recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
အင်းဒရေးပက်ဗလိုဗစ်ချ ကီရီလင်ကာ
**အန်ဒရေး ပါပလာဗစ်ချ် ကီရီလင်ကာ**သည် ဆိုဗီယက်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၊ ဗဟိုကော်မတီ၏ အတွင်းရေးမှူးနှင့် နိုင်ငံရေး ဦးဆောင်အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

၁၉ဝ၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ရုရှားနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ဗိုရိုနက်ဒေသ၌ မွေးဖွားသည်။ အင် ဒရေး ကီရီလင်ကာသည် ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ဖစ်တာတစ်ဦးအဖြစ် စတင်လုပ်ကိုင်သည်။ ဗော်လဂါမြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ ရိဘမြို့ လေကြောင်းအတတ်သင်သိပ္ပံ ဘွဲ့ရခဲ့ပြီးနောက် ဒီဇိုင်းအင်ဂျင်နီယာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။

အန်ဒရေးကီရီလင်ကာသည် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက် ကွန်မြူနစ်ပါတီဝင်တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စုဝင် ယူကရိန်း ဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံတွင် အရေးကြီးသော ပါတီတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့လေသည်။ ပါတီ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ဆိုဗီယက်ပြည်သူတစ်ရပ်လုံး ပါဝင်ဆင်နွဲခဲ့ ကြသည့် မဟာမျိုးချစ်စစ်ပွဲကြီး အတွင်းတွင် ကီရီလင်ကာသည် တပ်နီတော်၌ တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။ ကနဦးတွင် တပ်မတော်စစ်ကောင်စီဝင် တစ်ဦးအဖြစ် တာဝန်ယူရပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေး ကော်မတီ၏ မော်စကိုလေယာဉ် စက်ရုံတွင် တာဝန်ခံအဖြစ် ထမ်းဆောင် သည်။ စစ်ပြီးကာလတွင် အင်းဒရေးကီရီလင်ကာသည် ယူကရိန်း သမ္မတနိုင်ငံတဝန်း၌လည်းကောင်း၊ ဥရယ်ဒေသရှိ ဆဗားလော့ဗ်မြို့၌လည်းကောင်း ပါတီ၏အရေးကြီးသော တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့လေသည်။

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် အင်းဒရေးကီရီလင်ကာသည် ဆိုဗီယက် ကွန်မြူနစ်ပါတီတွင် ဗဟိုကော်မတီဝင်တစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၅၇-၁၉၆၁ ခုနှစ်များအတွင်း ပေါ်လစ်ဗြူရို အရန်အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၂- ၁၉၆၆ တွင် ပေါ်လစ်ဗြူရို အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရ သည်။ ၁၉၆၆ ခုနှစ် ဧပြီလမှစ၍ ဆိုဗီယက်ကွန်မြူနစ်ပါတီ 
တွင် ပေါ်လစ်ဗြူရိုအဖွဲ့ဝင်အပြင် ပါတီဗဟိုကော်မတီ၏ အတွင်းရေးမှူးတစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။

၁၉၇၁ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ကျင်းပသော ၂၄ ကြိမ်မြောက် ပါတီကွန်ဂရက်နှင့် ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ကျင်းပသော ၂၅ ကြိမ်မြောက် ပါတီကွန်ဂရက်တွင် အန်ဒရေးကီရီလင်ကာအား အထက် ဖော်ပြပါ တာဝန်များ၌ ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ရန် ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည်။ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု၏ ဆိုရှယ်လစ်လုပ်သားသူရဲကောင်းဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခြင်းလည်း ခံယူရရှိသည်။

အန်ဒရေး ကီရီလင်ကာသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ် မေလ ၁၂ ရက်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)
**ပဉ္စသီခနတ်သား** ဆိုသည်မှာ ပဉ္စသီခ ဦးစွန်း(ရောင်ထုံး) ငါးခုရှိသော နတ်သား ဟုအဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။ ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရား တာဝတိံသာတွင် ဝါတွင်းသုံးလပတ် တရားဟော၍ လူ့ပြည်သို့အဆင်းတွင် ပဉ္စသီခ နတ်သားက တေးဖြင့်ဖျော်ဖြေသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။

ပဉ္စသီခနတ်သား
-------------

### အတိတ်လူ့ဘဝ

ပဉ္စသီခနတ်သားသည် အတိတ်လူ့ဘဝက ဦးစွန်းငါးခုရှိ၍ ကျောဘက်၌ ဆံစည်းငါးခုချထားသည့် လူငယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ နွားကျောင်းသားတို့၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည်။ အခြားသော လူငယ်များကို ခေါ်ဆောင်၍ ရွာအပြင်ဘက် လမ်းဆုံလမ်းခွတို့၌ ဇရပ်ဆောက်လုပ်ခြင်း၊ ရေကန်တူးခြင်း၊ တံတားခင်းခြင်း၊ လမ်းများကို ပြေပြစ်အောင် ပြုပြင်ခြင်း စသည်တို့ကို ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။ ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး စတုမဟာရာဇ်နတ်ဘုံသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

### နတ်ဘဝ

ပဉ္စသိင်္ခနတ်သားသည် စတုမဟာရာဇ်နတ်ဘုံတွင် သက်တမ်းအားဖြင့် လူတို့၏ နှစ်အရေအတွက်အားဖြင့် အနှစ်ကိုးသန်းရှည်မည် ဖြစ်၏။ ကိုယ်ခန္ဓာမှာ သုံးဂါဝုတ် (၈ မိုင်) ရှိကာ ရွှေတုံးသဖွယ် တင့်တယ်၏။ ခန္ဓာကိုယ်တွင်လည်း လှည်းအစီးတစ်ထောင်တိုက်စာမျှှ ပမာဏရှိသည့် နတ်ဝတ်တန်ဆာများကို ဝတ်ဆင်ထားသည်။ ကိုးကုမ္ဘ (ဆယ်တင်း) မျှရှိသည့် အမွှေးနံ့သာတို့ကို လိမ်းကျံထား၏။ နီမြန်းသည့် နတ်ဝတ်ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်ကာ နီမြန်းသော ရွှေနားတောင်းကို ပန်းဆင်ထားသည်။

လူ့ပြည်မှာကဲ့သို့ပင် ဦးစွန်းငါးခုရှိ၍ နောက်ကျောဘက်တွင် ဆံစည်းငါးခု ချထားကာ လူငယ်အသွင်ဖြင့်ပင် လှည့်လည်သွားလာ၏။ (ပဉ္စ = ငါးခု + သီခ = ဦးစွန်း။ ပဉ္စသီခ မှ မြန်မာလို ပဉ္စသီ ဖြစ်လာသည်။)

### ဗေလုဝစောင်း

နောင်အခါတွင် နတ်သားသည် ဗေလုဝစောင်းတော်ရှင် ပဉ္စသီခနတ်သားဟူ၍ နတ်လောက၌ ထင်ရှားလာသည်။

ဗေလုဝ (ဗေဠုဝ) ဟူသည့် ပါဠိသည် ဥသျှစ်သီးဟု အနက်ရှိ၏။ ဥသျှစ်သီးမှည့်ကဲ့သို့ ရွှေရောင်အဆင်းရှိသည့် ဗေလုဝပဏ္ဍုနတ်စောင်း ဟု ခေါ်၏။ စောင်းခွက်ကို ရွှေသားဖြင့် ပြုလုပ်ထား၏။ စောင်းလက်ရုံးသည် ဣန္ဒနီလာ ပတ္တမြားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်။ စောင်းညှို့ကို ငွေဖြင့် ပြုလုပ်ထား၍ စောင်းညှို့ကို ဖွဲ့ရန် နှိပ်ရန် တပ်ထားသော ကြိုးငယ်တို့ကို သန္တာဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်။

အတိုင်းအတာပမာဏများအနေဖြင့် စောင်းခွက်သည် တစ်ဂါဝုတ်၊ စောင်းညှို့ဖွဲ့ရာ အရပ်သည် တစ်ဂါဝုတ်၊ အထက်စောင်းလက်၌ တပ်သော အထွတ်သည် တစ်ဂါဝုတ် ရှိသည်။ ဤသို့လျှင် ဗေလုဝပဏ္ဍုနတ်စောင်းသည် သုံးဂါဝုတ်ရှိသည်။ 

နတ်သားသည် ထိုစောင်းဖြင့် ငါးဆယ်မျှသော စောင်းချင်းတို့ကို တီးခတ်၏။ ထိုတီးခတ်သည့်အခါတွင် ထွက်ပေါ်လာသည့် စောင်းသံသည် လေးလကြသည်အထိ အသံမစဲ အမြဲထွက်ပေါ်နေသည်ဟု ဆို၏။

### ချစ်သူနတ်သမီး

ပဉ္စသီခနတ်သား၏ ချစ်သူသည် သူရိယဝစ္ဆသာနတ်သမီး ဖြစ်၏။ သူရိယဝစ္ဆသာနတ်သမီးသည် ပဉ္စသီခနတ်သားကို ကြိုက်နှစ်သက်ခြင်း မရှိဘဲ ရထားထိန်း မာတလိ၏သား သိခဏ္ဍီနတ်သားကိုသာ ချစ်ကြိုက်လျက်ရှိ၏။

သို့သော် ပဉ္စသီခနတ်သားသည် သိကြားမင်းအား မြတ်စွာဘုရားနှင့် တွေ့ဆုံဖူးမြော်ခွင့်ရစေရန်အတွက် အကျိုးဆောင်ဖူးသဖြင့် ကျေးဇူးသိတတ်သည့်အနေဖြင့် သိကြားမင်းက နတ်သမီးနှင့် လက်ထပ်ပေးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပဉ္စသီခနတ်သားအား ဖခင်၏ရာထူးဖြစ်သည့် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်မင်း ရာထူးလည်း ခန့်အပ်ခဲ့သည်။

ပဉ္စသီခနတ်သား၏ ကြင်ယာတော်သည် သူရိယဝစ္ဆသာနတ်သမီး ဖြစ်၍ တိမ္ဗရုနတ်မင်းကြီး၏ သမီးတော် ဖြစ်၏။ သူရိယဝစ္ဆသာ ဆိုသည်မှာ တက်သစ်စ နေဝန်း၏ အရောင်နှင့်တူသော ကိုယ်ရောင်ရှိသဖြင့် ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤနတ်သမီးသည်လည်း အနုပညာရှင် နတ်သမီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  G.P. Malalasekera (၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၀၃)။ *Dictionary of Pali Proper Names*။ **1**။
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  ဓမ္မာစရိယဦးအေးနိုင် (ဘီအေ) (ဩဂုတ်လ ၂၀၁၀)။ *ဗုဒ္ဓကျမ်းလာ နတ်ဒေဝါများ*။ အခန်း - ၄၀၄၊ တိုက် - ၆၊ ညောင်တန်းအိမ်ရာ၊ ပုဇွန်တောင်မြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့: အလင်းသစ်စာပေ။ `|date=` ရှိ ရက်စွဲတန်ဖိုး စစ်ဆေးရန် (အကူအညီ)CS1 maint: location (link)
**အန်ဒါစေတီတော်များ**သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မဇ္ဈဒေသ ပြည်နယ်, Raisen ခရိုင်, ဆန်ချီမြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၉ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည့် စေတီသုံးဆူအစု ဖြစ်သည်။ စေတီတော်များ တည်ရှိရာ နေရာသည် အတော်အတန်မြင့်သည့်အတွက် Bhojpur စေတီများကို အပေါ်စီးမှ မြင်ရသည်။ ထို့အပြင် ပို၍ဝေးသည့် ဆန်ချီရှိ စေတီများကိုလည်း မြင်ရသေးသည်။

စေတီတော်များ
------------

စေတီတော်အမှတ် (၁) ကို ၁၅၀ BCE ခန့်က တည်ခဲ့သည်။ ဤစေတီသည် စေတီတော်သုံးဆူအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ စေတီတော်ကို ဝန်းရံထားသည့် ကျောက်တံတိုင်းအကြွင်းအကျန်များလည်း တည်ရှိသည်။

  

စေတီတော် အမှတ် (၂) နှင့် အမှတ် (၃) တို့တွင် ဗြဟ္မီဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသည့် ကျောက်စာများကို တွေ့ရသည်။ ထိုစာများရှိ အမည်များသည် ဆန်ချီစေတီတော်အမှတ် (၂) နှင့် သောနရီစေတီတော်များတွင် တွေ့ရသည်များနှင့် တူညီနေသည်။ (စေတီအမှတ် (၂) တွင် Vachi နှင့် မောဂ္ဂလိပုတ္တ, စေတီအမှတ် (၃) တွင် Haritiputa ဟူ၍ တွေ့ရသည်။)

ရုပ်ပုံများ
-----------

* Sanchi and surrounding stupas.Sanchi and surrounding stupas.
* Map of Andher stupas.Map of Andher stupas.
* Stupa No.1 and reliquary.Stupa No.1 and reliquary.
* Stupa No.2.Stupa No.2.
* Stupa No.2, reliquary (British Museum) and inscriptions.Stupa No.2, reliquary (British Museum) and inscriptions.
* Stupa No.3. Stupa No.3.
* Stupa No.3. In a red pottery vessel, a reliquary (British Museum ).Stupa No.3. In a red pottery vessel, a reliquary (British Museum ).

