recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ ရဟန်းတော်များအား ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။

၁။ ပစ္စုပ္ပန္နသုခ အာယတိံ ဒုက္ခဝိပါက ဓမ္မသမာဒါန၊

၂။ပစ္စုပ္ပန္နဒုက္ခ အာယတိံ ဒုက္ခဝိပါက ဓမ္မသမာဒါန၊

၃။ပစ္စုပ္ပန္နဒုက္ခ အာယတိံ သုခဝိပါက ဓမ္မသမာဒါန၊

၄။ ပစ္စုပ္ပန္နသုခ အာယတိံ သုခဝိပါက ဓမ္မသမာဒါန ဟူသော ဓမ္မသမာဒါန မာတိကာ လေးပါးတို့နှင့် ယင်းလေးပါးတို့၏ အကျယ်ကိုဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ၌ မာလာနွယ်ကြောင့် နတ်တို့၏ ဗိမာန်ပျက်စီး တတ်ပုံ၊ အဓိဝတ္ထာဒေဝတာများ၊ သာခဠကနတ်ဗိမာန်၊ ရုက္ခဋ္ဌကနတ်ဗိမာန်အကြောင်း၊ ကမ္မနိယာမကြောင့် တိဗ္ဗရာဂါဒိဇာတိကဖြစ်ပုံ (၄)မျိုး အစရှိသည်တို့ကို ဖွင့်ဆို ထားပါသည်။

ဋီကာ၌ ပါတပုဒ်အဖွင့် ကမ္မနိယာမအဖွင့် အစရှိသည်တို့ကို ဖွင့်ဆို ထားပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -မ၊၁၊၃၅၉-၃၈၄။ မ၊မြန်၊၁၊၃၉၂-၆။ မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၆၉-၂၅၃။ မ၊ဋီ၊၂၊၂၉၁-၄။

-မဇ္ဈိမနိကာယ၊ မူလပဏ္ဏာသ။ ၅-စူဠယမကဝဂ္ဂ။ ပဉ္စမသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
အောင်ပင်လယ်- ကြာချပ်ကြီးကြိုး

ရွှေနန်းအောင်ချာ
----------------

ရွှေနန်းအောင်ချာ။ ပြုဗ္ဗာရှေ့ဦးဆီကလေ။ ။

ပျော်ခင်းစံရာ။ နန္ဒာကန်ကြီး တည်ဆီးလို့လေး။ ။

အကျူးယဉ်လေခြင်း။ အဖူးငုံအာဝင်း။ တထူးထွေလာဆန်း။ အဖူးငုံအာလန်း။ ရွှေကြာနီ။ ရွှေကြာဖြူ။ ကြူရယူငယ်လေ သင်းသင်း။ နံ့ရှင်းရှင်း။ အိုင်မင်းအိုင်မင်း ဆဒ္ဒန်။ တူတဲ့ တူမောဟန်။ ။

ပုံသဏ္ဌာန်လေမကွဲ။ ပြိုင် မသာလေဘဲ။ ပျံဝဲ ယှဉ် နွှဲမောင်နှံ။ ငှက်တည့် ငှက်ပေါင်းရံ။ ။

စာနှံ တောင်ပံ နီတွတ်။ နှမနည်းသည့် မောင်ငယ်မှာ။ သင်တည့်သာ သင်းတိုင်းဝတ်။ ။

ချီခင်စွတ်ကယ် ကြင်ဘော်သွေးလို့လေ။ ကြာဘက်ကို နွှင်ကာထွေးလို့လေး။ ။

စုစုငယ်လေ သီးသီး။ ဝေးပင်ဝေးမနီး။ ။

ရွှေပြည်ကြီး လယ်သူ။ ထွားတဲ့ ထွားနုဖြူ။ ။

ကြူစွာသံဝါ ချိုနု။ သျှင်ပင် ***အင်းခရု***ငယ်နှင့်လေး။ ။

ကြူစွာလေသံဝွ လေချိုနု။ သျှင်ပင် အင်းခရုငယ်မှာ။ ကျွတ်ဆုငယ်တိုင်။ ကြာခိုင် ကြာခိုင်နှင့်နှင့်လေ။ တူပြိုင် ယှဉျပြိုင် ဆင့်ဆင့်လေး။ ။

နှင်းနှင့်ထုံပန်း။ စမ္ပယ်ခေါင်ရမ်း။ သော်မော် အပြည့်လျှမ်းပါလို့။ မင်းလမ်းစပ်ခါခါလေတည့်။ မင်းလမ်းစပ်ခါခါ။

  

* အမရပူရနေပြည်တော်၏ အရှေ့မြောက်ယွန်းယွန်းတွင် သျှင်ပင်အုန်းအင်းဘုရား။ သျှင်ပင်အင်းခရုဘုရားဟု။ ရှေးဘုရားကြီးများ တည်ရှိလေသည်။ ယခုမူကား အချို့ ပျက်စီးယိုယွင်းကုန်ကြလေပြီ။

ကျေးဇူးတင်ပါသည်
---------------

ပြုစုထိန်းသိမ်းပေးထားသော ဂီတဝိသောဓနီ face book group အား ကျေးဇူးအထူးတင်ပါသည်။
ပုံသဏ္ဌာန် : အပင်
- အခြား သစ်မာ ပင်ကြီးမျိုး ကို မှီတွယ် ၍ အစာ ရေစာ စုပ်ယူ ရှင်သန် ရသော အရွက်မဲ့ ကပ်ပါး နွယ်ပင် မျိုး ဖြစ်သည်။ အကြီး အငယ် ၂ မျိုး ရှိ၏။ အသားထူသည် ။ ပင်စည် ရှည်လျား ပြီး ကိုင်းဖြာ သည်။ ရွှေဝါ ရောင် ရှိ၏ ။ မှီတွယ် ပင်အား အုံလိုက် အုပ်ဆိုင်း ထားသည်။
အပွင့်
- ပွင့် တည်း သို့မဟုတ် စုပြုံ ပွင့်သည်။ ပွင့်ညှာ တို၍ ကောက်နေ သည်။ ပွင့်ခံ ရွက်သေးငယ် သည် ။ အသား ထူ သည်။ အပွင့် အဖြူရောင် ရှိ၍ သုံးမြှောင့် ပုံဖြစ်သည်။
အသီး
- လုံးဝိုင်းပြီး ထိပ်ဘက် ချွန်သည် ။ ၂ စေ့ မှ ၄ စေ့ ထိ ရှိသည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ : ပဉ္စငါးပါး။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ : မြန်မာ နိုင်ငံ အထက်ပိုင်း ပြင်ဦးလွင် နှင့် အထက် ချင်းတွင်း နယ်များ တွင် တွေ့ရသည်။ သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင်
-မြန်မာ ဆေးကျမ်း များ အလိုအရ ဆေးရွှေနွယ် သည် ချို၏ ၊ ထက်မြက်၏ ၊ သည်းခြေနှင့် စပ်လျဉ်း သော ရောဂါ များကို နိုင်၏။ ခွန်အားကို တိုးစေ၏။ သုက်ကို ပွားစေ၏ ။ အသက်ကို ရှည်စေ နိုင်၏။

အသုံးပြုပုံ-
ပဉ္စငါးပါး
၁။ ဆေးရွှေနွယ် သည် အသက်ရှည် စေတတ်သော အပင်မျိုး တွင် အပါအဝင် ဖြစ်၏ ။ အသည်းရောင် ၊ အသည်းကြီး ၊ အသည်း မာကျော ကြမ်းတမ်း ခြင်း အတွက် ၎င်းဆေးရွှေနွယ် ကိုပြုတ်၍ သောက်ခြင်း ၊ ဝမ်းဗိုက် ကို လိမ်းပေးခြင်း ဖြင့် ပျောက်ကင်း စေနိုင်၏။
၂။ ဝမ်းကြောတင်း ခြင်း ၊ ဝမ်းရောင် ခြင်း ၊ အစာမကြေ လေချဉ်တက် ခြင်း ၊ ဝမ်းဗိုက်နာ ခြင်း များ အတွက် ဆေးရွှေနွယ် ကို ကျတ်ကျတ် ကျို ၍ ဝမ်းဗိုက် တွင် လိမ်းပေးပြီး အဝတ်ဖြင့် ပတ်ထား ပါက အောက်သို့ လေစုန်ကာ ပျောက်ကင်း၏။
၃။ ဆေးရွှေနွယ် မှုန့် ၊ ချင်းခြောက်မှုန့် ဆတူ ရော၍ ထောပတ်နှင့် ဖျော်ပြီး အနာဆွေး၊ အနာဟောင်း များကို လိမ်းပေးသော် အနာများ အသားနု တက်၍ အမြန်ကျက်သည်။
၄။ ဆေးရွှေနွယ် ကို ညက်အောင် ကြိတ်၍ ရေနှင့် မပျစ်မကျဲ ဖျော်ပြီး ယားနာ များကို လိမ်းပေးသော် ပျောက်ကင်း၏။
၅။ ဆေးရွှေနွယ် ကို တို့စရာ အဖြစ် ဖြစ်စေ ၊ ၎င်းချည်း သက်သက် ဖြစ်စေ နေ့စဉ် စားသုံးပေး ပါက ဆံမဖြူ သွားမကျိုး ပါးရေ မတွန့်ဘဲ အသက်ရှည် နုပျို ကျန်းမာ စေ၏ ။
၆။ ဆေးရွှေနွယ် ကို သွေးဖောက်ပြန် သော ရောဂါ အတွက် လည်း သုံး၏။
၇။ ဆေးရွှေနွယ် ဖြင့် ခေါင်း လျှော် လျှင် ခေါင်းအေး ၍ ဦးနှောက် ကြည်လင် စေပြီး ဗောက်နှင့် သန်းများကို ပျောက်စေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑
ခြင်ဆေးခွေ ထွန်းညှိထားစဉ်
**ခြင်ဆေးခွေ** (အင်္ဂလိပ်: mosquito coil) သည် အမွှေးနံ့ပါသော ခြင်နိုင်ဆေးတစ်မျိုးဖြစ်၍ များသောအားဖြင့် ပိုင်ရီးသ်ရမ် (pyrethrum; ဒေစီပန်းပင်မျိုးတစ်ခု) အမှုန့်ကို အခြောက်ခံထားသော အနှစ်အခဲမှ ပြုလုပ်ကြသည်။ ခြင်ဆေးခွေသည် ဝဲကတော့ကဲ့သို့ ရစ်ပတ်ထားသောအခွေရှိ၍ အလယ်တွင် အပေါက်ကျဉ်းတစ်ခုပါရှိ၍ ထိုနေရာမှထောင်ပြီး ထွန်းကြသည်။ ခြင်ဆေးခွေအတွက် မီးဘေးအန္တရာယ်မရှိစေရန် သီးသန့်ပြုလုပ်ထားသော လှောင်အိမ်အတွင်း၌လည်း ထွန့်လေ့ရှိ၏ ။ ထွနမးရာတွင် အခွေ၏ အပြင်စွန်းမှစတင်ကာ တဖြည်းဖြည်းခြင်း အလယ်ဆီသို့ ရောက်ရှိလာပြီး ခြင်ပြေး/သေစေသော မီးခိုးငွေ့ ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ ပုံမှန်ခြင်ဆေးခွေတစ်ခုသည် အချင်း ၁၅ စင်တီမီတာ (၆ လက်မ) ရှိ၍ ၇-၁၂ နာရီအထိ အထွန်းခံကြသည်။ ခြင်ဆေးခွေများကို အာရှ၊ အာဖရိက၊ တောင်အမေရိက၊ ကနေဒါ၊ ဩစတေးလျတို့တွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်သုံးစွဲကြ၏ ။

ဆိုးကျိုးများ
-------------

ခြင်ဆေးခွေသည် မီးဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်နိုင်သည်။ ခြင်ဆေးခွေသုံးစွဲခြင်းကြောင့် များစွာသော မီးလောင်မှုများဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၉၉ တောင်ကိုရီးယားရှိ သုံးထပ်ဆောင်တစ်ခု ခြင်ဆေးခွေကြောင့် မီးလောင်ပြီး လူ (၂၃) ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။

