recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
အလံတော်
**အိုအေဂျေစီအ** (**Oaxaca**) သည် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးသော သင်္ဘောဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည်။ မက္ကဆီကိုပင်လယ်ကွေ့၏ ကမ်းရိုးတန်း မြေနုသော အနိုမ့်ပိုင်းတွင် မြို့တည်ထားသည်။ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ မြို့တော် မက္ကဆီကိုစီတီးမှ မီးရထားလမ်းအားဖြင့် အရှေ့ဘက် ၂၆၄ မိုင်ကွာခန့်တွင် တည်ရှိ၍ မက္ကဆီကို နိုင်ငံအရပ်ရပ်နှင့်လည်း မီးရထားလမ်းများဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ရာသီဥတုမှာ ပူနွေးစိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းလေသည်။ 

မက္ကဆီကိုနိုင်ငံကို ပထမဆုံး လာရောက်တိုက်ခို က် သိမ်းပိုက်ခဲ့သော စပိန်လူမျိုး ဟာနန်ဒိုဘောတတ် ၁၅၁၉ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော မူလ ဗေရကရုမြို့သည် ယခုမြို့တည်ရာ၏ မြောက်ဘက် ၁၀ မိုင်ခန့်အကွာတွင် ရှိသည်။ ယင်းနေရာသည် အရပ်အနေ မကောင်းသဖြင့် ယခုနေရာသို့ ၁၆၀၉ ခုနှစ်တွင် မြို့ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ရသည်။ ထိုနေရာတွင် ကျွန်းကလေးများနှင့် သန္တာကျောက်တန်းများရှိ၍ သင်္ဘောများ ခိုလှုံဆိုက်ကပ်နိုင်သော ဆိပကမ်းကောင်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။ သို့တိုင်အောင် မြို့တည်ပြီးစက၊ မြေနို မြေနိမ့် ဒေသဖြစ်၍၎င်း၊ သောင်များရှိသဖြင့်၎င်း၊ မြောက်ဘက်မှ လေမုန်တိုင်းများအတွက် အကာအကွယ် မရှိသေး၍၎င်း၊ ပင်လယ်ဓားပြတို့၏ ရန်ကို ကြောက် နေရသဖြင့်၎င်း အခက်အခဲတွေ့ကြုံရလေသည်။ သို့သော်နိုင်ငံအတွက်ဖက်နှင့် ဆက်သွယ်နိုင်သော အချက်အချာနေရာ၊ ကုန်သွယ်ရေ:အချက်အချာ နေရာတွင် တည်ရှိနေသဖြင့် ပီယားဆင်အမည်ရှိ အင်္ဂလိပ်ကုမ္ပဏီတစ်ခုအား ဗေရကရုမြို့ကို ပြင်ဆင် ပြုပြင်စေခဲ့သည်။

ထိုကုမ္ပဏီသည် သင်္ဘောများ ဘေးကင်းစွာ ခိုလှုံဆိုက်ကပ်နိုင်ရန်နှင့် ကုန်စည်များသိုလှောက်နိုင်ရန် ဆိပ်ကမ်းကို ပြုပြင်ပြေးခြင်း၊ မြို့သန့်ရှင်းရေ:နှင့် သုံးသောက်ရန် ရေသွယ်ယူရေးလုပ်ငန်းများကို ခေတ်မီသော စံနစ်များဖြင့် ပြုပြင်ခြင်းတို့ကို လုပ်ကိုင်ပေးခဲ့ရာ ဗေရကရုသည် ခေတ်မီသော သင်္ဘောဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယင်းမြို့တည်ရာ အရပ်သည် ကျန်းမာရေးနှင့် မညီညွတ်၍ လူအသေအပျောက်များခဲ့သဖြင့် "သေမင်းမြို့"ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည့် အမည်လည်း ပျောက်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ မက္ကဆီကို တနိုင်ငံလုံးအတွက် သွင်းကုန် ထုတ်ကုန်တို့သည် ဗေရကရုမြို့မှ တဆင့် တင်ပိုဖြန့်ချိခြင်း ပြုလုပ်ရလေသည်။ 

ထို့ပြင် ဗေရကရုမြို့သည် အရေ:ပါသော စက်မှုလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။ ထင်ရှားသော လုပ်ငန်းများမှာ ဘီယာချက်ခြင်း၊ ဆေးပြင်းလိပ်လုပ်ငန်း၊ ချောကလက်လုပ်ငန်းများ၊ ဖိနပ်လုပ်ငန်းများ၊ အပြင် ယနေ့ခေတ် မြင်တွေ့ရသော စက်ပစ္စည်းများအားလည်း ထုတ်လုပ်နိုင်လေသည်။
ဆာဝီလျံ ဂျိုးဇက်စလင်းသည် ဩစတြေးလီးယားနိုင်ငံ ဘုရင်ခံချုပ် ဖြစ်သည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်၍ ဗာမင်ဂမ်မြို့ ကင်းအက်ဒွပ် စာသင်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ကျောင်းမှထွက်သောအခါ စစ်သားရိုးရိုးအဖြစ်နှင့်ပင် စစ်ထဲသို့ ဝင်ရောက် အမှုထမ်းလေသည်။ သို့သော် မကြာမီ ဘုရင့် ဝါဝစ်ရှိုင်ယာတပ်ရင်းကြီးတွင် ဗိုလ်အဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်း ခံရ၏။ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက ဂလစ်ပိုလီ၊ ပြင်သစ်နှင့် မက်ဆိုပိုတေးမီးယား စစ်မြေပြင်များတွင် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ သက်စွန့်ကြိုးပမ်း အမှုထမ်းခဲ့သဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရလေသည်။

ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် အိန္ဒိယပြည်သို့သွားရောက်၍ ဂေါ်ရခါးသေနတ်ကိုင်တပ်ရင်းတွင် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ စစ်ကြီးနှစ်ခုကြားကာလတွင် အများအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည်တွင်သာ အမှုထမ်းခဲ့ရသော်လည်း ၁၉၃၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၆ ခုနှစ်အထိ ကမ်ဗာလေ ဗိုလ်သင်ကျောင်း၌ သင်တန်းဆရာအဖြစ် ထမ်းရွက်ခဲ့ရ ပြန်လေသည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားသောအခါ အာဖရိကတိုက်ရှိ ဆူဒန်နယ်တွင် ခြေလျင်တပ်မဟာအမှတ် ၁ဝ ကို အုပ်ချုပ် ကွပ်ကဲရပြီးလျှင် အီရစ်ထရီးယား တိုက်ပွဲတွင် ပါဝင် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။ ထိုနောက်တွင် ဗိုလ်ချုပ် အဆင့်အတန်းသို့ တိုးမြှင့်ထားခြင်း ခံရသည့်ပြင် ဒီ၊ အက်(စ)၊ အို ခေါ် အမှုထမ်းကောင်းဘွဲ့ တံဆိပ်ကိုလည်း ရရှိခဲ့လေသည်။ ထိုနောက် အာရှအရှေ့တောင်ပိုင်း မြန်မာပြည် စစ်မျက်နှာသို့ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် စေလွှတ်ခြင်း ခံရလေသည်။ စလင်းသည် ၁၄ နံပါတ် ဗြိတိသျှတပ်မတော်ကို ကွပ်ကဲအုပ်ချုပ်ပြီးလျှင် မြန်မာပြည်ကို ဂျပန်များလက်မှ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။

၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် အရှေ့တောင်အာရှ မဟာမိတ်ကုန်းတပ်များ၏ သေနာပတိအဖြစ် ခန့်ထားခြင်း ခံရလေသည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင်ကား အင်္ဂလန်ပြည်သို့ပြန်၍ ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ဘုရင့်စစ်ကောလိပ်ကျောင်းတွင် ကျောင်းအုပ်အဖြစ် တစ်နှစ်ခန့် အမှုထမ်းခဲ့ရသေးသည်။၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် ဆာဘွဲ့ဖြင့် သူကောင်းပြုခြင်း ခံရပြီးနောက် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဆဋ္ဌမဂျော့ဘုရင်၏ ကိုယ်ရံတော်ဗိုလ်အဖြစ် အမှုထမ်းရလေသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် 
ပြည်သူပိုင်ပြုလုပ်ပြီးဖြစ်သော မီးရထား သယ်ယူ ပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်ဆောင်ရွက်ရန် စစ်ဖက်မှ အနားယူလိုက်လေသည်။ သို့သော် ၁၉၄၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာတွင် စစ်ဖက်မှ ပြန်လည်ခေါ်ယူကာ စစ်သူကြီး မောင်ဂိုမာရီ၏ နေရာတွင် ဗြိတိသျှတပ်မတော် ဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဆက်ခံထမ်းရွက်ရလေသည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလတွင် စစ်သူကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့် ခန့်ထားခြင်းခံရသည်။ 

ယင်းဝတ်တရားကို ဆောင်ရွက်နေစဉ်တွင် အပြည်ပြည်ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးပွဲများ၊ အစည်းအဝေးများသို့ တက်ရောက်ခဲ့၏။၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အက်တလီနှင့်တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ချာချီတစ်ကြိမ် ဝါရှင်တန်မြို့ ဆွေးနွေးပွဲသို့ လိုက်ပါခဲ့ရလေသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် နှစ်ဦးပိုင်းတွင် စလင်းသည် ဆာဝီလျံမက်ကဲ၏ နေရာကို ဆက်ခံ၍ ဩစတြေးလီးယားနိုင်ငံ ဘုရင်ခံချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)
**ဝီလ်ဟမ် ဟီရွန်နမုစ် ပက်ချယ်ဘဲလ်** (ဂျာမန်: *Wilhelm Hieronymus Pachelbel*) သည် ဂျာမန်လူမျိုး တေးရေးဆရာနှင့် အော်ဂန်တီးခတ်သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ နာမည်ကြီး တေးရေးဆရာ ယိုဟန် ပက်ချယ်ဘဲလ်၏ သားလည်းဖြစ်သည်။

ကိုယ်ရေးအကျဉ်း
--------------

ဝီလ်ဟမ် ဟီရွန်နမုစ် ပက်ချယ်ဘဲလ်သည် အာရ်ဖတ်ထ်မြို့၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ၁၆၉၀ ခုနှစ်တွင် စတုဂတ်မြို့သို့ လည်းကောင်း၊ ၁၆၉၂ တွင် ဂိုသာမြို့ (Gotha) သို့လည်းကောင်း၊ ၁၆၉၅ တွင် နုရင်ဘတ်ဂ် မြို့သို့လည်းကောင်း ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတပညာကို သူ၏ဖခင်ထံမှ သင်ယူခဲ့သည်။ အသက် ၁၄ နှစ် အရွယ်လောက်ကပင် ဖျော်ဖြေနိုင်သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပေသည်။ 

