်ကြာလိမ့်မည်။ ငွေစုနေစဉ်အတွင်း အသုံးလိုသောပစ္စည်းကို 
မရသေး၍ အခက်အခဲ တွေ့ရဦးမည် ဖြစ်သည်။ ငွေစုမိသော 
အချိန်တွင် ထိုပစ္စည်းမျိုးရချင်မှလည်း ရတော့မည်။ ပမာအား 
ဖြင့် အပ်ချုပ်စက်ကို ငွေပြေပေး၍ မဝယ်နိုင်လျှင် ထိုအကြံကို 
လက်လျှော့ ရမည်သာဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ် ခက်ခဲစွာ ငွေစု၍ 
ဝယ်ရပေမည်။

ဤကဲ့သို့သော အခက်အခဲများကို များသောအားဖြင့် လခ 
စားများ ကြုံတွေ့ရတတ်၏။ ထိုအခက်အခဲများ သည် ၁၉ ရာ 
စုနှစ်အတွင်းက အရစ်ကျငွေချေစနစ်ပေါ်ပေါက်လာရာတွင် 
ပြေရှင်းသွားလေတော့သည်။ ထိုစနစ်အရ ရှေးဦးစွာ တန်ဖိုးငွေ 
အားလုံးမှ အချို့အဝက်ကို ပေးသွင်း၍ ပစ္စည်းကိုသာယူကာ 
ကျန်ငွေကို အရစ်ကျ တဖြည်းဖြည်း အချိန်မှန်မှန် ပေးဆပ်သွား 
နိုင်ကြသည်။ ယင်းသို့ပစ္စည်းကို အရစ်ကျပေး၍ အကြွေး 
ရောင်းချရာတွင် ရောင်းသူနှင့်ဝယ်သူ သဘောတူစာချုပ် ချုပ်ဆို 
ရလေသည်။ ထိုစာချုပ်အရ ငွေအပြေမပေးသွင်း ရသေးမီ 
ပစ္စည်းကို ဝယ်ယူသူက လုံးဝ မပိုင်ဆိုင်သေးချေ။ တန်ဖိုးငွေကို 
အပြေဆပ်ပြီးမှသာလျှင် ပိုင်ဆိုင်ခွင့် ရရှိလေသည်။ မည်သို့ပင် 
ဖြစ်စေ ဤသို့သော အရောင်း အဝယ်များတွင် တစ်စုံတစ်ရာ 
ခက်ခဲမှုမရှိ၊ အကယ်၍ ဝယ်ယူသူသည် လစဉ် အရစ်ကျငွေကို 
မှန်ကန်စွာ ပြေလည်အောင် မပေးဆပ်နိုင်ပါက ရောင်းချသည့် 
ကုမ္ပဏီက ပေးသွင်းပြီးငွေများကို ပြန်မပေးပဲ ပစ္စည်းကို 
ပြန်လည်သိမ်းယူလေသည်။

ဤစနစ်ကို အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် ၁၉ ရာစုနှစ် 
အစလောက်က အိမ်ထောင်ပရိဘောဂဆိုင်ကြီး တစ်ဆိုင်မှ 
စတင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထိုနောက်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်နှင့် ကမ္ဘာ့ 
အနှံ့အပြား တိုင်းပြည်များတွင် သုံးစွဲလာကြပြီးလျှင် အရစ်ကျ 
အဖိုးချေစနစ်အတွက် ပါလီမန်၌ ဥပဒေရပ်များကိုပင် 
သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်း ထားလေသည်။

