ဂျက်စီဝဲယ်ခ့်စမတ်၏ ပုံဥပမာ (၁၈၆၃-၁၉၃၅) 
**သရုပ်ဖော်ခြင်း** (အင်္ဂလိပ်: illustration) ဆိုသည်မှာ စာသား၊ အယူအဆ၊ ဖြစ်စဉ် (သို့) လုပ်ငန်းစဉ် တစ်ခုခုကို အမြင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရှင်းလင်းပြသခြင်း၊ အနက်ထုတ်ဖော်ခြင်း သို့ တန်ဆာဆင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သရုပ်ဖော်ခြင်းကို ပိုစတာ၊ မဂ္ဂဇင်း၊ စာအုပ်၊ သင်ကြားရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများ၊ အန်နီမေးရှင်းများ၊ ဗီဒီယို ဂိမ်းများနှင့် ရုပ်ရှင်များစသော ထုတ်ဝေရေးဆိုင်ရာ မီဒီယာများတွင် ထည့်သွင်းပေါင်းစပ်ရန်အတွက် ရည်ရွယ်သည်။ သရုပ်ဖော်ပုံတစ်ပုံကို သရုပ်ဖော်ပုံဆွဲသူမှ ပုံမှန်အားဖြင့် ဖန်တီးလေ့ရှိပြီး သရုပ်ဖော်ပုံသည် 'ပုံ' အသွင်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း 'ရေးသားခြင်း' အသွင်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း ဥပမာတစ်ခုကို ထောက်ပံ့ပေးရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။ 

**illustration** (သရုပ်ဖော်ခြင်း/ပုံ) စကားလုံး၏ ဇာစ်မြစ်သည် အလယ်ခေတ်နှောင်း အင်္ဂလိပ်စကားလုံးတစ်ခုဖြစ်၍ အနက်အားဖြင့် ဉာဏ်အလင်းပွင့်ခြင်း၊ ထွန်းလင်းခြင်း စသည့် အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မူရင်းဇာစ်မြစ်အနေဖြင့် လက်တင်တြိယာ illustrare မှ နာမ်ပုံစံ illustratio၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ရှေးဟောင်း ပြင်သစ် မှ ဆင်းသက်လာသည်။

ပုံဥပမာစတိုင်များ
-----------------

"*သရုပ်ဖော်ရေးဆွဲခြင်း* သည် *ရှင်းပြနေခြင်း* ကို အနိုင်ယူ၏" သရုပ်ဖော်ပုံ၊ Western Engraving & Colortype Co. (၁၉၁၆) 
 ဂျွန်ထဲနီယယ် (၁၈၂၀-၁၉၁၄) သရုပ်ဖော်ပုံ 'အဲလစ်နှင့် အံ့ဖွယ်ကမ္ဘာ' မှ ယုန်ဖြူ
ခေတ်ပြိုင်ပုံဥပမာအပါအဝင်စတိုင်များနှင့်နည်းစနစ်များကျယ်ပြန့်အသုံးပြုပုံဆွဲ၊ ဆေးသုတ်၊ ပုံနှိပ်ခြင်း၊ ကော်လာဂျင်၊ တည်းဖြတ်ခြင်း၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်ဒီဇိုင်း၊ မာလ်တီမီဒီယာ၊3Dမော်ဒယ်လ်ရည်ရွယ်ချက်ပေါ် မူတည်၍ ပုံဥပမာသည်ဖော်ပြခြင်း၊ ပုံစံချခြင်း၊ 

အထူးဒေသများ  ပါဝင် 

* ဗိသုကာပုံဥပမာ
* ရှေးဟောင်းသုတေသနပုံဥပမာ
* ရုက္ခဗေဒပုံဥပမာ
* အယူအဆအနုပညာဥပမာ
* ဖက်ရှင်ပုံဥပမာ
* သတင်းအချက်အလက်ဂရပ်ဖစ်
* နည်းပညာဆိုင်ရာပုံဥပမာ
* ဆေးဘက်ဆိုင်ရာပုံဥပမာ
* ဇာတ်ကြောင်းပုံဥပမာ
* ရုပ်ပုံဥပမာစာအုပ်များ
* သိပ္ပံနည်းကျပုံဥပမာ