၁၇၀၆ မတိုင်ခင်တွင် သူသည် အာရ်ဖတ်ထ်မြို့၌ ဘုရားကျောင်းအော်ဂန်ဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဖခင်ကွယ်လွန်ပြီးသောအခါတွင် နုရင်ဘတ်ဂ်သို့ ပြန်လာ၍ စိန့် အယ်ဂျီဒီယန်း (St. Egidien) ဘုရားကျောင်း၌ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၇၁၉ ခုနှစ် တွင် စိန့် ဆီဘဲလ်ဒပ်စ် (St. Sebaldus) ဘုရားကျောင်းတွင် အော်ဂန်ဆရာအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူသည် ဘဝတစ်လျှောက်လုံး နုရင်ဘတ်ဂ်မြို့၌သာ နေထိုင်ခဲ့ပြီး ၁၇၆၄ ခုနှစ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။

သီချင်းများ
-----------

ဝီလ်ဟမ် ဟီရွန်နမုစ် ပက်ချယ်ဘဲလ်တွင် သီချင်းများစွာ ရှိခဲ့သော်လည်း ပျောက်ဆုံးသွားမှုကြောင့် ၇ ပုဒ်သာကျန်ရှိတော့သည်။ သူ၏ရေးဟန်သည် သူ၏ဖခင်ရေးဟန်နှင့်လည်း ဆင်တူရုံသာမက ကလက်ဆစ်ကယ်ဂီတ၏ လက္ခဏာရပ်များကိုလည်းတွေ့ရသည်။

* *Prelude and Fugue in C major* (၁၇၂၅ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။)
* *Prelude, Fugue, and Fantasia in D major* (၁၇၂၅ ခန့်၊ *Musicalisches Vergnügen* အမည်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။)
* *Toccata in G major*
* *Fantasia in B-flat major*
* *Fantasia super Meine Seele, lass es gehen*
* Chorale partita *O Lamm Gottes unschuldig*
* *Fugue in F major*

ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်
---------------

* ယိုဟန် ပက်ချယ်ဘဲလ်
* ချားလ်စ် သီအိုဒို ပက်ချယ်ဘဲလ်

ကိုးကားချက်များ
---------------

* Nolte, Ewald V. & Butt, John (2001). "Pachelbel. 2. Wilhelm Hieronymus Pachelbel". In Root, Deane L. (ed.). The New Grove Dictionary of Music and Musicians. Oxford University Press. ‎
**လိပ်ပုပ်**သည် မွန်လူမျိုးများကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည့် မြန်မာ့မိရိုးဖလာနတ်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။

သမိုင်း
-------

လိပ်ပုပ်နှင့် ပတ်သက်သည့် သမိုင်းကိုမူ စာပေများတွင် တွေ့ရှိရခြင်း မရှိပေ။ သို့သော် သက်ကြီးရွယ်အို မွန်လူမျိုးတို့၏ စကားဖြင့် မှတ်သားခဲ့သည်များ ရှိသည်။

ဒီရေစောင့် နတ်သမီး၏ စီးတော်ယာဉ်မှာ လိပ်ဖြစ်သည်။ အသားမင်းသားနှင့် နတ်သမီးတို့သည် တန်ခိုးပြိုင်ကြသည်။ ထိုအခါ အသားမင်းသား၏ ဒရယ်ကျောပြောင် အမြီးတစ်ထောင်ထဲမှ အမြီးတစ်ချောင်းကို နတ်သမီးက ခိုးယူထားခဲ့သည်။ ထို့နောက် သူမ၏ ခါးစည်းကြားတွင် ညှပ်ထားခဲ့သည်။ 

အသားမင်းသားသည် မသင်္ကာ၍ နတ်သမီးကို ရှာဖွေပါသော်လည်း စီးတော်ယာဉ်လိပ်က စားလိုက်ပြီ ဖြစ်သဖြင့် မတွေ့ဘဲ ဖြစ်နေ၏။ ထို့အတွက်ကြောင့် အသားမင်းသားသည် အရှုံးပေးကာ ဝန်ခံထားသည့် ကတိအတိုင်း မင်းသားသည် ကျွဲခေါင်းကို ဖြတ်ကာ နတ်သမီးကို တင်ရသည်။

အသားမင်းသား မင်းဖြစ်လာသည့်အခါတွင်မူ တစ်တိုင်းပြည်လုံး မင်္ဂလာဆောင်သည့်အခါ ကျွဲခေါင်းဖြတ်ကာ နတ်တင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါမှစကာ ရိုးရာအစဉ်အလာ ဖြစ်ကြသည်။

ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများ
----------------------

မွန်တို့သည် လိပ်ကို နိမိတ်မကောင်းသည့် သတ္တဝါအဖြစ် ရွံရှာကြသည်။ မင်္ဂလာဆောင်ပွဲများ မပြုလုပ်မီ လိပ်သတ္တဝါဖြင့် နတ်တင်မြှောက်ကြသည်လည်း ရှိခဲ့သည်။

မွန်လူမျိုးတို့၏ အိမ်ပေါ်သို့ အကြောင်းတစ်စုံတစ်ခုဖြင့် လိပ်ရောက်ရှိပါက "လိပ်ပုပ် လိပ်ပုပ်" ဟု အိမ်ရှင်များက အလန့်တကြား ပြောကြသည်။ အချို့က မျက်စိမှိတ်၍သော်လည်းကောင်း၊ အချို့ကမူ မျက်နှာလွှဲ၍ သော်လည်းကောင်း အခြားတစ်နေရာသို့ အမြန်ယူသွားရန် ပြောကြသည်။ အချို့ကမူ လိပ်ကိုသတ်ကာ နတ်ကျွေးကြသည်လည်း ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  ဦးထွေးဟန် (ဇူလိုင် ၁၉၉၁)။ *မြန်မာ့မိရိုးဖလာဓလေ့ နတ်သမိုင်း*။ ရန်ကုန်: ရွှေပုရပိုက်စာပေ။ pp. ၁၈၉။
ဆင်မင်းဟန်ဖြစ်သည်။ 

ဝိနာယကဗြဟ္မာမင်း၏ ဆင်ဦးခေါင်းမှ နှာမောင်းကို ထောင်ထားသည့်သဏ္ဌာန်ကို ပုံဆောင် ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။ 

ဟိန္ဒူ ဘာသာအယူဝါဒနှီးနွယ်သော ရုပ်ပွားဆင်းတုမျိုး ဖြစ်ပေသည်။ တန္တရာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ ရုပ်ပွားများ၌ တခါတရံသာ တွေ့ရတတ်သည်။ 

အပယ်ရတနာလိုဏ်ဂူဘုရား, နန်းဘုရား စသည့်ပုဂံဒေသရှိ စေတီဘုရားများအတွင်းတွင် ရုပ်ပွား ဆင်းတုနှင့် ဆေးရေးပန်းချီများကို ဤမုဒြာဖြင့် အနည်းအကျဉ်းမျှ တွေ့ရှိရပါသည်။ 

ဝီရရသကို ပေါ်လွင်စေသည်။ 

ဝီရိယပါရမီ စခန်းသို့ ညွှန်ပြလိုရင်းဖြစ်သည်။ 

ဝေနာယကိမုဒြာကို ဟိန္ဒူဗြာဟ္မဏဘာသာဝင်တို့က အလေးအမြတ်ပြု၍ ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ နောက် နှောင်းခေတ်တွင်မှ တန္တရာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ရုပ်ပွားတော်များကို အတုလိုက်၍ ထုလုပ် ကိုးကွယ်လာသည်။ ကိုးကွယ်သူများသည် ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့် ပြည့်စုံခြင်း, ဗြဟ္မာမင်း၏ဓာတ်ကို ရရှိခြင်း, ထာမ ဗလ သတ္တိကို ရရှိခြင်း, တိုးပွားစေနိုင်ခြင်း, အကျိုးများကို ရရှိစေနိုင်သည် ဟူ၍ အရိပ်အမြွက်မျှ ဖော်ပြထားပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  VAINAYAKI MUDRĀ

DIII. p.249.

အပယ်ရတနာလိုဏ်ဂူ ဘုရား-ဦးမြ။
2. 1 2  စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း မဟာဝိဇ္ဇာ (ရန်ကုန်)၊ မဟာဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး (ဟားဗဒ်) အထက်တန်း သုတေသန ပညာရှင်ဘွဲ့ (ဟားဗဒ်) ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ သုတေသနနှင့် ကျမ်းပြုဌာနခွဲ သာသနာရေး ဦးစီးဌာန။ *မြန်မာ့ရိုးရာ ပဋိမာ သိပ္ပံပညာ*။
ဂျိုးဇက်မောလော့ ဝီလျံတားနား
ရှုမျှော်ခင်းရေးဆွဲရာ၌ ကမ္ဘာကျော်ကြားသော အင်္ဂလိပ်ရေဆေးပန်းချီဆရာ ဂျိုးဇက် မဲလာ့ ဝီလျံ တားနားသည် ၁၇၇၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ဖွားမြင် သည်။ သူ၏ဖခင်မှာ ဆျွှာသည် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဖခင်ဖြစ် သူသည် ပထမဦးစွာ၌ သားဖြစ်သူအား စာသင်စေသော်လည်း၊ သားဖြစ်သူသည် စာထက် ပန်းချီကိုပို၍ စိတ်ထက်သန်သည်ကို တွေ့ရသောအခါ၊ ပန်းချီအနုပညာကို သင်ကြားစေရန် အားပေး အားမြှောက်ပြုလာလေသည်။ ၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင် တားနား၏ ဖခင်သည် တားနားကို တော်ဝင်အနုပညာတံခွန်ကျောင်း၌ အပ် နှံပေးသည်။ ထို့ပြင် တားနားသည် ပန်းချီကျော် ဆာ ဂျော့ရွှာ ရေးနော့ထံတွင်လည်း တပည့်ခံခဲ့ဘူးသည်။

