recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
မောင်တောမြို့ နှင့် မရောထွေးပါနှင့်။

**မောတောင်မြို့** (အင်္ဂလိပ်: Mawdaung) သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ တနင်္သာရီမြို့နယ်ရှိ မြို့ဖြစ်သည်။တနင်္သာရီတိုင်းအတွင်း အရှေ့ဘက်အကျဆုံး နယ်စပ်မြို့ဖြစ်သည်။ ယခင်က ကျေးရွာတစ်ခုဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် နယ်စပ်မြို့အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ ကျေးရွာအဆင့်ကတည်းကပင် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးစခန်း ဖွင့်လှစ်ထားရှိသည်။ရန်ကုန်-မော်လမြိုင်-ထားဝယ်-မြိတ်-ကော့သောင်းလမ်းမကြီးမှ ခွဲထွက်၍ တနင်္သာရီတောင်တန်းကို ဖြတ်ကျော်ကာ ကားလမ်းဖောက်လုပ်ထားသည်။

ပထဝီဝင်အနေအထား
--------------

### တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း

မောတောင်မြို့သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ တနင်္သာရီမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့ဘက်အကျဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။မြိတ်မြို့၏ အရှေ့ဘက် ၁၁၈မိုင် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဧရိယာစတုရန်းမိုင် ၂.၉၉ ကျယ်ဝန်းသည်။

### နယ်နိမိတ်

မောတောင်မြို့၏ အရှေ့ဘက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံမှ ဆင်ခွန်းရွာ တည်ရှိသည်။ ထိုရွာသည် အမှတ် (၂) အာရှအဝေးပြေးလမ်းမကြီး၏ ထိုင်းနိုင်ငံအပိုင်းနှင့် (၁၅)မိုင်မျှသာဝေးသည်။

စီးပွားရေး
----------

မောတောင်တွင် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးစခန်းရှိသော်လည်း တနင်္သာရီတောင်တန်းရှိ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ပိတ်ထားခဲ့ရသည်များရှိသည်။မြိတ်-တနင်္သာရီ ဒေသများမှ ပို့ကုန်များကို ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တင်ပို့ရာတွင် ပင်လယ်ရေကြောင်းမှတင်ပို့ရာ မြိတ်မြို့မှ ထိုင်းနိုင်ငံ ရနောင်းမြို့သို့ ရေမိုင် ( ၂၇၆)မိုင်ကို ၂၄နာရီကြာသွားရသည်။ ထိုမှနေ၍ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးငါးဈေးကွက်ဖြစ်သော မဟာချိုင်သို့ တင်ပို့ရာ စုစုပေါင်း မြိတ်မှ မဟာချိုင်သို့ ၃၁ နာရီခန့်ကြာမြင့်သည်။ မြိတ်-မောတောင်-ဆင်ခွန်းမှ တင်ပို့ပါက အချိန် (၇)နာရီခန့်သာ ကြာမြင့်သဖြင့် မောတောင်မြို့မှာ စီးပွားရေးအရ အရေးပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြိတ်ခရိုင်၊ တနင်္သာရီမြို့နယ်၏ ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်။ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေး ဦးစီးဌာန။ 13 November 2021 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။
2. ↑  ထိုင်း-မြန်မာဆက်ဆံရေး တိုးမြှင့်ရန် နယ်စပ်မောတောင်ဂိတ်အား ဖွင့်လှစ်။
3. ↑  အရှေ့ အနောက်ပင်လယ် ပေါင်းကူး ( သို့မဟုတ် ) မောတောင်။
4. ↑  မြန်မာ-ထိုင်း နယ်စပ် မောတောင်မှ ကုန်ခြောက်များ၊ အေးခဲ ရေထွက်ကုန်များသာ ကုန်သွယ်မှု ပြုလုပ်နိုင်ပြီး လူအဝင်အထွက်ကို ထိုင်းဘက်က လက်မခံသေးကြောင်း သိရ။
5. ↑  အလားအလာကောင်းပေမဲ့ မျှော်လင့်ချက်နည်းနေတဲ့ မောတောင်-ဆင်းခွန်နယ်စပ်ဂိတ်။