အနီးအနားရှိ အခြားစေတီများ
-------------------------

ဆန်ချီမြို့ပတ်ဝန်းကျင် ကီလိုမီတာ ၂၀ ပတ်လည်တွင် စေတီအစု လေးစု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အရှေ့တောင်ဘက်၌ ဘော့ပါနှင့် အန်ဒါ၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် သောနရီ၊ အနောက်ဘက်တွင် သတ္တာရ တို့ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် တောင်ဘက် ၁၀၀ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ဆာရုမရုလည်း ရှိသည်။

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
အနီးအနားရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာစေတီပုထိုးများ |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| သတ္တာရ | 
**ဆန်ချီ**
 | ဘော့ပါစေတီတော်များ |
| သောနရီစေတီများ | ဆာရုမရု | အန်ဒါစေတီတော်များ |

 |

ကိုးကား
-------

1. 1 2  Huu Phuoc's Buddhist Architecture The p.148
2. ↑  Buddhist Circuit in Central India: Sanchi, Satdhara, Sonari, Andher, Travel ... p.34
3. ↑  Buddhist Circuit in Central India: Sanchi, Satdhara, Sonari, Andher, Travel ... p.31
**မြန်မာ-တရုတ် ပိုက်လိုင်းများ** သည် မြန်မာနိုင်ငံ ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ကျောက်ဖြူ ရေနက်ဆိပ်ကမ်းမှ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ခရိုင်ရှိ ကူမင်းမြို့သို့ သွယ်တန်းထားသော ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ပိုက်လိုင်းများ ဖြစ်သည်။

လမ်းကြောင်း
-----------

ပိုက်လိုင်းသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်ဖြူမှ မကွေးနှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတို့ကို ဖြတ်ကာ ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် တရုတ်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိသည်။ ရေနံပိုက်လိုင်းသည် ယူနန်ခရိုင်၏ မြို့တော် ကူမင်းမြို့တွင် အဆုံးသတ်ပြီး ၇၇၁ ကီလိုမီတာ (၄၇၉ မိုင်) ရှည်လျားသည်။ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်းသည် ကူမင်းမြို့မှတဆင့် Guizhou နှင့် Guangxi မြို့များသို့ ဆက်လက်သွယ်တန်းထားပြီး စုစုပေါင်းအရှည် ၂,၈၀၆ ကီလိုမီတာ (၁,၇၀၀ မိုင်) ရှိသည်။ ပိုက်လိုင်းတွင် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ထုတ်ယူနိုင်သော စခန်းများကို ကျောက်ဖြူ၊ ရေနံချောင်း၊ တောင်သာမြို့နယ်နှင့် မန္တလေးမြို့တို့တွင် ထည့်သွင်းတည်ဆောက်ထားသည်။

ဖော်ပြချက်
----------

ရခိုင်ကမ်းလွန်၌ ရွှေသဘာဝဓာတ်ငွေ့သိုက်တွေ့ရှိမှုကို တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ဒေဝူးကုမ္ပဏီမှ ၂၀၀၄ ခုနှစ် တွင် ကြေညာခဲ့သည်။ ယခင်အစိုးရသည် တရုတ်နိုင်ငံကို သဘာဝဓာတ်ငွေ့ဝယ်ယူခွင့်ပြုခဲ့ရာ နှစ်ပေါင်း ၃၀ အတွင်း သဘာဝဓာတ်ငွေ့ပမာဏ ၆.၅ ထရီလျံ ကုဗပေထုတ်ယူနိုင်မည့် သဘောတူစာချုပ်ကို တရုတ်အမျိုးသား ရေနံကော်ပိုရေးရှင်းနှင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဇွန်လက လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။

၇၉၃ ကီလိုမီတာအရှည် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်းကို SEAGP ကုမ္ပဏီက တာဝန်ယူတည်ဆောက်ခဲ့ပြီး စီမံကိန်းကာလ သုံးနှစ်တာကြာမြင့်ခဲ့ကာ ခန့်မှန်းကုန်ကျစရိတ် အမေရိကန်ဒေါ်လာ နှစ်ဘီလျံခန့် ကုန်ကျခဲ့သည်။ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်း စီမံကိန်း၏ ၅၀.၉ ရာခိုင်နှုန်းကို တရုတ်အမျိုးသားရေနံကော်ပိုရေးရှင်းက ပိုင်ဆိုင်ပြီး ကိုရီးယားနိုင်ငံ ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ကုမ္ပဏီနှစ်ခုက ၂၅.၀၄ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ၄.၁၇ ရာခိုင်နှုန်း၊ အိန္ဒိယကုမ္ပဏီနှစ်ခုက ၄.၁၇ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ၈.၃၅ ရာခိုင်နှုန်း အသီးသီးပိုင်ဆိုင်ကြပြီး မြန်မာ့ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့လုပ်ငန်းမှ ၇.၃၇ ရာခိုင်နှုန်းသာ အကျိုးအမြတ်ပိုင်ဆိုင်မှုရှိသည်။

သဘာဝဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်းသည် တစ်နှစ်လျှင် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ကုဗမီတာ ၁၂ ဘီလျံ ပို့လွှတ်ရန် တည်ဆောက်ထားပြီး စီမံကိန်းကာလ ပထမအဆင့်အတွင်း သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ကုဗမီတာ ၅ ဒသမ ၂ ဘီလျံ ပို့လွှတ်နိုင်ရန် ရည်မှန်းထားသည်။ နှစ်ပေါင်း ၃၀ အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ရောင်းချရမှုနှင့် ပိုက်လိုင်းဖြတ်သန်းခအတွက် အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်းပေါင်း ၃၀ ဘီလျံခန့် ရရှိမည်ဟု စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့များက ခန့်မှန်းထားသည်။

အငြင်းပွားမှုများ
-----------------

မြန်မာနိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၂၆ ရာခိုင်နှုန်းသာ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားရရှိနိုင်သည့် အခြေအနေတွင် မိမိနိုင်ငံမှထွက်ရှိသော သဘာဝဓာတ်ငွေ့အား ပြည်ပသို့ တင်ပို့ရောင်းချခြင်းမပြုသင့်ဟု ဆန့်ကျင်သူများက ကန့်ကွက်နေသည့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်းစီမံကိန်းကို အစိုးရဟောင်းလက်ထက်က သဘောတူလက်မှတ်ရေးထိုး စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  
"China starts building Myanmar pipeline"၊ *Xinhua*၊ Downstream Today၊ 2009-11-03။ 2009-11-07 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  "Construction of Sino-Myanmar oil-and-gas pipelines to begin in Sept"၊ Global Times၊ 2009-06-17။ 2009-06-17 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ Archived from the original on 1 May 2011။
3. 1 2 3 4  အောင်ရှင် (၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၃)။ မြန်မာ-တရုတ် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်း စတင်ပို့လွှတ်။ *မြန်မာတိုင်း(မ်)*။  ၂၇ ဇူလိုင် ၂၀၁၇ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။[*လင့်ခ်သေ*]
**အန်တိုနီရို ကွန်တီ** (၃၁ ဇူလိုင်လ ၁၉၆၉ခုနှစ် ဖွားမြင်) သည် အီတလီလူမျိုး ကြေးစားဘောလုံးနည်းပြနှင့် ဘောလုံးကစားသမားဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူသည် လက်ရှိတွင် အင်္ဂလန် အဆင့်မြင့်တန်းအသင်း ချဲလ်ဆီးအသင်းတွင် မန်နေဂျာအဖြစ် တာဝန်ယူနေသည်။
ကွန်တီသည် သူ၏ကစားသမားဘဝကို မွေးရပ်မြေ လက်ဆီအသင်း၌ ကွင်းလယ်ကစားသမားတစ်ဦးအဖြစ် စတင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဂျူဗင်တပ်အသင်း၏ ထင်ရှားကျော်ကြားဆုံးကစားသမားများထဲမှ တစ်ဦးအဖြစ် ထင်ပေါ်လာခဲ့သည်။ သူသည် ဂျူဗင်တပ်အသင်းအား အသင်းခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ယူကစားခဲ့စဉ် စီးရီးအေ ဖလား (၅)ကြိမ်အပြင် ဥရောပချန်ပီယံလိဒ်ဖလားကိုလည်း ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် အီတလီလက်ရွေးစင်အဖြစ် ၁၉၉၄ ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲနှင့် ၂၀၀၀ ဥရောပအဖွဲ့ချုပ် ဖလား ပြိုင်ပွဲများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ပြိုင်ပွဲနှစ်ခုလုံးတွင် အီတလီအသင်းသည် ဒုတိယရခဲ့သည်။  

ကွန်တီ၏မန်နေဂျာဘဝကို ၂၀၀၆ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ဘာရီအသင်းအား ၂၀၀၈-၀၉ စီးရီးဘီ ချန်ပီယံဘွဲ့ရအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ နောက် ၂ နှစ်အကြာတွင် စီရန်နာ အသင်းကို စီးရီးအေသို့ ပို့ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ခုနှစ်တွင် ဂျုဗင်တပ်အသင်းကို စတင်တာဝန်ယူခဲ့ပြီး ၃-၅-၂ ကစားကွက်ဖြင့် စီးရီးအေ ချန်ပီယံ (၃)နှစ် ဆက်တိုက် ရရှိစေခဲ့သည်။ ယူရို ၂၀၁၆ မစမှီအထိ အီတလီလက်ရွေးစင်အသင်းကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ဧပြီတွင် ချဲလ်ဆီးအသင်းကို စတင်တာဝန်ယူခဲ့ပြီး ယင်းနှစ်၌ပင် အင်္ဂလန် အဆင့်မြင့်တန်း ချန်ပီယံဖြစ်စေခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Antonio Conte။ Worldfootball.net။  5 August 2016 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**အလုပ်မှန်လျှင်ကူညီချင်** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

အကြောင်းအရာ
-----------

မုံရွာခရိုင်၊ ဘုတလင်မြို့နယ် ခိုးကျောင်းရွာတွင် ဘုန်းတော်ကြီး ဦးဧသီသည် ရေကန်တူးရာ ကျောက်ဖျာများကို လွှာ၍ လွှာ၍ ယူရပြီး ၎င်းကန်နံဘေးတွင်လည်း အုန်း၊ ထန်း၊ ရှောက်၊ သံပရာ၊ မာလကာ စသော သစ်ပင်များ ဖြစ်ထွန်းနေသည်ကို ဝန်ထောက်က နှစ်သက်ကြည်နူးပျော်ရွှင်မှုဖြစ်၍ အစိုးရထံ စာတင်ရာ မြေနှင့်ဆိုင်သည့် မင်းကြီးက ငွေကျပ် နှစ်ထောင်ဖိုးရသဖြင့် ၎င်းကန်သည် အလွန်လှပ ကြီးကျယ်သည်။ ကျောင်းဒကာများက ဤအကြောင်းကို စာဖွဲ့ဆိုခိုင်းသည့်အတွက် ရေးဖွဲ့ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

အလုပ်မှန်လျှင်ကူညီချင်
----------------------

မိုးနွေအစဉ်၊ ခိုးရွှေချောင်းတွင်မှ၊ ရိုးမြောင်းတာ ယာတလျှောက်က၊ ရွာသောက်ရန်လူခိုမှီဘို့၊ ဦးဧသီတူးစေခိုင်းလို့၊ ငွေတိုင်းထွာ ဖြေ့ကာစွတ်ချည်နှင့်၊ နေ့ရက်ရှည်များစွာလုပ်ရှာရ၊ အားထုတ်ခဲ့အင်မတန်။  

  

ကျောက်ဖျာ ဖောက်လွှာထွင်းလို့၊ မာမြင်းစွာ သေလာပထဝီမို့၊ ဧဆရာသီမေဓါဝီ ဘုန်းငဲ့မှပ၊ မှီအုံးတွင် ခွေကာကြံလို့၊ ညဉ့်သုံးယာမ်မပျော်ဘု၊ နှလုံးတော်သည်စိတ်ထဲတွင်မှ၊ စွဲစေတဲ့ကန်။  

  

