မြန်မာ့ရှေးရာဇဝင်များ၌ **သတ္တဝါကြီးလေးကောင်** ဆိုသည်မှာ သမုဒ္ဒရာဇ်မင်းလက်ထက်တွင် ပြည်သူအများကို အန္တရာယ်ပြုသော ငှက်ကြီး၊ ဝက်ကြီး၊ ကျားကြီးနှင့် ရှူးပျံကြီး ဟူသော သတ္တဝါကြီးများကို ရည်ညွှန်းဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသတ္တဝါကြီးလေးကောင်ပေါ်လာမည့်ကြောင်းကို ဗုဒ္ဓဘုရားရှင် အထင်အရှားရှိစဉ်ကပင် ဗျာဒိတ်ပေးတော်မူခဲ့ကြောင်း ရာဇဝင်ပုံပြင်က ဤသို့ဆိုခဲ့၏။

နောက်ခံ
-------

ဘုရားရှင် သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ်က မဇ္ဈိမဒေသမှနေ၍ နောင်ကာလ၌ "ပုဂံပြည်ကြီး"ဟူ၍ ပေါ်ထွန်းလာမည့်ဒေသသို့ ဒေသစာရီကြွချီမူခဲ့စဉ် ဘုရားရှင်သည် တန့်ကြည်တောင်ထိပ်သို့ရောက်သော် ရပ်၍ကြည့်တော်မူရာ တောင်ကမ်းပါးရှိ ပေါက်ပင်ထိပ်ဖျားတွင်နားနေသော ဥဗျိုင်းဖြူနှင့် ကျီးမည်း၊ ပေါက်ပင်ခွကြားတွင် လျှာနှစ်ခွဖြင့်ဖွတ်၊ ပေါက်ပင်ရင်း၌ ဝပ်နေသောဖားငယ် စသည့်သတ္တဝါလေးကောင်ကို တွေ့မြင်တော်မူသောအခါ ဘုရားရှင်က ပြုံးတော်မူ၏ ။ အရှင်အာနန္ဒာက သိလို၍ မေးမြန်းရာ ဘုရားရှင်က သူပရိနိဗ္ဗာန်ပြပြီး (၆၁၅) နှစ်လွန်လျှင် ဤနေရာ၌ တိုင်းပြည်ကြီးတစ်ခုဖြစ်မည်၊ ဗျိုင်းနှင့် ကျီး အပင်ထိပ်၌ နားသောကြောင့် အလှူအတန်း၊ လူဦးရေများပြားမည်၊ ဖွတ်ကောင် သစ်ပင်ခွ၌ ရှိသောကြောင့် ထိုပြည်ရှိသူများသည် စိုက်ပျိုးရေးမလုပ်ဘဲ ကုန်သည်အလုပ်ဖြင့် အသက်မွေးကာ မမှန်သောစကားပြောကြသည်ဖြစ်၍ သစ္စာမှားယွင်းမည်၊ ဖားငယ် ဝပ်သောကြောင့် ဖားကဲ့သို့ ဝမ်းရေးအဆင်ပြေကာ သာယာကြမည်ဟု ပြန်လည်မိန့်ကြားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထိုပြည်ကို တည်ထောင်သော ဘုရင်လက်ထက်၌ ငှက်ကြီး၊ ဝက်ကြီး၊ ကျားကြီး၊ ရှူးပျံကြီး တို့သည်လည်း မင်းမူဆိုးသွမ်းကြကာ ထိုသတ္တဝါကြီးလေးကောင်ကို နှိမ်နင်းမည့်သူမှာ ဖခင် နေနတ်သား၊ မိခင် နဂါး မှ သက်ဆင်းလာသူက ဖြိုခွင်းသုတ်သင်မည်ဟူ၍လည်း ပြောကြားခဲ့သည်။

သူရဲကောင်း ပျူစောထီး
--------------------

အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြထားသောဆောင်းပါး - ပျူစောထီး
ပျူစောထီးက ရှူးပျံငှက်ကြီးအား ပစ်ခတ်နေပုံကို ပန်းချီဆရာတစ်ဦးက စိတ်မှန်းရေးဆွဲထားပုံ
ပျူစောထီး အသက် (၁၆) သို့ရောက်သောအခါ ဖခင်ဖြစ်သူ နေမင်းသားက အလုံးစုံကို အောင်နိုင်သည့်အစွမ်းရှိသော လေးနှင့်မြားကို ပေးခဲ့သည်။ ထိုလေးမြားကို စမ်းသပ်ချင်သောကြောင့် တောကိုဝင်ခဲ့သည်။ တောသို့မဝင်မီ ၎င်းကို စောင့်ရှောက်သော ပျူအိုလင်မယားက သတင်းစကားအသိပေးခဲ့သည်။ ထိုစကားမှာ အရှေ့အရပ်တွင် ဝက်ကြီးနှင့်နောက်လိုက်ငါးရာ၊ တောင်အရပ်တွင် ကျားကြီးနှင့်နောက်လိုက်ငါးရာ၊ အနောက်ဘက်၌ ငှက်ကြီးနှင့် နောက်လိုက်ငါးရာ၊ မြောက်ဘက်၌ ရှူးပျံကြီးနှင့် နောက်လိုက်ငါးရာတို့ရှိကာ ဘုရင်မင်းမြတ်သည်ပင် ၎င်းတို့ကို ၎င်းတို့နှစ်သက်သော အရာများပေးအပ်နေရသည်မှာ (၁၂) နှစ်ရှိပြီဖြစ်ကြောင်း အသိပေးပြောဆိုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပျူစောထီးက ထိုနေရာများသို့သွား၍ တစ်ကောင်ခြင်းသုတ်သင်ခဲ့သည်။ ရန်သူများ သေဆုံးကြောင်း သီတင်းကြားသောအခါ ဘုရင်လည်း ဝမ်းသာစွာဖြင့် ပျူစောထီးရှိရာသွား၍ ၎င်း၏ မျိုးရိုးအကြောင်း မေးသော် သိရှိသဖြင့် ၎င်း၏သမီးတော် စန္ဒာဒေဝီကိုပေး၍ အိမ်ရှေ့မင်းဖြစ်စေခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ဦးကုလား (၂၀၀၆)။ *မဟာရာဇဝင်ကြီး (ပထမတွဲ)*။ ရာပြည့်စာအုပ်တိုက်။ pp. ၁၃၄-၁၃၆။