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး |
| --- |
| **မြို့တော်** - ထားဝယ်မြို့
**မြို့နယ်ပေါင်း : (၁၀)မြို့နယ်** |
| ထားဝယ်ခရိုင် (၄)မြို့နယ် | 
* ထားဝယ်မြို့နယ်
* လောင်းလုံမြို့နယ်
* သရက်ချောင်းမြို့နယ်
* ရေဖြူမြို့နယ်

 |  |
| မြိတ်ခရိုင် (၄)မြို့နယ် | 
* ကျွန်းစုမြို့နယ်
* မြိတ်မြို့နယ်
* ပုလောမြို့နယ်
* တနင်္သာရီမြို့နယ်

 |
| ကော့သောင်းခရိုင် (၂)မြို့နယ် | 
* ဘုတ်ပြင်းမြို့နယ်
* ကော့သောင်းမြို့နယ်

 |
| မြို့များ | 
* ကရသူရိမြို့
* ကလိန်အောင်မြို့
* ကော့သောင်းမြို့
* ကျွန်းစုမြို့
* ခမောက်ကြီးမြို့
* တနင်္သာရီမြို့
* ထားဝယ်မြို့
* ပလမြို့
* ပလောက်မြို့
* ပုလောမြို့
* ပြည်ကြီးမဏ္ဍိုင်မြို့
* ဘုတ်ပြင်းမြို့
* မေတ္တာမြို့
* မောတောင်မြို့
* မြိတ်မြို့
* ရေဖြူမြို့
* လောင်းလုံမြို့
* သရက်ချောင်းမြို့

 |
**မောင်းထောင်းကောင်** (သို့) **ဓားခုတ်ကောင်** (ဝါ) **ရှိခိုးကောင်** (**Mantis** or **Praying Mantis**) သည် အင်းဆက်ပိုးမျိုးဖြစ်၍ ပါဏဗေဒအလိုအရ *ဒစ်ကတိုတဲရာ* မျိုးစဉ်ကြီးတွင် *မင်တီဒီး* မျိုးရင်း၌ပါဝင်သည်။ ပိုးဟပ်၊ ပုရစ်၊ နှံကောင် တို့နှင့် အမျိုးချင်းနီးစပ်သည်။ မောင်းထောင်းကောင်၏ ကိုယ်အရှေ့ပိုင်းသည် ရှည်လျားသေးသွယ်သည်။ ဦးခေါင်းသည် တူကဲ့သို့ရှိပြီးလျှင် မျက်နှာမှာ သုံးထောင့်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ နောက်ခြေထောက်များသည် သွေးသွယ်ရှည်လျားသည်နှင့်အမျှ ရှေ့ခြေထောက်များမှာ ကြီးမားတုတ်ခိုင်သည်။ မောင်းထောင်းကောင် သည် ထိုရှေ့ခြေထောက်များကို လမ်းသွားသည့်အခါတွင်ဖြစ်စေ အပေါ်ဘက်သို့ ခေါက်တင်ထားလေ့ရှိသည်။ အရွယ်ရောက် မောင်းထောင်းကောင်ကြီးများသည် အလျား ၂ လက်မမှ ၅ လက်မထိ ရှိသည်။ 

ကြီးမားသော ရှေ့ခြေနှစ်ချောင်းကို အပေါ်ဘက်သို့ ခေါက်တင်ထားပုံမှာ မိန်းမကြီးတစ်ယောက် ရှိခိုးဝတ်ပြုနေပုံ နှင့်တူသောကြောင့် ယင်းကို **ရှိခိုးကောင်** ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ဘာသာတရားကို ရိုသေကိုင်းရှိုင်းပုံ ရှိသောကြောင့် အမြင် အားဖြင့် ကြင်နာသနားစိတ်ရှိသည်ဟု ထင်ရသော်လည်း စင်စစ် မောင်းထောင်းကောင်သည် အင်းဆက်ပိုးမျိုးတွင် အရက်စက် ဆုံး၊ လောဘအကြီးဆုံးပိုးမျိုးတွင် ပါဝင်သည်။ အပေါ်ဘက်သို့ ခေါက်တင်ထားသော ရှေ့ခြေ ၂ ချောင်းတွင် ပိုးကောင်ကလေး များကိုဖမ်းရန် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ဆူးများပါရှိ သည်။ ပြူးထွက်နေသော မျက်လုံးများရှိသည့် ဦးခေါင်းသည် အငြိမ်မနေဘဲ ထိုမှ ဤမှ အဆက်မပြတ် လှည့်၍သားကောင် ကိုသာ ရှာဖွေလျက်ရှိ၏။ ထိုနောက် အနီးသို့ရောက်လာသော ပိုးကောင်များကို ရုတ်ခြည်း ခုန်အုပ်၍ ဖမ်းကာ အရှင်လတ် လတ် ကိုက်စားလိုက်လေသည်။ တစ်ဖန် မူလအနေအထား အတိုင်း ပြန်နေကာ သားကောင်ကို စောင့်နေပြန်သည်။ အခြား ပိုးကောင်များကို ရက်စက်စွာ သတ်ဖြတ်စားရုံသာမက မိမိတို့ အချင်းချင်းလည်း အသေအကြေ တိုက်ခိုက်ကြ၍ ရှုံးသော အကောင်ကို နိုင်သောအကောင်က စားတတ်ကြသည်။ မောင်းထောင်းကောင် အမသည် ဆာလောင်မွတ်သိပ်သည့်အခါ မိမိနှင့် မိတ်လိုက်သော မောင်းထောင်းကောင် အဖိုကိုပင် မညှာမတာ သတ်ဖြတ်စားသောက်တတ်သည်။

