recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

 -ဤဝဂ်၌ သုတ်တော် ၁၂-သုတ်တို့ကို ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူပါသည်။ ပုဂ္ဂလဝဂ်၌ ဘုရားရှင်သည်-

၁။ ဗဟုဇနဟိတသုတ် = အရဟံဂုဏ်ရှင်, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဂုဏ်ရှင် ဘုရားရှင်နှင့် စကြာမင်းတို့သည် လူအများ၏ ချမ်းသာစီး ပွား ဖြစ်စေရန်၊ နတ်လူတို့၏ အကျိုးစီးပွား, ချမ်းသာသုခများ ဖြစ်ပေါ်စေရန် ပွင့်ထွန်းလာတော်မူ၏ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

၂။ အစ္ဆရိယမနုဿသုတ် = အရဟံဂုဏ်ရှင် သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဂုဏ်ရှင် ဘုရားရှင်နှင့် စကြာမင်းတို့သည် "အစ္ဆရိယမနုဿ"တို့ပင်တည်းဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

၃။ အနုတပ္ပသုတ် = အရဟံဂုဏ်ရှင်, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဂုဏ်ရှင် ဘုရားရှင်၏ ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်တော်မူခြင်း၊ စကြာမင်းတို့၏ နတ်ရွာစံ ကံတော်ကုန်ခြင်းကြောင့် လူအများ စိုးရိမ်ပူပန်မှု အဖန်ဖန်ဖြစ်ကြပုံကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

၄။ ထူပါရဟသုတ် = အရဟံဂုဏ်ရှင်, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဂုဏ်ရှင် ဘုရားရှင်နှင့် စကြာမင်းတို့သည် "စေတီထိုက်သူတို့ပေတည်း"ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

၅။ ဗုဒ္ဓသုတ်= အရဟံဂုဏ်ရှင်, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဂုဏ်ရှင် ဘုရားရှင်နှင့် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ "ဗုဒ္ဓနှစ်ဆူ" ရှိပုံကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

၆-၇-၈။ အာစာနီယသုတ် = အာသဝေါကင်းကွာ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ဆင်အာဇာနည်, မြင်းအာဇာနည်, ကေသရာဇာ ခြင်္သေ့မင်းတို့သည် မိုးကြိုးပစ်သော်လည်း ကြောက်ရွံ့ ထိတ်လန့်ခြင်း မရှိသူတို့ပေတည်း ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

၉။ ကိံ ပုရိသသုတ် = လိမ်ညာ၍ မပြောဆိုမိစေရန်၊ အခြားပုဂ္ဂိုလ်တို့အား မမှန်မကန် မစွပ်စွဲမိစေရန်ဟူသော အကျိုးနှစ်မျိုးကို သိမြင်ကြခြင်းကြောင့် ကိန္နရာတို့ လူ့ဘာသာစကားကို မပြောဆိုကြကုန်ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

၁၀။ အတိတ္တသုတ် = မေထုန်မှီဝဲခြင်၊ သားသမီး မွေးဖွားခြင်းဟူသော သဘာဝနှစ်မျိုးတို့ကို မတင့်တိမ် မရောင့်ရဲနိုင်ပဲ မာတုဂါမများ ကွယ်လွန်ရလေ၏ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

၁၁။ သန္တောသန္တသန္နိဝါသသုတ် = သူတော်ကောင်းနေခြင်းနှင့် သူယုတ်မာတို့၏ နေခြင်းတို့ကို အသီးအသီးခွဲခြား၍ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

၁၂။ ဝစီသံသာရသုတ် = အဓိကရုဏ်းဖြစ်ရာ၌ စကားပြောဆိုမှု နှစ်မျိုးဖြစ်ပုံကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များ ပါရှိပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -အံ၊၁၊၇၆-၈။ အံ၊မြန်၊၁၉၀-၃။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၁-၃။ အံ၊ဋီ၊၂၊၄၅-၆။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ဒုကနိပါတ၊ ၂-ဒုတိယပဏ္ဏာသက (၆) ၁-ပဌမဝဂ္ဂ၊
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
ပင်နီဆီလင်ဆေးကို တွေ့ရှိခဲ့သူ ဒေါက်တာ **အလက်ဇန္ဒား ဖလင်းမင်း** (Alexander Fleming) ကို ၁၈၈၁ ခုနှစ်က စကော့တလန်ပြည်နယ် ကော့ဒ်ဖီလ်မြို့၌ ဖွားမြင့်ခဲ့သည်။ လန်ဒန်မြို့ စိန့်မေရီ ဆေးကျောင်းမှ ဘွဲ့ရပြီး ဖလင်းမင်းသည် ဆေးဝါး သုတေသန လုပ်ငန်းများကို ဇောက်ချလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ 

ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီးတွင် စစ်ဆရာဝန်အဖြစ် ထမ်းဆောင်စဉ် ဒဏ်ရာများကို လေ့လာရာ၌ ရောဂါကာကွယ်ဆေးကြောင့် မိုက်ခရုတ်ပိုးများထက်ပိုပြီး ကိုယ်ခန္ဓာဆဲလ်များမှာ ထိခိုက်မှု ပိုမိုဖြစ်ပွားကြောင်း သတိပြုမိလာသည်။ ဤနေရာတွင် လူသား၏ ဆဲလ်များကို မထိခိုက်စေဘဲ ဘက်တီးရီးယားကို ချေမှုန်းနိုင်မည့် ဆေးဝါးများ တီထွင်ရန် လိုအပ်ကြောင်း သိလာသည်။

စစ်ပြီးကာလ စိန့်မေရီဆေးရုံသို့ ဒေါက်တာဖလင်းမင်း ပြန်လာပြီး သုတေသန ပြုလုပ်သောအခါ လိုင်ဆိုဇုန်းခေါ် ပစ္စည်းတစ်မျိုးကို တွေ့ရှိသည်။ လိုင်ဆိုဇုန်းမှာ လူ့ခန္ဓာမှ ထွက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် လူ့ဆဲလ်ကို အန္တရာယ် မဖြစ်ပေ။ မိုက်ခရုတ်များကို ၎င်းက နှိမ်နင်းပေးနိုင်သော်လည်း လူကို အန္တရာယ်ပြုစေသည့် ပိုးမွှားများကိုမူ မနှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့ပေ။

ပင်နယ်စီလင်ရှာဖွေတွေ့ရှိပုံ
---------------------------

၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဓာတ်ခွဲခန်းမှ စတက်ဖိုင်လို ကော့ကပ်စ် ဘက်တီးရီးယားကို လေတွင်ကြာကြာထားသောအခါ မှိုတက်လာသည်ကို တွေ့ရသည်။ ယင်းမှို၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ စတက်ဖိုင်လို ကော့ကပ်စ် ဘက်တီးရီးယားတို့် ပျက်စီးသွားရပုံကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ ဤတွင်မှိုသည် ဘက်တီးရီးယားကို သေစေနိုင်သည့် အဆိပ်အတောက် တစ်မျိုးဖြစ်ရမည်ဟု သူက ကောက်ချက်ချသည်။ မကြာမီတွင် လူကိုဒုက္ခပေးသည့် အခြားဘက်တီးရီးယားများ ကြီးထွားမှုကိုလည်း အလားတူ ဝတ္ထုပစ္စည်းမျိုးက ဟန့်တားပေးပုံကိုလည်း သူပြသနိုင်ခဲ့သည်။

ဤပစ္စည်းကို ပင်နီဆီလီယံ နိုတေတန်မှိုမှ ရသည့်အတွက် ပင်နီဆီလင်ဟု သူက မှည့်ခေါ်ခဲ့သည်။ ယင်းမှာ လူနှင့် သတ္တဝါများအတွက် အဆိပ်အတောက် မဖြစ်စေပါ။

ဒေါက်တာဖလင်းမင်းက ၎င်း၏ တွေ့ရှိချက်များကို ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေသည်။ ဆေးသိပ္ပံလောကတွင် အလွန်အရေးပါမည်ဟု တင်ပြသည်။ သို့သော် ပင်နီဆီလင် အသန့်လုပ်နည်းကို သူကိုယ်တိုင် မတွေ့ခဲ့သေးပေ။ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်း ဗြိတိန်အမျိုးသား ဆေးဝါးသုတေသီများ ဖြစ်ကြသည့် ဟောင်းဝါ့ ဝေါ်လတာ ဖလိုရီ (Howard Walter Florey) နှင့် အန့် ဗိုးရစ် ချိန်း (Ernst Boris Chain) တို့က ဒေါက်တာဖလင်းမင်း၏ နည်းအရ ပင်နီဆီလင်ကို သန့်စင်စမ်းသပ်သောအခါ ပထမတွင် တိရစ္ဆာန်များကို စမ်းသပ်အောင်မြင်ကြောင်း တွေ့ရသည်။

ဘဝနိဂုံး
--------

၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ပင်နီဆီလင်ကို လူများနှင့် ပတ်သက်စမ်းသပ်သည်။ အောင်မြင်၍ ၁၉၄၅ ခုနှစ် စစ်ပြီးသောအခါ ပင်နီဆီလင်ကို ကမ္ဘာနှင့်အဝန်း အသုံးပြုလာသည်။ လူကို အန္တရာယ်ပေးသည့် မိုက်ခရိုအော်ဂဲနစ်ဇင် (micro organism) ရောဂါပိုးမွှားကြီးများကို ပင်နီဆီလင်က လူကို အန္တရာယ်ပေးသည့် မိုက်ခရိုအော်ဂဲနစ်ဇင် ရောဂါပိုးမွှားကြီးများကို ပင်နီဆီလင်က လုံးဝနှိမ်နင်းပေးသည်။ ဒေါက်တာဖလင်းမင်းမှာ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑   "Alexander Fleming 1881–1955"  (1956). *Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society* **2**: 117–126. doi:10.1098/rsbm.1956.0008.
အလက်ဇန္ဒား ဂရေဟမ် ဘဲလ် (၁၈၄၇-၁၉၂၂)
တယ်လီဖုန်းတီထွင်သူ အလက်ဇန္ဒား ဂရေဟမ်ဘဲလ် (Alexander Graham Bell) ကို ၁၈၄၇ တွင် စကော့တလန်၊ အီဒင်ဘာ့ဂ်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ စာသင်ကျောင်းတက်ကာ ပညာကောင်းစွာ သင်ကြားခဲ့ခြင်းမျိုးမရှိဘဲ မိသားစုကသာ သင်ကြားပေးခဲ့ပြီး ကိုယ်တိုင်ကလည်း ပညာကိုလိုလားစွာ သင်ယူသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူ အသံဇီဝပညာရှင် (Vocal Physiology) ကြောင့် အသံနှင့်ပက်သက်ကာ ငယ်စဉ်ကပင် စိတ်ဝင်စားမှု ရှိခဲ့သည်။ 

၁၈၇၁ တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ မန်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်၊ ဘော့စတွန်မြို့သို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်သည်။ ၁၈၇၅ တွင် သူ၏တီထွင်မှုနှင့် စပ်ဆိုင်သော ပစ္စည်းကိရိယာများကို စတင်တီထွင်သည်။ ၁၈၇၆ တွင် မှတ်ပုံတင်ရုံး၌ တယ်လီဖုန်းမူပိုင်ခွင့် လျှောက်ထားရာ သီတင်းပတ်အနည်းငယ်အကြာတွင် မှတ်ပုံတင်ခြင်းအောင်မြင်သည်။ အယ်လီရှာဂရေး ဆိုသူက အလားတူပစ္စည်းကို လာရောက်မှတ်ပုံတင်ရန် ကြိုးပမ်းရာ နာရီအနည်းငယ်သာ နောက်ကျသွားခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ 

မကြာမီ ဘဲလ်သည် ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားတွင် ကျင်းပသည့် အမေရိကန်လွပ်လပ်ရေးနှစ်တစ်ရာပြည့်ပွဲတွင် သူ၏တီထွင်မှုကို လက်တွေ့ပြနိုင်ပြီး လူအများက အံ့ဩစိတ်ဝင်စားကာ ဆုချီးမြှင့်ခြင်းလည်း ခံခဲ့ရသည်။ အနောက်ယူနီယံ သံကြိုးကုမ္ပဏီထံ ဒေါ်လာတစ်သိန်းဖြင့် တယ်လီဖုန်း ထုတ်လုပ်ရောင်းချခွင့်ပေးမည်ဟု ကမ်းလှမ်းသော်လည်း ပယ်ချခံရသဖြင့် ၁၈၇၇ ဇူလိုင်လတွင် ကိုယ်ပိုင် ဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုကို တည်ထောင်ကာ တယ်လီဖုန်းထုတ်လုပ်ရေးကို စတင်ရာ အထူးအောင်မြင်သည်။ 