ဤစနစ် ပေါ်ပေါက်လာသောအခါမှစ၍ အိမ်ထောင် 
ပရိဘောဂတိုက်ဆိုင်ကြီးများ၊ မော်တော်ကားနှင့် အခြား စက် 
ကိရိယာဆိုင်ကြီးများ၊ စာအုပ်တိုက်ကြီးများတွင် အရောင်း 
အဝယ် ပိုမိုတွင်ကျယ်ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ကို တွေ့ရ၏။ ထို့ပြင် 
ယင်းစနစ် ဖွံ့ဖြိုးလာသောကြောင့် ငွေရင်းများစွာ စုဆောင်းပြီး 
သား မရှိသော်လည်း အိမ်ရာ အဆောက်အအုံများမှအစ အဖိုး 
တန်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးကို အပိုင်ဝယ်ယူ သုံးစွဲနိုင်ကြလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၁) ဟီန, ဂါမ္မ, ပေါထုဇ္ဇနိက, အနရိယ, အနတ္ထသံဟိတ (သဿတဒိဋ္ဌိ)ဖြစ်သော ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂအစွန်းတရားနှင့် ဒုက္ခ, အနရိယ, အနတ္ထသံဟိတ (ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ) ဖြစ်သော အတ္တကိလမထာနုယောဂအစွန်းတရားတို့ကို အားမထုတ်ရာ။ ။

(၂) ဤအစွန်းနှစ်ရပ်သို့မကပ်ရောက်ပဲ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ထိုးထွင်း၍ သိမြင်အပ်သော မဂ္ဂင်ရှစ်ရပ် မဇ္ဈိမပဋိပတ်အကျင့်မြတ်သည် သစ္စာလေးချက်ကို ကွက်ကွက် ကွင်းကွင်း လင်းလင်း ထင်ထင် သိမြင်နိုင်သော ပညာမျက်စိကို ပြုတတ်၏။ သစ္စာလေးဆိုင်ကို ပိုင်ပိုင်မိမိသိခြင်းကို ပြုတတ်သော ဉာဏ်ပညာကို ပြုတတ်၏။ ကိလေသာဟူ အပူမလိမ်း ငြိမ်းအေးခြင်းငှာ ထူးသောအရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် ထိုထွင်း သိမြင်ခြင်းငှာ နိဗ္ဗာန်အကျိုးငှာ ဖြစ်၏။

(၃) မမှန်မကန် မြှောက်ပင့်၍ ပြောဆိုခြင်း၊ မမှန်မကန် ကဲ့ရဲ့ရှုံ့ချခြင်းတို့ကို ခွဲခြားသိမြင်၍ တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူကိုမျှ အခြောက်တိုက် မမြှောက်ပင့်ရ၊ မကဲ့ရဲ့ မရှုံ့ချရ၊ အဟုတ် အမှန် သဘာဝကိုသာလျှင် ပြောဆိုရမည်။

(၄) (နေက္ခမ္မသုခ, ပဝိဝေကသုခ, ဥပသမသုခ-ဟူသော မှန်ကန်သော)သုခ အဆုံးအဖြတ်ကို သိအောင်ပြုပြီး မိမိသန္တာန်၌ ယင်းသုခသုံးမျိုးတို့ ဖြစ်ပွားအောင်အား ထုတ်ရမည်။

(၅) အဘူတ, အတစ္ဆ၊ အနတ္ထသံဟိတဖြစ်သော မျက်ကွယ်နောက်ပါး အပြစ်စကား ပြောကြားခြင်း၊ (ပိသုဏဝါစာ)ကို မပြောမဆိုရာ၊ အဘူတ, အတစ္ဆ အနတ္ထသံဟိတဖြစ်သော ရှေ့တွင်မျက်မှောက် ကဲ့ရဲ့ရှုံ့ချသော စကားကို မပြော မဆိုရာ။

(၆) မလျင် မမြန်ပြောဆိုရမည်၊ လျင်လျင်မြန်မြန် မပြောဆိုရ။

(၇) ဇနပုဒ်သူမှ ဇနပုဒ်သား လူအများတို့၏ ဘာသာအသုံးအနှုံး စကားလုံးကို ယူ၍ မသုံးစွဲ မပြောဆိုရာ၊ လူတို့ ခေါ်ဝေါ်သတ်မှတ် ပညတ်ချက်ကို လွန်၍ မပြောဆိုရာ-ဟူသော ခေါင်းစဉ် ၇-ပါးကို အကျယ်တဝင့် ရှင်းလင်း၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

