recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**မဲဇာတောင်ခြေရတု** ကို လက်ဝဲသုန္ဒရ အမတ်ကြီးက ရေးသားခဲ့သည်။ လူအမည်မှာ ဦးမြတ်စံ ဖြစ်သည်။ ရွှေဘိုနယ်၊ မန်ကျည်းတုံရွာ၌ ဖွားမြင်သည်။ အင်းဝဘုရင် ဆင်ဖြူရှင်လက်ထက်တွင် ရာဇဝတ်သင့်သည်ဆိုကာ မဲဇာအရပ်သို့ အပို့ခံခဲ့ရသည်။ မဲဇာအရပ်(ယခုကသာ၊ ထီးချိုင့်နယ်)သည် တောတောင်ကြီးမားသောကြောင့် လူသူအရောက်အပေါက် ရှားပါးသည်။ အလွန်အေး၍ ငှက်ဖျားကြီးသော အရပ်ပင်ဖြစ်သည်။ အမတ်ကြီးသည် မဲဇာသို့ ရောက်ပြီးနောက် ဤရတုကို ရေးစပ်ကာ ရှင်ဘုရင်အား ဆက်သခဲ့သည်။ ရှင်ဘုရင်က သနားတော်မူပြီး အပြစ်ဒဏ်မှ ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးခဲ့သည်။ ထိုရတုသည် **မဲဇာတောင်ခြေရတု** ပင်ဖြစ်သည်။

၁။ **မဲဇာတောင်ခြေ**။ ။ စီးထွေထွေတည့်၊ မြစ်ရေဝန်းလည်၊ မြိုင်တောဆီက၊ ရွှေပြည်ကိုသာ၊ တရှာတော့မိ၊ မိုးရှိရှိလျှင်၊ သီရိကျက်သရေ၊ တက်ဖြိုးဝေသား၊ အောင်မြေကြော့ကြော့၊ ကုန်းမော့မော့နှင့်၊ ဘိုးတော့်ကောင်းမှု၊ တည်ထားပြုသည်၊ ဇဗ္ဗူ့ဆီမီး၊ ခြောက်ရောင်ညီးမျှ၊ ဂူကြီးသခင်၊ ရွှေလင်းပင်နှင့်၊ ရွှေခြင်္သေ့မွေ၊ စ၍ရေသော်၊ ရွှေစေတီကြီး၊ အသီးသီးတည့်၊ ပိတ်ဆီးခြယ်သမ်း၊ လျှပ်ရောင်တန်းမျှ၊ ရွှေနန်းရွှေဘုံ၊ အလုံးစုံကို၊ အာရုံမျက်မြင်၊ ဖူးမြော်ချင်၍၊ သည်တွင်ရွှေမြို့၊ သည်သို့စေတီ၊ သည်ဆီရွှေနန်း၊ ဖြောင့်တန်းတော့မည်၊ စိတ်ကရည်သည်။ ။ ရွှေပြည်ဌာန ဝေးသောကြောင့်။
၂။ **သဲသာသောင်မြေ**။ ။ မြစ်ကမ်းခြေလည်း၊ အကြေတစ်ပြင်၊ တို့အောက်ခွင်ဝယ်၊ ရေရှင်ပတ်ဝန်း၊ ပျော်ဖွယ်ထွန်းလိမ့်၊ တစ်ကျွန်းလောက်ပင်၊ ဝေးမည်ထင်ခဲ့၊ စီးသွင်ညိုရစ်၊ မဲဇာမြစ်လည်း၊ ထစ်ထစ်သွန်းဘိ၊ ချုံအတိနှင့်၊ တောကြီးဆိတ်ညံ၊ ဆီးကျံကျံဝယ်၊ ဓူဝံမပေါ်၊ ရီမှိုင်းသော်ကြောင့်၊ မမျှော်ပါရ၊ နေကိုတလည်း၊ ဘယ်ကရှေ့နောက်၊ ဘယ်တောင်မြောက်ဟု၊ တွေးထောက်မမှန်၊ ဖြစ်ရဟန်ကို၊ ဖန်ဖန်အံ့ဩ၊ ကြံတိုင်းမောစွ၊ ဘယ်တောဘယ်မြိုင်၊ မသိနိုင်ခဲ့၊ မခိုင်စိတ်ဝမ်း၊ နေ့တိုင်းလွမ်းရှင့်၊ ကင်းစမ်းတောင်က၊ လေဦးစ၍၊ နောက်မှလေရှည်၊ အတည်တည်သည်။ ။ လေပြည်လာက အေးသောကြောင့်။
၃။ **ပွဲခါညောင်ရေ**။ ။ သွန်းမြဲပေတည့်၊ ရိုသေသဒ္ဒါ၊ ထုံးစဉ်လာဖြင့်၊ မဲဇာရပ်သူ၊ တောင်းဆုယူသည်၊ ရွှေဂူတော်နှင့်၊ ရှုတိုင်းတင့်သား၊ မိုးမြင့်သီခေါင်၊ မဲဇာချောင်က၊ တစ်တောင်လုံးမှိုင်း၊ စ၍ဆိုင်းသော်၊ တောင်တိုင်းယှက်၍၊ ဝန်းကာဝှေ့သည်၊ တောင်ငွေ့ဝေဝေ၊ အထွေထွေနှင့်၊ လေလည်းရောရော၊ မိုးမပါဘဲ၊ သံဝါဖြောက်ဖြောက်၊ ဆီးနှင်းပေါက်လည်း၊ မိုးလောက်ပြင်းထန်၊ သွန်းချပြန်သော်၊ ယုဂန်ထင်ရှား၊ တောင်တော်ဖျားက၊ ရထားယာဉ်သာ၊ နေစကြာလည်း၊ ရောင်ဝါမထွန်း၊ ချမ်းရှာလွန်း၍၊ တည့်မွန်းချိန်နေ၊ ရောက်လွယ်စေဟု၊ စေ့ရေလှည့်လည်၊ တလျက်မြည်သည်။ ။ နေခြည်ဖြာမှ နွေးသောကြောင့်။

ကိုးကား
-------
**တရားဟောကြွချီ ဘုန်းလယ်တီ** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

တရားဟောကြွချီ ဘုန်းလယ်တီ
------------------------

နော်ဒတ္တံ မန္ဒာဘွေ ကဲ့သို့။ ကံဂါမေရွာ ရွှေပျားတွင်မှ၊ စကားသာယာစွာနှင့်၊ ရွာပါအောင်ညှာတာလို့ နှူးနိုင်ငဲ့၊ အာဏာအထူးပင် ပြောဆိုမိန့်နိုင်တဲ့၊ ဦးစံချိန့်တိုက်ကြီးပိုင်။  

  

ဂေါတမာသခင်၊ စောဘဂဝအရှင် လောက်မှတ်ကြ၊ သောဠဿ ပြည်ခွင်ကျော်တဲ့၊ ဆရာတော်လယ်တီဘုန်းငယ်က၊ ရွှေကုံးနှစ်ဖြာ၊ ရွာရွှေပျားတို့၊ ဟောပေရှာ၊ ဂေါဏေအသားနှင့်၊ သေငါးမည် သူရာအရက်တို့၊ ယူတသက်ပင် မကြဉ်အုံးသော်လဲ၊ နှလုံးမပူပန်ရအောင်၊ ထုံးမူအမှန်၊ ဘုန်းအလှူခံကဖြစ်ပေတဲ့၊ သုံးနှစ်ထိတိုင်။  

  

ဆွဲငင်ကာ၊ ယာဉ်ရလှည်းထားနှင့်၊ တင်သွားကာ၊ တရားနာအပေါင်းတို့၊ ခရာမောင်းသံစည်သံ မဆိတ်ပြီဘု၊ တည်ရိတ်ဖြူ၊ ကြိုးရှည်တန်းလို့၊ ခိုးသန်းတိုင်ပို့ကာပင့်ကြ၊ တို့ရွာနှင့်မင့်ရွာအပြိုင်၊ ဝင့်ဝါနိုင်ကြပေ့ လူမြင်တိုင်း။  

  

အကြည်ညို သည်လိုကြီးကြရင်၊ ကိုယ်မီး ကိုယ်မသတ်နိုင်လို့၊ ဟိုရပ်သူသည်ရွာသားနှင့်၊ စပ်ကြားတွင်၊ ရထားငင်လို့ရုန်းကြ၊ ခင်ဘုန်းဝေ နှလုံးမပြေသိပလို့၊ ရွှေစိတ်တော်ညစ်ကာ ညူးရှာလိမ့်၊ ရာထူးခံဦးစံချိန်ငဲ့၊ နံစိမ့်အောင် အသက်ဘေးငယ်ကြောင့်၊ ထွက်ပြေးကာ ဝေးရာကာရုန်းသတဲ့၊ လယ်တီဆရာဘယ်ဆီမှာ ပုန်းရှာလိမ့်၊ ဗိုလ်ကုန်းဆိုတဲ့ ကျောက်ကယ်နှင့်၊ ဟိုအနောက်ရွာ ကြောက်စရာငနဲတွေက၊ မောဂ္ဂလန်အသွင်၊ နောက်ဆံနထင်ကို ခွဲမလို့ပ၊ ခဲဒုတ်နှင့်ဝိုင်း။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  *မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ၏ သံချိုကဗျာပေါင်းချုပ်*။ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်ဌာန။ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၃။
**ကေသရီယစေတီတော်** သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ စေတီတော်သည် ဗီဟာပြည်၊ ချမ်ပရန် (အရှေ့) ခရိုင်၊ ပတ်နာ (Patna) မှ ၁၁၀ ကီလိုမီတာ (၆၈ မိုင်) အကွာရှိ ကေသရီယမြို့ (Kesariya) တွင် တည်ရှိသည်။ စေတီတော် BCE ၃ ရာစုတွင် ပထမဆုံး တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ စေတီတော်၏ အဝန်းသည် ပေ ၄၀၀ နီးပါး (၁၂၀ မီတာ) နှင့် အမြင့်သည် ၁၀၄ ပေခန့် (၃၂ မီတာ) ရှိသည်။

သမိုင်း
-------

Buddha Statue
စေတီတော်အား စူးစမ်းရှာဖွေမှုများကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်းမတိုင်မီ ၁၈၁၄ ခုနှစ်တွင် Colonel Mackenzie က ခေါင်းဆောင်၍ ရှာဖွေမှုများ ပြုလုပ်ခြင်း၊ ၁၈၆၁ - ၆၂ ခုနှစ်များတွင် ဗိုလ်ချုပ် General Cunningham ၏ တူးဖော်လေ့လာမှုများလည်း ရှိခဲ့သည်။ တူးဖော်မှုကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှေးဟောင်းသုတေသနလေ့လာရေး (ASI) က ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး KK Muhammed က ဦးဆောင်ကာစီမံခန့်ခွဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မူလစေတီတော်သည် အသောကမင်း (250 BCEခန့်) က ဖြစ်သည်။ ၎င်းနေရာတွင် အသောကမင်း စိုက်ထူခဲ့သည့် ကျောက်စာတိုင်တစ်ခု၏ အကြွင်းအကျန်များ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ 

Panorama of the stupa.

ကိုးကား
-------

1. 1 2  Le Huu Phuoc, Buddhist Architecture, Grafikol 2009, pp.169-171
2. ↑  Buddhist Architecture, Lee Huu Phuoc, Grafikol 2009, p.140-174
**ကေသီဖရီးမင်း** (အင်္ဂလိပ်: Catherine Astrid Salome Freeman) သည် အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင် ဗိုလ်စွဲခဲ့သည့် ပထမဆုံး အဲဘာရီးဂျင်နီ(ဩစတြေးလျ ဌာနေတိုင်းရင်းသား) ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၀-ခုနှစ်၊ ဆစ်ဒနီအိုလံပစ်တွင် အိုလံပစ်မီးရှူးတိုင်ကို ထွန်းညှိခွင့်ရခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၇-ခုနှစ် ကမ္ဘာ့မီတာ ၄၀၀ ချန်ပီယံရှစ် ပြေးပွဲတွင် အနိုင်ရရှိခဲ့စဉ်က ကေသီဖရီးမင်းမှာ အလံနှစ်ခုကို ကိုင်ဆောင်ပြီး ပြေးခဲ့သည်။ တစ်ခုမှာ သူ့မိခင်နိုင်ငံတော် ဩစတြေးလျအလံဖြစ်၏။ အခြားအလံမှာ သူမ၏ အဲဘာရီးဂျင်နီ မျိုးနွယ်စု၏ အလံဖြစ်သည်။ အဲဘာရီးဂျင်နီတို့မှ ဩစတြေးလျ၏ မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံသို့ ဥရောပတိုက်သားများ ရောက်လာချိန်ကတည်းက စ၍ မမျှတမှု၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများကို အကြီးအကျယ် ခံစားခဲ့ရသူများ ဖြစ်သည်။ ထိုအလံနှစ်ခုစလုံးကို ကိုင်ဆောင်ရန် သူမ၏ ရွေးချယ်မှုမှာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ယင်းမှာ ဖရီးမင်း၏ အားကောင်းလှသော အမျိုးသားရေးနှင့် လူမျိုးနွယ် ဇာတိမာန်ကို ပြသခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ 