တားနားသည် ငယ်စဉ်မှစ၍ ဆယ်နှစ်ခန့် ပန်းချီအတတ် ကိုလေ့ရာတွင့် မဂ္ဂဇင်းရုပ်ပုံရေးဆွဲခြင်းနှင့် ရေဆေးရောင်စုံ ခြယ်ခြင်းတို့၌ ထူးချွန်၍ တတ်မြောက်လာသည်။ တော်ဝင် အနုပညာတံခွန်ကျောင်းသို့ တက်ရောက်၍ ပညာသင်ရာ တစ်နှစ်မျှကြာလျှင်ပင်၊ သူ၏ ပထမပန်းချီကားကို တော်ဝင်အနုပညာတံခွန်ကျောင်း၌ ချိတ်ဆွဲခွင့်ရခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က သူ သည် အသက် ၁၅ နှစ်မျှသာ ရှိသေးသည်။ နောင်သောအခါ သဘာဝရှုခင်း ရေးဆွဲရာ၌ ခေတ်ကိုဦးဆောင်နိုင်သူဖြစ်သည့် အလျှောက် ခရစ် ၁၈ဝ၂ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်အနုပညာကျော် တစ်ဦးဖြစ်လာလေသည်။ နောင်သောအခါ တားနားသည် ရေဆေးကိုသာမက ဆီဆေးကိုပါ အသုံးပြုလာသည်။ သို့ရာတွင် သူသည် ဆီဆေးကိုဖော်စပ်ရာ၌ ကောင်းစွာနည်းမကျသောကြောင့် သူ၏ဆီဆေးကားတို့မှာ ကာလကြည်ရှည်စွာမခံချေ။ ထိုကြောင့် ရေဆေးကိုနိုင်သည့်အချက်၌သာ ကျော်စောထင်ရှား သည်။ တားနားသည် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်၊ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတို့သို့ လှည့်ပတ်၍၊ ရှုမျှော်ခင်းများကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ ၁၈၄၃ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် ရပ်စကင်က တားနား၏ ရေဆေးအကြောင်းကို စာတအုပ်တွင် ဖော်ပြ ဝေဖန်လိုက်ရာ၊ တားနားသည် အထူးနာမည်ကျော်ကြားလာလေသည်။ သို့သော် တားနားသည် ပန်းချီ ရေးဆွဲခြင်းမှတစ်ပါး အခြားကိုအာရုံမစိုက်ဘဲ၊ တစ်ကိုယ်တည်း နေလေ့ရှိသည်။ ခရစ် ၁၈၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် သူ၏နောက်ဆုံးလက်ရာတစ်ခုကို ပန်းချီအသင်း၌ ပြသပြီးနောက်၊ အသင်း အစည်းအဝေးများကို နောက်ထပ် မတက်ရောက်တော့ချေ။ 

လန်ဒန်မြို့ ချောင်ကျသော ရပ်ကွက်တစ်ခု၌ လူသိမခံဘဲ နေထိုင်ခဲ့လေသည်။ ၁၈၅၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့ တွင် ထိုနေရာ၌နေထိုင်ယင်းပင် ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။ သူ ကွယ်လွန်သောအခါ ငွေကြေးအမြောက်အမြား ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ကျန်ရစ်ခဲ့သမျှတို့ကို ပန်းချီပညာရှင်တို့အား ထောက်ပံ့စေရန် တော်ဝင်အနုပညာ တံခွန်အသင်းသို့ လှူဒါန်းခဲ့လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)
အညံ့စွဲစိတ်
-----------

ဆိုက်ကိုအနာလစ်ဆစ်ခေါ် စိတ်အခြေစိစစ်မှု့ ပညာအရ ကလေးသူ
ငယ်များ၏ စိတ်လှုပ်ရှားမှုတို့ကိုငယ်စဉ်က ချုပ်ချယ်ဖိနှိပ်ထားခဲ့ပါလျှင် 
ထိုသူငယ်များ၌ စိတ်၏အစွဲများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်ဟု ဆိုသည်။
စိတ်လှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်သည့် ကြောက်စိတ်၊ မခံချင်စိတ်၊ ဒေါသစိတ်ဟူ
သည်တို့ သည် ကလေးအရွယ်၌ မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ 
ထိုစိတ်တို့ကို ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်လိုက်လျှင် ကလေးတို့ ကြီးပြင်း 
လာသောအခါ သေးသိမ် ညံ့ဖျင်းသည့် စိတ်ဓာတ်များ စွဲလာ 
ပြီးလျှင် လူထဲဲသူထဲသို့ မဝင်ရဲအောင် ဖြစ်သွားတတ်လေသည်။ 
ယင်းအစွဲစိတ်မျိုးကို အညံ့စွဲစိတ်ဟု ခေါ်သည်။ နှိပ်ကွပ်မှုများ 
လွန်းလျှင် တစ်ခါတစ်ရံ အကြောက်စွဲ စိတ်များပင် ကပ်ရောက် 
တတ်သည်။

အညံ့စွဲစိတ်ဟူသော ဝေါဟာရကို ဦးစွာပထမ တီထွင်၍ 
လူသိများအောင် ပြုလုပ်ခဲ့သူမှာ ဩစတြီးယား နိုင်ငံသား 
ဆရာဝန်ဖြစ်သူ အဲလဖရက်အက်ဒလာ (၁၈၇ဝ-၁၉၃၇) ဖြစ် 
သည်။ သူသည် ငယ်စဉ်က ဆိုက်ကို အနာလစ်ဆစ်ခေါ် စိတ် 
အခြေ စိစစ်မှုပညာအဖွဲ့နှင့် ကျောင်းကို တည်ထောင်သူ 
ဒေါက်တာ ဆစ်ဂမန်ဖရွိုက် လက်အောက်တွင် ပညာသင်ကြား 
ခဲ့သည်။ ပထမတွင် အက်ဒလာသည် ဖရွိုက်၏ ယူဆချက်နှင့် 
ဝါဒများကို အလွန်ကြိုက်နှစ်သက်ခဲ့သော်လည်း နောင်တွင် 
တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် အယူအဆချင်း မတူမှုကြောင့် 
သဘောချင်း မတိုက်ဆိုင် ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ စိတ်ပညာရှင် ဖရွိုက် 
က လူ၏ စိတ်နေစိတ်ထား အပြုအမူအားလုံးသည် ဖိုမဇာတိ 
စိတ်၏ စေ့ဆော်မှုပေါ်တွင် တည်နေသည်ဟု ဆိုသည်။ 
အက်ဒလာကမူ လူ၏အဓိက စေ့ဆော်မှု စွမ်းအင်သည် ဖိုမ 
ဇာတိစိတ် မဟုတ်ပဲ ထက်သန်သည့်စိတ်အလိုဟု ဆိုသည်။ 
သို့ဖြင့် သူတို့နှစ်ဦး ဝိဝါဒ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ 

  

အက်ဒလာ၏ ယူဆချက်အရ စိတ်တုန်လှုပ်သည့်ရောဂါများ 
သည် ကိုယ်အဂ‡ါပျက်ခြင်း၊ ချို့တဲ့ချွတ်ယွင်း ခြင်းများမှအစ 
ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုသည်။ ဤသို့ စိတ်တုန်လှုပ်သည့်ရောဂါ 
စွဲကပ်လာသူများသည် အညံ့စွဲစိတ်များ ရရှိလာတတ်သည်ဖြစ်ရာ 
ထိုအဖြစ်မှ လွန်မြောက်အောင် ကြိုးပမ်းကြသည်။ ပုံစံအားဖြင့် 
နဂိုရှက်တတ်သော လူငယ်တစ်ယောက်သည် မိမိ၏ ကိုယ်အင်္ဂါ 
ချို့တဲ့ချွတ်ယွင်းမှု၌ အလွန်အမင်း စိတ်ထိခိုက်တတ်သည်ဖြစ်ရ 
ကား ထိုအဖြစ်မှ လွန်မြောက်အောင် မကြာခဏ စွန့်စွန့်စားစား 
ပြုလုပ်တတ်လေသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အခြားသူများကိုပင် ရန်စ 
ရန်လို ပြုလုပ်တတ်သည်။

အထက်ပါ သဘောတရားများကို အကြောင်းပြု၍ နာဗ် 
ကြောများကြောင့် ရောဂါအပြင်းအထန် စွဲကပ်သောသူများ (ဝါ) 
စိတ်အကြောင်းရင်းခံ ရောဂါစွဲကပ်သောသူများ၏ စိတ်နေ 
သဘောထားသည် ယောက်ျားပီသမှု ဖြစ်လိုသည့်ဆန္ဒပင် ဖြစ် 
သည်ဟု အက်ဒလာက ဆိုသည်။ ယင်းသဘောထားကိုသာ 
လိုဆန္ဒဟုခေါ်၍ ယောက်ျားရော မိန်းမများတွင်ပါ တွေ့ကြုံ 
ရသည်။

အက်ဒလာ၏ ယူဆချက် သဘောတရားများကို *အတ္တ* 
ဘောစိတ်ပညာ*ဟု ခေါ်၍ သူ၏ သင်ပြချက်များကို လူအများ* 
က လက်ခံကြသည်။ သူ၏ သင်ပြချက်များအရ ဩစတြီးယား 
နိုင်ငံ၊ ဗီယင်းနားမြို့တွင် ဥရောပတိုက်၌ ပထမဆုံးဖြစ်သည့် 
ကလေးသူငယ်များ ပြုစုစောင့်ရှောက်သော ဆေးခန်းများကို 
တည်ဆောက်ကြသည်။ သို့ရာတွင် ဤအဆောက်အအုံများသည် 
၁၉၃၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဖိနှိပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အက် 
ဒလာသည် မသေဆုံးမီနောက်ဆုံးနှစ်များ၌ တိုင်းတစ်ပါးတွင် 
သာ နေထိုင်တော့၏။ သူ၏ဝါဒကို ဟောပြောရန် အဗာဒင်း 
မြို့သို့ ရောက်ရှိနေစဉ် ၁၉၃၇ ခုနှစ် တစ်နေ့၌ လမ်းပေါ်တွင် 
ရုတ်တရက် အားပြတ် လဲကျသွားပြီးလျှင် သေဆုံးသွား 
လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)
ဘေဘီလုံရှိ မိုးပျံဥယျာဉ်ကို သရုပ်ဖော် ရေးဆွဲထားသောပုံ
ဘေဘီလုံရှိ မိုးပျံဥယျာဉ်သည် မူလပထမ ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ်များ တွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ရှေးခေတ် မြို့ပြနိုင်ငံ တစ်ခု ဖြစ်သော ဘေဘီလုံ မြို့တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ယခုခေတ် အီရတ်နိုင်ငံ ဘာဘေး ဒေသ (Babil ) ရှိ အယ်လ်ဟေလာ(Al Hillah)အနီးတွင် ရှိသည်။ တစ်ခါတရံတွင် ဒဏ္ဍာရီလာ ဘုရင်မ ဆယ်မီးရာမစ်စ် ကို အစွဲပြု၍ ဆယ်မီးရာမစ်စ် ၏ မိုးပျံဥယျာဉ်ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။

ဥယျာဉ်ကို ဘေဘီလုံဘုရင် နီဘူချတ်ဒ်နက်ဇာ ၂ က ဘီစီ ၆၀၀ ခန့်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်. သူသည် အိမ်ကို လွမ်းဆွတ်တသနေသည့် သူ၏ ဇနီး မီဒီယာ ဒေသသူ အမီတစ် ကို နှစ်သိမ့်ရန် အတွက် တည်ဆောက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ သူမသည် သူမဒေသရှိ သစ်ပင်များနှင့် ရနံ့မွေးသော ပန်းပင်များကို လွမ်းဆွတ်နေသည့် အတွက်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဥယျာဉ်သည် ဘီစီ ၂ရာစု နောက်ပိုင်း မြေငလျင် အချို့ကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။