သုတ်တော်၏ အဆုံး၌ -စုတ်နွမ်းစေတတ်သော ကိလေသာဟူ မြူရှိသောတရား၊ ကိလေသာဟူ မြူမရှိသောတရားတို့ကို ခွဲခြား သိအောင်ပြု၍ စုတ်နွမ်းစေတတ်သော ကိလေသာဟူ မြူမရှိသော အကျင့်တရားကို ကျင့်ကြကုန်အံ့-ဟု ကျင့်ကြရမည်၊ ရဟန်းတို့ သုဘူတိအမျိုးကောင်းသားသည် အရဏပဋိပဒါကို ကျင့်သုံးသူပေတည်းဟု မိန့်တော်မူခဲ့ပါသည်။

အဋ္ဌကထာ၌ -ဘုရားရှင်နှင့် အရှင်သာရိပုတ္တရာ အစရှိသော မထေရ်တို့၏ ဓမ္မဒေသနာနှင့် အရှင်သုဘူတိထေရ်၏ ဓမ္မဒေသနာတို့ ခြားနားပုံ၊ အရှင်သုဘူတိထေရ်၏ ဧတဒဂ်ဘွဲ့တော်နှစ်မျိုး၊ အရှင်သာရိပုတ္တရာနှင့် အရှင်သုဘူတိထေရ်တို့၏ ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိ၊ သီဟိုဠ်ကျွန်း ပိင်္ဂလဗုဒ္ဓရက္ခိတမထေရ်အကြောင်းတို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -မ၊၃၊၂၇၁-၂၈၀။ မ၊မြန်၊၃၊၂၇၆-၂၈၄။ မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၉၂-၄။ မ၊ဋီ၊၃၊၃၉၀-၂။

-မဇ္ဈိမနိကာယ၊ ဥပရိပဏ္ဏာသ၊ ၄-ဝိဘင်္ဂဝဂ္ဂ၊ နဝမသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
**ကပ်တိုင်ကန်** သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးကန်ဖြစ်သည်။  ၎င်းကန်သည် စစ်တကောင်းတိုင်း၊ ရန်ဂမတိခရိုင်၊ Kaptai Upazila တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကန်သည် ကာနဖူလီမြစ်တွင် ကပ်တိုင်ဆည် တည်ဆောက်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းဆည်ကို Karnaphuli ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်းအတွက် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းကန်၏ ပျှမ်းမျှအနက်သည် ၁၀၀ ပေ (၃၀ မီတာ)၊ အမြင့်ဆုံးအနက်သည် ၄၉၀ ပေ (၁၅၀ မီတာ)ရှိသည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်းအတွက် ကန်ကို ၁၉၅၆ တွင် အရှေ့ပါကစ္စတန်အစိုးရက စတင်ခဲ့သည်။ ထိုကန်တည်ဆောက်မှု၏ ရလဒ်အနေဖြင့်  Rangamati ခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် လယ်ယာမြေ ၅၄၀၀၀ ဧက (၂၂၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရေအောက်သို့ နစ်မြုပ်ခဲ့သည်။ ရေအားလျှပ်စစ်တည်ဆောက်မှု စီမံကိန်းအတွက် ငွေကြေးကို အမေရိကန်နိုင်ငံက ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။ စီမံကိန်းသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအင်ဂျင်နီယာကုမ္ပဏီနှင့် Utah International Inc. တို့သည် ဆည်ဆောက်ရန်အတွက် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ဆည်သည် အရှည် ၆၇၀.၈ မီတာ၊ အမြင့် ၅၄.၇ မီတာ ရှိသည်။ ဆည်တွင် အရှည် ၇၄၅ ပေ (၂၂၇ မီတာ) ရှည်သည့် ရေလွှဲပေါက် ၁၆ ပေါက် ပါဝင်သည်။ ထိုရေလွှဲပေါက်များမှတစ်ဆင့် ရေပမာဏ 5,250,000 cu ft/s (149,000 m3/s) ထုတ်လွှတ်နိုင်သည်။