ဘဲလ်ဇနီးမောင်နှံသည် ကုမ္ပဏီ၏ ရှယ်ယာ ၁၅ ရာခိုင်နှုံးကို ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သော်လည်း ရှယ်ယာများကို ရောင်းချရာတွင် ထိုက်သင့်သည့် အမြတ်အစွန်းများကို မရရှိခဲ့သည့်တိုင် ၁၈၈၃ တွင် ဒေါ်လာတစ်သန်းကျော် ချမ်းသာနေခဲ့သေးသည်ကို ကြည့်လျှင် ကုမ္ပဏီ၏အောင်မြင်မှုကို ခန့်မှန်းနိုင်ပေသည်။ ထိုသို့ လူချမ်းသာတစ်ဦး ဖြစ်လာသည့်တိုင် ဘဲလ်သည် သူ၏တီထွင်စမ်းသပ်မှုများကို ရပ်နားသည်မရှိခဲ့ပေ။ အထူးသဖြင့် နားအကြားအာရုံ ချို့တဲ့သူများအတွက် အထူးအားထုတ်ခဲ့သည်။ သားနှစ်ဦး သမီးနှစ်ဦး ထွန်းကားသော်လည်း သားများက ငယ်ငယ်ကပင် ကွယ်လွန်သည်။ ၁၈၈၂ တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံသားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရပြီး ၁၉၂၂ တွင် ကွယ်လွန်သည်။

ကျမ်းကိုး
---------

* ကျော်စွာ(၁၀၀)-ဒေါက်တာသန်းထွန်း
**ရှင်ပညာဇောတ** (၁၁၄၇ - ၁၂၂၂) သည် ပုဂံမင်းလက်ထက်တွင် "ဗားကရာသာသနာပိုင်ဆရာတော်ကြီး"  ဟု ထင်ရှားခဲ့သည့် ကျမ်းပြုဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။

ဘဝ
--

ဆရာတော်ကို ၁၁၄၇ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လဆုတ် ၁၃ ရက်နေ့တွင် ပုခန်းကြီးမြို့၊ ချောင်းကောက်ရွာတွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ ဦးအင်း ဖြစ်သည်။ မိဘနှစ်ပါးမှာ မြိုင်ရွာဇာတိ မောင်ကြင်နှင့် ရှင်ကြင်တို့ ဖြစ်သည်။

ရဟန်းပြုသည့်အခါ "ရှင်ပညာဇောတ" ဟူသည့် ဘွဲ့ကို ခံယူခဲ့သည်။ ၁၁၆၇ ခုနှစ်တွင် သဲအင်းဆရာတော်ကြီးထံတွင် ရဟန်းပြုခဲ့ပြီး ၁၁၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် အမရပူရမြို့တော်သို့ ကြွရောက်ခဲ့သည်။ သာယာဝတီမင်း၏ သားတော်ကြီး တောင်တွင်းချောင်မင်းသားက ကိုးကွယ်ခဲ့သည်။

ရရှိခဲ့သည့် ဘွဲ့တံဆိပ်တော်များ
------------------------------

ဆရာတော်သည် သာယာဝတီမင်းလက်ထက်တွင် "ပညာဇောတာဘိသီရိသဒ္ဒမ္ဗဓဇမဟာဓမ္မရာဇဓိရာဇဂုရု" တံဆိပ်တော် ရခဲ့သည်။ ပုဂံမင်းလက်ထက် ၁၂၀၇ ခုနှစ်တွင် "ပညာဇောတာဘိဝံသ သီရပဝရာလင်္ကာရ ဓမ္မေသနာပတိမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု" ဘွဲ့တံဆိပ်တော်နှင့် သာသနာပိုင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

၁၂၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မဟာဝိဇယရာမကျောင်းတိုက်တော်ကြီးကို လှူဒါန်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မိဖုရားကြီးက ဗိမာန်ရတနာရွှေကျောင်းတော်ကြီးကိုလည်း လှူဒါန်းခဲ့သည်။ 

မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် "ပညာဇောတာဘိဓမ္မသီရိကဝိဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု" တံဆိပ်တော်ကို ရခဲ့သည်။

ပြုစုခဲ့သည့် ကျမ်းများ
----------------------

ဆရာတော်သည် အောက်ပါကျမ်းများကို ပြုစုရေးသားတော်မူခဲ့သည်။

၁။ အင်္ဂုတ္တိုရ်ပါဠိတော် ၁၁ - ကျမ်းနိသျသစ်၊

၂။ အင်္ဂုတ္တိုရ်အဋ္ဌကထာနိသျ၊

၃။ သုတ်မဟာဝါအဋ္ဌကထာနိသျသစ်၊

၄။ သုတ်ပါထေယျအဋ္ဌကထာနိသျ၊

၅။ မကာရန္တဗေဒင်လက်ရိုးဗိုလ်ဋီကာ၊

၆။ ဒုကင်္ဂုတ္တရပါဠိတော်နိသျသစ်၊ ၎င်းအဋ္ဌကထာနိသျ၊

၇။ တိကင်္ဂုတ္တရပါဠိတော်နိသျသစ်၊ ၎င်းအဋ္ဌကထာနိသျ၊

၈။ စတုကင်္ဂုတ္တရပါဠိတော်နိသျသစ်၊ ၎င်းအဋ္ဌကထာနိသျ၊

၉။ ပဉ္စင်္ဂုတ္တရပါဠိတော်နိသျသစ်၊ ၎င်းအဋ္ဌကထာနိသျ၊

၁၀။ ဆက္ကင်္ဂုတ္တရပါဠိတော်နိသျသစ်၊ ၎င်းအဋ္ဌကထာနိသျ၊

၁၁။ သတ္တင်္ဂုတ္တရပါဠိတော်နိသျသစ်၊ ၎င်းအဋ္ဌကထာနိသျ၊

၁၂။ အဋ္ဌင်္ဂုတ္တရပါဠိတော်နိသျသစ်၊ ၎င်းအဋ္ဌကထာနိသျ၊

၁၃။ နဝင်္ဂုတ္တရပါဠိတော်နိသျသစ်၊ ၎င်းအဋ္ဌကထာနိသျ၊

၁၄။ ဒသင်္ဂုတ္တရပါဠိတော်နိသျသစ်၊ ၎င်းအဋ္ဌကထာနိသျ၊

၁၅၊ ဧကာဒသင်္ဂုတ္တရပါဠိတော်နိသျသစ်၊ ၎င်းအဋ္ဌကထာနိသျ။

ပျံလွန်တော်မူခြင်း
------------------

ဆရာတော်သည် ၁၂၂၂ ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလတွင် ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။

မှတ်စု
------

1. ↑  ဘုရားကြီးဆရာတော် ရှင်ဇာဂရ၊ ရေစကြိုဆရာတော် ရှင်ဝရသမ္ဗောဓိ၊ ဗန်းမော်ဆရာတော် ရှင်ပဏ္ဍိတ၊ ငခုန်ဆရာတော် ရှင်ဒီပါလင်္ကာရ၊ အုဂ်ဖို်ဆရာတော် ရှင်ဥက္ကဝံသမာလာ တို့မှာ ဗားကရာဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ တပည့်ရင်းများ ဖြစ်ကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4 5  လှသမိန် (၁၉၆၁)။ *ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်မြို့: ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက်။ pp. ၇၃၊ ၇၄။
ဟောလိဝုဒ်ရုပ်ရှင်လောကတွင် အလှပဂေးမင်းသမီးများစွာ ရှိကြသည်။ သူတို့ကို အမျိုးမျိုး (အချို့ကို မျက်လုံးအလှဆုံး မင်းသမီး၊ မျက်ခုံးအလှဆုံး၊ လက်မောင်းအလှဆုံး၊ ပေါင်တန်အလှဆုံး) စသည်ဖြင့် ကင်ပွန်းတတ်ကြသည်။ သို့သော် ဆိုဖီယာ လိုရင်းမှာ ထိုကဲ့သို့ ဘွဲ့ထူး၊ ဂုဏ်ထူးမျိုး မရှိပါ။ သူမသည် မျက်လုံးလည်း မလှပါ။ အနည်းငယ် ပြူး၍နေသည်။ နဖူးလည်း အနည်းငယ်မောက်သည်။ နှာခေါင်းမှာလည်း အနည်းငယ် ချွန်လွန်းသည်။ ပါးစပ်မှာ ပြဲလွန်းလှပြီး ရီလိုက်လျှင် ပို၍ ဆိုးသည်။ သို့သော် သူမသည် ကမ္ဘာကျော် မင်းသမီးဖြစ်သည်။ ဆိုဖီယာလိုရင်းသည် မလှတာလေးများ စုစည်း၍ လှပနေသောကြောင့်၊ သရုပ်ဆောင်မှု ပြောင်မြောက်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ဟောလိဝုဒ် ရုပ်ရှင်မင်းသမီး ဆိုဖီယာ လိုရင်း

ငယ်ဘဝ
-----

ဆိုဖီယာ လိုရင်းသည် ၁၉၃၄-ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၂၀)ရက်နေ့တွင် အဖ ရစ်ကာဒိုနှင့် အမိ ရိုမီ(လ်)ဒေါ် တို့မှ အီတလီနိုင်ငံ၊ နေပဲ(လ်)ကမ်းခြေရှိ ပိုဇောင်လီမြို့ကလေးတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မိခင်နှင့် ဖခင်သည် အလွန်ဆင်းရဲသူများ ဖြစ်ကြသည်။ မိခင်သည် စန္ဒယားတီးတတ်သူဖြစ်ရာ နေ့ရောညပါ စန္ဒယားတီးသူအဖြစ် အလုပ်လုပ် ရသည်။ သို့သော် မိသားစု မချောင်လည်ပေ။ ဆိုဖီယာ လိုရင်း အောက် ကလေးတစ်ယောက်ရပြီး အဖေနှင့်အမေ မသင့်မတင့်ဖြစ်ကာ လင်မယားကွဲကြတော့သည်။ ဆိုဖီယာ လိုရင်းနှင့် ညီမလေး မာရီယာသည် မိခင်နှင့်အတူ အလွန်ဆင်းရဲစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြရသည်။ အဖိုးအဖွားများသည်လည်း ဆင်းရဲကြသဖြင့် ဆိုဖီယာတို့ မိသားစုကို မကူညီ၊ မထောက်ပံ့နိုင်ကြပေ။

ပညာရေး
------

ဆိုဖီယာ အရွယ်ရောက်လာသောအခါ မိခင်က ငွေကြေးစုဆောင်း၍ ကျောင်းထားပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် အလယ်တန်း မရောက်မီတွင် ပညာရေး ရပ်နားခဲ့ရသည်။ စစ်ကြီးပြီးဆုံးသောအခါ မိခင်က ဆိုဖီယာကို နေပဲ(လ်)မြို့ရှိ "'ဆရာဖြစ်သင်ကျောင်း"'သို့ ပို့၍ ပညာသင်ကြားစေခဲ့သည်။ ဆိုဖီယာသည် အပျိုပေါက်အရွယ် ရောက်ရှိနေပြီး သွင်ပြင်မှာ လှသွေးမကြွယ်သေးပေ။ ပိန်လွန်းပြီး အရပ်အလွန်ရှည်၍ ယောက်ျားလေးများက သူ့ကို '"ပဲသီးတောင့်ကြီး'"ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ လှချင်၊ ပချင်၊ ဝချင်ရှာသော ဆိုဖီယာသည် အလွန်မခံချင်ဖြစ်ကာ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို စနစ်တကျ စားသောက်၍ လေ့ကျင့်ခန်းကို နည်းစနစ်မှန်ကန်စွာ လေ့ကျင့်ခဲ့သည်။ တစ်နှစ်ကျော်တွင် ဆိုဖီယာ၏သွင်ပြင်ပြောင်းလာပြီး ဝဖြိုးလှပလာကာ တဖက်လူ မက်မောဘွယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ရုပ်ရှင်လောက
------------

