recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ပုဇွန်နှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည် တမ်ပူရာTendonTenzaru (Tempura and Soba)Tempura Udon
**တမ်ပူရာ** (天ぷら သို့မဟုတ် 天麩羅) သည် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ ပင်လယ်စာများပါဝင်သည့် ဂျပန်အကြော်စုံ ဖြစ်သည်။

ပြင်ဆင်ခြင်း
------------

### ပါဝင်သည့်ပစ္စည်းများ

ရိုးရာနည်းအတိုင်း ချက်ပြုတ်သည့် တမ်ပူရာတွင် ပင်လယ်စာအမျိုးမျိုးနှင့် အသီးအရွက်များသည် အဓိက ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။

#### ပင်လယ်စာ

တမ်ပူရာတွင် လူကြိုက်အများဆုံးမှာ ပုဇွန်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည် အဲဘိတမ်ပူရာ ဖြစ်သည်။ တမ်ပူရာပြုလုပ်ရာတွင် ပါဝင်သည့် ပင်လယ်စာများမှာ အောက်ပါတို့ ဖြစ်သည်။

* prawn
* shrimp
* ပြည်ကြီးငါး
* scallop
* ကဏန်း
* *ayu* (sweetfish)
* *anago* (conger eel)
* ငါး
* Catfish
* white fish
* cod
* haddock
* pollock
* coley
* plaice
* skate
* ray
* Huss (Various fish species including *Galeorhinus*, *Mustelus*, *Scyliorhinus*, *Galeus melastomus*, *Squalus acanthias* – also known as Spiny dogfish or "Rock salmon")
* rock salmon (a term covering several species of dogfish and similar fish)
* whiting
* Japanese whiting
* Sea bass
* Sea perch

#### ဟင်းသီးဟင်းရွက်

ဟင်းသီးဟင်းရွက်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည် တမ်ပူရာကို ယဆအိတမ်ပူရာဟု ခေါ်သည်။ ဤတမ်ပူရာပြုလုပ်ရာတွင် ပါဝင်လေ့ရှိသည့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်တို့မှာ အောက်ပါတို့ ဖြစ်သည်။

* bamboo shoots
* bell pepper
* broccoli
* butternut squash
* carrot
* eggplant
* *gobo* (burdock, *Arctium lappa*)
* green beans
* *kabocha*
* mushrooms
* okra
* onion
* pumpkin
* potato
* sweet potato
* *renkon* (lotus root)
* shiitake mushroom
* shiso leaf
* yam

ကိုးကား
-------
ရှင်နန္ဒာဘိဓဇ (ဆုံထားဆရာတော်; ၁၀၈၀ − ၁၁၄၆) သည် ကျမ်းပြု သာသနာပိုင်ဆရာတော် ဖြစ်သည်။

ဘဝ
--

ဆရာတော်ကို ၁၀၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် အနောက်တိုက် ပေါက်မြင့်ရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယယ်အမည်မှာ ဦးစံဘလူး ဖြစ်သည်။ ရဟန်းဘွဲ့တော်သည် ရှင်နန္ဒမာလာ ဖြစ်သည်။

ရေမိန်ဆရာတော် အရှင်ကလျာဏဓဇထံတွင် စာပေကျမ်းဂန်များ သင်ယူခဲ့သည်။ ထို့နောက် စလင်းမြို့သို့ ကြွတော်မူခဲ့သည်။ ဝိနည်းတော်တစ်စောင် ပြုစုတော်မူခဲ့ရာ ထိုကျမ်းကို ထန်းတပင်ဆရာတော်က စဉ့်ကူးမင်းအား ပြုသခဲ့သည်။ မင်းကြီးသည် ကြည်ညိုသဖြင့် လေးထပ်ဇေတဝန်ရွှေကျောင်းကို "ဘုံကျော်ဝေယန်" ဟု သမုတ်ကာ လှူဒါန်းခဲ့ည်။ 

ဆရာတော်သည် ဘိုးတော်ဘုရား၏ သားတော်များ ကိုးကွယ်ခြင်းလည်း ခံရကာ အိမ်ရှေ့မင်း မိဖုရားကျောင်းတော်ကို "မင်္ဂလာဝေယန်" ဟု သမုတ်ကာ လှူဒါန်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သာသနာပိုင်အဖြစ်လည်း အပ်နှင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဆရာတော်သည် ရဟန်းပျိုဘဝကတည်းက ကျမ်းဂန်များ ပြုစုခဲ့သည်။

ရရှိခဲ့သော တံဆိပ်တော်များ
-------------------------

ဆရာတော်သည် နရိန္ဒာဘိဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု၊ နရိန္ဒာဘိသီရိဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု စသည့် တံဆိပ်တော်များ ကပ်လှူခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ပျံလွန်တော်မူခြင်း
------------------

ဆရာတော်သည် ၁၁၄၆ ခုနှစ်တွင် ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။

ပြုစုခဲ့သည့် ကျမ်းများ
----------------------

၁။ သုတ္တသင်္ဂဟပါဠိတော်နိသျသစ်၊

၂။ ဒွါဒသနိပါတ်ဇာတ်အဋ္ဌကထာနိသျ၊

၃။ တေရသနိပါတ်ဇာတ်အဋ္ဌကထာနိသျ၊

၄။ သုတ္တသင်္ဂဟအဋ္ဌကထာနိသျ၊

၅။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာနိသျ၊

၆။ ဇိနာလင်္ကာရစာကိုယ်နိသျ၊

၇။ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟအဋ္ဌကထာနိသျ၊

၈။ အဖေဂ္ဂုသာရဒီပနီအမေးအဖြေ၊

၉။ သုတ်ပါထေယျအဋ္ဌကထဂဏ္ဌိ၊

၁၀။ သုတ်မဟာဝါအဋ္ဌကထာဂဏ္ဌိ၊

၁၁။ သာသနသုဒ္ဓိဒီပကျမ်း။

မှတ်စု
------

1. ↑  မင်းလှသီရိသီဟသူ၏ မှတ်တမ်း၌ ရှင်နန္ဒာဘိဓဇဟု ရှိသည်။ ပိဋကတ်တော်သမိုင်း၌ကား နရိန္ဒာဘိသီရိသဒ္ဓမ္မဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုဘွဲ့ရ ဗန့်ကျီတိုက်စီရင်စု ဆုံထားရွာဇာတိဟု ဖော်ပြသည်။ ဘွဲ့တော်ကိုလည်း ရှင်နန္ဒမာလာ ဟု ဖော်ပြသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4 5  လှသမိန် (၁၉၆၁)။ *ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်မြို့: ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက်။ pp. ၂၆၊ ၂၇။
**ဗြိတိသျှကောင်စီ**သည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးမရမီ အချိန်မှစပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ထားရှိခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီမှ ၁၉၆၅ ခုနှစ်အထိ (ယခု)ပန်းဆိုးတန်းလမ်းဟုခေါ်သော ဖယ်ရာလမ်းတွင် ရုံးခန်းဖွင့်လှစ်ထားခဲ့ပြီး ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင်ပင် ပိတ်ခဲ့ရသည်။

၁၉၈၀ ဝန်းကျင်ခန့်တွင် ဗြိတိသျှသံရုံးရှိ အခန်းတစ်ခန်းတွင် ဗြိတိသျှယဉ်ကျေးမှုဌာနအမည်ဖြင့် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်မှစပြီး ဗြိတိသျှကောင်စီ(British Council)အမည်ကို ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့သည်။ အဆိုပါနှစ်တွင်ပင် မန္တလေးမြို့တွင် ရုံးခွဲတစ်ခုကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။

ဗြိတိသျှကောင်စီသည် ယူကေနိုင်ငံ၏ ပညာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ နိုင်ငံပေါင်း ၁၀၀ ကျော်တွင် ပြည်သူလူထုများကြားတွင် သုတပညာနှင့် အကြံဉာဏ်များဖလှယ်ခြင်းအားဖြင့် ယူကေနှင့် ဆက်ဆံရေးနှင့် ယုံကြည်မှု တိုးတက်ကောင်းမွန်နိုင်စေရန် ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။ အနုပညာ၊ ပညာရေး၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ၊ သိပ္ပံပညာနှင့် အားကစားကဏ္ဍများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်နေသည်။ ဗြိတိသျှကောင်စီသည် နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခု မဟုတ်သဖြင့် ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် လက်တကမ်းအကွာတွင်သာ လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗြိတိသျှကောင်စီသည် မြန်မာလူငယ်များ၏ ရည်မှန်းချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ရန်အတွက် ပညာရေး၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာသင်ကြားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး စသည့်အခွင့်အလမ်းများကို ဖန်တီးပေးလျက် ရှိသည်။ ယူကေနိုင်ငံတွင် ပညာသင်ကြားနိုင်ရေး အကြံပြုဆွေးနွေးခြင်း၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ သင်ကြားရေးနှင့် သင်ယူရေးကို တိုးတက်စေရန် အထောက်အကူပေးခြင်း၊ ယူကေစာမေးပွဲများအား ကြီးမှူးကျင်းပပေးခြင်းနှင့် ခေတ်မှီစာကြည့်တိုက် ဝန်ဆောင်မှုများပေးခြင်း စသည်တို့ကို အလေးထား ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။

ရန်ကုန်မြို့နှင့် မန္တလေးမြို့ရှိ ဗြိတိသျှကောင်စီရုံးခွဲများသို့ နေ့စဉ်လူပေါင်း ၁၀၀၀ ကျော်ခန့် လာရောက်ပြီး ဝန်ဆောင်မှုများကို အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

British Council Myanmar, Media Information Pack
ရှင်တေဇယန္တ (၁၁၃၆ - ၁၂၀၉) သည် "နေရင်းဆရာတော်"  ဟု ထင်ရှားခဲ့သည့် ဆရာတော် ဖြစ်သည်။

ဘဝ
--

ဆရာတော်ကို ၁၁၃၆ ခုနှစ်တွင် ပုခန်းကြီးမြို့၊ အရှေ့လက် နေရင်းရွာတွင် ဖွားမြင်ခဲသည်။ ငယ်မည် "မောင်ကွမ်" ဖြစ်သည်။ မိဘများမှာ မောင်ရင်မောင်နှင့် ရှင်ဝင်းသာတို့ ဖြစ်ကြသည်။
အရွယ်ရောက်သည့်အခါ "ရှင်တေဇယန္တ" ဘွဲ့ဖြင့် ရဟန်းပြုခဲ့သည်။ ရတနာပူရ စတုတ္ထမြို့တည် မင်းတရားလက်ထက်တွင် စလင်းမင်းသားသည် အင်းဝမြို့တောင်ဘက်၌ အုတ်ကျောင်းဆောက်လုပ်ကာ ကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ 
အမရပူရမြို့သို့ ရောက်သောအခါ မြို့တော်၏ မြောက်မျက်နှာ ဆင်တဲကျောင်းတိုက်တွင် အတွင်းဝန် ပေါက်မြိုင်မြို့စား မောင်မှုံက ကျောင်းကြီးဆောက်လုပ်ဆဲတွင် ဝါဆိုကျောင်း၌ သီတင်းသုံးခဲ့သည်။
ဆရာတော်သည် "ဇနိန္ဒာဘိသီရိပရမဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု" တံဆိပ်တော်ကို ရခဲ့သည်။

ပျံလွန်တော်မူခြင်း
------------------

ဆရာတော်သည် ၁၂၀၉ ခုနှစ်၊ နယုန်လပြည့်ကျော် ၁၀ ရက်နေ့တွင် ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။

မှတ်စု
------

1. ↑  တနင်္ဂနွေမင်းလက်ထက် မဏိရတနာဆရာတော် ရှင်အရိယာလင်္ကာရသည် နေရင်းရွာဇာတိဖြစ်၍ နေရင်းဆရာတော်ဟုပင် မှတ်သားကြသေးသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  လှသမိန် (၁၉၆၁)။ *ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်မြို့: ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက်။ pp. ၆၇။
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

