### အင်စတီကျူးရှင်းများ၊ အပြန်အလှန် ကူးလူးဆက်ဆံမှုနှင့် စီပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု

အင်စတီကျူးရှင်းများသည် လူသားတို့အကြား အပြန်အလှန် ကူးလူးဆက်ဆံမှုပုံစံများကို ပုံဖော်ထိန်းကြောင်းခြင်းဖြင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအပေါ် သက်ရောက်မှုဖြစ်စေသည်။ 

လူသားတို့အကြား အပြန်အလှန် ကူးလူးဆက်ဆံမှုပုံစံများသည် ဆိုးရွားသည့် ဆင်းရဲ မွဲတေမှု သံသရာကို ဖန်တီးနိုင်သကဲ့သို့ သီလစောင့်ခြင်း/ကျင့်ဝတ်စောင့်ခြင်း/ဥပဒေ စည်းမျဉ်း စည်းကမ်း လိုက်နာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည့် ကြွယ်ဝချမ်းသာမှု သံသရာကိုလည်း ဖန်တီးပေးနိုင်သည်။ လူမှုကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ စံနှုန်းများနှင့် သေချာစွာ ဒီဇိုင်းရေးဆွဲထားသည့် အင်စတီကျူးရှင်းများသည် အပြန်အလှန်ကူးလူးဆက်ဆံမှု ပုံစံဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကို ကူညီပုံဖော်ပေးနိုင်သည်။ အပြန်အလှန် ကူးလူးဆက်ဆံမှု ပုံစံများတွင် သဘာဝသယံဇာတများအား အသုံးပြုမှု၊ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု၊ ပညာရေး၊ အန္တရာယ် အလားအလာ/စွန့်စားရမှုများအား ကိုင်တွယ်နိုင်ရေး၊ ငွေချေးယူခြင်းနှင့် ငွေထုတ်ချေးပေးခြင်း၊ နည်းပညာလက်ခံကျင့်သုံးခြင်း၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် အကျင့်ပျက်အဂတိလိုက်စားမှု၊ ပြည်တွင်း ပဋိပက္ခ၊ နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်ရေး၊ ကွန်ယက်များ၏ အရေးပါမှု၊ ဘာသာရေး၊ မည်သူမည်ဝါ ဖြစ်ကြောင်း ဝိသေသလက္ခဏာ (identity) တို့သည် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် အရေးပါသည်။ 

လူမှုကူးလူးဆက်ဆံရေးသည် စျေးကွက်ဖလှယ်မှု၊ စာချုပ်များနှင့်အညီ လိုက်နာဆောင် ရွက်မှု၊  သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် အရင်းအမြစ်များကို အသုံးပြုမှု၊ ပညာရေးနှင့် နည်းပညာရွေးချယ်မှု များ၊ နိုင်ငံရေးနှင့် နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝ၏ များပြားလှသော အခြားရှုထောင့်များတွင် ဖြစ်ပွားသည်။ လူသားတို့၏ အပြန်အလှန် ကူးလူးဆက်ဆံမှုကို တရားဝင် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်မှုပုံတစ်ခု အတွင်း ပိုင်းခြားစိတ်ဖြာလေ့လာခြင်းဖြင့် လူတို့၏အမူအကျင့်နှင့် ၎င်းတို့အပြုအမူများ၏ အကျိုး ဆက်များကို ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ စီးပွားရေးတွင် အပါအဝင် လူသားအချင်းချင်း အပြန်အလှန် ကူးလူးဆက်ဆံမှုသည် ရလဒ်များစွာ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို လေ့လာ ခြင်းသည် အခြေခံအားဖြင့် စီးပွားရေးတွင် ရလဒ်များစွာ မည်သို့ ထွက်ပေါ်လာနိုင်သည်ကို လေ့လာခြင်း ဖြစ်ပြီး အချို့ရလဒ်များသည် အခြားရလဒ်များထက် ပိုမိုကောင်းမွန်သည်။ အဓိက အားဖြင့် ဆိုလိုခြင်သည်မှာ  လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း လည်ပတ်ကျင့်သုံးနေသည့် အပြန်အလှန် ကူးလူး ဆက်ဆံမှုပုံစံများ၏ မက်လုံးများနှင့် စည်းမျဉ်းများကို အပြောင်းအလဲ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ရလဒ်နှင့် ပါဝင်လုပ်ဆောင်သူများ၏ ကောင်းကျိုးချမ်းသာအပေါ် သိသိသာသာ သက်ရောက်မှု ရှိစေပြီး ဆင်းရဲမွဲတေမှု သို့မဟုတ် ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုဆိုင်ရာ အခြေခံများကို ဖန်တီးပေးသည်။ 