စိမ်းလန်းစိုပြေနေသော ဥယျာဉ်အကြောင်းကို ဂရိ သမိုင်းပညာရှင်များ ဖြစ်သည့် စထရာဘိုနှင့် ဒိုင်အိုဒိုးရပ်စ် စီးကူးလပ်စ်တို့က အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Foster၊ Karen Polinger (1998)။ "Gardens of Eden: Flora and Fauna in the Ancient Near East" (PDF)။ *Transformations of Middle Eastern Natural Environments: Legacies and Lessons*။ New Haven: Yale University။ pp. 320–329။ 28 August 2006 တွင် မူရင်း (PDF) အား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 2007-08-11 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**ဘေဘီလုံ** သည် ရှေးခေတ်ကမ္ဘာ၏ ဩဇာအရှိဆုံး ဧကရာဇ်အချို့ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် ရှေးဟောင်းမြို့ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဘေဘီလုံ အင်ပါယာ ၏မြို့တော်ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ အနုပညာနှင့် သင်ယူမှု ဆိုင်ရာ ဗဟိုချက်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးအစောပိုင်းမြို့ ဖြစ်မည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး လူဦးရေ ၂၀၀,၀၀ အထက်သို့ ပထမဆုံးရောက်ရှိသည့် မြို့လည်းဖြစ်သည်။ 

လက်ရှိတွင် ၎င်းသည် ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်းသုတေသန နယ်နိမိတ်အတွင်း လူဦးရေ ထောင်ဂဏန်း နှင့် ကျေးရွာအနည်းငယ်သာရှိသော်လည်း မကြာသေးမီ နှစ်များအတွင်းက ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးမြင့်လာပြီး အချို့မှာ အပျက်အစီးများ အပေါ်သို့ ကျူးကျော် ဝင်ရောက်လာခြင်းဖြစ်သည်။    ရှေးဟောင်းသုတေသနနေရာသည် ယနေ့ခေတ် အီရတ်နိုင်ငံ ဘာဘေး အုပ်ချုပ်ရေးဒေသ ဟီလာရှိ ဘဂ္ဂဒက်မြို့ နှင့် ၈၅ ကီလိုမီတာ (၅၃ မိုင်) ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိပြီး ၎င်း၏ နယ်နိမိတ်များသည် ဧရိယာ ၁၀၅၄.၃ ဟက်တာခန့်ရှိသော ရှေးဟောင်း အပြင်မြို့ရိုးများ၏ ပတ်ဝန်းကျင်ကို အခြေခံထားသည်။  ဘေဘီလုံ ကို ယူနက်စကို မှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် စာရင်းသွင်းထားပြီး နှစ်စဉ် ထောင်နှင့်ချီသော ဧည့်သည်များ လာရောက် လည်ပတ်ကြပြီး အားလုံးနီးပါးမှာ အီရတ်လူမျိုးများ ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Tertius Chandler.
2. ↑  *Bringing Babylon back from the dead - CNN Video*
3. ↑  "In Beleaguered Babylon, Doing Battle Against Time, Water and Modern Civilization"။
4. ↑  Management Plan of Babylon။
5. ↑  Babylon World Heritage Nomination Text။
6. ↑  'It Was Like Magic': Iraqis Visit Babylon And Other Heritage Sites For 1st Time။
7. ↑  Ancient city of Babylon heads list of new Unesco world heritage sites။
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

**သာသင်္ကသိက္ခာပုဒ်** သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် ရဟန်းတော်များ လိုက်နာစောင့်ထိန်းရန် ပညတ်တော်မူခဲ့သည့် နိဿဂ္ဂိပါစိတ်အာပတ်တစ်ခု ဖြစ်၏။

သမိုင်း
-------

မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိမြို့၊ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်တွင် သီတင်းသုံးနေတော်မူ၏။ ထိုအချိန်တွင် ဝါမှ ထပြီးသော ရဟန်းတို့သည် တောကျောင်းတွင် နေ၏။ ထိုအခါ တန်ဆောင်မုန်းလတွင် ခိုးသူတို့သည် "ရဟန်းတို့သည် လာဘ်လာဘ ရရှိကြသည်" ဟု နှိပ်စက်ကြ၏။

ထိုအကြောင်းကို မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားကြ၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် "တောကျောင်း၌ နေသောရဟန်းတို့အား သင်္ကန်းသုံးထည်တွင် တထည်ထည်သော သင်္ကန်းကို ရွာတွင်း၌ ထားခြင်းကို ခွင့်ပြုသည်" ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ထိုအခါ ရဟန်းတို့သည် သင်္ကန်းသုံးထည်တွင် တစ်ထည်ထည်သော သင်္ကန်းကို ရွာတွင်း၌ ထား၍ ခြောက်ညဉ့်ထက်အလွန် ကင်း၍ နေ၏။ ထိုအခါ သင်္ကန်းတို့သည် ပျောက်ကုန်၏၊ ကြွက်တို့လည်း ကိုက်ကုန်၏။ ထို့အတွက်ကြောင့် ရဟန်းတို့သည် မကောင်းသော အဝတ်၊ ခေါင်းပါးသောသင်္ကန်းတို့သာ ရှိကြကုန်၏။

ထိုအခါ ရဟန်းတို့သည်"ငါ့ရှင်တို့ သင်တို့သည် အဘယ်ကြောင့် မကောင်းသော အဝတ်၊ ခေါင်းပါးသောသင်္ကန်းတို့သာ ရှိကြကုန်သနည်း" ဟု မေး၏။ ထိုရဟန်းတို့လည်း ဖြစ်ကြောင်းကုန်စင် ပြောပြ၏။ ထိုအခါ အလိုနည်းသောရဟန်းတို့သည် ကဲ့ရဲ့ကြ၏။ ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားကြ၏။

မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုရဟန်းတို့အား "ဟုတ်မှန်ပါသလား" ဟု မေးရာ "ဟုတ်မှန်ပါသည်" ဟု ဖြေကြား၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ကဲ့ရဲ့တော်မူကာ အောက်ပါသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူ၏။

သိက္ခာပုဒ်
----------

"ဝါကပ်ပြီးနောက် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့၌ ရွံရှာဖွယ်ရှိ၏ဟု သမုတ်အပ်ကုန်သော ဘေးဘျမ်းရှိသော အကြင်တောကျောင်းတို့သည် ရှိကုန်၏။ ထိုသို့သဘောရှိကုန်သော ကျောင်းတို့၌ နေသော ရဟန်းသည် အလိုရှိလတ်သော် သင်္ကန်းသုံးထည်တို့တွင် တစ်ထည်ထည်သောသင်္ကန်းကို ရွာတွင်း၌ ထားရာ၏။ ထိုရဟန်းအား ထိုသင်္ကန်းနှင့် ကင်း၍ နေခြင်းငှါ အကြောင်းတစ်စုံတစ်ရာ ရှိငြားအံ့၊ ခြောက်ညဉ့်အပိုင်းအခြားကာလပတ်လုံး ထိုရဟန်းသည် ကင်း၍ နေရာ၏။ အကယ်၍ ထို့ထက်အလွန် ကင်း၍ နေငြားအံ့၊ ရဟန်းတို့၏ သမ္မုတိပေးခြင်းကို ထား၍ (ထိုရဟန်းအား) နိဿဂ္ဂိပါစိတ်အာပတ် သင့်၏ "ဟု မိန့်တော်မူ၏။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  *ဝိနည်းပိဋက၊ ပါရာဇိကဏ်ပါဠိတော်မြန်မာပြန်*။
ချေးချွတ်စရာပစ္စည်းများတွင် ကျွနု်ပ်တို့ နေ့စဉ်အသုံးပြုနေ 
သော ဆပ်ပြာသည် အတွေ့အများဆုံးပင် ဖြစ်သည်။ ဆပ်ပြာက 
အညစ်အကြေးများကို စင်ကြယ်အောင်ချွတ်ပစ်ပုံမှာ ဆန်းကြယ် 
၏။ အညစ်အကြေးတို့သည် အများအားဖြင့် ဆီကဲ့သို့ စေးကပ် 
လှသဖြင့် ရေမစိုနိုင်ချေ။ သို့သော် ဆပ်ပြာသည် အညစ်အကြေး 
ကို ရေစိုအောင် ပြုနိုင်၏။ ဆေးကြောဖွတ်လျှော်သောအခါ 
အညစ်အကြေးတို့သည် ရေစို၍ ဆပ်ပြာမှုန့်တွင် လိုက်ပါသွား 
လေသည်။

ချေးချွတ်စရာပစ္စည်းတွင် ရေ၏မျက်နှာပြင် တင်းအားကို 
နှိမ့်ချပေးနိုင်သော သတ္တိရှိသည်။ ရေ၏ မျက်နှာပြင် တင်းအား 
နိမ့်ကျသွားသောအခါ ဆပ်ပြာရည်မှ အမြှုပ်ထလာသည်။ 
ဆပ်ပြာတွင် ဖက်တီးအက်ဆစ်နှင့် ဆိုဒီယမ်တို့ ပေါင်းစပ်နေ 
သော ဓာတ်ဆားများ ပါဝင်သည်။ အဆိုပါ ဓာတ်ဆား 
မော်လကျူးတွင် ပါဝင်သော ဆိုဒီယမ်အက်တမ်တို့သည် ရေနှင့် 
ပူးပေါင်းလိုသောသဘောရှိ၍ ဖက်တီအက်ဆစ် အစိတ်အပိုင်း 
များက ဆီကဲ့သို့ စေးကပ်သောပစ္စည်းများဖြင့် ပူးပေါင်းလိုသော 
သဘော ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဆပ်ပြာမော်လီကျူးတို့သည် ရေ 
ကို အညစ်အကြေးတို့နှင့် ပူးပေါင်းအောင် ပြုသည်။ ထိုအခါ 
အညစ်အကြေးတို့သည် ရေနှင့်အတူ ဆေးကြောပစ်ရာသို့ 
လိုက်ပါသွားလေသည်။

ဆပ်ပြာအပြင် အခြားချေးချွတ်စရာများ ရှိသေးသည်။ 
ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် အပြင်းရည်နှင့် ကြက်ဆူဆီကို ပေါင်း 
စပ်ပေးသောအခါ ဆပ်ပြာကဲ့သို့ပင် အသုံးပြုနိုင်သော ချေးချွတ် 
စရာ ဆီအနီတစ်မျိုးကို ရသည်။ ဓာတ်ဆီချက်ရာမှ ရသည့် 
'တီပေါ'ခေါ် ဆိုဒီယမ်ဓာတ်ဆားသည်လည်း ယခုအခါ အသုံး 
များသော ချေးချွတ်စရာ ပစ္စည်းတစ်မျိုးပင် ဖြစ်သည်။ ဒုတိယ 
ကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းကလည်း ဂျာမန်လူမျိုးတို့သည် ကုတ် 
မီးသွေးနှင့် ရေနွေးငွေ့တို့မှ ဖက်တီးအက်ဆစ်ဆပ်ပြာနှင့် 
ချေးချွတ်စရာပစ္စည်းများကို တစ်နည်းတစ်လမ်းပြုလုပ်၍ သုံးစွဲခဲ့
ကြလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)
**ချေးပင်**သည် ပေ ၅ဝ ခန့်အထိ မြင့်၍ ယင်းတို့ကို 
မြန်မာနိုင်ငံ၌ တနင်္သာရီတိုင်း ကမ်းခြေတစ်လျှောက်ရှိ 
သစ်တောများတွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။