ဝိနည်းတော်မဟာဝါက၊ သာဝကာအထင်ပြုကြ၊ ရှင်ကရုဝေလတောတွင်မှ၊ နဒီဃယာ၊ ညီညာတဲ့သဘောနှင့်၊ ပါသောရှင်တထောင်အချွတ်တွင်မှ၊ အဝတ်ထည်သူကောင်ကဖြုတ်လို့၊ လှောင်ပုပ်စွာ ယုတ်မာတဲ့အနံ့နှင့်၊ ဆုတ်ဖြန့်ကာကိုင်တော်မူမိလျှင်၊ ပံ့သုကူလောက်တွေဖွေးရက်မို့၊ ရေဆေးရန် ကန်မရှိသည်ဟု၊ ကြံမိကာ စိတ်တော်ကူးလိုက်လျှင်၊ မျှော်ဖူးနှိမ်ဝတိန်ဖျားက သိကြားပင် အရောက်ဆင်းလို့၊ ကျောက်အင်းပျဉ်ဆေးလျှော်ဖွတ်ဖို့၊ နှင်းလှူကပ်နတ်ရေကန်၊ ပမေနံစံနှုန်း။  

  

စခန်းညွှန်လမ်းဝန်ထောက်က၊ တင်လျှောက်ကာ အလွှာသလို့၊ မာဃနတ်သိကြားက၊ မြတ်ဖျားရှင်လိုသော်ရောက်စေဘို့၊ ဘော်ကျောက်ဖျာ ငွေလွှာစီလို့၊ ပေါက္ခရဏီထွေ ထွေလျှံသည့်၊ ဒေဝဒံရေဖန်ဆင်းလေသို့၊ ကန်ကျင်းရေနှစ်ထောင်တွက်တဲ့၊ ဖောင်မဂ္ဂင်နာဝါလှေနှင့်၊ သတ္တဝါတွေ အမတာပြေထိစီးရအောင်၊ ရေမီးစုံအရောင်သယမ္ဘူနှင့်၊ နောင်တဆူညောင်ဘူမိ၊ ဗောဓိဆွတ်ခြွေခူးရန်ဘို့၊ ဝိပဿနံ၊ ပရိယတ်ညဏ် စူးသူမို့၊ ဘိလပ်စံထပ်မံလို့တူးပေရ၊ ဦးဧသီဘုန်း။

ခက်ဆစ်
------

၁။ သေလာပထဝီ = ကျောက်သားမြေ။

၂။ မေဓာဝီ = ပညာရှိ။

၃။ နဒီဃယာ = ဃယာနဒီမြစ်။

၄။ ပမေနံ = ဥပမာနှိုင်းလောက်သည်။

၅။ ပေါက္ခရဏီ = ကြာရှိသောကန်။

၆။ ဒေဝဒံ = ဒေဝဒတ် (ပါ)၊ နတ်ပေးသည်။

၇။ အမတာပြေ = နိဗ္ဗာန်ပြည်။

၈။ သယမ္ဘူ = အလိုလိုသိမြင်တော်မူသော ဘုရား။

၉။ ဗောဓိ = မဂ်ညာဏ် ဖိုလ်ညာဏ်။

၁၀။ ဝပဿနံ = ဝိပဿနာတရား။

၁၁။ ပရိယတ်ညာဏ် = စာပေကျမ်းဂန် သင်ကြားခြင်း၊ ပညာညာဏ်။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော ခေါင်းစဉ်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------
ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၊ စစ်ကိုင်း တိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာမြို့နယ် မုံရွာမြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက် (၇)မိုင်ကျော် အကွာ မြေနဲရွာ တွင် မိုးညှင်း ကျောင်းတိုက်ကြီး တည်ရှိသည်။

မိုးညှင်း အမည်မှာ အင်းဝခေတ် သက္ကရာဇ် ၇၈၈ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သော မိုးညှင်းမင်းတရားမှ ဆင်းသက်လာသော အမည်နှင့် သက္ကရာဇ် ၁၃ဝ၁ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထားခဲ့သော အမည်နှစ်ခု ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းမှုအရ ဖြစ်ပေါ်လာသော သမိုင်းပေါင်းကူး အမည်ထူးဖြစ်သည်။

ထို မိုးညှင်းသမ္ဗုဒ္ဓေ ကျောင်းတိုက်အတွင်း သမ္ဗုဒ္ဓေစေတီတော်ကြီးနှင့် တကွထင်ရှားသော သာသနိက အဆောက်အအုံများ များစွာရှိသည်။

၁။ သမ္ဗုဒ္ဓေ စေတီတော်
၂။ အာလိန်ငါးဆင့် ခေါ် တာဝတိံသာ စူဠာမဏိ စေတီတော်
၃။ ကမ္ဘာအကြီးဆုံး ဆင်ခံဘုရားနှစ်ဆူ
၄။ ဝိပသနာတရားများပွားများအားထုတ်ရာ ပဌာန်းအဓိပတိဓမ္မာရုံကြီး
၅။ အချိန်ကာလ တန်ဖိုးပြ ညွန်ကြားလျက် ရှိသော နာရီစင်ကြီး
၆။ သမိုင်းကြောင်းစုံ ခြုံငုံပြသထားသော သမိုင်းပြတိုက်ကြီး
၇။၂ဝရာစု သာသနာပြု ပုဂ္ဂိုလ်ကျော် မိုးညှင်းဆရာတော် ပုံတူပြတိုက် စသည်တို့ဖြစ်သည်။

  

စေတီတော်ကြီးနှင့် တကွထင်ရှားသော သာသနိက အဆောက်အအုံများ များစွာရှိသည်။
၁။ သမ္ဗုဒ္ဓေ စေတီတော်
၂။ အာလိန်ငါးဆင့် ခေါ်တာဝတိံသာ စူဠာမဏိ စေတီတော်
၃။ ကမ္ဘာအကြီးဆုံး ဆင်ခံဘုရားနှစ်ဆူ
၄။ ဝိပသနာတရားများပွားများအားထုတ်ရာ ပဌာန်းအဓိပတိဓမ္မာရုံကြီး
၅။ အချိန်ကာလ တန်ဖိုးပြ ညွန်ကြားလျက် ရှိသော နာရီစင်ကြီး
၆။ သမိုင်းကြောင်းစုံ ခြုံငုံပြသထားသော သမိုင်းပြတိုက်ကြီး
၇။၂ဝရာစု သာသနာပြု ပုဂ္ဂိုလ်ကျော် မိုးညှင်းဆရာတော် ပုံတူပြတိုက် စသည်တို့ဖြစ်သည်။

  

ယခုအနေ မိုးညှင်းသမ္ဗုဒ္ဓေ
မိုး ညှင်းသမ္ဗုဒ္ဓေ ကျောင်းတိုက်ကြီးအတွင်း အခြား⁠အခြားသော အဆောက်အဦး များနှင့် လေ့လာဖွယ်ရာများလည်း စုံလင်လှသည်။ နေ့ည ဘုရားဖူးရောက်လာသူတို့ နေထိုင် တည်းခိုရန် အဆောက်အအုံများစွာလည်း ရှိသည်။ နားနေရန် အဆောင်များအဖြစ် ရွေစိတ်ကြိုက် ရွေစိတ်ကြည် ရွေစိတ်ပျှော် ရွေစိတ်အေး ရွေစိတ်ရွင် ရှူ့ခင်းသာ အဆောင် စသည်တို့ရှိသည်။ ညဉ့်အိပ်တည်းခိုရန်အဖြစ် မြတ်သီရိ၊ မြတ်ပီတိ၊ မြတ်ချမ်းသာ အဆောင်များနှင့် ကြည်နူးဖွယ် ၁၊ ၂၊ ၃ စသည့် အဆောင်များ ရှိသည်။ နေ့ည လျှပ်စစ်ဓာတ်အား လွတ်ပေးထားသဖြင့် အမှောင်မချဉ်း အရောင်လင်းလျှက် ရှိသည်။ သောက်သုံးရေအတွက် မြင့်မားသော ရေစင်ကြီးများမှ ရေများ အဆက်မပြက် လွတ်ပေးထားသည်။ မိုးညှင်းသမ္ဗုဒ္ဓေသို့ ဘုရားရောက် တည်းခိုဘူးသူတိုင်း ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ရွင်လန်း ချမ်းသာကြလေသည်။

ယခု အခါ သမ္ဗုဒ္ဓေ စေတီတော်ကြီးနှင့် မိုးညှင်းသမ္ဗုဒ္ဓေ ကျောင်းတိုက်ကြီးကို ကျောင်းတိုက်အတွင်းရှိ သံဃာအဖွဲ့နှင့် ဂေါပကအဖွဲ့တို့က ဖိဖိစီးစီး ထိန်သိမ်းစောင့်လျောက်လျှက် ရှိသည်။ ကျေးဇူးရှင် ပထမဆရာတော် အရှင်မြတ်ကြီး စတင်စိုက်ထူခဲ့သော ပန္နက်မူအတိုင်း အရာရာမှာ အတတ်နိုင်ဆုံး ထိန်းသိမ်း လိုက်နာလျက်ရှိသည်။
**ဂိုဘီသဲကန္တာရ** (/ˈɡoʊ.bi/)သည် အာရှတိုက်တွင် တည်ရှိသော ကြီးမားသည့် သဲကန္တာရ (သို့) ဆူးချုံနွယ်ထူသော ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ မန်ဒရင်းတရုတ်ဘာသာဖြင့် ဂိုဘီ (戈壁)မှာ ချုံနွယ်ထူဒေသဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ၎င်းသည် မြောက်ပိုင်း နှင့် တရုတ် အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသ အချို့နှင့် မွန်ဂိုလီးယားတောင်ပိုင်းဒေသတို့ကို ဖုံးလွှမ်းထားသော ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော ကန္တာရဖြစ်သည်။ ဂိုဘီ၏ ကန္တာရချိုင့်ဝှမ်းလွင်ပြင်အား မြောက်ဘက်တွင် မွန်ဂိုလီးယား ကုန်းမြင့်လွင်ပြင်နှင့် မြက်ခင်းပြင်များ၊ အယ်လ်တိုင်း တောင်များ၊ အနောက်ဘက်တွင် တာကလာမာကန် ကန္တရ၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ဟက်ဆီကုန်းတန်းနှင့် တိဘက် ကုန်းမြင့်၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် အနောက်တရုတ်လွင်ပြင်တို့က ဝန်းရံထားသည်။ ဂိုဘီ သဲကန္တာရသည် မွန်ဂို အင်ပါယာကြီး၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းနှင့် ပိုးလမ်းမတလျောက်ရှိ အရေးပါသော မြို့များ တည်ရှိသဖြင့် သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည်။ တရုတ်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်းအစိတ်အပိုင်းများကိုဖုံးလွှမ်းထားပြီး တောင်ပိုင်းမွန်ဂိုလီးယားအထိ ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော ကန္တာရဖြစ်သည်။

ဂိုဘီသဲကန္တာရသည် မြောက်ဘက်တွင် မွန်ဂိုလီးယားမြက်တောများနှင့် မြေညီ၍ သစ်တောမရှိသော မြက်ခင်းပြင်၊ အနောက်ဘက်တွင် Taklamakan ကန္တာရ၊ Hexi စင်္ကြလမ်း၊ အနောက်တောင်တွင် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တရုတ်မြောက်ပိုင်းလွင်ပြင်တို့ဖြစ် ဝန်းရံထားသည်။ ဂိုဘီသဲကန္တာရသည် မွန်ဂိုအင်ပါယာနှင့် ပိုးလမ်းမကြီးရှိ များစွာသောအရေးပါသောမြို့များကြောင့် သမိုင်းတွင်ထင်ရှားခဲ့သည်။

အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာမှ ဂိုဘီသဲကန္တာရအထိ တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်မှမိုးရိပ်ပုံစံရာသီဥတုမျိုးရရှိသည်။ ဂိုဘီ သဲကန္တာရသည် တိဘက် ကုန်းမြင့် အိန္ဒိယ သမုဒ္ဓရာမှ ရေခိုးရေငွေ့များ ဂိုဘီ ဒေသသို့ မရောက်ရှိအောင် ကာဆီးထားသဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသော မိုးခေါင် ကန္တာရတစ်ခုဖြစ်သည်။

မှတ်စုများ
----------

ကိုးကား
-------

1. ↑  Sternberg, Troy (2015-01-26). "Contraction of the Gobi Desert, 2000–2012" (in en). *Remote Sensing* **7** (2): 1346–1358. doi:10.3390/rs70201346.

နောက်ထပ်ဖတ်ရန်
--------------

* Owen Lattimore. (1973) "Return to China's Northern Frontier". *The Geographical Journal*, Vol. 139, No. 2 (June 1973), pp. 233–242.
* Cable, Mildred and French, Francesca (1943) *The Gobi Desert* Landsborough Publications, London, OCLC 411792.
* Man, John (1997) *Gobi: Tracking the Desert* Yale University Press, New Haven, ISBN 0-300-07609-6.
* Stewart, Stanley (2001) *In the Empire of Genghis Khan: A Journey among Nomads* HarperCollins Publishers, London, ISBN 0-00-653027-3.
* Thayer, Helen (2007) *Walking the Gobi: 1,600 Mile-trek Across a Desert of Hope and Despair* Mountaineer Books, Seattle, WA, ISBN 978-1-59485-064-6.
* Younghusband, Francis (1904) *The Heart of a Continent*, John Murray.