ကေသီဖရီးမင်းသည် ကွင်းစ်လန်တွင် မွေးဖွားကြီးပြင်းခဲ့ပြီး ငယ်စဉ်ကတည်းကပင် ဖခင်ဖြစ်သူက အပြေးအားကစားလုပ်ရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ ဖရီးမင်းသည် ၁၇-နှစ်
အရွယ်တွင် ၁၉၉၀-ပြည့်နှစ်၊ ဓနသဟာယ အားကစားပြိုင်ပွဲတွင် ရွှေတံဆိပ်ရရှိခဲ့ပြီး ထိုနှစ်၏ တစ်နှစ်တာ ဩစတြေးလျလူငယ်အဖြစ် ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၂-ခုနှစ်၊ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲကြီးတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်ရသော ပထမဆုံး ဩစတြ​ေးလျ အဲဘာရီးဂျင်နီ အမျိုးသမီး ဖြစ်လာတော့သည်။ 

၁၉၉၄-ခုနှစ်၊ ဓနသဟာယ ပြိုင်ပွဲတွင် မီတာ ၄၀၀၊ မီတာ ၂၀၀ ပြေးပွဲများအတွက် ရွှေတံဆိပ်နှစ်ခု ယူဆောင်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ သူ၏ မီတာ၂၀၀ ပြိုင်ပွဲစံချိန်မှာ အမျိုးသား စံချိန်သစ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဖရီးမင်း၏ အကြီးကျယ်ဆုံး ပြိုင်ပွဲကား အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၊ ဂျော်ဂျီယာပြည်နယ်၊ အတ္တလန်တာတွင် ကျင်းပခဲ့သော ၁၉၉၆-ခုနှစ် အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲပင် ဖြစ်သည်။ ဖရီးမင်းသည် ကမ္ဘာ့စံချိန်ရှင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသူ မရီဟိုဆေးပီရက် နှင့် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ အပြေးချန်ပီယံ နှစ်ဦး တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် အကြိတ်အနယ် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြရသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ပီရက်က နှာတဖျားအသာဖြင့် အနိုင်ရခဲ့သည်။ 

ဖရီးမင်းသည် ၁၉၉၇-ခုနှစ်တွင် **တစ်နှစ်တာ အထူးချွန်ဆုံး ဩစတြေးလျနိုင်ငံသား** အဖြစ် ချီးမြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သို့သော် နောက်တစ်နှစ်အကြာတွင် ခြေထောက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး ဓနသဟာယ အားကစားပြိုင်ပွဲမှ ထွက်ခဲ့ရသည်။ သို့သော် ထိုခြေထောက်ဒဏ်ရာက သူ့ကို ရပ်တန့်အောင် မစွမ်းနိုင်ခဲ့ပါ။ ၁၉၉၉-ခုနှစ်တွင် ပြေးလမ်းကြောင်းပေါ် တဖန်ပြန်လာခဲ့သည်။ သူမ၏ မီတာ၄၀၀ ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံဆုကို အောင်အောင်မြင်မြင် ကာကွယ်နိုင်ခဲ့ပြန်သည်။ 

၂၀၀၀-ပြည့်နှစ်၊ ဆစ်ဒနီအိုလံပစ်တွင်တော့ ဖရီးမင်းသည် အိုလံပစ်မီးရှူးတိုင်ကို ထွန်းညှိခွင့်ရခဲ့ပြီး ဂုဏ်ပြုခံခဲ့ရသည်။ နောက် ရက်သတ္တတစ်ပတ်အကြာတွင် အိုလံပစ်ရွှေတံဆိပ် ရယူလိုသော သူ၏ အိပ်မက်ကို အမှန်တကယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မိမိနိုင်ငံသားများ ရှေ့မှောက်၌ မီတာ ၄၀၀ ပြိုင်ပွဲတွင် အနိုင်ရ ဗိုလ်စွဲခဲ့ပါတော့သည်။ ဖရီးမင်းသည် ဤတစ်ကြိမ်တွင်လည်း ဩစတြေးလျနှင့် အဲဘာရီးဂျင်နီအလံနှစ်ခုစလုံးကို ကိုင်ဆောင်လျက် အောင်ပွဲခံခဲ့သည်။ 

ကေသီဖရီးမင်းသည် ၂၀၀၇-ခုနှစ်တွင် ဩစတြေးလျရှိ ဌာနေတိုင်းရင်းသား ကလေးသူငယ်များကို ကူညီထောက်ပံ့နိုင်ရန်အတွက် **ကက်သရင်းဖရီးမင်း ဖောင်ဒေးရှင်း**ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Cathy Freeman။ *sports-reference.com*။ Sports Reference LLC။ 4 December 2008 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  20 January 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  လင်းတည်ဦး ဘာသာပြန်ဆိုသည်။ သမိုင်းဝင်ထင်ရှား ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ၊ ပထမအကြိမ်၊ စက်တင်ဘာ၊ ၂၀၁၉၊ စာ-၇၅
**တာလီဘန်** (Dari: طالبان ၊ အဓိပ္ပာယ်၊ ကျောင်းသား သို့ ဖွေရှာသူ‎) သည် ဒီယိုဘန္ဒီအစ္စလာမ် ဘာသာရေး-နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုကို ဆောင်ရွက်ကာ စစ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းမှာ အာဖဂန်နစ္စတန်၌ ရှိသည်။ အာဖဂန်နစ္စတန် အစ္စလာမ္မစ်နိုင်ငံတော် တည်ထောင်လိုသူများအဖြစ် ၎င်းတို့ဘာသာ ဖော်ညွှန်းလေ့ ရှိသည်။  သို့သော် အစိုးရနှင့်အဖွဲ့အစည်း အများစုက အကြမ်းဖက်သမားများအဖြစ် သတ်မှတ်ကြ၏။ 

၁၉၉၆-၂၀၀၁ ကာလတွင် တာလီဘန်တို့သည် အာဖဂန်နစ္စတန်မြေ၏ လေးပုံသုံးပုံကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းနယ်မြေတို့တွင် တင်းကြပ်သော ရှရီယာ ခေါ် အစ္စလာမ္မစ်ဥပဒေကို ကျင့်သုံးသည်။ ၁၉၉၄ ခုတွင် အာဖဂန်ပြည်တွင်းစစ်၏ စစ်ကျန်အပိုင်းအစအဖြစ် ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ အာဖဂန်နစ္စတန်တောင်ပိုင်း ပါရှတွန်ဒေသရှိ ရိုးရာအစ္စလာမ္မစ်ကျောင်းတို့တွင် ပညာသင်ခဲ့သော ကျောင်းသားအများစုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဆိုဗီယက်-အာဖဂန်စစ်ပွဲတွင် ပါဝင်ဖူးသူများဖြစ်၏။ မိုဟာမက်အိုမာ၏ ခေါင်းဆောင်မှုအောက်တွင် ယင်းလှုပ်ရှားမှုမှာ အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံအနှံ့သို့ ပျံ့သွားပြီး ဒေသအသီးသီးတွင် မင်းမူနေသော မူဂျာဟစ်ဒင် စစ်ခေါင်းဆောင်များ၏ ဩဇာကို ညှိုးငယ်စေခဲ့သည်။ တပါတီ အာဖဂန်နစ္စတန် အစ္စလာမ္မစ်နိုင်ငံကို ၁၉၉၆ ခုတွင် တည်ထောင်နိုင်ပြီး မြို့တော်ကို ကန္ဒဟာသို့ ပြောင်းသည်။ ယင်းမှသည် စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ပြီးနောက် အမေရိကန်ခေါင်းဆောင်သောအဖွဲ့က ဝင်ရောက်မတိုက်ခိုက်မီအထိပင်တည်း။ ယင်းအဖွဲ့အားကောင်းစဉ်က ပါကစ္စတန်၊ ဆော်ဒီအာရေးဗီးယားနှင့် အာရပ်ပြည်ထောင်စုကသာ ၎င်းတို့အုပ်ချုပ်မှုကို အသိအမှတ်ပြုသည်။ အမေရိကန်တို့ဝင်သည်နောက် နေတိုးဦးဆောင်သည့် နိုင်ငံတကာလုံခြုံရေးတပ်ကူနှင့် အမေရိကန်နောက်ခံရှိသော ကာဇိုင်းအစိုးရကို တော်လှန်ရန် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အဖြစ် ပြန်လည်စုဖွဲ့သည်။

နိုင်ငံတကာမှ ရှရီယာဥပဒေဖြင့် အာဖဂန်သားတို့အား ရက်စက်စွာပြုမူလေ့ရှိသော တာလီဘန်တို့ကို အစဉ် ရှုံ့ချလေ့ ရှိသည်။ မူဂျာဟစ်တို့နှင့်တိုက်စဉ်က ဖြတ်လေးဖြတ်နည်းစဉ်အတိုင်း လယ်ယာအိုးအိမ်တို့ကို မီးတိုက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အုပ်ချုပ်သည် ၁၉၉၆-၂၀၀၁ ကာလတွင် ကုလသမဂ္ဂမှထောက်ပံ့သော စားနပ်ရိက္ခာတို့ကို ငြင်းပယ်ကာ အာဖဂန်ပြည်သူ ၁၆၀,၀၀၀ အား ငတ်သေအောင် အလွဲစီမံဖူးသည်။ လူမှုရေးလုပ်ရှားမှုများကို တားမြစ်ပြီး မီဒီယာကို ပိတ်ပင်သည်။ ပန်းချီ၊ ဓာတ်ပုံ၊ ဖျော်ဖြေရေးလုပ်ငန်းများ မလုပ်မဆောင်ရဟု ကန့်သတ်သည်။ ဘာသာရေးအရ အသုံးပြုနိုင်သော ဒပ်ခေါ် ဗုံပြားမှတပါး အခြားဂီတတူရိယာများ မတီးမမှုတ်ရ။ မိန်းမငယ်များ ကျောင်းသွားခွင့်မပြုသလို အမျိုးသမီးတို့လည်း ပြင်ပအလုပ် ပေးမလုပ်။ အမျိုးသားဆရာဝန်များအား မိန်းမတို့ကို ဆေးကုခွင့် မပေး။ (အမျိုးသမီးဆရာဝန်မှာ အလွန်ရှားပါးသဖြင့် ရောဂါဖြစ်သော မိန်းမမှာ သေရန်သာ ရှိသည်။) အပြင်ထွက်လျှင် ခင်ပွန်းသို့ အမျိုးအဆွေယောက်ျား ပါရန်လိုပြီး ဘူခါ ခေါ် ကိုယ်လုံးပြည့်ဝတ်ရုံ ဆင်ထားရန် လိုသည်။ စည်းကမ်းမလိုက်နာသော အမျိုးသမီးကို လူမြင်ကွင်းတွင် ကြိမ်ဒဏ်ပေးခြင်း၊ ကွပ်ခြင်းတို့ ပြုလေ့ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Post, The Jakarta. "US welcomes Qatar decision on Taliban name change". *The Jakarta Post*. Retrieved 7 February 2017.
2. ↑  "Currently listed entities". Public Safety Canada. Retrieved 23 October 2014.
**ဒန်နီယယ် အိုကော်နယ်**သည် အိုင်းရစ်အမျိုးသား နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်ဖြစ်၍ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံရှိ ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်းဝင်တို့အတွက် ဗြိတိသျှအစိုးရက ပြဋ္ဌာန်းထားသော အချုပ်အချယ်ဥပဒေများကို ဦးဆောင်တိုက်ဖျက်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၁၇ ရာစုနှစ်ကတည်းက ရောမကက်သလစ် ဂိုဏ်းဝင်တို့သည် ဗြိတိသျှပါလီမန်သို့ တက်ရောက်နိုင်ခွင့်မရှိခဲ့ချေ။ အိုကော်နယ်၏ ကြိုးပမ်းမှုကြောင့်၁၈၂၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတ်သျှပါလီမန်က ကက်သလစ် လွတ်လပ်ရေးအက်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ခြင်းအားဖြင့်၊ ရောမ ကက်သလစ်ဂိုဏ်းဝင်တို့သည် ပါလီမန်သို့တက်ရောက်ခွင့် ရရှိခဲ့ကြသည်။