ဆည်တည်ဆောက်မှုကြောင့် ရေအောက်သို့ နစ်မြုပ်ခဲ့ရသည့် မြေနေရာသည် ထိုဒေသရှိ သီးနှံစိုက်ပျိုးနိုင်သည့် မြေနေရာ၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိသည်။ ၎င်းမြေနေရာများအပြင် ၂၉ စတုရန်းမိုင် (၇၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသည့် အစိုးရပိုင်သစ်တောနှင့် ၂၃၄ စတုရန်းမိုင် (၆၁၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသည့် အခြားသစ်တောတစ်ခုလည်း ရေအောက်သို့ နစ်မြုပ်ခဲ့သည်။ စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၁၀၀၀၀၀ နီးပါးရှိသည့် မိသားစု ၁၈၀၀၀ ခန့်သည် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ရသည်။  ဘုရင်  Chakmas ၏ နန်းတော်သည်လည်း ရေလွှမ်းခဲ့ကာ ယခုအခါတွင် ရေအောက်သို့ ရောက်ရှိလျက်ရှိသည်။

ရုပ်ပုံများ
-----------

* ကြိုးဆိုင်းတံတားကြိုးဆိုင်းတံတား
* ရေကန်ရေကန်
* ကန်ထဲရှိ လှေကန်ထဲရှိ လှေ
* ကန်၏ မြင်ကွင်းကန်၏ မြင်ကွင်း
* သစ်သားလှေများသစ်သားလှေများ
* ကန်၏ နေဝင်ဆည်းဆာကန်၏ နေဝင်ဆည်းဆာ

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* Kaptai Lake at Banglapedia
* Kaptai Lake Rangamati at Travel Mate

ကိုးကား
-------

1. ↑  Kaptai Lake - Banglapedia။  2016-04-16 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. 1 2  Daily JaiJaiDin, January 10, 2008. Page 10.
**ဦးရောက်ကြီး** (၁၁၃၆ - ၁၁၉၇) သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မြင်းဝန်မဟာသီဟသူရဘွဲ့ဖြင့် ထင်ရှားခဲ့သည့် စာဆိုတော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

ဘဝ
--

ဦးရောက်ကြီးကို သက္ကရာဇ် ၁၁၃၆ ခုနှစ်တွင် မုတ္တမမင်းကြီးအစ်ကို မောင်ရနှင့် မယ်နုတို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မိခင်ဖြစ်သူ မယ်နုမှာ နောင်တော်ကြီးမင်း၏ ယောက်ဖ (ဖောင်ကားစားမောင်မောင်၏ မရီး) မင်းရဲဘွဲ့ခံ မောင်ဝနှင့် ဟန်ဟင်းမြို့စား ကျောင်းဒကာသမီးရ ရှင်ရောင်တို့၏ သမီး ဖြစ်သည်။

ဦးရောက်၏ ငယ်မည်မှာ မောင်ရေး ဖြစ်သည်။ အရွယ်ရောက်သည့်အခါ စဉ့်ကူးမင်းထံတွင် ကွမ်းရေတော်အရာနှင့် ထမ်းရွက်၍ စဉ့်ကူးမင်းမရှိသည့်အခါ ဘိုးတော်မင်းတရားထံတွင် ကွမ်းရေတော်အရာနှင့် ထမ်းရွက်ခဲ့၍ စည်သူသီရိရွှေတောင်ဘွဲ့၊ နေမျိုးဇေယျသူဘွဲ့များကို ရရှိခဲ့သည်။

ထို့နောက်တွင် မြို့ဝန်၊ ဆင်ဝန်၊ မြောက်ဘက်တိုက်ဝန်၊ ယွန်းစုဝန်အရာများကို ရခဲ့သည်။ ဘကြီးတော်လက်ထက်တွင် မဟာသီဟသူရဘွဲ့နှင့် မြို့ဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် မြင်းစုဝန်အရာရ၍ မြင်းစုဝန်ဟု ထင်ရှားခဲ့သည်။

ကွယ်လွန်ခြင်း
-------------

ဦးရောက်ကြီးသည် ၁၁၉၇ ခုနှစ်၊ အသက် ၆၁ နှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

စာပေများ ရေးသားခြင်း
--------------------

ဦးရောက်ကြီးသည် ပျို့ကဗျာလင်္ကာရတုဧချင်းများကို ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။ ပြုစုခဲ့သသည့် စာပေများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။

1. *နေပြည်တော်ဝင်ပျို့*
2. *စန္ဒကိန္နရီပျို့*
3. *ဣသိသိင်္ဂပျို့*
4. *ဥဒေါင်းမင်းပျို့*
5. *နှမတော်ပုဂံမင်းသမီးဧချင်း*
6. *ရတနာပူရမြို့မော်ကွန်း*
7. *အမရပူရမြို့မော်ကွန်း*
8. ရတုများ