မီးခိုးမှရသော ပြင်းထန်သည့်အနံ့သည် အဝတ်၊ ပရိဘောဂပစ္စည်းများကို အနံ့စွဲစေနိုင်သည်။ လူနှင့် နို့တိုက်သတ္တဝါများအတွက် စိတ်ချရသည်ဟု ယူဆသတ်မှတ်ကြသော်လည်း အလုံပိတ်အခန်းများတွင် အသုံးပြုပါက အန္တရာယ်ရှိသည်ဟု လေ့လာမှုအချို့က ဖော်ပြထားသည်။ တရုတ်၊ မလေးရှားတို့၌ ရောင်းချသော ခြင်ဆေးခွေများသည် မီးခိုအများအပြားကို ထုတ်လုပ်၍ အလွန်သေးငယ်သော အမှုန်ဒြပ်များ PM2.5 ပါဝင်ပျံ့နှံ့သည်။ စီးကရက်ပေါင်း ၇၁-၁၃၇ မှ ထွက်သော မီးခိုးပမာဏနှင့်ညီသည်။ အောက်စီဒိုင်းဇင်းမိသနော (formaldehyde; CH2O) ထုတ်လွှင့်မှုပမာဏသည် စီးကရက် (၅၁) လိပ်နှင့် ညီမျှသည်။ ကြွက်နှင့်စမ်းသပ် လေ့လာမှုများက ခြင်ဆေးခွေသည် သိသာသော ကျန်းမာရေးအန္တရာယ်မရှိ၊ သို့သော် အချို့သက်ရှိများမှာ သစ်တုံးများမီးရှို့၍ ထွက်လာသောမီးခိုးများကဖြစ်စေသကဲ့သို့ အာရုံခံအင်္ဂါများ ယာယီ မသက်မသာဖြစ်မှုကို ခံစားရနိုင်ဖွယ်ရှိသည်။ လေ့လာမှုတစ်ခုတွင် ကြွက်များကို ခြင်ဆေးခွေမီးခိုး တစ်ရက်လျှင် ခြောက်နာရီ၊ တစ်ပတ်တွင် ငါးရက်၊ (၁၃) ပတ်ကြာ ထိတွေ့စေသည်။ မီးခိုးငွေ့များပြားမှုကြောင့် အာရုံခံအင်္ဂါ မသက်မသာဖြစ်သည့် လက္ခဏာများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသော်လည်း အခြားခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းတွင် ဆိုးကျိုးသက်ရောက်မှုမရှိခဲ့ပေ။ ထိုလေ့လာမှုက ပုံမှန်အသုံးပြုပါက ခြင်ဆေးခွေသည် ကျန်းမာရေးအန္တရာယ် ဖြစ်ရန်အလားအလာမရှိဟု ကောက်ချက်ချထားသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  McKean၊ Erin, ed. (2005)။ "Mosquito Coil"။ *The New Oxford American Dictionary*။ Oxford University Press။ p. 1105။
2. 1 2   "Mosquito Coil Emissions and Health Implications"  (September 2003). *Environmental Health Perspectives* **111** (12): 1454–1460. doi:10.1289/ehp.6286. PMID 12948883. PMC:1241646.
3. ↑  Trumbull၊ Charles P. ed. (2000)။ "Disasters"။ *Britannica Book of the year*။ **2000**။ Encyclopædia Britannica, Inc။ p. 161။
4. ↑   "Mosquito coil smoke inhalation toxicity. Part II: subchronic nose-only inhalation study in rats."  (May 2006). *Journal of Applied Toxicology* **26** (3): 279–92. doi:10.1002/jat.1139. PMID 16552726.
**တောင်အမေရိကတိုက်မှ တင်နာမူရစ်ငှက်များ** (**Tinamous**) (/ˈtɪnəˌmuːz/) သည် **Tinamiformes** ဟုခေါ်သည့် ငှက်မျိုးစဉ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး မျိုးရင်းခွဲ ၂ ခုဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၄၆ ခု ပါဝင်ပြီး မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၊ ဗဟိုအမေရိက၊ တောင်အမေရိကတိုက်တို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ယင်းငှက်တို့သည် မပျံသန်းနိုင်သော ratite ငှက်များနှင့် ညီအစ်မအုပ်စု တော်စပ်မှုရှိကြသည်။ တင်နာမူရစ်ငှက်များသည် ကုန်းမြေပြင်တွင် ကျင်လည်ကျက်စားတတ်သည့်ငှက်များဖြစ်ကြပြီး အန္တရာယ်နှင့် ကြုံတွေ့လာပါက ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ခြင်းကိုရှောင်ဖယ်ကာ ပုန်းခြင်း၊ ပြေးလွှားခြင်းကို ပိုမိုလိုလားကြသည်။ မျိုးရင်းခွဲ ၂ ခုကို ကွင်းပြင်းတွင် နေထိုင်သော တင်နာမူရစ်ငှက်နှင့် သစ်တောတွင် ကျင်လည်ကျက်စားသော တင်နာမူရစ်ငှက်များဟူ၍ ခွဲခြားသည်။

တင်နာမူရစ်ငှက်များသည် ရှက်ကြောက်တတ်ပြီး လျှို့ဝှက်သိုသိပ်နိုင်ကြသည်။ နေ့ခင်းဘက်တွင် သွားလာလှုပ်ရှားပြီး ညဘက်တွင် အနားယူကြသည်။ ငှက်အမများသည် များသောအားဖြင့် ငှက်အထီးများထက် ပိုကြီးသည်။ အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်မျိုးစုံကို စားသောက်ကြပြီး သစ်စေ့များ၊ အင်းဆက်များ၊ တီကောင်များအထိ ပါဝင်သည်။ တင်နာမူရစ်ငှက်များကို မြင်ရသည်ထက် အသံကို မကြာခဏ ကြားရတတ်သည်။ သားပေါက်ရာသီတွင် မတူညီသောကြိမ်နှုန်းဖြင့် အချင်းချင်း အသံပေးကာ ဆက်သွယ်ကြသည်။ ငှက်အမသည် အရောင်တောက်သည့် ဥကို ဥပေးတတ်သည်။ ဥမှ သားပေါက်ရန် ၂-၃ ပတ်ခန့် ကြာမြင့်သည်။ သားပေါက်ကလေးသည် သားပေါက်ပြီးချင်း ပြေးနိုင်ပြီး ရက်သတ္တပတ် ၃ ပတ်ကြာပါက မိမိဘာသာရပ်တည်နိုင်ကြသည်။

တင်နာမူရစ်ငှက်များနှင့် ယင်းတို့၏ဥများသည် ဖယ်လကွန်သိမ်းငှက်၊ ကျားစသော သဘာဝ သားရဲတိရစ္ဆာန်တို့၏ အန္တရာယ်မှ ရင်ဆိုင်ရသည်။ လူသားများ၏ အလွန်အကျွံ အမဲလိုက်ခြင်းကိုလည်း ခံရပြီး တခါတရံ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် မွေးမြူခြင်းခံကြရသည်။ သို့သော်လည်း ယင်းငှက်တို့၏ အဓိကဘေးအန္တရာယ်မှာ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးအတွက် တင်နာမူရစ်ငှက်များ၏ နေထိုင်ကျက်စားရာနယ်မြေများ ဖျက်ဆီးခံရခြင်းဖြစ်သည်။ ငှက်မျိုးစိတ် ၇ ခုကို မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်သော မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံထားရပြီး အခြားမျိုးစိတ် ၇ ခုကိုမူ မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်ဖွယ်ရှိသော မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသည်။ တင်နာမူရစ်ငှက်များသည် ဌာနေတိုင်းရင်းသားများအတွက် ဒဏ္ဍာရီအဖြစ် ပုံဖော်ခြင်းခံထားရသည်။ တင်နာမူရစ်ငှက်များကို လှောင်အိမ်တွင် သားပေါက်အောင် မွေးမြူနိုင်ကြသော်လည်း ယဉ်ပါးအောင် မွေးမြူနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။

မှတ်စုများ
----------

1. ↑  ကျော်ညွန့်လွင်; ခင်မမသွင် (၂၀၀၃)။ *မြန်မာနိုင်ငံ ငှက်များ*။ ချိုတေးသံစာပေ။ pp. ဍ။

ကိုးကား
-------

1. 1 2  Brands 2020
အင်းယျားကန် ကို ဂူးဂဲလ်အက် မှ မြင်ရပုံ
**အင်းလျားကန်**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်မြို့၏ ထင်ရှားသောအပန်းဖြေ နေရာတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်မြို့လယ်ပိုင်းအနီးတွင် တည်ရှိသည်။ အရင်က ရတနာကန်ဟုခေါ်သည်။ ရန်ကုန်မြို့၏ အကြီးဆုံးကန်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မြို့လယ်ပိုင်း အနီးမှာ တည်ရှိပြီး မြောက်ဘက်တွင် ပါရမီလမ်းမကြီး၊ အနောက်ဘက်တွင် ပြည်လမ်းမကြီး၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် အင်းလျားလမ်းကြီးတို့နှင့် ဝန်းရံထားပြီး၊ တောင်ဘက်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သို့ သွားသောလမ်းနှင့် အရှေ့ဘက်တွင် ကမ္ဘာအေးဘုရားလမ်း တည်ရှိသည်။ အင်းလျားကန် ပတ်လည်ဝန်းကျင်တွင် ဦးနေဝင်း၏နေအိမ်၊ ဂဠုန်ဦးစော နေအိမ်၊ အမေရိကန် ကလပ်၊ အင်းယျားလိတ် ဟိုတယ်၊ မရီနာ ဟောက်စ်၊ မြကျွန်းသာ ပန်းခြံ၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နေအိမ်၊ အမေရိကန် သံရုံး၊ စိမ်းလဲ့ကန်သာ နိုင်ငံတော် ဧည့်ဂေဟာ၊ ဘုတ်ကလပ်၊ ရန်ကုန် ရွက်လှေအသင်း၊ စိမ်းလန်းစိုပြေ ပန်းခြံ၊ တက္ကသိုလ် ရေကူးကန်၊ အိုင်ဘီစီ၊ ပြည်လမ်းရှိ နာမည်ကျော် အင်းလျားကန်ဘောင်နှင့် အခြား အိမ်ကြီးအိမ်ကောင်းများ တည်ရှိကြသည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

၁၈၈၂ နှင့် ၁၈၈၃ မှာ ရန်ကုန်မြို့ ရေပေးဝေရေးအတွက် ဗြိတိသျှတို့က ဖန်တီးခဲ့သည်။ ရေများ ဖြန့်ဖြူးရေးအတွက် အင်လျားကန်မှနေ ကန်တော်ကြီးကို ရေပိုက်များနှင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။

အင်းလျားကန်ပန်းခြံ
------------------

**အင်းလျားကန် ပန်းခြံ**သည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ အနောက်ဘက်မှာ တည်ရှိပြီး ယခင်က တက္ကသိုလ် စုံတွဲများအတွက် နာမည်ကြီး နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်၊ သီချင်းတို့ ရိုက်ကူးလေ့ရှိရာ နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံခြား ဧည့်သည်တော်များအနေဖြင့် ရေကူးခြင်း၊ ရွှက်လှေစီးခြင်း နှင့် အားကစား လုပ်ဆောင်ရာ နေရာတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရန်ကုန် ရွက်လှေအသင်း တည်ရှိရာ နေရာ တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် မေလမှာ ဂျွန် ဝီလီယံ ယက်တော ဆိုသူက အင်းယျားကန်ကို ဖြတ်ကူးပြီး မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီ ခေါင်းဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အိမ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------
**အင်းလေးနည်းဗျူဟာဂျစ်** ခေါ် **အင်းလေးဂျစ်**သည် တပ်မတော် အကြီးစားစက်မှုလုပ်ငန်းက ဒီဇိုင်းရေးဆွဲပြီး ထုတ်လုပ်သော လေးဘီးယက်မော်တော်ယာဉ်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ လက်ရှိထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းသည် တစ်နှစ်လျှင် အစီးရေ ၂၀၀ ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် တစ်နှစ်လျှင် အစီးရေ ၁၀၀၀ အထိတိုးမြှင့်မည်ဖြစ်သည်။  အင်းလေးဂျစ်ကို လက်ရှိတွင် တပ်မတော်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့ တို့အတွက်သာ ထုတ်ပေးသည်။

အင်း​လေးဂျစ်

သမိုင်း
-------

၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်သည် စက်မှုဝန်ကြီးဌာနမှ မော်တော်ယာဉ်လုပ်ငန်းများကို လွှဲပြောင်း ရယူခဲ့သည်။ ထိုစက်ရုံများသည် တပ်မတော်သို့ မလွှဲပြောင်းမီတွင် အကြောင်းပြချက် အမျိုးမျိုးကြောင့် လုပ်ငန်းရပ်ဆိုင်းနေခဲ့သည်။ 