အမှု—**ဘိက္ခုနီကျောင်းသို့သွား၍ ဩဝါဒပေးမှု**။

အမှုသည်—**ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းများ**။

ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းများ
-----------------

ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် ဘိက္ခုနီတို့၏ ကျောင်းသို့သွား၍ ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းမတို့အား ဩဝါဒပေးကြလေ၏၊ အခြား ရဟန်းမတို့သည် ထိုဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းမတို့အား "ဩဝါဒခံယူဘို့ရန် သွားကြစို့"ဟု ခေါ်လာသောအခါ ကိုယ်တော်များက မိမိတို့ထံလာ၍ ဩဝါဒ ပေးကြသောကြောင့် မိမိတို့လိုက်ဘို့ မလိုကြောင်းကို ပြောကြလေသည်၊ ထိုဘိက္ခုနီတို့သည် ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့ကို "ဘိက္ခုနီကျောင်းသို့ လာ၍ ဩဝါဒ ပေးရမလား"ဟု ကဲ့ရဲ့ကြပြီးလျှင် ရဟန်းယောက်ျားတို့အား လျှောက်ထားလေသည်၊ ထို့ကြောင့် ဘုရားရှင်သိတော်မူရကား "ယော ပန ဘိက္ခု ဘိက္ခုနုပဿယံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒေယျ, ပါစိတ္တိယံ။"ဟု မူလပညတ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်။

အနုပညတ် ထပ်တော်မူရပုံ
---------------------

ထိုကဲ့သို့ ပညတ်တော်မူပြီးနောက် မိထွေးတော်ဂေါတမီ မကျန်းမမာ ဖြစ်နေရာသို့ ထေရ်ကြီးတို့သည် ဂိလာန အမေးလာကြစဉ်, မိထွေးတော်က တရားဟောဘို့ရန် တောင်းပန်သောအခါ "ဘိက္ခုနီကျောင်းသို့လာ၍ တရားမဟောကောင်း" ဟု အမိန့်ရှိ၍ တရားမဟောဘဲ နေကြလေသည်၊ ထို့နောက် ဘုရားရှင်ကြွလာတော်မူသောအခါ "ရှေးတုန်းက တရားနာရလို့ နေသာထိုင်သာရှိတဲ့ အကြောင်း, ယခု တရားမနာရသဖြင့် မချမ်းသာကြောင်း"လျှောက်သောကြောင့် "အညတြ သမယာ... တတ္ထာယံ သမယော, ဂိလာနာ ဟောတိ ဘိက္ခုနီ, အယံ တတ္ထ သမယော။"ဟု ဖြည့်စွက်၍ အနုပညတ်ထပ်တော်မူရလေသည်။

မြန်မာပြန်
----------

အကြင်ရဟန်းသည် သွား၍ ဆုံးမသင့်ရာ အခါ မဟုတ်ဘဲ ဘိက္ခုနီကျောင်းသို့ သွား၍ ဘိက္ခုနီတို့ကိုဆုံးမအံ့၊ ပါစိတ် အာပတ်သင့်၏၊ သွား၍ ဆုံးမသင့်ရာ အခါကား ဘိက္ခုနီ မကျန်းမမာ ဖြစ်နေသောအခါတည်း။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  အရှင်ဇနကာဘိဝံသ (၁၉၉၆)။ *ဘုရားဥပဒေတော်ကြီး*။
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

အရှင်အာနန္ဒာ ဝံသနိုင်ငံ ကောသမ္ဗီမြို့ ဃောသိတာရုံကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် အညတရ ပုရိသ၏ ပင့်လျှောက်ချက်အရ ဘိက္ခုနီကျောင်းသို့ ကြွတော်မူပြီး ဂိလာနဟန်ဆောင် ဘိက္ခုနီအား အာဟာရသမ္ဘူတကာယ၌ "အာဟာရ" တဏှာသမျှ တကာယ၌ "တဏှာ၊ မာနသမျှတကာယ၌ "မာန"တို့ကို ပယ်ဖျောက်ပုံ၊ မေထုနသမ္ဘူတကာယ၌ မေထုနကို အကြွင်းမဲ့ပယ်ဖျောက်ရန် ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပုံကို အကျယ်ဟောပြတော်မူရာ အရှင်အာနန္ဒာထေရ် ကိုအကြောင်းပြု၍ဖြစ်နေသော ဆန္ဒ ရာဂ ကင်းပျောက်သွားသဖြင့် ဘိက္ခုနီက အပြစ်ကိုဝန်ချတောင်းပန်ပုံ၊ အရှင်အာနန္ဒာက ခံယူပုံ၊ အရိယဝိနယ၌ အပြစ်ကို အပြစ်အားလျော်စွာသိမြင်၍ အပြစ်အားလျော်စွာ ကုစားခြင်း၊ နောင်အခါ မဖြစ်အောင်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းသည် ကြီးပွား တိုးတက်နိုင်ပုံကို အရှင်အာနန္ဒာ မိန့်ကြားတော်မူကြောင်းကို ပြဆိုသည့်သုတ်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -အံ၊၁၊၄၆၂-၄။ အံ၊မြန်၊၁၊၄၅-၇။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၄၁-၂။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ စတုက္ကနိပါတ၊ ၄-စတုတ္ထပဏ္ဏာသက၊ (၁၆) ၁-ဣန္ဒြိယဝဂ္ဂ၊ နဝမသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
Ethnic cultureတမ်းပလိတ်:SHORTDESC:Ethnic cultureHakka people are widely remembered for building walled villages to defend themselves during Punti-Hakka Clan Wars.
**Hakka culture** (တရုတ်: 客家文化) refers to the culture created by Hakka people, a Han Chinese Subgroup| ဟန်တရုတ်အုပ်စု, across Asia. It encompasses the shared language, various art forms, food culture, folklore, and traditional customs. Hakka culture stemmed from the culture of Ancient Han Chinese, who migrated from တရုတ်ပြည် အလယ်ပိုင်းလွင်ပြင် to what is modern day's တရုတ်ပြည် တောင်ပိုင်း during the 6th to 13th century, and intermixed with local non-Han ethnic groups such as the Miao people|မြောင်. It has also been influenced by the cultures of surrounding Han Chinese groups, such as the Cantonese| လက်တို and the Hoklo| လက်ရှည်. Having historically lived in the mountains of Southern China and being minority groups in many of the surrounding Chinese provinces, Hakka have developed a culture characterized by reservedness, stability, and frugality.

ကိုးကား
-------

1. ↑  客家文化源于河洛文化။ 20 December 2010 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  24 January 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Jian-xin, Z. H. O. U. (2005). Ethnic Identity, Culture Consciousness and Hakka Culture [J]. Journal of Guangxi University For Nationalities (Philosophy and Social Science Edition), 2.
3. ↑  Deng-qiu, C. A. I. (2004). On Pluralism of the Formation of the Hakka Culture [J]. Journal of Sanming College, 3, 015.

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | ဝီကီမီဒီယာ ကွန်မွန်းစ်တွင် ***Hakka culture*** နှင့် ပတ်သက်သော မီဒီယာ ရှိသည်။ |
Hall of worship
**အိုးမိဝကျောင်းတော်** သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ နာရစီရင်စု၊ ဆခုရိုင်မြို့တွင် တည်ရှိသည့် ရှင်တိုးကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျောင်းတော်တွင် ရုပ်ပွားတော်များ၊ ပစ္စည်းများ မရှိပေ။ ကျောင်းတော်သည် မိဝတောင်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ကျောင်းတော်တွင် ခန်းမရှိသော်လည်း နတ်များကို ကိုးကွယ်ဝတ်ပြုရန် ထားရှိခြင်း မရှိပေ။ အိုးမိဝကျောင်းတော်သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ သက်တမ်းအရှည်ကြာဆုံး ရှင်တိုးကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

အိုးမိဝကျောင်းတော်၏ သမိုကြောင်းသည် မိဝတောင်နှင့် ဆက်စပ်မှု ရှိသည်။ ခိုဖွန်ခေတ်ကာလအစောပိုင်းတွင် ယာမတိုဘုရင်များနှင့် ခေါင်းဆောင်များသည် မိဝတောင်၌ နတ်ဘုရားများကို အရိုအသေပေးကြသည်။ အိုးမိဝကျောင်းတော်သည်လည်း အဓိကဝတ်ပြုရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ မိဝကျောင်းတော်တွင် ရှင်းတိုးပုံစံများ ပါရှိသည့်အတွက် နောက်ပိုင်းတွင် မိဝရှင်းတိုးဖြစ်လာခဲ့သည်။

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* Official Site (Japanese)
* Official Site (English)

ကိုးကား
-------

1. ↑  Ponsonby-Fane, Richard. (1964).  *Visiting Famous Shrines in Japan,* pp. 252-286.
2. ↑  (in အင်္ဂလိပ်) Ōmiwa Shrine site
3. ↑  Tamura, page 21
4. ↑  Brown (1993), 116-117.
|  |
| --- |
| **၁၈၈၃** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဩဂုတ်လ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ | ၃၁ |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

(၃၁) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
|  |
| --- |
| **၁၈၉၁** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဩဂုတ်လ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ | ၃၁ |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

(၃၁) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
**ဩဂတ်စတတ်ဘာ့ဂ် နှင့် ဖော်လ်ကန်လပ်စ် နန်းတော်** များသည် ၁၉၈၄ ခုနှစ်မှစ၍ ယူနက်စကို၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ်စာရင်းဝင်ခဲ့သော ဂျာမနီနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း ရိုင်း-ဝက်စ်ဖေးလယား ရှိ ဘရားမြို့ တွင်ရှိသော သမိုင်းဝင်အဆောက်အဦး အစုအဝေးဖြစ်သည်။ အဆိုပါအဆောက်အဦးများသည် ကျယ်ဝန်းသော ဥယျာဉ်များနှင့် နန်းတော် ဥယျာဉ်၏ သစ်ပင်များနှင့် ချိတ်ဆက် နေကြသည်။ ဩဂတ်စတတ်ဘာ့ဂ် နန်းတော် နှင့် ၎င်း၏ပန်းခြံများသည် ဘရားနန်းတော် ဖျော်ဖြေပွဲများအတွက် နေရာတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ မက်စ်အန်း ပြတိုက်သည် အနီးအနားတွင် တည်ရှိသည်။ 

ထိုနန်းတော်များအား ၁၈ ရာစုအစတွင် တည်ဆောက် ခဲ့ကြပြီး ဝစ်တဲဘက်ရှ် မိသားစုဝင် ကိုလုံး၏ အာ့ခ်ဘစ်ရှော့ ဘာဗေးရီးယားမှ ကလဲမန်း ဩဂတ်စ်မှ တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဗိသုကာပညာရှင်များမှာ ယိုဟန်း ကော့နရက် ရှလောင်း နှင့် ဖရန်ဆွာ ဒီ ကျူဗေးလီ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဩဂတ်စတာဘာ့ဂ် နန်းတော်၏အဓိက အဆောက်အဦးသည် အင်္ဂလိပ် အက္ခရာ ယူ ပုံသဏ္ဍန် အဆောက်အအုံ ဖြစ်ပြီး အဓိက အထပ်သုံးထပ်နှင့် ထပ်ခိုးနှစ်လွှာရှိသည်။ လှပသောလှေကားကို ယိုဟန်း ဘာတာရှာ နျူးမန်း မှဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့သည်။ 

ဥယျာဉ်များအား ဒိုမီနစ် ဂျီရတ်မှ ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့သည်။ နန်းတော်၏ တောင်ဘက်ရှိ ကျယ်ပြန့်သော ပန်းဥယျာဉ်ကိုလည်း ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့သော်လည်း ၁၉ ရာစုတွင် ပီတာ ဂျိုးဆက်လန်း မှ ပြန်လည် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး မြင်ကွင်းကျယ် ဥယျာဉ် အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ထိုနေရာအား ပြန်လည် ထိန်းသိမ်းရန် ကြိုးစားခြင်းသည် ခက်ခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရင်းမြစ် အဖြစ်ရနိုင်သော ပစ္စည်း ရှားပါးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ 