ပြင်ပလင့်များ
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ဝီကီမီဒီယာ ကွန်မွန်းစ်တွင် ***Gobi Desert*** နှင့် ပတ်သက်သော မီဒီယာ ရှိသည်။ |

* Map, from "China the Beautiful"
* Flickr: Photos tagged with gobi

ကိုဩဒိနိတ်: 42°35′N 103°26′E﻿ / ﻿42.59°N 103.43°E﻿ / 42.59; 103.43
**ကန်စွန်း**သည် အပူပိုင်းဒေသ ကုန်းတစ်ပိုင်း ရေတစ်ပိုင်း ပေါက်ရောက်သော အပင်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဟင်းသီးဟင်းရွက် အဖြစ် စိုက်ပျိုးလေ့ ရှိကြသည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အပူပိုင်းနှင့် အပူလျော့ပိုင်း ဒေသများတွင် တွေ့ရလေ့ ရှိပြီး မည်သည့်နေရာတွင် စတင်ပေါက်ရောက်ခဲ့သည်ကိုမူ မသိရပေ။
"'ကန်စွန်း'"သည် ရေထဲ(သို့မဟုတ်) စိုစွတ်သောမြေပေါ်တွင် ရှင်သန်ကြီးထွားနိုင်သည်။ "'ကန်စွန်းရိုး'"များသည် ၂–၃ မီတာ (၇–၁၀ ပေ) သို့မဟုတ် ပို၍ ရှည်လျားနိုင်သည်။ အဆစ်များမှ တစ်ဆင့် အမြစ်များထွက်ကြသည်။ ကန်စွန်းရိုးသည် အခေါင်းပွများဖြစ်ကြပြီး ရေပေါ်၌ ပေါ်နိုင်သည်။ ကန်စွန်းရွက်သည် ပုံမှန်များဖြင့် (မြှားခေါင်းပုံသဏ္ဌာန်) ၅–၁၅ cm (၂–၆ in)သေးသွယ်ရှည်လျား၍ အဖျားပိုင်းချွန်၍ ၂–၈ cm (၀.၈–၃ in) ကျယ်ပြန့်သည်။ ပန်းပွင့်များသည်တံပိုးပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်၊ ၃–၅ cm (၁–၂ in) နှင့် အများအားဖြင့် အဖြူရောင့်ဖြင့် နှင့် အလယ်တွင် မရမ်းစေ့ရောင်ရှိသည်။ ပင်စည်အရိုးကို ဖြတ်၍ မြေ၌ထိုးစိုက်၍ စိုက်ကာ အဆစ်များမှ အမြစ်များဖြာထွက်ကာ ရှင်သန်စေနိုင်သည်၊ (သို့) မျိုးစေ့ကို အသုံးပြု၍လည်း စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Gupta, A.K. (2013). "*Ipomoea aquatica*". *IUCN Red List of Threatened Species* **2013**. IUCN. doi:10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T168908A1252058.en.
2. ↑  Growing kangkong in water။ *curiousgardener.com*။
3. ↑  Kangkungking.com။ Kangkungking.com။ ၂၀ နိုဝင်ဘာလ ၂၀၁၂ တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  ၁၃ ဇန်နဝါရီလ၂၀၁၄ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  ကန်စွန်းရွက်စိုက်ပျိုးနည်း (၅ နိုဝင်ဘာလ ၂၀၁၄)။ 10 June 2020 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  10 June 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**ဂိုကန်နဝိဟာရ** (Sinhala: ගෝකන්න විහාරය) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းစီရင်စု၊ ထရင်ကိုမလီးမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် ဖရဒ်ရစ်ခံတပ်၏ ဝင်ပေါက်နှင့် နီးကပ်စွာတည်ရှိပြီး ခံတပ်ဝင်းအတွင်းထဲတွင် တည်ရှိသည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၏ ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်များအရ ထရင်ကွန်မလီးကို ရှေးခေတ်အခါက ဂိုကန်နအဖြစ် သိခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ မဟာဝံသကျမ်းစာတွင်လည်း ဂိုကန်နဝိဟာရကို ဘုရင် Mahasen က သုံးရာစု (၂၇၅ - ၃၀၁ အေဒီ) တွင် Swami ကျောက်ဆောင်ပေါ်တွင် တည်ရှိနေသည့် ရှီဝကျောင်းတော်ကို ဖျက်ဆီးကာ တည်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ယနေ့အချိန်တွင် ထိုကျောက်ဆောင်ပေါ်တွင် Koneswaram Kovil သည် တည်ရှိလျက်ရှိသည်။ ဘုရင် Agbo V လက်ထက်တွင် ကျောင်းတော်ကို ပြင်ဆင်မွမ်းမံမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး တရားဟောခန်းမဆောင်တစ်ခုကိုလည်း တိုးချဲ့တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

တမီလ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားထားသည့် ကျောက်စာတစ်ခုကို ခံတပ်၏ အဓိကဝင်ပေါက်အနီးတွင် တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုကျောက်စာတွင် ထိုနေရာ၌ ဟိန္ဒူကျောင်းတော်တည်ရှိခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ထိုဟိန္ဒူကျောင်းတော်ကို ပေါ်တူဂီတို့က ဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဟိန္ဒူကျောင်းတော်ကို ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။

### လက်ရှိကာလ

၁၉၆၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် ယဉ်ကျေးမှုရေးရာဝန်ကြီးဌာန၏ ထရင်ကွန်မလီးအစိုးရတာဝန်ရှိသူက Koneswaram Kovil ၏ အရှေ့ဘက်ရှိ ဗောဓိပင်သည် ဖျက်ဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ မကြာသေးမီက ရေငုပ်သမားများသည် တစ်ဝက်တစ်ပျက်နစ်မြုပ်နေသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာကျောက်စာများကို အနီးအနားရှိ ပင်လယ်ပြင်ဧရိယာတွင် တွေ့ရှိခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့ကို ကမ်းခြေသို့ ဆောင်ယူခဲ့ကြသည်။[]

ကိုးကား
-------

1. ↑  Cyril Mathew (1983)။ *An Appeal to UNESCO to Safeguard and Preserve the Cultural Property in Sri Lanka Endangered by Racial Prejudice, Unlawful Occupation, Or Wilful Destruction*။ 28 October 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**ဂိုရပ်ပါဆေးရုံ သေဆုံးမှုများ** သည် ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လလယ်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဥတ္တရပဒေသပြည်နယ်၊ ဂိုရပ်ပါမြို့ရှိ နိုင်ငံပိုင် ဘာဘာရာဟပ်ဒတ် ဆေးကောလိပ်တွင် ကလေးငယ် ၇၀ ကျော် သည် ဆေးရုံသို့ ပေးပို့ထားသော အောက်ဆီဂျင်ပြတ်လပ်မှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့ကြသည်။ ဆေးရုံ၏ အောက်ဆီဂျင်ထောက်ပံ့မှုကို ငွေကြေးထောက်ပံ့မှု မရှိသောကြောင့် အောက်ဆီဂျင် ထောက်ပံ့မှုပေးသူဖက်မှ ဖြတ်တောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဖြစ်ရပ်များ
-----------

ကြွေးမြီ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅၀,၀၀၀ ပေးရန် ကျန်ရှိနေခြင်းကြောင့် ဘာဘရာဟပ်ဒတ် ဆေးကောလိပ်သို့ အောက်ဆီဂျင်ပေးသွင်းမှုကို အောက်ဆီဂျင်ထောက်ပံ့မှုပေးသူဖက်မှ ရပ်တန့်လိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဩဂုတ် ၁၀၊ ၂၀၁၇ မှစတင်ကာ ပထမ ၄၈ နာရီအတွင်း ကလေးငယ် ၃၀ သေဆုံးခဲ့ရာ၊ မွေးကင်းစဆောင်မှ ၁၇ ဦး၊ ပြင်းထန်ဦးနှောက်ရောင်ကုသဆောင်မှ ၅ ဦး၊ အထွေထွေကုသဆောင်မှ ၈ ဦး တို့ ဖြစ်သည်။ ဥတ္တရပဒေသပြည်နယ်အစိုးရမှ ဆေးရုံအုပ်ကို "ပေါ့ဆမှု"ဖြင့် ဩဂုတ် ၁၂၊ ၂၀၁၇ တွင် ရာထူးမှ ရပ်စဲခဲ့သည်။

အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ် နာရန်ဒြာ မိုဒီ ၏ရုံးက ကျန်းမာရေးဝန်ကြီး အန်နုပရီရာ ပတေးနှင့် ပြည်ထောင်စု ကျန်းမာရေး အတွင်းရေးမှူးတို့နှင့် အတူ အခြေအနေအား "အဆက်မပြတ် စောင့်ကြည့်နေသည်" ဟု ဆိုသည်။ ဥတ္တရပဒေသပြည်နယ် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီး ဆစ်ဟပ်နတ်ဆင်းက အောက်ဆီဂျင် ပြတ်လပ်မှုသည် သေဆုံးရခြင်းများ၏ အကြောင်းရင်းမဟုတ်ဟု ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ ဥတ္တရပဒေသပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် ယိုဂီအဒစ်ရာနတ် က မတော်တဆမှုအတွက် စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ကို စေလွှတ်တာဝန်ပေးခဲ့ပြီး "အပြစ်ရှိသူ မည်သူကိုမျှ သက်ညှာခြင်းမရှိစေရ" ဟု ကတိပေးခဲ့သည်။ ပြည်သူလူထုမှ ဖိအားပေးခဲ့ပြီးနောက် ဆေးရုံသို့ ယိုဂီအဒစ်ရာနတ် က ဩဂုတ် ၁၃၊ ၂၀၁၇ တွင် လာရောက်ခဲ့သည်။

အိန္ဒိယအမျိုးသားကွန်ဂရက်က သီးခြားစုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံတရားရုံးချုပ်က စောင့်ကြည့်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ရှေ့နေနှင့် ကွန်ဂရက်နိုင်ငံရေးသမား ဂျဗာရှာဂေး က "သေဆုံးမှုများအတွက် ဝန်ကြီးချုပ်၊ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီး၊ ဆေးကောလိပ်ကျောင်းအုပ် တို့တွင် တာဝန်ရှိသည်။ ဥတ္တရပဒေသပြည်နယ်အစိုးရသည်လည်း သွေးစွန်းခဲ့ပြီ။ သူတို့သည် ဖုံးကွယ်ရန်အတွက် လုပ်ဆောင်နေကြသည်။" ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Gorakhpur hospital deaths: Yogi Adityanath, J P Nadda visit BRD as death toll rises to 72။ *The Indian Express* (13 August 2017)။  13 August 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  30 Children Die in Indian Hospital Over 2 Days; Critics Cite Oxygen Shortage။ *The New York Times* (11 August 2017)။  13 August 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Husain၊ Yusra (12 August 2017)။ Gorakhpur hospital deaths: BRD Medical College principal suspended။ *The Times of India*။  13 August 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  Udayakumar၊ Ganesh Kumar Radha (12 August 2017)။ PM Narendra Modi is constantly monitoring situation in Gorakhpur, his office says။ *India Today*။  13 August 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
5. ↑  Sharma၊ Aman (13 August 2017)။ Oxygen doesn’t seem to be reason for Gorakhpur children dying: UP Health Minister SN Singh။  13 August 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
6. ↑  Basu၊ Snigdha (13 August 2017)။ Facing Anger, Yogi Adityanath Visits Gorakhpur Hospital: 10 Points။ *NDTV*။  13 August 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
7. ↑  Congress Calls For Supreme Court Monitored Probe Into Gorakhpur Deaths။ *NDTV* (13 August 2017)။  13 August 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
မြန်မာ့ဝေါဟာရတွင် ဇော်မွှားဟုတွင်သောပန်းမျိုးကို ရုက္ခ 
ဗေဒနည်းအရ ခွဲခြားကြည့်လျှင်၊ မျိုးရင်းအားဖြင့် သုံးမျိုးရှိသည် 
ကိုတွေ့ရသည်။ ပထမမျိုးရင်းမှာ 'ဒိုင်အင်းသပ် ကယ်ရီယိုဖစ် 
လပ်(*Dianthus caryophyllus*)'ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်လို 'ကာနေးရှင်း(carnation)'ဟု ခေါ်သည် မြန်မာ 
တို့ကမူ ဇော်မွှားကြီးပန်းဟု ခေါ်ကြသည်။ ဒုတိယမျိုးရင်းမှာ 
'ဒိုင်အင်းသပ် ပလူမားရိယပ်(*Dianthus plumarius*)'ဖြစ်၍၊ အင်္ဂလိပ်လို 'ပင့်ခ(pink)'ဟု 
ခေါ်သည်။ ဤမျိုးရင်းဝင်ဇော်မွှားပန်း၏ အရွယ်မှာ သွယ်သည် 
ဖြစ်၍၊ မြန်မာလို ဇော်မွှားရွက်သွယ်ဟု ရုက္ခဗေဒပညာရှင်တို့က 
အမည်ပေးကြသည်။ တတိယမျိုးရင်းမှာ 'ဒိုင်အင်းသပ်ဗာဗတပ်(*Dianthus barbatus*)' 
ဖြစ်သည်။ ယင်းကို အင်္ဂလိပ်လို 'ဆွိ ဝီလျံ(sweet William)'ဟုခေါ်သည်။ ဤ 
အမျိုးမှာ ရွက်ကားမျိုးဖြစ်၍၊ ရုက္ခဗေဒပညာရှင်တို့က ဇော်မွှား 
ရွက်ကားဟု အမည်ပေးကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဤရွက်ကား 
မျိုးကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြသည်။