အင်းလေးအတွက် ဝင်ရိုးများကို တပ်မတော်အကြီးစားစက်မှုလုပ်ငန်း (မြင်းခြံ) မှထုတ်လုပ်ပြီး ဂီယာအုံများမှာ တပ်မတော်အကြီးစားစက်မှုလုပ်ငန်း (မကွေး) မှဖြစ်သည်။  တပ်မတော်အကြီးစားစက်မှုလုပ်ငန်း(ထုံးဘို)တွင် အပြီးသတ် တပ်ဆင်ထုတ်လုပ်သည်။ ထုံးဘိုစက်ရုံသည် ၁၉၇၀ မှစ၍ မာဇဒါဂျစ်(Mazda Pathfinder XV-1) များကို တပ်ဆင်ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။

အင်ဂျင်သည် စက်မှုလက်မှုဝန်ကြီးဌာနအောက်ရှိ အမှတ် ၁၄ အကြီးစားစက်ရုံ (သာဂရ)မှ ထုတ်လုပ်သော DCD(CY 499 Ti) နှင့် ပုံစံတူသည်။ သို့သော် ထိုစက်ရုံသည် ဘဏ္ဍာရေးဆုံးရှုံးမှုများကြောင့် အစိုးရက ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် လည်ပတ်မှု ဆိုင်းငံ့ထားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တပ်မတော်သည် တရုတ်နိုင်ငံမှ အင်ဂျင်များကို တင်သွင်းခဲ့သည်။

မူကွဲများ
---------

အင်းလေးဂျစ်သည် ကိုယ်ထည်တိုပုံစံဖြစ်ပြီး ပတ္တူခေါင်မိုးနှင့် နောက်ခန်းတွင် ခုံတန်းရှည်များပါရှိသည်။ ဤမူကွဲကို အဓိကအားဖြင့် အဆင့်မြင့်အရာရှိများအား ထုတ်ပေးသည်။

အသစ်တီထွင်ထားသော Type 63 ဒုံးကျည်ပစ်လွှတ်စင် တပ်ဆင်ထားသည့်ပုံစံနှင့် ဒုံးကျည်အိမ် တပ်ဆင်ထားသည့်ပုံစံကို ၇၆ နှစ်မြောက်တပ်မတော်နေ့ စစ်ရေးပြပွဲတွင် တွေ့မြင်ခဲ့သည်။

ကိုးကားချက်များ
---------------

 

1. 1 2
2. ↑
3. ↑  Myanmar Ministry of Industry။
**အင်းဝတံတား** (သို့) စစ်ကိုင်းတံတားသည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတို့ နှစ်ခုအကြားတွင် တည်ရှိကာ စစ်ကိုင်းမြို့နှင့် အင်းဝမြို့ဟောင်းတို့ကို ဆက်သွယ်ပေးထားသည်။ ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့ တည်ဆောက်ခဲ့သော တံတားဖြစ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျပန်အဝင် အင်္ဂလိပ်အပြေးတွင် ဗြိတိသျှတပ်များက တံတားကြီးကို ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်လွတ်လပ်ရေးရပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် တံတားကြီးကို ပြန်လည်ပြင်ဆင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်မတိုင်မီအထိ တစ်ခုတည်းသော ဧရာဝတီမြစ်ကူးတံတားကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သက်တမ်းကြာမြင့်လာမှုကြောင့် ၁၉၉၂ ခုနှစ်မှစ၍ ၁၅ တန်အောက် ကားများသာ ဖြတ်သန်းသွားလာခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ယခုအခါ အင်းဝတံတားအနီးတွင် ဧရာဝတီတံတား (ရတနာပုံ) ကို တည်ဆောက်ဖွင့်လှစ်ထားပြီး ဖြစ်သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

စစ်ကိုင်းမြို့အနီး ဧရာဝတီမြစ်တစ်ဆစ်ချိုး နေရာတွင် တံတားကြီးတည်ဆောက်ရန် ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးဘုရင်ခံ ဆာ ဟာကုတ် ဘတ်တလာက အုတ်မြစ်ချခဲ့သည်။ တံတားမှာ သံပေါင်ပေါင်းကူးတံတားဖြစ်ပြီး ရက်မကြီးကိုးခု၊ ရက်မလတ်တစ်ခု၊ ရက်မငယ် ခြောက်ခုရှိသည်။ ရက်မကြီးတစ်ခုလျှင် အလျားပေ ၃၅၀ အရှည်ရှိပြီး ရက်မလတ် မှာ ပေ ၂၅၀ ရှည်သည်။ အပိုင်းဆက်ရက်မတိုမှာ ပေ ၆၀ စီရှည်ပြီး သံတန်ချိန်ပေါင်း ၁၁,၁၄၅ တန် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ပြီးစီးသွားသော အင်းဝတံတားကြီးကြောင့် ၇၂၄ မိုင်ရှည် ရန်ကုန်-မြစ်ကြီးနား မီးရထားလမ်းသည် မန္တလေးမှတစ်ဆင့် အကြားအလတ်မရှိ တောက်လျှောက်ဆက်သွယ်နိုင်ခဲ့၏။ ၁၉၃၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၂ ရက်တွင် ဘုရင်ခံ ဆာ ဟျူးစတီဗင်ဆင် Sir.Huge Stevenson က တံတားကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။

၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၃ ရက်၌ မန္တလေးကို ဂျပန်လေတပ်က အကြီးအကျယ်ဗုံးကြဲပြီး နောက် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ် မှ ဗိုလ်ချုပ် ဂျင်နရယ် ဝီလျံစတင်းသည် ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ ရက် ည ၁၂ နာရီထိုးရန် တစ်မိနစ်အလို၌ စစ်ကိုင်းတံတားကြီးကို မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးကာ မြစ်ကြီးနားလမ်းအတိုင်း ဆုတ်သွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တံတားကုန်း အမှတ်(၇)နှင့် (၈)မှာ မြစ်အတွင်း ကျိုးကျ ပျက်စီးခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရသော်လည်း ပျက်စီးပြတ်တောက်နေသော အင်းဝတံတားကို ပြင်ဆင်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ချေ။ စစ်ကိုင်းဆိပ်ကမ်းနှင့် မန္တလေးဘက်မှ အမရပူရ စံရွေးဆိပ်ကမ်းကို ကူးတို့ဖြင့် ကူးကြရသည်။ မီးရထားတွဲများလည်း ကူးတို့ဖြင့်ကူးကြရ၏။

၁၉၅၃ ခုနှစ်၊ မေလ၌ ထိုစဉ်က ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု ကိုယ်တိုင် အင်းဝတံတားကြီး ပြင်ဆင်နိုင်ရေးအတွက် ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ကြပ်မတ်ကာ မီးရထားဌာန၏ စီမံမှုတွင် မြန်မာအမျိုးသား အလုပ်သမားများ၏ လုံ့လ ဝီရိယ ဖြင့် အားကြိုးမာန်တက် ပြင်ဆင်မှုကြောင့် ၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၇ ရက် နံနက် ၁၀ နာရီ ၃၀ မိနစ်၌ ထိုအချိန်က နိုင်ငံတော်သမ္မတကြီး ဒေါက်တာ ဘဦးကိုယ်တိုင် ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။ ကုန်ကျ ငွေ ၅၇ သိန်းကျော်သည်ဟု ဆိုသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  မေ့နေကြပြီလား အင်းဝတံတား။ မဇ္ဈိမသတင်းစာ (26 June 2014)။ 14 July 2014 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  2 December 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**ငါးလိပ်ကျောက်**သည် ငါးမန်းနှင့်အတူ မျိုးစဉ်တစ်ခုတည်းဝင်ပင် ဖြစ်သော်လည်း ငါးမန်းနှင့်အသွင်ကွဲ၏။ ကိုယ်ရော ခေါင်းပါ ပြားရုံမက ရင်ဆူးတောင်များသည်လည်း ပြားပြီး ဘေးတဖက်တချက်သို့ ကားထွက်နေသည်။ ပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့် ငါးလိပ်ကျောက်သည် ကစားစရာ စွန် နှင့်သော်လည်းကောင်း၊ ယပ်တောင်နှင့် သော်လည်းကောင်း တူ၏။ အခြားငမန်းများနှင့် မတူသော ထူးခြားချက် မှာ ယင်း၌ ကျာပွတ်နှင့် တူသည့်အမြီးပါရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းကို လိပ်ကျောက်မြီးဟု ခေါ်သည်။ ကျောဆူးတောင်သည် အမြီးရင်းနား တွင်ရှိ၍ စအိုဆူးတောင် အလျှင်းမရှိချေ။ လိပ်ကျောက်မျိုးဝင် ဖြစ်သော လိပ်ကျောက်တံခွန်၏ အမြီး၌ ရန်သူပြင်းထန်စွာ အဆိပ်တက်အောင်ထိုးနိုင်သော လိပ်ကျောက်ဆူးရိုး တစ်ချောင်း ဖြစ်စေ၊ နှစ်ချောင်းဖြစ်စေ ပါရှိသည်။ ဆူးတချောင်းသာ ပါရှိလျှင်၊ တပင်တိုင်ဟု ခေါ်ပြီး၊ နှစ်ချောင်းပါလျှင် နှစ်ပင်တိုင်၊ သုံးချောင်းပါလျှင် သုံးပင်တိုင်ဟု ခေါ်သည်။ သုံးပင်တိုင်ပါသော ငါးလိပ်ကျောက်များသည် အဆိပ်အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်သည်။ သုံးပင်တိုင်ဆူး စူးမိလျှင် အကြောများ သေသွားသည်အထိ ခံစားရတတ်သည်။ လိပ်ကျောက်ဆူးကို မြန်မာတို့ ဆေးဖော်ရန် အသုံးပြုကြ၏။

လိပ်ကျောက်မျိုးတွင် လိပ်ကျောက်တံခွန်၊ လိပ်ကျောက်တင်မဲ၊ လိပ်ကျောက်နှာမောင်းတို၊ လိပ်ကျောက်ထမနဲ၊ လိပ်ကျောက်စွန်၊ လိပ်ကျောက်စွန်မောင်ရှင်၊ လိပ်ကျောက်စွန်မီးသောက်တို့ ပါဝင်ကြသည်။

ငါးလိပ်ကျောက်များသည် အသက်ပြင်းလှသောကြောင့်၊ စက်လှေပေါ် ရောက်သည့်တိုင် ချက်ချင်း သေဆုံးတတ်လေ့ မရှိဘဲ ကော့လန်၍ ရေလုပ်သားများကို ဆူးဖြင့် လိုက်လံ ထိုးနှက်တတ်သည်။

လျှပ်စစ်လိပ်ကျောက်ဟူသော လိပ်ကျောက်မျိုး၏ ထူးခြားချက်မှာ ရန်သူကိုသော်လည်းကောင်း၊ စားမည့် သားကောင်ကိုသော်လည်းကောင်း လျှပ်စစ်ဓာတ်လိုက်သွားအောင် ပြုနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ လျှပ်စစ်လိပ်ကျောက်မှ လွှတ်သော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသည် လူတစ်ယောက်ကိုပင် သေစေနိုင်လောက်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑   "Body plan convergence in the evolution of skates and rays (Chondrichthyes: Batoidea)"  (2012). *Molecular Phylogenetics and Evolution* **63** (1): 28–42. doi:10.1016/j.ympev.2011.12.012. PMID 22209858.
2. 1 2  မြိတ်ရွှေစင် (၂၀၁၆)။ *ပင်လယ်ပြင်ခရီးလမ်းနှင့် ဖြစ်ရပ်ဆန်းများ*။ ၂၀၁၅ - ၂၀၁၆။ မြိတ်တက္ကသိုလ် နှစ်ပတ်လည် မဂ္ဂဇင်း။ p. ၆၇။
3. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)

  


|  |  |
| --- | --- |
| Taxon identifiers | 
* Wikidata: Q6495741
* Wikispecies: Rajomorphii
* ADW: Batoidea
* Fossilworks: 218955
* iNaturalist: 448201
* ITIS: 563992
* NCBI: 117893
* uBio: 6960791
* WoRMS: 368409