နည်းပညာနှင့်သိပ္ပံနည်းကျပုံဥပမာ
-------------------------------

ဂီယာပန့်တစ်လုံးကို နည်းပညာဖြင့် သရုပ်ဖော် ရေးဆွဲထားခြင်း (c 2007)
 ၁၉၄၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ ၁၉၄၂ မှအမေရိကန်ကားတစ်စီးဖြစ်သောနက်လ်၆၀၀ အတွင်းပိုင်း တစောင်းပုံ
 အမျိုးမျိုးသောအင်းဆက်ပိုးမွှားများသရုပ်ဖော်ပုံများကို ၁၈၃၃ ခုနှစ် ဂျေတက်စတူး 
နည်းပညာနှင့်သိပ္ပံနည်းကျပုံဥပမာသည်နည်းပညာသို့မဟုတ်သိပ္ပံနည်းကျသဘောသဘာဝအချက်အလက်များကိုဆက်သွယ်သည်။ခ့်တာ့ဝဲယ်၊ ပျံသန်းမှု မှ တဆင့်ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး သင်ကြားပို့ချပုံများ၊ ဘက်စပ်ပါဝင်ရာတစ်ခုဒီဇိုင်းများ၊ ကားချပ်ရည်ရွယ်ချက်မှာရုပ်ပုံထုတ်လွှင့်သည့်ပုံရိပ်များကိုထုတ်လွှင့်ရန်နှင့်ရုပ်မြင်သံကြားမှတစ်ဆင့်လူ့လေ့လာသူသို့ထိရောက်စွာပေးပို့ရန်ဖြစ်သည်။ 

နည်းပညာနှင့်သိပ္ပံနည်းကျပုံဖော်ခြင်းကိုယေဘုယျအားဖြင့်ဘာသာရပ်များအားမဖော်ပြသောပရိသတ်ကိုဖော်ပြရန်သို့မဟုတ်ရှင်းပြရန်ဒီဇိုင်းပြုလုပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီးကြည့်ရှုသူ၏စိတ်ဝင်စားမှုနှင့်နားလည်မှုကိုမြှင့်တင်ရန်အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏လုပ်ဆောင်မှုကိုအထင်အရှားဖော်ပြရန်ဖြစ်သည်။ 

ခေတ်ပြိုင်ပုံဥပမာတွင်2Dနှင့်3Dဆော့ဖ်ဝဲကိုအသုံးပြု၍အလွယ်တကူအဆင့်မြှင့်တင်နိုင်သည့်အပြင်အခင်းအကျင်းအမျိုးမျိုးတွင်ပြန်လည်အသုံးပြုနိုင်သည့်တိကျသောကိုယ်စားပြုမှုများကိုပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။

အနုပညာပုံအဖြစ်ဥပမာ
------------------

 ဝီလျံဘလဲက*၁၇၁၆တွင် နတ်သမီးပုံပြင်နှင့်အတူအိုဘေလ်လွန်၊ တိုက်တန်းနစ်နှင့်ဖက်လ်* 
အနုပညာလောကတွင်ရုပ်ပုံများကိုဂရပ်ဖစ်ဒီဇိုင်းနှင့်အနုပညာထက်အရေးမကြီးဟုယူဆကြသည်။ 

ယနေ့ခေတ်တွင်၊ ဂရပ်ဖစ်ဝတ္ထုနှင့်ဗီဒီယိုဂိမ်း စက်ရုံများ၏တိုးတက်မှုအပြင်မဂ္ဂဇင်းများနှင့်အခြားစာပေများတွင်ရုပ်ပုံများကိုပိုမိုအသုံးပြုလာခြင်းကြောင့်ယခုပုံဖော်ခြင်းသည်တန်ဖိုးရှိသောအနုပညာပုံစံဖြစ်လာပြီးကမ္ဘာ့ဈေးကွက်နှင့်ချိတ်ဆက်နိုင်သည်။ 

မူရင်းရုပ်ပုံအနုပညာသည်လေလံပွဲတွင်ဈေးနှုန်းမြင့်မားခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်အနုပညာရှင်နမ်ရော့ခ်ဝဲလ်၏ချိုးဖောက်မှု မူလစာမျက်နှာဆက်ဆံရေးပန်းချီကားသည် ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဆိုထေဘီလေလံပွဲကိုဒေါ်လာ ၁၅.၄ သန်းဖြင့်ရောင်းချခဲ့သည်။  များစွာသောအခြားပုံဥပမာအမျိုးအစားများသည်တူညီစွာတန်ဖိုးထားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဂဲလ်အဲလ်ဂရမ်နှင့်အာဘေလ်တိုဘာဂစ်ကဲ့သို့သောပိုစတာပုံကပ်ခြင်းအနုပညာရှင်များကလည်းဈေးနှုန်းမြင့်မားခြင်းဖြစ်သည်။