ဒန်နီယယ် အိုကော်နယ်သည် ၁၇၇၅ ခုနှစ်ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ ကဲရီခရိုင်၌ ဖွားမြင်၍ ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၇၉၄ ခုနှစ်မှ ၁၇၉၆ ခုနှစ်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ဥပဒေပညာကို သင်ကြားပြီးနောက်၊ ၁၇၉၈ ခုနှစ်တွင် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၌ ရှေ့နေအလုပ်ကို စတင်လုပ်ကိုင်သည်။ အိုကော်နယ်သည် ရောမကက်သလစ် ဂိုဏ်းဝင် တစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် ကက်သလစ်ဂိုဏ်းဝင် အိုင်းရစ်အမျိုးသားတို့အတွက် နိုင်ငံရေးအရ လွတ်လပ်ခွင့်ကိုရရှိအောင် ကြိုးစားဆောင်ရွက်သည်။ ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင်ကက်သလစ် အဖွဲ့ကိုတည်ထောင်၍ အိုင်းရစ်အမျိုးသား လူတန်းစားအသီးသီး တို့ကိုစည်းရုံးခဲ့ရာ ထိုအဖွဲ့သည် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၌ အင်အားကြီးသော နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်လာလေသည်။ ၁၈၂၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှပါလီမန်က ထိုအဖွဲ့ကို ပိတ်ပင်ခဲ့သော်လည်းမအောင်မြင်ချေ။ ကက်သလစ်အဖွဲ့သည် အိုင်းရစ်အမျိုးသား ဘုန်းတော်ကြီးများနှင့် တောင်သူလယ်သမားတို့၏ ထောက်ခံ အားပေးမှုကို ရရှိခဲ့လေသည်။

၁၈၂၈ ခုနှစ်တွင် အိုကော်နယ်သည် ကလဲယားခရိုင်မှ ပါလီမန်အမတ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခြင်း ခံရသည်။ သို့ရာတွင် ကက်သလစ်ဂိုဏ်းဝင်တစ်ဦးအနေဖြင့် ပါလီမန်နည်းဥပဒေအရ လိုအပ်သောကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုခြင်းအမှုကို မပြုလုပ်နိုင်ချေ။ ထို့ကြောင့် ၁၈၂၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှပါလီမန်သည်ကက်သလစ် လွတ်လပ်ရေး အက်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းအတည်ပြုခဲ့ရလေသည်။ ထို့နောက် အိုကော်နယ်သည် အမတ်အဖြစ် ပြန်လည် အရွေးခံရပြီးလျှင် ဗြိတိသျှပါလီမန်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ပါလီမန်တွင် ဝှစ်ပါတီနှင့်ပူးပေါင်း၍ အိုင်းရစ်အမျိုးသားတို့ လွတ်လပ်ရေးအတွက် အားထုတ်ဆောင်ရွက်သည်။ အထူးသဖြင့် အိုင်ယာလန်နှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတို့ကို ပူးပေါင်းထားသည့် ပူးပေါင်းရေးအက်ဥပဒေကို ပယ်ဖျက်ရန်ကြိုးစားသည်။ ၁၈၄၃ ခုနှစ်တွင် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတစ်ဝှန်းလုံး၌ ထိုဥပဒေကန့်ကွက်ပွဲများကို 
အကြီးအကျယ် ကျင်းပစေခဲ့ရာ အစိုးရက အိုကော်နယ်ကို အာဏာဖီဆန်မှုဖြင့်ဖမ်းဆီး၍ ငွေဒဏ်နှင့်ထောင်ဒဏ်အပြစ်ပေးခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် ၁၈၄၄ ခုနှစ်၌ ဗြိတိသျှ အထက်လွှတ်တော်က အိုကော်နယ်ကို ထောင်ဒဏ်မှ လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပေးသည်။ထိုနောက် အိုကော်နယ်သည် ကျန်းမာရေးချို့ယွင်းလာသဖြင့် ဥရောပတိုက်တောင်ပိုင်းသို့ ခရီးထွက်ခဲ့ရာ၊ ၁၈၄၇ ခုနှစ်မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် အီတလီနိုင်ငံ၊ ဂျီနိုးအာမြို့၌ 
အနိစ္စရောက်လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)
**ပုက္ကုသာတိ** သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်လက်ထက်တော်အခါက တက္ကသိုလ်ပြည့်ရှင်မင်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ပုက္ကုသာတိသည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည့်ရှင် ဗိမ္ဗိသာရမင်းနှင့် ရင်းနှီးသည့် မိတ်ဆွေများလည်း ဖြစ်ကြသည်။

ပုက္ကုသာတိနှင့် ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးတို့သည် အပြင်တွင် တစ်ခါမျှမမြင်ဖူးကြသောလည်း ကုန်သည်များမှတဆင့် လက်ဆောင်ပဏ္ဍာများ ပေးကြပြီး မိတ်ဆွေများ ဖြစ်နေကြသည်။ တစ်နေ့သောအခါတွင် ပုက္ကုသာတိမင်းသည် ဗိမ္ဗိသာရမင်းအား ကောင်းမွန်သည့် ကမ္ဗလာရှစ်ထည်ကို လက်ဆောင်ပို့သလိုက်လေ၏။ ထိုအခါ ဗိမ္ဗသာရမင်းကြီးသည် ပုက္ကုသာတိမင်း၏ ကမ္ဗလာရှစ်ထည်ထက်ပိုကောင်းသည့် လက်ဆောင်ကို ပြန်လည်ပေးလို၏။ ထို့အတွက် စဉ်းစားပါသော်လည်း အကြံမရဘဲ ဖြစ်နေ၏။ နောက်ဆုံးတွင် ထိုကမ္ဗလာတို့ထက်သာလွန်သည့် ရတနာသုံးပါးတို့၏ ဂုဏ်တော်များကို ရွှေပေပြားတွင် ရေးသာားကာ လက်ဆောင်ပို့လိုက်လေသည်။ ထို့အပြင် အာနာပါန အစီအရင်ကို စတုတ္ထစတုက္ကအထိ ၁၆ မျိးအပြည့်အစုံအား အစီအစဉ်တကျ အကျယ်တဝင့် ရေးသားကာ ပေးပို့ခဲ့သည်။

လက်ဆောင်ကို ရရှိသည့်အခါတွင် ပုက္ကုသာတိမင်းသည် တစ်ယောက်တည်း နန်းတော်အပေါ်ဆုံးအထပ်တွင် အားထုတ်ရာ စတုတ္ထဈာန်ကို ရခဲ့လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ဆရာဦးကြည် (သစ္စာ ဒီပက ကမ္မဋ္ဌာနာ စရိယ) (နိုဝင်ဘာ ၂၀၀၆)။ *မဟာသတိပဋ္ဌာန်အဖွင့်ကျမ်း*။ ရန်ကုန်: ဦးကျော်ဟင်း (၁၀၉၁၀)၊ ယုံကြည်ချက်စာပေ။ pp. ၆၀၊ ၆၁။
**ဒဖိုကျောင်းတော်** (တရုတ်: 大佛寺; ပင်ယင်: *Dàfó Sì*) သည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ Zhejiang တွင် တည်ရှိသည့် ထင်ရှားသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်၏ သမိုင်းကြောင်းသည် နှစ်ပေါင်း ၁၆၀၀ ကျော်ပင် ရှိပြီ ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် စင်ချန်စီရင်စု၏ သင်္ကေတတစ်ခုလည်းဖြစ်ပြီး နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ခရီးသည်ထောင်ပေါင်းမစွာကို စွဲဆောင်လျက်ရှိသည့် နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။

ဒေသတွင်းဖြစ်ရပ်
---------------

ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးကာလအတွင်း ဒေသခံများသည် ပုန်ကန်သူအနီရောင်တပ်သားများက ဖျက်ဆီးမည့်ရန်ကို ကာကွယ်နိုင်ရန် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီးများကို Mao Zedong ၏ ရုပ်ပုံများဖြင့် ဖုံးအုပ်ခဲ့သည်။ ထိုပုန်ကန်သူများသည် "ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုများအားလုံးကို ဖျက်ဆီးခြင်း" လမ်းညွှန်မှုကို စီရင်လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။

ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး
---------------------

ကျောင်းတော်သည် အဆင့်ငါးဆင့်ရှိကာ ကောင်းကင်နတ်မင်းကြီးအခန်း၊ ဒဖို (ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး) အခန်း၊ ကျမ်းဂန်စာပေအခန်းများ စသည်တို့ကဲ့သို့ အခန်းများစွာ ပါဝင်သည်။ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီးသည် ၁၅ မီတာနီးပါး မြင့်၏၊ နှာခေါင်းတစ်ခုတည်းပင် ၁.၅ မီတာရှိကာ နားသည် အရွယ်အစားအားဖြင့် ၂.၇ မီတာ ရှိသည်။ ရုပ်ပွားတော်ကြီးကို အရှေ့ဂျင်မင်းဆက် Eastern Jin Dynasty(317-420) ကာလ လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၁၆၀၀ ဝန်းကျင်က ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်ဟု ယုံကြည်ရပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဗုဒ္ဓဘာသာသင်ကြားမှုများ တရုတ်နိုင်ငံသို့ စတင်ရောက်ရှိသင်ကြားချိန် ဖြစ်သည်။[]

ကျောင်းတော်၏ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ရှေးအကျဆုံးဂရော့တိုဂူ grotto တည်ရှိသည်။ ထိုနေရာတွင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များစွာ တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး လျောင်းတော်မှုရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူ၊ ရေတံခွန်တစ်ခုနှင့် ကျောက်ဖြစ်သွားသည့် သစ်သားတစ်ခုတို့ ပါဝင်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Xinchang။ www.chinadiscover.net။  30 March 2013 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

**ရူပိယသိက္ခာပုဒ်** သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် ရဟန်းတော်များ လိုက်နာစောင့်ထိန်းရန် ပညတ်တော်မူခဲ့သည့် နိဿဂ္ဂိပါစိတ်အာပတ်တစ်ခု ဖြစ်၏။

သမိုင်း
-------

မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဇဂြိုဟ်မြို့၊ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်တွင် သီတင်းသုံးနေတော်မူ၏။ အသျှင်ဥပနန္ဒသည် အမျိုးတစ်မျိုး၏ အိမ်သို့ ကပ်သော အမြဲဆွမ်းဝတ်ရှီသော ရဟန်းဖြစ်၏။ ထိုအမျိုးတို့သည် ခဲဖွယ်၊ ဘောဇဉ် တို့မှ အသျှင်ဥပနန္ဒအတွက် အဖို့ ‘အစု’ ကို ထားရ၏။

တစ်ခုသောညတွင် ထိုအမျိုးတို့အိမ်၌ ‘စမဲဟင်းလျာ’ ဖြစ်ပေါ်၍ အသျှင်ဥပနန္ဒအဖို့ ဖယ်ထား၏။ ထိုအမျိုး၏ ကလေးငယ်သည် နံနက်စောစောထ၍ စမဲဟင်းလျာကို တောင်းကာ ငို၏။ ထိုအခါ ယောက်ျားဖြစ်သူသည် အသျှင်ဥပနန္ဒအတွက် ဖယ်ထားသည့် ဟင်းလျာကို ကလေးအား ပေးပြီး အသျှင်ဥပနန္ဒအတွက်မူ ဟင်းလျာကို ဝယ်၍ လှူမည်ဟု ဆိုကာ ကလေးအား ကျွေးလိုက်၏။

နံနက်အချိန်ရောက်လတ်သော် အသျှင်ဥပနန္ဒသည် သပိတ်ကို ဆောင်ယူကာ ထိုအမျိုးအိမ်သို့ ကြွ၏။ ထို့အခါ ယောက်ျားသည် အသျှင်ဥပနန္ဒအား ဟင်းလျာကို ကလေးအား ကျွေးလိုက်ရသည့် ဖြစ်ကြောင်းအစုံအလင်ကို ပြောပြ၏။ ထို့နောက် ယောက်ျားသည် "အသျှင်ဘုရား အသပြာဖြင့် အဘယ်ကို ဆောင်လာရပါမည်နည်း" ဟု လျှောက်၏။ ထိုအခါ အသျှင်ဥပနန္ဒသည် "ဒါယကာ အသပြာကို ငါ့အား စွန့်လှူပြီး ဖြစ်ပါသလား" ဟု မေး၏။ ထိုအခါ ဒါယကာသည် "စွန့်လှူပြီး ဖြစ်သည်" ဟု ဖြေ၏။ ထိုအခါ အသျှင်ဥပနန္ဒသည် "ဒါယကာ ငါ့အား ထိုအသပြာကိုပင် ပေးပါ" ဟု ဆို၏။ ဒါယကာလည်း အသပြာကို ပေးလှူလိုက်၏။

ထို့နောက် ထိုဒါယကာ ယောက်ျားသည် "ငါတို့သည် ရွှေငွေကို ခံယူသကဲ့သို့ ရဟန်းတို့သည် ရွှေငွေကို ခံယူကြကုန်၏" ဟု ဆိုလျက် ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် အသျှင်ဥပနန္ဒအား "ရွှေငွေကို ခံယူသည် ဆိုသည်မှာ မှန်ပါသလား" ဟု မေး၏။ အသျှင်ဥပနန္ဒလည်း "ဟုတ်မှန်ကြောင်း" ဖြေ၏။

ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ကဲ့ရဲ့တော်မူကာ အောက်ပါသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူ၏။