တစ်ဆယ်ခြောက်နှစ်အရွယ်ဖြစ်ကာ နေပဲ(လ်)အလှမယ်ရွေးပွဲ၌ မယ်ဒုတိယ ရရှိခဲ့သည်။ ဤတွင် ဆိုဖီယာသည် အလှအပအားကိုးဖြင့် ရုပ်ရှင်နယ်ပယ်ထဲသို့ ဝင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ရောမသို့ သားအမိနှစ်ယောက် သွားရောက်၍ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီများနှင့် ဆက်သွယ်ခဲ့ကြသော်လည်း မအောင်မြင်ပေ။ သို့သော် ရောမတွင် ရုပ်ရှင်လာရောက် ရိုက်ကူးနေသော အမေရိကန် M.G.M ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ၏ (ကိုမားဒစ္စ)ဟူသော ရုပ်ရှင်တွင် ဆိုက်ပတ်အဖြစ် သားအမိနှစ်ယောက်လုံး ပါဝင်ခဲ့ရသည်။ တစ်ယောက်လျှင် ဒေါ်လာ ၅၀ခန့် ရရှိကြပြီး ဆိုဖီယာ၏ ပထမဆုံးရုပ်ရှင်ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ပေသည်။ အီတလီရုပ်ရှင်နှင့် ဆက်သွယ်မရသဖြင့် သားအမိနှစ်ယောက်လုံး စိတ်ပျက်စွာ နေပဲ(လ်)သို့ ပြန်ခဲ့ကြသည်။ 
ဆိုဖီယာသည် ကိုယ်ကာယ ပိုမိုလှပရန် အားကစားများ ပြန်လည်လေ့ကျင့်ရင်း ၁၉၅၁-ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော "'အီတလီအလှမယ်"' ရွေးပွဲသို့ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ မယ်အီတလီ ဒုတိယဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ပထမဆုရသူထက်ပင် နေ့ချင်းညချင်း နာမည်ကြီးသွားခဲ့သည်။ ဓာတ်ပုံဆရာတစ်ဦး၏ ကောင်းမှုကြောင့် အီတလီမဂ္ဂဇင်း များတွင် မျက်နှာဖုံးမယ် အဖြစ် ရောက်ရှိသွားရာ အလိုအလျောက် ဓာတ်ပုံစံပြမယ်လေးအဖြစ် ရောက်ရှိသွားတော့သည်။ 

ထို့နောက် ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်သူ (ပရိုဂျူဆာ) ကာလိုပွန်တီသည် ဆိုဖီယာ၏ ဓာတ်ပုံများ၊ စာအုပ်မျက်နှာဖုံးများတွင် တွေ့ရှိရာ ချက်ချင်းသဘောကျသွားမိကာ ဆိုဖီယာနှင့် ဆက်သွယ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဆိုဖီယာသည် ရုပ်ရှင်နယ်သို့ စတင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ကိုရင်မော်၊ ကမ္ဘာ့ရုပ်ရှင်ကြယ်ပွင့်များ၊ စာ-၃
ဆိုဗီယက်ယူနီယံဟုလည်းကောင်း၊ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုဟုလည်းကောင်း၊ အတိုကောက်အားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်နေကြသည့် **ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုသမ္မတနိုင်ငံ**သို့တည်းမဟုတ် ဆိုဗီယက်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံများပြည်ထောင်စု သည် ယခု ရုရှားနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကျယ်ဝန်းဆုံးနိုင်ငံဖြစ်၍ ကမ္ဘာ့ကုန်းမြေ၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံ ရှိသည်။ လူမျိုးပေါင်းလည်း ၁၇ဝ ကျော် နေထိုင်လျက် ရှိသည်။ ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်းနိုင်ငံကြီးတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပေသည်။

  

ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံ (USSR, Russian: Сою́з Сове́тских Социалисти́ческих Респу́блик, tr. Soyuz Sovietskikh Sotsialisticheskikh Respublik IPA: [sɐˈjus sɐˈvʲetskʲɪx sətsɨəlʲɪˈstʲitɕɪskʲɪx rʲɪsˈpublʲɪk] အတိုကောက် СССР, SSSR) ကို အများအားဖြင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုဟု ရည်ညွှန်းသုံးစွဲလေ့ ရှိကြပြီး ၁၉၂၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၁ ခုနှစ် အထိ ယူရေးရှား ကုန်းမြေပေါ်တွင် တည်ရှိခဲ့သော ဆိုရှယ်လစ် နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ဒေသခံများ ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲသော အမည်မှာ ဆိုယု (ပြည်ထောင်စု) ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်အထိ ကွန်မြူနစ် ပါတီက ကြီးစိုးသော တစ်ပါတီ စနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ် အထိ နိုင်ငံပေါင်း ၁၅ နိုင်ငံ ပါဝင်သော ဆိုဗီယက် သမ္မတနိုင်ငံများ၏ ပြည်ထောင်စု ဖြစ်ခဲ့ပြီး မြို့တော်မှာ မော်စကိုမြို့ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဗဟိုအစိုးရမှ ချုပ်ထိန်းသော စီးပွားရေး စနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ 

ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင်လည်း နာဇီတို့နှင့် ရင်ဆိုင်ရာတွင် အင်အားကြီးနိုင်ငံအဖြစ်ရပ်တည်ခဲ့ပြီး၊ စစ်အပြီးတွင် ဖြတ်သန်းရသော စစ်အေးတိုက်ပွဲ ကာလတစ်လျှောက်တွင်လည်း ပြိုင်ဖက်ဖြစ်သည့် မဟာအင်အားကြီးနိုင်ငံ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆက်လက် ယှဉ်ပြိုင်နိုင်ခဲ့သည်။ စစ်အပြီးတွင် တည်ထောင်သည့် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့တွင်လည်း ဦးဆောင်တည်ထောင်သူအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အရှေ့ဥရောပ၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်း၊ မြောက်အာဖရိက၊ အလယ်အာရှ၊ တောင်အာရှနှင့် လက်တင်အမေရိကဒေသများရှိ နိုင်ငံများတွင် ကွန်မြူနစ်ဝါဒ ပြန့်ပွားတည်မြဲရေးအတွက် နည်းလမ်းစုံသုံးကာ ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် မှားယွင်းအားနည်းသော ဗဟိုမှချုပ်ကိုင်သည့် စီမံကိန်းပုံစံ စီးပွားရေးစနစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ အာဏာရှင်ဆန်ဆန် ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်မှုများကြောင့် လည်းကောင်း ၁၉၉၁ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုအတွင်းပါဝင်သော ပြည်နယ်များမှ နိုင်ငံ ၁၅နိုင်ငံအဖြစ် ရှေ့ဆင့်နောက်ဆင့် ခွဲထွက်ကြသဖြင့် ဆိုဗိယက် ပြည်ထောင်စု ပြိုကွဲလေသည်။ ပြည်ထောင်စုပြိုကွဲပြီးနောက်တွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု၏ ရပိုင်ခွင့်၊ ခံစားခွင့်၊ ဆက်ခံခွင့်အာဏာများကို အကြီးဆုံးခွဲထွက်ပြည်နယ်ဖြစ်သည့် ရုရှား ဖယ်ဒရေးရှင်း နိုင်ငံမှ ဆက်ခံရယူခဲ့သည်။


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် | ဗော့စတော့ ၁ | ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ |  |

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)
**ဆိုဖီယာ ယူရီယစ်ဗနာ အန်ဒရူကိုဗစ်ခ်ျ** (ယူကရိန်း: Софі́я Ю́ріївна Андрухо́вич, ၁၉၈၂၊ နိုဝင်ဘာ ၁၇ ဖွား) သည် ယူကရိန်းလူမျိုး ဘာသာပြန်စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ အန်ဒရီယာ ဗွန်ဒါရ်သည်လည်း စာရေးဆရာတစ်ဦးပင်ဖြစ်သည်။

ဘဝနှင့် ဆောင်ရွက်ချက်များ
-------------------------

ဆိုဖီယာ အန်ဒရူကိုဗစ်ခ်ျကို ၁၉၈၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ယူကရိန်းနိုင်ငံ၊ အီဗန်နို ဖရန်ကစ်ဗ်စ်မြို့၌ မွေးဖွားသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူမှာ စာရေးဆရာ ယူရီ အန်ဒရူကိုဗစ်ခ်ျဖြစ်သည်။ စာရေးဆရာ အန်ဒရီယာ ဗွန်ဒါရ်နှင့် လက်ထပ်ပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လ ၁၀ ရက်တွင် ဗာရ်ဗာရာဟူသော သမီးတစ်ယောက် မွေးဖွားသည်။

အန်ဒရူကိုဗစ်ခ်ျသည် လစဉ်ထုတ်စာစောင် *Chetver* ၏ လက်ထောက်တည်းဖြတ်သူဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် သူ၏ဝတ္ထု *Felix Austria* သည် ဘီဘီစီ ယူကရိန်း၏ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အတွက် အကောင်းဆုံးစာအုပ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် အမျိုးသမီးအနုပညာရှင်ဆု (စာပေ) ရရှိခဲ့သည်။

ပြုစုထုတ်ဝေမှုများ
------------------

### စကားပြေ

* *Літо Мілени* (ကီးယက်၊ ၂၀၀၂)
* *Старі люди* (အီဗန်နို ဖရန်ကစ်ဗ်စ်၊ ၂၀၀၃)
* *Жінки їхніх чоловіків* (အီဗန်နို ဖရန်ကစ်ဗ်စ်၊ ၂၀၀၅)
* *Сьомга* (ကီယက်၊ ၂၀၀၇)
* *Фелікс Австрія*, English: *Felix Austria* (လဗစ်ဗ်၊ ၂၀၁၄).

### ဘာသာပြန်

* မနွဲလာ ဂရတ်ကိုစကာ၏ *Європейка* (ပိုလန်ဘာသာစကားမှ)
* ဂျေကေရိုးလင်း၏ *Гаррі Поттер і келих вогню* (ဗစ်တော်ရ် မိုရိုဇိုဗ်နှင့်တွဲဖက်၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားမှ)

ကိုးကား
-------
မဲထီးဆရာတော် (ရှင်ပရမ) (၁၁၀၄ − ၁၁၅၉) အမရပူရမြို့ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် မင်းတရားကြီး၏ သားတော် တောင်ငူမင်း ကိုးကွယ်သည့် ရဟန်းဖြစ်သည်။

ဘဝ
--

ဆရာတော်ကို ၁၁၀၄ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူမြို့၊ မဲထီးရွာတွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ အရွယ်ရောက်သည့်အခါ "ရှင်ပရမ" ဟူသည့် ဘွဲ့ဖြင့် ရဟန်းပြုခဲ့သည်။ တောင်ငူမင်းက ကိုးကွယ်ခဲ့သည်။

အမရပူရမြို့ အရှေ့တောင်ထောင့်မဲထီးတိုက်တွင် သီတင်းသုံးခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည် ပရမသီရိဝံသဓဇ မဟာဓမ္မရာဇဂုရု တံဆိပ်တော်ကို ခံယူခဲ့ရသည်။

ပျံလွန်တော်မူခြင်း
------------------

ဆရာတော်သည် ၁၁၅၉ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူမြို့၌ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။

အခြားသော မဲထီးအမည်ရှိသည့် ဆရာတော်များ
-------------------------------------

မဲထီးဆရာတော်အဖြစ် ရှင်ကဝိ (၁၁၀၉ − ၁၁၉၆) နှင့် ရှင်ဉာဏသီရိဓဇ (၁၁၅၈ − ၁၂၁\*) တို့လည်း ရှိသေးသည်။

ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်က ရှင်မုနိန္ဒသည်လည်း မဲထီးဆရာတော်အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သည်။ ဤဆရာတော်သည် မုနိန္ဒာဘိဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရုတံဆိပ်တော်ရ၍ တိကနိပါတ်အဋ္ဌကထာနိသျကို စီရင်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  လှသမိန် (၁၉၆၁)။ *ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်မြို့: ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက်။ pp. ၃၀။
**ကွီနိုင်** (အင်္ဂလိပ်: Quinine) သည် စင်ကိုးနားပင်၏ အခေါက်ကို ချက်ယူသော ဆေးခါးဖြစ်၏။ စင်ကိုးနားပင် ပေါက်ရောက်ရာ မူလဒေသမှာ တောင်အမေရိကတိုက် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဂျားဗားကျွန်း၊ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတို့၌လည်း စင်ကိုးနားပင်များကို စိုက်ပျိုးသည်။