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  လှသမိန် (၁၉၆၁)။ *ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်: ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက်။ pp. ၂၃၂။
ပွင့်လင်းမြင်သာမှု ဆိုသော စကားလုံးကို သိပ္ပံပညာ၊ အင်ဂျင်နီယာ ပညာရပ်၊ စီးပွားရေး ပညာရပ်၊ လူသားဆန်မှု ဆိုင်ရာ ကိစ္စများတွင် သုံးစွဲလေ့ ရှိပြီး အထူးသဖြင့် လူမှုရေး ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် သုံးစွဲလေ့ ရှိကြသည်။ ထိုစကားလုံး၏ အဓိပ္ပါယ်တွင် ပွင့်လင်းမှု၊ ဆက်ဆံ ပြောကြားမှု နှင့် တာဝန်ယူမှု တို့ ပါဝင်သည်။ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု ရှိသည့် အခါတွင် အခြားသူများ အနေနှင့် မည်သို့မည်ပုံ ဖြစ်ပျက်နေသည်ကို အလွယ်တကူ သိမြင်နိုင်သည်။ ဥပမာ အားဖြင့် ပြရမည် ဆိုလျှင် ငွေကိုင် ဝန်ထမ်းမှ ဈေးဝယ်သူအား မည်သည့်ပစ္စည်းက မည်ရွေ့မည်မျှ ကျသည်ကို အသေးစိတ် ရှင်းပြခြင်း၊ ပြန်အမ်းငွေကို ပေးသော အခါတွင် စနစ်တကျ စစ်ဆေး၍ ယူစေခြင်းသည် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု တစ်မျိုးဟု ဆိုနိုင်သည်။

ကုမ္ပဏီ များ အနေနှင့် ဝန်ထမ်းများကို ပေးသည့် လခကို အခြား ဝန်ထမ်းများ အားလုံး သိအောင် လျှို့ဝှက် မထားခြင်းသည် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု တစ်မျိုးပင် ဖြစ်သည်။ ကုမ္ပဏီ၏ စီမံခန့်ခွဲသူများမှ ဆုံးဖြတ်ချက် ချမှတ်သည့် အခါတွင် ဝန်ထမ်းများအား မည်သို့ အကြောင်းကြောင့် ဆုံးဖြတ်ချက် ချသည်ဆိုခြင်းကို ပွင့်လင်းစွာ ဆွေးနွေးခြင်းသည်လည်း ပွင့်လင်းမြင်သာမှု တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။

အင်န်ဂျီအို သို့မဟုတ် အစိုးရ မဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများသည် အလှူရှင်များ၊ စပွန်ဆာ ပေးသူများဖြင့် ရပ်တည်နေရသဖြင့် ငွေကြေးသုံးစွဲမှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု ရှိရန် အလွန်အရေးကြီးသည်။

အစိုးရနှင့် ဆက်စပ်သော ကိစ္စတွင်မူ အစိုးရ ရာထူးကြီးများကို ရယူထားသူများ အနေနှင့် မိမိတို့ လုပ်သော အလုပ်အပေါ်တွင် တာဝန်ယူခြင်း၊ ခြစားမှု မရှိခြင်း စသည်တို့ကို ပွင့်လင်းမြင်သာမှု အနေနှင့် သတ်မှတ်သည်။ အစိုးရ ၏အစည်းအဝေးများကို ပြည်သူနှင့် သတင်းစာများသို့ ပွင့်လင်းစွာ ချပြခြင်း၊ ရသုံးမှန်းခြေ ငွေစာရင်း သို့ ဘတ်ဂျက်များကို ပြည်သူများအား ပြန်လည်သုံးသပ်ခွင့် ရစေခြင်း၊ ဥပဒေ နှင့် ဆုံးဖြတ်ချက် ချမှတ်မှု ဆိုင်ရာ ကိစ္စများကို ပြည်သူများ ပါဝင်ဆွေးနွေးခွင့် ရှိစေခြင်းတို့ ရှိစေသော အခါတွင် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု ရှိသည်ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ထိုသို့ ပြုလုပ်ပါက အစိုးရ အနေနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး စနစ်ကို သူတို့၏ အကျိုးစီးပွား အတွက် ဦးတည်၍ လွဲမှားစွာ အသုံးချ နိုင်သည့် အခွင့်အလမ်း နည်းပါးသွားမည် ဖြစ်သည်။