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Authority control | 
* LCCN: sh85111253
* GND: 4613930-8
* NDL: 00561770

 |
ကြေးနီ-ဇင့်အချပ်များ တွဲဆက်မှုပြပုံ၊ ထိုအချပ်ပြားများကို ဆားရည် (လျှပ်လိုက်ရည်) ဖြင့် စိမ်ထားသော ကတ်ထူပြား ဖြင့်ပိုင်းခြားထားသည်။ ဗော်လ်တာ၏ မူလပလိပ်ပြားများ၌ အပိုဇင့်ပြားတစ်ခု အောက်ဆုံးတွင်ပါရှိသည်။ ထိုအပိုဇင့်ပြားမှာ နောက်ပိုင်း၌ မလိုအပ်ကြောင်း သိရှိခဲ့ရသည်။
အီတလီ၊ ကိုမိုမြို့ရှိ ဗော်လတာနေအိမ်၏ အနီး Tempio Voltiano (ဗော်လ်တာ ဘုရားကျောင်း) တွင် ပြသထထားသည့် voltaic pile ။
ပထမဆုံး voltaic pile ၏ ပုံတူတစ်ခု
**ဓာတ်ပြုလျှပ်စစ် ပလိပ်ပြားတွဲ** (voltaic pile) သည် လျှပ်စစ်ပတ်လမ်းတစ်ခုကို လျှပ်စစ် အဆက်မပြတ် ပေးနိုင်သော ပထမဆုံး ဘက်ထရီဖြစ်၍ အီတလီ ရူပဗေဒပညာရှင် အလေဆန်ဒရို ဗော်လ်တာက တီထွင်ခဲ့သည်။ ဗော်လ်တာသည် ၎င်း၏ စမ်းသပ်ချက်များကို ၁၇၉၉ တွင် ရေးသားဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဓာတ်ပြုလျှပ်စစ် ပလိပ်ပြားတွဲသည် သူ့နောက်ပိုင်း၌ ဆက်တိုက်ဆိုသလို အခြားရှာဖွေတွေ့ရှိမှာများကိုလည်း ဖြစ်စေခဲ့ရာ လျှပ်စစ်ဖြင့် ရေကို ဓာတ်ခွဲပြိုကွဲစေပြီး အောက်ဆီဂျင်နှင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ခွဲထုတ်မှုကို ဝီလျံ နီကိုးလ်ဆန် နှင့် အန်ထနီ ကားလိုင်း (Anthony Carlisle) တို့ကရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း၊ ဆိုဒီယမ် (၁၈၀၇) ၊ ပိုတက်စီယမ် (၁၈၀၇) ၊ ကယ်လ်စီယမ် (၁၈၀၈) ၊ဘော်ရွန် (၁၈၀၈) ၊ ဘေရီယမ် (၁၈၀၈) ၊ စထရွန်တီယမ် (၁၈၀၈) ၊ မဂ္ဂနီစီယမ် (၁၈၀၈) တို့ကို ခွဲထုတ်မှု (သို့ ) ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများကို ဟမ်ဖရီ ဒေဗီ က လုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။

၁၉ ရာစုရှိ လျှပ်စစ်လုပ်ငန်းအလုံးစုံကို ဗော်လ်တာ၏ ဒန်နီယဲလ် ဆဲလ် (Daniell cell) ၊ ဂရို့ဗ် ဆဲလ် (Grove cell) စသည့် ဘက်ထရီများက စွမ်းအားထောက်ပံ့ပေးနိုင်သည်မှာ ၁၈၇၉ နှစ်များ၌ ဒိုင်နမိုများ မပေါ်ခင်အထိဖြစ်၏ ။

ဗော်လ်တာ၏ တီထွင်မှုများသည် လူဝီးဂျီ ဂါလ်ဗားနီ၏ ၁၇၈၀ က ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုဖြစ်သည့် သတ္တုချောင်းနှစ်ခုနှင့် ဖား(သေ)၏ ခြေထောက်တစ်ချောင်းတို့၏ လျှပ်စစ်ပတ်လမ်းဖြစ်နေပုံက ထိုခြေထောက်ကို လှုပ်ရှားတုံ့ပြန်စေနိုင်ခဲ့သည်ကို အခြေခံထားသည်။ သတ္တုချောင်းနှစ်ခုနှင့် ဆားရေစိမ်ထားသည့် အဝတ်စ (သို့) ဂျပ်စက္ကူကို ပတ်လမ်းပုံစံ တပ်ဆင်မှုပြုသောအခါ လျှပ်စီးကြောင်း ထုတ်လုပ်သည်ကို ဗော်လ်တာက ၁၇၉၄ ၌ သရုပ်ပြသခဲ့သည်။ ၁၈၀၀ ၌ ကြေးနီပြား (သို့ ငွေပြား) နှင့် ဇင့်ပြားများကို တစ်လှည့်စီ အတွဲလိုက်ကပ်၍ စီကာ ထိုကြားတွင် ဆားရည် (လျှပ်လိုက်ရည်) စိမ်ထားသည့် အဝတ်စ (သို့) ကတ်ထူပြားဖြင့် ပိုင်းခြားထည့်သွင်းသည် (ပထမပုံတွင် ကြည်နိုင်သည်။) ။ စုစုပေါင်း လျှပ်စစ်တွန်းအားကို တိုးမြှင့်ရန်ဖြစ်၏ ။ ထိပ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းကို ဝါယာဖြင့် ထိတွေ့ဆက်သွယ်ပေးသောအခါ လျှပ်စီးကြောင်းတစ်ခုသည် ထိုပလိပ်ပြားနှင့် ဝါယာတစ်လျှောက် စီးဆင်းလာသည်ကို တွေ့ခဲ့ရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Decker၊ Franco (January 2005)။ "Volta and the 'Pile'"။ *Electrochemistry Encyclopedia*။ Case Western Reserve University။ 2012-07-16 တွင် မူရင်း အား မော်ကွန်းတင်ပြီး။
2. ↑  Russell, Colin (August 2003). "Enterprise and electrolysis...". *Chemistry World*.
3. ↑  Mottelay၊ Paul Fleury (2008)။ *Bibliographical History of Electricity and Magnetism* (Reprint of 1892 ed.)။ Read Books။ p. 247။ ISBN 978-1-4437-2844-7။
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

အမှု—**သိပ်ကြီးသော ရေသနုပ်ကို ပြုလုပ်၍ဝတ်မှု။** 

အမှုသည်—**ဆဗ္ဗဂ္ဂီဘိက္ခုနီများ။**

ရေသနုပ် ခွင့်ပြုတော်မူရခြင်း
----------------------------

ဝိသာခါသည် ဘုရားအထံ၌ ဆုရှစ်ပါးကို တောင်းသောအခါ ပြည့်တန်ဆာမတို့က ခနိုးခန့း ပြောင်လှောင်လိုက် ကြကြောင်းကိုလည်းကောင်း, မာတုဂါမတို့၏ ကိုယ်တုံးလုံးနေ ခြင်းသည် စက်ဆုပ်ရွံဖွယ် မတင့်တယ်ကြောင်းကိုလည်းကောင်း, လျှောက်ထား၍ "ဘိက္ခုနီအား အမြဲရေသနုပ် လှူလိုပါကြောင်းကိုလည်း ဆုတစ်ပါးအဖြစ်ဖြင့် ထည့်သွင်း လျှောက်တောင်းလေသည်၊ ထိုအခါ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာသည် ဘိက္ခုနီတို့အား ရေသနုပ်ကို မဟာဝါ-စီဝရက္ခန္ဓက၌ အမြဲခွင့်ပြုတော်မူခဲ့၏။ 

ထိုသို့ ခွင့်ပြုလိုက်လျှင်ပင် ဆဗ္ဗဂ္ဂီဂိုဏ်းဝင် ဘိက္ခုနီတို့သည် အတိုင်းအရှည် ပမာဏမထားဘဲ အလွန်ရှည်လျား ကြီးမားသော ရေသနုပ်ကို ချုပ်လုပ် ဆောင်ထား၍ ရှေ့ရောနောက်ပါ တွဲလျားချလျက် ဟိုဟိုဒီဒီ လှည့်လည် ကြသည်ကို အမြင်မတော်သော ဘိက္ခုနီတို့က ကဲ့ရဲ့ ကြသောကြောင့် ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်။

သိက္ခာပုဒ်
----------

ဥဒကသာဋိကံ ပန ဘိက္ခုနိယာ ကာရယမာနာယ ပမာဏိကာ ကာရေတဗ္ဗာ, တတြိဒံ ပမာဏံ, ဒီဃသော စတဿော ဝိဒတ္ထိယော သုဂတဝိဒတ္ထိယာ, တိရိယံ ဒွေ ဝိဒတ္ထိယော။ တံ အတိက္ကာမေန္တိယာ ဆေဒနကံ ပါစိတ္တိယံ။

မြန်မာပြန်
----------

ရေသနုပ်ကို ချုပ်လုပ်စေသောဘိက္ခုနီသည် ပမာဏနှင့် ယှဉ်သော ရေသနုပ်ကိုသာ ချုပ်လုပ်စေရမည်၊ ထိုရေသနုပ်၏ ပမာဏကား-ဘုရားရှင်၏ လက်သန်း အထွာတော်ဖြင့် အလျား ၄-ထွာ, အနံ ၂-ထွာတည်း၊ ထိုပမာဏကို လွန်စေသော ဘိက္ခုနီမှာ ပို့သမျှကို ဖြတ်ပစ်ရခြင်းရှိသော ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏။

ကိုးကား
-------

1. ↑  အရှင်ဇနကာဘိဝံသ (၁၉၉၆)။ *ဘုရားဥပဒေတော်ကြီး*။
**အိုးဖိနပ်ထမ်း** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

အကြောင်းအရာ
-----------

ဆရာမောင်ဉာဏ်ကျယ်ကို စောင်း၍ ရေးဖွဲ့ထားသော သံချိုကဗျာ ဖြစ်သည်။

အိုးဖိနပ်ထမ်း
-------------

ထောင့်နှစ်ရာ နှစ်ဆယ်လွှမ်းလို့၊ အစွန်းမှာ ရှစ်ခု ကြိမ်းငယ်က၊ ပတိမ်းငယ်ရွှေဘိုကိုခြုံမိလို့၊ ပြေအလုံမြေကုန်ပြေးကြရ၊ မုံရွေးရွာ ခင်မွန်ထိရောက်ကရော့၊ အများတကာ အသွားအလာကြောက်ကြရ၊ ဓားမိုးပေါက်စွေလို့ရွာ။  

  

အလွဲဘက်ဟာမို့၊ ရဲထွက်ပြန်အကြံမှားလိမ့်၊ လှံဓားစုံသေနတ်စွဲလို့၊ တပ်ဘဲမှာ မပုန်စားဝံ့ဘူ့၊ စုံဖျားမြိုင် ဂနိုင်ကောင်းရာသို့၊ မယားပါသားပါ အောင်းခဲ့ပေငဲ့၊ မောင်းထောင့်တစ်ရာ။  

  

ဉာဏ်ပညာ ယှဉ်ကာဖက်လို့၊ မပျက်ကယ်မကြွေဘူ့၊ အသက်ရှေလူမမာကျန်းပေလို့၊ ရာနန်းပိုင် နှစ်ကြိမ်ဆက်လို့၊ ထမ်းရွက်ရရှေ့တော်မှာ၊ မွေ့လျော်စွာခယမ်း။  

  

ကိုးမြို့ရင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးနှင့်၊ ချောင်းဦးဆယ်ရွာက၊ နယ်အညာ ဒီပဲရင်းသို့၊ တောင်ကုဋေအောင်မြေနင်းကြတော့၊ တပ်တွင်းတွင် မရောက်ဘဲနှင့်၊ နောက်ဆွဲအတန်ဝေးတွင်မှ၊ အကလေးတွေ သူငယ်ချင်းနှင့်၊ ကောက်သင်းကိုလိုက်ကာ ကောက်သူလ၊ စာလျောက်တင် ဝါ၍လျှမ်းပြန်ခဲ့၊ ရာနန်းပိုင် တကယ် မှတ်အောင်တဲ့၊ ဉာဏ်ကျယ်မှာ ဆန်စလွယ်ခါးပတ်ကယ်နှင့်၊ ကိုးဗိုလ်တပ်တွင်မှ၊ အိုးဖိနပ်ထမ်း။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော ခေါင်းစဉ်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------