မောင်းထောင်းကောင်သည် မိမိနေသော အပင်၏ အကိုင်းအခက်၊ အရွက်အလက်များနှင့် အရောင်ချင်းတူသောကြောင့် ရုတ်တရက် မမြင်နိုင်ချေ။ အမများသည် ဥများကို အစုလိုက်ဥ၍ မိမိတို့ကိုယ်မှထွက်သော အစေးဖြင့် သစ်ပင် အကိုင်းအခက်များတွင် ကပ်ထားကြသည်။ ဥမှပေါက်ခါစ မောင်းထောင်းကောင်ကလေးများပင် ပိုးကောင်များကို သတ်ဖြတ်စားသောက်တတ်ကြသည်။ ယင်းတို့၏ ဘဝဖြစ်စဉ်သည် ပုရစ်၊ နှံကောင်တို့ကဲ့သို့ အသွင်ပြောင်းခြင်း မရှိချေ။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း (၁၉၆၅)။ "*မောင်းထောင်းကောင်*"။ in စွယ်စုံကျမ်းစာတည်းအဖွဲ့ (ed.)။ *မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း*။ **၉** (ပထမအကြိမ် ed.)။ စာပေဗိမာန်ပုံနှိပ်တိုက်၊ ရန်ကုန်မြို့။: စာပေဗိမာန်။
**ပုဂံ ဦးဗဂျမ်း** သည် ၁၉၃၇ - ၃၈ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၇ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း နှင့်အတူ အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီးများ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ရာတွင် မသေ ကျန်ရှိရစ်သူ ဝန်ကြီး ၄ ဦး အနက် တစ်ဦး ဖြစ်၏။ သူသည် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးဝန်ကြီး၊ တရားရေးဝန်ကြီး၊ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီး၊ ပညာရေးဝန်ကြီး၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ ထောက်ပံ့ရေးနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီး၊ လမ်းပန်းအဆောက်အအုံဝန်ကြီး တစ်ဦး လည်းဖြစ်သည်။ ထို့နောက် အာရှလူငယ်အစည်းအရုံးဥက္ကဋ္ဌ လည်းဖြစ်သည်။

ငယ်စဉ်ဘဝ
--------

ပုဂံမြို့ ကျအိုရွာ ဇာတိ ဖြစ်သည်။ ညောင်ဦးမြို့ အေဘီအမ်ကျောင်း၊ ပခုက္ကူမြို့ ဝက်စလီကျောင်း၊ မြင်းခြံမြို့ အေဘီအမ်ကျောင်းတို့တွင် ပညာ သင်ကြား ခဲ့ဖူး၏။

နိုင်ငံတာဝန်များထမ်းဆောင်ခဲ့ပုံ
-------------------------------

ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်နှင့် ဂျပ်ဆင်ကောလိပ်တို့တွင် ဆက်လက် ပညာသင်ကြားခဲ့၍ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့နှင့် ဥပဒေဘွဲ့များကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ ခုနှစ် တကသ စည်းမျဉ်းရေးဆွဲရေးကော်မတီတွင် အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၃၇ - ၃၈ ခုနှစ်တွင် တကသ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လေသည်။

နယ်ချဲ့ဆန်ကျင်ရေး မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုတွင် ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် ပါဝင်ဦးဆောင်ခဲ့ကြသော ကျောင်းသားလူငယ် ခေါင်းဆောင်များအား ကမ္ဘာ့ကျောင်းသားလူငယ် အဖွဲ့ချုပ်က အသိအမှတ်ပြု လာရောက် တွေ့ဆုံစဉ်
၁၉၃၉ ခုနှစ်မှ စ၍ ရန်ကုန်မြို့တွင် ရှေ့နေ လိုက်သည်။ ဂျပန်ခေတ်တွင် အရှေ့ အာရှ လူငယ် အစည်းအရုံးကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အစည်းအရုံး ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်၏။