ဖော်ကန်ဟော့စ် အမဲလိုက်အိမ်ကို ဖရန်ဆွာ ဒီ ကျူဗေးလီးမှ ဒီဇိုင်းဆွဲပြီး ၁၇၂၉ မှ ၁၇၄၀ အထိ နင်ဖန်ဘာ့ခ် နန်းတော်ပန်းခြံရှိ အမာလီယန်ဘာ့ခ် အမဲလိုက်အိမ် ပုံစံအတိုင်း တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ 

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး မကြာမီ မှစ၍ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တိုင်အောင် ဩဂတ်စတာ့ဘာ့ဂ် အား ဂျာမန် သမ္မတ၏ နိုင်ငံတော် ဧည့်သည်များအတွက် ဧည့်ခံခန်းမအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထိုနေရာမှ ထိုအချိန်က ဖက်ဒရယ် ဂျာမနီသမ္မတနိုင်ငံ ၏မြို့တော် ဖြစ်ခဲ့သော ဘွန်းမြို့မှ မဝေးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ 

* စခလော့ခ် ဩဂတ်စတတ်ဘာ့ဂ်သည် ပန်းခြံ၏ ရေကန်တွင်ရောင်ပြန်ဟပ်သည်
* စခလော့ခ် ဩဂတ်စတာ့ဘာ့ဂ် ၏အနောက်ဘက်မျက်နှာစာ
* ဖော်လ်ကန်လပ်စ် အမဲလိုက်အိမ်
**မောင်နီမှိုင်း(ကျောက်တန်း)**(၁၉၅၇ ဩဂုတ် ၂ မွေးဖွား) သည် မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ 

အမည်ရင်းမှာ ဦးသောင်းဝင်း ဖြစ်သည်။ ဖခင် ဦးသာဇီ၊ မိခင် ဒေါ်တင်ညိုတို့မှ ၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၂)ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်တန်းမြို့နယ်၊ ကန်ပြောင်ကျေးရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး မွေးချင်း (၁၁)ယောက်အနက် (၆)ယောက်မြောက် သားဖြစ်သည်။

ငယ်စဉ်က အမက(ကန်ပြောင်)၊ အလက(ပျဉ်းမကန်)၊ အထက(၁) (သန်လျင်)နှင့် အထက(ကျောက်တန်း)တို့တွင် ဒသမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ အထက်တန်းကျောင်းသားဘဝမှာပင် ဖလင်စတားစာ‌စောင်တွင် ကဗျာများစတင်ရေးသားခဲ့သည်။

ကမ္ဘာ့ကြက်ခြေနီနေ့၊ တပ်မတော်နေ့ နှင့် မူးယစ်ဆေးဝါးတိုက်ဖျက်ရေးနေ့ အထိမ်းအမှတ် စာပေပြိုင်ပွဲ (ကဗျာပြိုင်ပွဲ)များတွင် ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ နှင့် အထူးဆု (၁၂)ကြိမ်၊ ဝတ္ထုတို အထူးဆု (၁)ကြိမ် ရရှိခဲ့သည်။

"အမေနေတဲ့ရွာကလေးနှင့် အခြားကဗျာများ" ဖြင့် ၂၀၀၇ခုနှစ်၊ စာပေဗိမာန်စာမူဆု (ကဗျာပေါင်းချုပ်) တတိယ ၊ "အဖေမသေပါနှင့် အဖြူရောင်သစ္စာကဗျာများ" ဖြင့် ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ စာပေဆု (ကဗျာပေါင်းချုပ်) တတိယ၊ "ဇာတိပုည ဂုဏ်မာန - ဇာတိမာန်၊ ဘဝ၊ ရသကဗျာများ" ဖြင့် ဒုတိယအကြိမ် စိမ်းလန်းရွှေပြည် စာပေပြိုင်ပွဲ (ကဗျာပေါင်းချုပ်-စာမူ) ၂၀၁၉ခုနှစ်တွင် အထူးဆု (၁) စသည့် စာပေဆုများ ရရှိခဲ့သည်။

စာပေတာဝန်များအဖြစ် ကျောက်တန်းမြို့နယ်၊ မြို့နယ်စာရေးဆရာအသင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံသတင်းစာဆရာအသင်း(နာယက၊ ကျောက်တန်းမြို့နယ်)အဖြစ်လည်းကောင်း ယနေ့တိုင် ထမ်းဆောင်လျက်ရှိပြီး ကဗျာ၊ ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထုတိုများကို စဉ်ဆက်မပြတ် ရေးသားလျက်ရှိသည်။

စီမံကိန်းရေးဆွဲရေးဦးစီးဌာနတွင် အငယ်တန်းစာရေးအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ပြီး အငြိမ်းစားယူခဲ့ပြီး ကျောက်တန်းမြို့နယ်၏ ဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများအတွက် ရပ်မိရပ်ဖတစ်ဦးအနေဖြင့် စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ကဗျာ၊ စာပေများကို ဆက်လက်ရေးသားလျက်ရှိပြီး ကျောက်တန်းမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ် နှင့် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတို့တွင် ကျောက်တန်းမြို့နယ် ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်အဖွဲ့ခွဲ ဥက္ကဋ္ဌ  အဖြစ် (၂)ကြိမ်တိုင်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁)ရက်နေ့၊ ည (၈)နာရီအချိန်တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ရုံး၊ မင်္ဂလာခန်းမအတွင်းတွင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ မြို့နယ် (၄၄)မြို့နယ်မှ မြို့နယ်ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်အဖွဲ့ခွဲများ၏ ဥက္ကဋ္ဌ၊ အတွင်းရေးမှူးများနှင့်အတူ အာဏာသိမ်းစစ်အာဏာရှင်များ၏ ခေါ်ယူထိန်းသိမ်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  စာပေဗိမာန်စာမူဆုစာရင်း
2. ↑
3. ↑  မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ။ 5 February 2021 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  17 February 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**မောင်ထင်** (၂၁ မတ် ၁၉၀၉–၂၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၀၆) သည် မြန်မာအမျိုးသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၉၀၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးတရောင်၊ အမိ ဒေါ်စိန်ပွင့် တို့မှ ဧရာဝတီတိုင်း လပွတ္တာမြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးထင်ဖတ် ဖြစ်သည်။

ငယ်စဉ်ဘဝ
--------

လပွတ္တာမြို့ဦးခန္တီကျောင်းနှင့် ဦးဘိုးထွန်းကျောင်းများတွင် စတင်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့မအမျိုးသား အထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ခဲ့သည်။ မြောင်းမြတိုင်းရင်းသားအထက်တန်းကျောင်း မှ ဟိုက်စကူးဖိုင်နယ်၊ ၁၉၃၃ တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဘီအေ(ဝိဇ္ဇာဘွဲ့) ရရှိအောင်မြင်ခဲ့သည်။

ကျင်လည်ရာဘဝ
-----------

၁၉၃၅ တွင် မြောင်းမြမြို့ တိုင်းရင်းသား အထက်တန်းကျောင်းတွင် အထက်တန်းပြဆရာ လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၆-၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် မြို့ပိုင်၊ ၁၉၄၃-၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံခြားရေးဌာန လက်ထောက်အတွင်းဝန်၊ ၁၉၄၄-၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် သတင်းနှင့်ဝါဒဖြန့်ချိရေးဌာန ဒုတိယအတွင်းဝန်၊ ၁၉၄၆-၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အသံလွှင့်ဌာန ညွှန်ကြားရေးဝန်၊ ၁၉၄၇-၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် လူမှုဝန်ထမ်းဝန်ကြီးဌာန (ခေတ္တ) ရခိုင်တိုင်းမင်းကြီး၊ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ပြန်ကြားရေးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူး အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ပြီး အစိုးရအမှုထမ်းဘဝမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။

၁၉၅၀-၅၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်သတင်းစာ အုပ်ချုပ်မှုအယ်ဒီတာ၊ ၁၉၅၅-၅၈ ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန် စွယ်စုံကျမ်း အတိုင်ပင်ခံ၊ ၁၉၅၇-၇၇ တွင် လန်ဒန်တိုင်း သတင်းထောက်နှင့် အလွတ်သတင်းစာဆရာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာအသင်း ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၉ တွင် မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းစာဆရာအသင်း ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။
၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန မြန်မာစာအဖွဲ့ အချိန်ပြည့်အဖွဲ့ဝန်အဖြစ် တာဝန်ပေးခြင်းခံရသည်။ ထို့အပြင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သမိုင်းဌာနတွင် သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန် ပြုစုရေးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် *ငဘ* ဝတ္ထုကို တရုတ်၊ ရုရှား၊ အိန္ဒိယ၊ ဂျပန် ဘာသာများဖြင့် ပြန်ဆိုထုတ်ဝေခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှစ၍ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ နှစ်ဘာသာဖြင့် စာအမျိုးမျိုး ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။

ကွယ်လွန်ခြင်း
-------------

၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၉ ရက် နံနက် ၈ နာရီတွင် အင်းစိန်မြို့နယ် နေအိမ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။

ရေးသားခဲ့သောစာအုပ်များ
----------------------

* ကိုဒေါင်း (၁၉၃၇)
* မြို့အုပ်မင်းဆိုး ဘုံရုံကဗျာ (၁၉၃၇ -၁၉၄၁)
* ဘာအရေးကြီးဆုံးလဲနှင့်အာဇာနည်မိခင်ပြဇာတ် (၁၉၄၄)
* ငဘ (၁၉၄၇)
* ရာဇဓမ္မသင်္ဂဟကျမ်းနှင့်ယောမင်းကြီးဦးဖိုးလှိုင် အတ္ထုပ္ပတ္တိ (၁၉၆၀)
* မျိုးဖျက်ရန်သူ (၁၉၆၀)
* ဗမာ့နိုင်ငံရေးသုခမိန် (၁၉၆၅)
* ပုရှ်ကင်၏မုန်တိုင်းထဲကနဖူးစာနှင့်အခြားဝတ္ထုတိုများ (၁၉၆၅)
* မြန်မာ့လယ်ယာမြေစနစ် (၁၉၆၆)
* မိုပါဆွန်းဝတ္ထုတိုများ (၁၉၆၆)
* လောကအမြင် (၁၉၆၇)
* မောင်ထင်၏ဝတ္ထုတိုများ (၁၉၆၈)
* ကမ္ဘာ့စာပေအညွှန်း (၁၉၇၄ - ၁၉၈၇)
* အံ့ဖွယ်ပုံပြင် (၁၉၇၄)
* မြို့အုပ်ပုံပြင် (၁၉၇၆)
* အနာဂတ္တိကျမ်း (၁၉၇၇)
* မြင်ဝါတောင် (၁၉၇၇)
* ဂါလီဗာခရီးစဉ် (၁၉၈၁) အမျိုးသားစာပေဆု - ဘာသာပြန်
* ဂန္ထဝင်သံခိပ် (၁၉၉၉)

ရရှိခဲ့သောဆုများ
----------------

* ပခုက္ကူဦးအုန်းဖေတစ်သက်တာစာပေဆု - ၁၉၉၄
* အမျိုးသား စာပေဆု (ဘာသာပြန်) - (၁၉၈၁) *ဂါလီဗာခရီးစဉ်* ဖြင့်
* မိဘမေတ္တာစာပေဂုဏ်ရည်ဆု (ဒုတိယအကြိမ် မြတ်မိခင်စာပေဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဆု - ၁၉၉၆)
* အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာစာပေဆု (ဝိဇ္ဇာဘာသာရပ်) - ၂၀၀၃