1. ↑  *မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ၏ သံချိုကဗျာပေါင်းချုပ်*။ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်ဌာန။ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၃။
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၃)သုတ် ရှိပါသည်။

အရှင်ဥတ္တိယထေရ်၏ လျှောက်ထားချက်အရ "စက္ခုဝိညေယျ, သောတဝိညေယျ, ဃာနဝိညေယျ, ဇိဝှါဝိညေယျ, ကာယဝိညေယျ၊ ဣဋ္ဌ, ကန္တ, မနာပ, ပိယရူပ, ကာမူပသံဟိတဖြစ်သည့် အာရုံငါးပါး ကာမဂုဏ်တရားတို့ကို ပယ်ရှားနိုင်ရန် အဋ္ဌက အရိယာမဂ်ကိုပွားများရမည်"ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

---

အရှင်ဥတ္တရထေရ်၏ အကျဉ်းချုပ်တရားဟောတော်မူပါရန် လျှောက်ထားမှုကို အကြောင်းပြု၍ ဘုရားရှင်က "ကုသိုလ်တရားတို့၏ အစသည် သုဝိသုဒ္ဓသီလနှင့် ဥဇုကဒိဋ္ဌိဖြစ်ပုံ သုဝိသုဒ္ဓသီလ၌တည်၍ သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးကို ပွားများလျှင် မာရ်မင်း၏ တည်ရာ တေဘူမကဝဋ်၏ တဖက်ကမ်းဖြစ်ရာနိဗ္ဗာန်သို့ရောက်နိုင်ပုံ"ကို သတိပဋ္ဌာန် တစ်ပါးစီနှလုံးသွင်းပုံကို ဟောတော်မူပါသည်၊ ဟောတော်မူတိုင်း ကျင့်သုံးသဖြင့် အရှင်ဥတ္တိယ ရဟန္တာဖြစ်ပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

---

ဥတ္တိယပရိဗိုဇ်က ဘုရားရှင်အား "သဿတော လောကော"အစရှိသော သတ္တဝါ-ဟုသိသော အသိဉာဏ်၌ ရပ်တည်၍ ဌပနီယပုစ္ဆာဖြစ်သော မိစ္ဆာအယူများကို မေးလျှောက်ပါသည်၊ ဘုရားရှင်က ထိုမိစ္ဆာအယူများကို ငါဘုရားဖြေကြားတော် မမူဟု မိန့်တော်မူလျှင် အဘယ်အရာကို ဖြေတော်မူပါသနည်း-ဟု ဆက်လက်၍ လျှောက်ထားပါသည်။ ဘုရားရှင်က "ငါဘုရား ထူးသောဉာဏ်ဖြင့်သိမြင်အပ်သော သတ္တဝါတို့စင်ကြယ်ရန် သောက, ပရိဒေဝတို့ကို လွန်မြောက်နိုင်ရန် ဒုက္ခ, ဒေါမနဿတို့ ချုပ်ငြိမ်းစေရန် အရိယာမဂ်ဉာဏ်ကို ရနိုင်ရန် နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ရန် တရားတော်ကို ဟောတော်မူ၏"ဟု မိန့်တော်မူသည်။ ဥတ္တိယပရိဗိုဇ်က "ထိုသို့ဖြစ်လျှင် အလုံးစုံသော လောကကိုဖြစ်စေ, လောက ထက်ဝက်ကိုဖြစ်စေ, လောကသုံးပုံ တစ်ပုံကိုဖြစ်စေ ထုတ်ဆောင်ပါသလော"ဟု မေးလျှောက်သည့်အခါ ဘုရားရှင်က မည်သို့မျှ မိန့်တော်မမူတော့ပါ။ ထိုအခါ အရှင်အာနန္ဒာက ဥတ္တိယပရိဗိုဇ်အား မိစ္ဆာအယူမဖြစ်စေရန်အတွက် နယ်စပ်မြို့ ဥပမာဖြင့် ရှင်းလင်းမိန့်ကြားပြီး သင်၏ မေးခွန်းသည် မူလမေးခွန်းကို တမျိုးပြင်၍ မေးခြင်းဖြစ်၍ ဘုရားရှင် ဖြေကြားတော်မမူခြင်းအကြောင်းကို ပြဆိုသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ၌-ဘုရားရှင် ဖြေဆိုတော်မမူခြင်းအကြောင်းနှင့် တကွ ဥပမာ စကားရပ်များကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၃၊၁၇-၈။ သံ၊မြန်၊၃၊၂၀။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၁-မဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၃-မိစ္ဆတ္တဝဂ္ဂ၊ ဒသမသုတ်။
2. ↑  -သံ၊၃၊၁၄၃-၄။ သံ၊မြန်၊၃၊၁၄၉။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၅၈။ သံ၊ဋီ၊၂၊၄၈၀။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၃-သတိပဋ္ဌာနသံယုတ္တ၊ ၂-နာဠန္ဒဝဂ္ဂ၊ ဆဋ္ဌသုတ်။
3. ↑  -အံ၊၃၊၄၁၂-၄။ အံ၊မြန်၊၃၊၄၀၅-၇။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၃၁။ အံ၊ဋီ၊၃၊၃၅၀။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ဒသကနိပါတ၊ ဒုတိယပဏ္ဏက၊ (၁၀)၅-ဥပါလိဝဂ္ဂ၊ ပဉ္စမသုတ်။
4. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
**ဥနဂလဝေဟေရ ရာဇမဟာဝိဟာရ** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ဟင်ဂူရက်ဂိုဒါတွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဟင်ဂူရက်ဂိုဒါ၏ တောင်ဘက် ၆ ကီလိုမီတာ (၃.၇ မိုင်) နှင့် ပိုလွန်နရုဝ၏ မြောက်ဘက် ၇ ကီလိုမီတာ (၄.၃ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းနေရာသည် ကျောင်းတော်ပရဝုဏ်များစွာနှင့် အပျက်အစီးများစွာ တည်ရှိသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာသည် အနုရာဒခေတ်ကာလ၏ အစောပိုင်းကာလတွင် တည်ရှိခဲ့ကြသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

ရှေးဟောင်းစေတီတော်
------------------

ဥနဂလဝေဟေရစေတီတော်သည် ပိုလွန်နရုဝမြို့ပြင်ပရှိ ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံး စေတီတော်ဖြစ်သည်။ စေတီတော်သည် ၃၀ မီတာ (၉၈ ပေ) မြင့်သည်။ သမိုင်းဒဏ္ဍာရီများအရ ထုံးကျောက်ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားပြီး အလွှာများသည် ထူထဲသည်။ ထိုအချိန်က ဝိဟာရကို "ဟုနုဂယ်ဝေဟေရ" ဟု ခေါ်ခဲ့ကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် "ဥနဂလဝေဟေရ" ဟု သိကြသည်။ အခြားသော ရင်းမြစ်များအရ စေတီတော်ကို 'Uunagal Vehera' ဟု သိခဲ့ကြသည်။ ဘုရင် ဒုဋ္ဌဂါမဏိလက်ထက်တွင် ထိုဒေသကို Jayabima ဟု သိကြပြီး စေတီတော်ကို Jayabim ဝိဟာရဟု သိခဲ့ကြသည်။

ရှေးဟောင်းကျောင်းဝင်း
---------------------

ဘုရင် Dappula IV (923-935 AD) လက်ထက်တွင် ဤကျောင်းတော်ကို Puvaram (Purvarama) Rajamaha Viharaya ဟု သိကြသည်။ ဤကျောင်းတော်သည် Ritigala ကျောင်းတော်နှင့် ဆက်နွှယ်မှု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ကျောင်းတော်တည်ရှိသည့် မြေနေရာကို Hinginiwella ဟု သိခဲ့ကြသည်။

နှစ်စဉ်ကျင်းပသည့် ကျောင်းတော်၏ ပန်းအလှူပွဲတော်
----------------------------------------------

ကျောင်းတော်တွင် ပန်းအလှူပွဲတော်ကို နှစ်စဉ်ကျင်းပပြီး ၎င်းပွဲတော်ကို Araliya Mal Poojawa ဟု ခေါ်သည်။ ဤပွဲတော်သည် သီရိလင်္ကာ၏ ပထမဆုံးသော ကျောင်းတော်ပန်းလှူပွဲ ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သို့ ပန်းပေါင်းတစ်သန်းလှူဒါန်းမှုကို ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Unveiling of the Pinnacle of a newly built Unagalawehera Stupa။ news.lk (26 June 2018)။  26 June 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Old Stupa Unagala Vehera။ sundaytimes.lk (27 July 2021)။  27 July 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Araliya Mal Poojawa။ alt.army.lk (12 June 2019)။  12 June 2019 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**အိုးဖုနဗောဓိသတ္တကျောင်းတော်** သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခနဂဝစီရင်စု၊ ကမာကူရမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတောတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းကျောင်းတော်သည် ၂၅ မီတာ (၈၂ ပေ) အမြင့်ရှိသည်။ ကျောင်းတော်တွင် တန် ၁၉၀၀ အလေးချိန်ရှိသည့် ကွန်ကရစ်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် ဗောဓိသတ္တဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူ ရှိသည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

ကျောင်းတော်ကို ၁၉၂၉ တွင် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ ဆိုးတိုးကျောင်းတော်က စတင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ရုပ်ပွားတော်၏ ပုံစံအကြမ်းသည် ၁၉၃၄ တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ပစိဖိတ်စစ်ပွဲဖြစ်ပွားလာသည့်အခါတွင် လုပ်ငန်းများကို ရပ်ဆိုင်းခဲ့ရသည်။ အိုးဖုနရုပ်ပွားတော်အဖွဲ့သည် ၁၉၅၄ တွင် တည်ဆောက်မှုများကို စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် အပြီးသတ်ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ရုပ်ပွားတော်တည်ဆောက်ရာတွင် ကွန်ကရစ်ဖျော်သည့် အလုပ်ကို လူ့လုပ်အားဖြင့်သာ လုပ်ထားသည်။ ကွန်ကရစ်ဖျော်သည့်ထရပ်ကားများကို အသုံးပြုခြင်း မရှိပေ။ ရုပ်ပွားတော်၏ အပြင်ဘက်ကို အဖြူရောင်ဆေး သုတ်လိမ်းထားသည်။ ရုပ်ပွားတော်တွင် ပြတိုက်ငယ်တစ်ခုနှင့် ဝတ်ပြုရာနေရာတစ်ခု ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့နှစ်ခုစလုံးကို ကြည့်ရှုနိုင်ရန် ပြသထားသည်။

ရုပ်ပွားတော်တည်ဆောက်ရာတွင် ကျောက်များကို နာဂါဆာကီနှင့် ဟီရိုရှီးမားရှိ နျူကလီးယားဗုံးပေါက်ကွဲခဲ့သည့်နေရာမှ ကျောက်များဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်။ ထိုဗုံးပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဆုံးပါးခဲ့သူများအား အမှတ်တရဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ ဟီရိုရှီးမားရှိ ဗုံးပေါက်ကွဲမှုကြောင့် မှိုပွင့်ပုံစံလောင်ကျွမ်းမှုဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။

ရောက်ရှိနိုင်မှု
----------------

အိုးဖုနဘူတာနှင့် နီးကပ်ပြီး ဝင်ကြေးအဖြစ် ယန်း ၃၀၀ ပေးရသည်။

ပြင်ပလင့်များ
-------------

ကိုးကား
-------
ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ် တွင် တည်ရှိသည်။ ညောင်လေးပင်မြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၅ မိုင် ၉ ကီလိုမီတာခန့် တွင် တည်ရှိသည်။ ရန်ကုန်-မန္တလေး အဝေးပြေးလမ်းမကြီး၏ ဘေးတွင်တည်ရှိသည်။
ရန်ကုန်-မန္တလေးသွားရထားလမ်းပေါ်တွင်တော်ဝိ ခေါ်သည့် မီးရထားဘူတာရုံးရှိသည့်ရွာကို သတိထားမိကြလိမ့်မည်။တော်ဝိ ၏အနောက်တောင်ဘက်ယွန်းယွန်း၊ မိုင်ဝက်သာသာလောက်တွင် မြို့ဟောင်းကလေးတစ်ခုကိုကောင်းကင် ဓာတ်ပုံ၌ဖတ်ရှုတွေ့ရှိရသည်။ မြို့ဟောင်းမှာများစွာပင် ပွန်းတီးနေခဲ့လေပြီ။ ဤမြို့ဟောင်းသည် မင်းရဲလှ မြို့ဟောင်းပင်ဖြစ်၏။ ထော်ဝိမှနောက်ဘက်တွင် ရန်ကုန်-မန္တလေး ကားလမ်းမကြီးရှိသည်။ ကားလမ်းမကို ဖြတ်ကျော်၍ လယ်ကွင်းထဲဆင်းကာ ပေ၅၀ဝခန့် လျှောက်လိုက်လျှင်ပင် မင်းရဲလှ မြို့ဟောင်းသို့ရောက်ပြီး ဖြစ်နေပေလိမ့်မည်။