ချေးပင်မှ သစ်စေးအမည်းတစ်မျိုးကို ရရှိ၍ အသီးမှ 
အနံ့စူးသော အနက်ရောင်ဆီတစ်မျိုးကို ရသည်။ 
ထိုဆီအနက်ကို ထုံးရည်ကြည်ဖြင့် ရောလိုက်လျှင် 
အဝတ်အထည်များ၌ ခဝါသည်တို့ မှတ်သားလေ့ ရှိသော 
ဒိုဘီမင်ခေါ် ဖွတ်လျှော်၍ မပျက်နိုင်သည့် မင်ကို ရသည်။ 
သစ်စေးဖိုမင်မှာ ချေးပင်အနွယ်ဝင် ဖြစ်၍ ထိုအပင်၏ အသီးမှ 
လည်း အလားတူမင်မျိုး ဖော်စပ်နိုင်သည်။ ချေးသီးကို ဘယ 
ဆေးများ ဖော်စပ်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ ချေးပင်၏ 
အစေးမှာ သစ်စေးကဲ့သို့ စက်၍ အနာဖြစ်တတ်လေသည်။ 
ဤသို့ အနာစက် ဖြစ်ပေါ်လျှင် ကင်ပွန်းချည်ရွက်အကြမ်းကို 
အရည်ကျို၍ ဖန်ရေဆေးပေးက ရုတ်ခြည်းသက်သာနိုင်သည်။

ချေးပင်၏အသားမှာ အနီရောင်ရှိ၍ ချောမွတ်လာအောင် 
ပြုပြင်ပေးနိုင်သော လှပသည့်သစ်မျိုး ဖြစ်သဖြင့်၊ ဗီရိုကဲ့သို့ 
သော အိမ်သုံးပစ္စည်း အကောင်းစားများ ပြုလုပ်ရန်၊ ပန်းပု 
ထုရန်နှင့် ကြမ်းပြင်အလှခင်းရန် တို့အတွက် အသုံးဝင်သည်။ 
သို့သော် ထိုသစ်သားကို မြန်မာနိုင်ငံမှ တစ်နှစ်လျှင် တန်ချိန် 
အနည်းငယ်သာ ရသည်။ သစ်အရောင်းအဝယ်လုပ်ရာတွင်လည်း 
ချေးသားနှင့် သစ်စေးဖိုသား နှစ်မျိုးစလုံးကို သရက်သစ်စေး 
သားဟု အမည်တစ်မျိုးတည်းဖြင့် ခေါ်ကြသဖြင့် ခွဲခြားသိရှိရန် 
မလွယ်ကူချေ။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)
**ချေးသီးပင်** (Marking Nut Tree) သည် ရွက်ကြွေအပင်ကြီးမျိုးဖြစ်၍ အမြင့်ပေ ၈၀ ထိမြင့်၏။ လုံးပတ် ၉ ပေခန့်ထိ ရှိ၏။ အခေါက် ၁ လက်မခန့်ထူ၍ အညိုရောင်ရှိ၏။ ကိုင်းဖြာသည်။ အကိုင်းနု ထိပ်ပိုင်းတွင် အစိမ်းရောင်ပေါ်၌ အဖြူရောင် အလျားလိုက် အစင်းလေးများ ရှိ၏။ ရခိုင်လို သစ်စိမ်းသီးဟု ခေါ်သည်။ 
ဒွိနာမအဖြစ် (*Semecarpus anacardium*) ဟု ခေါ်ပြီး မူလဇာတိမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဖြစ်ကာ ဟိမဝန္တာ တောင်တန်းဒေသမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ကော်ရိုမန်ဒယ် ကမ်းရိုးတန်းဒေသအထိ ပေါက်ရောက်သည်။ ဟင်ဒီလို မာရာသီးဟု ခေါ်ပြီး နီပေါလို အစ္စမီးဟု ခေါ်ကာ တိဗက်လို ဆန်စ်ကရစ်ဟု ဒေသအလိုက် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ
တွင် ချေးသီးကို အမြဲစိမ်းသစ်တောများ၌ သဘာဝအလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။

အရွက်မှာ အလွန်ကြီး၍ ၁ ပေခန့်ထိရှည်သည်။ ရွက်ထိပ်ပိုင်းဝိုင်း၍ ရွက်ရင်းသို့ သေးသွယ် ကျဉ်းမြောင်း သွားသည်။ ရွက်ကြောထင်ရှားသည်။ ရွက်ပြား သားရေ ကဲ့သို့ပြောင်ချောပြီး အနည်းငယ်ထူ၍ မာသည်။ ရွက်နားလှိုင်းတွန့် ရှိသည်။

အပွင့်မှာ အဝါဖျော့ရောင်ရှိသည်။ သရက်ပွင့်ကဲ့သို့ အခိုင်လိုက်ပွင့်သည်။ တပေါင်း၊ တန်ခူးလတွင်ပွင့်သည်။

အသီးသည် ပြား၍ ဝိုင်းသောပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ပြောင်ချော၍ တောက်ပသည်။ အညှာတံ တုတ်၏။ မှည့်သောအခါ အဝါရောင်သမ်း၏။ အစေ့အညို ရောင်ဖြစ်၍ မှည့်သောအခါ အသီးမှအရည်သည် အစေ့ထဲသို့ဝင်သွားပြီး အပေါ်၌ရှိသော အသီးသည် ဦးထုပ်ကဲ့သို့ အစေ့ကို တစ်ဝက်ခန့်ပြန်ဖုံး၍ ခြောက်သွားကာ အစေ့တွင်ကပ်နေ၏။ လူ၏ အသားအရေကို လောင်စေတတ်၏။ တန်ဆောင်မုန်းမှ တပို့တွဲလ အတွင်းသီး သည်။

### အသုံးပြုနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ

အခြောက်လှန်းထားသော အသီးများ
အာနိသင်မှာ မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ ချို၊ ဖန်သော အရသာ ရှိ၏။ ပူ၏။ ဝမ်းမီးကိုတောက်စေ၏။ အစာကိုကြေစေ၏။ သလိပ်ကိုကြေစေ၍ လေကိုနိုင်၏။ အနာပေါက်၊ ဝမ်းကိုက် ၊ နူနာ၊မြင်းသရိုက်၊ ဝမ်းဖောဝမ်းရောင် ၊ အဖျားရောဂါတို့ကို ပျောက်ကင်းစေနိုင်၏။
ချေးသီးကို ထုံးနှင့်ရောကြိတ်၍ အနာပေါ်၌ အုံပေးခြင်းဖြင့် အနာ ပျောက်ကင်း စေ၏။
ချေးသီးကို မီးပေါ်၌ တင်၍ ထွက်လာသောအဆီများမှ အဆီ ၃ စက်ခန့်ကို နွားနို့နှင့်ရောသောက်သော် ချောင်းဆိုး ရောဂါ ပျောက်၏။ ချေးသီးအဆီ အစက် ၂ စက်မျှ ည နံနက် တိုက်ပေး သော် ကလေးများ သလိပ်ကျပ်ခဲခြင်း၊ချောင်းဆိုးခြင်း ပျောက်၏။
ချေးသီးကိုကြိတ်၍ လိမ်းအုံပေးသော် အဆစ်ရောင်ရောဂါပျောက်၏။ ချေးသီးကို အင်တွဲနှင့်ရော၍ နှမ်းဆီဖြင့်ချက်ပြီး ယားနာ၊ခြေကွဲနာတို့ ကိုလိမ်းပေးရ၏။
ချေးသီးကို နှမ်းဆီဖြင့်သွေး၍ လိမ်းပေးပါက ပွေးနာများ ပျောက်ကင်း၏။
ချေးသီးကို သွက်ချာပါဒ ရောဂါနှင့် အဆစ်ရောင်နာပျောက်ဆေးအဖြစ် လည်း ဖော်စပ် အသုံးပြု၏။ (ချေးသီးသည် အဆိပ်မျိုးတွင် ပါဝင်သော ကြောင့် စနစ်တကျ သုတ်သင်ပြီးမှသာ သုံးစွဲသင့်သည်။)

ကိုးကား
-------

1. ↑  မောင်သိန်းဇံ (ဇူလိုင် ၂၀၀၀)။ *ရခိုင်မြန်မာဆေးအခေါ်ကွဲလွဲမှုများ*။ နက္ခတ္တရောင်ခြည်။ p. ၂၈၁။
2. ↑
|  |
| --- |
| **၁၉၁၄** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဧပြီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ |  |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
|  |
| --- |
| **၁၉၁၉** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဧပြီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ |  |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
|  |
| --- |
| **၁၉၂၀** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဧပြီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ |  |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
|  |
| --- |
| **၁၉၄၃** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဧပြီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ |  |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
ချဉ်စော်ကားပင်၏ အရပ်အမည်မှာ Quince ဖြစ်ပြီး ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ Cydonia oblonga ဖြစ်သည်။ နွေးသမရာသီဥတုရှိသော အာရှတိုက် အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသများဖြစ်သော ဥရောပတိုက်နှင့် အာရှတိုက်နယ်ကြားဒေသများသည် ချဉ်စော်ကားသီး၏ဇာတိနေရာဖြစ်သည်။ အပင်မှာ ငယ်ပြီး ရာသီအလိုက်အရွက်ကြွေမျိုးဖြစ်သည်။ အပင်သည် ၅မီတာမှ ၈ မီတာအတွင်း မြင့်ပြီး ၄မီတာမှ ၆ မီတာအထိ အဝန်းကျယ်သည်။ အသီးမှာ ပန်းသီး၊ သစ်တော်သီးများနှင့်ဆင်တူသည်။
အသီးရင့်မှည့်သောအခါတွင် အဝါရင့်ရောင်တောက်တောက်ဖြစ်သည်။ အသီးသည် ရင့်မှည့်ချိန်တွင် ၇စင်တီမီတာမှ ၁၂ စင်တီမီတာအတွင်းရှည်လျားပြီး ၆ စင်တီမီတာမှ ၉ စင်တီမီတာထိ ကျယ်သည်။