သမိုင်း
-------

 ဂျော်ဂျစ်စဂရိခလာလ် သို့မဟုတ်ဂျော်ဂျီယာ ၁၄၉၄-၁၅၅၅မှမီးထွန်းခြင်းသတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းကိုသရုပ်ဖော်သည့်ထွင်းထုခြင်း တစ်ခု 
သမိုင်းကြောင်းအရပုံဥပမာ၏အနုပညာသည် ပုံနှိပ်ခြင်းနှင့်ထုတ်ဝေခြင်းစက်မှုလုပ်ငန်းဖြစ်စဉ်များနှင့်နီးကပ်စွာဆက်စပ်နေသည်။ 

### အစောပိုင်းသမိုင်း

အလယ်ခေတ်ကုတ်သင်္ကေတများသရုပ်ဖော်ပုံများကိုမီးမောင်းထိုးပြခြင်းအဖြစ်လူသိများပြီးတစ်ဦးချင်းလက်ဖြင့်ရေးဆွဲခြင်းနှင့်ခြယ်သခြင်းများပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၅ ရာစုအတွင်း ပုံနှိပ်စက်တီထွင်မှုနှင့်အတူစာအုပ်များသည်ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာဖြန့်ကျက်လာပြီသစ်သားထည်များဖြင့်သရုပ်ဖော်ခဲ့သည်။ 

အစောဆုံးသရုပ်ဖော်ပုံအချို့သည်ရှေးအီဂျစ် ခီမမ်ခေတ်မှအရုပ်စာရုပ်ပုံအဖြစ်မကြာခဏပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ စံပြသရုပ်ဖော်ပုံနမူနာတစ်ခုမှာဘီစီ ၁၂၉၄ ခန့်တွင်ဘီစီအီး ၁၃၀၃ တွင်မွေးဖွားခဲ့သောရာမစ်၏ဖခင်ဖြစ်သောဖာရောဘုရင်စီတီသင်္ချိုင်းဂူမှတည်ရှိသည်။ 

၁၆၀၀ခုနှစ် ဂျပန်နိုင်ငံ ယူကီးအိုအီး အဆိုပါမှင်ဖြီးကနေရရှိလာတဲ့ဖော်ပြလိုင်းကွက်ကွက်ကွင်းကွင်းအရောင်နဲ့သိမ်မွေ့သောသွင်ပြင်လက္ခဏာတစ်ရပ်ဖြင့်ပုံဥပမာကိုစတိုင်ပုံနှိပ်သစ်သားပိတ်ပင်တားဆီးမှုနည်းပညာကိုဘာသာရပ်များတွင်ရိုးရာပုံပြင်များ၊ လူကြိုက်များသောပုဂ္ဂိုလ်များနှင့်နေ့စဉ်ဘဝများပါဝင်သည်။ ဟိုကုဆိုင်း*ခန်နာစာဝါ* မဟာလှိုင်းသည်ထိုအချိန်ကထင်ရှားသောပုံရိပ်ဖြစ်သည်။ 

၁၆ ရာစုနှင့်၁၇ ရာစုနှစ်များအတွင်းဥရောပ၌ရုပ်ပုံဥပမာအတွက်အဓိကမျိုးပွားခြင်းဖြစ်စဉ်များသည်ထွင်းခြင်းနှင့်စွဲခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ ၁၈ ရာစုအင်္ဂလန်တွင်ထင်ရှားသောသရုပ်ဖော်ပြသူမှာကယ်ဆယ်ရေးစွဲမှုကိုအသုံးပြုသောဝီလျံဘလိတ်(၁၇၅၇-၈၂၇) ဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုနှစ်အစောပိုင်းတွင်ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်းစာပေများကိုသိသိသာသာတိုးတက်စေခဲ့သည်။ 

### ၁၉ရာစု

ဥရောပ၌ ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းကထင်ရှားသောကိန်းဂဏန်းများမှာဂျွန်လီချာ၊ ဂျော့ခ်ျခလုချန်၊ ဒစ်ကင်းသရုပ်ဖော်သူ Hablot Knight Browneနှင့်ပြင်သစ်တွင်Honoré Daumier တို့ဖြစ်သည်။ အားလုံးသည်သရော်စာနှင့်လေးနက်သောစာပေများပါဝင်သည်။ ဤအချိန်တွင်လူမှုရေးမဏ္ဍင်များ၊ အမျိုးအစားများနှင့်အတန်းများကိုဖုံးအုပ်ထားသောရုပ်ပြ ပန်းချီကားများအလွန်လိုအပ်သည်။ 