  

ကွီနိုင်သည် ငှက်ဖျားရောဂါအတွက် ဆေးဖြစ်သည်။ ငှက်ဖျားရောဂါကို သက်သာစေနိုင်သော်လည်း ပျောက်ကင်း အောင်ကား မစွမ်းနိုင်ချေ။

  

ဗိလတ်တုပ်ကွေးဖြစ်လျှင်သော်လည်းကောင်း၊ အကြောကိုက်ရောဂါ ဖြစ်လျှင်သော်လည်းကောင်း၊ ခေါင်းကိုက်လျှင်သော်လည်းကောင်း၊ ကွီနိုင်သောက် လျှင် သက်သာသည်။ ကွီနိုင်ကို ဆံပင်သန်စွမ်းအောင် လုပ်သောဆေးတွင် ထည့်သုံးကြသည်။ အစားအသောက် ပျက်သူ များအတွက် ဆေးအဖြစ်ဖြင့်လည်း ဖော်စပ်၍ သုံးစွဲကြသည်။ ကွီနိုင်အများအပြား စားသောက်မိလျှင် နားအူတတ်သည်။ 
မူးဝေတတ်သည်။ ခေါင်းကိုက်တတ်သည်။ ထို့ပြင် သွေးအားကိုလည်း ထိခိုက်ပျက်ပြားစေ၍ အသက်ပင် ဆုံးရှုံးရတတ်သည်။ အပူပိုင်းဒေသများတွင် ငှက်ဖျားရောဂါ စွဲကပ်သူ ပေါများရာ 
ထိုရောဂါမပျံ့ပွားရန်ကာကွယ်ရာ၌ ကွီနိုင်သည် အဓိကဆေးကြီး ဖြစ်သည်။ 

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း (ခရစ်နှစ် ၁၉၃၉-၄၅)၌ အနောက်နိုင်ငံများရှိ အချို့ဒေသတို့တွင် ကွီနိုင်ကို လုံလောက်စွာ မရရှိနိုင်ကြသဖြင့် ဓာတုဗေဒပညာရှင်များသည် ကွီနိုင်နှင့် သတ္တိချင်းတူသောဆေးကို ဓာတ်ပေါင်းစပ်၍ ဖော်ယူကြသည်။ ထိုဓာတ်စပ်ဆေးမှာ မက်ပါကရင်ဟိုက်ဒရိုကလိုရိုက်ဖြစ်၍ ယင်းသည် သဘာဝအလျောက် ရသော ကွီနိုင်ဆေးထက်ပင် တန်ခိုးထက်မြက်သည်ကို တွေ့ရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)
ပြင်သစ် F70 အမျိုးအစား ဖရီးဂိတ်စစ်သင်္ဘောများ (ဤနေရာတွင်၊ *La Motte-Picquet* ) သည် VDS (Variable Depth Sonar)အမျိုးအစား DUBV43 သို့မဟုတ် DUBV43C တွဲဆွဲဆိုနာများဖြင့်တပ်ဆင်ထားသည်။
ဖင်လန်ပင်လယ်ကွေ့တွင် 1941 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ 3 ရက်နေ့တွင်သင်္ဘောပျက်ခဲ့သည့် ဆိုနာဗီရေတပ် မိုင်းရှင်းလင်းရေး *T-297* ၊ ယခင်က Latvian *Virsaitis* 
**Sonar** ( **အသံလမ်းကြောင်းနှင့်အကွာအဝေး** သို့မဟုတ် **sonic navigation and range** )  သည် အသံပြန့်ပွားခြင်း (ပုံမှန်အားဖြင့် ရေအောက်၊ ရေငုပ်သင်္ဘောလမ်းကြောင်းတွင်ကဲ့သို့) သွားလာရန်၊အကွာအဝေး များကိုတိုင်းတာရန်၊မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ သို့မဟုတ် အောက်ရှိအရာများနှင့် ဆက်သွယ်ရန် သို့မဟုတ် ထောက်လှမ်းနိုင်သောနည်းပညာတစ်ခုဖြစ်သည်။ အခြားရေယာဉ်များကဲ့သို့ ရေ၊ 

"Sonar"သည်နည်းပညာ နှစ်မျိုးထဲမှတစ်မျိုးကို ရည်ညွှန်းနိုင်သည်-*Passive* sonar ဆိုသည်မှာ သင်္ဘောများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အသံကို နားထောင်ခြင်း၊ *active* sonar ဆိုသည်မှာ ပဲ့တင်သံများကို ထုတ်လွှတ်ပြီး ပဲ့တင်သံကို နားထောင်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ Sonarကို အသံပိုင်းဆိုင်ရာတည်နေရာနှင့်ရေထဲတွင် "ပစ်မှတ်များ" ၏ ပဲ့တင်သံသွင်ပြင်လက္ခဏာများကိုတိုင်းတာခြင်းအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ရေဒါမစတင်မီလေထဲတွင် အသံပိုင်းဆိုင်ရာတည်နေရာကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဆိုနာကို စက်ရုပ်လမ်းကြောင်းပြခြင်းအတွက်လည်းအသုံးပြုနိုင်ပြီး၊  နှင့် SODAR (အထက်ကြည့်မြင်နိုင်သောလေထဲတွင်ရှိသော ဆိုနာ)ကို လေထုဆိုင်ရာ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများအတွက် အသုံးပြုပါသည်။ *ဆိုနာဟူသော*အသုံးအနှုန်းကိုလည်းအသံထုတ်လုပ်ရန်နှင့်လက်ခံရန် အသုံးပြုသည့်ကိရိယာများအတွက်လည်း အသုံးပြုသည်။ ဆိုနာစနစ်များတွင်အသုံးပြုသည့်အသံလှိုင်းနှုန်းများသည် အလွန်နိမ့်သော ( အင်ဖရာစတိတ်နစ် ) မှ အလွန်မြင့်မားသည် ( ultrasonic ) ကွဲပြားသည်။ ရေအောက်အသံကိုလေ့လာခြင်းအား ရေအောက် အသံပိုင်းဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ရေအားလျှပ်စစ်ဟု ခေါ်သည်။

အဆိုပါနည်းပညာကိုပထမဆုံး မှတ်တမ်းတင်အသုံးပြုခြင်းမှာ 1490 ခုနှစ်တွင် Leonardo da Vinci မှရေထဲသို့ထည့်သောပြွန်ကို အသုံးပြု၍ နားဖြင့် သင်္ဘောများကို ရှာဖွေနိုင်ခဲ့သည်။  ၎င်းကို ရေငုပ်သင်္ဘောစစ်ဆင်ရေး၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို တန်ပြန်ရန် ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း 1918 ခုနှစ်တွင် အသုံးပြုခဲ့သည့် စစ်ဆင်ရေး passive ဆိုနာ စနစ်ဖြင့်တီထွင်ခဲ့သည်။  ခေတ်မီတက်ကြွသော ဆိုနာစနစ်များသည်ပစ်မှတ်အရာဝတ္ထုများမှ ရောင်ပြန်ဟပ်သည့်အသံလှိုင်းကို ထုတ်ပေးရန်အတွက် acoustic transducer ကို အသုံးပြုသည်။ 

1. ↑  *Administrative Practices Glossary of Standardized Terms*။ 1961။ p. 129။ 2022-11-02 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. 1 2 3  *Sonar*။ 18 January 2019 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  *Underwater SLAM for Structured Environments Using an Imaging Sonar*။ 26 July 2010။
4. ↑  *Fundamentals of noise and vibration*။ 1998။ p. 375။
ရှင်ပညာဝံသ (၁၂၅၁ - ၁၃၀၆) သည် "စတုတ္ထမြစ်ကွေးဆရာတော်" ဟု သိကြသည့် ကျမ်းပြုဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။

ဘဝ
--

ဆရာတော်ကို ၁၂၆၅၁ ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလဆန်း ၄ ရက်နေ့တွင် ဟင်္သာတခရိုင်၊ ကနောင်မြို့ အိုးဖိုးတိုက် ပက်ထော်ကြီးခေါ် ချောင်းရိုးကုန်းရွာ၌ ဦးမှန်- ဒေါ်ရင်းမင်တို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ 

ငယ်စဉ်က ကနောင်မြို့နယ်၊ ဘုရားတောင်ဆရာတော်ထံတွင် စာပေများသင်ကြား၍ သာမဏေဝတ်ခဲ့သည်။ ဘွဲ့မှာ "ရှင်ပညာဝံသ" ဖြစ်သည်။ ထို့နောက်တွင် တတိယမြစ်ကွေးဆရာတော်ထံတွင် ပညာများဆက်လက်သင်ကြား၍ ရဟန်းဘောင်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ "ရှင်ပညာဝံသ" ဟူသည့် ဘွဲ့ကိုပင် ဆက်လက်ကာ ခံယူခဲ့သည်။ 
ထို့နောက်တွင် မန္တလေးမြို့၊ ခင်မကန်ကျောင်းတိုက်တွင် စာချဆရာတော်အဖြစ် ချီးမြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထို့နောက်တွင် ဟင်္သာတ မြစ်ကွေးကျောင်းတိုက်တွင် တိုက်အုပ်စာချဆရတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ 

တတိယမြစ်ကွေးဆရာတော် ပျံလွန်တော်မူသည့် ၁၂၉၂ ခုနှစ်မှ စ၍ ကျောင်းတိုက်ကြီး၏ ဦးစီးနာယက ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ဆရာတော်သည် စာပေများကို အစုအဆောင်းများသည်။ ဗဟုသုတနှင့် ပြည့်စုံသည်။ စာပေကျမ်းဂန်များ တတ်မြောက်သည်။ ရှေးဟောင်းစာပေများကိုလည်း ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။

ပျံလွန်တော်မူခြင်း
------------------

ဆရာတော်သည် ၁၃၀၆ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၃ ရက်နေ့တွင် ကွင်းကောက်မြို့၊ ရွှေကျောင်းတိုက်၌ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။

ကျမ်းများ ပြုစုခြင်း
--------------------

ဆရာတော်သည် အောက်ပါကျမ်းများကို ရေးသားပြုစုတော်မူခဲ့သည်။

၁။ အင်္ဂပူရဝိနိစ္ဆယ (၁၃၀၁ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီး)၊

၂။ ပိဋကသမိုင်း။

မှတ်စု
------

1. ↑  ပထမြစ်ကွေးဆရာတော် ရှင်သဒ္ဓမ္မ၊ ဒုတိယမြစ်ကွေးဆရာတော် ရှင်ပညာရံသီ၊ တတိယမြစ်ကွေးဆရာတော် ရှင်ဝိမလဗုဒ္ဓိ (၁၂၃၉-၁၂၉၂)၊ စတုတ္ထမြစ်ကွေးဆရာတော် ရှင်ပညာဝံသ၊ ပဉ္စမြစ်ကွေးဆရာတော် ရှင်နန္ဒဓဇ ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  လှသမိန် (၁၉၆၁)။ *ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်မြို့: ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက်။ pp. ၁၇၀၊ ၁၇၁။
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

ဘုရားရှင် မလ္လနိုင်ငံ ဥရုဝေလကပ္ပနိဂုံး၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ရဟန်းတို့ အိမ်၏အထွတ် မစိုက်ထူသေးသရွေ့ကာလပတ်လုံး အချင်ရနယ်တို့၏ ကောင်းစွာ တည်ခြင်း၊ စွဲမြဲစွာတည်ခြင်း မဖြစ်သေးသကဲ့သို့ ထို့အတူ အရိယသာဝက၏သန္တာန်၌ အရိယမဂ်ဉာဏ်မဖြစ်သေးသရွေ့ သဒ္ဓါ၊ ဝီရိယ၊ သတိ၊ သမာဓိ ဣန္ဒြေလေးပါးတို့ ကောင်းစွာ မတည်သေး၊ စွဲမြဲစွာ မတည်သေး။