အသီးမရင့်မှည့်မီတွင် အစိမ်းရောင်ရှိပြီး အဖြူရောင်သမ်းသော မီးခိုးရောင်အမွှေးနုလေးများ ပါရှိသည်။ ဆောင်းဦးကုန်တွင် အသီးရင့်မှည့်လာပြီးနောက် အမွေးနုများမရှိတော့ဘဲ အသီးမှာ အဝါရောင်ပြောင်းကာ မာကျောသည်။ မွှေးမြသောအသားရှိသည်။
အရွက်များသည် အစိမ်းရောင်ဖြစ်ပြီး ၆ စင်တီမီတာမှ ၁၁ စင်တီမီတာအထိ ရှည်လျားသည်။ အရွက်တွင် အမွေးနုလေးများပါရှိသည်။
နွေဦးပေါက်ရာသီတွင် အရွက်နု အသစ်များထွက်ပေါ်လာပြီးနောက် အဖြူရောင် (သို့မဟုတ်) ပန်းရောင်ရှိသော အပွင့်များပွင့်လာကြသည်။ ပန်းပွင့်သည် ပွင့်ဖတ် ၅ခုပါရှိပြီး ၅ စင်တီမီတာဗြက်ကျယ်သည်။

အသီးစားအပင်ဖြစ်သည်။ ချဉ်စော်ကားသီးပင်၏ မျိုးစိတ် Cydonia ၏ မျိုးကွဲများမှာ တရုတ်နိုင်ငံ ဇာတိဖြစ်သော Chinese Quince (Pseudocydonia sinensis) နှင့် အာရှတိုက်အရှေ့ဘက်ပိုင်းဇာတိဖြစ်ကြသော ပန်းပွင့်သောအပင်မျိုး ၃မျိုးတို့ဖြစ်ကြသည်။

ကမ္ဘာပေါ်တွင် တူရကီနိုင်ငံမှာ တစ်ကမ္ဘာလုံး ထုတ်လုပ်သော ချဉ်စော်ကားသီး၏ ၄ ပုံ ၁ ပုံကိုထုတ်လုပ်နိုင်ပြီး
ချဉ်စော်ကားသီး ထုတ်လုပ်နိုင်မှု အမြင့်မားဆုံးတိုင်းပြည်ဖြစ်သည်။
ချဉ်စော်ကားသီးအပင်မှာ ရေခဲသည့်ဒေသများတွင်လည်း ခံနိုင်ရည်ရှိပြီး ၇ ဒီဂရီထက်နည်းသော ရာသီဥတုတွင်သာ ပန်းကောင်းကောင်းပွင့်နိင်သည်။
အပင်မှာ အစေ့မှ ကိုယ်တိုင်မျိုးပွားနိုင်သည်။ ကိုင်းဖြတ်ဆက်ခြင်းဖြင့်လည်း မျိုးပွားနိုင်သည်။ အသီးရင့်မှည့်လာလျှင် အသားမှာ ပျော့ပြောင်းသွားသော်လည်း အသီးကို မမှည့်မီ နှင်းမကျမီ ပူနွေးသည့် ရာသီတွင် ခူးဆွတ်စားသုံးရန်သာအကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ ချဉ်စော်ကားသီး၏ အသားမှာ များသောအားဖြင့်မာကျောသောကြောင့် သစ်သီးယိုပြုလုပ်စားသုံးကြသည်။
ချဉ်စော်ကားသီးကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ ချက်လိုက်လျှင် အနီရောင်သို့ပြောင်းသွားသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် အေးသည့်ရာသီဥတုရှိသော တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် ပေါက်ရောက်သည်။ ချဉ်စော်ကားသီးကို ငရုတ်သီးမှုန့်၊ ငံပြာရည်တို့ဖြင့်ရောနယ်ကာ အချဉ်ထုပ်၊ အချဉ်ပေါင်း အဖြစ်စားသုံးကြသည်။ ချဉ်စော်ကားသီးအခြောက်ကို ငရုတ်သီးစိမ်းဖြင့်ရောချက်ကာ ချဉ်စပ်ဟင်းရည်အဖြစ်စားသုံးကြသည်။

ကိုးကား
-------
**ဆင်ပိုး** (Weevil) သည် ပိုးတောင်မာဖြစ်သည်။ 'ရင်ခိုဖိုးရား'ခေါ် ဆင်ပိုးမျိုးရင်းတွင် ပိုးတောင်မာအငယ် စားမျိုးပေါင်း ၂၅ဝဝဝ ကျော်ရှိသည်။ ဤမျှများပြားသော ပိုးတောင်မာတို့အနက် လူကို ကောင်းကျိုးပေးသော အမျိုးတမျိုးမှ မပါရှိပေ။ စင်စစ်အားဖြင့်ကား လူတို့၏ အကျိုးကိုဖျက်ဆီးကာ အနှောင့်အယှက်အပေးဆုံး တိရစ္ဆာန်မျိုးပင်ဖြစ်သည်။ ဆင်ပိုးသည် သေးမွှားသော သတ္တဝါကလေးများ ဖြစ်ရာ၊ မျက်စိဖြင့် အလွယ်တကူ မမြင်နိုင် ပေ။ သို့သော် ဆင်ပိုးကို ခွဲခြားသိသာရန်လွယ်သည်။ ဦးခေါင်းသည် နှုတ်သီးကဲ့သို့ ရှည်လျားသည်။ အချို့အကောင်များတွင် တိုတုတ်သော ဦးခေါင်းရှိသည်။ သို့သော် 'ကာကူလီအွန်းနီဒီး' မျိုးရင်းဝင် ဆင်ပိုးအစစ်တွင် ဦးခေါင်းသည် ကိုယ်လုံးထက်ပင် ရှည်လျားတတ်သည်။ မွေးခါစဆင်ပိုးကလေးများသည် သစ်သီး အတွင်း၌နေ၍ အသားကိုစားကြသည်။ ဆင်ပိုးကလေးများရှိ သော သစ်သီးတို့သည် အများအားဖြင့် ရစရာမရှိအောင် ပျက်စီးသွားကြသည်။

ဆင်ပိုးကလေးများက သစ်သီးအတွင်းကို စားနေစဉ် ဆင်ပိုးကြီးများက သစ်ပင်၏ အစို့၊ အရွက်၊ အခေါက်တို့ကို စားတတ်ကြသည်။ သစ်ပင်၊ ချုံဖုတ်တို့ပေါ်တွင် ဆင်ပိုးတို့ ရာလိုက် ထောင်လိုက် ရှိနေစေကာမူ၊ ယင်းတို့ကို ရုတ်တရက် မမြင်နိုင်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဆင်ပိုးသည် ကိုယ်လုံးသေးငယ်ရုံမျှမက အရောင်မှာလည်း အပင်နှင့်ခွဲမရအောင်တူသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဆင်ပိုး၏ အရောင်မှာ အစိမ်းပုပ်ရောင်၊ 
မီးခိုးရောင်၊ ချောကလက်ရောင်စသည်တို့ဖြစ်၏။

'ဗိုးဝီးဗဲ'ခေါ် ဝါသီးစားပိုးသည် အဖျက်ဆီး အသန်ဆုံးသော ဆင်ပိုးမျိုးဖြစ်၏။ ထိုပိုးသည် ၁/၅ လက်မ မျှသာရှိ၏။ ထိုပိုးတို့ကြောင့် ဝါပင်စိုက်ပျိုးသော တိုင်းပြည်များတွင် တစ်နှစ် တစ်နှစ်လျှင် ဝါပင်အမြောက်အမြား ပျက်စီးဆုံးပါးကြရ၏။ ဝါသီးစားပိုးသည် ဝါပင်၏ အဖူးအညှောင့်ထဲတွင် ဥ ဥသည်။ ဥမှ ပေါက် လာသော ဆင်ပိုးကလေးများသည် ဝါဖူးကို စားကြသည်။ မိခင် ဆင်ပိုးမများက ဝါသီးကိုစားကြသည်။ ဆင်ပိုးမျိုး မြောက်မြားစွာရှိရာ၊ ယင်းတို့ကို ဖျက်ဆီးလေ့ရှိသော အပင်အမည်နှင့်တွဲ၍ မှည့်ခေါ်တတ်ကြသည်။ ပမာအားဖြင့် ဆန်ပိုး၊ ပြောင်းပိုး စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထိုပိုးမျိုးတို့အပြင် သစ်ရွက်ကိုဖေါက်စားပြီးလျှင် ကျန်အရွက်ပိုင်းကိုလိပ်၍ တင် ထားသည်။ ထိုအလိပ်အတွင်း၌ ဥများကို ဥထားတတ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)
|  |
| --- |
| **၁၉၄၇** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဧပြီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ |  |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
|  |
| --- |
| **၁၉၂၁** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဧပြီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ |  |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၂)သုတ် ရှိပါသည်။

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ပုဏ္ဍိယရဟန်းက ဘုရားရှင်အား မေးလျှောက်ခြင်းကြောင့်-

-ရဟန်းသည် သဒ္ဓါတရားရှိသော်လည်း

-ဘုရားရှင်ထံ မချဉ်းကပ်၊ (အနီးသို့ရောက်အောင်မသွား)

-မဆည်းကပ်၊ (အထံတော်သို့ မကြာ မကြာ မသွားရောက်)

-သိလိုသောပြဿနာကို မမေးမြန်း မလျှောက်ထား။

-မိန့်ကြားတော်မူချက်များကို နားစိုက်၍မထောင်။

-တရားတော်ကို မနာယူ။

-နာယူပြီးသော တရားတော်ကို မမေ့မပျောက်အောင် ဆောင်မထား။

-ဆောင်ထားအပ်သောတရားတော်၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို မဆင်ခြင်။

-အနက်အဓိပ္ပါယ်(အကျိုး) ပါဠိ (အကြောင်း)ကို သိသည်။

-သိသည့်အတိုင်း ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ်ကို မကျင့်သုံးခြင်း။ ဟူသော ဘုရားရှင် (ဟောတော်မူသည့်) ဓမ္မဒေသနာဉာဏ်တော်အား မထင်ရှားသော အကြောင်းရှစ်မျိုးကိုလည်းကောင်း။

-သဒ္ဓါတရားရှိသော ရဟန်းတော်သည် ဘုရားရှင်ထံတော်သို့ ချဉ်းကပ်ခြင်း၊

-သိလိုသောပြဿနာကို မေးမြန်း လျှောက်ထားခြင်း၊

-မိန့်ကြားတော်မူချက်များကို ရိုသေစွာ နားစိုက်၍ထောင်ခြင်း။

-တရားတော်ကို နာယူခြင်း၊

-နာယူပြီးသော တရားတော်ကို မမေ့မပျောက်အောင် ဆောင်ထားခြင်း၊

-ဆောင်ထားအပ်သောတရားတော်၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို စိစစ်ဆင်ခြင်ခြင်း၊

-အနက်အဓိပ္ပါယ်(အကျိုး) ပါဠိ(အကြောင်း)ကို သိမြင်ခြင်း၊

-သိသည့်အတိုင်း ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ်အကျင့်ကို ကျင့်သုံးခြင်း-ဟူသော ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့် ဓမ္မဒေသနာဉာဏ်တော်အား ထင်ရှားသော အကြောင်းရှစ်မျိုးကိုလည်းကောင်း အရှင်ပုဏ္ဏယအား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။