တည်နေရာ
-------

မင်းရဲလှ မြို့ဟောင်းသည် မြောက်ဘက်လတ္တီတွဒ် ၁၈ဒီဂရီသာသာခန့်နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီ တွဒ် ၉၆ဒီဂရီ ၄၄.၈မိနစ်တွင် တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တွင် ပေါက်ကုန်းလေးရွာ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင်တော်ဝိရွာ ၊အနောက်ဘက်တွင်လေးအိမ်စု၊ တောင်ဘက်တွင် သရက်ကုန်း ကျေးရွာသည် မင်းရဲလှ မြို့ဟောင်း အရှေ့တောင်ထောင့်စွန်းမှ အခြေခံပြီး အရှေ့တောင်ဘက်ဆီသို့ ဆက်၍ ဦးတည်သွားသည့် ရွာတန်း ရှည်ကလေးတစ်ခုဖြစ်ပေသည်။

ပုံသဏ္ဌာန်
----------

မင်းရဲလှ မြို့ဟောင်းသည် စတုဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည့်မြို့ဖြစ်သည်။ ထောင့်မှန်တိတိကျကျမဟုတ် စေကာမူ ထောင့်မှန်စတုဂံပုံသဏ္ဌာန်အုပ်စုဝင် မြို့ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ အလျားပို၍ ရှည်သဖြင့် ပုံသဏ္ဌာန်မှာသွယ်လျသည်။ ထူးခြားချက်မှာ တောင်နှင့်မြောက်ရှည်ပြီး အရှေ့အနောက်ကျဉ်းသည့် မြို့ဖြစ်သည်။ မြို့၏အရာဟောင်းတစ်ခုလုံးကို ခြုံ၍ တိုင်းတာခန့်မှန်းကြည့်လျှင် အလျား၇၅၀မီတာ နှင့် အနံ(ကျုံးနယ်အပါအဝင်) ၄၃၇ မီတာခန့်ရှိသည်။ ၇၉-၈၀ ဧကခန့်မျှပင် ရှိသည်။ မြို့ဟောင်း အတွင်းဧရိယာမှာ ဧက ၅၇ဧက ခန့်မျှရှိပေသည်။ ကျုံးပတ်လည်ရှိခဲ့ဖူးသည့် မြို့ဟောင်းဖြစ်သည်။ မြို့တွင်းမြို့ပြင် လယ်ယာမြေများနှင့် ပြည့်လျက်ရှိလေပြီ။

ပွန်းတီးမှု
-----------

မြို့ရိုးများမှာလည်း များစွာပွန်းတီးခဲ့လေပြီ။ မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပိုင်းသည် ပျက်စီးနိမ့်ကျဆုံး ဖြစ်သည်။ မြို့ထောင့်လေးဖက်စလုံး၌ မြို့ထောင့်စေတီများရှိခဲ့ဖူးသည့် လက္ခဏာလည်းရှိသည်။ ပွန်းတီးမှုများစွာဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရစေကာမူမြို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်အနေအထား၊ တည်ဆောက်ပုံ စနစ်များအရ စောလွန်းသည့် ခေတ်ပိုင်း၌ တည်ထားသည့် မြို့ဖြစ်ဟန်မတူပေ။

ကိုးကား
-------
သခင်အောင်သိန်း (ခေါ်) ဗိုလ်ရဲထွဋ်သည် ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ရဲထွဋ်ကို အဖ ဦးဖိုးလွင် (လက်သမား) နှင့် အမိ ဒေါ်စောရှင် (ခြံတောင်သူ/ဈေးသည်) တို့က ၁၉၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ ၊ တာမွေလေး၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး မွေးချင်း ခြောက်ဦးအနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်ကာ ငယ်နာမည်မှာ အောင်သိန်း ဖြစ်သည်။ 

ငယ်စဉ်က ကန်တော်လေး မြူနီစပါယ်ကျောင်း၊ ဗျိုင်းရေအိုးစင်ကျောင်း တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ကန်တော်လေး မြူနီစပါယ် အထက်တန်းကျောင်းမှ အထက်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။

၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် သခင်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော မြန်မာလူငယ်အဖွဲ့ ဂျပန်နိုင်ငံသို့ စစ်ပညာသင် သွားရောက်ရာ၌ ဒုတိယအသုတ်တွင် လိုက်ပါခဲ့ပြီး ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော် (BIA) ဖွဲ့စည်း ချိန်မှစ၍ လွတ်လပ်ရေးရပြီးချိန် အထိ စစ်မှု ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဂျပန်စစ်ပညာသင်တန်းတက်စဉ်က ဂျပန်အမည်မှာ ယာယာရှိ ဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့တွင် ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်အမည်မှာ ဗိုလ်ရဲထွဋ် ဖြစ်သည်။ 

လွတ်လပ်ရေးရပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဦးနုအစိုးရကို ဆန့်ကျင်ရန် တောခိုခဲ့ပြီး ၁၉၆၃-ခုနှစ်၊ မေလ(၂၁)ရက်နေ့တွင် အလံဖြူ ကွန်မြူနစ်ပါတီ ထိပ်သီးခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ရဲထွဋ်သည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းထံ တရားဝင် လက်နက်စွန့်၍ အလင်းဝင်ခဲ့သည်။ 

၁၉၆၄ ခုနှစ်မှစ၍ မြန်မာဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၈ ခုနှစ် အရေးအခင်း နောက်ပိုင်းတွင် မျိုးချစ်ရဲဘော်ဟောင်းများ ဖွဲ့စည်းသည့်အခါ နာယကအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် အာဏာနိုင်ငံရေး မလုပ်ဟု ဆုံးဖြတ်ကာ အဆိုပါအဖွဲ့မှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး မည်သည့်နိုင်ငံရေး အဖွဲ့အစည်း တွင်မှ ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခြင်း မရှိတော့ပေ။

နောက်ဆုံးကျန် ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်
--------------------------------

ဗိုလ်ရဲထွဋ် (သခင်အောင်သိန်း)သည် ၂၀၁၃-ခု၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့ (အမျိုးသားနေ့) ညက ရန်ကုန်မြို့ ကမာရွတ်မြို့နယ်ရှိ သုခကမ္ဘာ အထူးကုဆေးခန်းတွင် လူကြီးရောဂါ ဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၉၂ နှစ် ရှိပြီဖြစ်ပြီး သား နှစ်ဦး၊ မြေး လေးဦးနှင့် မြစ် နှစ်ဦး ကျန်ရစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ၂ဝရာစု မြန်မာ့သမိုင်း သန်းဝင်းလှိုင်၊ ၂ဝဝ၉ ခု၊ မေလ၊ ကံကော်ဝတ်ရည် စာပေ။

  


| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် သက်စွန့်ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသော ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်များ နှင့် ဂျပန်ပြည်သို့ စစ်ပညာသင် သွားရန်အတွက် မြန်မာပြည်မှ အသုတ်လိုက်ခွဲ၍ လျှို့ဝှက်ထွက်ခွာမှုပြဇယား |
| --- |
| အသုတ်ခွဲ၍ဂျပန်ပြည်သို့ထွက်ခွာမှု | 
* ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်အမည်

 |
| ပထမအသုတ် (၅) ဦး | 
* ဗိုလ်တေဇ
* ဗိုလ်လက်ျာ
* ဗိုလ်လရောင်
* ဗိုလ်မိုး
* ဗိုလ်ရန်နိုင်

 |
| ဒုတိယအသုတ် (၇) ဦး | 
* ဗိုလ်မြင့်အောင်
* ဗိုလ်မင်းခေါင်
* သခင်သန်းတင်
* ဗိုလ်ကျော်ဇော
* ဗိုလ်ဘုန်းမြင့်
* ဗိုလ်ရဲထွဋ်
* ဗိုလ်လင်းယုန်

 |
| တတိယအသုတ် (၃) ဦး | 
* ဗိုလ်ဇေယျ
* ဗိုလ်တောက်ထိန်
* ဗိုလ်တာရာ

 |
| စတုတ္ထအသုတ် (၁၁)ဦး | 
* သခင်ထွန်းအုပ်
* ဗိုလ်နေဝင်း
* ဗိုလ်မှူးအောင်
* ဗိုလ်မြင့်ဆွေ
* ဗိုလ်မင်းရောင်
* ဗိုလ်ဇင်ယော်
* ဗိုလ်မိုးညို
* ဗိုလ်ဉာဏ
* ဗိုလ်စောနောင်
* ဗိုလ်စောအောင်
* ဗိုလ်ဗလ

 |
| အခြားနည်းများဖြင့် (၄) ဦး | 
* ဗိုလ်ရန်အောင်
* ဗိုလ်စကြာ
* ဗိုလ်မြဒင်
* ဗိုလ်ထိန်ဝင်း

 |
**ရွှေစည်းခုံစေတီတော်** သည် မုံရွာခရိုင်၊ ညောင်ကန်ရွာတွင် တည်ရှိသည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

သက္ကရာဇ် ၁၁၈၁ ခုနှစ်တွင် ဘကြီးတော်မင်းကြီးသည် မင်းအဖြစ်သို့ ရောက်၏။ ထိုအခါ ငယ်စဉ် မင်းသားဘဝက ပညာသင်ကြားပေးသည့် ဆရာမင်းကြီးအား အဂ္ဂမဟာသေနာပတိအရာကို ပေး၏၊ အမတ်မင်းကြီးဟု ထင်ရှားလေသည်။

ထိုအမတ်မင်းကြီးသည် မိမိဇာတိ ညောင်ကန်ရွာတွင် ဘုရားကြီး၊ ကျောင်းကြီး၊ ပိဋကတ်တိုက်ကြီး၊ သောက်ရေကန်ကြီး စသည့် ကြီးလေးပါးကို ပြုလုပ်လို၏။ ထို့ကြောင့် မင်းရဲခေါင်ဗလသူရအမည်ရှိသည့် ရွာအုပ် မောင်ရာအား တာဝန်ပေးကာ တည်စေခဲ့သည်။

စေတီတော်သည် ဖိနပ်တော် ၆၄ တောင်၊ ဉာဏ်တော်မှာ စိန်ဖူးတော်အထိ အတောင် ၁၁၀ရှိသည်။ စေတီတော်ကြီး တည်ဆောက်ပြီးစီးသည့်အခါ မင်းကြီးကိုယ်တိုင် ရေစက်ချ ထီးတော်တင်ခဲ့သည်။ ဘွဲ့တော်ကိုလည်း "ဇေယျခုံ" ဟု သမုတ်ခဲ့သည်။ နောင်အခါတွင် ရွှေစည်းခုံဟု ထင်ရှားခဲ့သည်။

ပြုပြင်မွမ်းမံမှုများ
---------------------

သက္ကရာဇ် ၁၂၈၁ ခုနှစ်တွင် ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသောင်းတန် ဦးစီး၍ ရွာသူရွာသားများက ပြုပြင်ထားခဲ့ကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  လှသမိန် (ဧပြီ ၁၉၆၈)။ *မြန်မာနိုင်ငံတခွင် ဘုရားသမိုင်းပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်မြို့: မဟာဝိဇ္ဇာစာပေ။ pp. ၂၀၉။
**ဝက်ဖရာကဲ** (ထိုင်း: วัดพระแก้ว, RTGS: *Wat Phra Kaeo*, အသံထွက် [wát.pʰráʔ.kɛ̂ːw] ( နားဆင်)) သည် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျောင်းတော်ကို "မြဘုရားကျောင်းတော်" သို့မဟုတ် "ဝက်ဖရာစီရတ္တနာစက်စာဒရမ်" ဟု အများသိကြသည်။ ကျောင်းတော်တွင် အဆောက်အဦများစွာ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းကျောင်းတော်သည်ထိုင်းနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဝင်နေရာဖြစ်သည့် တော်ဝင်နန်းတော်တွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းနေရာတွင် မြဘုရားဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်သည် သီတင်းသုံးတော်မူလျက်ရှိသည်။

ကျောင်းတော်ကို ၁၇၈၃ တွင် ဘုရင်ရာမ ၁ ၏ အမိန့်ဖြင့် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဘုရင်ရာမ ၁ သည် ချကရီမင်းဆက်၏ ပထမဆုံးမင်း ဖြစ်သည်။ ထို့နောက်တွင် နောက်ပိုင်းဆက်ခံသည့်မင်းများသည် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ကျောင်းတော်တွင် ထပ်မံတည်ဆောက်မှုများ၊ ပြင်ဆင်မှုများနှင့် အလှဆင်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ 

ကျောင်းတော်တွင် အရေးကြီးသည့် နိုင်ငံအဆင့်နှင့် တော်ဝင်အခမ်းအနားများကို ကျင်းပကြသည်။ ထိုအခမ်းအနားများတွင် ဘုရင်က အကြီးအကဲပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ကာ အစိုးရအရာရှိများ တက်ရောက်ကြသည်။ ဤကျောင်းတော်သည် နိုင်ငံတော်၏ ကျောင်းတော်တစ်ခုဖြစပြီး ဝတ်ပြုဆုတောင်းရာနေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။

ကျောင်းတော်ဝင်းထဲတွင် ရည်ရွယ်ချက်အမျိုးမျိုးဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည့် ဘာသာရေးအဆောက်အဦး များစွာ ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့သည်လည်း ထိုင်းဗိသုကာပုံစံများဖြင့် တည်ဆောက်ထားကာ ထိုင်းဓလေ့ထုံးစံ ဘာသာရေးဗိသုကာလက်ရာများဖြင့် အလှဆင်ထားသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

King Rama I founded the Chakri dynasty in 1782; he began construction of the Wat Phra Kaew a year later.