ဇော်မွှားကြီးပင်သည် ၁ ပေမှ ၃ ပေအထိမြင့်သောနှစ်ကြာ 
ခံပင်မျိုးဖြစ်သည်။ အပွင့်များစွာပွင့်သည်။ အပင်၌ မျက်နှာချင်း 
ဆိုင် အရွက်ပြားကလေးများရှိသည်။ ဥရောပတိုက်တောင်ပိုင်း 
သည် ထိုပန်းပင်၏ မူလ ပေါက်ရာ အရပ်ဖြစ်သည်။ ပန်းပွင့်၌ 
ပန်းရောင်၊ ခရမ်းရောင်နု၊ အနီ၊ အဖြူ သို့မဟုတ် အဝါရောင် 
များ ရှိတတ်သည်။ ပင်စည်မှ အတက်နုကလေးများကို ပျိုးယူ 
ခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ပင်စည်တစ်ခုကို မြေကြီးသို့ကိုင်းယူ၍ အမြစ် 
သစ်များထွက်စေခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ မျိုးပွားယူနိုင်သည်။ ပန်းပွင့် 
ကြီးစေရန် အဖူးတစ်ခုတည်းကိုသာ ချန်၍၊ ကျန်အဖူးများကို 
ခြွေချရသည်။ ထိုပန်းပင်မျိုးကို စိုက်ပျိုးကြခြင်းမှာ ပန်းပွင့်ကြီး 
ခြင်း၊ အရောင်လှခြင်း၊ အနံ့မွှေးခြင်းတို့ကြောင့်ဖြစ်သည်။ 
သို့သော် တပင်တည်းတွင် ထိုဂုဏ်များနှင့်ပြည့်စုံသော ပန်းပွင့် 
ကိုရခဲသည်။ ဇော်မွှားကြီးပန်းပင်သည် မွှေးကြိုင်သော အရွယ် 
သင့်ပန်းများ ပွင့်သည်ဟုဆိုလျှင်ပင်၊ ယင်းကို အကောင်းဆုံးဟု 
ခေါ်ရသည်။

ဇော်မွှားကြီးပင်သည် သဲများများနှင့် ရောထားသော နုံးမြေ 
တွင် ဖြစ်ထွန်းသည်။ ထိုအပင်ကို ဖျက်ဆီးတတ်သော အဆိုး 
ဆုံးရန်သူမှာ 'ဝိုင်ယာဝမ်း'ခေါ် ပိုးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ကာကွယ် 
ရန်နည်းမှာ လတ်ဆတ်သည့် အာလူး၊ ခါဥဖြူကဲ့သို့သော ဥ 
တစ်မျိုးမျိုးကို ပါးပါးလှီးပြီးနောက် မြေကြီးအတွင်း အမြစ်၏ 
အနီး၌ ညနေပိုင်း တွင်မြှုပ်ထားရသည်။ နောက်တစ်နေ့နံနက် 
တွင် ပါးပါးလှီး၍ထည့်ထားသော ဥအလွှာတွင် ထိုပိုးများ
တွယ်ကပ်၍နေသည်ကိုတွေ့ရပေမည်။ ထိုအခါ ပိုးများကို ဖျက် 
ဆီးပစ်နိုင်သည်။ ဇော်မွှားကြီးပင်ကို မြန်မာနိုင်ငံ၌ အနှံ့အပြား 
စိုက်နိုင်သည်။ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်တွင် အလွယ်တကူစိုက်၍ရ 
သည်။

ဇော်မွှားရွက်သွယ်ပင်ကို မြန်မာနိုင်ငံ၌ စိုက်၍ရသော် 
လည်း၊ အစိုက်နည်းကြသည်။ ထိုအပင်မှာ နှစ်ကြာခံပင်ပျော့ 
မျိုးဖြစ်သည်။ ဥရောပတိုက်အလယ်ပိုင်း၊ အရှေ့ပိုင်းနှင့် အထူး 
သဖြင့် မြေထဲပင်လယ်ဒေသတစ်ဝိုက်သည် ထိုအပင်၏ မူလ 
ပေါက်ရာဒေသ ဖြစ်သည်။ ထိုအပင်မျိုးသည် ၁၆၂၉ ခုနှစ်က 
ဗြိတိန်နိုင်ငံသို့ပျံနှံ့ လာသည်။ များသောအားဖြင့် နေရာအနှံ့ 
အပြားတွင် နံရံအိုကြီးမျာကို အမှီပြု၍၊ သဘောဝအလျောက် 
ပေါက်တတ်သည်။ ထိုအပင်မျိုး၌ တစ်ပေမြင့်သော ပင်စည် 
သေးကလေးရှိတတ်သည်။ ထိုပင်စည်ကလေးမှ အကိုင်းများ 
ဖြာထွက်သည်။ အရွက်သည် မြက်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၍ စုံထွက်တတ် 
သည်။ အစေ့ကိုပျိုးယူခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ၊ အကိုင်းကိုဖြတ်၍ ပျိုး 
ယူခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ မျိုးပွားယူနိုင်သည်။ ဥယျာဉ်အတွင်း၌ စိုက် 
ပျိုးရန် လွယ်ကူသဖြင့် ထိုအပင်ကို လူကြိုက်များသည်။ ပန်း 
ပွင့်၌ ပွင့်ဖတ်တို့၏အနားသည် တွန့်လျက်ရှိသည်။ အနံ့မှာ 
မွှေးကြိုင်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

**သိတ္ထာဝကာရကသိက္ခာပုဒ်** **(ကဗဠဝဂ်)**

ဆွမ်းလုံးကို ကြဲဖြန့်ခြင်း
--------------------------

ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် ဆွမ်းစားသောအခါ ဆွမ်းလုံးကို ဖြန့်ကြဲ၍ (ဟိုပစ်သည်ပစ်နှင့် ပစ်စလက်ခတ်လုပ်၍) စားကြကုန်၏၊ ဆွမ်းတလုံးဖြစ်ဖို့ အကြောင်းကို (နွားခြေး ချရ, လယ်ထွန်ရစသည်ဖြင့် အလုပ်များစွာလုပ်မှ ဆွမ်းတလုံး ဖြစ်နိုင်ပုံကို) နားလည်ကြသောလူတို့သည် ဆွမ်းလုံးကို ဖြန့်ကြဲ၍ ပစ်ကြပုံကို မကျေနပ် ကြသဖြင့် ကဲ့ရဲ့ကြသောကြောင့်—

"န သိတ္ထာဝကာရကံ ဘုဉ္ဇိဿာမီတိ သိက္ခာ ကရဏီယာ"။ ဟု ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်။

မြန်မာပြန်
----------

"ဆွမ်းလုံးတို့ကို ဖြန့်ကြဲ၍ ဖြန့်ကြဲ၍ မစားအံ့"ဟု အလေ့ အကျင့်ကိုပြုရမည်၊ ["သိတ္ထ-ဆွမ်းလုံးတို့ကို+အဝကာရက-ယုတ်ညံ့စွာ ပြု၍ ကြဲဖြန့်၍။" ဤသိက္ခာပုဒ်၌လည်း အမှိုက်အရိုး ကျောက်ခဲ စသည်ကို စွန့်ပစ်ရင်း ဆွမ်းလုံးပါသွား၍ ဖြန့်ကြဲရာ ရောက်သော်လည်း အာပတ်မသင့်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  အရှင်ဇနကာဘိဝံသ (၁၉၉၆)။ *ဘုရားဥပဒေတော်ကြီး*။
သိင်္ဃသူ့သမီးသည် မြန်မာနှစ် ၆၂၈ တွင် ကျောင်းဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ထိုကျောင်းတွင် နေထိုင်သည့် ရဟန်းသံဃာတို့ကို လယ်၊ ဥယျာဉ်၊ ကျွန်များ လှူသည်။ ထို့နောက်တွင် ထိုအလှူများ အစုစုတို့အတွက် ဆုတောင်းသည်ကို တွေ့ရသည်။

ကျောက်စာ
--------

နမော ဗုဒ္ဓဿ။ ။ သက္ကရာဇ် ၆၂၈ ခု၊ ပိသျှက်နှစ်၊ နံကာလဆန်း၊ ၇ − ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့၊ မထိလိုမြေး၊ မင်းမယား၊ သိင်္ဃသူ့သမီး၊ ဖြစ်သောဆင်းရဲ၊ အိုမင်းသောဆင်းရဲ၊ သေသောဆင်းရဲ၊ မချစ်သောသူနှင့်တကွ နေသောဆင်းရဲ၊ ချစ်သောသူနှင့် ကွေကွင်းသောဆင်းရဲ၊ လို၍ မရသော ဆင်းရဲ၊ ဤသို့ကစသော အတိုင်းမသိသောဆင်းရဲတို့သည် နှိပ်စက်သောခန္ဓာကို စွန့်ထားခဲ့၍ ဆင်းရဲခပ်သိမ်းကင်းသော ၊ ချမ်းသာစွာသော၊ မြတ်သောနိဗ္ဗာန်ကိုလျှင် ငါလိုသတည်းဟူ၍ ချစ်စွာသော၊ မြတ်သော၊ ရွှေငွေကစသော ဥစ္စာတို့ကို စွန့်၍ ပြုသော ကျောင်းတွင်နေသော သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာဟူသော ကျေးဇူးသုံးပါးကိုရှာသော သတင်းစင်သော ဘုရားတပည့်သား ရဟန်းသင်္ဃာ ချမ်းသာစိမ့်သောငှာ လယ်၊ ဥယျာဉ်၊ ကျွန်ခပင်း အကြွင်းမဲ့လျှင်လှူ၏။ ဤငါတို့ ပြုသောကောင်းမှုအကျိုး အတို့ခပ်သိမ်းသော အစိုးရသော ရေမြေသခင်ဖြစ်သော မင်းကြီးလည်းရစေ၏။ ဤကောင်းမှုအာနုဘော်ဖြင့် တိုင်းပြည်ကား ခပ်သိမ်းသော နှိုက်နေသော လူခပ်သိမ်းသော၏ အစီးအပွား ချမ်းသာကိုရှာပေးလျက် သက်တော်ရှည်စွာနေ၍ ဤကောင်းမှုကို ထောက်ပင့်စေသတည်း။ မိဖုရားစသော မောင်းမတော်ခပ်သိမ်းလည်း ရစေ၏။ အချင်းချင်းအမျက် အဤတစ်စေ့ မရှိ၊ ချစ်သောမျက်စိဖြင့် ရှုကြရစေ၏။ ယခုရှိသော နောင်ဖြစ်လတ်အံ့ သော မင်းကြီ မင်းသား အမတ်စသော သူခပ်သိမ်းလည်း ရစေတည်း။ အရေးအရာယူပါစေသတည်း။ ယမမင်းစသော သတ္တဝါခပ်သိမ်းလည်း ရစေသတည်း။ အရအမိကိုလိုသောသူကား အရအမိရစေ၏။ ကောင်းမှု ကိုလိုသောသူကား ကောင်းမှုကို ရစေ၏။ ငါလည်း ရမ္မက်ကြီးသော၊ မရောင့်ရဲတတ်သော၊ အမျက်ကြီးသော၊ သူတစ်ထူးကို ညှဉ်းဆဲတတ်သော၊ ပညာမရှိသော၊ မိုက်သော၊ ဝန်တိုသော၊ အပေးအကမ်းမရှိသော၊ သစ္စာမရှိသော၊ ပျက်တတ်သော၊ မေ့လျော့သော၊ အောက်မေ့တသကင်းသော၊ မဖြစ်မူ၍ ရမ္မက်နည်းသော၊ ရောင့်ရဲလွယ်သော၊ အမျက်နည်းသော၊ သနားတတ်သော၊ ပညာရှိသော၊ အကြောင်းကိုသိတတ်သော၊ ဝန်မတိုသော၊ အပေးအကမ်းရှိသော၊ သစ္စာရှိသော၊ မပျက်တတ်သော၊ မမေ့လျော့သော၊ အောက်မေ့တသရှိသော ဤသို့သော ကျေးဇူးတို့နှင့်ပြည့်စုံလျက် သံသရာနှိုက်ကျင်လည်၍ မေတ္တယျဘုရား မျက်မှောက်ကင်္ကာလျှင် မြတ်သောအကျွတ် တရားရလိုသတည်း။