သိက္ခာပုဒ်
----------

အကြင်ရဟန်းသည် ရွှေ၊ ငွေကို (ကိုယ်တိုင်သော်လည်း) ခံယူငြားအံ့၊ (သူတစ်ပါးကိုသော်လည်း) ခံယူစေငြားအံ့၊ အနီး၌ ချထားအပ်သည်ကို လည်းကောင်း သာယာငြားအံ့ (ထိုရဟန်းအား) နိဿဂ္ဂိပါစိတ်အာပတ် သင့်၏" ဟု မိန့်တော်မူ၏။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  *ဝိနည်းပိဋက၊ ပါရာဇိကဏ်ပါဠိတော်မြန်မာပြန်*။
**နော်ဖောကျွန်း** (အင်္ဂလိပ်: Norflk Island) သည် ဩစတေးလျနိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်ပြင်ပမြေဖြစ်ပြီး ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း နယူးဇီလန်နှင့် နယူးကလီဒိုနီးယား (ပြင်သစ်ပိုင် နယ်နိမိတ်ပြင်ပမြေ) အကြားတွင် ရှိသည်။ ဩစတေးလျ၏အရှေ့ဘက်ရှိ အီဗန်ဟတ်မြို့မှ ၈၇၇ မိုင်အကွာ၊ လော့ဟောင်ဝီကျွန်းမှ ၅၆၀ မိုင်အကွာတွင် ဖြစ်သည်။ အနီးရှိ ဖိလစ်ကျွန်း၊ နပျံကျွန်းတို့နှင့် ပေါင်းကာ သုံးကျွန်းစု၍ နော်ဖောကျွန်းနယ်မြေ ခေါ်၏။  ၂၀၁၆ ခု၊ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၃၅ ကီလိုမီတာ (၁၄ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်သော ဤဧရိယာတွင် လူ ၁၇၄၈ ယောက် နေသည်။  မြို့တော်မှာ ကင်းစတန် ဖြစ်၏။

သိထားသမျှတွင် ပထမဆုံးနေသူတို့မှာ အရှေ့ပိုနီးသျှန်းသားများ ဖြစ်၏။ ၁၇၈၈ ခုတွင် ဩစတေးလျသို့ ဗြိတိသျှတို့ ရောက်လာသည်နောက် ထိုကျွန်းမြေမှ စွန့်သွားကြသည်။ ဗြိတိန်၏ ကိုလိုနီမြေအဖြစ် ၁၇၈၈ ခု၊ မတ်လ ၆ ရက်တွင် တရားဝင်စာရင်းထည့်သော်လည်း ၁၈၅၅ ခု၊ မေလ ၅ ရက် မတိုင်မီအထိ လူနေခြင်း မရှိသေး။  ကုန်းပတ်သူပုန်တို့ကို ပစ်ကိန်းကျွန်းမှ နော်ဖောကျွန်းသို့ ရွှေ့သည်နောက် ၁၈၅၆ ခု၊ ဇွန်လ ၈ ရက်တွင် အမြဲတမ်းနေသူဟူ၍ ရှိလာသည်။ ၁၉၁၄ ခုတွင် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းက နော်ဖောကျွန်းကို ဩစတေးလျအား နယ်နိမိတ်ပြင်ပရှိ အုပ်ချုပ်ခံမြေအဖြစ် လွှဲသည်။ 

နော်ဖောထင်ရှူးပင်မှာ ကျွန်း၏အမှတ်အသား ဖြစ်ပြီး အလံတွင်လည်း ထည့်သရုပ်ဖော်ထား၏။ ထင်ရှူးသည် ကျွန်း၏ အဓိကထွက်ကုန်လည်း ဖြစ်သည်။ အလှစိုက်ပင်အဖြစ် ဩစတေးလျက အဓိကဝယ်၏။

ကိုးကား
-------

1. ↑  "Norfolk Island Act 1979". *Federal Register of Legislation*. Archived from the original on 16 July 2019.
2. ↑  Australian Bureau of Statistics (27 June 2017). "Norfolk Island (State Suburb) Archived 8 June 2018 at the Wayback Machine.". *2016 Census QuickStats*.
3. ↑  "History and Culture on Norfolk Island". Archived from the original on 12 July 2012.
4. ↑  "Norfolk Island: A Short History". Archived from the original on 7 March 2016.
5. ↑  Roberts-Wray, Kenneth (1966). *Commonwealth and Colonial Law*. London: Stevens.
**ရူးဘ်ဂိုးလ်ဘာ့ဂ်စက်** (အင်္ဂလိပ်: Rube Goldberg machine) စကားလုံးသည် ရူးဘ် ဂိုးလ်ဘာ့ဂ် ဆိုသည့် အမေရိကန်ကာတွန်းဆရာကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားခြင်းဖြစ်ပြီး အချင်းချင်း ချိတ်ဆက်တုံ့ပြန်ခြင်းရှိသော စက်၊ ထွေလာဆန်းပြားစွာ ပုံစံထွင်ထားသော စက်ကိရိယာတစ်ခုဖြစ်ကာ ရိုးရှင်းသောလုပ်ငန်းတစ်ခုကို သွယ်ဝိုက်သောနည်း၊ အလွန်တရာရှုပ်ထွေးသောနည်းဖြင့် ဆောင်ရွက်ရန်သာဖြစ်သည်။ အများအားဖြင့် ဤစက်မျိုး၌ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆက်စပ်မှုမရှိသော ရိုးရှင်းသည့် ကိရိယာတန်ဆာပလာများကို သုံးထား၏ ။ တစ်ခု၏ ဆောင်ရွက်မှုသည် နောက်တစ်ခု၏ လုပ်ငန်းအစကို ဖြစ်စေကာ နောက်ဆုံး၌ လိုချင်သည့်၊ ရည်ရွယ်သည့် ပန်းတိုင်/ရည်မှန်းချက်ကို ရရှိစေရန်ဖြစ်လေသည်။ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတွင် ဤသို့သော ကြံဖန်တီထွင်ထားသည့် စက်ကို "ဟိသ် ရောဘင်ဆန် ထွေလာဆန်းပြားစက်" (Heath Robinson contraption) ဟု ကာတွန်းဆရာ ဒဘလျူ ဟိသ် ရောဘင်ဆန်ကို အစွဲပြု၍ပင် အမည်ပေးထားကြလေသည်။

ဤစက်၏ ပုံစံကို ပုံမှန်အားဖြင့် စာရွက်ပေါ်၌သာ ရေးဆွဲတင်ပြလေ့ရှိကြပြီး လက်တွေ့ဖော်ဆောင်ရန်မှာ ဖြစ်နိုင်ခြေမရှိပေ။ များမကြာသေးမီက ဤသို့သော စက်များကို ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုအတွက် တည်ဆောက်နေခဲ့ကြသည်။

"ပရောဖက်ဆာ ဘာ့တ်နှင့် အလိုအလျောက် လက်သုတ်ပဝါ" ။ ဇွန်း (A) ကို ပါးစပ်ဆီသို့ မြှောက်လိုက်ရာ ကြိုး (B) ကို ဆွဲမိ၏ ။ ထို့ကြောင့် ယောက်ချိုဇွန်း (C) ကို ဆတ်ခနဲ ဖြစ်စေလိုက်သဖြင့် မုန့်ချပ် (D) သည် အပေါ်သို့ မြောက်သွားကာ ကော့ယင်ငှက် (E) ကို ဖြတ်သွားလေသည်။ ငှက်က မုန့်နောက်သို့ လိုက်၍ ခုန်သည်။ ထိုအခါ ငှက်နားရာနေရာ (F) သည် တိမ်းစောင်း၍ အစေ့များ (G) ကို ခွက် (H) အတွင်းသို့ ကျစေရာ ခွက်မှာ အလေးချိန်ကြောင့် ကြိုး (I) ကို ဆွဲလိုက်သည်။ ထိုအခါ မီးခြစ် (J) ကို မီးတောက်စေ၍ ရှူးဒိုင်း (K) ကို ထွက်သွားစေသောအခါ ရှူးဒိုင်းဖင်တွင် တပ်ထားသည့် တံစဉ်သည် ကြိုး (M) ကို ဖြတ်ပစ်လိုက်၍ ချိန်သီးနာရီနှင့် တွဲစပ်ချည်ထားသော လက်သုတ်ပဝါသည် ရှေ့နောက် လွှဲယမ်း၍ ပရောဖက်ဆာ၏ မေးစေ့ကို အလိုအလျောက်သုတ်ပေးသည်။
နှစ်ပေါင်းများစွာကာလအတွင်း ဤအသုံးအနှုန်းသည် ကျယ်ပြန့်လာ၍ အလွန်တရာရှုပ်ထွေးသောစနစ် ဟူ၍ အနက်ထွက်လာသည်။ ဥပမာ သတင်းစာခေါင်းကြီးပိုင်းတွင် "Is Rep. Bill Thomas the Rube Goldberg of Legislative Reform?" (လွှတ်တော်အမတ်ကြီး ဘီလ် တောမတ်စ်သည် ဥပဒေပြုပြင်ရေး၏ ရူးဘ်ဂိုးလ်ဘာ့ဂ်စက် ပေလော။) ဟူ၍ ရေးသားမှုမျိုးရှိသကဲ့သို့ "Retirement 'insurance' as a Rube Goldberg machine" (အငြိမ်းစား အာမခံ(မူဝါဒ)သည် ရူးဘ်ဂိုးလ်ဘာ့ဂ်စက်) စသဖြင့်လည်း ရေးသားကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Economist's View: Is Rep. Bill Thomas the Rube Goldberg of Legislative Reform? Archived 2006-05-06 at the Wayback Machine.. Economistsview.typepad.com (2005-06-06). Retrieved on 2011-05-06.
2. ↑  Social Security's Progressive Paradox – Reason Magazine Archived 2009-09-03 at the Wayback Machine.. Reason.com (2005-05-02). Retrieved on 2011-05-06.
ရူးဝါးနယ်
---------

ဂျာမနီနိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် ရိုင်းမြစ်၏ လက် 
တက်ဖြစ်သော ရူးဝါးမြစ်စီးဆင်းရာ မြစ်ဝှမ်းဒေသတစ်ပိုင်းကို 
ရူးဝါးနယ်ဟု ခေါ်သည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် အလျား ၉၅ 
မိုင်ခန့်နှင့် အနံ ၆၅ မိုင်ခန့် ရှိ၏။ ရူးဝါးနယ်တွင် ကျောက်မီး 
သွေး အမြောက်အမြား ထွက်သဖြင့် ဥရောပတိုက်၌ စက်မှု 
လက်မှုလုပ်ငန်း အကြီးအကျယ်ထွန်းကား၍ လူဦးရေ ထူထပ် 
သောဒေသ ဖြစ်သည်။ မီးရထားလမ်း၊ မြစ်လမ်းနှင့် တူးမြောင်း 
လမ်းများရှိ၍ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းသည်။ 

ရူးဝါးနယ်တွင် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းအတွက် အချက် 
အခြာ မြို့ကြီးများမှာ အက်ဆင်မြို့၊ ဒေါ့တမွန်မြို့၊ ဒူဇယ်ဒေါ့ 
မြို့၊ ဒိဇဗုမြို့နှင့် ဗူပါတယ်မြို့များဖြစ်၍ ဂျာမနီနိုင်ငံ၏လက်နက် 
ပြုလုပ်ရာဌာန ဖြစ်သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီက ဂျာမနီ 
နိုင်ငံတွင် အလွန်ကြီးကျယ်သော ကရပ်လက်နက်အလုပ်ရုံ 
များမှာ ထိုဒေသ၌ တည်ရှိလေသည်။

ပထမကမ္ဘာစစ်(၁၉၁၄-၁၈) ပြီးသည့်နောက် ဗာဆေး 
စာချုပ်အရ ဂျာမန်တို့သည် ရူးဝါးနယ်ရှိ လက်နက် အလုပ်ရုံ 
များကို အခြားသံထည်ပစ္စည်း ထုတ်လုပ်ရေးအတွက် အသုံးချ
ကြသည်။ ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဟစ်တလာ အာဏာရလာသော 
အခါ ထိုနယ်ကို လက်နက်အလုပ်ရုံကြီးအဖြစ်သို့ ပြန်၍ 
ပြောင်းလိုက်လေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက မဟာမိတ် 
လေတပ်သည် ရူးဝါးနယ်ကို သဲသဲမဲမဲ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ 
၁၉၄၅ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် မဟာမိတ်တပ်များသည် ထိုနယ်ကို 
သိမ်းပိုက်မိပြီးလျှင် ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရသောအပိုင်း၌ ထည့်သွင်း 
ထားကြလေသည်။

၁၉၄၉ ခုနှစ်မှ စ၍ အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ဂရိတ်ဗြိတိန်နိုင်ငံ၊ 
ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် ဗဲလဂျီယမ် စသော ဥရောပတိုက်ရှိ မဟာမိတ် 
နိုင်ငံကို စုပေါင်း၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရူးဝါးအာဏာပိုင်အဖွဲ့ 
ကို ဖွဲ့စည်းကာ ရူးဝါးနယ်ရှိ သတ္တုတွင်းများ၊ ကျောက်မီးသွေး 
တွင်းများကို ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် အနောက် 
ဂျာမနီအပါအဝင်ဖြစ်သော အထက်ပါနိုင်ငံများသည် ထိုနယ်ရှိ 
သတ္တုတွင်းများ ထိန်းသိမ်းရေးအတွက် အသစ်ထပ်မံ ဖွဲ့စည်း 
လိုက်သော ဥရောပကျောက်မီးသွေးနှင့် သံမဏိအဖွဲ့က ထို 
အာဏာပိုင်အဖွဲ့၏ လုပ်ငန်းကို လက်ပြောင်းယူလိုက်လေသည်။[1]