ဝတ်ပြုခန်း
----------

### အပြင်ဘက်ပိုင်း

### အတွင်းဘက်ပိုင်း

မြဘုရား
-------

ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ခန်းမ
----------------------

### ကျောင်းတော်ငယ်

### Chao Mae Kuan Im

### ရသေ့

မှတ်စု
------

1. ↑  วัดพระศรีรัตนศาสดาราม, IPA: [wát.pʰráʔ.sǐː.rát.ta.náʔ.sàːt.sa.daː.raːm])

ကိုးကား
-------
ကူဒူးကြီးဆိတ်သမင်၏ သိပ္ပံအမည်မှာ ထရာဂျီလာဖတ်စ် စထရပ်စီဆီရော့စ် ဖြစ်သည်။ 

ကူဒူးကြီးဆိတ်သမင်သည် အာဖရိကတိုက်တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းရှိ သစ်တောဒေသများတွင် ကျက်စားသော ဆိတ်သမင်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ကို တွေ့ရှိရသော ဒေသ ကျယ်ပြောသော်လည်း နေရာအများအပြားတွင် ကောင်ရေကျဲပါးစွာ တွေ့ရသည်။ အကြောင်းရင်းမှာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးခြင်း၊ သစ်တော ပြုန်းတီးခြင်းနှင့် တရားမဝင်ခိုးယူသတ်ဖြတ်ခံရခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကူဒူး ဟု အမည်တွင်သည့် သတ္တဝါနှစ်မျိုး ရှိသည့်အနက် တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ (အခြား တစ်မျိုးမှာ ကူဒူးကလေးဆိတ်သမင် ဖြစ်သည်။)

သွင်ပြင်လက္ခဏာ
--------------

ကူဒူးကြီးဆိတ်သမင်များသည် ကိုယ်ထည်သေးသွယ်သည်။ ခြေတံရှည်သည်။ အညိုရောင်နှင့် ပြာမီးခိုးရောင်မှသည် နီညိုရောင်အထိ ရှိသည်။ ကိုယ်ထည်တလျှောက်တွင် အဖြူရောင် ဒေါင်လိုက် အစင်းကြောင်း ၄ခုနှင့် ၁၂ခု ကြား ရှိသည်။ ဦးခေါင်းသည် ကိုယ်ထည်ထက် အရောင်ပိုရင့်သည်။ မျက်လုံးအကြားတွင် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ ဗွီပုံသဏ္ဌာန် အဖြူရောင်အကွက်ကလေးတစ်ခု ရှိသည်။ 

အဖိုက အမထက် ကိုယ်အရွယ်အစား ပိုမိုကြီးမားသည်။ ကူဒူးကြီးဆိတ်သမင် သည် ဆိတ်သမင်များတွင် ကိုယ်အရွယ်အစား အကြီးမားဆုံး ဖြစ်သည်။ 

ဦးခေါင်းနှင့် ကိုယ်အရှည် ၇၆-၁၀ဝ လက်မ၊ အမြီးအရှည် ၁၄-၁၉လက်မ၊ ဦးချိုအရှည် ၄၀-၁၀ဝလက်မနှင့် ကိုယ်အလေးချိန်မှာ ၂၆၀-၆၉၀ပေါင် ဖြစ်သည်။

ပျံ့နှံ့ကျက်စားပုံနှင့် တွေ့ရှိရာဒေသ
------------------------------------

ကူဒူးကြီးဆိတ်သမင်ကို အာဖရိကတိုက်အရှေ့ပိုင်းတွင် အီသီယိုးပီးယား၊ ကင်ညာ၊ အီရီထရီးယားနှင့် တန်ဇန်းနီးယားနိုင်ငံများတွင် တွေ့ရသည်။ ယင်းတို့ကို အာဖရိကတိုက်တောင်ပိုင်းရှိ ဇမ်ဘီယာ၊ ဇင်ဘာဘွေ၊ အင်ဂိုလာ၊ ဘော့ဆွာနာ၊ နမီးဘီးယားနှင့် တောင်အာဖရိကနိုင်ငံများတွင်လည်း တွေ့ရသည်။ ထို့ပြင် ကူဒူးကြီးဆိတ်သမင်များကို တွေ့နိုင်သည့်အခြားသောတိုင်းပြည်များမှာ ဗဟိုအာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံ၊ ချဒ်၊ ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဂျီဘူတီ၊ မာလာဝီ၊ မိုဇမ်ဘစ်၊ ဆိုမာလီယာ၊ မာလာဝီ၊ ဆွာဇီလန် နှင့် ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံများတွင်လည်း တွေ့ရသေးသည်။

မျိုးပွားခြင်း
--------------

အသက်၂နှစ်ခွဲခန့်တွင် အရွယ်ရောက်ပြီး တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိတ် လိုက်သားပေါက်ကြသည်။ ဇီးလွယ်ချိန်မှာ ၂၁၀-၁၄၀ရက်ဖြစ်ပြီး၊ တစ်ကြိမ်လျှင် သားငယ်တစ်ကောင် မွေး သည်။ သက်တမ်းမှာ ၁၅နှစ်ခန့် ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Tragelaphus strepsiceros။ *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2015.3*။ နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း (2008)။  17 September 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Oddie, Bill (1994). Wildlife Fact File. IMP Publishing Ltd. Group 1, Card 110. ISBN 0951856634.
3. ↑  Oddie, Bill (1994). Wildlife Fact File. IMP Publishing Ltd. Group 1, Card 110. ISBN 0951856634.
4. ↑  Oddie, Bill (1994). Wildlife Fact File. IMP Publishing Ltd. Group 1, Card 110. ISBN 0951856634.
5. ↑  ရန်ကုန်တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်လမ်းညွှန် ၁၉၈၉ခုနှစ်ထုတ်
6. ↑  African Wildlife Foundation (n.d.) Kudu. Web. 4 March 2015.
7. ↑  ရန်ကုန်တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်လမ်းညွှန် ၁၉၈၉ခုနှစ်ထုတ်

|  |  |
| --- | --- |
| Taxon identifiers | 
* Wikidata: Q139487
* Wikispecies: Tragelaphus strepsiceros
* ADW: Tragelaphus\_strepsiceros
* ARKive: tragelaphus-strepsiceros
* BOLD: 462476
* EoL: 1038792
* EPPO: TRGPST
* Fossilworks: 149708
* GBIF: 5220183
* iNaturalist: 42339
* IRMNG: 10948868
* ITIS: 625134
* IUCN: 22054
* MSW: 14200746
* NCBI: 9946

 |
ပအမဖ ဥက္ကဋ္ဌဟောင်း ဗိုလ်ဟိန်မောင်

ဗိုလ်ဟိန်မောင်
--------------

ဗိုလ်ဟိန်မောင်သည် ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၁၈ တွင် ရှမ်းပြည်နယ်မှ တောင်ကြီးမြို့နယ် ဖာမွန်းရွာနေ ဆြားပေးနှင့် မွိုးကျောင်လုံ တို့မှ ဖွားမြင်သော သားဖြစ်သည်။ မွေးချင်းမောင်နှာမများမှာ ဖြားဝရမြန်း၊ မွိုးနန်းဗိုခမ်း၊ မွိုးနန်းထဉ်း၊ မွိုးနန်းအုံး၊ ဖြားထွက်ခွန် တို့ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အိမ်ထောင်သည် ဇနီး မွိုးကျောင်လွန်းနှင့်အတူ သားသမီး (၆)ဦး ထွန်းကားခဲ့ကာ မွိုးနန်းဗိန်း၊ ခွန်သာဒွန်း (ပအိုဝ်းဂီတ အနုပညာကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သူ)၊ မွိုးနန်းလုံ၊ ခွန်မြင့်အောင်၊ ခွန်ထွန်းကြည်၊ ခွန်မြင့်နောင် တို့ဖြစ်သည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းပညာရေးကိုသာ သင်ယူခဲ့ရသည်။

  

ဗိုလ်ဟိန်မောင်သည် ညောင်ရွှေစော်ဘွား၏ တိုက်သူကြီးတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၁၉၄၂ မှ ၁၉၄၄ ထိ စော်ဘွား၏ ပုလိပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ မှ ၁၉၄၆ ထိ ပြည်စောင့်ရဲတပ်ကို ဝင်ရောက်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

အလင်းရောင်စာကြည့်တိုက် လှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည် ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့မှ အရှေ့အာရှလူငယ် အမှုဆောင်တွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ နှင့် ၁၉၄၇ တွင် ကျင်းပသော ပင်လုံညီလာခံကိုလည်း ပါဝင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ တွင် ဖွဲ့စည်းထားသော ပအိုဝ်းလွောင်းဗူးအဖွဲ့ကိုလည်း အမှုဆောင်အနေဖြင့် ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ (၁၁)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းသော ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေး တပ်ဖွဲ့ကိုလည်း သထုံဦးလှဖေ၊ ဗိုလ်ချန်ဇုံတို့နှင့်အတူ ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ တွင် ဗိုလ်ချန်ဇုံနှင့်အတူ ဖဆပလ အစိုးရ၏ ငြိမ်းချမ်းရေးကမ်းလှမ်းမှုကြောင့် အင်းအား(၆၀)ကျော်ဖြင့် အလင်းဝင်ခဲ့သည်။

၁၉၅၀ တွင် ပအိုဝ်းလွောင်းဗူးအဖွဲ့မှ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းသော ပြည်ထောင်စု ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (ပအမဖ)ကို ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ တရုတ်ဖြူစစ်ဆင်ရေးတွင် ပအလဖနှင့် ပြည်ထောင်စုတပ်ကိုပါ ပါဝင်ကူညီခဲ့သည်။ ရှမ်းတိုင်းရင်းသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေးအဖွဲ့နှင့် ဖဆပလ အစိုးရကို ဆွေးနွေးပွဲများ လှုပ်ရှားမှုတွင် အကြိမ်ကြိမ် ပါဝင်ဆင်နွဲးခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ် ဧပြီလဝန်းကျင်၌ ပအမဖ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူ ထမ်းဆောင်ချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ဒုတိယအကြိမ် ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲအတွက် စည်းရုံးရေးကွင်းဆင်းနေစဉ်ကာလတွင် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ် ဖျောင်းဖျခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။