ကိုးကား
-------
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

ဘုရားရှင် ကာသိနိုင်ငံ ဗာရာဏသီမြို့တော်အနီး ဣသိပတနမိဂဒါဝုန်တော ဝယ် သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ဥပါသကာအခြံအရံငါးရာနှင့်အတူ ဓမ္မဒိန္နဥပါသကာ ရောက်ရှိလာပြီး မိမိတို့အား ဒီဃရတ္တဟိတသုခဖြစ်စေရန် ဩဝါဒ၊ အနုသာသနီပေးတော်မူရန် လျှောက်ထားသဖြင့် ဩဝါဒအနုသာသနီ ချီးမြှင့်တော်မူသောအခါ ထိုဩဝါဒ အနုသာသနီကို မိမိတို့လူသားများ မကျင့်နိုင်ကြသဖြင့် ငါးပါးသီလ၌ တည်သည့်လူသားတို့အား ဥတ္တရိဓမ္မကို ဟောတော်မူရန် လျှောက်ထားသဖြင့် သောတာပတ္တိယင်္ဂတရားလေးပါးကို ဟောတော်မူပါသည်။ မိမိတို့၌ ယင်းတရားများ တည်ရှိနေပုံကို လျှောက်ထားသည့်အခါ သင်တို့ သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို ကောင်းစွာ ရအပ်ပေ၏ဟု ဘုရားရှင် မိန့်တော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ၌ ဥပါသကာငါးရာစီ အခြံအရံရှိသော ဥပါသကာ (၇)ဦးနှင့် ဘုရားရှင် မိန့်ကြားတော်မူအပ်သော ကျင့်သုံးရမည့် သုတ်တော်များ သရုပ်ကို ဖွင့်ပြပြီး မနိုင်သောဝန်ကို တောင်းပန်ကြခြင်းကြောင့် ဘုရားရှင်က ကြီးလေးသော ဝန်ကို မိန့်ကြားတော်မူပုံ အစရှိသည်တို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။

ဋီကာ၌လည်း ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၃၊၃၅၆။ သံ၊မြန်၊၃၊၃၆၁-၂။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၂၁-၂။ သံ၊ဋီ၊၂၊၅၃၇။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၁၁-သောတာပတ္တိသံယုတ္တ၊ ၆-သပ္ပညဝဂ္ဂ၊ တတိယသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
ခေတ်မွန် အဘိဓာန်နှင့် ရှေးမွန် အဘိဓာန်ပြုစုခဲ့သော 'ဟာရီလီယိုနတ်ရှော့တို'(Harry Leonard Sharto (M.A))ကို ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်လာပြီး ဘီလူးကျွန်းမုဒွန်းရွာ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင် ကောသလ္လတိုက်ကျောင်း၌ ဘုရားကြီးကျောင်းသားအဖြစ် နေထိုင်ကာ မွန်စကားဖြင့် မွန်စာများကို သင်ကြားခဲ့သည်။ သူ၏ ရှေးဦးမွန်ဆရာမှာ လန်ဒန်တက္ကသိုလ်၌ ပညာသင်ကြားခဲ့သော ကျုံဒိုးအနီး ကော့ကျိုက်ရွာသား အရှင်ဝါယမဖြစ်သည်။

  

ရှော့တိုသည် ခေတ်မွန်စာကို လေ့လာပြီး လန်ဒန်မြို့သို့ ပြန်၍ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် A Dictionary of Modern Spoken Mon ခေါ် 'ခေတ်မွန်စကား ပြောအဘိဓာန်' ကို ပြုစုထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ဇနီးဖြစ်သူနှင့် အတူ မော်လမြိုင်မြို့၌ တစ်နှစ်ကြာနေထိုင်ကာ မွန်စာပေနှင့် မွန်ယဉ်ကျေးမှုများကို လေ့လာခဲ့သည်။ ထို့နောက် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပြန်၍ လန်ဒန်တက္ကသိုလ်မှ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မွန်ကျောက်စာအဘိဓာန်ကျမ်းကို ပြုစုထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထို့နောက် သူသည် လန်ဒန်တက္ကသိုလ်၌ မြန်မာစာ ပါမောက္ခဒေါက်တာ လှဖေကဲ့သို့ မွန်ခမာပါမောက္ခ ဖြစ်လာသည်။
၁၉၉၅ ခု ၊ ဇူလိုင်လတွင် လန်ဒန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
**အိုးမိဆိုခ** (大晦日) သို့မဟုတ် **အိုးဆုဂိုမိုရိ** (大晦) သည် နှစ်တစ်နှစ်၏ နောက်ဆုံးနေ့တွင်ကျင်းပသည့် ဂျပန်ရိုးရာပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ နှစ်တစ်နှစ်၏ ၁၂ လပိုင်း နောက်ဆုံးနေ့တွင် ကျင်းပသည့် ပွဲတော်ဖြစ်သည်။ မဲဂျိခေတ်ကာလတွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်ကို အသုံးပြုမှုစတင်ခဲ့ခြင်းနှင့်အတူ ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် (နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်) နှင့်အတူ လက်ရှိအချိန်တွင် ကျင်းပလျက်ရှိသည်။

ရင်းမြစ်များ
------------

### ဝေါဟာရ

လနှင့်နေ၏ ရွေ့လျားပြောင်းလဲမှုကို အခြေခံထားသည့် ဂျပန်ပြက္ခဒိန်တွင် လတစ်ခုချင်းစီတိုင်း၏ နောက်ဆုံးနေ့ကို မိဆိုခ (晦日) ဟု ခေါ်သည်။ မူလအဓိပ္ပါယ်မှာ "မိဆို" ကို 三十 ဟု ရေးကြပြီး သုံးဆယ်ရက်မြောက်နေ့ကို ဆိုလိုသည်။ သို့သော်လည်း "မိဆိုခ" သည် လတစ်ခု၏ ကြာချိန်ကာလပေါ်မူတည်ကာ တစ်ခါတစ်ရံ ၂၉ ရက်မြောက်နေ့တွင် ကျရောက်သည်လည်း ရှိသည်။ ၁၂ လပါရှိသည့် နှစ်တစ်ခု၏ နောက်ဆုံးနေ့ကို "အိုးမိဆိုခ" (大晦日) ဟု ခေါ်ကြသည်။ 大 အက္ခရာသည် နှစ်တစ်နှစ်၏ နောက်ဆုံးနေ့ကို ရည်ညွန်းပြီး "ကြီးမြတ်သည့်သုံးဆယ်ရက်နေ့" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ မဲဂျိခေတ်ကာလ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ၏ တစ်စိတ်တပိုင်းအနေဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်ကို ၁၈၇၃ ခုနှစ်တွင် ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် အိုးမိဆိုခပွဲတော် (သို့) နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်သည်လည်း ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ကျရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့ကို ရှေးကျသည့်အသံထွက်ပုံထွက်နည်းဖြင့် "အိုးဆုဂိုမိုရိ" ōtsugomori (大晦) ဟု သိုကြသည်။ ထိုအသံထွက်သည်လည်း ဆုခိဂိုမိုရိ tsukigomori (月隠り)၏ အတိုကောက်ဖြစ်ပြီး "လတစ်လ၏ နောက်ဆုံးနေ့" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။

### လုပ်ဆောင်မှုများ

Otakiage (ja), a ritual bonfire in a shrine
Kitsune no Gyoretsu (Ōji 2010)
Kitsune no Gyoretsu (Ōji 2010)
ပုံမှန်အားဖြင့် အရေးပါသည့် လုပ်ဆောင်မှုများသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို လန်းဆန်းစွာ စတင်ရန်အတွက် ဖြစ်သည်။ အချို့သော လုပ်ဆောင်မှုများတွင် အိမ်သန့်ရှင်းခြင်း၊ အကြွေးများကို ပေးချေခြင်း၊ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်အောင်လုပ်ခြင်း (မကောင်းသော ဝိဉာဉ်များနှင့် မကောင်းသောကံများကို မောင်းထုတ်ဖယ်ရှားခြင်းကဲ့သို့) နှင့် နှစ်တစ်ခု၏ ကုန်ခါနီးနာရီအချိန်များတွင် ရေချိုးကာ နားနားနေနေနေထိုင်ခြင်းဖြင့် အချိန်ကို ကုန်ဆုံးစေခြင်း စသည့်နည်းလမ်းများ ပါဝင်သည်။ မကြာသေးသောကလများတွင် မိသားစုဝင်များနှင့် သူငယ်များများ စုဝေးကြကာ ပါတီပြုလုပ်ခြင်းများနှင့် NHK တွင် ပြသသည့် Kōhaku Uta Gassen (紅白歌合戦, "Red/White Singing Battle") ကို လေးနာရီကြာကြည့်ရှုခြင်းများ ပြလုပ်လာခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံပြိုင်ပွဲများ ကြည့်ရှုခြင်းများလည်း လုပ်ဆောင်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုဓလေ့သည် ရှေးယခင်ကလည်းက ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုတွင် တည်ရှိလာခဲ့သည့် toshigamisama (歳神様) or toshitokusama (歳徳様) စသည်တို့နှင့် ဆက်စပ်မှု ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  Sosnoski၊ Daniel, ed. (August 5, 2014) [1996]။ "Omisoka"။ *Introduction to Japanese Culture*။ North Clarendon, Vermont: Tuttle Publishing။ p. 66။ ISBN 978-4-8053-1313-8။ LCCN 95062169။
2. ↑  Tanaka၊ Stefan (August 22, 2004)။ "Prelude: Times, Pasts, History"။ *New Times in Modern Japan*။ Princeton, New Jersey: Princeton University Press။ p. 15။ ISBN 0-691-11774-8။ LCCN 2003066411။
3. ↑  大晦日(おおみそか)と正月 Omisoka & Shogatsu။ Nihongo Instructor Club။ February 3, 2017 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  February 2, 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  Nishitsunoi၊ Masayoshi (May 23, 1958)။ *年中行事事典* [*Encyclopedia of Annual Events*] (ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့်)။ Tōkyōdō Shuppan။ p. 123။
**ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးစေတီတော်** (विश्व शान्ति स्तूपा) သည် နီပေါနိုင်ငံ၊ လုမ္ဗိနီတွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စေတီပုထိုးတစ်ခုဖြစ်ကာ နစ်ပွန်ဇင်ငြိမ်းချမ်းရေးဘုရားဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ စေတီတော်ကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ တစ်သန်းခန့် အကုန်အကျခံကာ ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များက ဒီဇိုင်းဆွဲတည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ‌စေတီတော်သည် လုမ္ဗနီ၏ ဗဟိုလမ်းကြောင်း၏ အစနေရာတွင် တည်ရှိကာ အခြားတစ်ဖက်တွင် မာယာဒေဝီကျောင်းတော် တည်ရှိသည်။ ဤစေတီတော်မှ မာယာဒေဝီကျောင်းတော်သို့ အကွာအဝေးသည် ၃.၂ ကီလိုမီတာ ဖြစ်သည်။ စေတီတော်အပေါ်သို့ တက်ရာ လှေကားထစ်များသည် အဆင့်အားဖြင့် သုံးဆင့်ရှိသည်။ စေတီတော်သည် အဖြူရောင်ဖြစ်ပြီး ကြမ်းပြင်သည် ကျောက်ကြမ်းခင်း ဖြစ်သည်။ စေတီတော်တွင် ကြီးမားသည့် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်လေးဆူသည် အရပ်လေးမျက်နှာကို မျက်နှာမူလျက် တည်ရှိသည်။

စေတီတော်၏ အောက်ခြေအနီးအနားတွင် ဂျပန်လူမျိုးရဟန်း Unataka Navatame) ၏ သင်္ချိုင်းတည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် အိန္ဒိယမှ ဓားပြများက ထိုအနီးအနားတွင် ပစ်ခတ်ခံရကာ သေဆုံးခဲ့သည်။