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)
မိဖုရားခေါင်ကြီး တုကူး သည် တုကူးရှင့် ၏ သမီးအကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး ယွီဝမ်ယု ၏ ကြင်ရာတော်ဖြစ်သည်။ သူမ မွေးဖွားသော နှစ်နှင့် နာမည်အရင်း ကို သမိုင်းပညာရှင်များမှ အတည်မပြုရသေးပေ။
သူမ သည် ယွီဝမ်ယု အား ၎င်း နင်တူး နယ်စားဖြစ် ပြီးသော အေဒီ ၅၅၀ နောက်ပိုင်း တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ အေဒီ ၅၅၇ တွင် ယွီဝမ်ယု ၏ ဖခင် ယွီဝမ်ထိုက် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အစ်ကိုတော် ယွီဝမ်ကြွယ် သည် ဧကရာဇ် ရှောင်မင်း အဖြစ် ထီးနန်း ဆက်ခံခဲ့ သည်။
သို့သော်လည်း မြောက်ပိုင်း ကျိုး မင်းဆက် ကို တည်ထောင်သော ယွီဝမ်ထိုက် ၏သားတော် များမှာ ငယ်ရွယ်သောကြောင့် ထီးနန်းရေးရာ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းများ ၌ တူတော်ဖြစ် သော ယွီဝမ်ဟု မှ အလုံးစုံသောအာဏာ ကိုချုပ်ကိုင် ထား သည်။
ဧကရာဇ် ရှောင်မင်း သည် ထိုစွက်ဖက်မှုကို မနှစ်သက်သော ကြောင့် ယွီဝမ်ဟု အားလုပ်ကြံရန် ကြိုးပမ်း ခဲ့သည်။ သို့သေ်ာလည်း ယွီဝမ်ဟုက သိရှိသွားပြီး ဧကရာဇ် အားနန်းချကာ နင်ဒူး နယ်စား ယွီဝမ်ယု နှင့် နယ်စားကတော် တုကူး တို့အား မြို့တော်သို့ပြန်လာစေ၍ ထီးနန်းသိမ်းပိုက်စေခဲ့သည်။ 
သို့သော်လည်း ဧကရာဇ်အဖြစ် မဆက်ခံစေသေးဘဲ ဘုရင် အဖြစ် ခေတ္တစံစေသည်။ ယွီဝမ်ယု သည် ဘုရင်ဖြစ်ပြီးနောက် ​ဇနီးသည် အား မိဖုရားတုကူး အဖြစ် စံမြန်း စေသည်။
နောက်ပိုင်း၌ ယွီဝမ်ဟု သည် ၎င်းအား ဧကရာဇ်ရှောင်မင်းမှ လုပ်ကြံသော
အစီအစဉ်တွင် မိဖုရားတုကူး ၏ ဖခင် တုကူးရှင့် သည်လည်း အပါအဝင်ဖြစ် သည်ကို သိရှိပြီး နောက် တုကူးရှင့် အား မိမိကိုယ်ကို သတ်သေ ရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တုကူးအမတ်ကြီးသည် အေဒီ ၅၅၇ ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
တုကူးမိဖုရား သည်လည်း မိဖုရားဖြစ်ပြီး သုံးလအကြာ အေဒီ ၅၅၈ ၌ အပြင်းဖျား၍ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဘိုရန် က ယွီဝမ်ဟုမှ အဆိပ်ခတ် လုပ်ကြံသည်ဟု အဆိုပြုထားသော်လည်း သက်သေ အထောက်အထား ခိုင်မာစွာ မရှိသေးပေ။
အေဒီ ၅၅၉ ၌ ဘုရင် ယွီဝမ်ယု သည် ဧကရာဇ်မင် အဖြစ် ဘွဲတော်ခံယူခဲ့ပြီး ကြင်ယာတော် တုကူး မိဖုရားအား ဧကရီ မင်ဂျင်း ဘွဲ့အပ်နှင်းခဲ့သည်။ ထို့ဘွဲ့တော် သည် မိဖုရား တုကူး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ရရှိခဲ့ခြင်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း သူမအား ညီမတော် တုကူးကျားလော် နှင့်တူညီ သော ဧကရီ တုကူး အဖြစ် လူသိများ ကြသည်။
အေဒီ ၅၆၀ တွင် ယွီဝမ်ဟု သည် တိုင်းရေးပြည်ရာ များတွင် ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင် လာသော ဧကရာဇ်မင် အား အဆိပ်ခတ်လုပ်ကြံခဲ့သည်။ ထို့နောက် မိဖုရား တုကူးနှင့်အတူ မြုပ်နှံခဲ့သည်။

မှတ်စု
------

1. ↑  During her husband's reign, her title was "Heavenly Queen" since he used the alternative title "Heavenly King" (*Tian Wang*), but he posthumously formally confer on her the title of empress in 559 after he started using imperial title.
**မိမိအောင်** (၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွား) သည် အမေရိကန် လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး နာဆာမှ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ပထမဆုံး စေလွှတ်မည့် ဟယ်လီကော်ပတာ တည်ဆောက်ရေး ပရောဂျက်၏ ဦးဆောင် အင်ဂျင်နီယာ တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။

ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး
----------------

မိမိအောင် သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် မွေးဖွားပြီး အသက်နှစ်နှစ်ခွဲသား အရွယ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ သူမ၏ မိခင်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် သင်္ချာ ပါရဂူဘွဲ့ ရှိခဲ့သော ပထမဦးဆုံး အမျိုးသမီး တစ်ဦး လည်းဖြစ်သည်။. မိမိအောင်သည် အာကာသသိပ္ပံ ကို ငယ်ရွယ်စဉ် ဗြိတိန်အထက်တန်းကျောင်းသူ ဘဝ ကပင် စတင် စိတ်ဝင်စားလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။  အသက် (၁၆)နှစ် အရွယ်တွင် သူမ၏ ပညာရေးအတွက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကို တစ်ဦးတည်း ပြောင်းရွေ့လာခဲ့သည်။ သူမသည် လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ကို အာဘာသား ရှန်ပိန်း အီလီနှိုက်စ် တက္ကသိုလ် မှ ၁၉၈၈ခုနှစ် တွင် ရရှိခဲ့ပြီး လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာ မဟာဘွဲ့ကို ၁၉၉၀ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သည်။ သူမ၏ မဟာဘွဲ့ စာတမ်းအတွက် အချက်ပြလုပ်ငန်းစဉ်နှင့် ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ အကြောင်းများ ရေးသားပြုစုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

သုတေသနနှင့်အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း
------------------------------

ကိုးကား
-------

1. 1 2  Women @ JPL။  2019-10-16 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. 1 2  Detwiler၊ Jacqueline (2016-11-03)။ What Happens Inside NASA's Jet Propulsion Lab Changes the World။  2019-10-16 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. 1 2  The engineer building a drone for Mars။  2019-10-16 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  Apeles၊ Teena (2019-07-11)။ A Woman's Place is in Space: Meet Eight Asian American Women Reaching for the Stars။  2019-10-16 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
5. ↑  MiMi Aung။  2019-10-16 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**မိရစ်စဘူတာ** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကမ်းရိုးတမ်းရထားလမ်းရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကမ်ဘုရုဂမ်မုဝဘူတာနှင့် ပိုဝသုမိုဒရဘူတာအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ဤဘူတာသည် ကိုလံဘိုခံတပ်ဘူတာမှ ၁၄၇.၅ ကီလိုမီတာ (၉၁.၇ မိုင်) အကွာ၊ မတရဘူတာမှ ၉.၃ ကီလိုမီတာ (၉.၃ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။

တည်နေရာ
-------

ကိရစ်စမြို့၏ အရှေ့ဘက် ၂ ကီလိုမီတာခန့် (၁.၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။

အချိန်စာရင်း
------------

ကိုလံဘိုခံတပ်ဘူတာသို့ ထွက်ခွာမည့်ရထားများသည် မနက် ၆ နာရီ ၂၂ မိနစ်နှင့် ညနေ ၂ နာရီ ၂၂ မိနစ်တို့တွင် နေ့စဉ်ရှိသည်။ ဂယ်လီသို့ သွားမည့်ရထားအချိန်များမှာ 5:21 am, 7:22 am, 10:40 am, 3:27 pm and 5:12 pm တို့ဖြစ်ကြသည်။ မတရဘူတာသို့ သွားမည့်ရထားချိန်များမှာ 8:03 am, 10:30 am, 2:26 p.m. 3:11 pm and 9:25 pm တို့ ဖြစ်ကြသည်။

ဘူတာစဉ်
-------

| ယခင် ဘူတာ |   | Sri Lanka Railways |   | နောက် ဘူတာ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Polwathumodara |   | Coastal Line |   | Kamburugamuwa railway station |

ကိုးကား
-------

1. ↑  Railway Timetable of Sri Lanka။ *TimeTable*။ Sri Lanka Government Information Service။ 16 November 2012 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  10 July 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
ဆာဗူးသီးသည် ချင်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ အစားအစာ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဆာဗူးသီးသည် ချင်းလူမျိုးတို့၏ အဓိကဟင်းလျာအဖြစ် စားသုံးသော အစားအစာ မဟုတ်ပဲ အစာပြေစားသုံးသော အစားအစာ(Snack) အမျိုးအစား တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ဆာဗူးသီးဟူသော ချင်းဝေါဟာရမှာ ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါး စကားဖြစ်သည်။ ဆာသည် အသားဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ဗူးသီးမှာ ပြောင်းဖူးပြုတ်ရည်ဟု အဓိပ္ပာယ် ထွက်သည်။ ထို့ကြောင့် ဆာဗူးသီး၏ မြန်မာလို အဓိပ္ပာယ်မှာ အသားနှင့် ပြောင်းဖူးပြုတ်ရည် ဖြစ်သည်။ 

ဆာဗူးသီး အစားအစာသည် မည်သည့် အချိန်က စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ကို မှတ်တမ်းတင်ထားသော အထောက်အထားများ ရှာမတွေ့သေးပါ။ သို့သော်လည်း ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး မြန်မာဘုရင်များလက်ထက် ချင်းစော်ဘွားများ ခေတ်ကတည်းက စော်ဘွားများမှစ၍ သာမန်ပြည်သူများအထိ နှစ်သက်ခုံမင်စွာ စားသုံးခဲ့ကြသည်ဟု ချင်းလူကြီးသူမများက ပြောကြပေသည်။ ပထဝီအနေအထားအရ ချင်းတောင်တန်းဒေသတွင် ရှေးအခါက ဆန်စပါးထက် ပြောင်းဖူးကို ပိုမိုစိုက်ပျိုးကြသည်။ ထို့ကြောင့်ပြောင်းဖူးနှင့် ဆက်နွယ်သော ချင်းရိုးရာ အစားအသောက် ပေါ်ပေါက်လာခြင်းပင် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆသည်။ 

ဆာဗူးသီး အစားအစာ ချက်ပြုတ်ရန် ပါဝင်သော အရာများမှာ သစ်သားဆုံဖြင့် ထောင်းထားသော အခွံချွတ် ပြောင်းဖူးကြမ်းအဆန်၊ အသားနှင့် ရေတို့ပင်ဖြစ်သည်။ ဟင်းခတ်မှုန့် မပါသော်လည်း အသား၏ အချိုဓာတ်နှင့် ပြောင်းဖူး၏ ချိုဆိမ့်သော အရသာ ပေါင်းစပ်ကာ ချိုဆိမ့်အိနေသော အရသာပင် ဖြစ်သည်။ ဆာဗူးသီး တစ်ခွက်စားပြီးပါက တောင်ယာလုပ်ငန်းကို တစ်နေကုန် မမောမပန်းဘဲ အလုပ်လုပ်နိုင်လောက်အောင် အာဟာရရှိသည်ဟု ချင်းရှေးလူကြီးများ၏ ဆိုရိုးစကား ရှိသည်။ အသားမှာ ရှေးအခါက နွားနောက်ဝမ်းတွင်းသား (နွားနောက် အူကို အများဆုံးသုံးသည်။)ကို အခွံချွတ် ပြောင်းဖူးကြမ်းဆန်ဖြင့် ရော၍ပြုတ်သည်။ ရရှိသည့် ပြုတ်ရည်ပျစ်ပျစ်ကို ပန်းကန်လုံးတွင်ထည့်၍ နွားနောက်ခြောက်ဖုတ်နှင့် တွဲ၍ စားသုံးသည်။ အပေါ့အငံကို လိုသလို ဆား၊ ဟင်းခတ်မှုန့်များ ထည့်စားကြသည်။ အစပ်ကြိုက်သူများ ငြုပ်သီးထည့်စားသည်။