စစ်ရေးနှင့် ဆိုင်သော ကိစ္စများတွင် လျှို့ဝှက် အနေနှင့် သတ်မှတ်ပါက ပွင့်လင်းမြင်သာမှု ပါဝင်မည် မဟုတ်ပေ။ ထိုအရာကို အကောင်းမြင် နိုင်သကဲ့သို့ အဆိုးလည်း မြင်နိုင်ပေသည်။ အကောင်းဖက်က ကြည့်ပါက နိုင်ငံ လုံခြုံရေးအတွက် လျို့ဝှက်ပါမှ ပို၍ စိတ်ချရမည်။ အဆိုးဘက်က ကြည့်ပါက ခြစားမှုများ ပါဝင်လာနိုင်ပြီး အဆိုးဆုံး အခြေအနေတွင် စစ်တပ် အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်နိုင်ပေသည်။

ဆွီဒင်နိုင်ငံ ကဲ့သို့သော မြောက်ဥရောပ နိုင်ငံများတွင် အစိုးရနှင့် သက်ဆိုင်သော စာရွက်စာတမ်းများကို ပြည်သူမှ ကြည့်ရှု စစ်ဆေးနိုင်ရန်အတွက် ၁၇၇၆ ခုနှစ်ကတည်းကပင် ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း ထားခဲ့သည်။
စာရေးဆရာ ဇင်သန့် (၁၉၄၆)
-----------------------

ကိုယ်ရေးအကျဉ်း
--------------

ဧရာဝတီတိုင်း၊ ဟင်္သာတမြို့၌ ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးအေးမောင်၊ အမ ဒေါ်သိန်းတန်တို့က မွေးဖွားသည်။

  

အသက် ၄ နှစ် အရွယ်တွင် မိဘများနှင့် အတူ ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ရန်ကုန်မြို့တွင်ပင် ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် တန်းမြင့် ကျောင်းထွက် စာမေးပွဲ အောင်မြင်ပြီး၊ ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်း စာမေးပွဲ အောင်မြင်ခဲ့သည်။

  

၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ လုပ်သားများ ကောလိပ်တွင် ရူပဗေဒ အဓိကဖြင့် ပညာ သင်ကြားခဲ့ပြီး၊ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် သိပ္ပံဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။

  

၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၉၁ ခုနှစ်အထိ ဓန စီးပွားရေး မဂ္ဂဇင်းတွင် အယ်ဒီတာ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၉၁ ခုနှစ်မှ စ၍ စာပေ ရေးသားခြင်း တခုတည်းကိုသာ ဇောက်ချ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။

  

လက်ရှိတွင် အခါအားလျော်စွာ မဂ္ဂဇင်းများ၌ ဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါးများ ရေးသားလျက်ရှိပြီး ဘာသာပြန် လုံးချင်းဝတ္ထု၊ စီးပွားရေး၊ အောင်မြင်ရေး၊ တက်ကျမ်းစာအုပ်များ ရေးသားလျက်ရှိသည်။

  

စာရေးသူ အနှစ်သက်ဆုံး တက်ကျမ်း စာအုပ်မှာ "အကြံကောင်းတော့ တချက်" ဖြစ်ပြီး၊ အကြိုက်ဆုံး အတ္ထုပ္ပတ္တိ စာအုပ်မှာ "ဒိုက်ဦးမှ စင်ကာပူသို့" စာအုပ် ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  အရုဏ်ကောင်းကင် စာအုပ်တိုက်မှ စာအုပ် (၅) အဖြစ် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေလိုက်တဲ့ 'စာဖတ်ကျွမ်းခြင်းဖြင့် ဘဝ တိုးတက်ရေး' (စာဖတ်ကောင်းသူ ဖြစ်အောင် စနစ်တကျ ဖတ်နည်း) စာအုပ်မှ
**ပသီလူမျိုး** သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းတွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြသည့် မွတ်ဆလင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာဘုရင်များ လက်ထက်ကတည်းက နေထိုင်ခဲ့သည့် သမိုင်းကြောင်း ရှိသူများလည်း ဖြစ်ကြသည်။ ယခု အခါ ပသီလူမျိုးအဆက်အနွယ်တို့သည် မြေဒူးရွာတွင်မနေကြတော့ပဲ မြေဒူးရွာ၏ အနောက်ဘက် ကံသာထွန်း ရွာတွင် ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြသည်။ ဒေသခံ ဗမာလူများက ကုလားတိုက်ဟု ခေါ်ကြသည်။