စေတီတော်၏ မြောက်ဘက်ရှိ နေရာဒေသကို Sarus ကြိုးကြာငှက်များကို အဓိကထားကာ ငှက်များကျက်စားရာနေရာတစ်ခုအဖြစ် ထားရှိသည်။

ရုပ်ပုံများ
-----------

* အရှေ့ဘက်မြင်ကွင်း အရှေ့ဘက်မြင်ကွင်း
* ဥယျာဉ်အား မြင်ရပုံ ဥယျာဉ်အား မြင်ရပုံ
* ရွှေဆင်းတုတော် ရွှေဆင်းတုတော်
* အဝင်ပေါက်မှ မြင်ကွင်း အဝင်ပေါက်မှ မြင်ကွင်း
* ဘေးဘက်မှ မြင်ကွင်း ဘေးဘက်မှ မြင်ကွင်း

ကိုးကား
-------

1. 1 2  World Peace Pagoda- World Heritage Journeys Buddha။  2020-08-22 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။[*လင့်ခ်သေ*]
2. ↑  World Peace Pagoda | Nepal Attractions။ *Lonely Planet*။  2020-08-22 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Castleman၊ Seth။ Pilgrims, Peace, and Politics: Lumbini, Birthplace of Gautama Buddha။ *Tricycle: The Buddhist Review*။  2020-08-22 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  Lumbini hosts sarus crane festival to raise awareness on the endangered bird။  2020-08-22 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
Hubble Space Telescope ဖြင့် ရိုက်ကူးထားသော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာကမ္ဘာ၏ ပုံရိပ်
ယေဘူယျသဘောအရ "**ကမ္ဘာလောက**" (အင်္ဂလိပ်: World) ဟူသော ဝေါဟာရသည် အရာဝတ္တုများ စုစုပေါင်း၊ အဖြစ်မှန် တစ်ခုလုံး သို့မဟုတ် အရာအားလုံးကို ရည်ညွှန်းသည်။ ကမ္ဘာလောက၏ သဘောသဘာဝကို နယ်ပယ်အသီးသီးတွင် အယူအဆများ ကွဲပြားစွာ ခံယူထားကြသည်။ အချို့သော အယူအဆများသည် ကမ္ဘာလောကကို ထူးခြားသည်ဟု မြင်ကြသော်လည်း အချို့က "ကမ္ဘာလောကများ" ဟု ပြောဆိုကြသည်။ အချို့က ကမ္ဘာလောကကို ရိုးရှင်းသော အရာဝတ္ထု တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး အချို့က ကမ္ဘာလောကကို အစိတ်အပိုင်းများစွာဖြင့် ရှုပ်ထွေးသော အရာတစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကြသည်။ *သိပ္ပံနည်းကျ စကြဝဠာဗေဒ* တွင် ကမ္ဘာကြီး သို့မဟုတ် စကြဝဠာကို "အာကာသနှင့် အချိန်၊ အရာအားလုံး၊ ဖြစ်ခဲ့ပြီးသော၊ ဖြစ်လိမ့်မည်ဖြစ်သော" ဟု အများအားဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် *Modality သီအိုရီများ*က အရာဝတ္ထုများ မည်သို့မည်ပုံ ဖြစ်နိုင်ခြင်းဟု ပြီးပြည့်စုံပြီး တသမတ်တည်းဖြစ်နိုင်သော နည်းလမ်းအဖြစ် ပြောဆိုကြသည်။ *ရှုမြင်သုံးသပ်မှုဗေဒ* အရ ကမ္ဘာကြီးအား အကြီးဆုံး မိုးကုတ်စက်ဝိုင်း သို့မဟုတ် "မိုးကုပ်စက်ဝိုင်းအားလုံး၏ မိုးကုတ်စက်ဝိုင်း" အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ *စိတ်၏ဒဿန* တွင် လောကသည် စိတ်၏ကိုယ်စားပြုသောအရာအဖြစ် စိတ်နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည်။ *ဓမ္မပညာ* သည် ဘုရားသခင်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ လောကကို အယူအဆပြုသည်။ ဥပမာ၊ ဘုရားသခင်၏ ဖန်ဆင်းမှုအဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ နှစ်ခုသည် အပြန်အလှန်မှီခိုနေသကဲ့သို့ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဘုရားသခင်နှင့် တူညီသည် ဟု ဆိုကြသည်။ *ဘာသာတရား* များတွင်၊ ဘာသာရေးကျင့်စဉ်အားဖြင့် ရှာဖွေရန် ဝိဉာဏလောကကို နှစ်သက်စေရန် ရုပ်ဝတ္ထု သို့မဟုတ် အာရုံလောကကို အဆင့်နှိမ့်ချရန် သဘောထားမျိုး ရှိတတ်သည်။ ဘာသာတရားများတွင် အများအားဖြင့် တွေ့ရသကဲ့သို့ ကမ္ဘာနှင့် ကျွန်ုပ်တို့၏နေရာတို့ကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကိုယ်စားပြုခြင်းအား *လောကအမြင်* ဟု လူသိများသည်။ *Cosmogony* သည် ကမ္ဘာလောကကို ဖန်တီးမှု သို့မဟုတ် မူလဇစ်မြစ်ကို လေ့လာသော ဘာသာရပ်ဖြစ်ပြီး eschatology သည် နောက်ဆုံးအရာများ သို့မဟုတ် ကမ္ဘာ၏အဆုံးပိုင်း၏ သိပ္ပံ သို့မဟုတ် အယူဝါဒကို ရည်ညွှန်းသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  World။ Princeton University။  14 August 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
Erhu sound.
***အာ့ဟူ*** (အင်္ဂလိပ်: Erhu; တရုတ်: 二胡, အာရ်ဟု; [aɻ˥˩xu˧˥]) သည် နှစ်ကြိုးတပ် ဘိုးတံတင်တေးဂီတတူရိယာဖြစ်ပြီး၊ အခြားအခေါ်အားဖြင့် ဆူးတယောဟူ၍လည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်းတယောဟူ၍လည်းကောင်း၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် တရုတ်တယော သို့မဟုတ် တရုတ်*နှစ်ကြိုးတပ်တယော* ဟူ၍လည်း အနောက်တိုင်း၌ လူသိများသည့် တူရိယာပစ္စည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ 

၎င်းတူရိယာကို တစ်ကိုယ်တော်တူရိယာအဖြစ်လည်းကောင်း၊ တေးဂီတအသေးစားနှင့် ကြီးမားသော သံစုံတီးဝိုင်းများတွင်လည်းကောင်း အသုံးပြုသည်။ ၎င်းတူရိယာသည် တရုတ်လူမျိုးနွယ်ဝင်မျိုးစုံတွင် အသုံးပြုသည့် ဟူချင် ညှပ်တူရိယာများတွင် လူကြိုက်များသည့် တူရိယာတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ စွယ်စုံ၊ ဘက်စုံသုံးနိုင်သည့် တူရိယာတစ်ခုအနေဖြင့် အာ့ဟူတူရိယာသည် ပေါ့ပ်၊ ရော့ခ်နှင့်ဂျက်ဇ်ဂီတကဲ့သို့သော ရိုးရာနှင့်ခေတ်ပြိုင်ဂီတအစီအစဉ်များတွင် အသုံးပြုကြသည်။

သမိုင်း
-------

 အာ့ဟူတူရိယာနှင့်အတူ ဖျော်ဖြေသူတစ်ဦး, စင်ကာပူ၌ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉၆၈မှ ဇူလိုင်လ ၁၉၇ဓာတ်ပုံမှတ်တမ်းမှ။ 
*အာ့ဟူတူရိယာ*သည် တန်မင်းဆက် ကာလအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၌ ပထမဆုံးပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် ပရိုတို-မွန်ဂိုနွယ်ဝင်တူရိယာမှ ပြန်လည်ထွက်ပေါ်လာသည့် ရှေးတူရိယာဖြစ်သည်။ ထိုတူရိယာသည် *ရှီချင်* ( 奚 琴 )တူရိယာမှ တိုးတက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ရှီချင်သည် တရုတ်ပြည်အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ ရှီလူမျိုးများ မှ စတင်ခြင်းဖြစ်သည်ဟုယုံကြည်ရသည်။ 

ပထမအချက်အနေဖြင့် တူရိယာစကားလုံးတွင်ရေးသားထားသည့် တရုတ်စာအရေအသား အရ ကြိုးနှစ်ခုဟုသိရှိရပြီး၊ ဒုတိယမြောက်အသံမြင့် ဟူချင်ဖြစ်သည်ဟူသောအချက်ကို မှတ်ယူကြသည်။ ဒုတိယအက္ခရာ (ဟူသည် ဟူချင်တူရိယာများမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး လူရိုင်းဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဟူချင်ဟူသည့် စာသားအရ ဟူလူမျိုး၏ ကိရိယာတန်ဆာပလာဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ထိုတူရိယာသည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အနောက်မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်ရှိ အစောပိုင်း တရုတ်ပြည်၌ လှည့်လည်သွားလာသည့် လူမျိုးများနေထိုင်ကြခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ 

### အာ့ဟူတူရိယာနှင့် ဘိုးတင်တီးခတ်ရသည့်ကြိုး၏သမိုင်း

ရှီချင်အမျိုးအစား၌ပါဝင်သည့် အလျားလိုက်ထား၍တီးခတ်ရသည့် တရုတ် ဗျတ်စောင်း၊*ရာကျင့်* နှင့် *ရာချင်* တူရိယာများနည်းတူ ကိုရီးယား အေဂျင်ကို ဘိုးတံတင် တီးခတ်ကြရာ ဆေးကြိုးကို ပွတ်တိုက်ရာမှသာယာသဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။ မြင်းမြီးကိုအသုံးပြု၍ တီးခတ်ခြင်းကို တီထွင်သည်နှင့်တပြိုင်နက် အလွန်ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုကြသည်။ []

ကိုးကား
-------

1. ↑  Erhu - Chinese violin / fiddle with two strings - and Erhu music (audio & video demo)။
**ကမ္ဘာသုံးစကား** သည်နိုင်ငံတကာတွင်ဘာသာစကား မြောက်မြားစွာက ပြောဆိုလျက်ကြပြီး ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် သုံးကြခြင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာဘာသာစကားကိုပြောသူစုစုပေါင်းအရေအတွက် (မိခင်နှင့်ဒုတိယဘာသာစကားပြောသူ) သာမကပထဝီ အနေအထားအရအသုံးပြုကြခြင်းနှင့် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများ နှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေး များတွင်အသုံးပြုကြခြင်းအထိ အရေးပါသည့်ရှိ လက္ခဏာရပ်ရှိသည်။ 

ယနေ့တွင်အသုံးအပြုရဆုံးနှင့်အလျင်မြန်ဆုံးပျံ့နှံ့မှုနှုန်းမှာအများဆုံးသောဘာသာစကားမှာ အင်္ဂလိပ် ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ မိခင်ဘာသာစကားနှင့် ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် အသုံးပြုသူ ၁.၁ ဘီလီယံကျော်ရှိသည်။  အလားတူပင် ပြင်သစ် နှင့် စပိန် များကိုလည်း ကမ္ဘာသုံးစကားများအဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်လေ့ရှိသည်။ အခြားကမ္ဘာ့ဘာသာစကားများမှာ အာရဗစ်၊ တရုတ်၊ ရုရှား နှင့် ပေါ်တူဂီဘာသာစကား တို့ဖြစ်သည်။ 