အင်စတီကျူးရှင်းများနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၏ လူမှုရေးစံနှုန်းများသည် အပြန်အလှန် ကူးလူးဆက်ဆံမှုဆိုင်ရာ တရားဝင်နှင့် အလွတ်သဘော စည်းမျဉ်းများကို ချမှတ်ပေးသည်။ လူမှုရေးစံနှုန်းများနှင့် ဆက်စပ် တရားဝင်နှင့် အလွတ်သဘော စည်းမျဉ်းများကို ကောင်းမွန်စွာ လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့် ကောင်းမွန်သောရလဒ်များကို ပိုမိုရရှိစေနိုင်ပြီး ဆိုးရွားသောရလဒ်များကို ရရှိမှု နည်းပါးစေသည်။ ချမ်းသာသောနိုင်ငံများ ချမ်းသာခြင်း၏  အဓိကအကြောင်းအရင်းမှာ သဘာဝအရင်းအမြစ်များ ပေါများသောကြောင့် သို့မဟုတ် ဆင်းရဲသောနိုင်ငံများတွင် အပေါ် အမြတ်ထုတ်ခြင်းကြောင့် သို့မဟုတ် ကံကောင်းခြင်းကြောင့်မဟုတ်ဘဲ အရင်းအနှီး၊ နည်းပညာ နှင့် ပညာရေးတို့ကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် စုဆောင်းရရှိစေသော အင်စတီကျူးရှင်းများ၊ လူမှုရေး စံများနှင့် အမူအကျင့်ပုံစံများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ အပြန်အလှန် ကူးလူး ဆက်ဆံမှု ပုံစံများတွင် အရေးကြီးသည်မှာ စည်းလုံးညီညွတ်စေသူ ဖြစ်ရေးဖြစ်ပြီး အကွဲကွဲ အပြားပြား ဖြစ်စေသူ မဖြစ်ရေးဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ဖြစ်စေရန် ပညာရပ်ဆိုင်ရာနယ်ပယ် အများ အပြားကို လွှမ်းခြုံသည့် နည်းလမ်းလိုအပ်သည်။ 

အပြန်အလှန် ကူးလူးဆက်ဆံမှုတွင် ယှဉ်ပြိုင်မှုနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအကြား တင်းမာမှုနှင့် ယင်းက စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအပေါ် မည်သို့အကျိုးသက်ရောက်စေမည် ဆိုခြင်းသည်လည်း အတွေ့ရများသည့် အကြောင်းအရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ အပြန်အလှန် ကူးလူး ဆက်ဆံမှုတွင် အုပ်စုများအတွင်းတွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သူကို ဆုလဒ်ပေးအပ်ခြင်းနှင့် လိမ် လည်သူများကို ဒဏ်ပေးအပ်ခြင်းကို အပြန်အလှန် ကျင့်သုံးသည်။ အနာဂတ် အပြန်အလှန် ကူးလူး ဆက်ဆံမှုအတွက် အလားအလာသည် ဈေးကွက်အတွင်း အပြန်အလှန်ဖလှယ်မှုများတွင် ရိုးသားစွာ လုပ်ဆောင်စေရေးကို အားပေးသည်။ အခက်အခဲ ကြုံတွေ့ရချိန်တွင် အိမ်နီးနားချင်း များအကြား အပြန်အလှန် အကူအညီပေးခြင်းများသည် မလွဲသာ မရှောင်သာ ကြုံတွေ့ရသည့် နာမကျန်းဖြစ်မှု၊ ထိခိုက်မှု၊ ရာသီဥတုဆိုးရွားမှုများ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို သက်သာစေ သည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ယင်းစနစ်များသည် လူမှုရေးစံနှုန်းများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာ ပြီး လူ့အဖွဲ့အစည်းနှင့် သင့်လျော်သည့် အမူအကျင့်ဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်များဖြစ်လာသည်။ 

သို့ရာတွင် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပိုမိုအဆင့်မြင့်သည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းများတွင် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများကို အားပေးသည့် အင်စတီကျူးရှင်းများကို တည်ဆောက်ထားကြ သည်။ စီးပွားရေးအရ ဖွံ့ဖြိုးမှုအများဆုံး လူ့အဖွဲ့အစည်းများတွင် တရားဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် အင်စတီကျူးရှင်းများသည် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ တီထွင်လုပ်ကိုင်နိုင်စွမ်း၊ လွတ်လပ်မှုနှင့် အပြန် အလှန်ဖလှယ်မှုများကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လုပ်ဆောင်စေရေး မက်လုံးပေးပြီး တစ်ချိန်တည်း တွင် အခွင့်အရေးသမားဝါဒကို လျော့နည်းစေသည်။ နေ့စဓူဝ အကြိမ်ကြိမ် မျက်နှာချင်းဆိုင် အပြန်အလှန်ကူးလူးဆက်ဆံသည့် စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများကို တစ်ခါမျှ ဆုံတွေ့ဖူးခြင်း၊ ဆက်ဆံဖူးခြင်း မရှိသည့် လူပုဂ္ဂိုလ်များအကြား အပြန်အလှန်ဖလှယ်မှုကို ခွင့်ပြု သည့် အင်စတီကျူးရှင်းများဖြင့် အစားထိုးလာခဲ့သည်။ ထိုသို့တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မသိသည့်တိုင် အပြန်အလှန်ဖလှယ်မှုသည် နှစ်ဘက်စလုံးကို အကျိုးရှိစေသည်။ 

ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ပြည်တွင်းငွေတိုးချေးစားသူတစ်ဦးနှင့် ငွေချေးသူ၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆန်သော ဆက်ဆံရေးမှတစ်ဆင့် အကြွေးစာချုပ်စနစ်ကို ကျင့်သုံးသည်။ ငွေတိုးချေး စားသူသည် ငွေချေးသူ၏ ယုံကြည်စိတ်ချရကြောင်း သိရှိထားမှုဟူသည့် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းရှိမှု အပေါ် အခြေခံ၍  ငွေချေးသူ၏ အခွင့်အရေးသမား ပုံစံပြုမူမည် (ငွေချေးယူပြီး ထွက်ပြေးမည်) ကို တားဆီးနိုင်သည်။ မရင်းနှီးသော ငွေတိုးချေးစားသူများသည် ငွေချေးသူ၏ ယုံကြည်စိတ်ချ ရမှုကို သေချာမသိရှိနိုင်သောကြောင့် ငွေချေးသူတွင် အခြားရွေးချယ်စရာ အနည်းငယ်သာ ရှိသည်။ ငွေချေးသူသည် ငွေတိုးချေးစားသူထံ တင်ရှိသည့် အကြွေးကို ပြန်မဆပ်ပါက အဆိုပါ ငွေချေးသူသည် အကြွေးရယူခွင့် ဆုံးရှုံးမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းက ငွေချေးသူက ပြန်ဆပ်ခြင်းနှင့် ငွေတိုးချေးစားသူက ငွေထုတ်ချေးခြင်းကို ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ သို့ရာတွင် အတိုးနှုန်း များမှာ မြင့်မားလေ့ရှိသည်။  စီးပွားရေးအရ ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများတွင် အဖွဲ့အစည်းများသည် ငွေချေး သူများနှင့် ပတ်သက်သည့် အကြွေးဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ (အကြွေးရယူမှုနှင့် အကြွေး ပြန်ဆပ်မှုဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ/ခရက်ဒစ်အဆင့်သတ်မှတ်ချက်ဆိုင်ရာ အချက်အလက် များ)ကို ငွေတိုးချေးစားသူများကြားတွင် ကျယ်ကျယ် ပြန့်ပြန့် မျှဝေကြသည်။ ငွေတိုးချေးစားသူ အများအပြားက ငွေချေးသူ၏ ခရက်ဒစ်အဆင့် သတ်မှတ်မှုကို သိရှိပြီး ငွေထုတ်ချေးနိုင်ရေး တိုးမြှင့်ယှဉ်ပြိုင်ရခြင်းကြောင့် ငွေချေးသူများအတွက် အတိုးနှုန်းကို လျော့နည်းစေသည်။ 

အသိဉာဏ်မူပိုင်ခွင့်ကဲ့သို့သော ပိုင်ဆိုင်မှုအခွင့်အရေးများ၊ တရားစီရင်ရေးစနစ်များ၊ ဗျူရိုကရေစီများ၊ ရဲ၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှု ဥပဒေနှင့် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့ကဲ့သို့သော နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများသည် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် အပြန်အလှန်အကျိုးရှိစွာဖလှယ်မှုကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လုပ်ဆောင်ပေးသည့် အခြားသော အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဥပမာများဖြစ်သည်။ ဤ အဖွဲ့အစည်းများအားလုံးအတွက် တူညီသောအရာမှာ ၎င်းတို့အား ကျယ်ကျယ် ပြန့်ပြန့် ထောက်ခံအားပေးမှု ရရှိခြင်းနှင့် ၎င်းတို့သည် တရားဝင်သည်ဟု ထင်မြင်ယူဆခြင်းတို့သည် ယင်းအဖွဲ့ အစည်းများ၏ အောင်မြင်မှုအတွက် သော့ချက်ဖြစ်သည်။