### ရွှေခေတ်

၁၈၀၀ပြည့်နှစ်များအစောပိုင်းကသတင်းစာများ၊ အစုလိုက်အပြုံလိုက်ဈေးကွက်အတွင်းသို့ဝင်ရောက်လာသောကြောင့်မဂ္ဂဇင်းများနှင့်သရုပ်ဖော်ထားသောစာအုပ်များသည်ဥရောပနှင့်ကမ္ဘာသစ်တွင်အဓိကသုံးစွဲသောမီဒီယာဖြစ်လာသည်။ ၁၉ ရာစုရောက်သောအခါပုံနှိပ်နည်းပညာတိုးတက်လာခြင်းကြောင့်ရုပ်ပုံများကိုအရောင်နှင့်ဆိုးဆေးများဖြင့်စမ်းသပ်ရန်သရုပ်ဖော်သူများကိုလွှတ်ပေးခဲ့သည်။ ပုံနှိပ်ခြင်းနှင့်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသည်စာအုပ်စာပေနယ်ပယ်အားလုံးတွင်ချက်ပြုတ်နည်းစာအုပ်များ၊ ဓာတ်ပုံနှင့်ခရီးသွားဧည့်လမ်းညွှန်များအပြင်ကလေးရုပ်ပြစာအုပ်များအပေါာလွမ်းမိုးလာသည်။ ထို့အပြင်ပုံနှိပ်ခြင်းတိုးတက်လာခြင်းကြောင့်စာအုပ်များနှင့်အခြားပစ္စည်းများအတွင်းအရောင်ဓာတ်ပုံများကိုထုတ်လုပ်ရန်ပိုမိုတတ်နိုင်လာသည်။  ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်ရောက်သော်စက္ကူ ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးကိုစက်ဖြင့်ပြုလုပ်ခဲ့ပြီးလက်ဖြင့်အလုပ်လုပ်ကိုင်သူသည်တစ်နေ့လျှင်စက္ကူ ၆၀ မှ ၁၀၀ အထိထုတ်လုပ်နိုင်သော်လည်းစက်မှုလယ်ယာသည်တစ်နေ့လျှင်ပေါင် ၁၀၀၀ ဝန်းကျင်ရရှိခဲ့သည်။  ထို့အပြင် ၁၈၄၆ နှင့် ၁၉၁၆ အကြားနှစ် ၅၀ အတွင်းစာအုပ်ထုတ်လုပ်မှုသည် ၄၀၀% တိုးတက်ခဲ့ပြီးစာအုပ်များ၏ဈေးနှုန်းမှာထက်ဝက်ကျဆင်းခဲ့သည်။

ကြည့်ရှုပါ
----------

* ပန်းချီဆရာအသင်း
* ဆေးဘက်ဆိုင်ရာပန်းချီဆရာအသင်း
* ရုပ်ပြစာအုပ်ပုံဥပမာ
* ဆက်သွယ်ရေးဒီဇိုင်း
* ပုံဆွဲဒီဇိုင်းနာ
* ရုပ်ပြ
* ဆေးဘက်ဆိုင်ရာပန်းချီဆရာအင်စတီကျု မှ
* ပိုစတာများ
* ပန်းချီဆရာလူ့အဖွဲ့အစည်း

ကိုးကားချက်များ
---------------

1. ↑  cf. the freely available international Database of Scientific Illustrators 1450-1950 with 20 search fields and nearly 7000 entries of illustrators in science, medicine & technology active prior to 1950
2. ↑  Oxford Dictionary။ 21 August 2012 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  17 August 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Prospects.ac.uk။
4. ↑  Ivan Viola and Meister E. Gröller (2005). "Smart Visibility in Visualization". In: *Computational Aesthetics in Graphics, Visualization and Imaging*. L. Neumann et al. (Ed.)
5. ↑  Norman Rockwell's Rising Value Prices Out His Museum Zac Bissonnette, AOL Daily Finance, 2-22-10
6. ↑  Lyons၊ Martyn (2011)။ *Books: A Living History*။ London: Thames & Hudson။ pp. 193–196။ ISBN 9780500291153။
7. ↑  Leighton၊ Mary Elizabeth (2012)။ *The Broadview Anthology of Victorian Prose: 1832- 1901*။ Peterborough, ON: Broadview Press။ p. 14။

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* Wikimedia Commons ရှိ Illustrations နှင့်ပတ်သက်သော မီဒီယာများ
* ဝီကီကိုးကားချက်ရှိ ရုပ်ပုံဥပမာ နှင့်ပတ်သက်သော ကိုးကားချက်များ