---

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့၊ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အရှင်ပုဏ္ဏိယထေရ်၏ မေးမြန်းလျှောက်ထားချက်အရ အထက်သုတ်တော်အတိုင်း ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့် တရားဒေသနာတော် ဉာဏ်၌ မထင်ခြင်းအကြောင်းရှစ်မျိုးတို့တွင်

-ယဉ်ကျေးလိမ္မာစွာ ပြောဆိုသောစကားကို မပြောဆိုခြင်း၊

-ကြည်လင်ပြတ်သားမှုမရှိသည့် အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို သိလွယ်သောစကားသံ မဟုတ်ခြင်း၊

-သီတင်းသုံးဖော်တို့အား ပစ္စုပ်, သံသာ ကျိုးနှစ်ဖြာကို ထင်ရှားစွာ မပြနိုင်၊ ကုသိုလ်တရားတို့၌ မဆောက်တည်စေနိုင်၊ ကုသိုလ်တရားတို့၌ မထက်သန် စေနိုင်၊ ကုသိုလ်တရားတို့၌ ရွှင်လန်းအားတက်မှု မပြုနိုင်ခြင်းဟူသော အကြောင်းနှစ်ပါးကို ဖြည့်စွက်လျက်လည်းကောင်း၊

-ဉာဏ်၌ထင်ရှားစွာဖြစ်သော အကြောင်းရှစ်မျိုးတို့တွင်

-လိမ္မာယဉ်ကျေးသောစကားကို ပြောဆိုခြင်း၊

-ကြည်လင်ပြတ်သားစွာ, အနက်အဓိပ္ပါယ်ကိုသိလွယ်သော စကားသံဖြင့် ပြောဆိုခြင်း၊

-သီတင်းသုံးဖော်တို့အား ပစ္စုပ်, သံသာ ကျိုးနှစ်ဖြာကို ထင်ရှားစွာပြနိုင်, ကုသိုလ် တရားတို့၌ ဆောက်တည်စေနိုင်, ကုသိုလ်တရားတို့၌ ထက်သန်စေနိုင်, ကုသိုလ်တရားတို့၌ ရွှင်လန်းအားတက်စေနိုင်ခြင်းဟူသော အကြောင်းနှစ်ပါးကို ဖြည့်စွက်၍လည်းကောင်း အရှင်ပုဏ္ဏိယထေရ်အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  အံ၊၃၊၁၅၁-၂။ အံ၊မြန်၊၃၊၁၅၄။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ အဋ္ဌကနိပါတ၊ ၂-ဒုတိယပဏ္ဏာသက၊ (၉) ၄-သတိဝဂ္ဂ၊ ဒုတိယသုတ်။
2. ↑  -အံ၊၃၊၃၇ဝ-၃၈၀။ အံ၊မြန်၊၃၊၃၇၅-၆။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ဒသကနိပါတ၊ ၂-ဒုတိယပဏ္ဏာသက၊ (၉)၄-ထေရဝဂ္ဂ၊ တတိယသုတ်။
3. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
**ပုဏ္ဏိကာထေရီ** သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းမိန်းမတစ်ပါး ဖြစ်သည်။

ဘဝဇာတ်ကြောင်း
-------------

ပုဏ္ဏိကာထေရီသည် ယခင်ပွင့်တော်မူပြီးဘုရားများ ဖြစ်သည့် ဝပဿီ၊ သိခီ၊ ဝေဿဘူ၊ ကကုသန်၊ ကောဏာဂုံမြတ်စွာဘုရားတို့လက်ထက်တွင် ရဟန်းမ ဖြစ်ခဲ့သည်။ တရားကို စောင့်ထိန်းလိုက်နာကာ နေထို်င်ခဲ့၏။ လူတို့အား တရားဟောတတ်သည့် ရဟန်းမိန်းမ ဖြစ်လေ၏။ ထိုသို့ တရားဟောတတ်သော မာန်ကြောင့် ပုဏ္ဏိကာထေရီသည် သီလရှိသော ရဟန်းမိန်းမတစ်ဦးကို မထီမဲ့မြင် ပြုမိခဲ့၏။

ထိုကဲ့သို့ မထီမဲ့မြင် ပြုမိခဲ့သည့် အကုသိုလ်ကံသည် ယခုနောက်ဆုံးဘဝတွင် အကျိုးပေးလေ၏။ သာဝတ္ထိမြို့ရှိ အနာထပိဏ်၏ အိမ်တွင် ရေခပ်ကျွန်မ ဖြစ်ခဲ့၏။ တစ်နေ့သောအခါ ကျွန်မသည် ရေခပ်သွား၏။ ထိုအခါ ပုဏ္ဏားတစ်ယောက်သည် ရေတွင်စိမ်ကာ အအေးဖြင့် မိမိကိုယ်ကို နှိပ်စက်နေ၏။ ထိုအခါ ကျွန်မက "အဘယ်ကြောင့် ဤသို့ပြုရပါသနည်း" ဟု မေး၏။ ပုဏ္ဏားက "ပြုပြီးသည့် အကုသိုလ်မှ လွတ်မြောက်ရန် ပြုပါသည်" ဟု ဖြေ၏။ ထိုအခါ ကျွန်မသည် ပုဏ္ဏားကုန်းပေါ်တက်လာသောအခါ တရားနှင့် စပ်သော စကားကို ပြောကြား၏။ ထိုအခါ ပုဏ္ဏားသည် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်သွားကာ ရဟန်းပြုလေရာ ရဟန္တာ ဖြစ်၏။

ထိုနောက် ကျွန်မသည် အနာထပိဏ်ထံ ခွင့်တောင်းကာ ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်၏။ ပုဏ္ဏိကာထေရီသည် မကြာမီပင် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာမ ဖြစ်လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2  *ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ထေရီအပဒါန်ပါဠိတော်၊ ခတ္တိယာဝဂ်*။
ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ၊ တိုကလောင်တွင် တည်ရှိသော အာတာဖူ၏ ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံ
**အလယ်၌ ရေငန်အိုင်ရှိသော သန္တာကျောက်ကျွန်း** (အင်္ဂလိပ်: atoll;  /ˈætɒl/, /ˈætɔːl/, /ˈætoʊl/, /əˈtɒl/, /əˈtɔːl/ သို့မဟုတ် /əˈtoʊl/), သည် လက်စွပ်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး အလယ်ရှိ ရေတိမ်အိုင် (lagoon) ကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း သို့မဟုတ် အပြည့်အဝ ဝန်းရံထားသော သန္တာကျောက်တန်းအနားဝန်းရှိသော သန္တာကျောက်တန်းတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အနားဝန်းပေါ်တွင် သန္တာကျွန်းများ/သဲဖုံးလွှမ်းသော သန္တာကျွန်းများ ရှိနေနိုင်သည်။(စာ60)
 သန္တာကျောက်တန်းများသည် ပင်လယ်တောင်တန်း၏ အနားဝန်း သို့မဟုတ် ရေပေါ်ပေါ်ထွက်နေသော သို့ တစ်ပိုင်းနစ်မြုပ်နေသော မီးတောင်၏ အနားဝန်းပေါ်တွင် ရံဖန်ရံခါ ရှိလေ့ရှိသည်။ အလယ်ရှိ ရေအိုင်သည် မီးတောင်ထိပ်ဝ သို့မဟုတ် မီးတောင်ရေကန် အဖြစ် ရှိနေလေ့ရှိပြီး အနားဝန်းအမြင့်ပိုင်းသည် ရေပေါ်တွင် ရှိနေပြီး ကျန်ရေတိမ်သည် သန္တာကောင်များ ကြီးထွားစေနိုင်ပြီး ကျောက်တန်းများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ နှေးကွေးစွာ တိုက်စားခြင်း သို့မဟုတ် ကျွံဝင်ခြင်းသည် သန္တာကျောက်တန်းများ ကြီးထွားစေကာ အပြင်ဘက်၊ အထက်ဖက်သို့ ဆက်လက် ကြီးထွားစေပြီး ရေငန်အိုင်ရှိသော သန္တာကျောက်ကျွန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်။

မော်ဒိုက်ကျွန်းစုရှိ အလယ်၌ ရေငန်အိုင်ရှိသော သန္တာကျောက်ကျွန်း၏ နာဆာ ဂြိုဟ်တုမြေပုံ
အာကာသမှ မြင်တွေ့ရသော နကူအိုရို။
ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံတွင် ရှိသော လက်တင်အမေရိကရှိ အကြီးဆုံး အမျိုးသားအဏ္ဏဝါဥယျာဉ် လော့ရိုဂဲကျွန်းစုအား အာကာသမှ မြင်တွေ့ရပုံ

ကိုးကား
-------

1. ↑  pronunciation in old video on youtube , Bikini Atoll video
2. ↑  the definition of atoll။ *reference.com*။
3. ↑  Blake၊ Gerald Henry, ed. (1994)။ *World Boundary Series*။ *Google books*။ 5 Maritime Boundaries။ Routledge။ ISBN 978-0-415-08835-0။ ၁၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  Migoń၊ Piotr, ed. (2010)။ *Geomorphological Landscapes of the World*။ Springer။ p. 349။ ISBN 978-90-481-3055-9။ 12 February 2013 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
5. ↑  Erickson၊ Jon (2003)၊ *Marine Geology*၊ Facts On File၊ pp. 126–8၊ ISBN 0-8160-4874-6
6. ↑  Archipiélago de Los Roques (in Spanish)။ Instituto Nacional de Parques (INPARQUES) (2007)။  ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။

* Dobbs, David. 2005. *Reef Madness : Charles Darwin, Alexander Agassiz, and the Meaning of Coral*. Pantheon. ISBN 0-375-42161-0
* Fairbridge, R. W. 1950. Recent and Pleistocene coral reefs of Australia. *J. Geol.*, 58(4): 330–401.
* McNeil, F. S. 1954. Organic reefs and banks and associated detrital sediments. *Amer. J. Sci.*, 252(7): 385–401.