ကိုးကား
-------
ရွှေပြည်တော်မျှော်တိုင်းဝေး(ဘာသာပြန် ဝတ္တု)
-------------------------------------------

ရွှေပြည်တော်မျှော်တိုင်းဝေး (ဘာသာပြန် ဝတ္တု) ကို  ဆရာမြသန်းတင့်က အင်္ဂလိပ်စာရေးဆရာမ အမ်အမ်ကေး (M.M Kaye) ၏ သည်ဖားပါဗီလီယွန် (The Far Pavilions) ဝတ္တုကိုပြန်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဘာသာပြန် အခန်းဆက်ဝတ္တု အဖြစ် စန္နာမဂ္ဂဇင်း တွင် သုံးနှစ်လေးလကြာ ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဝတ္တု အနေဖြင့် ဘဝတက္ကသိုလ်စာပေ မှ ၁၉၈၆တွင် ပထမဆုံး ထုတ်ဝေခဲ့ ပြီး ၂၀ဝ၄ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ပထမဆုံး အကြိမ်လုံးချင်း ထုတ်ဝေခဲ့စဉ်က ဆရာမြသန်းတင့် က "ဝတ္တုကြီးသည် သမိုင်းနောက်ခံ သာမက အချစ်၊ စွန့်စားခန်း၊ လျှို့ဝှက်သဲဖို၊ စစ်နောက်ခံ နှင့် လူမှုရေး ဝတ္တု" ဟု အမှာစာ တွင်ထည့်သွင်းရေးသား ခဲ့သည်။

### ဇာတ်လမ်း အကျဉ်းချုပ်

ရွှေပြည်တော်မျှော်တိုင်းဝေး ဝတ္တုသည် ဗြိတိသျှခောတ် အိန္ဒိယပြည် နောက်ခံဇာတ်လမ်း ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယ ပြည်ပေါက် အင်္ဂလိပ်စစ်ဗိုလ်လေး တစ်ယောက် (အရှော့ (ခေါ်) အက်ရှ်တန်) နှင့် အိန္ဒိယ မဟာရာဇာ တစ်ဦး၏ အနောက်တိုင်းသွေး စပ်သော သမီးတော် (အင်ဂျူလီ) တို့ကို အဓိကဇာတ်ဆောင် အဖြစ်သရုပ်ဖော်ထားသည်။ အက်ရှ်ကို အိန္ဒိယ ပြည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတွင် အင်္ဂလိပ်မိဘနှစ်ပါးဖြစ်သော ရုက္ခဗေဒပါမောက္ခ ဟီလာရီ (Hillary) နှင့် နယ်ခြားစောင့်တပ်ဗိုလ်ကလေး၏ ညီမဖြစ်သူ အစ္စဘယ် (Isabel) တို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။ အစ္စဘယ် သည် ကလေးမီးဖွားပြီး ရက်ပိုင်းတွင် သေဆုံးသွားပြီး ဟီလာရီ သည်လည်း သိပ်မကြာခင်တွင် ကာလဝမ်းရောဂါကြောင့် ဟိမဝန္တာတောထဲတွင်ဆုံးပါး လေသည်။ ကလေးကို နို့တိုက်မွေးစားမိခင် အာယားမ သီတာ အား အမျိုးများဆီသို့ပြန်ပို့ ပေးရန်မှာကြားခဲ့သည်။ သီတာသည် ကလေး၏ဆွေမျိုးများ ကို သိလည်း မသိ ဘယ်ရှာရမှန်းလည်း စိတ်မကူးတတ်သောကြောင့် ဒေလီရှိ ဟီလာရီ၏ မိတ်ဆွေ ဗိုလ်မှူးကြီး ထံသွား အကူအညီ တောင်းရန် ဆုံးဖြတ်ပြီး ဒေလီသို့ ထွက်လာခဲ့သည်။ 
ဒေလီသို့ ရောက်သောအခါ အိန္ဒိယ တပ်တွင်းပုန်ကန်မူကြီးဖြစ်ပွားနေရာ အိန္ဒိယ တိုင်းရင်းသားများက အင်ဂရေစီ(ခေါ်)အင်္ဂလိပ် သွေးပါသူများကို လိုက်လံသတ်ဖြတ်နေသောကြောင့် ကလေးကို ရုပ်ဖျက်ပြီး အရှော့ဟု နာမည်ပြောင်းကာ မြောက်ပိုင်း အိန္ဒိယသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။ သီတာသည် ကာရိကုတ်ဒေသသို့ရောက်သောအခါတွင် ကလေးကိုလည်း သူနှင့်မခွဲဘဲ ထိုဒေသ၌ အခြေချရန်ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ ကာရိကုတ်မဟာရာဇာ၏ဟော်နန်း တွင်တာဝန်ထမ်းဆောင် နေစဉ် နန်းတွင်းအရှုပ်တော်ပုံကြောင့် ထွက်ပြေးခဲ့ရပြန်သည်။ ထိုသို့တိမ်းရှောင်နေစဉ် လမ်း၌ သီတာ တိမ်းပါးခဲ့သည်။ သီတာ မသေဆုံးမှီတွင် အက်ရှ်အား အကြောင်းစုံ ရှင်းပြပြီး ဟီလာရီပေးခဲ့သော စာရွှက်စာတမ်းများနှင့်ပစ္စည်းများ ကိုပေးခဲ့သည်။

### ဇာတ်ကောင်များ

* အရှော့ (Ashok) (ခေါ်) အက်ရှ်တန် ဟီလာရီ အက္ကဘာ ပယ်လမ်-မာတင် (Ashton Hillary Akbar Pelham-Martyn)
* အင်ဂျူလီ (Anjuli)
* ရုရှီလာ (Sushila)
* သီတာ (Sita)
* ဂျိုတီ (Jhoti)
* ဝေါ်တာ ဟယ်မီလ်တန် (Walter Hamilton)
* ကိုဒါဒတ် (Koda Dak)
မုရိုးစည်ငယ်ကလေးကို လက်သန်းနှင့်လက်ညှိုး နှစ်ခုထောင်ထားသည့်ကြားတွင် ညှပ်၍ပြထားသောပုံ ဖြစ်သည်။ လက်ခလယ်နှင့် လက်သူကြွယ်နှစ်ချောင်းကို လက်မဖြင့် ဖိထားသောပုံ ဖြစ်သည်။ လက်ဝါးကိုမူ အတွင်းဘက်ရုပ်တု၏ မျက်နှာဆီသို့ လှည့်၍ထားသည်။ တခါတရံ မုရိုးစည် မပါသော်လည်း ဒမရဟတ္ထပုံဟုပင် ခေါ်ကြသည်။

အနက်သဘောအားဖြင့် ဓမ္မသဝန, ဓမ္မသာကစ္ဆာ မင်္ဂလာများကို သရုပ်ဆောင်သည်။ 

သိင်္ဂါရရသ, ဝီရရသ, ဟဿရသများကို ပေါ်လွင်စေသည်။ 

ဝီရိယပါရမီ, ပညာပါရမီ, ဈာနပါရမီစခန်းများသို့ ညွှန်ပြထားခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

ပုံစံအားဖြင့် နန်းတွင်းကချေသည်များ၏ ကဟန်များတွင် တွေ့ရှိရသည်။ 

ဒမရဟတ္ထပုံများကို ကရွှင်မြူးတူးစေရန် အတွက်၎င်း, စိတ်လက် တက်ကြွစေရန် အတွက်၎င်း, လောကီစည်းစိမ်ချမ်းသာကို ခံစားနိုင်စေရန်အတွက်၎င်း ရည်ရွယ်၍ ထုလုပ် ရေးဆွဲလေ့ရှိကြသည်။ ဤပုံပါလျှင် မြူးကြွ၍ အသက်ဝင်လျက်နေသည်ဟု ပညာရှိများက မိန့်မှာဘူးပါသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာရေးတွင် တရားနာကြရန် တိုက်တွန်းသော အနက်သဘောရှိသည်ဟုလည်း အဓိပ္ပါယ်ကောက်ယူကြပါ သေးသည်။ အနုပညာ သဘင် ဂီတလောကတွင် ဤဟတ္ထမုဒြာပုံများကို အလွန်လေးစား အရေးထားခဲ့ကြလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  DAMARA HASTA

Icons in Bronze p.29, fig. 13.

DÂNA MUDRĀ

F.T. Iysicisn. p. 109.
2. 1 2  စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း မဟာဝိဇ္ဇာ (ရန်ကုန်)၊ မဟာဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး (ဟားဗဒ်) အထက်တန်း သုတေသန ပညာရှင်ဘွဲ့ (ဟားဗဒ်) ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ သုတေသနနှင့် ကျမ်းပြုဌာနခွဲ သာသနာရေး ဦးစီးဌာန။ *မြန်မာ့ရိုးရာ ပဋိမာ သိပ္ပံပညာ*။
ကောင့် ဖာဒီနန် ဗွန် ဇက်ပလင်
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွား၍ တစ်နှစ်မျှ မရှိသေးမီ ၁၉၁၅ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ညတစ်ည၌ အင်္ဂလန်ပြည်ရှိ မြို့ရွာ ပေါင်းများစွာတို့သည် ရုတ်တရက် ရန်သူ၏ ဗုံးကြဲခြင်းကို ခံရလေသည်။ ထိုအချိန်က ကောင်းကင်မှလာ၍ ဗုံးကြဲခြင်းကိုမကြုံဘူးသေးသဖြင့် အင်္ဂလန်ပြည်သူပြည်သားတို့သည် အလွန်အံ့ဩ ထိတ်လန့်ကြသည်။ ထိုသို့ အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့အား စိတ်ဓာတ် ချောက်ချားသွားအောင် ဖန်တီးနိုင်ခဲ့သူမှာ ဇက်ပလင်ဆိုသူဖြစ်၏။ အင်္ဂလန်ပြည်ရှိ မြို့ရွာများပျက်စီးရခြင်းမှာ ဇက်ပလင် တီထွင်သော လေသင်္ဘောလာရောက်ဗုံးကြဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဇက်ပလင်ကို အစွဲပြု၍၊ ထိုလေသင်္ဘောကို 'ဇက်ပလင်' ဟူ၍ အမည်ပေးထားလေသည်။ 

ကောင့် ဇက်ပလင်သည် ၁၈၃၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၈ ရက် နေ့၌ ဂျာမနီနိုင်ငံ ဗါးဒင်နယ်၊ ကွန်စတန်မြို့တွင် ဖွားမြင်၏။ ငယ်စဉ်ကပင် စစ်ပညာကို သင်ကြားခဲ့၍၊ အသက် ၂ဝ အရွယ်၌ ဂျာမန်စစ်တပ်တွင် စစ်ဗိုလ်အဖြစ်အမှုထမ်းခဲ့၏။ အမေရိကန်ပြည်တွင်းစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားသောအခါ၊ သူသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ သွားရောက်၍ ပြည်ထောင်စုသားများဖက်မှ အပျော်တမ်းတပ်တွင် ပါဝင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ သူသည် လေကြောင်းပညာတွင် လွန်စွာဝါသနာပါသောကြောင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ရှိနေစဉ် မီးပုံးပျံတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စီးနင်းလိုက်ပါခဲ့ဘူးလေသည်။ ဂျာမနီသို့ ပြန်ရောက်သောအခါ၊ ၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် ဩစတြီးယန်း စစ်ပွဲ၌၎င်း၊ ၁၈၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်ဂျာမန်စစ်ပွဲ၌၎င်း ဝင်ရောက်ဆင်နွဲခဲ့၍၊ ဗိုလ်ချုပ်မှူး အဆင့်အတန်းထိ ရာထူးတိုးမြှင့်ခြင်းကို ခံခဲ့ရလေသည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်မှ အငြိမ်းစားယူခဲ့ပြီးနောက်၊ လေကြောင်းခရီးလွှင့်ပညာတွင် စိတ်အားထက်သန်စွာ စူးစိုက်လေ့လာခဲ့သည်။ ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် သူပထမဦးဆုံး ဆောက်လုပ်သော လေသင်္ဘောမှာ လေထဲ၌မိနစ် ၂ဝ ကြာမျှ ပျံဝဲနေနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ မြေပြင်ပေါ်သို့ သက်ဆင်းသောအခါတွင် ပျက်စီးသွား၏။ သို့သော် သူသည် အားမလျော့ဘဲ ဆက်လက်ကြိုးစားလာခဲ့ရာ ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် သူ၏လေသင်္ဘောများသည် တစ်နာရီလျှင် မိုင် ၃ဝ နှုန်းနှင့်ပျံသန်းနိုင်၍၊ နောက်တစ်နှစ် တွင် ၃၅ မိုင်နှုန်းထိတိုးတက်၍ ပျံသန်းလာနိုင်၏။

  

ထို့နောက် ဇက်ပလင်တို့သည် တဖြည်းဖြည်းတိုးတက် ကောင်းမွန်လာ၍၊ ပထမကမ္ဘာ စစ်အတွင်းက အင်္ဂလန်ပြည်ပေါ်သို့ အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ပျံသန်းဝင်ရောက်ကာ ဗုံးကြဲနိုင်ခဲ့ကြလေသည်။