အိမ်၏အထွဋ်စိုက်ထူပြီးသည်ရှိသော် အိမ်၏အခြင်ယနယ်တို့ ကောင်းစွာ တည်သကဲ့သို့၊ စွဲမြဲစွာတည်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ အရိယသာဝက၏သန္တာန်၌ အရိယ မဂ်ဉာဏ်တည်သည်ရှိသော် သဒ္ဓါအစရှိသော ဣလေးပါးတို့ ကောင်းစွာတည်၏။ စွဲမြဲစွာတည်၏။

ရဟန်းတို့ ပညာရှိသော အရိယသာဝကအား ထိုပညာအားလျော်သော သဒ္ဓါ၊ ဝီရိယ၊ သတိ၊ သမာဓိသည် ကောင်းစွာတည်၏-ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၃၊၂၀၀။ သံ၊မြန်၊၃၊၂၀၆။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၈၀။ သံ၊ဋီ၊၂၊၅၀၁။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၄-ဣန္ဒြိယသံယုတ္တ၊ ၆-သူကရခတဝဂ္ဂ၊ ဒုတိယသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
**ဆိုနီ အိပ်စ်ပီးရီးယား** (အင်္ဂလိပ်: Sony Xperia) သည် ဆိုနီမှ ထုတ်လုပ်သော စမတ်ဖုန်းများနှင့် တက်ဘလက်များ၏ အမှတ်တံဆိပ်ဖြစ်သည်။ မိုဘိုင်းလ်ဖုန်းကို ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ဤအမှတ်တံဆိပ်ဖြင့် ထုတ်လုပ်ခဲ့သော ပထမဆုံး တက်ဘလက်ကို ၂၀၁၂ တွင် ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ Xperia အမည်မှာ "experience" ဟူသည့် စကားလုံးမှ ယူထားခြင်းဖြစ်ပြီး Xperia X1 အမည်ရှိ မိုဘိုင်းလ်ဖုန်းတွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

Xperia X1 သည် အိပ်စ်ပီးရီးယား အမှတ်တံဆိပ်ပစ္စည်းများအနက် ပထမဆုံးထုတ်ကုန်ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ 8.1MP ကင်မရာ၊ ဝိုင်ဖိုင်စနစ်နှင့် ဂျီပီအက်စ် နေရာပြစနစ်တို့ပါဝင်သည့် X2 စမတ်ဖုန်းကို နောက်နှစ်တွင် ဆက်လက်ဖြန့်ချိခဲ့သည်။

၂၀၁၀ နှစ်ဦးတွင် အန်းဒရွိုက်စနစ်သုံး ပထမဆုံး အိပ်စ်ပီးရီးယား အမျိုးအစား မိုဘိုင်းလ်ဖုန်းဖြစ်သည့် X10 ကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ယင်းမတိုင်က ထွက်ရှိသည့် ဖုန်းများမှာ ဝင်းဒိုးမိုဘိုင်းလ် စနစ်ကို အသုံးပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ X10 ဖုန်းမှာ ဒီဇိုင်းအရ ချီးကျူးမှုများ ရရှိခဲ့သော်လည်း အသုံးပြုထားသည့် အန်းဒရွိုက် ဗားရှင်းမှာမူ ခေတ်ပြိုင်ဖုန်းများက ၂.၁ ဗားရှင်းအသုံးပြုနေချိန် ၁.၆ ကိုသာ အသုံးပြုထားသဖြင့် အောင်မြင်မှုမရခဲ့ပေ။ X10 အသေးစားအဖြစ် X10 Mini နှင့် X10 Mini Pro တို့ကို ထပ်မံထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းဖုန်းအမျိုးအစား နှစ်ခုမှာ ထိုစဉ်က ဈေးကွက်အတွင်းရှိ ဖုန်းများအနက် အသေးဆုံးများအဖြစ် နာမည်ကျော်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Sony Mobile forecasting 48% increase in smartphone shipments this year (10 May 2012)။  15 Aug 2013 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**အက်ဒါ စကားပြေ (အင်္ဂလိပ်: Prose Edda)** ကို *အက်ဒါ အငယ်*၊ *စနော်ရီ အက်ဒါ* အဖြစ်လည်းသိရှိကြ၍ သမိုင်းကြောင်းအရ ရိုးရှင်းစွာဖြင့် *အက်ဒါ* ဟူ၍သုံးနှုံးနိုင်သော ဤစကားပြေသည် (၁၃)ရာစုအစောပိုင်းအတွင်း အိုက်စလန်၌ ရေးဖွဲ့ခဲ့သော ရှေးဟောင်းနော့စ် စာပေလက်ရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤစာပေလက်ရာကို အေဒီ (၁၂၂၀) ဝန်းကျင်ခန့်က အိုက်စလန် ပညာရှင်၊ ဥပဒေပြု/ထိန်းသိမ်းသူ (လွှတ်တော်သဘာပတိကဲ့သို့)၊ သမိုင်းပညာရှင် စနော်ရီ စတားလဆန်က ရေးဖွဲ့ (သို့) အနည်းဆုံး စုတုပြုခဲ့သည်ဟုယူဆကြသည်။ နော့စ်ဒဏ္ဍာရီနှင့်ပတ်သက်၍ ခေတ်သစ်အသိပညာဗဟုသုတအတွက် အပြည့်စုံဆုံး၊ အသေးစိတ်အကျဆုံးအဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သည်။ 

ရေလွှမ်းမိုးမှုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီးနောက် ဤရိုးရာဘာသာကိုးကွယ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာပုံ၊ ကမ္ဘာလောကနှင့် လူသားတို့အား ဖန်ဆင်းပုံများကို ဖော်ပြထားသော ခရစ်ယာန်သဘော နိဒါန်းဖြင့် အစပျိုးထားသည်။ ထို့နောက် နော့စ်စကြာဝဋ္ဌာသဘောတရား အခန်း၊ နော့စ်နတ်ဘုရားများနှင့် ဒဏ္ဍာရီများပါရှိသည်။ ထို့နောက်ဆက်လက်လာသည်မှာ ထင်ရှားသော စာအုပ်သုံးအုပ်ဖြစ်ကာ ၎င်းတို့မှာ : Gylfaginning (အနီးစပ်ဆုံး စကားလုံး ၂၀,၀၀၀) ၊ Skáldskaparmál (အနီးစပ်ဆုံး စကားလုံး ၅၀,၀၀၀) ၊ Háttatal (အနီးစပ်ဆုံး စကားလုံး ၂၀,၀၀၀) တို့ဖြစ်ကြသည်။ (၁၃)ရာစု ခန့်မှ (၁၆)ရာစုခန့်ထိ လက်ရေးမူ ခုနှစ်ခုသည်လည်း အမှီအခိုကင်းသော စာပေဆိုင်ရာ တန်ဖိုးတစ်ခုဖြစ်သည်။ စနော်ရီသည် ၎င်းစုစည်းထားမှုများကို ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်ပြုရန်စီစဉ်ခဲ့၏။ အိုက်စလန် ကဗျာဆရာများ၊ စာဖတ်သူများကို အသံတူစ ကဗျာပါဒများ၏ နူးညံ့သိမ်မွေ့မှုကို နားလည်တတ်စေရန်နှင့် စကောလ်ဒစ်ကဗျာများတွင် သုံးနှုံန်းသည့် အက္ခရာများပေါင်းစပ်၍ ခိုင်းနှိုင်းတင်စားသည့် ပေါင်းစပ်စကားလုံးများစွာ၏ နောက်ကွယ်အနက်ကို နားလည်စေရန်တို့ဖြစ်သည်။

*အက်ဒါ စကားပြေ* ကို ရိုးရိုးရှင်းရှင်း မူလသဘောအရ *အက်ဒါ* ဟုရည်ညွှန်းခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်း၌ ရက်ဂျီးယက်စ် လက်ရေးမူစာအုပ် (Codex Regius])ကို များစွာအခြေခံသည့် *အက်ဒါ ကဗျာလင်္ကာ* အစုအဝေးနှင့် ကွဲပြားစေရန် ခေတ်သစ်အစုအဝေးသဘောအဖြစ် *အက်ဒါ စကားပြေ*ဟုခေါင်းစဉ်တပ် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ရက်ဂျီးရက်စ် လက်ရေးမူသည် )၁၃)ရာစုခန့်က အက်ဒါ စကားပြေ ပြီးနောက် ဖွဲ့ခဲ့သော စာစုလည်းဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်၌ အက်ဒါ (စကားပြေ) မူများက်ု အိုက်စလန်၌ ကောင်းစွာသိရှိနေပြီးဖြစ်သည်။ သို့သော် ပညာရှင်များက စနော်ရီသည် ၎င်းစကားပြေတွင် ကိုးကားပြုထားသော ကဗျာများပါဝင်သည့် *အက်ဒါ အကြီး* (ပိုစောသောအက်ဒါ) ရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆခန့်မှန်းကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  John Lindow (17 October 2002)။ *Norse Mythology: A Guide to Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs*။ Oxford University Press။ pp. 18–။ ISBN 978-0-19-983969-8။
2. ↑  *The Macmillan Encyclopedia* (Rev. ed.)၊ London: Macmillan၊ 1983၊ p. 395
3. ↑  Faulkes (1982:XI)
**အက်ဒ်ဝါ့ဒ် ဂျိုးဇက် ဆနိုဒန်** (အင်္ဂလိပ်: Edward Joseph Snowden) (၁၉၈၃ ဇွန် ၂၁ ဖွား) သည် အမေရိကန်လူမျိုး ကြေးစား ကွန်ပျူတာပညာရှင်၊ စီအိုင်အေ ဝန်ထမ်းဟောင်းတစ်ယောက်ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်အစိုးရ၏ အမျိုးသား လုံခြုံရေး အေဂျင်စီ (NSA) မှ ကန့်သတ်သတင်းအချက်အလက်များကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ဖော်ထုတ်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဆနိုဒန်အား NSA မှ အလုပ်ခန့်ခဲ့သည်။ ယင်းမတိုင်ခင်က သူသည် Dell နှင့် CIA တွင် အလုပ်ဝင်ရောက်နေသူဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ မေလ ၃၀ တွင် ဆနိုဒန်သည် ဟာဝိုင်အီရှိ NSA ရုံးခန်းမှ စွန့်ခွာလာခဲ့ပြီး ဟောင်ကောင်သို့ ပြေးခဲ့သည်။ ဇွန်လအစောပိုင်းတွင် ထောင်ချီသော ကန့်သတ်စာရွက်စာတမ်းများကို ဂျာနယ်လစ်များဆီသို့ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဆနိုဒန်အကြောင်း ရေးသားသည့် ဝါရှင်တန်ပို့စ်၊ ဂါဒီယန်း၊ နယူးယောက်တိုင်းမ်တို့တွင် ပေါ်လာသောအခါ နိုင်ငံတကာ၏ အာရုံပြုခြင်းခံခဲ့ရလေသည်။ ဇွန်လ ၂၁၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် တရားစီရင်ရေးဌာနမှ ၁၉၁၇ သူလျှိုမှု အက်ဥပဒေနှင့် အစိုးရပိုင်ပစ္စည်းကို ခိုးယူမှုဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ ထို့နောက် အမေရိကန်နိုင်ငံမှ စနိုဒန်၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၂ ရက်ကြာသော် သူသည် ရုရှားနိုင်ငံ၊ မော်စကိုမြို့ Sheremetyevo နိုင်ငံတကာလေဆိပ်သို့ ပြေးလာခဲ့သည်။ သို့သော် ရုရှားအာဏာပိုင်များက အမေရိကန်မှ ဆနိုဒန်အား လေဆိပ်သို့ဆိပ်ရောက်ခြင်းကို တစ်လကျော်ကြာပိတ်ပင်ထားသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ရုရှားဘက်ကမှ ဆနိုဒန်အား နိုင်ငံခိုလှုံခွင့် ၁ နှစ်တိတိ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၀ ခုနှစ်ထိ သက်တမ်း ထပ်တိုးပေးခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ အစောပိုင်းတွင် သူသည် အစိုးရ၏ စောင့်ကြည့်ရေးစနစ်ကို ဟတ်ကင်းလုပ်ဆောင်သည့် ဂျာနယ်လစ်များအား ကာကွယ်ပေးသောအဖွဲ့အစည်း Freedom of the Press Foundation ၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အရ သူသည် မော်စကိုမြို့ရှိ ထုတ်ဖော်မပြသောအရပ်တွင် နေထိုင်လျက်ရှိခဲ့သည်။ အငြင်းအခုံဖြစ်မှုတစ်ခုမှာ ဆနိုဒန်အား သူရဲကောင်း၊ သစ္စာဖောက်၊ မျိုးချစ်အစရှိသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြလျက်ရှိသည်။ သူ၏ဖော်ထုတ်မှုသည် အမျိုးသား လုံခြုံရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက် လုံခြုံရေးတို့ကြား အငြင်းအခုံကို မီးလောင်ရာလေပင့် ဖြစ်စေခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  "The Snowden Saga: A Shadowland of Secrets and Light"၊ April 23, 2014။ April 29, 2016 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  "U.S. charges Snowden with espionage"၊ *The Washington Post*၊ June 21, 2013။ April 11, 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Kerry warns Russia on Snowden: "Respect the relationship" *CBS News* 21 June 2013
4. ↑  Greenberg, Andy (February 2017). "Edward Snowden's New Job: Protecting Reporters From Spies". *Wired*.
5. ↑  Oliphant၊ Roland။ "Russia Extends Edward Snowden Asylum until 2020"၊ *The Telegraph*၊ January 18, 2017။
အက်ဒလိတ်မြို့ မြင်ကွင်း
အက်ဒလိတ်မြို့သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ တောင်ဩစတြေးလျပြည်နယ်၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်ပြီး စိန့်ဗင်ဆင့်ပင်လယ်ကွေ့အနီး၌ တည်ရှိ လေသည်။ ဩစတြေးလျနိုင်ငံအတွင်း ပဉ္စမမြောက် လူဦးရေ အများဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် စာရင်းအရ မြို့တွင်းရှိလူဦးရေမှာ ၁,၂၀၃,၈၇၃ ဦး ဖြစ်လေသည်။ သင်္ဘောဆိပ်သည် မြို့နှင့် ခုနှစ်မိုင်ကွာတွင်တည်ရှိသည်။