သမိုင်းကြောင်းအရ, အီဂျစ်, ရှေးဟောင်းဂရိ, လက်တင်၊ ရှေးဟောင်းတရုတ်၊ ပါရှား၊ သင်္သကရိုက် နှင့် ရှေးဟောင်းအာရဗီ အဘိဓာန် များကြောင့် ၎င်းတို့သည် ရှေးယခင်ကပင် ကမ္ဘာ့သုံးစကားများအဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်ဟု Lingua Franca ကမ္ဘာ၏ကြီးမားသောအစိတ်အပိုင်းများအရ သိရသည်။ 

| ဘာသာစကား | မိခင်ဘာသာအဖြစ်အသုံးပြုသူ  | ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ်အသုံးပြုသူ | နိုင်ငံခြားဘာသာစကားအဖြစ်အသုံးပြုသူ ကျောင်းသားများ | အသုံးပြုသူ စုစုပေါင်း | တရားဝင် အကြောင်းအရာ ဖော်ပြချက် | တရားဝင် အခြေအနေပြမြေပုံ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| အင်္ဂလိပ် | ၃၇၁   မီလီယံ  | ၆၁၁   မီလီယံ | ၆၀၀   မီလီယံ  | ၁၅၀၀   မီလီယံ | အင်္ဂလိပ်ဘာသာအား ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် အသုံးပြုသူ ဒေသများစာရင်း |  |
| ပြင်သစ် | ၈၀   မီလီယံ | ၁၅၃   မီလီယံ | ၆၂   မီလီယံ  | ၂၇၄   မီလီယံ  | ပြင်သစ်ဘာသာစကားအား ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် အသုံးပြုသူ ဒေသများစာရင်း |  |
| စပိန်ဘာသာစကား | ၄၈၀   မီလီယံ | ၉၁   မီလီယံ | ၂၁   မီလီယံ  | ၅၇၇ မီလီယံ  | စပိန်ဘာသာစကား အား ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် အသုံးပြုသူ ဒေသများစာရင်း |  |
|

ကိုးကား
-------

1. ↑  ။ S. Fischer Verlag ။ `|title=` လွဲမှား သို့ မပါရှိ (အကူအညီ)
2. 1 2  English။
3. ↑  Summary by language size။
4. ↑  *A History of the English Language*။ Cambridge University Press။
5. ↑  Le français, une langue mondiale။ French Ministry of Foreign and European Affairs။
6. ↑  *The French Language Worldwide 2014* unveiled by *Organisation de la Francophonie*
7. ↑  El español: una lengua viva - Informe 2015။ Instituto Cervantes။
8. ↑   `|title=` ရှိ ပြင်ပလင့်ခ် (အကူအညီ)
အဋ္ဌကထာကျမ်းတွင် ပူရာဏကဿပသည် ဂိုဏ်းဆရာကြီးမဖြစ်မီ အစေခံတစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း။ ပင်ပင်ပန်းပန်း မလုပ်လိုသဖြင့် သူ၏ဆရာထံမှ ထွက်ပြေးခဲ့၍ ဘာသာရေးဂိုဏ်းတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းကာ ဂိုဏ်ဆရာကြီးတစ်ဦး ဖြစ်လာကြောင်းဖော်ပြထားသည်။ သူ၏အလိုအားဖြင့် အတ္တသည် လုံးဝလှုပ်ရှားမှုမပြု။ ကောင်းမှုမကောင်းမှုပြုကျင့်နေသူမှာ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးသာဖြစ်သည်။ သူကိုယ်တိုင်အဇာတသတ်မင်းအား တင်ပြသော သူ၏တရားမှာ ဤသို့ဖြစ်သည်.

"မင်းကြီး ပြုသူပြုစေသူ ဖြတ်သူဖြတ်စေသူ နှိပ်စက်သူ နှိပ်စက်စေသူ ပူဆွေးအောင်ပြုသူ ပြုစေသူ ပင်ပန်းအောင်ပြုသူ ပြုစေသူ တုန်လှုပ်သူ တန်လှုပ်စေသူ အသက်ကို သတ်သူ (သတ်စေသူ) ခိုးယူသူ (ခိုးယူစေသူ) အိမ်ကိုဖောက်ထွင်းသူ (ဖောက်ထွင်းစေသူ) ရွာကို တိုက်ခိုက်လုယူသူ (လုယူစေသူ) တစ်အိမ်တည်းကို တိုက်ခိုက်လုယူသူ (တိုက်ခိုက်လုယူစေသူ) ခရီးလမ်း၌စောင်၍ လုယက်သူ (လုယက်စေသူ) သူ့မယားကို သွားလာသူ (သွားလာစေသူ) မမှန်စကားကို ပြောသူ (ပြောစေသူ) များသည် မကောင်းမှုကို ပြုသော်လည်း ပြုသည်မမည်။ ဤမြေပေါ်ရှိ သတ္တဝါတို့ကို သင်တုန်းသွားစက်ဖြင့် တစ်ခုတည်းသော အသားစု အသားပုံဖြစ်အောင် အကယ်၍ပြုစေကာမူ ထို့အကြောင်းကြောင့် မကောင်းမှုမရှိ၊ မကောင်းမှုဖြစ်ခြင်းမရှိ။ ဂင်္ဂါမြစ်၏ တောင်ဘက်ကမ်း၌ နေသောသူသည်လည်း အသက်ကိုသတ်လျက် သတ်စေလျက် ဖြတ်လျက်ဖြတ်စေလျက် နှိပ်စက်လျက် နှိပ်စက်စေလျက် သွားစေကာမူ ထို (သတ်စေခြင်းစသော) အကြောင်းကြောင့် မကောင်မှုမရှိ၊ မကောင်းမှုဖြစ်ခြင်းမရှိ။ ဂင်္ဂါမြစ်၏ မြောက်ဘက်ကမ်း၌ နေသောသူတို့လည်း လှူလျက် လှူစေလျက် ပူဇော်လျက် ပူဇော်စေလျက် သွာစေကာမူ ထို(လှူခြင်းစသော) အကြောင်းကြောင့် ကောင်းမှုမရှိ ကောင်းမှုဖြစ်ခြင်းမရှိ၊ အလှူပေးခြင်း ဣန္ဒြေကိုဆုံးမခြင်း သီလစောင့်စည်းခြင်း အမှန်ဆိုခြင်းတို့ကြောင့် ကောင်းမှုမရှိ ကောင်းမှုဖြစ်ခြင်းမရှိ။"

အချုပ်အားဖြင့် ကောင်းမှု မကောင်းမှုကို သူ လုံးဝမယုံကြည်။ ကောင်းမှုကြောင့် ကောင်းကျိုးဖြစ်သည် မကောင်းမှုကြောင့် မကောင်းကျိုးဖြစ်သည်ကိုလည်း သူ လုံးဝလက်သင့်မခံပေ။ သူ၏ဝါဒကို "အကိရိယဝါဒ" ဟု သမုတ်ကြသည်။ သူ၏ဝါဒသည် ဗုဒ္ဓ၏ ကမ္မဝါဒနှင့် ဖြောင့်ဖြောင့်ကြီး ဆန်ကျင်သည်။ ဂိုဏ်းဆရာကြီး ၆ ဦးတွင် သူသည် ဝါအရင့်ဆုံး ဂိုဏ်ဆရာကြီးဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

ဒီဃနိကာယ် ကဿပသီဟနာဒသုတ်အရ သူ၏ ခြိုးခြံသောအကျင့်များကို ဗုဒ္ဓအားပြောပြရာတွင် "အစာကို တစ်ရက်ခြား နှစ်ရက်ခြား ခုနှစ်ရက်တစ်ကြိမ် တစ်လတစ်ကြိမ် စာခြင်း သာရေဖတ်အစအန၊ မှော်၊ ဖွဲနု၊ မြက်၊ နွားချေး၊ မစင်ကို စားခြင်း ရေမသောက်ဘဲနေခြင်း သူသေကောင်မှ အဝတ် ပျဉ်ချပ်အဝတ် သစ်နက်ရေကိုဝတ်ခြင်း ဆူးအခင်းပျဉ်ပြား မြေကြီးပေါ်၌နေခြင်း အိပ်ခြင်း အမြဲရပ်နေခြင်း အမြဲဆောင့်ကြောင့်ထိုင်နေခြင်း" စသည်တို့ ပါဝင်ကြောင်းမှတ်သားရသည်။
**ရှင်နရိန္ဒ** (၁၁၃၅ - +) သည် ဆဋ္ဌမညောင်ကန်ဆရာတော်ဟု ထင်ရှားသည့် ကျမ်းပြုဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။

ဘဝ
--

ဆရာတော်ကို ၁၁၃၅ ခုနှစ်တွင် ဗဒုံမြို့၊ ညောင်ကန်ရွာတွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ မောင်မှတ်ကြီး ဖြစ်သည်။ "ရှင်နရိန္ဒ" ဟူသည့်ဘွဲ့ဖြင့် သာမဏေပြုခဲ့သည်။ ရဟန်းပြုသည့်အခါ "ရှင်နရိန္ဒဘိ" ဘွဲ့ကို ယူခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ရှင်သဒ္ဓမ္မရံသီ (ဒုတိယညောင်ကန်ဆရာတော်) ထံတွင် ပညာများ သင်ကြားခဲ့သည်။

ဆရာတော်သည် နောင်တော်ကြီးမင်းလက်ထက်တွင် မေတ္တာစာ ရေးသားဆက်သွင်းတော်မူသည်။ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် နေပြည်တော်သို့ ပင့်ဆောင်ခဲ့သော်လည်း ဆရာတော်သည် ဂိုဏ်းအုပ်ဆရာတော် ဦးပိုး (သတ္တမညောင်ကန်ဆရာတော်) ကိုသာ ထည့်လွှတ်တော်မူခဲ့သည်။ 

ဆရာတော်သည် "နရိန္ဒာဘိတိသာသနဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရု"  တံဆိပ်တော် ရခဲ့သည်။

ပြုစုခဲ့သည့် ကျမ်းများ
----------------------

ဆရာတော်သည် ကုလားတက်မေတ္တာစာနှင့် ပထမတရားစာတို့ကို ပြုစုခဲ့သည်။

မှတ်စု
------

1. ↑  ကုန်းဘောင်ဆက် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး စာမျက်နှာ ၈၂၄ တွင် ညောင်ကန်ဆရာတော် ရှင်နန္ဒိယကို တိသာသနဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရုတံဆိပ်တော် ကပ်လှူသည်ဟု ပါရှိသည်။ ရှင်နန္ဒိယနှင့် ရှင်နရိန္ဒဘွဲ့ချင်း ကွဲလွဲသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  လှသမိန် (၁၉၆၁)။ *ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်မြို့: ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက်။ pp. ၆၆။
ကဋိသဏ္ဌိတဟတ္ထဟူ၍၎င်း, သာမန်အားဖြင့် ကဋိဟတ္ထဟူ၍၎င်း ခေါ်သည်။ 

လက်မောင်းလက်ရုံးကို ကိုယ်၏ ဘေးတဖက်စီတွင် တွဲလျားချကာ လက်ကို ခါးပေါ်တွင် တင်ထားသော ဟန်မျိုးဖြစ်သည်။ သက်သက်သာသာဖြင့် လက်ကို ချထားသည့် ပုံသဏ္ဌာန်မျိုး ပေါ် နေသည့်ဟန် ဖြစ်သည်။ လက်တတောင်ဆစ်နားတွင် အနည်းငယ်ကွေး၍ ခါးအထက်ပိုင်းလောက် ခပ်ကျကျတွင် တင်ထားလေ့ ရှိသည်။ များသောအားဖြင့် လက်ျာဘက်လက်ကို တင်ထားလေ့ ရှိသည်။ 

အချို့ ရပ်တော်မူ ရုပ်ပွားတော် ဆင်းတုတော်များတွင် လက်ဝဲလက်ကို ဤဟတ္ထဟန်မျိုးကို တွေ့ရတတ်သည်။ 

အသောက, ဝိရဇ, ခေမ မင်္ဂလာ၊ သန္တုဋ္ဌိ မင်္ဂလာများကို သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ သန္တရသကို ပေါ်လွင်ထင်ရှားစေသည့် လက်ဟန်ဖြစ်သည်။