လူသားများ၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားရှာလိုမှုကို အမြဲစောင့်ကြည့်ထိန်းကြောင်းသွားမည့် အင်စတီကျူးရှင်းများသည် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် အရေးပါသည်ဆိုခြင်းမှာ သိရှိထား ရမည့် နောက်ထပ် အကြောင်းအရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ရိုးရှင်းသည့် အမျိုးအနွယ်အုပ်စုအဆင့် သို့မဟုတ် လူမှုအသိုက်အဝန်းတစ်ရပ် အဆင့်တွင် မဟုတ်ဘဲ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ မဆန်သည့် အများပြည်သူအဆင့်ဖြင့် ဖလှယ်ခွင့်ပြုသော အင်စတီးကျူးရှင်း (ဥပဒေ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများ၊ အဖွဲ့အစည်းများ၊ ဥပဒေစည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကို လိုက်နာရမည့်သူများနှင့် အဖွဲ့အစည်းများ တွင် ပါဝင်သူ) များကို ဖန်တီးခြင်းဖြင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို တွန်းအားပေးသည်၊ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်ဟုပင် ဆိုနိုင်သည်။ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားပြဿနာကို ကြီးမားသည့် အတိုင်း အတာဖြင့် ဖြေရှင်းခြင်းသည် စီးပွားရေးတွင် ပိုမိုအထူးပြုလုပ်ဆောင်ခြင်း၏ ကြီးမားသော အကျိုး ကျေးဇူးများ ရရှိစေရေးအတွက် အရေးကြီးသည်။ 

ကောင်းမွန်သည့် အင်စတီကျူးရှင်းများသည် လူသားတို့၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားရှာလိုစိတ်ကို အမြဲစောင့်ကြည့်ထိန်းကြောင်း ဟန့်တားရုံသာမက ဘုံအကျိုးအတွက် ကိုယ်ကျိုးစီးပွားကို ချွန်းအုပ်ပေးတတ်ကြသည်။ ရယ်စရာကောင်းသည်မှာ ဆိုရှယ်လစ်စနစ်နှင့် ထိန်းချုပ်မှုမရှိသော အရင်းရှင်စနစ် နှစ်ခုစလုံးကို ထောက်ခံသူများသည် လူသားတို့၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက် တိမ်းညွှတ်တတ်မှုကို လျှော့တွက်ကြသည်။ အစွန်းနှစ်ဖက်စလုံးသည် လူသားများတွင် မလိုလား အပ်သော အရည်အသွေးများကို ဖြစ်ပေါ်စေမည့် မက်လုံးများကို ဖန်တီးသည်။ ဆိုရှယ်လစ်စနစ်သည် အလုပ်သမားများကို ပျင်းရိရန် မက်လုံးပေးသောကြောင့် မအောင်မြင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိန်းချုပ်မှုမရှိသော အရင်းရှင်စနစ်သည် လုပ်ငန်းရှင်များအား အခြားသူများအား လှည့်စားရန် မက်လုံးပေးသောကြောင့် မအောင်မြင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် "လောဘ" အပေါ် အားပြုသည့် စျေးကွက်များသည် အခွင့်အရေးသမားဝါဒကို လျှော့ချရန် တရားဝင်နှင့် အလွတ်သဘော စည်းမျဉ်းများ လိုအပ်သည်။ သို့မဟုတ်ပါက ဈေးကွက်များ ပြိုပျက်သွားမည်ဖြစ်သည်။ ရှင်းလင်း ပြတ်သားသော စည်းကမ်းချက်များဖြင့် ကောင်းစွာလုပ်ဆောင်နိုင်သော စျေးကွက်များသည် နှိုင်းမယှဉ်နိုင်သော သက်သာချောင်ချိရေး အကျိုးကျေးဇူးများကို ပေးအပ်နိုင်သည်။ 

လူ့အဖွဲ့အစည်းကောင်းတစ်ခုတွင် လူတို့အား ကောင်းမွန်သောအရာများ ပြုလုပ်ရန် လှုံ့ ဆော်ပေးသည့် တရားဝင်နှင့် အလွတ်သဘော စည်းမျဉ်းများရှိသည်။ စနစ်တကျ ဒီဇိုင်း ရေးဆွဲထားသည့် အင်စတီကျူးရှင်းများတွင် ရေတိုကိုယ်ကျိုးစီးပွားထက် အများပြည်သူ၏ ရေရှည် အကျိုးအတွက် လုပ်ဆောင်ရန် မက်လုံးများရရှိစေမည့် အပြန်အလှန်ကူးလူးဆက်ဆံမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေစည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကို ရေးဆွဲထားသည်။  သို့တိုင် အဆင့်မြင့်မား တိုးတက်ရန် နည်းလမ်းသည် အင်စတီကျူးရှင်းများ၏ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများအတိုင်း လိုက်နာလုပ်ဆောင် ခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ အပြင်မှ လုပ်ဆောင်ခြင်း မဟုတ်ကြောင်း လူတစ်ဦးချင်းစီက ခံယူရန် အရေး ကြီးသည်။ အအောင်မြင်ဆုံး လူ့အဖွဲ့အစည်းများတွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု အမူအကျင့်၏ အကျိုးရလဒ်သည် အခွင့်ရေးသမားဝါဒီ အမူအကျင့်၏ အကျိုးရလဒ်ထက် ပိုမိုများပြားသည်ဟု လူတိုင်းနီးပါးက ထင်မြင်ယူဆကြသည်။