ခက်ဆစ်အဖွင့်
------------

၁။ နမောဗုဒ္ဓဿ = ဘုရားအားရှိခိုးပါ၏။

၂။ ပိသျှက်နှစ် = ကဆုန်လ၏ စန်းယှဉ်နက္ခတ်ဖြစ်သော ဝိသာခါနက္ခတ်နှင့် စန်းယှဉ်သောနှစ်။ ဆယ့်နှစ်ရာသီစက်ဝန်းတွင် ဒုတိယမြောက်နှစ်အမည်။

၃။ နံကာလ = ဝါခေါင်လ။

၄။ သိင်္ဃသူ = ခြင်္သေ့ကဲ့သို့ရဲရင့်သူဟု အနက်ဆောင်သည့် ဘွဲ့အမည်။

၅။ ကျေးဇူး = အကျိုး။ အရည်အသွေး။

၆။ သတင်းစင် = အကျင့်စင်ကြယ်သည်။

၇။ အတို့ = ကျွန်ုပ်တို့။

၈။ အာနုဘော် = ဘုန်းတန်ခိုး။ စွမ်းရည်။

၉။ မောင်းမတော် =ဆောင်ရနန်းရမဟုတ်သော မိဖုရားငယ်။

၁၀။ အမျက်အဤ = အမျက်ဒေါသ။

၁၁။ အရေးအရာယူ = အရေးတယူပြုသည်။

၁၂။ အရအမိ = လက်ငင်းအကျိုး။

၁၃။ ရမ္မက် = တပ်မက်ခြင်း။ လောဘ။

၁၄။ မေတ္တယျ = ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာတွင် ဂေါတမဘုရားနောက် ပွင့်မည့် အရိမေတ္တယျဘုရား။

၁၅။ ကင်္ကာ = မျက်မှောက်။

၁၆။ အကျွတ်တရား = သံသရာမှ လွတ်မြောက်စေသော တရား။

၁၇။ ခပင်း = အားလုံး၊ ခပ်သိမ်း။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  *မြန်မာစာ၊ ဒဿမတန်း*။
|  |
| --- |
| **၁၉၇၃** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |


**၁၉၇၃** (MCMLXXIII) သည် ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်တွင် တနင်္လာနေ့မှ စတင်သော ပုံမှန်ခုနှစ်ဖြစ်ပြီး၊ ယနေ့ခေတ် (Common Era) နှင့် *အေဒီ* (*Anno Domini*) ၏ ၁၉၇၃ ကြိမ်မြောက် ခုနှစ်ဖြစ်ကာ၊ ၂ ထောင်စုနှစ်၏ ၉၇၃ ကြိမ်မြောက် ခုနှစ်၊ ၂၀ ရာစုနှစ်၏ ၇၃ ကြိမ်မြောက် ခုနှစ်ဖြစ်ပြီး ၁၉၇၀ ဆယ်စုနှစ်၏ ၄ ကြိမ်မြောက် ခုနှစ် ဖြစ်သည်။ 

1973တမ်းပလိတ်:SHORTDESC:1973

ဇန်နဝါရီလ
---------

(၁) ရက်။

*

ဖေဖော်ဝါရီလ
-----------

(၁) ရက်။

*

မတ်လ
----

(၁) ရက်။

*

ဧပြီလ
-----

(၁၂) ရက်။

* ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် ဒေါက်တာမိုက်ကယ်အဲရစ်တို့၏ သားကြီး မြင့်ဆန်းအောင် ခေါ် အလက်ဇန်ဒါး (Alexander John Christopher Aris) ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။

မေလ
---

(၁) ရက်။

*

ဇွန်လ
-----

(၁) ရက်။

*

ဇူလိုင်လ
--------

(၁) ရက်။

*

ဩဂုတ်လ
------

(၁) ရက်။

*

စက်တင်ဘာလ
---------

(၁) ရက်။

*

အောက်တိုဘာလ
-----------

(၁) ရက်။

*

နိုဝင်ဘာလ
---------

(၁) ရက်။

*

ဒီဇင်ဘာလ
--------

(၁) ရက်။

*

ကိုးကား
-------
An Intel 80486DX2 CPU ကို အထက်မှ မြင်ရပုံIntel 80486DX2၏ အောက်ခြေ၊ ပုံတွင် ပင်(pins) များကို ပြထားသည်
**စီပီယူ** (CPU) သည် ကွန်ပျူတာတွင် ပါရှိသော ကိရိယာတစ်ခုဖြစ်သည်။ လျှပ်စီးပတ်လမ်း စနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ CPU ၏ အရှည်မှာ Central Processing Unit ဖြစ်သည်။ ဗဟိုတွက်ချက်မှုများကို စီပီယူသည် လုပ်ဆောင်သည်။ လုပ်ဆောင်မှုများတွင် ဂဏန်းသင်္ချာတွက်ချက်မှုများ၊ ကွန်ပျူတာကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ အဝင် (input) အထွက် (output) လုပ်ဆောင်မှုများ၊ ဆင်ခြင်တွက်ချက်ခြင်း (logical) စသည်တို့ကို ညွှန်ကြားချက်များ (instructions) အတိုင်းလုပ်ဆောင်သည်။ အနည်းဆုံး ၁၉၆၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းကတည်းက Central Processing Unit ဟူသော ဝေါဟာရကို ကွန်ပျူတာနယ်ပယ်တွင် သုံးစွဲခဲ့သည်။ စီပီယူသည် ပရော်ဆက်ဆာ (processor) ကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်သည်။

အချိန်ကာလကြာသည်နှင့်အမျှ စီပီယူများ၏ ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် ဒီဇိုင်း မှာ ကွဲပြားသွားသည်။ သို့သော် အခြေခံလုပ်ဆောင်ချက်များ အားလုံးနီးပါးမှာ ပြောင်းလဲမှု မရှိပေ။ စီပီယူတွင် ALU (arithmetic logic unit) နှင့် Control Unit တို့ အဓိကပါဝင်သည်။ ခေတ်သစ် စီပီယူအများစုသည် မိုက်ခရို ပရော်ဆက်ဆာများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် IC (integrated circuit) Chip တစ်ခုသာ ပါဝင်သည်။

အချို့ကွန်ပျူတာများသည် multi-core processor ကို အသုံးပြုထားကြသည်။ ၎င်းတွင် စီပီယူ နှစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခုထက်ပိုသော chip ကို အသုံးပြုသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Weik, Martin H. (1961). "A Third Survey of Domestic Electronic Digital Computing Systems". Ballistic Research Laboratory.
**အနုရုဒ္ဓါထေရ်**သည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား 
လက်ထက်တော်တွင် ထင်ရှားသော ထေရ် တစ်ပါးဖြစ်သည်။ 
မြတ်စွာဘုရားခမည်းတော် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး၏ ညီတော်ဖြစ်သော သုက္ကောဒနမင်း၏ သားတော် အငယ်ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က အဆင်းလှ၍ ဘုန်းကံကြီးလျက် သိမ်မွေ့နူးညံ့သည်။ မရှိ ဟူသော စကားကို တစ်ရံခါမျှ မကြားစဖူးချေ။
တစ်ရံရောအခါ အနုရုဒ္ဓါမင်းသားသည် ဂုဏ်ဝါတူမျှသော အခြားသာကီဝင်မင်းသားတို့နှင့် အံကစားယင်း မုန့်များကို အလောင်းအစားပြုရာ ရှုံးသဖြင့် မုန့်ကုန်ပြန်သော် မိခင်ထံသို့ စေလွှတ်၍ တောင်းသည်။ မိခင်သည် သုံးလေးကြိမ်ရှိသော် မရှိတော့ဟူ၍ ပြောလိုက်ရာ ထိုစကားကို မုန့်အမည်ပင် ထင်မှတ်၍ မရှိမုန့်ကို တောင်းသည်။ မိခင်က မရှိကြောင်းကို သိစေလို၍ ရွှေဖလားချည်း ပေးလိုက်ရာ နုစဉ်က ပစ္စေကဗုဒ္ဓတစ်ပါးအား ထမင်းလှူခဲ့သော မင်းသား၏ ဘုန်းကံကြောင့် နတ်များက မုန့်ကို ထည့်ပေးကြသည်။ ထိုအကြောင်းကို မိခင်သိလျှင် ငါ့သားသည် ဘုန်းရှိသော ယောက်ျားဖြစ်သည်။ ရှေးဆုတောင်း အကြောင်းကြီးစွာ ရှိလိမ့်မည်ဟု အောက်မေ့၍ 
မုန့်စားလို၍ တောင်းလျှင် အချည်းနှီးသော ရွှေခွက်ကို ဖုံးလျက်သာ ပေးလိုက်၏။ ထိုမှစ၍ အိမ်ရာထောင်သော လူ့ဘောင်၌ နေသမျှကာလပတ်လုံး နတ်ပေးသော မုန့်များကို အစဉ် စားရ‌သည်။
အရွယ်ရောက်သော နောင်တော်မဟာနန်မင်းသားက တိုင်ပင်လာသည့်အတိုင်း အခြား သာကီဝင်မင်းတို့ကဲ့သို့ ရဟန်းပြုရန် မယ်တော်အား တောင်းပန်ကာ မြတ်စွာဘုရားကျောင်းတော်သို့ သွားရောက် ရဟန်းပြုသည်။ အနုရုဒ္ဓါနှင့်အတူ အာနန္ဒာ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ ကိမိလ၊ ဘဂု၊ ဒေဝဒတ်ဟူသော မင်းသားငါးပါးနှင့် ဆတ္တာသည် ဥပါလိ လိုက်ပါကြသည်။ မြတ်စွာဘုရား အထံတော်သို့ ရောက်လျှင် ဇာတိမာန်ခက်ထန်သော သာကီဝင် မင်းမျိုးအဖို့ ရဟန်းဖြစ်သောအခါ ရိုသေရာဖြစ်စေရန် ဥပါလိကို ဦးစွာ ရဟန်းပြုပေးပြီးမှ မင်းသားတို့ကို ရဟန်းပြုပေးသည်။ ရဟန်းဖြစ်ပြီးသော် မြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော်ကို ကြားနာရလျှင် ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ကို ရတော်မူသည်။ ထိုနောက် ရှင်သာရိပုတ္တရာထံ၌ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို သင်ကြားပြီးနောက်၊ စေတိယတိုင်း ပါစီနဝံသမြို့သို့သွား၍ တရားအားထုတ်ရာ ပဋိသမ္ဘိဒါနှင့်တကွ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်သည်။ ထိုအခါ ရှင်အနုရုဒ္ဓါထေရ်ဟု လွန်စွာ ထင်ရှားသည်။ 

ရှင်အနုရုဒ္ဓါထေရ်သည် ပဒုမုတ္တရဘုရားလက်ထက်တွင် အပါကဋမည်သော သူကြွယ်တစ်ဦးဖြစ်၍၊ ဘုရားကျောင်းတော်သို့ သွားရောက်တရားတော်ကို နာကြားရာဝယ် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိဉာဉ်အရာ၌ ဧတဒဂ်ရသော ရဟန္တာတစ်ပါးကို အားကျ၍ ဘုရားရှင်အား အလှူပေးကာ ပန်ဆင်ခဲ့သည့် ဆုထူးကြောင့် ဒိဗ္ဗစက္ခု အမြင်ထက်သန်ရာတွင် အထူးကဲဆုံး စွမ်းဆောင်နိုင်သဖြင့် ဒိဗ္ဗစက္ခုအရာတွင် ဧတဒဂ်ဘွဲ့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားက ချီးမြှောက်တော်မူသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)
**ရီယို ပလက်တာနို ဇီဝရပ်ဝန်း ထိန်းသိမ်းရေးဒေသ** သည် ဟွန်ဒူးရပ်စ်နိုင်ငံ ၏ ကာရစ်ဘီယံကမ်းရိုးတန်းပေါ်ရှိ လာမော်စကွီတီယာ ဒေသတွင် တည်ရှိသော ၅,၂၅၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသော ထိန်းသိမ်းထားသော မြေနေရာ ဖြစ်သည်။ နယ်မြေ အများစုသည် ပလက်တာနိုမြစ် တလျှောက်တွင် တည်ရှိသည်။ ထို ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေ အတွင်းတွင် မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရသော သတ္တဝါမျိုးစိတ်များ ရှိပြီး ဟွန်ဒူးရပ်စ်နိုင်ငံ၏ သစ်တောရှိ အကျယ်ပြန်ဆုံး အစိတ်အပိုင်းလည်း တည်ရှိသည်။ ၁၉၈၂ ခုနှစ်မှစ၍ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ နှင့် ဇီဝရပ်ဝန်းထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေ အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကိုမှ ထိုထိန်းသိမ်းရေး ဒေသအား စိုးရိမ်ရသော ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။

ထိုထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေတွင် တောင်ကုန်းဒေသ နှင့် မြေနိမ့်ဒေသ အပူပိုင်း မိုးသစ်တောဒေသ နှစ်ခုစလုံး ပါဝင်ပြီး အမျိုးမျိုးကွဲပြားသော တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များနှင့် အပင်များ ပြည့်နှက်နေပြီး တိရစ္ဆာန်ကောင်ရေ ၂,၀၀၀ ကျော် ရှိသည်။ ထိုထိန်းသိမ်းရေး ဒေသသည် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံတောင်ပိုင်းမှ အလယ်အမေရိက အထိ ဖြန့်ကျက်လျက်ရှိသော မီဆိုအမေရိကန် ဇီဝ စင်္ကြန် ဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Río Plátano Biosphere Reserve - UNESCO World Heritage Centre
**ရီပိုစစ်တရီ** (အင်္ဂလိပ်: Repository) ဆိုသည်မှာ ခြုံငုံပြီးပြောလျှင် ကွန်ပျူတာနည်းပညာဝေါဟာရတွင် အချက်အလက်များ(data)ကို သိမ်းဆည်းပေးသောနေရာဖြစ်သည်။ရင်းမြစ်ထိန်းချုပ်မှုစနစ် ဆိုင်ရာ ရီပိုစစ်တရီတစ်ခုတွင် ဆော့ဖ်ဝဲတည်ဆောက်မှုဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို အဓိကသိမ်းဆည်းပေးသည်။ ဆော့ဖ်ဝဲတည်ဆောက်မှုဆိုင်ရာ အချက်အလက်များတွင် အဓိကအားဖြင့်
ရင်းမြစ်ကုဒ်(source)များပါဝင်ပြီး၊ အဆိုပါရင်းမြစ်ကုဒ်များနှင့် ဆက်နွယ်ပတ်သက်သော မက်တာဒေတာဟုခေါ်သော အခြားအချက်အလက်များ(metadata)ပါဝင်သည်။ မက်တာဒေတာများသည်
မူလအချက်အလက်များ၏ ဆက်နွယ်ပတ်သက်သောအကြောင်းများ၊ ဥပမာအားဖြင့် ရင်းမြစ်ကုဒ်ကို ရေးသားချိန်၊ ရေးသားသူ၊ ရေးသားသည့်ရည်ရွယ်ချက်၊ ရင်းမြစ်ကုဒ်ကို မည်သို့သော ဒေတာဖွဲ့စည်းပုံ(data structure)ကို အသုံးပြု၍ မည်သို့ပြောင်းလဲသိမ်းဆည်းထားသလဲ၊ အစရှိသောအချက်အလက်များကို ဖော်ညွှန်းရှင်းပြခြင်းဖြစ်သည်။

ရင်းမြစ်ထိန်းချုပ်မှုစနစ်တစ်ခုရဲ့ ရီပိုစစ်တရီတစ်ခုတွင် အချက်အလက်နှင့် ရင်းမြစ်ဆိုင်ရာဖိုင်များ၏ မက်တာဒေတာများကို သိမ်းဆည်းပေးထားသည်။ အသုံးပြုသော ရင်းမြစ်ထိန်းချုပ်မှုစနစ် သည် ဗဟိုထိန်းချုပ်မဟုတ်သောစနစ်များ (ဥပမာ၊ ဂစ်တ် သို့မဟုတ် မကယူရီယယ်)တွင် ရီပိုစစ်တရီကို ချိတ်ဆက်ကူးယူသူတိုင်းဆီသို့ ပုံတူကူးယူသွားလေ့ရှိသည်။ ဗဟိုထိန်းချုပ်ဖြစ်သော ရင်းမြစ်ထိန်းချုပ်မှုစနစ် (ဥပမာ၊
အပါချီဆ(ဘ်)ဗားရှင်း)တို့တွင် ရီပိုစစ်တရီကို ဗဟိုဆာဗာတစ်ခုတည်း၌သာ သိမ်းဆည်းထားလေ့ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Definition of Repository။ 2020-07-10 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  2020-05-30 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Version control concepts and best practices (2018-03-03)။ 2020-04-27 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  2020-07-10 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
တမ်းပလိတ်:Classical mechanics

ရူပဗေဒတွင် အားသည် အလုပ်လုပ်ရန်အတွက် ဖြစ်၏။ ထိုအားသည် အရာဝတ္ထုပစ္စည်း၏ နေရာတစ်ခုသို့သက်ရောက်ပါက သက်ရောက်သည့်လားရာအတိုင်း ရွေ့လျားမှုသည် ဖြစ်ပေါ်၏။ ဥပမာအနေဖြင့် ဘောလုံးတစ်ခုကို မြေပြင်အထက်နားတွင်ကိုင်ထားကာ အောက်သို့ ချလိုက်ပါ။ ထိုဖြစ်ရပ်တွင် ဘောလုံး၏ အောက်သို့ကျခြင်း သို့မဟုတ် ဘောလုံးရှိ အလုပ်သည် ဘောလုံး၏ အလေးချိန်နှင့် မြေပြင်မှအကွာအဝေးတို့၏ မြှောက်လဒ်နှင့် တူညီသည်။

အလုပ်သည် စွမ်းအင်ကို နေရာတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ (သို့မဟုတ်) ပုံစံတစ်ခုမှတစ်ခုသို့ ပြောင်းစေသည်။

အလုပ်ဟူသော ဝေါဟာရကို ပြင်သစ်လူမျိုးသင်္ချာပညာရှင်တစ်ဦးက ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် စတင်သုံးနှုန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်၏။ အလုပ်၏ SI ယူနစ်သည် ဂျိုး (J) ဖြစ်သည်။

ယူနစ်များ
---------

အလုပ်၏ SI ယူနစ်သည် ဂျိုး (joule) ဖြစ်သည်။ သင်္ကေတမှာ J ဖြစ်သည်။ ဂျိုးသည် တစ်မီတာရွေ့လျားမှုတွင် သုံးစွဲလိုက်သည့် အား (၁) နယူတန်တို့၏ အလုပ်ပင် ဖြစ်သည်။

ဂျိုးသည် နယူတန်မီတာ (N⋅m) နှင့်လည်း အတူတူပင် ဖြစ်၏။ တစ်ခါတရံ အလုပ်၏ ယူနစ်ကို တိုင်းတာသည့်အခါတွင် သုံးသည်။ သို့သော် ဤနယူတန်မီတာဟု သုံးခြင်းသည် ရှုပ်ထွေးမှုများ ဖြစ်လာနိုင်၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် လိမ်အား (torque) ၏ အတိုင်းအတာယူနစ်သည်လည်း နယူတန်မီတာ (N⋅m) ပင် ဖြစ်သည်။ နယူတန်မီတာ (N⋅m) ကို အသုံးပြုမှုအား SI အာဏာပိုင်အဖွဲ့တို့က အားပေးခြင်း မရှိပေ။ ထိုသို့အသုံးပြုပါက လိမ်အားကို တိုင်းတာရာတွင်ဖော်ပြသည့် နယူတန်မီတာ (N⋅m) နှင့် အလုပ်ကို ဖော်ပြသည့် နယူတန်မီတာ (N⋅m) တို့အကြား ရှုပ်ထွေးမှုတို့ ဖြစ်လာနိုင်သည်။

SI ယူနစ်မဟုတ်သည်များတွင် အလုပ်၏ ယူနစ်များမှာ erg, foot-pound , the foot-poundal , the kilowatt hour , the litre-atmosphere နှင့် the horsepower –hour တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အလုပ်သည် အပူကဲ့သို့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာရှုထောင့်ရှိသဖြင့် ရံဖန်ရံခါ အတိုင်းအတာယူနစ်များသည် အပူ သို့မဟုတ် စွမ်းအင်တို့၏ ယူနစ်တို့နှင့် ပြောင်းပြန်ဖြစ်နေသည်။ ဥပမာ therm, BTU နှင့် ကယ်လိုရီ တို့ ဖြစ်ကြသည်။

အလုပ်နှင့် စွမ်းအင်
-------------------

အမှတ်တစ်ခုသို့ ကိန်းသေအားပမာဏ {\displaystyle F} သည် သက်ရောက်၍ ရွေ့လျားမှု {\displaystyle s} သည် သက်ရောက်လိုက်သောအား၏ လားရာသို့ မျဉ်းဖြောင့်အတိုင်း ရွေ့လျားသွားသည့်အလုပ် {\displaystyle W} သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

{\displaystyle W=Fs}.
ဥပမာအနေဖြင့် အား 10 N သည် အမှတ်တစ်ခုသို့ သက်ရောက်လိုက်သည့်အခါ ထိုအမှတ်သည် 2 m ရွေ့လျားသွားသည် ဆိုပါဆို့။ ထိုဖြစ်ရပ်တွင် အလုပ်သည် (10 N)(2 m) = 20 N m = 20
J ဖြစ်သည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အလေးချိန် ၁ ကီလိုဂရမ်ရှိသည့် အရာဝတ္ထုကို မြေပြင်အထက်သို့ မတင်ပါက ကမ္ဘာမြေ၏ ဆွဲငင်အားကို ဆန့်ကျင်ရပေမည်။ ထိုအခါတွင် အလုပ်သည် အကွာအဝေးခြင်းတူညီသော်လည်း အလေးချိန်သည် နှစ်ဆဖြစ်နေသည့်အခါတွင်လည်ကောင်း၊ အလေးချိန်တူညီသော်လည်း အကွာအဝေးသည် နှစ်ဆဖြစ်နေသည့်အခါတွင်လည်းကောင်း အလုပ်သည်နှစ်ဆဖြစ်နေပေလိမ့်မည်။

အလုပ်သည် စွမ်းအင် နှင့် နီးနီးစပ်စပ်ဆက်သွယ်မှု ရှိသည်။ အလုပ်−စွမ်အင်စည်းမျဉ်းက ဖော်ပြသည်မှာ "အရာဝတ္ထုတစ်ခုပေါ်သို့ အားသက်ရောက်လိုက်သည့်အတွက် ဖြစ်ပေါ်လာသော အပေါင်းလက္ခဏာဆောင်သည့် အလုပ်သည် ထိုအရာဝတ္ထု၏ အရွေ့စွမ်းအင်ကို များပြားလာစေသည်"။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် အနုတ်လက္ခဏာဆောင်သည့်အလုပ်သည် အရွေ့စွမ်းအင်ကို လျော့ကျမှု ဖြစ်စေသည်။

နယူတန်၏ ဒုတိယနိယာမက ဖော်ပြထားသည်မှာ လွတ်လပ်ခြင်း၊ မာကျောသောအရာဝတ္ထုဖြစ်ခြင်း စသည်နှင့်ကိုက်ညီကာ ဖြစ်ပေါ်လာသည့်အလုပ်သည် ထိုအရာဝတ္ထု အလျင်နှင့် လှည့်ပတ်မှုတို့၏ အရွေ့စွမ်းအင်ပြောင်းလဲမှုနှင့် တူညီသည်။

{\displaystyle W=\Delta KE.}

ကိုးကား
-------

1. ↑
**အလိုကျူ နှင့် ကန့်ဘလူ** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

အလိုကျူ နှင့် ကန့်ဘလူ
---------------------

အသမ္ဘိန်စံအိမ်နန်းတွင်မှ၊ ခယမ်းကာ ထောင်တည်မှီးခဲ့သည့်၊ ပြည်ကြီးစံ ထံခွင်မှောက်မှာလ၊ ပန်လျှောက်ကာ ဆင်ခြေယှက်ပါလို့၊ သူ့ထက်ငါဂုဏ်ရည်စမ်းကြရ၊ ရွှေမန်းမှာ မေတ္တာစူးနှင့်သည့်၊ ချောင်းဦးကအလိုကျူ။  

  

ပိုင်သာသနာ နတ်ရွာကြွရှာတဲ့၊ ဦးညေယျဆရာတော်၏၊ တူပေါက်ဖော် မောင်ကျော်လှမှာဖြင့်၊ ဂါမရွှေထောင်ကျေးရယ်က၊ ပညာရည် တာရှည်သွေးနိုင်တဲ့၊ မွှေးကန့်ဘလူ။  

  

မတူတန်လူဉာဏ်ကျယ်က၊ အဓိပ္ပာယ်ပုံရှာလို့၊ ရဋ္ဌသာလီလဝံတို့လို၊ ပမာညွှန်ခမျာတွေးနိုင်ငဲ့၊ စာရေးပုံစဉ်အရိုးရယ်က၊ လေးချိုးဆိုယူမစေ့ပြီဘု၊ သူမေ့ကာသုံးပိုဒ်ထဲဟာမို့၊ ပွဲမကျတိတ်ဆိတ်မူ၊ စိတ်ပူလို့မအေး။  