ဥပေက္ခာပါရမီကို ညွှန်ပြသော သဘောရှိလေသည်။ 

ပုံစံအားဖြင့် ကူရှန်ခေတ်ဦးပိုင်း မထူရာပြည်ရှိ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များကို ဤမုဒြာဟတ္ထပုံဖြင့် အများအပြား တွေ့ရသည်။ 

ကစ္စဝလမ္ဗိတပုံ ရုပ်ပွားဆင်းတုတော်များကို ကိုးကွယ်သူသည် သက်သာအေးငြိမ်းသော ဘဝကို ရခြင်း, အမောအပန်းပြေခြင်း, စိတ်လက်အီသာ ကျန်းမာခြင်း, စိုးရိမ်ကြောင့်ကြကင်းခြင်း မင်္ဂလာကျက်သရေတိုးပွားခြင်းစသော ကောင်းကျိုးချမ်းသာများကို ရရှိနိုင်သည်ဟု ဝဇီရာယာန ကျမ်းဂန်များ၌ မိန့်ဆိုထားလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  KATYAVALAMBITA HASTA
DHI. p. 256.
EHI. i.i. p. 16.
2. 1 2  စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း မဟာဝိဇ္ဇာ (ရန်ကုန်)၊ မဟာဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး (ဟားဗဒ်) အထက်တန်း သုတေသန ပညာရှင်ဘွဲ့ (ဟားဗဒ်) ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ သုတေသနနှင့် ကျမ်းပြုဌာနခွဲ သာသနာရေး ဦးစီးဌာန။ *မြန်မာ့ရိုးရာ ပဋိမာ သိပ္ပံပညာ*။
ရှင်ဓမ္မရက္ခိတ (၁၁၇၇ - ၁၂၅၇) သည် "ကျပင်းဘုန်းတော်ကြီး" ဟု သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် ကျမ်းပြုဆရာတော် ဖြစ်သည်။

ဘဝ
--

ဆရာတော်ကို ၁၁၇၇ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလဆန်း ၁၅ ရက် စနေနေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ မောင်ရွှေသီး ဖြစ်သည်။ မိဘနှစ်ပါးမှာ ဦးဖိုးလာ - ဒေါ်ဂုံ ဖြစ်သည်။

ငယ်စဉ်ကပင် ကျပင်းရွာ ခင်ကြီးစိုးထံတွင် စာပေသင်ကြား၍ သာမဏေဝတ်ခဲ့သည်။ "ဓမ္မရက္ခိတ" ဟူသည့်ဘွဲ့ဖြင့် ရဟန်းပြုခဲ့သည်။ ရဟန်းပြုပြီးသည့်အခါ ကျပင်းရွာ ခင်ကြီးအောင်နှင့် ခင်ကြီးသစ်တို့ထံတွင် စာပေများ ဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။ ကျပင်းရွာရှိ အဘယဂီရိကျောင်းတွင် သီတင်းသုံးသဖြင့် "ကျပင်းဆရာတော်" ဟု တွင်ခဲ့သည်။

သက္ကရာဇာ် ၁၂၅၄ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့ သာသနာပိုင်ဆရာတော်ကြီးက စလင်း၊ ကျပင်း၊ ဆင်ဖြူကျွန်း ၃ မြို့၏ ဂိုဏ်းချုပ်ဆရာတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။

ပျံလွန်တော်မူခြင်း
------------------

ဆရာတော်သည် ၁၂၅၇ ခုနှစ်၊ ဝါတော် ၆၀၊ သက်တော် ၈၀ တွင် ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။

ပြုစုခဲ့သည့် ကျမ်းများ
----------------------

ဆရာတော်သည် အောက်ပါကျမ်းများကို ပြုစုတော်မူခဲ့သည်။

၁။ ကျပင်းတရားစာ၊

၂။ သဒ္ဒါနိသျမူကျယ်၊

၃။ အဘိဓမ္မတ္ထကျမ်း၊

၄။ ကမ္မဝိနိစ္ဆယကျမ်း၊

၅။ ဒွိမဂ္ဂဒီပနီ၊

၆။ နယဂ္ဂဒီပနီ၊

၇။ လက္ခဏာဒိသံခိပ်၊

၈။ သာသနာပြုကျမ်းများ၊

၉။ ဥပေါသထဝိနိစ္ဆယကျမ်း၊

၁၀။ သဒ္ဒါဒိဓမ္မသံခိပ်၊

၁၁။ မဟာနဘာဝနာဩဝါဒ။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  လှသမိန် (၁၉၆၁)။ *ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်မြို့: ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက်။ pp. ၉၇၊ ၉၈။
**ဒေါက်တာဓမ္မဝီရိယ မဟာထေရ်** (Ven' Able Dr. Dhammaviriyo Mahathero) သည် ၁၉၃၂ ခုနှစ်၊ ကာသခါလ (၃)ရက်နေ့၌ အဖ ပရီယိုနား(သ်)ချောင်းဒရီးနှင့် အမိ ရှေပါလီကာချောင်းဒရီး တို့မှ မန္တလေးတိုင်း၊ မေမြို့(ခ)ပြင်ဦးလွင်မြို့မှာ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ဖခင်သည် မေမြို့ မီးရထားရုံပိုင်ကြီးဖြစ်၍ မီးရထားဝန်းရှိ မီးရထားရုံပိုင်ကြီးအိမ်မှာ မွေးဖွားခဲ့သည်။

ငယ်ဘဝ
-----

မန္တလေးဆေးရုံကြီးအနီးတွင်လည်း နေခဲ့ဘူးသည်။ မေမြို့မှာ (၅)နှစ်ကနေ (၁၀)နှစ်သားထိ ဘုန်းကြီးကျောင်းမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာအခြေခံတွေ သင်ယူခဲ့သည်။ (၁၀)နှစ်သား ကျော်ကျော်အရွယ်တွင် မေမြို့ ဘောလုံးအသင်း လက်ရွေးစင်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ပဲခူး၊ တောင်ငူတို့မှာ ကန်ခဲ့ဘူးသည်။ အသက် (၁၇)နှစ်အရွယ်မှာ အိန္ဒိယကို ရောက်ပါသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဖြစ်သောအခါ မေမြို့မှနေ ရထားစက်ခေါင်းနှင့် ထွက်ပြေးလာကာ အိန္ဒိယကို (၄)လကြာ လမ်းလျှောက်လာခဲ့ရသည်။ ဆရာတော်၏ ငယ်ဆရာအရင်းဟာ ဘာသာစကား (၃၂)မျိုးတတ်သော ရာဟုလာသံကိစ္စည်း ဖြစ်သည်။ ရာဟုလာသံကိစ္စည်း၏ စာအုပ်များကို (၁၅)နှစ်ခန့် လေ့လာခဲ့ရသည်။

၁၉၆၀ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၇)ရက်တွင် နယူးဒေလီမြို့၌ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ဗိသုကာကြီး ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း၏ ဇနီး ဒေါ်ခင်ကြည် (ထိုစဉ်က အိန္ဒိယသံအမတ်ကြီး)က ရဟန်းအမပြုပြီး ရဟန်းအဖြစ် ရောက်သည်။ သံအမတ်ကြီး ဒေါ်ခင်ကြည်က ရေနစ်သေဆုံးသွားသော အောင်ဆန်းလင်းနှင့် အသက်တူ၍ သားလိုသဘောထားသည်။ သူ့၏ သားအစားရပြီဆိုပြီး ရဟန်းဘောင်မှာ ရပ်တည်နေထိုင်သွားဘို့ တောင်းဆိုသည်။ East Top Kailash ကျောင်းမှာ သတိပဋ္ဌာန်တရားကို သင်ကြားသည်။

လုပ်ဆောင်မှု
------------

ဒါဂျီလင်မြို့၌ ၁၉၇၁ခုနှစ်က ကရီပတ်မန်ရှန် ဗုဒ္ဓကျောင်းတော်ကို တည်ထောင်ပြီး ကျောင်းသူ၊ ကျောင်းသား (၁၀ဝ)ကျော်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာဖြစ်စေခဲ့သည်။ ဒါဂျီလင်မြို့မှာ ၁၉၇၅ခုမှာ မိဘမဲ့ကလေးဂေဟာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၆ခုနှစ်၊ ဆစ်ကင်းပြည်နယ် Khaukun ရွာကလေး၌ ကလေး (၁၂၅)ယောက်ကို ပညာသင်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၌ Barasurd ပြည်နယ် Duttpukurတွင် ကလေး(၁၀ဝ)လောက်အား မိဘမဲ့ကျောင်း တည်ထောင်ပေးခဲ့သည်။ ၂၀ဝ၀ပြည့်နှစ်တွင် ဗီဟာပြည်နယ်၏ ပါလီမန်အမတ် (အထက်လွတ်တော်အမတ်) အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။ ၂၀ဝ၂ခုနှစ်တွင် ဂယာမြို့ကို ရောက်ရှိသည်။ All India Bhikkhu Sangha ၏ အတွင်းရေးမှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဂယာမြို့မှာ ရူးပီးငွေ (၁၆)သိန်း ကုန်ကျခံ၌၍ ကျောင်းကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ (၈)တန်လေးသော မတ်ရပ်ရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူကို ရူးပီးငွေ(၁၄)သန်း ကုန်ကျခံ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------
ပေနှစ်ဆယ် အဝေးမှ မြင်သင့်မြင်ထိုက်သည့် အရာများအား ကောင်းစွာမြင်နိုင်သော မျက်စိကို အခြေမှန် မျက်စိဟုခေါ်သည်။ သို့ရာတွင် ချွတ်ယွင်းချက်မရှိဘဲ လုံးဝကောင်းမွန်သည့် မျက်လုံးရှိသူ လောကတွင် အလွန်ရှားပါးလှ၏။ အချို့ မျက်လုံးတွင် ချွတ်ယွင်းချက်မှာ အနည်းငယ်မျှဖြစ်၍ လျစ်လျူရှုနိုင်ပေသည်။ အချို့ ချွတ်ယွင်းချက်မှာ ကြီးကျယ်သဖြင့် မျက်စိဝေနေတတ်၍ အရာဝတ္ထုများကို မှုန်မွှားမွှားသာ မြင်ရလေသည်။ ဤသို့ ဖြစ်ခြင်းကို မျက်မှန်ဖြင့်ပြုပြင်ပေးနိုင်သည်။ မျက်မှန်သည် မှန်ဘီလူးဝိုင်းကလေးများသာဖြစ်သည်။ မျက်စိ၏ ချွတ်ယွင်းချက်များ ပပျောက်စေရန်အတွက် မျက်မှန်ကို တပ်ဆင်ကြရသည်။

မျက်မှန်ဖြင့် ပြုပြင်ပေးရသော မျက်စိမှုန်ခြင်းမျိုး၏ အကြောင်းရင်းများမှာ - 

1. မျက်လုံးအိမ်အနေအထား မှားယွင်းချွတ်ချော်နေခြင်း၊
2. အသက်ကြီးရင့်လာခြင်း၊
3. မျက်စိအာရုံနှင့်ဆိုင်သော ကြွက်သားများ အားနည်းခြင်း

တို့ ဖြစ်လေသည်။ ပထမ အမျိုးအစားသည် ကောနိယခေါ် မျက်ကြည် ချွတ်ယွင်းမှုကြောင့် ဖြစ်တတ်သည်။ ထို့ပြင် မျက်ကြည်အနေမှားနေမှုကြောင့်လည်း ဖြစ်တတ်သည်။ ဤသို့ မျက်ကြည် အနေမှားမှုကို ဆလင်ဒါခေါ် ထုလုံးရှည်သဏ္ဌာန်ရှိသော မှန်မှ ဖြတ်ယူရသော မှန်ဘီလူးမျိုးဖြင့် ပြုပြင်ယူရသည်။