ကျမ်းကိုး
---------

• ပြည်ထောင်စုထဲ့က ပအိုဝ်း။
• ဟဝ်သေထွိုက်ငါး စွိုးခွို့အွဉ်ငါ အားဇားနည်း ခေါင်းဆောင်တန်သီး ဘဝမတ်တန့်အအဲဉ်း
• ပြည်ထောင်စု ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်(ပအမဖ) စတုတ္ထအကြိမ် ညီလာခံ၏ အစီရင်ခံစာ
စာရေးဆရာ **ဗိုလ်မြင့်**ကို ပျဉ်းမနားမြို့ အဘ ကျောင်းဆရာ ဦးပု၊ အမိ ဒေါ်ခင်မမကြီးတို့မှ ၁၉၂၇ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၇)ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မွေးချင်း ငါးယောက်တွင် စတုတ္ထမြောက်ဖြစ်သည်။ ဇာတာအမည် မောင်ကျော်၊ ငယ်မည် မောင်မြင့်၊ အမည်ရင်း ဦးမြင့်နိုင် ဖြစ်သည်။

ငယ်စဉ်က (၁၉၄၂ ခုနှစ်)ပျဉ်းမနား အေဘီအမ်ကျောင်းတွင် ခုနှစ်တန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ ခုတွင် ပျဉ်းမနား (K.E.M) အမျိုးသားကျောင်း၌ ဆက်လက်ပညာသင်ကြားသည်။ ၁၉၄၇ ခုတွင် ဆယ်တန်းရောက်ပြီး ကျောင်းမှထွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် မေမြို့ (ပြင်ဦးလွင်)ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း၌ ပဉ္စမပတ် ဗိုလ်သင်တန်း တက်ရောက်ခဲ့သည်။

  

၁၉၄၈-ခုတွင် ဆက်သွယ်ရေးတပ်၌ ရဲဘော်၊ ၁၉၄၉ခုတွင် တပ်ရင်း (၅)အမှုထမ်း၊ ဆက်သွယ်ရေးနည်းပြဆရာ၊ ၁၉၅ဝပြည့်နှစ်တွင် ဒုဗိုလ်၊ ၁၉၃၅တွင် ဗိုလ်ကြီးအဖြစ် အမှုထမ်းရွက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၃ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် တပ်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅⁠၅တွင် ရန်ကုန် လျှပ်စစ်ဌာန၊ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းဌာနတာဝန်ခံအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၅ရခုတွင် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ လေကြောင်းဌာန ရေဒီယိုအရာရှိအဖြစ် လည်းကောင်း အမှုထမ်းခဲ့ပြီး ၁၉၆၀-ပြည့်နှစ်တွင် အလုပ်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ ခုတွင် ကြေးမုံသတင်းစာ အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင်၊ ၁၉၆၂ ခုတွင် ဂါဒီးယန်းသတင်းစာ သတင်းထောက်၊ ၁၉၆၃-ခုတွင် ဖလင်စတားစာစောင် အယ်ဒီတာ၊ ၁၉၆၄ခုတွင် ရုပ်ရှင်လောကမဂ္ဂဇင်းတွင် အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၄၅-၄၆တွင် ပျဉ်းမနားကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌနှင့် တပ်ဦးတာဝန်ခံ ၁၉၄ရတွင် ပျဉ်းမနား မစိုးရိမ်ရပ် စာကြည့်တိုက်ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ပြည်သူ့ရဲဘော် (ဝါ) ကိုယ်စားလှယ်၊ ၁၉၆ဝပြည့်နှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ လေကြောင်းဌာန အလုပ်သမားအစည်းအရုံး ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်တို့ကို ယူခဲ့သည်။

  

၁၉၄၆-၄ရခုနစ်တွင် ဒီးဒုတ်၊ ဂျာနယ်ကျော်၊ သတင်းစုံ၊ ရွှေတူ စသည့် စာစောင်များတွင် ပျဉ်းမနားမြင့်ထူး ကလောင်အမည်ဖြင့် ဝတ္ထု များ စတင်ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၅ဝပြည့်နှစ်တွင် ဗိုလ်မြင့် ကလောင်အမည်ယူပြီး စစ်နှလုံးဂျာနယ်တွင် ဝတ္ထု များ စတင်ရေးသားခဲ့သည်။ ပထမဆုံးလုံးချင်းဝတ္ထု မှာ 'လေယာဉ်မယ် မေပုလဲ'(၁၉၆၀) ဖြစ်သည်။ ချိန်ဆည်းဆာ (၁၉၆၃)၊ အသက်ကိုနှင်း၍ (နှစ်တွဲ)(၁၉၆၇)စသည့် ဝတ္ထု များကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဟင်းစအာရစ်ရူဒဲ၏ စတူကာပိုင်းလော့ကို 'နာဇီလေသူရံရူဒ်'(၁၉၆၂)အမည်ဖြင့်ဘာသာပြန်ခဲ့သည်။ တပ်မတော်ဦးစီး၊ တိုက်ကင်း စသည့် ရုပ်ရှင်ကားများတွင် သရုပ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်သည်။ ၁၉၆၈-၆၉ခုနှစ်တွင် 'ရှေ့မှာရန်သူ' ရုပ်ရှင်ကားကို ဒါရိုက်တာအဖြစ် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။

  

စာရေးဆရာ၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ ဗိုလ်မြင့်သည် ၂၀ဝ၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၆)ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------
အန်နလော့ ဗို့မီတာ
**ဗို့အားတိုင်းကိရိယာ** (အင်္ဂလိပ်: Voltmeter) ဆိုသည်မှာ လျှပ်စစ်ပတ်လမ်းရှိ အချက် ၂ ချက်အကြား လျှပ်စစ် ပိုတင်ရှယ်ခြားနားချက်ကို တိုင်းတာရန်အသုံးပြုသော ကိရိယာတစ်ခုဖြစ်သည်။ Analog voltmeter သည် circuit ၏ voltage နှင့် အချိုးအစားအတိုင်းအတာကိုဖြတ်ပြီး pointer တစ်ခုကိုရွှေ့သည်။ ဒီဂျစ်တယ်ဗို့မီတာများသည် ဒီဂျစ်တယ် converter ကို Analog အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ဗို့အား၏ နံပါတ်ပြသမှုကို ပြသည်။

ဆားကစ်ပုံပေါ်ရှိ voltmeter ကိုစက်ဝိုင်းရှိ အက္ခရာ *V* ဖြင့်ကိုယ်စားပြုသည်။

Voltmeter ကို အမျိုးမျိုးသော ပုံစံများဖြင့် ပြုလုပ်နေကြသည်။ အမြဲတမ်း တပ်ဆင်ထားသော ကိရိယာများကို မီးစက်များ သို့မဟုတ် အခြား ပုံသေတပ်ဆင်ထားသော ကိရိယာများအား စောင့်ကြည့်ရန် အသုံးပြုသည်။ အများအားဖြင့် multimeter ပုံစံဖြင့် လက်ရှိနှင့် ခုခံမှုကိုတိုင်းတာရန် အများအားဖြင့် တပ်ဆင်ထားသော အိတ်ဆောင်ကိရိယာများသည် လျှပ်စစ်နှင့်အီလက်ထရောနစ်လုပ်ငန်းများတွင်အသုံးပြုသော စံစမ်းသပ်ကိရိယာများဖြစ်သည်။ voltage သို့ ပြောင်းလဲနိုင်သော မည်သည့်တိုင်းတာမှုကိုမဆို သင့်တော်စွာ ချိန်ညှိထားသောမီတာတစ်ခုတွင်ပြနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဓာတုဖြစ်စဉ် စက်ရုံရှိဖိအား၊ အပူချိန်၊ စီးဆင်းမှု (သို့) အဆင့်။

ယေဘုယျသုံး analog voltmeters သည် အပြည့်အဝ အတိုင်းအတာ၏ တိကျမှု၏ တိကျမှု ရှိကောင်းရှိနိုင်ပြီး volt ၏ အစိတ်အပိုင်းမှသည် ထောင်ပေါင်းများစွာအထိ Voltages နှင့် အသုံးပြုသည်။ ဒစ်ဂျစ်တယ်မီတာကို ၁% ထက်ပိုသောမြင့်မားသော တိကျမှုဖြင့် ပြုလုပ်နိုင်သည်။ အထူးချိန်ညှိထားသော ကိရိယာများသည် တစ်သန်းလျှင်အစိတ်အပိုင်း အနည်းငယ်၏ တိကျမှန်ကန်မှုကိုတိုင်းတာနိုင်သောဓာတ်ခွဲခန်းကိရိယာများနှင့် ပိုမိုမြင့်မားသော တိကျမှုရှိသည်။ amplifier သုံးပြီးမီတာများသည် microvolts ၏သေးငယ်သော voltages ကို တိုင်းတာနိုင်သည်။

တိကျသော voltmeter ပြုလုပ်ရန် problem တစိတ်တပိုင်းသည် ၎င်း၏ တိကျမှန်ကန်မှုကို စစ်ဆေးရန်ချိန်ညှိခြင်းဖြစ်သည်။ ဓာတ်ခွဲခန်းများတွင် Weston Cell ကိုတိကျမှန်ကန်သော အလုပ်အတွက် စံဗို့အဖြစ်အသုံးပြုသည်။ တိကျသောဗို့အား ကိုးကားချက်များကို အီလက်ထရောနစ်ဆားကစ်များပေါ်တွင် အခြေခံသည်။

ကိုးကား
-------
ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ **ဂင်ဖို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်** တွင် ၁၉၈၆ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၄ရက်နေ့တွင် ဗုံးပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထိုနေ့သည် ၁၉၈၆ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ စတင်ဖွင့်လှစ်ရန် ၆ရက်အလို ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က ဂင်ဖိုလေဆိပ်မှာ ဆိုးလ်မြို့၏ နိုင်ငံတကာ ဝင်ထွက်ပေါက်ဖြစ်ကာ အဓိကလေဆိပ်ဖြစ်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်တွင် (၅)ဦး သေဆုံးပြီး လူ(၃၀)​ကျော် ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။ 

ကိုရီးယား ဒီမိုကရက်တစ် ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ (မြောက်ကိုရီးယား) မှ လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်ကာ ထိုလုပ်ရပ်အတွက် ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ (တောင်ကိုရီးယား) ဘက်မှ အပြစ်တင်ခဲ့သည်။ မြောက်ကိုရီးယားသည် အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲ ကျင်းပခြင်းကို နှောင့်ယှက်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်း ဟု တောင်ကိုရီးယားဘက်မှ ပြောဆိုခဲ့သည်။ ဆိုးလ်မြို့သည် ၁၉၇၀ပြည့်နှစ်တွင် အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲကို လက်ခံကျင်းပရန် ရှိခဲ့သော်လည်း မြောက်ကိုရီးယားဘက်မှ ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သဖြင့် လက်လွှတ်ခဲ့ရပြီး ၁၉၈၆ခုနှစ်တွင်မှ ပြန်လည်လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုအားကစားပြိုင်ပွဲကို တရုတ်နိုင်ငံမှလွဲ၍ မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင် ကျန် ကွန်မြူနစ်နှင့် ဆိုရှယ်လစ် တိုင်းပြည်များမှ သပိတ်မှောက်ပြီး ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခြင်း မရှိပေ။

ဤပေါက်ကွဲမှုသည် ၁၉၈၃ခုနှစ်တွင် မြောက်ကိုရီးယားဘက်မှ တောင်ကိုရီးယားသမ္မတ ချန်ဒူးဝမ် အား လုပ်ကြံရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် ရန်ကုန်မြို့ အာဇာနည်ကုန်း ဗုံးပေါက်ကွဲမှု နှင့် ဆင်တူကြောင်း တောင်ကိုရီးယား အမျိုးသားရဲတပ်ဖွဲ့မှ ပြောကြားခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ခုနှစ်တွင် ကိုရီးယားလေကြောင်းလိုင်းမှ လေယာဉ်ကိစ္စအပါအဝင် မြောက်ကိုရီးယားဘက်မှ လုပ်ဆောင်ခဲ့သော ဖောက်ခွဲမှုများကြောင့် တောင်ကိုရီးယားအနေဖြင့် ၁၉၈၈ခုနှစ်တွင် လက်ခံကျင်းပသည့် ၁၉၈၈ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ အတွက် လုံခြုံရေးကို အထူးအလေးထား ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Haberman၊ Clyde။ "5 DEAD, 36 HURT IN AN EXPLOSION AT SEOUL AIRPORT"၊ 15 September 1986။
2. ↑  JAMESON၊ SAM (15 September 1986)။ Bomb Kills 5 in Seoul; North Koreans Blamed။
3. ↑  Massive Security For Seoul Olympics။