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
ပုဂံခေတ် (အေဒီ ၁၆၇-၁၂၈၇) |
| --- |
| ပထမပုဂံ မင်းဆက်များ | 
* သမုဒ္ဒရာဇ်
* ရသေ့ကြောင်
* ပျူမင်းထီး
* ထီးမင်းယဉ်
* ယဉ်မင်းပိုက်
* ပိုက်သေဉ်လည်

 |
| ဒုတိယပုဂံ မင်းဆက်များ | 
* သေဉ်လည်ကြောင်
* ကြောင်တူရစ်
* သည်းထန်မင်း
* အမတ် မုက္ခမန်
* သူရဲ
* သာရမွန်ဖျား

 |
| တတိယပုဂံ မင်းဆက်များ | 
* သိုက်တိုင်
* သေဉ်လည်ကြောင်ငယ်
* သေဉ်လည်ပိုက်
* ခန်းလောင်း
* ခန်းတက်
* ထွန်တိုက်
* ထွန်ပစ်
* ထွန်ချစ်
* ပုပ္ပါး စောရဟန်း
* ရွှေအုန်းသီး
* ပိတ်သုံ
* ပိတ်တောင်း
* စောခွေး
* မြင်းကျွေး
* သိန်းခဲ
* သိန်းခွန်
* ရွှေလောင်း
* ထွန်တွင်း
* ရွှေမှောက်
* ထွန်လတ်
* စောခင်နှစ်
* ခဲလူး

 |
| စတုတ္ထပုဂံ မင်းဆက်များ | 
* ပျဉ်ပြား
* တန်နက်
* စလေငခွေး
* သိန်းခို
* ညောင်ဦး စောရဟန်း
* ကွမ်းဆော်ကြောင်ဖြူ
* ကျဉ်စိုး
* စုက္ကတေး
* အနော်ရထာ
* စောလူး
* ကျန်စစ်သား
* အလောင်းစည်သူ
* နရသူ (ပုဂံ)
* နရသိင်္ခ
* နရပတိစည်သူ
* ဇေယျသိင်္ခ
* ကျစွာ
* ဥဇနာ (ပုဂံ)
* နရသီဟပတေ့
* ပြည်စားသီဟသူ
* ကျော်စွာ
* စောနစ်
* စောမွန်နစ်

 |
| အခြားထင်ရှားသောသူများ | 
* မနုဟာမင်း
* ငထွေရူး
* ငလုံးလက်ဖယ်
* ညောင်ဦးဖီး
* ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ
* မနူဟာ
* ရှင်အရဟံ
* ငရမန်ကန်း
* ရာဇကုမာရ်
* ရမန်ငထွေး
* ရာဇသင်္ကြန်
* သီဟသူ
* အနန္တသူရိယ
* ရွှေဖျင်းညီနောင်
* ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး
* ရှင်ဒိသာပါမောက်
* ရွှေအိမ်စည်
* မိဖုရားဖွားစော
* ဝေဠုဝတီမိဖုရား
* အရည်းကြီး
* မင်းရှင်စော

 |
| အကြောင်းအရာများ | 
* တျံတြစ်အယူဝါဒ
* ဗုဒ္ဓသာသနာ
* မြစေတီကျောက်စာ
* စောလူးမင်းကျောက်စာ
* ဗုဒ္ဓ၏ ဗျာဒိတ်တော်လာ ပုဂံမင်းသုံးဆက်
* သက္ကရာဇ်
* မြင်းကပါ
* သရပါတံခါး
* ဥပါလိသိမ်
* လွှတ်တော်
* ပုဂံခေတ် ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ
* ရတု
* အမေရိကန်ရောက် မင်းသားသီဟသူ

 |
| ဒေသ | 
* ယုန်လွှတ်ကျွန်း
* သီရိပစ္စယာ
* တမ္ပဝတီ
* ပုဂံ

 |
| * + ပုဂံခေတ်
	+ ပင်းယခေတ်
	+ အင်းဝခေတ်
	+ တောင်ငူခေတ်
	+ ညောင်ရမ်းခေတ်
	+ ကုန်းဘောင်ခေတ်
	+ ရတနာပုံခေတ်
	+ ကိုလိုနီခေတ်
	+ ဂျပန်ခေတ်
	+ ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီခေတ်
	+ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်
	+ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ခေတ်
	+ နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီခေတ်
	+ မျက်မှောက်ခေတ်
 |