  

အင်္ဂလန်နိုင်ငံ စတုတ္ထဝီလျံဘုရင်၏ မိဖုရား အက်ဒလိတ်၏အမည်ကို အစွဲပြုကာ ထိုမြို့ကို အက်ဒလိတ်ဟု အမည် ပေးခဲ့လေသည်။ ထိုနယ်၌ အမှုထမ်းခဲ့သူ မြေတိုင်းအရာရှိကြီး ဝီလျံလိုက်ဆိုသူက စနစ်တကျတည်ထောင်ခဲ့သော မြို့ကြီးဖြစ် လေသည်။ ရှေးဦးစွာကပင် မြေပြင်ကျယ်ပြန့်သော နေရာ ကောင်းတွင် တည်ထားသဖြင့် ရှည်လျားကျယ်ပြန့်သော လမ်းမ ကြီးငယ်တို့မှာ ဖြောင့်တန်းညီညာလျက်ရှိသည်။

ဩစတြေးလျတိုက်၏ အတွင်းပိုင်းသည် ရာသီ ဥတုညံ့ဖျင်းမှုကြောင့် လူနေအိမ်ခြေ အလွန်နည်းပါးလျက် ရာသီဥတု မျှတကောင်းမွန်သော ပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်လျှောက် ၌သာလျှင် လူနေအိမ်ခြေ စည်ကားပြီးလျှင် အရေးကြီးသောမြို့ ကြီးများမှာ ပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်လျှောက်၌သာ များသောအားဖြင့် တည်ရှိကြသည်။

အက်ဒလိတ်မြို့သည် သာယာသော တောင်ကုန်းများ အနီးတွင် တည်ရှိသဖြင့် မြို့အနေအထားလှပပြီးလျှင် တောင် ခြေ၌ ဆင်ခြေဖုံးရပ်ကွက်ရှိကာ သိုက်မြိုက်တင့်တယ် နေချင် စဖွယ်သော တိုက်အိမ်တို့မှာ ဥယျာဉ်ပန်းမာလ် ခြံကြီးခြံငယ် တို့ဖြင့် ဝိုင်းရံလျက် ရှိကုန်၏။ အက်ဒလိတ်တက္ကသိုလ်ကို ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်။ သတ္တုတွင်းအတတ် နှင့် စက်မှုအတတ်များကို သင်ကြားပေးသော ကျောင်းတစ် ကျောင်း မြို့အတွင်း၌ရှိသည်။

အက်ဒလိတ်မြို့သည် မီးရထားလမ်းများဆုံရာအရောင်း အဝယ်ဗဟိုဌာနဖြစ်၍ ဂျုံ၊ ဂျုံမှုန့်၊ကြေးနီ နှင့် သိုးမွေးများကို ကမ္ဘာအရပ်ရပ်သို့ ဖြန့်ချိတင်ပို့၏။ ဒိန်ခဲ၊ အသား၊ ထောပတ် နှင့် သစ်သီးများ ထွက်သည့်အပြင် မော်တော်ကား အပိုပစ္စည်း များနှင့် ကိုယ်ထည်လုပ်ငန်းများလည်း ဖြစ်ထွန်းလျက်ရှိသည်။ ထိုမြို့ရှိ ရာသီဥတုမှာ နွေအခါ၌လွန်စွာပူ၍ ဆောင်း အခါအေးသဖြင့် လူများကို တောင့်တင်းခိုင်မာစေသည်။ ကုန်း နှင့်ပင်လယ်မှ လေပြည်များတိုက်ခတ်သဖြင့် လူများကို လန်း ဆန်းစေသည်။ ဆောင်းရာသီ မိုးရွာသည့်အခါမှလွဲလျှင် နေ့ တိုင်းလိုလို နေသာသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)
**အက်ဒဝါ့ကန်** သို့မဟုတ် **Lake Rutanzige** သည် အာဖရိကကန်ကြီးများထဲတွင် ပါဝင်သည့် သေးငယ်သည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကန်သည် ကွန်ဂိုနိုင်ငံနှင့် ယူဂန်ဒါနိုင်ငံတို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ်၊ အရှေ့အာဖရိကအက်ကွဲကြောင်း၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် အီကွေတာ၏ တောင်ဘက် ကီလိုမီတာအနည်းငယ်အကွာ မြောက်ဘက်ကမ်းနားတွင် တည်ရှိသည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

Edward Nyanza. The black and dashed lines indicate Stanley's route.
ဤကန်ကို ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် Emin Pasha Relief လေ့လာရေးအတွင်းတွင် ဟင်နရီမော်တွန်စတန်လေက ပထမဆုံးတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ကန်၏ အမည်ကို ဝေးမင်းသား အဲလဘတ်အက်ဒဝါ့၏ အမည်ကို ဂုဏ်ပြုကာ ပေးခဲ့သည်။ ဤမင်းသားသည် ဘုရင်မကြီး ဗစ်တိုးရီးယားနှင့် နောင်တွင် ဘုရင်ဖြစ်လာသည့် အက်ဒဝါ့ဘုရင် (၇) တို့၏ သားဖြစ်သည်။

၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ယူဂန်ဒါနှင့် Zaire (DRC) တို့သည် ကန်၏ အမည်ကို ယူဂန်ဒါအာဏာရှင် Idi Amin ၏ အမည်ကို ယူ၍ Idi Amin ကန်ဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ် ၎င်းပြုတ်ကျပြီးနောက်တွင် မူလအမည်သို့ ပြန်လည်ထားရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ဤကန်ရှိရာနေရာသည် ဆီနှင့်ပတ်သက်၍ ပြဿနာများဖြစ်ပွားရာ အဓိကနေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ SOCO အင်တာနေရှင်နယ်သည် ကန်ရှိရာ Virunga National Park သို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကာ ဆီရှာဖွေရန် အခြေချခဲ့ကြသည်။ 

သို့သော်လည်း ရွာသားများနှင့် အလုပ်သမားများသည် ဆီကုမ္ပဏီအား ထိုဒေသသို့ ဝင်ရောက်လာခြင်းကို တားမြစ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ ရွာသားများနှင့် အလုပ်သမားများသည် ရိုက်နှက်ခံရခြင်း၊ ပြန်ပေးဆွဲခြင်းနှင့် နှိပ်စက်ခြင်းများ ခံခဲ့ရသည်။ Virunga ၏ နယ်နိမိတ်လိုင်များကို ပြန်လည်ရေးဆွဲရန် စီစဉ်မှုများနှင့် ကန်ကိုလည်း ဆုံးဖြတ်မှုမှ ဖယ်ချန်ရန်အတွက် စီစဉ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ထိုဥယျာဉ်သည် ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်နေရာဖြစ်သဖြင့် ကန်နေရာသည်လည်း ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ကွန်ဗန်းရှင်းကို သဘာဝကျကျ ဆန့်ကျင်နေပေသည်။

ပထဝီသွင်ပြင်
------------

သက်ရှိများ
----------

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* Food and Agriculture Organization of the United Nations Archived 14 March 2008 at the Wayback Machine.
* World Lake Database

ကိုးကား
-------

1. ↑  Gettleman၊ Jeffrey။ "Oil Dispute Takes a Page From Congo's Bloody Past" (in en-US)၊ *The New York Times*၊ 2014-11-15။
ဇီဝဗေဒ မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းဆိုင်ရာ အဆင့်တစ်ခုတမ်းပလိတ်:SHORTDESC:ဇီဝဗေဒ မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းဆိုင်ရာ အဆင့်တစ်ခု
(ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အဓိကအဆင့်ကြီး) (၈)ဆင့် ရှိသည်။ သက်ရှိ (Life) အုပ်စုအောက်တွင် နယ်ပယ် (domain)များရှိပြီး၊ ၎င်းတို့ကို အခြားအုပ်စုငယ်များသို့ ထပ်ဆင့်ခွဲထားသည်။ အခြား အဆင့်ခွဲငယ်များကို ဤနေရာတွင် မပြပါ။
ဇီဝဗေဒ မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းဆိုင်ရာအဆင့်များတွင် **နယ်ပယ်** (အင်္ဂလိပ်: **Domain** /dəˈmeɪn/ သို့မဟုတ် /doʊˈmeɪn/ သို့မဟုတ် မြန်မာ: **ဒိုမိန်း**)(လက်တင်။ *regio*) သည် Carl Woeseနှင့် ပညာရှင်တစ်စုတို့ ဖန်တီးထားသော **သုံးနယ်ပယ်ခွဲ မျိုးရိုးခွဲခြင်းစနစ်**တွင် အမြင့်ဆုံးအဆင့် ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်ကို ဆူပါကင်းဒမ်း (**superkingdom**)၊ ရဲလ်မ် (**realm**) သို့မဟုတ် အဲမ်ပိုင်ယာ (**empire**)ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။

ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းဆိုင်ရာ အဓိကအဆင့်များ၊ နယ်ပယ်(Domain)၊ လောက(kingdom)၊ မျိုးပေါင်းစု(phylum)၊ မျိုးပေါင်း(class)၊ မျိုးစဉ်(order)၊ မျိုးရင်း(family)၊ မျိုးစု(genus)၊ မျိုးစိတ်(species)။ မြေခွေးနီ၏ ဇီဝမျိုးရိုးခွဲပုံအဆင့်များကို ဤပုံတွင် နမူနာအနေဖြင့် ယှဉ်ကြည့်နိုင်ရန် ပြထားသည်။

နယ်ပယ်၏ ဝိသေသလက္ခဏာများ
-----------------------

|  |
| --- |
| အာရ်အဲန်အေ(RNA) မျိုးရိုးဗီဇ(gene)ကွဲပြားမှုအပေါ်မှတစ်ဆင့် မှန်းဆထားသော ဘက်တီးရီးယား (Bacteria)၊ အာခီးယာ (Archaea)၊ ယူကဲရီးယုတ်တာ (Eukaryota)ဟု ခေါ်သော အဓိကအကိုင်း ၃-ကိုင်းပါ မြစ်တွယ်သစ်ပင်ကိုင်းဖြာသရုပ်ပြပုံ (rooted tree diagram)
 |