### **စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု၊ အပြန်အလှန်မှီခိုမှုနှင့် မက်လုံးများ**

ဆင်းရဲသည့်နိုင်ငံများ မည်သည့်အတွက်ကြောင့် ဆင်းရဲနေရသနည်းဆိုသည့် မေးခွန်း၏ အတိုချုပ်အဖြေမှာ ချမ်းသာသည့်နိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ဆင်းရဲသည့် နိုင်ငံများတွင် အရင်း အနှီး၊ နည်းပညာ၊ ပညာရေးနှင့် ယင်းထုတ်လုပ်မှုဆိုင်ရာများက ဖြစ်ပေါ်စေသည့် နောက်ဆက်တွဲ လုပ်သား ခွဲဝေမှုတို့ ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများသည် အရင်းအနှီး၊ နည်းပညာနှင့် ပညာရေးတို့ ချို့တဲ့သောကြောင့် ဆင်းရဲသည်ဟု ဆိုခြင်းသည် အချို့သောလူများသည် စားရန် မလုံလောက်သောကြောင့် ဗိုက်ဆာသည်ဟု ပြောခြင်းနှင့် ခပ်ဆင်ဆင်တူသည်။ ယင်းသည် မှန်ကန်သော်လည်း အထောက်အကူမပြုချေ။ ပိုအရေးကြီးသည်မှာ အချို့နိုင်ငံများတွင် အရင်း အနှီး၊ နည်းပညာနှင့် ပညာရေးက ရှားပါးနေပြီး အခြားနိုင်ငံတွေမှာ ပေါများနေခြင်းက အဘယ့် ကြောင့်နည်း ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအခြေခံအကြောင်းတရားများကို နားလည်မှုမရှိဘဲ ပိုမို ရင်းနှီး မြှပ်နှံရန် တွန်းအားပေးခြင်း၊ နည်းပညာပိုမိုလွှဲပြောင်းခြင်းနှင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲကမ္ဘာတွင် ပညာရေး ပိုမို ရရှိရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် မူဝါဒများသည် ကောင်းမွန်စွာအလုပ်မဖြစ်ခဲ့ချေ။ 

မိုက်ခရိုအဆင့်ရှိ လူမှုရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေး မက်လုံးများသည် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးမှုပုံစံကို မည်သို့ပုံဖော်သည်ဆိုခြင်းကို စဉ်းစားမည့် မူဘောင်လိုအပ်သည်။ ယင်းမူဘောင်သည် ဆင်းရဲသည့်နိုင်ငံများ အဘယ်ကြောင့် ပိုမိုဆင်းရဲနေရသည်ကို နားလည်ရန် ပို၍နီးစပ်စေမည်ဖြစ်သည်။ လူတစ်ဦး၏ ကိုယ်ပိုင်ရွေးချယ်မှုများအပေါ် လွှမ်းမိုးသော မက်လုံးများကို အခြားသူများ၏ အပြုအမူများကလည်း ပုံဖော်ပေးနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုကို ဖြစ်ပေါ် စေသည့် အကြောင်းတရားများနှင့် အကျိုးဆက်များဖြစ်သည်။ 