မျက်စိမှုန်ခြင်းတွင် အဝေးမှုန်ခြင်းနှင့် အနီးမှုန်ခြင်းဟူ၍ နှစ်မျိုး ရှိသည်။ လူတိုင်းလူတိုင်းသည် အသက်ကြီးလာလျှင် အနီးမှုန်လာတတ်ကြသည်။ သို့သော် နဂိုကတည်းက အဝေးမှုန်သူတို့မှာ အနီးကြည့်ရာ၌ အလွန် ကောင်းမွန်ကြည်လင်သည့်အလျောက်အသက်အရွယ် ကြီးရင့်လာစေကာမူ၊ စာကြည့်ရာ၌ မျက်မှန်တပ်ရန် မလိုကြချေ။ အနီးမှုန်ခြင်းအတွက် မှန်ဘီလူးခုံးကို လည်းကောင်း၊ အဝေးမှုန်ခြင်းအတွက် မှန်ဘီလူးခွက်ကို လည်းကောင်း တပ်ဆင်ရသည်။ တတိယ အမျိုးအစား မျက်စိချွတ်ယွင်းခြင်းအတွက် ပရစ်ဇင်ခေါ် သုံးမြောင့်ဖန်တုံးများမှ သွေးယူရသော မှန်ကို တပ်ဆင်ရလေသည်။

မျက်မှန်, c. 1920s
မျက်မှန် စတင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်မှာ ၁၃ ရာစုခေတ်လောက်က ဖြစ်ရာ၊ ရော်ဂျာဗေကင် ဆိုသူ မျက်မှန် ပါရဂူကြီးတစ်ဦးကစတင်တီထွင်ခဲ့သည်။ ရှေးက မျက်မှန်များမှာ ရိုးရိုးဖန်ဖြင့်ပြုလုပ်ကြ၍ ဈေးပေါခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင်မူ အထူးရွေးချယ်ထားသော ဖန်အမျိုးအစားများဖြင့်သာ စီမံပြုလုပ်ထားသဖြင့် ပိုမိုကောင်းမွန်ပြီးလျှင် ဈေးလည်း အတော်ကြီးမြင့်ပေသည်။ ယခုအခါ၌ တစ်စုံတစ်ယောက်သည် မျက်စိမှုန်သည်ဟု မိမိကိုယ်ကိုမိမိ သင်္ကာမကင်းဖြစ်လာလျှင် မျက်စိရောဂါကု ဆရာဝန်ထံ သွားရောက် ပြသရပေသည်။

ဆရာဝန်သည် မျက်စိကို အမျိုးမျိုးစမ်းသပ်ပြီးနောက် မျက်စိမှာ အကယ်မှုန်နေခဲ့လျှင် မည်မျှအားရှိသော မျက်မှန်ကိုအသုံးပြုသင့်ကြောင်းညွှန်ကြားလိုက်သည်။ ထိုအခါ မျက်မှန်ရောင်းသူထံသို့ သွားရောက်၍ ထိုညွှန်ကြားလိုက်သော မျက်မှန်မျိုးကို ဝယ်ယူတပ်ဆင်ရပေသည်။

မျက်မှန် အမျိုမျိုးရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ မှန်ဘီလူး နှစ်ခုပါဝင်၍ နားနောက်ဖက်တွင် ချိတ်ထားနိုင်သော အမြင်များသည့် မျက်မှန်မျိုး၊ မှန်ဘီလူးနှစ်ခုပင် ပါဝင်၍ နှာခေါင်း၌ ညပ်ရသည့် မျက်မှန်မျိုး၊ မှန်ဘီးလူး တစ်ခုတည်းရှိသော မျက်မှန်မျိုးတို့ ဖြစ်၏။

အချို့ မျက်မှန်များမှာ မှန်ဘီလူးနှစ်ခု ပေါင်းစပ်ပြုလုပ်ထား၍ အောက်နားဖက်တွင် အနီးကြည့်အတွက် အားကြီးသော မှန်ဘီလူးတပ်ဆင်ထားခြင်းဖြင့် အဝေးနှင့်အနီးကိုပါ ကြည့်နိုင်လေသည်။ ထိုမျက်မှန်များသည် အထူးကောင်းမွန်သော ဖန်မျိုးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသဖြင့် မျက်စိကို ဖယ်ရှားပစ်နိုင်သည်။ နေပူရှိန်ကြောင့် ကျိန်းစပ်ခြင်းစသော ရောဂါမျိုးမှလည်း ကာကွယ်ပေးနိုင်လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း (၁၉၆၅)။ "*မျက်မှန်*"။ in စွယ်စုံကျမ်းစာတည်းအဖွဲ့ (ed.)။ *မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း*။ **၉** (ပထမအကြိမ် ed.)။ စာပေဗိမာန်ပုံနှိပ်တိုက်၊ ရန်ကုန်မြို့။: စာပေဗိမာန်။
စိန်အုပ်၊ ဦး
------------

ဦးစိန်အုပ်သည် မြန်မာသဘင်ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ 
ငယ်မည်မှာ မောင်အိုဖြစ်၏။ ၁၂၃၂ ခုနှစ်တွင် ဟံသာဝတီ 
ခရိုင်၌၊ အဖ ရုပ်သေးမင်းသား ဦးထွေးနှင့် အမိ ဒေါ်မှတ်တို့မှ 
မွေးဖွားခဲ့၏။ ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် ဖခင်ဖြစ်သူ၏ ရုပ်စုံစင်တွင် 
ပါဝင်ကပြခဲ့သည်။ သီပေါဘုရင်လက်ထက် မန္တလေးရွှေ မြို့ 
တော်တွင် ထီတော်များဖွင့်လှစ်ကာ၊ ပွဲတခြိမ့်ခြိမ့် ခံနေသံကို 
ကြားနေရသဖြင့်၊ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ ရုပ်စုံစင် မန္တလေးသို့ တက် 
ရောက်ကပြခဲ့ရာ၊ အောက်အရပ်စင်ဟု နာမည်ရခဲ့လေသည်။ 
တစ်ခါသော် ဘုရင်မင်းမြတ်၏ အမိန့်တော်ဖြင့် ရှေ့တော်တွင် 
ဝေဿန္တရာဇာတ်ကို ကပြရာ၊ မောင်အိုသည် ဇာလီလုပ်၍ ကပြ 
သည်ကို ဘုရင်နှင့် မိဘုရားနှစ်ပါးတို့ နှစ်ခြိုက်သဘောကျ 
သည်ဟု ဆိုလေသည်။

မောင်အိုသည် ဖခင်နှင့်အတူ သုံးနှစ်မျှ အထက်မြန်မာ 
ပြည်တွင် ရုပ်စုံမင်းသားလုပ်၍ ကပြခဲ့ပြီးနောက်၊ ရန်ကုန်သို့ 
စုံဆင်းလာသည်။ ထို့နောက် မော်လမြိုင်မြို့ မရမ်းကုန်းရပ်၊ 
ဇာတ်ဆရာဦးရွှေလုံးက ဇာတ်ထောင်ခဲ့ရာတွင်၊ ရန်ကုန်မှ 
ကိုဘကျော်ခေါ် ကိုကျော်ဇံကို ပတ်တီးဘဝမှ ဇာတ်မင်းသား 
အလုပ်ခိုင်း၍ မင်းသမီး မစိန်ဖော့နှင့် တွဲဖက်စေသည်။ 
မောင်အိုကိုလည်း ရုပ်စုံစင်မှဆင်းစေ၍၊ ဇာတ်မင်းသား 
မောင်စိန်အုပ်ဟု နာမည်ပေးပြီးလျှင်၊ မင်းသားအလုပ်ခိုင်း 
လေသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဇာတ်ဆရာ ဦးရွှေလုံးကပင် 
မောင်စိန်အုပ်ကို မစိန်အုပ်အမည်တပ်ကာ၊ ယောက်ျားမင်းသမီး 
အလုပ်ခိုင်း၍ ဇာတ်ထောင်ခဲ့ပြန်သဖြင့် ယောက်ျားမင်းသမီး 
အဖြစ် ကပြခဲ့ဘူးလေသည်။ သို့သော် နောက်တစ်နှစ်မှာ ပုသိမ် 
မြို့မှ နိုင်ငံချဲ့ခေါ် ဇာတ် မင်းသမီးနှင့်တွဲဖက်၍ ဇာတ်မင်းသား 
အဖြစ် ပြန်လည်ကပြခဲ့ရပြန်လေရာ၊ နာမည်ကျော်ကြားလူကြိုက် 
များခဲ့လေသည်။ ထို့နောက်တွင်ကား ဇာတ်မင်းသားအဖြစ်ဖြင့် 
သာ ကပြခဲ့ရသော်လည်း သဘင်ပညာမပြည့်ဝသေးဟုထင်သဖြင့် 
ဦးဖိုးကွန်း၊ ဒေါ်ထွေးလေးတို့၏ ဇာတ်အဖွဲ့တွင် ပညာသင်ယင်း၊ 
တစ်နှစ်မျှ ပါဝင်ကပြခဲ့သေး ၏။ 

  

ထို့နောက် မန္တလေးသို့တက်၍ အီနောင် ဦးစံတုတ်၊ လူ 
ကြမ်း ဦးကြွင်း၊ ဆိုင်းဆရာ စိန်ဗေဒါစသော ပညာသည်ကြီများ 
နှင့် ဇာတ်ကြီးတည်ထောင်ခဲ့သည်။ 

  

ရန်ကုန်မြို့ လျှော်တန်းဇာတ်ရုံကြီးတွင် အီနောင် 
ဇာတ်တော်ကြီးကို ၄၅ ရက်တိတိ ခင်းကျင်းကပြခဲ့လေသည်။ 
ဤသို့သဘင် ပညာတွင် စံတင်ရသူများနှင့် တွဲဖက်ကပြခဲ့ 
ယင်း၊ ဦးစိန်အုပ်သည် သဘင်ပညာပြည့်ဝခဲ့ရ၏။ ဦးစိန်အုပ် 
သည် ဦးစံတုတ်၏ ယိုးဒယားဇာတ်ကြီး၊ အတီးအက အဆို 
တို့ကို အတော်ရမိလိုက်သည်ဟုဆိုသည်။ အထူးသဖြင့် အီနောင် 
ဦးစံတုတ် ကပြပုံမျိုးကို၊ ဦးစံတုတ်နောက်၌ ဦးစိန်အုပ်တစ်ဦး 
သာ ကပြနိုင်ကြောင်း ပြောကြလေသည်။ 

သို့သော် ဦးစိန်အုပ်မှာ မင်းသားသန့်သန့်ဖြစ်၍၊ အလွန် 
ကောင်းကြီးမဟုတ်ပေ။ နောင်သောအခါ ဦးစိန်ကတုံး၊ အောင် 
ဘညိုစသူတို့၏ ဇာတ်အဖွဲ့များတွင် မင်းသားကြီးဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ 
လေသည်။ ဦးစိန်အုပ်သည် ယင်းသို့ ရုပ်စုံစင်မင်းသား၊ 
ယောက်ျားဇာတ်မင်းသမီး၊ ဇာတ်မင်းသား၊ မင်းသားကြီးစသည် 
ဖြင့် သဘင်ပညာကို မြှင့်တင်ပေးခဲ့ပြီးနောက်၊ အသက် ၆၃ နှစ် 
အရွယ်တွင် ရဟန်းပြုလေသည်။ ရဟန်းဘဝနှင့်ပင် မင်းသား 
ဦးစိန်အုပ်ခေါ် ဦးအာသဘသည် ရန်ကုန်မြို့၊ ဂွတ်တစ်လစ်လမ်း 
ရှိ လွတ်လပ်ရေးကျောင်း၌ သက်တော် ၈ဝ၊ ဝါတော် ၁၇ ဝါ 
အရ၊ ၁၃၁၁ ခုနှစ် နှောင်းတန်ခူးလဆုတ် ၁ဝ ရက်နေ့ ည ၆ 
နာရီ အချိန်တွင် ပျံလွန်လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)