နိုင်ငံတော်က အသိအမှတ်ပြုထားသော စာရင်းတွင် ပသီလူမျိုး မပါဝင်သဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော ပသီလူမျိုးများကို တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးရန်နှင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း ကောက်ယူရာတွင် ကုတ်နံပါတ်သတ်မှတ်ပေးရန် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးကွန်ဂရက်ပါတီ (United National Congress) က ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် တောင်းဆိုခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2  စိုင်းလတ် (၄ ဧပြီ ၂၀၁၆)။ အရိုးစွဲနေသော ခွဲခြားကန့်သတ်မှုများလည်း ပြောင်းလဲချိန်တန်ပြီ။  ၁၀ မတ် ၂၀၁၉ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  ခင်ဆုဝေ (၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၂)။ အမျိုးသား ညီညွတ်ရေးပါတီ တည်ထောင်ခွင့် ရရှိသွားပြီ။ 20 February 2021 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  ၁၀ မတ် ၂၀၁၉ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  ပသီလူမျိုးကို လူမျိုးစုတစ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးဖို့ တောင်းဆို (၂၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၄)။  ၁၀ မတ် ၂၀၁၉ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
|  |
| --- |
| **၁၈၈၂** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဧပြီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ |  |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
|  |
| --- |
| **၁၈၈၆** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဧပြီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ |  |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
**ဟိဘရကန်** (桧原湖, Hibara-ko) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုရှီးမားစီရင်စု၊ ယာမခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကန်သည် ဘန်းဒိုင်း-အဆဟိအမျိုးသားဥယျာဉ်တွင် ပါဝင်ပြီး ဘန်းဒိုင်း-ခိုးဂန်းတောင်ကုန်းမြင့်ရှိ ရေကန်များထဲတွင် အကြီးဆုံးရေကန် ဖြစ်သည်။

ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း
---------------

ဟိဘရကန်သည် အလယ်အလတ်ကန်တစ်ခု (mesotrophic lake) ဖြစ်ပြီး ၁၈၈၈ ခုနှစ်၊ ဇလိုင်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဘန်ဒိုင်းတောင် မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မီးတောင်ပေါက်ကွဲရာမှ ရွေ့လျားမှုကြောင့် သဘာဝအတိုင်းကဲ့သို့ တမံတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ရေများဖြင့် ပြည့်လာခဲ့ကာ ဟိဘရရွာ (桧原村, Hibara-mura) ကို နစ်မြုပ်စေခဲ့သည်။ ကျန်ရှိနေသေးသည့် ဟိဘရရွာကို ယခုထက်တိုင် ကန်၏ အောက်ခြေ၌ မြင်တွေ့နိုင်သေးသည်။

ပြင်ဆင်ခြင်း
------------

ဟိဘရကန်၏ ပတ်လည်တွင် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတစ်ခု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ တောင်တက်လမ်းများ၊ ဇိမ်ခံလှေများ၊ စခန်းချရာနေရာများနှင့် အခြားတည်းခိုနေရာများကို ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။ ဆောင်းရာသီ၌ ရေခဲငါးဖမ်းခြင်းသည် အလွန်ထင်ရှားသည်။

ရုပ်ပုံများ
-----------

|  |
| --- |
| * Views of Lake Hibara
* Lake Hobara in winter with a snow-covered bankLake Hibara with snow
* Water of Lake Hobara with clouds overheadLooking south
* Submerged torii from the former location of Hibara VillageSubmerged torii from the former location of Hibara Village.
 |