  

ကောင့် ဖာဒီနန် ဖွန်ဇက်ပလင်သည် ၁၉၁၇ ခုနှစ် မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ရှားလော့တင်ဗတ်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ သူကွယ်လွန်သည့် အချိန်ခန့်တွင် အသစ်ပေါ်လာသောလေယာဉ်ပျံများကြောင့် လေသင်္ဘောတို့သည် ပျောက်ကွယ်သွားကြလေသည်။ သို့ရာတွင် ဇက်ပလင်သည် လေကြောင်းပညာကို စတင်လမ်းထွင်ပေးခဲ့သည့် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သဖြင့် ဂျာမန်တို့၏ လေးစားခြင်းကိုသာမက ကမ္ဘာတစ်ဝှန်းလုံး၏ လေးစားခြင်းကိုလည်း ခံရပေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)
ပုံသဏ္ဌာန် : အပင်
- အရည်ရွှမ်းသော နှစ်ရှည်ခံ ပင်ငယ် သက်ပြင်း မျိုး ဖြစ်၍ အမြင့် ၁-၄ ပေ ခန့် ထိမြင့် ၏ ။ ပင်စည် ထောင်မတ်၍ ပေါက်၏။
အရွက် - မျက်နှာချင်း ဆိုင် ထွက်၏။ ဘဲဥပုံ သဏ္ဌာန် ရှိ၍ ရွက် ထိပ် ဝိုင်းပြီး ရွက်ရင်း အနည်းငယ် သွယ်သည် သို့မဟုတ် ဝိုင်း သည်။ ရွက်နား ပတ်လည် အဝိုက် ငယ် ကလေးများ ရှိသည်။ ရွက်ပြားချော ၍ အသားထူ ပြီး အရည်ရွှမ်းသည်။ ရွက်နား များသော အားဖြင့် ခရမ်းညို ရောင်ရှိသည်။
အပွင့်
- အနီ သို့မဟုတ် ခရမ်းရောင် ဖြစ်ပြီး စိမ်းညိုရောင် ပွင့်ခံ ရွက်ဖြင့် ဖုံးအုပ် ထား၏။ အပွင့်သည် ပွင့်တံရှည် ပေါ်တွင် ပဒေသာ ပင်ကဲ့သို့ စုရုံး ပြွတ်ခိုင် လျက် ပွင့်၏။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ : အပင် ၊ အရွက်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ : မြန်မာ နိုင်ငံ အနှံ့အပြား တွင် တွေ့ရသည်။ သဘာ၀ ပေါက်ပင် ဖြစ်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင်
-မြန်မာ ဆေးကျမ်း များ အလိုအရ ၎င်းဆေးပင် သည် အနာများ ကို စင်ကြယ်အောင် သုက် သင် တတ်၏ ။ အသားနု တက်စေ၏ ။ သွေးများကို ချုပ်စေ၏ ။ သွေးကြော ငယ်များတွင် များစွာ အကျိုးပြု ၏ ။ သွေးကြော ငယ်ကလေး များ အား တွန့်ခြင်း၊ ရှုံ့ခြင်း ကို ဖြစ်စေ သဖြင့် အရေပြား မှ လည်းကောင်း ၊ ဝမ်းသွားရာ မှ လည်းကောင်း ၊ မြင်းသရိုက် ရောဂါ မှ လည်းကောင်း ၊ နှာခေါင်း ပါးစပ် ခံတွင်း မှ လည်းကောင်း ယိုကျသော သွေးများကို မြန်စွာ ချုပ်တည်း စေနိုင်၏။
အသုံးပြုပုံ-
အပင်
၁။ ၎င်းဆေးပင် သည် ယိုစီးကျ သော သွေးများ ကို ရပ်တန့် ချုပ်တည်း သော နေရာတွင် နတ်ဆေး သဖွယ် ဖြစ်၏။
အရွက်
၁။ ၁။ ထိခိုက် ရှနာနှင့် သွေးစိမ်း ထွက်သော အနာ များကို ရွက်ကျ ပင်ပေါက် ရွက် မီးကင်၍ ကပ်ပေးက သွေးများ ရပ်စဲ ၍ အနာကျက် လွယ်၏။
၂ ။ အရွက်ကို ကြိတ်ညှစ်၍ ရသော အရည်ကို လိမ်းပေးမူ အနာစက် ၊ အနာမီးလျှံ ၊ မွေးကျွတ်နာ များ ပျောက်၏။
၃ ။ ရွက်ကျ ပင်ပေါက် ရွက်ကို မီးကင်၍ ထိခိုက် ရောင်ရမ်းနေသော ဒဏ်ရာ များကို ကပ်ပေးပါက ရောင်ရမ်း ကျဆင်း၍ ဒဏ်ရာ များ သက်သာ ပျောက်ကင်း၏။
၄ ။ ရွက်ကျ ပင်ပေါက် ရွက် ၁ ရွက် ၂ ရွက် ကို ငရုတ်ကောင်း အနည်းငယ် ထည့်၍ ညက်စွာ ကြိတ်ပြီး သောက်က ဆီးပူ ၊ ဆီးချုပ် သွေးမြင်း သရိုက် နှင့် လူပျိုနာ ကြောင့် ဖြစ်သော အနာ များ ပျောက်ကင်း၏။
၅ ။ အရွက် ကို ကြိတ်၍ ရသော အရည်ကို သောက်ပေး ပါက ကာလ ဝမ်းရောဂါ ပျောက်ကင်း ၏။
၆ ။ အရွက်ရည် ကို လိမ်းပေးက အဆစ်လွှဲ ၊ အကြောထုံးခြင်း နှင့် မီးလောင်သော အနာများ ပျောက်ကင်း ၏။
၇ ။ အပူအား ကြီး၍ ဖြစ်သော မျက်လုံး ပူခြင်း၊ ယားခြင်း၊ ကျိန်း ခြင်း ၊ ရောင်ရမ်းခြင်း အတွက် ၎င်း အရွက် သက်သက် ကို ညက်စွာ ကြိတ်၍ လည်းကောင်း ၊ အအေးလွန် ၍ ဖြစ်သော မျက်စိနာ အတွက် ၎င်း အရွက် ကြိတ်ပြီးသား တွင် နနွင်း စစ် အနည်းငယ် ထည့်ကာ ခပ်နွေးနွေး ပြု၍ လည်းကောင်း အုံပေးပါ က မျက်စိနာ ပျောက်၏။

ကိုးကား
-------

1. ↑  *Kalanchoe pinnata* (Lam.) Pers.။ Kew Science။  2020-10-14 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑
ရှေးပဝေသဏီအခါကပင် လူတို့သည် ပင်လယ်ရေကြောင်း သွားလာနိုင်ရန် ဖောင်များ၊ လှေငယ်များ၊ လှေကြီးများ၊ ရွက်သင်္ဘောများ စသည်ဖြင့် တီထွင်ကာ သွားလာခဲ့ကြသည်။ အစပိုင်းတွင် ဖောင်များ၊ လှေငယ်များဖြင့် သွားလာကြရာမှ ၁၉-ရာစုခန့်တွင် ရွက်သင်္ဘောများကို တွင်ကျယ်စွာအသုံးပြုလာကြသည်။
၁၉-ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ကမ္ဘာ့အလျင်မြန်ဆုံး သင်္ဘောကြီးများမှာ ရွက်သင်္ဘောများဖြစ်သည်။ အချို့ ရွက်သင်္ဘောကြီးများတွင် ရွက်တိုင်ပေါင်းများစွာ ထူထားပြီး ရွက်များကို အသုံးပြုကာ ပင်လယ်ပြင်ကို ဖြတ်သန်းကြသည်။

အချို့ရွက်သင်္ဘောများတွင် ရွက်ပေါင်း ၃၀-ကျော်အထိ ပါဝင်ပြီး မီတာ ၁၀၀-မြင့်သည့်ရွက်တိုင်များ ပါဝင်သည်။ ရွက်များတွင်လည်း ကန့်လန့်ရွက်နှင့် ဒေါင်လိုက်ရွက်ဟုရှိပြီး ကန့်လန့်ရွက်များ၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ လေးထောင့်ပုံဖြစ်သည်။ ဒေါင်လိုက်ရွက်များ၏ပုံမှာ တြိဂံပုံဖြစ်သည်။

ရွက်သင်္ဘောများတွင် ရှည်လျားပြီး ထိပ်ချွန်သည့် ဦးပိုင်းက ရေကို လျင်မြန်စွာခွဲထုတ်နိုင်သည်။ ရွက်သင်္ဘောများကို အဓိကအားဖြင့် လေအားဖြင့် မောင်းနှင်ရသောကြောင့် လေအားကို ရနိုင်သမျှ ရအောင် ယူကြရသည်။ အလျင်မြန်ဆုံး ရွက်သင်္ဘောဖြစ်သည့် Cutty Sark သင်္ဘောသည် လေအားရရှိရန် စတုရန်း မီတာ ၃၀⁠၀၀-ရှိသော ရွက်ကြီးကို အသုံးပြုပြီး တစ်နာရီ ၃၁-ကီလိုမီတာနှုန်းထိ သွားနိုင်သည်ဟု သိရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  The Best Ever Book of Questions & Answers.
**အရွယ်နုရုံ မယ်ဥဒုံ** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

အကြောင်းအရာ
-----------

အရွယ်နုရုံ မယ်ဥဒုံ
------------------

သမ္ဘာရေ ကြာလေပြောင်ရစ်ကဲ့၊ ရွာရွှေတောင်၊ မြေအောင်မောင်းတွင်မှ၊ မောင်ကောင်းလှိုင်၊ ယိုင်ပျက်စီးသော်ကြောင့်၊ ဆက်ပြီးလျှင်စီမံဘို့၊ သူကြီးကလန် ထိုးကာလျှောက်ကြ၊ ကိုးယောက်နှင့် တဆယ်ကျော်။  

  

များခြွေရွေ၊ သားတွေသမီးတွေနှင့်၊ အိမ်ကြီးရခိုင်ဆောက်လို့၊ ဆိုင်ပေါက်တွင် ဝင်လာမစဲပ၊ ပုဝါဖဲတပုံ၊ ခြည်စုံပိုးငဲ့ပြင်၊ ကုန်မျိုးစုံအတန်တန်နှင့်၊ ဦးဖိုးမှန် အသရေတက်သူမို့၊ ဂေဇက်စာ ထွက်လာရောက်တဲ့အောင်၊ ဝန်ထောက်တော်နယ်ပိုင်နှင့်၊ အရေးပိုင်လေးခရိုင်ချုပ်ကယ်ကြောင့်၊ ပေးထုတ်မိန့်တော်။  

  

မျိုးအဆွေခြံရံတဲ့၊ ဖိုးဖေမှန်တိုက်သူကြီးငဲ့၊ ဇနီးကြင်သူမဲ့သော်ကြောင့်၊ လူဧည့်သည်ဆိုက်ရောက်လာခဲ့ရင်၊ ထိုက်လျောက်စွာ ဆေးရေကွမ်းငယ်နှင့်၊ ပေးကမ်းသူ မမြင်သေးသောကြောင့်၊ ရင်သွေးတွေစူမအောက်ရှာဘု၊ ရွေးကောက်၍ရွာအပေါ်၊ ကညာမော်သမျှအပျိုပေါင်း။  

  

သူ့အရွယ်တူ အမယ်မငယ်က၊ တုပသူမယှဉ်လာနှင့်၊ ရှုစရာ နုအသဝါစိမ်းပေမို့၊ အသပြာ တသိန်းငွေတန်မဲ့အရုပ်ပေ၊ ပင်္ဂုတ္တိုရ် ဟိုလုလင်က၊ သဖန်းပင် လမ်းတွင်ချခဲ့၊ နန်းမစံဒေဝီဖြစ်လေသို့၊ ဤခေတ်တွင် အရာခံသည့်၊ ဦးဖိုးမှန်ဝိဒေဟနှင့်၊ ရှုမကုန်ဥဒုမ္ဗရ ငယ်တို့၊ ဆုံကြကာဂဟေစပ်မီအောင်၊ နှစ်ဦးနှစ်ဖြာ ဖူးစာနတ်ကယ်က၊ ကူးတတ်ချက်ကောင်း။

ခက်ဆစ်
------

၁။ သမ္ဘာရေ = ကုသိုလ်ကံ အဆောက်အဦး၊ အရည်အသွေး။

၂။ ကလန် = ရွာကိုအုပ်ချုပ်ရသူ အကြီးအကဲ။

၃။ ဂေဇက်စာ = ရုံးမှထုတ်ဆင့်သောစာ (လိပ်)။

၄။ ပိင်္ဂုတ္ထိုရ် = ပင်္ဂုတ္ထရလုလင်။

၅။ ဝိဒေဟ = ဝိဒေဟရာဇ်မင်း။

၆။ ဥဒုမ္ဗရ = ဥဒုမ္ဗရဒေဝီ (သဖန်းပင်မှ ရသူ)။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော ခေါင်းစဉ်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------
အရွက်ဝန်
--------