လူတစ်ဦးချင်းစီသည် အခြားသူများ၏ အပြုအမူက ၎င်းတို့၏ အကောင်းဆုံး ရွေးချယ်မှု များကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး အကောင်းဆုံးရွေးချယ်မှုက အမူအကျင့်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် လူမှုရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးကွန်ရက်များ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည်။ ဤသို့ လူတို့၏ ရွေးချယ်မှုနှင့် ယင်းတို့၏ ဘဝအခြေအနေ ကောင်းမွန်မှုအကြား အပြန်အလှန် မှီခိုနေသည့် အခြေအနေအား ဂိမ်းဟုခေါ်သည်။ နိုင်ငံသားတစ်ဦးနှင့် အစိုးရအရာရှိတစ်ဦးကြား အပြန်အလှန်ဆက်ဆံမှု ကဲ့သို့ သော ဂိမ်းများတွင် မတူညီသော ဖြေရှင်းချက် များစွာရှိသည်။ ဖြေရှင်းချက် အချို့သည် လူတိုင်း အတွက် ကောင်းမွန်နိုင်သည်။ အချို့သော ဖြေရှင်းချက်များသည် အားနည်းသူအပေါ်တွင် သြဇာ ကြီးသူကို ဦးစားပေးနိုင်ပြီး အခြားသောဖြေရှင်းနည်းများသည် လူတိုင်းအတွက် မကောင်း နိုင်သည်များလည်းရှိသည်။ နေ့စဉ်နေ့တိုင်း အပြစ်ကင်းသည်ဟု ထင်ရသော ဂိမ်းများ မရေမတွက် နိုင်သော အကြိမ်ပေါင်းများစွာအတွက် ဖြေရှင်းချက်များသည် လူ့အဖွဲ့အစည်း တစ်ခု၏ စီးပွားရေး ရလဒ်အဖြစ် အဆုံးအဖြတ်ပေးသည်။ 

စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသည် အင်စတီကျူးရှင်းများ၊ မက်လုံးများနှင့် ဆက်စပ်နေ သည်။ အင်စတီကျူးရှင်းများက လူမှုရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး တုံ့ပြန်ဖလှယ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်သည့် မူဘောင်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများတွင် အင်စတီကျူးရှင်းများသည် လူတစ်ဦး ချင်းစီ၏ ပျော်ရွှင်မှုကို ရှာဖွေခြင်းမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် မက်လုံးများကို ဘုံအကျိုးစီးပွားကို မြှင့်တင်ပေးသည့် အမူအကျင့်တစ်ခုနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးသည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ လည်ပတ် အကျိုး ပြုနေသည့် ဥပဒေစနစ်တစ်ခုသည် ရောင်းချသူများအနေဖြင့် စားသုံးသူမှ ပေးရသည့် တန်ဖိုးနှင့် ညီမျှသည့် ကုန်ပစ္စည်းနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများ ပေးအပ်ရေး ဈေးကွက်အတွင်း မက်လုံးတစ်ခု ဖန်တီး သကဲ့သို့ စားသုံးသူများအား အဆိုပါ ကုန်ပစ္စည်းနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများအတွက် ပေးချေရန် မက်လုံး တစ်ခုကိုလည်း ဖန်တီးပေးသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးမှုနည်းပါးသည့် နိုင်ငံများတွင် စျေးကွက်အတွင်း ဝယ်သူနှင့်ရောင်းသူများကို ထိထိရောက်ရောက် ကာကွယ်ပေးနိုင်သည့်၊  အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများကို စောင့်ကြည့် စစ်ဆေးကိုင်တွယ်နိုင်သည့်၊ ပိုင်ဆိုင်မှု အခွင့်အရေးများ ထူထောင်နိုင်သည့်၊ အန္တရာယ်အလားအလာ/စွန့်စားရမှုများကို စီမံခန့်ခွဲနိုင်သည့်၊ ယင်းတို့၏ အစိုးရများကို တာဝန်ယူမှု/တာဝန်ခံမှုရှိစေသည့်၊ ရေရှည် ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုများအတွက် မက်လုံးများ ပေးသည့်၊ သဘာဝသယံဇာတ အရင်းအမြစ်များကို ရေရှည်တည်တံ့သော အသုံးပြုမှု ဖြစ်စေသည့် အင်စတီကျူးရှင်းများ ကင်းမဲ့နေတတ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ ထိုသို့သော အင်စတီကျူးရှင်းများ ရှားပါးခြင်းသည် ရေရှည်ဘုံအကျိုးစီးပွားထက် တစ်ဦးချင်း ရေတိုအကျိုးအမြတ်အတွက် လုပ်ဆောင်စေမည့် မက်လုံးကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ 

တိုးတက်ရန် အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းမှာ စွန့်ဦးတီထွင်ဖန်တီးမှုမှတစ်ဆင့်ဖြစ်သည် သို့မဟုတ် အခြားသူများဖန်တီးထားသော အမြတ်ဝေစုကို ခွဲဝေယူခြင်းမှတစ်ဆင့်ဖြစ်သည် ဆိုခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ တူညီသည့် ဘုံခံယူချက် ရှိပါသလား၊ နည်းပညာအသစ်များကို စမ်းသပ်ရန် သို့မဟုတ် ၎င်းတို့ကို သတိထားရန် မက်လုံးများ ရှိပါသလား၊ သစ်တောများ၊ စားကျက်မြေနှင့် ရေဝေရေလဲများကို အသုံးပြုရာတွင် အရှည်တည်တံ့အောင် အသုံးပြုစေရေး  သေချာအောင် လုပ်ဆောင်သည် သို့မဟုတ် အားလုံးမှ စည်းလွတ်ဘောင်လွတ် အလုအယက်အသုံးပြုသည် ဆိုခြင်းများနှင့်စပ်လျဉ်းသည့် သဘာဝအရင်းအမြစ်များကို အသုံးချခြင်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုများ ရှိပါသလား ဆိုသည့် မေးခွန်းများသည် အရေးကြီးသည့် မေးခွန်းများဖြစ်သည်။ 

စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို နားလည်ရန် မိုက်ခရိုအဆင့် (လူတစ်ဦးချင်းစီ၏) နေ့စ္စဓူဝ အမူအကျင့်များကို ထိန်းကြောင်းသည့် မက်လုံးများနှင့် အင်စတီကျူးရှင်းများကို လေ့လာရန် လိုအပ်သည်။ ဤလူမှုရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အမူအကျင့်များစွာနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အပေါ် ၎င်းတို့၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို အခြေခံ မိုက်ခရိုစီးပွားရေးနှင့် ဂိမ်းသီအိုရီ၏ မူဘောင် ဖြင့် နားလည်နိုင်သည်။

**စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို စဉ်းစားသည့် သမိုင်းကြောင်းအား အကျဉ်းချုံးလေ့လာခြင်း**

စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို စဉ်းစားသည့် သမိုင်းကြောင်းအား အကျဉ်းချုံးလေ့လာခြင်း ဖြင့် ကမ္ဘာတွင် ဆင်းရဲမွဲတေမှုကို ဖြစ်စေသည့် အကြောင်းရင်း၊ အကျိုးဆက်နှင့် ကုသနိုင်မည့် နည်းလမ်းများကို ရှင်းပြပေးနိုင်သည်။ စီးပွားပျက်ကပ်ကြီးမှ ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အစောပိုင်း အထိကာလအတွင်း စျေးကွက်သည် ၎င်းဖာသာ ထိန်းကြောင်း လုပ်ဆောင်နိုင်မည်ဆိုခြင်းအပေါ် ယုံကြည်ချက်အနည်းငယ်သာရှိခဲ့သည်။ စီးပွားပျက်ကပ်ပြီးနောက်ဖြစ်ပေါ်သည့် လွတ်လပ်သော စျေးကွက်အပေါ် ယုံကြည်မျှော်လင့်မှု အားနည်းခြင်းနှင့်အတူ (ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများကို အသာထား ၍) စက်မှုဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများတွင် စျေးကွက်အင်အားစုများသည် ၎င်းတို့ဖာသာ ကောင်းမွန်သော စီးပွားရေးတိုးတက်မှုကို ဖြစ်ထွန်းစေနိုင်သည်ဆိုခြင်းအပေါ် ယုံကြည်မှု အနည်းငယ်သာ ကျန်ရစ် ခဲ့သည်။ အနောက်နိုင်ငံများတွင် အပါအဝင် စီးပွားရေး ကျွမ်းကျင်သူ အများစု အနေဖြင့် ဈေးကွက် ၏ ထိန်းချုပ်မှုမရှိသည့် အင်အားစုများနှင့် ဆိုဗီယက်ပုံစံ ကွပ်ကဲမှု စီးပွားရေး ကြားတွင် အလယ် အလတ်သဘောဆောင်သော စီးပွားရေးမူဝါဒကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ ကြသည်။ ထို့ပြင် LDC (ဖွံ့ဖြိုးမှု အနည်းဆုံးသောနိုင်ငံ) များတွင် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း မဟုတ်သော နိုင်ငံများအနေဖြင့် စီးပွားရေးအရ အဆင့်မြင့်သည့်နိုင်ငံများနှင့် ဖွင့်၍ဆက်ဆံသော စီးပွားရေးဆက်ဆံရေး အခြေ အနေတွင် ကောင်းမွန်စွာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်နိုင်မှုနှင့်ပတ်သက်၍ အဆိုးမြင်မှုများစွာ ရှိနေသည်။   သွင်းကုန်ကာကွယ်ရေးနှင့် နိုင်ငံတော်မှဦးဆောင်သော စက်မှုစီမံကိန်းရေးဆွဲခြင်းသည် အိန္ဒိယ၊ လက်တင်အမေရိကနှင့် အခြား ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံအများစုတွင် ဦးစားပေးဖြေရှင်းချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုကာလအတွင်း စီမံကိန်းရေးဆွဲခြင်းကို မှန်ကန်စွာပြုလုပ်ခြင်းသည်   စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်မှုမူဝါဒနှင့် ပတ်သက်သော တူညီသည့် သဘောထားဖြစ်သည်။ စက်မှုလုပ်ငန်းကြီးများ တွင် နိုင်ငံတော်၏ပါဝင်ပတ်သက်မှုကို အလေးပေးခြင်းသည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆိုင်ရာ တွေးခေါ် မှု နှင့် မူဝါဒတို့၏ ရှေ့ပြေးဖြစ်ခဲ့သည်။ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် စီမံကိန်းရေးဆွဲရေးအတွက် သုတေသနလုပ်ငန်းများလည်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဖြိုးတိုးတက်ရေး အစီအစဉ်ရေးဆွဲရေးခေတ်၏ ကနဦးဆယ်စုနှစ်များအတွင်း ဖွံ့ဖြိုးဆဲကမ္ဘာ၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုသည်  မျှတသော စီးပွားရေး တိုးတက်မှုနှုန်းကို ဖော်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပြီး ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုနှုန်း ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ 