ကိုးကား
-------

1. ↑  Takeda T. page 174.
2. ↑  Archived copy (in Japanese)။ 裏磐梯観光協会။ 29 November 2011 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  June 30, 2011 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**ဇီဝိတဒါန သံဃာ့ဆေးရုံကြီး** သည် ရန်ကုန်မြို့၊ ဗဟန်းမြို့နယ်ရှိ ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အကျိုးအမြတ်မယူဘဲ ဆေးဝါးကုသပေးသည့် ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လှူဒါန်းသူများ၏ ဒါနဖြင့် ဆေးရုံကြီးကို လည်ပတ်လျက် ရှိသည်။

တည်ထောင်ခြင်း
-------------

သံဃာ့ဆေးရုံကြီးကို ၁၉၄၀ ခုနှစ်၊ မေလ ၈ ရက်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်သည် အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီတို့ အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည့် ကာလ ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် ရန်ကုန်မြို့၌ ရာမခရစ်ရှနာသာသနာပြုဆေးရုံ၊ မွတ်ဆလင်ကုသိုလ်ဖြစ်ဆေးရုံနှင့် ခရစ်ယာန်သာသနာပြုဆေးရုံတို့သည် ဟိန္ဒူ၊ မွတ်ဆလင်နှင့် ခရစ်ယာန်အဖွဲ့အစည်းတို့၏ စီမံခန့်ခွဲမှုများဖြင့် လည်ပတ်လျက် ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။

အငြိမ်းစား ရဲမင်းကြီး ဦးဘအေးသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ အင်အားဖြင့် ဆေးဝါးစောင့်ရှောက်မှုပေးသည့် ဆေးခန်းတစ်ခုကို ဖွင့်လှစ်ရန် ဆန္ဒရှိခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ထောက်ပံ့ကူညီပေးသည့် အဖွဲ့အစည်းများဖြင့် ဇီဝိတဒါနဆေးခန်းကို ဗဟန်းမြို့နယ်၊ Gyatawya လမ်းတွင် ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။

တည်ထောင်သူများ၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်သည် မည်သည့် လူမျိုး၊ ယုံကြည်မှု၊ ကျားမမရွေး ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ကူညီပေးရန် ဖြစ်သည်။

ဆေးခန်းသည် လှူဒါန်းသူများ၊ အခြားပရဟိတဝန်ထမ်းများ၊ စေတနာ့ဝန်ထမ်း ဆရာဝန်များ၏ ကူညီပေးမှုပေါ်တွင် မှီခိုကာ လည်ပတ်လျက် ရှိသည်။ 

၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ဆေးရုံကို နောက်တစ်ချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတဖြစ်လာမည့် ဒေါက်တာဘဦးသည် တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် သူ၏ လမ်းညွှန်မှုအောက်တွင် လှူဒါန်းသူများ၏ အကူအညီဖြင့် ယနေ့အချိန်တွင် ဆေးရုံတည်ရှိနေသည့် ကိုယ့်မင်းကိုယ့်ချင်းလမ်း၊ အမှတ် (၃၈) နေရာကို ဝယ်ယူခဲ့သည်။ ယခင် ဆေးရုံအဟောင်းတည်ရှိနေသည့် နေရာကို ခုတင် (၁၀) ဆံ့ ဆေးရုံအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ပထမဆုံးသော ဇီဝိတဒါန သံဃာ့ဆေးရုံကြီးသည် ယနေ့အချိန်တည်ရှိနေသည့် နေရာတွင် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပေသည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဇီဝိတဒါနသံဃာ့ဆေးရုံဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2  မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ။ 12 September 2018 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  3 December 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  ရန်ကုန် ဗဟန်းမြို့နယ်ရှိ ဇီဝိတဒါန သံဃာ့ဆေးရုံကြီး။ ပြည်သူ့ဂုဏ်ရည် (၁၆ မတ် ၂၀၁၂)။  ၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၈ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။[*လင့်ခ်သေ*]

ပြင်ပလင့်ခ်များ
---------------

* တရားဝင် ဝက်ဘ်ဆိုဒ်