အရွက်ဝန်သည် ရွှေမြို့တော် မြို့တွင်းမြို့ပြင် ရပ်စု၊ ကွက်စုများအတွင်း ကိုယ်ရေပြားရောဂါ ဖြစ်ပွားနေသူများအား ကူးစက်ပြန့်ပွားမှုမရှိစေရေး၊ 
ရွှေကြက်ယက်ပင်လယ်ပြင်၊ အရှေ့ဖျားကျေးရွာတို့၌ စုစည်းနေရာချထားရေး စသည့်တာဝန်များကို လုပ်ဆောင်ရသူဖြစ်သည် ။ အရွက်ဝန်သည် လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို အလုပ်ခေါင်း၊ အကွက်ခေါင်းတို့နှင့် ညှိနှိုင်းတိုင်ပင် လုပ်ဆောင်ရသည်။

ဗဒုံမင်း လက်ထက်
---------------

အရွက်ဝန်ရာထူးနှင့် ပက်သက်၍ အထောက်အထားများစွာ မတွေ့ရှိရပါ ။ ဗဒုံမင်း( ဘိုးတော်ဘုရား ) (၁၇၈၂ - ၁၈၁၉ ) လက်ထက်တွင် အရွက်ဝန် အဖြစ် နေမျိုးနန္ဒသူရကို ခန့်အပ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရ၏ ။ အရွက်ဝန် နေမျိုးနန္ဒသူရသည် ၁၁ နိုဝင်ဘာ ၁၇၈၅ ခုနှစ်တွင် ယိုးဒယားသို့ စစ်ချီရာတွင် တပ်တစ်တပ်အား အုပ်ချုပ်လိုက်ပါ စစ်မှုထမ်းခဲ့ရကြောင်း တွေ့ရှိရသည် ။

စစ်ကိုင်းမင်းနန်းတက်စ
---------------------

စစ်ကိုင်းမင်း ( ဘကြီးတော် ) နန်းတက်စ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် ကျော်သူနရာအား အရွက်ဝန် ရာထူးပေးအပ်ခဲ့သည် ။ သို့သော် ၅ စက်တင်ဘာ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် အရွက်ဝန် ကျော်သူနရာအား ရာထူးမှထုတ်ပယ်ကာ ဂုတ္တပုဏ္ဏယက္ခအာဠာဝကကဝေအား အရွက်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့၏ ။ ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် အရွက်ဝန်ရာထူးနှင့် ပက်သက်၍ အထောက်အထားမတွေ့ရတော့ပေ။

အရွက်ဝန် ဦးအုံ
--------------

သီပေါမင်း ( ၁၈၇၈ - ၁၈⁠၈၅ ) လက်ထက်တွင် အရွက်ဝန်အဖြစ် သံတောင်ဆင့် ဦးအုံအား ခန့်အပ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရ၏ ။

ကိုးကား
-------

1. ↑  တင်နိုင်တိုး၏ ဝန်တစ်ရာ စာအုပ် ၂၇-၅-၂၀⁠၀၉
**အရှင်တေဇနိယ** သည် ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။

အတ္ထုပ္ပတ္တိ
------------

အရှင်တေဇနိယကို ၁၉၆၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့ စနေနေ့ (၁၃၂၄ ခုနှစ် တန်ခူးလဆန်း ၃ ရက်နေ့) တွင် ခမည်းတော် ဦးကျင်မောင်ကြီး + မယ်တော် ဒေါ်ညွန့်စိန် တို့က ရန်ကုန်မြို့၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။

ရဟန်းဘဝ
-------

အရှင်တေဇနိယသည် ၁၉၉၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ မြောက်ဥက္ကလာပမြို့နယ်၊ ရွှေဥမင်တောရရိပ်သာ၌ ရွှေဥမင်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဘဒ္ဒန္တကောသလ္လကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြုကာ ရဟန်းဝတ်ခဲ့သည်။

ရေးသားခဲ့သည့် စာအုပ်များ
------------------------

### အင်္ဂလိပ်ဘာသာ

1. Don't Look Down on the Defilement, they will laugh at you
2. Awareness Alone is not enough.
3. The practice of Mindfulness will change you.
4. Dhamma Everywhere.

### မြန်မာဘာသာ

1. သဘောထားမှန်မှ အားထုတ်ပါ
2. နံနက်ခင်းအသိပေးတရားများ
3. ဘဝထဲမှာ တရားရှိစေချင်ပါတယ်

သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ
--------------------

ဆရာတော်သည် မင်္ဂလာဒုံမြို့နယ် ပတ္တမြားမြို့သစ်၊ ကုန်းတလပေါင်းကျေးရွာ "ရွှေဥမင်ဓမ္မသုခတောရရိပ်သာ" ၏ ကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ ဆရာတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4 5 6  ဘဝထဲမှာ တရားရှိစေချင်ပါတယ်
**သေက္ချတောင် ဦးတိလောက** (၁၈၇၂-၁၉၃၂) သည် သေက္ချတောင်တွင် မှီတင်းကာ သာသနာသုံးရပ် ပြန့်ပွားအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ရဟန်းကျော် ဖြစ်သည်။

ငယ်ဘဝ
-----

စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ ခေါသန္တီကျေးရွာ (ယခင် ပန်းချီတိုက်)၌ သက္ကရာဇ် ၁၂၃၃ ခု၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၉ ရက်၊ စနေနေ့ညနေတွင် မွေးသည်။

ငယ်စဉ်က ခေါသန္တီ၏တောင်ဘက် ငှက်ပျောတောရွာ၌ သီတင်းသုံးသော မောင်းထောင်းတိုက်ထွက်၊ တိပိဋကဓရဟု ထင်ရှားသည့် ဦးဇဝနထံတွင် သာမဏေပြုသည်။ ၁၂၅၃ ခု၊ နယုန်လတွင် ယင်းဆရာတော်အား ဥပဇ္ဈာယ်ပြုကာ ပဉ္ဇင်းတက်သည်။ ဝါဆိုလရောက်သော် မုံရွာရှိ လယ်တီဆရာတော်ထံသွားကာ ပညာယူသည်။

နေ့အခါ စာတက်ခြင်း၊ သာမဏေများအား စာသင်ခြင်း ပြုရ၍ ညဉ့်မှသာ စာကြည့်သည်။ မီးအိမ်မှာ မှိုင်းချွတ်ရခြင်း၊ မီးစာလဲရခြင်း၊ ဆီဖြည့်ရခြင်း စသော ဗလိဗောဓများလှရာ ရေနံဆီပုံးကို အပေါ်ပေါက်ဖောက်၍ ညဉ့်ပေါက်အောင် စာကြည့်သည်။ ကြာသော် မျက်စိနာ စွဲကာ မျက်လုံးများရောင်လာသည်။လွန်မင်းလှရာ လယ်တီဆရာတော်က ရှင်တိလောကအနီးရှိ ပေများအား သိမ်းရန်ပင် မိန့်ခဲ့ရသည်။ ရောဂါပျောက်ပြီးမှ အချိန်ကန့်ကာ စာကြည့်ခွင့် ပြန်ပေးခဲ့သည်။ လယ်တီတိုက်၌နေစဉ်ပင် "နေက္ခမ္မဝိဓာန ဒီပနီ" ကို ရေးသည်။

တောထွက်ခြင်း
------------

တရားအားထုတ်ရန် အကြံဖြင့် ၁၂၅၉ ခုတွင် လယ်တီမှခွာကာ ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်ရန် နေရာရှာသည်။ ကျိုက်ထိုမြို့အရှေ့ဘက် ၂ မိုင်အကွာရှိ သေက္ချတောင်ကို ရွေးချယ်ဖြစ်သည်။ ထိုမှစ၍ **သေက္ချတောင် ဦးတိလောက** ဟု ထင်ရှားလာသည်။

ဘဝနိဂုံး
--------

၁၂၉၃ ခု၊ ဒုတိယဝါခေါင်လပြည့်ကျော် ၉ ရက်တွင် လေထိုးနာစွဲရာ ဆရာအများ ကုသော်လည်း မသက်သာဘဲ လပြည့်ကျော် ၁၃ ရက် ညဉ့် ၂ ချက်တီးတွင် စံလွန်လေသည်။

ရေးသားခဲ့သော စာပေများ
---------------------

* နေက္ခမ္မဝိဓာန ဒီပနီ (၁၂၅၈)
* အရိယာမဂ္ဂ ဒီပနီ (၁၂၆၂)
* ပဏ္ဍိတဝေဒနိယ ဒီပနီ (၁၂၆၇)
* နိရုတ္တိပဒ ဗျဉ္စနီ ပါဠိသဒ္ဒါကျမ်း
* တိုင်းကြီးသေဠက အဆုံးအဖြတ်ကျမ်း
* ဝိနိစ္ဆယ ပကာသနီ
* အဘိဓမ္မတ္ထသရူပ ဒီပနီ
* စတုဗ္ဗိဓာဗျာကရဏ ကျမ်း
* မင်္ဂလာအဆုံးအဖြတ် စသော ဝိနစ္ဆယအမျိုးမျိုး

ကိုးကား
-------

1. ↑  မောင်စိုးထိုက် (သုံးဆယ်)။ "ဆံတော်ရှင်ကျိုက်ထီးရိုးစေတီတော်မြတ်ကြီး - သမိုင်းစုံ၊ အံ့ဖွယ်ရာများနှင့် ဗုဒ္ဓ၊ ဓမ္မ သံဃ ပူဇာ"။ ရန်ကုန်မြို့၊ အမေ့သားထိုက်စာပေ၊ ၂၀၁၅၊ မေ။
2. ↑  ကျော်နန္ဒအောင်။ "ကျေးဇူးတော်ရှင် သေက္ချတောင် ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဝိပဿနာရှုနည်းအကျဉ်း"။ အပ္ပမာဒ။ စာ ၈၂-၈၅။
**ဂမုန်းကိုယ်ရံကြီး**

Poison Bulb (ကိုယ်ရံကြီး)
-------------------------

* Botany Term : Crinum asiaticm Linn
* Species/Family : Amaryllidaceae

  

ပုံသဏ္ဌာန် : အပင် အရွက်များ မြေမှ ကပ်ထွက်သည်။ ပင်စည်မဲ့သည်။ ဥတက် အလွန်ကြီး၍ အဖြူရောင်ရှိသည်။ အရသာ ခါးစပ်စပ်ရှိသည်။
အရွက် ရွက်ပြား ချောသည်။ ၁၁/၂ ပေ မှ ၄ ပေထိရှည်သည်။ မြေမှစု၍ထွက်သည်။ ရွက်နားညီ၍ ရွက်ထိပ်ချွန်သည်။ လှိုင်းတွန့်အနည်းငယ်ရှိသည်။ အသားထူသည်။ စိမ်းစိုသော အရောင်ပေါ်တွင် အဝါရောင် အစင်းငယ်များ ရောထွေးနေသည်။ အရွက် ထောင်မတ်သည်။
အပွင့် အဖြူရောင် ရှိသည်။ အနံ့မွှေးသည်။ မိုးရာသီတွင် ပွင့်၏။
အသီး အနည်းငယ် လုံးဝိုင်းသည်။ အစေ့တစ်စေ့သာ ပါဝင်သည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ : အရွက် ၊ ဥ ။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ : မြန်မာနိုင်ငံ အပူပိုင်းဒေသတွင် ပေါက်သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ ။ ။ အရိုင်းပင်နှင့် အသင့်အတင့် စိုက်ပျိုးပင်အဖြစ် နှစ်မျိုးလုံး တွေ့ရသည်။
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင် ။ ။ မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ အပင်သည် ပူ စပ် ခါးသည်။ အဆိပ်ပြေစေသည်။ လေ ၊ သလိပ် ၊ ဆီး တို့ကို ကောင်းစေသည်။
အသုံးပြုပုံ-

### အရွက်

၁ ။ အရွက်ကို ပြုတ်၍ ရေချိုးခြင်း ၊ အရည်ပျစ်ပျစ်သွေး၍ လိမ်းခြင်းပြုက အဖောအရောင်ရောဂါပျောက်၏။
၂ ။ ခါးနာခြင်း ၊ ဒူးရောင်ခြင်း ရောဂါများအတွက် အရွက်ကို နွမ်းအောင် မီးခဲနှင့်ကပ်၍ အပူဓာတ်မကုန်မီ နာသော နေရာနှင် ရောင်သော နေရာများတွင် တစ်နာရီခန့် စည်းပေးက ပျောက်၏။

### ဥ

၁ ။ ဥကို သွေးလိမ်းပါက အနာမီး ၊ အနာလျှံ ပျောက်၏။ သို့သော် ယား၏။
၂ ။ အဆိပ်သင့်ပါက လျှာကို ပွတ်ရုံနှင့် ပျောက်ကင်းစေသည့် နန်းတွင်း လျှာပွတ်ဆေးတွင် ကိုယ်ရံကြီးဂမုန်းကို အထူးထည့်သွင်း အသုံးပြုကြ၏။

ကိုးကား
-------

1. ↑  EOL Crinum asiaticum။  2009-05-23 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