ကိုးကား
-------

1. ↑   "Towards a natural system of organisms: proposal for the domains Archaea, Bacteria, and Eucarya"  (1990). *Proc Natl Acad Sci USA* **87** (12): 4576–9. doi:10.1073/pnas.87.12.4576. PMID 2112744. PMC:54159. Bibcode: 1990PNAS...87.4576W. Retrieved on 11 February 2010.  မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ။ 27 June 2008 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  27 September 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
ဂဟေဆော်သည့် မီးကို ကာကွယ်ရန်လည်းကောင်း၊ စူးရှသည့်အလင်းရောင် မျက်စိကို ထိခိုက်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်လည်းကောင်း မျက်နှာဖုံး စွပ်ကြရသည်။
ဂဟေဆိုသည်မှာ သတ္တုများကို တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆက်ရန် 
အတွက်သော်လည်းကောင်း၊ သတ္တုများကို ဖာထေးရန်အတွက်သော်လည်းကောင်း 
အသုံးပြုသော သတ္တုစပ်ပင်ဖြစ်သည်။ ဂဟေပြုလုပ်ရာ၌ အရေး
ကြီးသောအချက်မှာ ဂဟေသည် ဆက်ယူမည့် သတ္တုများထက် 
ပို၍ အရည်ပျော်လွယ်နိုင်ရမည့်အချက်ဖြစ်သည်။

ဂဟေသည် ဂဟေပျော့၊ ဂဟေမာဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ 
ဂဟေမာသည် အပူချိန်များမှ အရည်ပျော်၍၊ ဂဟေပျော့မှာမူ 
အပူချိန်နည်းမှ အရည်ပျော်သည်။ ဂဟေမာသည် အလွန်ခိုင်မာ 
သဖြင့် ယင်းကို အလိုရှိသလို ထုရိုက်၍ပုံသွင်းယူနိုင်ပေသည်။ 
အချို့ဂဟေမာကို နန်းဆွဲ၍ ရသည်။ အချို့ကို အပြားခတ်၍ 
ရသည်။ အသုံးအများဆုံးသော ဂဟေမာမှာ ငွေဂဟေဖြစ်သည်။ 
ငွေဂဟေ၌ ငွေ၊ ကြေးနီနှင့် သွပ်တို့ပါရှိသည်။ ငွေကိုထည့်စပ်ရ 
ခြင်းမှာ ဂဟေ၏ အရည်ပျော်မှတ်ကို နိမ့်ကျသွားစေရန်ဖြစ်၏။ 
ငွေဂဟေ၌ ပါဝင်လေ့ရှိသော ကြေးနီ၊ သွပ်၊ ငွေတို့၏ အချိုး 
အစားမှာ ကြေးနီ ၄၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ သွပ် ၃၅ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် 
ငွေ ၂ဝ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ ထိုဂဟေသည် စင်တီဂရိတ် 
အပူချိန် ၈ဝ၈ ဒီဂရီတွင် အရည်ပျော်၏။

ထိုဂဟေမျိုးကို ကြေးဝါ၊ ကြေးနီ၊ ငွေ၊ သံတို့ကို ဆက်ရာ 
တွင် အသုံးပြုကြသည်။ ရွှေပန်းထိမ်ဆရာများ ဂဟေလုပ်ရာ၌ 
ရွှေကို အဓိကထား၍ ကြေးနီနှင့်ငွေတို့ကို ရောစပ်ယူကြသည်။
ဂဟေပျော့များသည် အပူချိန်နည်းနည်း၌ အရည်ပျော်နိုင်ကြ 
သည်။ ထိုဂဟေပျော့များသည် ကြွပ်ဆတ်သဖြင့် အထု အရိုက် 
မခံနိုင်ကြချေ။ လူသိများသောဂဟေပျော့များမှာ သံဖြူနှင့် ခဲကို 
အဓိကထား၍ ရောစပ်ထားသောဂဟေများပင် ဖြစ်သည်။ ဂဟေ 
ပျော့တစ်မျိုး၌ သံဖြူ ၆၇ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ခဲ ၃၃ ရာခိုင်နှုန်း 
ပါရှိသည်။ ထိုဂဟေမျိုးကို အများအားဖြင့် သံဖြူဆရာများ 
အသုံးပြုကြ၏။ ထိုဂဟေပျော့များအတွက် ကယ်ဒမီယမ်၊ 
ဗစ်စမတ်၊ အန်တီမိုနီနှင့် ငွေ (သတ္တု)တို့ကိုလည်း ရောစပ်ယူရ 
သည်။ ဂဟေဆက်ရာ၌ ပထမနီရဲအောင် မီးဖုတ်ထားသော 
ကြေးနီချောင်းဖြင့် ဂဟေကို အရည်ပျော်စေသည်။ ထို့နောက် 
ကြေးနီချောင်းထိပ်တွင် ဂဟေပျော်ကိုယူ၍ သတ္တုများကို ဆက် 
ပေးသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ သတ္တုများကိုပျော်နေသော ဂဟေထဲ၌ 
နှစ်၍၎င်း၊ ဂဟေဆက်မည့်နေရာတွင် ဂဟေကို မီးတောက်ဖြင့် 
အရည်ပျော်စေ၍၎င်း ဆက်ပေးတတ်သည်။ ထိုနည်းများအပြင် 
သတ္တုများကို မီးဖုတ်၍ဆက်သောနည်းလည်း ပါသေးသည်။ 

ထိုနည်းကို ငွေဂဟေနှင့်ကြေးဂဟေဆက်ရာတွင် အသုံးပြုကြ၏။
ဂဟေမဆက်မီ သတ္တုများသည် ချေးမတင်ဘဲ စင်ကြယ်၍ 
နေရပေသည်။ သို့မှသာလျှင် သတ္တုများ၌ ဂဟေကောင်းစွာ 
စွဲကပ်နိုင်ပေသည်။ ချေးရှိနေလျှင် ယင်းကိုစားပစ်ရန် သတ္တု 
ပျော်ကူခေါ် ပစ္စည်းတစ်မျိုးကို အသုံးပြုရသည်။ ဂဟေပျော့ 
အတွက် ထင်းရှူးစေး၊ သို့မဟုတ် သွပ်ဖြင့်သတ်ထားသော 
ဟိုက်ဒရိုကလောရစ်အက်ဆစ်ကို၎င်း၊ ဂဟေမာအတွက် လက် 
ချားမှုန့်၊ သို့မဟုတ် ဇဝက်သာကို၎င်း သတ္တုပျော်ကူအဖြစ် 
အသုံးပြုကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)
**ဦးဝင်းဖေ**သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ၊ စာရေးဆရာ၊ ပန်းချီဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူနှင့်ခေတ်ပြိုင် ပန်းချီဆရာ သူငယ်ချင်းများမှာ နိုင်ငံကျော် ပန်းချီဆရာများ ဖြစ်ကြသော ပေါ်ဦးသက်၊ ခင်မောင်ရင်တို့ ဖြစ်သည်။

ငယ်ဘဝ
-----

ဦးဝင်းဖေသည် ၁၉၃၆-ခုနှစ်၊ မန္တလေးမြို့၌ မွေးဖွားသည်။ ဖခင်မှာ ရွှေပြည်ဦးဘတင် ဖြစ်သည်။

မိသားစုထုံးတမ်းအရ ငယ်စဉ်ကတည်းက ဂီတနှင့် ပန်းချီ မသင်မဖြစ်သင်ကြားခဲ့ရသည်။
၁၉၅၁-ခုနှစ်မှ ၁၉၅၉-ခုနှစ်အထိ မန္တလေးတက္ကသိုလ် နှင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ဘွဲ့မရခဲ့ပါ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးခေတ် မြန်မာခေတ်ပေါ် ပန်းချီ စတင်လိုက်စားသူ (၆)ဦး အနက် တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်။ ပန်းချီပြပွဲ များစွာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
၁၉၅၉-ခုနှစ်မှ ၁၉၆၂-ခုနှစ်အထိ မန္တလေးအခြေစိုက်၊ လူထုသတင်းစာနှင့် စာပေတိုက်တွင် လက်သင်နိုင်ငံခြားရေး အယ်ဒီတာ၊ သရုပ်ဖော် ပန်းချီဆရာ၊ ကာတွန်းဆရာအဖြစ် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။

၁၉၆၂-ခုနှစ်မှ ၁၉၆၄-ခုနှစ်အထိ မြန်မာပြည် မြောက်ပိုင်း ကချင်ပြည်နယ်တွင် ကျောက်စိမ်း သွားတူးခဲ့သေးသည်။ ၁၉၆၄-ခုနှစ်မှ ၁၉၆၆-ခုနှစ်အထိ ရတနာ ကုန်သည် လုပ်ကိုင်သည်။ ၁၉၆၆-ခုနှစ်မှ ၁၉၇၃-ခုနှစ်အထိ မန္တလေးရှိ အနုပညာ ဦးစီးဌာန၊ ပန်တျာနှင့် အကကျောင်းတွင် ကျောင်းအုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

၁၉၇၃ - ၁၉၉၄ ဝတ္ထုတို၊ ရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းနှင့် ဇာတ်ညွှန်းများ ရေးသား၊ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာလုပ်၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဗီဒီယို ထုတ်လုပ်ရေးပါ လုပ်ကိုင်သည်။ ၁၉၈၁ အကောင်းဆုံး ဒါရိုက်တာအဖြစ် အကယ်ဒမီဆု ရရှိခဲ့သည်။ အခြားသော အကယ်ဒမီဆုများကိုလည်း ၎င်းရိုက်ကူးသည့် ရုပ်ရှင်များမှ ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။ ပန်းချီလည်း ဆွဲသည်။

၁၉၉၄ - အမေရိကန်အစိုးရ၏ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်ဖြင့် ယူစီအယ်လ်အေနှင့် ဟောလိဝုဒ်တွင် တစ်လတာ လေ့လာရေး ခရီးထွက်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အိုင်အိုဝါတက္ကသိုလ်၊ နိုင်ငံတကာ စာရေးဆရာများ အစီအစဉ်သို့ တက်ရောက်ကာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ပညာရှင်အဖြစ် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။

၁၉၉၅ - ၁၉၉၆ အလွတ်တန်း စာရေးဆရာ၊ ပန်းချီဆရာအဖြစ် နယူးယောက်မြို့တွင် ရပ်တည်သည်။

၁၉၉၇ - ၂ဝဝ၅ လွတ်လပ်သော အာရှအသံ ရေဒီယိုဌာနတွင် အကြီးတန်း အသံလွှင့်သူ၊ အကြီးတန်း အယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရေဒီယို အစီအစဉ်များနှင့် ဆောင်းပါးများစွာ ရေးသား ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။

၂ဝဝ၅ မှ ယနေ့ အထိ - ရေဒီယိုဌာနမှ အနားယူ၊ အချိန်ပြည့် ပန်းချီဆရာ စာရေးဆရာအဖြစ် ရပ်တည်၊ Open Society Institute (OSI) - Burma Project ၏ မြန်မာ့ရုပ်သံမော်ကွန်း အစီအစဉ်များကို မိုးမခ စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့နှင့်အတူ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ မိုးမခ၏ အကြံပေး အမှုဆောင်လူကြီးအဖြစ် ကူညီပေးသည်။ လောလောဆယ် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည်။

အနုပညာဖန်တီးမှုများ
-------------------

### ထင်ရှားသည့် ရုပ်ရှင်လက်ရာများ

* နှင်းဆီနီအိပ်မက်
* မဟူရာ
* ပန်းသီတဲ့ကြိုး
* ပန်းစကား

### စာအုပ်များ

* ဝင်းဖေ၏ ဝတ္ထုတိုများ
* လွယ်အိတ် (ရေဒီယိုအသံလွှင့်ချက်များ)
* ဝင်းဖေ၏ ရုပ်ရှင်ဝတ္ထုနှင့် ဇာတ်ညွှန်းများ
* ဝင်းဖေ၏ ရေဆေးပန်းချီများ

### ကာတွန်း

- လွန်ခဲ့သော ၅၅ နှစ်က ဝင်းဖေ၏ ကာတွန်းများ

ရရှိခဲ့သော ဆုများ
-----------------

| ဆုအမည် | ဆုအမျိုးအစား | ခုနှစ် | ဇာတ်ကား | မှတ်ချက် |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု | ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာဆု | ၁၉၈၁ | *နှင်းဆီနီအိပ်မက်* | ဆုရရှိ |
| Star Awards | ဂုဏ်ထူးဆောင်ဆု | ၂၀၁၉ |  | ဆုရရှိ |