ပြင်ပလင့်ခ်များ
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ဝီကီမီဒီယာ ကွန်မွန်းစ်တွင် ***Atoll*** နှင့် ပတ်သက်သော မီဒီယာ ရှိသည်။ |

* Formation of Bermuda reefs
* Darwin's Volcano – a short video discussing Darwin and Agassiz' coral reef formation debate
နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင် ပထမဦးဆုံးရေးပြီး "ယုဇနမအေးစိန်" သီဆိုသော *မယ်အေးကပို့တဲ့မေတ္တာ*သီချင်းသည် ထိုခေတ်အနေအထားအရ အသံများသည် ဆန်းလွန်းသောကြောင့် လက်ဦးဆရာများက "ဒီသူငယ် ဟာ တို့လို သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့် ကို တတ်ပုံမရပါဘူး ကောက်ရိုးမီးပါ"ဟု ပြောသည့်အခါ ဆရာတင်က "ဟုတ်ပါတယ် ဘာဂီတမှမရတဲ့သူပါ" ဟုဆိုပြီး ၊ သူ့ခေတ်အခါတွင် မဟာဂီတဟုခေါ်ဆိုသော *မဲဇာတောင်ခြေ*၊ *ထောင်ရောင်နေ* ကဲ့သို့သော သီချင်းကြီးများကို ရောစပ်ပြီးရေးဖွဲ့သွားခဲ့သည်။ မဟာဂီတတတ်မှ တကယ်တတ်တယ်ထင်နေတဲ့ခေတ်မှာ ဆရာတင်က မဟာဂီတဆိုတဲ့သီချင်းကြီး သီချင်းခန့်များကို ရောမွှေရေးစပ်ပြီး သီချင်းအမည်ကို ကုန်းသတ္တဝါများတွင် အကြီးဆုံးခေါ်ဆိုအပ်သော ဆင်ကို အကြီးဆုံးငှက်ဖြစ်သော ဂဠုန် ကချီတယ် ဆိုပြီး "ဆင်ကြီးဂဠုန်ချီ" ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ သီချင်းကလည်း မဟာဂီတ ဆိုသဟာတွေကို ရောစပ်ရေးထားခြင်းဖြစ်သဖြင့် သူ့သီချင်းထက် ကြီးတဲ့သီချင်းများရှိပါသေးရဲ့လား ဆိုသည့် ပုံစံဖြင့် ပညာသားပါပါ သရော်ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ တချိန်ထဲတွင် ဂဠုန်ဘွဲ့ခံ ဆရာစံ သည်လည်း သူပုန်ထချိန်နှင့် တိုက်ဆိုင်နေသဖြင့် အင်္ဂလိပ်အစိုးရက သူပုန်နှင့်အဆက်အသွယ်ရှိသည်ဟုဆိုကာ ဆရာတင်ကို ခေါ်ယူစစ်ဆေးခံခဲ့သည်။ ဆရာတင်သည် ၁၉၄၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၂ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၁)တွင် မန္တလေးမြို့ နန်းတော်ရှေ့ ခင်မကန်တိုက်၊ ဆရာတော်ဦးသုမနကျောင်းတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ "ဆင်ကြီးဂဠုန်ချီ" မူရင်းအဆိုတော်မှာ "ပျော်တော်ဆက်မတင်အောင်" ဖြစ်သည်။
**မိုရိုဒေါ့ တက်ကို အမျိုးသားအားကစားရုံစု**သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ဖနွမ်းပင်မြို့ရှိ အားကစားရုံစုဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံက ၆၄နှစ်အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ် အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပမည့် ၂၀၂၃ အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲအတွက် ရည်ရွယ်ကာ ဆောက်လုပ်နေခြင်းဖြစ်သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

ဖနွမ်းပင်မြို့ရှိ ၂၃၀ဧက ကျယ်ဝန်းသောမြေပေါ်တွင် တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများ စတင်ရန်အတွက် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန်က ၂၀၁၂ ဩဂုတ်လတွင် ဝန်ကြီးအဆင့် ကော်မတီတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ကမ္ဘောဒီးယားအမျိုးသား အိုလံပစ်ကော်မတီ၏ အဆိုအရ ဤအားကစားရုံစုမှာ နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော ခေတ်မီနှင့် နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ အားကစားကွင်းများဖြစ်သည်။ အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း၂၀၀နီးပါး ကုန်ကျမည့် ဤစီမံကိန်းကို ၂၀၁၃ခုနှစ် ဧပြီလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ဤစီမံကိန်းအား တရုတ်နိုင်ငံအစိုးရမှ ကူညီထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။

စီမံကိန်း၏ ပထမအဆင့်ကို ၂၀၁၇ ဧပြီလ ၄ရက်နေ့တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဒုတိယအဆင့်အဖြစ် အဓိက အားကစားကွင်းဖြစ်သော မိုရိုဒေါ့ တက်ကို အမျိုးသားအားကစားကွင်းကို ဆက်လက် တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။

ပုံစံ
-----

လက်ရှိပုံစံမှာ ကွင်း (၆)ကွင်းနှင့် လူ ၁၅၀၀လေ့ကျင့်နိုင်သော အားကစားခန်းမတစ်ခု ပါဝင်သည်။ မိုးလုံလေလုံအားကစားရုံမှာ ပရိသတ် ၁၅၀၀၀ဝင်ဆံ့ပြီး ရေကူးကန်မှာ ပရိသတ် ၆၀၀၀ဝင်ဆံ့သည်။

ပရိသတ် ၃၇၀၀ဆံ့သော ကြက်တောင်နှင့် တင်းနစ်ခန်းမ၊ ပရိသတ် ၃၇၀၀ဆံ့ ကျွမ်းဘားနှင့်ရိုးရာအားကစားလန်းမ၊ဘက်စကက်ဘော၊ဘော်လီဘောနှင့် ဖူဆယ်ကစားနည်းများအတွက် ပရိသတ်၃၀၀၀ဆံ့ကွင်းများ လည်းပါဝင်သည်။ ခြောက်ထပ်အဆောက်အဦး ၄လုံး၊ ရှစ်ထပ်အဆောက်အဦး ၄လုံးလည်း ပါဝင်ပြီး အခနိးပေါင်း ၄၀၀နှင့် စားသောက်ခန်းမ ၂ခုပါဝင်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  "National Stadium marks construction milestone"၊ *Khmer Times*၊ 14 May 2019။
စစ်ပြီးခေတ် စာပေလောကတွင် အညာဓလေ့ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုတိုများရေးသားပြီး ထင်ရှားသူ စာရေးဆရာ အောင်စိုး (၁၉၂၆-၂၀၁၀) ကို သခင်ရဲညွန့်(ပုဂံ)၊ ဒေါ်တင်မြင့်တို့က မြင်းခြံခရိုင်၊ ပုဂံ(ညောင်ဦး)မြို့နယ် တက်မကျေးရွာ၌ ၁၉၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးအောင်စိုးဖြစ်သည်။

ဆရာအောင်စိုးသည် ငယ်စဉ်က တောင်တွင်းကြီးမြို့ အိုဘီအမ်နေရှင်နယ်ကျောင်း၊ ညောင်ဦးမြို့ ဆရာခင် အမျိုးသားအထက်တန်းကျောင်းတို့၌ ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် မက်ထရစ်စာမေးပွဲ အောင်မြင်ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ပညာ သင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရရှိသည်။

၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ညောင်ဦး သုခမောင်ကလောင်အမည်ဖြင့် သတင်းစုံဂျာနယ်၌ စာညွန့်များ၊ ဝတ္ထုတိုများ ရေးသားသည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပထမနှစ်တွင် မြန်မာစာအသင်းက ကျင်းပသော အထွေထွေမြန်မာမှုပြိုင်ပွဲ၌ 'ခါနွေဦး' ဟူသော ဝတ္ထုတိုဖြင့် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရာ ပထမဆုရရှိသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် အောင်စိုး ကလောင်အမည်ဖြင့် 'လှည်းယဉ်ကြော့ကြော့'နှင့် 'ရွှေပွင့်'ဟူသော ဝတ္ထုတို နှစ်ပုဒ်ရေးသားပြီး ရှုမဝရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်းသို့ ပေးပို့ရာ နှစ်ပုဒ်စလုံး ရွေးချယ်ထည့်သွင်းဖော်ပြခြင်းခံရသည်။ ဆက်လက်၍ တာရာ၊ ပဒေသာ၊ သွေးသောက်၊ တိုင်းရင်းမေ၊ ကလောင်စုံ၊ ဆန်းသစ်ဦး၊ ယုဇန၊ ဂျာနယ်ကျော်၊ စာပေဗိမာန်၊ မြဝတီ၊ ကလျာ၊ မေ့တွက်တာ၊ ကေသီပန်၊ စန္ဒါ၊ မိုးဝေ၊ ဝတ်မှုန်၊ သုတပဒေသာ စသည့် ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်းများ၌ ရေးသားသည်။

'လှည်းယဉ်ကြော့ကြော့နှင့် အညာဓလေ့ ဝတ္ထုများ' (၁၉၆၁)၊ 'ကောက်သင်းကောက်နှင့် အညာဓလေ့ ဝတ္ထုတိုများ' (၁၉၆၃)၊ 'တိုင်းကျော်နှင့် ဘဝသရုပ်ဖော်ဇာတ်ကောင်များ' (၁၉၆၅)၊ 'သစ်သစ်လွင်လွင် ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုများ' (၁၉၆၆) တို့ကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဟံသာဝတီ၊ မြန်မာ့အလင်း၊ ကြေးမုံနှင့် လုပ်သားပြည်သူ့ နေ့စဉ်သတင်းစာများ၌ ရေးသားခဲ့သည့် ဆောင်းပါးများကို စုစည်း၍ 'သူ့စိတ်သူ့စာ ဆောင်းပါး ပေါင်းချုပ်' စာအုပ်အဖြစ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ စာပေဗိမာန်အဖွဲ့ကလည်း ပြည်သူ့လက်စွဲစာစဉ်အဖြစ် စာရေးဆရာအောင်စိုးရေးသားသည့် အညာဓလေ့ဝတ္ထုများကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေဖြန့်ချိသည်။ စာရေးဆရာ အောင်စိုးသည် ဝတ္ထုတိုများသာမက အိ၊ လှသထက်လှ မယ်ဆိုရင်၊ အေးတင်၊ မိတာ၊ ဟောင်း ကြမ္မာလည်း ကြွေပါပြီ စသည့် လုံးချင်းဝတ္ထုများကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။

စာပေရေးသားခြင်းအပြင် ရန်ကုန်မြို့ မြို့မ အမျိုးသားကျောင်း ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီး ဦးဘလွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည့် ဒီမိုကရေစီ ပညာပြန့်ပွားရေးအသင်းက ထုတ်ဝေသော ဒီမိုကရေစီဂျာနယ်၌ မန်နေဂျာအယ်ဒီတာအဖြစ် ငါးနှစ်ကျော် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဆရာတက်တိုး၊ ဆရာသိပ္ပံစိုးလှတို့နှင့်အတူ တစ်ကျပ်တန် ဘာသာပြန်မဂ္ဂဇင်းကိုလည်း ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

၁၉၅၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၇ ခုနှစ်အထိ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန လေ့ကျင့်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူးရုံးကထုတ်ဝေသည့် စစ်ပညာဂျာနယ်၌ အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီး ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် အယ်ဒီတာအဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူသည်။

၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသား စာပေဆု (ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်-ဒုတိယဆု) ကို 'တိုင်းကျော်နှင့် ဘဝသရုပ်ဖော် ဇာတ်ကောင်များ' စာအုပ်ဖြင့်ဆုရရှိသူ၊ ကန်တော့ခံ သက်ကြီး စာပေပညာရှင် စာရေးဆရာကြီး အောင်စိုးသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑   စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်(၂၀၁၁)