၁၉၇၀ နှောင်းပိုင်းနှစ်များတွင် စက်မှုစီမံကိန်းပုံစံသည် အတောင်အလက်စုံလင်စွာဖြင့် ၎င်း၏လမ်းစဉ်ကို စတင်လည်ပတ်နေပြီဟု အများက သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ တောင်ကိုရီးယား၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် စင်္ကာပူကဲ့သို့သော ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်းနိုင်ငံအချို့ရှိ စတင်စ စက်မှုလုပ်ငန်းသည် အရှိန်ရလာကာ အစိုးရအသိုက်အမြုံမှ အောင်မြင်စွာထွက်ခွာ၍ ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်သို့ အပြည့်အဝ နှင့် အောင်မြင်စွာ ပေါင်းစည်းနိုင်ခဲ့သည်။ အချို့က အဆိုပါနိုင်ငံများတွင် နိုင်ငံတော်နှင့် စက်မှု လုပ်ငန်းကြား ဆက်ဆံရေးကို အထူးသဖြင့် အစောပိုင်းအဆင့်များတွင် အောင်မြင်မှုအတွက် မရှိမဖြစ်ဟုပင် ရှုမြင်ကြသည်။ သို့သော် ကမ္ဘာ့အခြားနေရာများတွင် ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အစောပိုင်းတွင် နိုင်ငံတော်မှပံ့ပိုးပေးသော အစပျိုးလုပ်ငန်းသည် တောက်ပြောင်သော နိုင်ငံတော် ကမကထပြုသည့် အစပျိုးစက်မှုလုပ်ငန်းအဖြစ် စတင်ခဲ့ရာမှ မိုက်မဲပြီး နိုင်ငံတော်အပေါ် မှီခို နေသည့် စက်မှုလုပ်ငန်းအဖြစ် အသက်အရွယ် ကြီးရင့်လာခဲ့သည်။ အဂတိလိုက်စားမှုနှင့် နိုင်ငံရေး ခရိုနီဝါဒများဖြင့် အမြဲဆိုသလို ထိပ်တိုက်တွေ့နေရပြီး အဆိုပါလုပ်ငန်းများသည် ၎င်းတို့၏ ရှင်သန်ရပ်တည်ရေးအတွက် အစိုးရ၏ ထောက်ပံ့မှုအပေါ် ပိုမိုမှီခိုလာကြသည်။ အထူးသဖြင့် အိန္ဒိယ၊ အာဖရိကနှင့် လက်တင်အမေရိကတို့တွင် ဖြစ်သည်။ အစိုးရထောက်ပံ့ကြေးများ အမြဲလိုအပ်နေသဖြင့် ဤစက်မှုလုပ်ငန်းများသည် အစိုးရအရင်းအမြစ်များ နစ်မြုပ်ရာ တွင်းနက်များ ဖြစ်လာကြသည်။ မွေးကင်းစလုပ်ငန်းများကိုပေးသည့် မိခင်နို့သည် အကျိုးမဖြစ်ထွန်းစွာဖြင့် အသက်အရွယ်ကြီးရင့်လာသောလုပ်ငန်းအတွက် အရက်သမား၏ စွဲလမ်းမှုလရောင်ကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်။ ယင်းအတွက် လက်တင်အမေရိကတွင် လွယ်ကူသောဖြေရှင်းချက်မှာ ထိုသို့သော စက်မှုလုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်ရှင်သန်နေစေရန် ငွေများရိုက်ထုတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ နိုင်ငံရေးအရ ဤအရာသည် အဆင်ပြေဆုံးဖြေရှင်းချက်ဖြစ်သော်လည်း နိုင်ငံအများအပြားတွင် ငွေကြေး ဖောင်းပွမှုနှင့် နာတာရှည် မက်ခရိုစီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။

1. ↑  Wydick, B. 2007. *Games in economic development*. Cambridge University Press, pp. viii-xviii.