ကိုးကား
-------

1. ↑  ၂ဝဝ၇-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ၊ (ပထမအကြိမ်) ဖန်မီးအိမ် စာပေချစ်သူများ (ဆန်ဖရန်စစ္စကို) မှ ထုတ်ဝေ ဖြန့်ချိ ခဲ့သော ကဗျာဆရာ ဦးတင်မိုး[၁၉၃၃-၂ဝဝ၇] ကွယ်လွန်ခြင်း (၆)လပြည့် အမှတ်တရ စာစုမှ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာ စာရေးဆရာ "ဦးဝင်းဖေ အတ္ထုပ္ပတ္တိ"
|  |
| --- |
| **၁၈၈၅** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| နိုဝင်ဘာလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ |  |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
ဦးကျော်ရွဲ့
-----------

မြန်မာသဘင်လောကတွင် ထင်ရှားသော လူရွှင်တော်များ 
အနက် ဦးကျော်ရွဲ့သည် တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ သူသည် 
မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းတွင် မွေးဖွား၍ ဇာတ်သဘင်နယ်ထဲသို့ 
မြေဝိုင်းဗုံရှည်ခေတ်က မြေဝိုင်းလူပျက်အဖြစ် စတင်ဝင်ရောက် 
ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နာမည်ကြီးသော ဆရာပုရုပ်သေးစင်တွင် 
ရုပ်သေးလူရွှင်တော်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့၏။

ဦးကျော်ရွဲ့နှင့် တွဲဖက်အသုံးတော်ခံသူမှာ လူရွှင်တော် 
စန္ဒရော် ဖြစ်၏။ စန္ဒရော်၏ ရုပ်သေးရုပ်မှာ ကြက်တောင်စည်း 
နှင့် ဖြစ်၍ ကျော်ရွဲ့၏ ရုပ်သေးရုပ်မှာ နာမည်နှင့်လိုက်အောင် 
မျက်နှာရွဲ့၍ နားပန်ဆံနှင့် ထုလုပ်ထားသည်။ ဆရာပုစင်တွင် 
သူတို့ ၂ ဦးအပြင် မင်းသားကြီး ပိဋကတ်ဆရာမောင်လည်း 
ပါသည်။ ဆရာပုစင်သည် ရန်ကုန်မြို့သို့ဆင်း၍ ကပြလေ့ရှိရာ 
ဇာတ်စင်နေရာမှာ ရှေးကမုံ့တီကုန်းဟု ခေါ်သော စစ်ကဲ 
မောင်ထော်လေးလမ်း ခရစ်ယန်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းနှင့် 
မျက်နှာချင်းဆိုင်နေရာ ကွက်လပ်ဖြစ်သည်။

  

ဦးကျော်ရွဲ့၏ ပျက်လုံးများမှာ ယဉ်ယဉ်နှင့် အဓိပ္ပာယ် 
ပါလှ၍ ပရိသတ်များ တသောသောရယ်ရအောင် စွမ်းဆောင် 
နိုင်လေသည်။ ညတစ်ညတွင် ဦးကျော်ရွဲ့နှင့် ဦးစန္ဒရော် 
လူရွှင်တော် ၂ ဦးတို့ ပျက်လုံးထုတ်ပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း 
ဖြစ်သည်။

  

'ရွှေတိဂုံတည်သူများ မင်းသိရဲ့လား'ဟု သီချင်းသွားဖြင့် 
ဆင့်ကာဆင့်ကာ ပထမလူက မေးလိုက်သည်။ ဆိုင်းကလည်း 
သီချင်းသွားအလိုက် တီးပေးသည်။ ထိုအခါ ဒုတိယလူက 
'မသိလို့မောင်ရယ် မောင်ရယ် မေးပါရတယ်'ဟု သီချင်းကို 
ဆိုင်းချက်နှင့် ဆင့်ကာဆင့်ကာ ဆို၍ ဖြေသည်။
ထိုသို့ အပြန်အလှန် သီဆိုနေကြပြီးနောက် ပထမလူက 
ဒုတိယလူ၏ ကုပ်ကိုနှိမ်၊ ကျောကို ထုထောင်း ပြီးလျှင် 
'မသေမခြင်းမှတ်ထား၊ ပန်းရန်တည်တယ်၊'ဟု ပြောလိုက်သည်။
ဦးကျော်ရွဲ့သည် စကားဝှက်ဖြင့် ပျက်လုံးများကို 
ထွင်၍လည်း ပျက်တတ်သည်။ 'အထိုင်မတော် တံမြက် 
စည်း'ဆိုသော စကားဝှက်ကို 'အထိုင်မတတ်တော့ 
မပေါ်ဘူးလား၊ တံမြက်စည်းက မလှဲဘူးလား။' 'ပေါ်လှဲ 
ပဲလှော်'ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်လိုက်ရာ ပရိသတ်များ နှစ်သက် 
ရယ်မောကြသည်။ သူသည် ဇဝနပဋိဘာန် ဉာဏ် ထက်မြက်သူ 
တစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် ဟာသပျက်လုံးများကို နိုင်နင်း 
သည်သာမက ဇာတ်ကွက် ဇာတ်လမ်း အဆင်ပြေသွားစေရန် 
စကားဖန်ထိုးတတ်သူလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူ့အား 
လူကြိုက်များသည်။

ဦးကျော်ရွဲ့သည် ရုပ်သေးလူရွှင်တော်အဖြစ်မျှ 
အသုံးတော်ခံရသည်ကို မကျေနပ်နိုင်သဖြင့် ရုပ်သေးစင်မှ 
ထွက်ပြီးသော် ဦးစိန်ကတုံးဇာတ်အဖွဲ့တွင် ဝင်ရောက်၍ 
ဇာတ်ခုံပေါ်သို့ လူကိုယ်တိုင် တက်ရောက်ဖြေဖျော်ခဲ့သည်။ 
ထို့နောက် ဦးဖိုးစိန်ဇာတ်အဖွဲ့သို့ ကူးပြောင်း၍ ကပြ 
အသုံးတော်ခံသည်။ ဦးကျော်ရွဲ့မှာ မြန်မာဘုရင် လက်ထက်ကို 
မီလိုက်သော သဘင်သည်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်ပေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)
အယ်လ်ပ်တောင်တန်း ပေါ်တွင် စကီးစီးသူတစ်ဦး ကွေ့နေပုံ

စကီးစီးခြင်း
------------

ရေခဲသော တိုင်းပြည်များတွင် ရေခဲပြင်ပေါ်၌ စကီးဟုခေါ် 
သော သစ်သားလျှောဖိနပ် စီးနင်း၍ ခရီး သွားလာကြသည်ကို 
စကီးစီးခြင်းဟု ခေါ်သည်။ ထိုလျှောဖိနပ်မှာ သာမန်အားဖြင့် ၃ 
လက်မမှ ၅ လက်မအထိ ဗြက်ရှိသည်။ အလျားမှာ ၅ ပေမှ ၈ 
ပေအထိ ရှည်သည်။ အထူမှာ တစ်လက်မနှင့် တစ်မတ်ခန့် 
ထူသည်။ ဖိနပ်၏ ဦးရောနောက်ပါ ရှည်မျောမျော ရှိသည်။ 
စကီးနှင့်စကိတ်တို့ ခြားနားချက်မှာ စကီးသည် သစ်သားဖိနပ် 
ဖြစ်၍၊ စကိတ်မှာ ရိုးရိုးသားရေဖိနပ် အောက်တွင် တပ်ဆင် 
ထားနိုင်သော သံမဏိပြားကိရိယာဖြစ်သည်။ (စကိတ်စီးခြင်း 
လည်း။) လျှောဖိနပ်ကို စီးမည်ပြုသည့်အခါ ထိုဖိနပ်ကို 
ခြေဖမိုးနှင့် ခြေမျက်စိတို့တွင် အခိုင်အမာ ချည်နှောင်တုပ်ပိုး၍ 
စီးရသည်။ 

ရေခဲသော တိုင်းပြည်များတွင် လျှောဖိနပ်စီးခြင်း ဓလေ့မှာ 
ရှေးဟောင်းကပင် ရှိနှင့်ပြီဟု သိရသော်လည်း လျှောဖိနပ်စီး 
ခြင်းကို ကစားခုန်စား တစ်ရပ်အနေဖြင့် တီထွင်ကြသည်မှာ 
များစွာ မကြာသေးချေ။ခရစ် ၁၈၆ဝ ပြည့်နှစ်လောက် နော်ဝေး 
နိုင်ငံတွင် စကီးစီးခြင်းကို ကစားခုန်စားပြိုင်ပွဲတစ်ရပ်အနေနှင့် 
ကျင်းပခဲ့ရာမှ အစပြု၍ စကန်ဒီနေးဗီးယား ကျွန်းဆွယ် 
တစ်လျှောက်ရှိ နိုင်ငံများသို့ ထိုစကီးစီးခြင်း အလေ့အထသည် 
ပျံ့နှံ့သွားလေသည်။ ထိုနောက်၌ကား ဥရောပတိုက်တွင်သာမက 
ဩစတြေလျတိုက်နှင့် နယူးဇီလန်ပြည်တို့တွင်လည်း စကီးစီး 
ခြင်း ခေတ်စားလာခဲ့သည်မှာ ယနေ့တိုင်အောင်ပင် ဖြစ်သည်။
စကီးစီးခြင်း၌ တောင်ထိပ်မှ တောင်အောက်သို့သာ 
လျှောချစီးဆင်းနိုင်သည်မဟုတ်၊ တောင်အောက်မှလည်း 
တောင်ထိပ်သို့ စီးတက်နိုင်သည်။ ဤသို့ အနိမ့်မှ အမြင့်သို့ 
တက်နိုင်ရန်၊ တောင်ဝှေးများကို အသုံးပြုရသည်။ များသော 
အားဖြင့် ထိုတောင်ဝှေးတို့၏ အောက်ခြေ၌ ဘီးတပ်လျက် 
ပါရှိသည်။ သို့ရာတွင် အမြင့်သို့ တက်သောအခါ၊ စကီးဖိနပ် 
ကို တည့်တည့် မတ်မတ်စီး၍ လျှောက်ရန် မဖြစ်နိုင်ချေ။ 
ထိုအခါ၌ ကျွမ်းကျင်မှု လိုလေသည်။ စကီးစီး သူသည် 
ခြေကိုခွင်၍၊ စကီး ဖိနပ်ကို သွားရာလမ်းကြောင်း၌ ကန့်လန့် 
ဖြတ်၍ ချပြီးလျှင် လျှောက်ရသည်။ ဤသို့ လျှောက်သည့်အခါ 
စကီး ဖိနပ်ရာသည် ဆီးနှင်း ဖွေးဖွေးထဲတွင် ကင်းခြေများ 
လျှောက်သွား၍ ကျန်ရစ်သော ကင်းခြေများ ခြေရာသဏ္ဌာန် 
ကျန်ရစ်သည်။

  

စကီးစီး ပြိုင်ပွဲများတွင် ပြိုင်ပွဲဝင်တို့သည် သတ်မှတ်ထား 
သော တာထွက်မှ ပန်းတိုင်သို့ အတိုဆုံးခရီးဖြင့် အမြန်ဆုံး 
ရောက်အောင် လျှောစီးကြရသည်။ အတိုဆုံးခရီးဖြင့် ရောက်ရ 
လေအောင် မတ်စောက်သောချောက်များကို ခုန်ဆင်းရသည်မှာ 
စွန့်စားခြင်းတရပ်ပင် ဖြစ်သည်။ အချို့ကစားနည်းမှာ တောင် 
ကုန်းမှ မိုင် ၆ဝ နှုန်းမျှဖြင့် လျှောဆင်းပြီးလျှင် သတ်မှတ်ထား 
သော နေရာသို့ ရောက်လျှင် လေထဲတွင် ခုန်တက်ရသည်။ 
အချို့သော ကစားပွဲ တို့၌ကား၊ တောင်ကမ်းပါးစောင်း 
တစ်လျှောက်တွင် ခုန်၍ဆင်းရသည်။ [1]

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)