  

သမ္ပဇဉ်ဉာဏ်ယှဉ်ရှိသည့်ပြင်၊ သတိမှာညာလက်ရုံးကဲ့သို့၊ နှလုံးရည်ပုံသေဆောင်ခဲ့သည့်၊ ရွာရွှေတောင် ဆရာလှငဲ့မှာ၊ ဇီဝကဆေးဆရာကဲ့သို့၊ ဘေးဘယာဥပါဒ်ငြိမ်းကြအောင်၊ ခပ်သိမ်းလှကလျာတို့၊ ဆေးစာကို ရေးကာကူးပါကြ၊ ချောင်းဦးရွာသူဉာဏ်ကျယ်ငဲ့၊ မီးယပ်သယ် ဓာတ်ကွယ်လို့ငုပ်သူတို့၊ တော်ရာမှာ ဖျော်ကာသုတ်ပါရ၊ လူမယဉ် ကျူပင်ငုတ်ကယ်မှာ၊ ဆီးချုပ်တဲ့ဆေး။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------
ပလစ်ဗစ်ရေကန်များ အမျိုးသားဥယျာဉ်၏ မြေပုံ
ရေကန်များကို ဂြိုဟ်တုမှ မြင်ရပုံ
**ပလစ်ဗစ် ရေကန်များ အမျိုးသားဥယျာဉ်** သည် အရှေ့တောင် ဥရောပတွင် ရှေးအကျဆုံး အမျိုးသား ဥယျာဉ် တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ တွင် အကြီးဆုံးသော အမျိုးသားဥယျာဉ် ဖြစ်သည်။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံတွင် အခြား အမျိုးသားဥယျာဉ် ၇ ခု ရှိပြီး သဘာဝဥယျာဉ် ၁၀ ခု လည်း ရှိသည်။ ၁၉၇၉ ခုတွင် ပလစ်ဗစ် ရေကန်များ အမျိုးသားဥယျာဉ် အား ယူနက်စကို၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ စာရင်းတွင် ထည့်သွင်း ခဲ့သည်။ 

အမျိုးသားဥယျာဉ်အား ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း တောင်ကုန်းထူထပ်သော ဒေသ တွင် တည်ရှိကာ ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုးဗီးနားနိုင်ငံ နယ်စပ်တွင် တည်ရှိသည်။ အရေးပါသော တောင်မြောက်လမ်းမသည် အမျိုးသားဥယျာဉ် ဒေသကို ဖြတ်သန်းသွားပြီး ခရိုအေးရှား ကုန်းတွင်းပိုင်းအား အေဒြီယက်တစ်ပင်လယ် ကမ်းရိုးတန်း ဒေသနှင့် ဆက်သွယ်ပေးထားသည်။

ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသော ဧရိယာမှာ ၂၉၆.၈၅ စတုရန်း ကီလိုမီတာ (၇၃,၃၅၀ ဧက) မျှ ရှိသည်။ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းသော ဧရိယာမှာ လီကာ-ဆန့်ဂျ် ကောင်တီ တွင် တည်ရှိပြီး ကျန်ရှိသော ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ကာလိုဗက်ကောင်တီ တွင် တည်ရှိသည်။

နှစ်စဉ်တိုင်းတွင် ဧည့်သည် ၁ သန်းကျော် လာရောက်လည်ပတ်ကြသည်။ ဝင်ကြေးမှာ အချိန်အလိုက်ကွဲပြားပြီး လူများသော အချိန်တွင် လူကြီးတစ်ယောက်လျှင် ယူရို ၂၄ ဒေါ်လာ ခန့် အထိ ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  UNESCO World Heritage Centre (2000-11-30)။ UNESCO World Heritage, no. 98။ Whc.unesco.org။  2013-09-08 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Plitvice Lakes National Park, Tickets Archived 21 September 2017 at the Wayback Machine. accessed 20 September 2017
ပလိဗောဓ ဆိုသည်မှာ ကမ္မဋ္ဌာန်း ဝိပဿနာကို အားထုတ်ဆဲအခါ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော ပူပန်စရာ စိုးရိမ်စရာ ကြောင့်ကြစရာ(အနှောင်အဖွဲ့) မျိုးကိုဆိုလိုသည်။ ထိုပူပန်စရာ စိုးရိမ်စရာ ကြောင့်ကြစရာ ဖြစ်သော ပလိဗောဓကို ကမ္မဋ္ဌာန်းဝိပဿနာ အားထုတ်ရာ၌ ဝင်ရောက်နှောက်ယှက်ခြင်း မရှိစေခြင်းငှာ ရှေးဦးစွာ ရှင်းလင်း ကင်းပြတ်အောင် ပြုလုပ်ထားရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုသို့ ပူပန်စရာဖြစ်သော ပလိဗောဓများမှာ (၁၅)ပါးရှိသည်။ ယင်းတို့အနက် ပလိဗောဓကြီး(၁၀)ပါးနှင့် ပလိဗောဓငယ်(၅)ပါးဟု ထပ်မံခွဲခြားပြထားသည်။

ပလိဗောဓကြီး(၁၀)ပါး
------------------

* ၁။ အာဝါသ ပလိဗောဓ

ကျောင်းနေရာ အရိပ်အာဝါ အတွက် မပြီးစီးသဖြင့် ပူပန်စိုးရိမ်ကြောင့်ကြနေရခြင်း၊

* ၂။ ကုလပလိဗောဓ

အလုပ်အကျွေး၊ အစေအပါး၊ ဒါယကာ၊ ဒါယိကာမများအတွက် စိတ်လက်မချ သောကပိုနေရခြင်း၊

* ၃။ လာဘပလိဗောဓ

ရရှိပြီးသော ပစ္စည်းဥစ္စာ၊ ရလတ္တံ့သော ပစ္စည်းဥစ္စာ လာဘ်လာဘတို့အတွက် ကြောင့်ကြနေရခြင်း၊

* ၄။ ဂဏပလိဗောဓ

နှစ်သက် ချစ်ခင် မေတ္တာဝင်၍ မိတ်သင်္ဂဟ ဖြစ်သဖြင့် အတူတကွ စားသောက်နေထိုင်ဖူးသော သီတင်းသုံးဖော် စသည့် အပေါင်းအသင်း(ဂိုဏ်း) များအတွက် ငဲ့ကွက်ပူပင်နေရခြင်း၊

* ၅။ ကမ္မပလိဗောဓ

‌ဝေယျာဝစ္စ၊ အမှုကြီးငယ်၊ အသစ်တို့အတွက် ရှုပ်ထွေးစိတ်မအေးနေရခြင်း၊

* ၆။ အဒ္ဓါနပလိဗောဓ

အဝေးအနီး ကိစ္စကြီးငယ် အသွယ်သွယ်ကြောင့် သွားလာရန်လမ်းခရီးများသောကြောင့် ကြောင့်ကြနေရခြင်း၊

* ၇။ ဉာတိပလိဗောဓ

ဆရာ၊ တပည့်၊ မိဘ၊ ဘိုးဘွား ညီအစ်ကိုဆွေမျိုးတို့အတွက် ပူပင်နေရခြင်း၊

* ၈။ အာဗာဓပလိဗောဓ

အနာရောဂါ တစ်ခုခု စွဲကပ်နေသောကြောင့် နေထိုင်စားသောက်မကောင်းသဖြင့် ပူပင်နေရခြင်း၊

* ၉။ ဂန္ထပလိဗောဓ

စာပေကျမ်းဂန်များကို သင်အံပို့ချခြင်း၊ ရေးသားပြုစုခြင်း၊ ဟောပြောသင်ကြားနေရခြင်း စသည်တို့အတွက် အလုပ်များနေရခြင်း၊

* ၁၀။ ဣဒ္ဓိပလိဗောဓ

ပုထုဇဉ် ပုဂ္ဂိုလ်တို့ ရရှိထားသော ဈာန် အဘိညာဉ် စသော တန်ခိုးဣဒ္ဓိပါဒ် အတွက် ငဲ့ကွက်ပူပန်နေရခြင်း၊

ဆောင်ပုဒ်
---------

အာ ကု လာဘ ဂိုဏ်း ကိစ္စ၊ ပထ ဉာ အနာ။
ကျမ်းဂန် တန်ခိုး၊ ဤဆယ်မျိုး ဖြတ်ရိုး ဝိပသ်မှာ။

ပလိဗောဓငယ်(၅)ပါး
----------------

၁။ ရှည်သော ဆံပင်၊ မုတ်ဆိတ်၊ လက်သည်း၊ ခြေသည်း စသည်တို့ကို ပယ်အပ်သည်။

၂။ ဆွေးမြေ့ စုတ်ပြတ်သော သင်္ကန်း၊ အဝတ်စသည်တို့ကို ခိုင်မြဲအောင် ဖာထေးချုပ်ခြင်းကို ပြုအပ်သည်။

၃။ ဟောင်းနွမ်းညစ်လွန်းသော သင်္ကန်း၊ အဝတ်တို့ကို သန့်စင်အောင်လျှော်ဖွပ် အပ်သည်။

၄။ အညစ်အကြေးတင်သော သပိတ်များကိုလည်း စင်ကြယ်အောင် ပြုအပ်သည်။

၅။ အိပ်ရာ၊ ခုတင်၊ အင်းပျဉ်၊ ညောင်စောင်း စသည်တို့ကို ပြုပြင်အပ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  အရှင်ဇာဂရ- ဝိပဿနာကြေးမုံကျမ်း
2. ↑  အရှင်ဇာဂရ- ဝိပဿနာကြေးမုံကျမ်း
3. ↑  အရှင်ဇာဂရ- ဝိပဿနာကြေးမုံကျမ်း
**ဗိန္ဓောပညာ**သည် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အပင်တို့ကို အသုံးပြု၍ လူတို့၌ခံစားရသော ရောဂါကို ကုသသောပညာရပ် ဖြစ်သည်။ ဗိန္ဓောနည်းဖြင့်ကုသောဆရာကို ဗိန္ဓောဆရာ ခေါ်သည်။ ယခုအခါ တိုင်းရင်းဆေးဆရာဟူသောအမည်ကို ရုံးသုံးအဖြစ် ပြောင်းလဲသုံးစွဲနေပြီ ဖြစ်သည်။

ဝေါဟာရဖြစ်ပုံ
-------------

အပင်တို့ကို ဆေးအဖြစ်သုံးမည်ဆိုက ဗမာအခေါ် ဘယဆေး (ဟင်ဒီတို့က ပရဆေးဟု သုံး) ခေါ်သည်။ ထိုပရဆေးပင်ကိုပင် အမြစ် အခေါက် အရွက် အပွင့် အသီး စသော အပင်၏ ပဉ္စငါးပါးစလုံးကို အသုံးချရပါက ပဉ္စဘုတ်ဆေးဟု အမည်တပ်ရသည်။ တမျိုးထက်ပိုသော ဆေးပင်တို့ကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုရပါက ဆေးပေါင်း သို့မဟုတ် ပိဏ္ဍောဆေး တွင်၏။ ထိုစကားလုံး ပိဏ္ဍောမှ ဝေါဟာရရွေ့ကာ ပိန္ဓောဟူ၍ ဖြစ်လာသည်။

ဆေးကုနည်းအကျဉ်း
---------------

ဓာတ်ကြီးလေးပါးဖြစ်သော တေဇော ပထဝီ အာပေါ ဝါယောတို့ကို ခန္ဓာအိမ်၌ တည်ကာ ဆီး ဝမ်း သွေး လေ ဟူ၍ ခွဲသည်။ ၎င်းနောက် ဆီးကြောင့်ဖြစ်သောရောဂါ၊ ဝမ်းကြောင့်ဖြစ်သောရောဂါ စသဖြင့် ထပ်ပြားသည်။ ၎င်းရောဂါလက္ခဏာတို့ကို သုံးသပ်ကာ ဆရာဖြစ်သူက အနာနှင့်ဆေး တည့်ရာပေးရသည်။ လူနာတဦးနှင့်တဦး သုံးရသည့်ဆေး မတူသလို ဆရာတဦးနှင့်တဦး သုံးသောနည်းလည်း ကွဲလေ၏။

အချို့ရောဂါတို့ကို ဝမ်းတွင်းပါဟု သတ်မှတ်ရသည်။ မွေးကပင်ပါလာ၍ ကုမရတော့ပေ။ ထို့ပြင် ရောဂါရင့်လွန်း၍ ကုမရက သက်သာရုံသာ ဆေးပေးသည်လည်း ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  သိမ်ဖြူဆရာတော် ရှင်နာဂသေန။ "အမြုတေသင်တန်း ဥပဒေကျမ်း"