ဗမာ့ တပ်မတော်နှင့် လက်တွဲကာ ဂျပန် တော်လှန်ရေး အတွက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် စည်းရုံး လှုံ့ဆော် ခဲ့သော အဖွဲ့ကြီးမှာ ဦးဘဂျမ်း ဦးစီးသော (အာရှလူငယ် အစည်းအရုံး) ပင် ဖြစ်တော့သည်။ အရှေ့ အာရှ လူငယ်များ အစည်းအရုံးကို စစ်ပြီးခေတ်၌ ဗမာနိုင်ငံ လူငယ်များ အစည်းအရုံး (ဗလစ) ဟု အမည် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခု အထိ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၉၄၇ ခု ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်သော အစိုးရအဖွဲ့တွင် ဝန်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်၍ ဗိုလ်ချုပ်နှင့်တကွ ဝန်ကြီး တစ်ဖွဲ့လုံးကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ရာတွင် မသေ ကျန်ရှိရစ်သူ ၄ ဦး အနက် တစ်ဦး ဖြစ်၏။

ထို့နောက် ရန်ကုန်မြို့တွင် လွှတ်တော်ရှေ့နေကြီးအဖြစ် လုပ်ကိုင်လျက် ရွှေတိဂုံစေတီတော် ဘဏ္ဍာတော်ထိန်းလူကြီး၊ ကမ္ဘာအေးစေတီ ဘဏ္ဍာတော်ထိန်းလူကြီး၊ နှင်းဆီကုန်းဘိုးဘွားစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့ဝင်လူကြီး စသည်ဖြင့် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ဂုဏ်ပြုချီးကျူးခံရခြင်း
-----------------------

နိုင်ငံတော်အစိုးရက ချီးမြှင့်သော သတိုးမဟာသရေစည်သူဘွဲ့ ကိုလည်း ရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေး (၁၉၄၅)
2. ↑  အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း တွဲ ၁၊ မှတ် ၁၀ (၁၉၅၉-၆၀)
**မောင်းထောင့်တွက်ကိန်း**  ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

အကြောင်းအရာ
-----------

မောင်းထောင့်တွက်ကိန်း
---------------------

မန်းနဂရံမှာ၊ နန်းစံရှိစဉ်က၊ ပဏ္ဍိတံ၊ နိုင်ငံကျော်သည့်၊ ညဏ်ကဝိမော်ဆရာနှင့်၊ ဦးစိန္တာ၊ အထူးလိမ်မာတဲ့၊ ဗြဟ္မဏတို့ကို၊ ဘဘအကိုနှင့်၊ မမချိုသူ မမေးချင်ဘု၊ မူရေးကာ၊ ဇာတာနှစ်စောင်နှင့်၊ ရွာမောင်းထောင်ဆရာကြီးသို့၊ ခရီးကြုံ ကျေးရွာဆိုက်အောင်၊ ပေးလိုက်တဲ့ လွှာစက္ကူ။  

  

ဇောတရအထည်၊ နဂါးပြည်က ထွက်ပေတဲ့၊ မြမျက်ရှိန် ဣန္ဒနီလာနှင့်၊ စိန်ဝဇီရာ၊ ပြာခတောက်ကဲ့ပြင်၊ ရတနာမောက်ကဲ့ညီ၊ ကျောက်နီပတ္တမြားတို့၊ ဖောက်ကားဝယ်ယူလို့၊ နယ်ဇမ္ဗူကြွယ်သူသုံးကြ၊ ပွင့်ပန်းငုံ ဝတ်ရည်က သုံးပါတဲ့၊ အလားအသွင် ပျားယင်ပိဒုံးကဲ့သို့၊ ပြည်လုံးကုန်၊ ဝင်အထွက်တွေတို့၊ အုံးကျွက်ကျွက်ဆူ။  

  

ဇာတာကို ခါခါရှုလိုက်တော့၊ ရာဟုစနေနှင့်၊ ဂုရုတတွေ၊ ငွေခြင်္သေ့တို့၊ ဆင်ဝှေ့ရှောင် အထက်စခန်းက၊ လဂ်စန်းမှာ၊ လှမ်းကွာကြရက်မို့၊ ဘေးဘယာ ဝေးစွာပလို့၊ ပေါလှသီတဂူ၊ ဤအယူမတိမ်း။  

  

တန်ခိုးဂုဏ်ကွယ်ကာ မြုပ်ချင်တော့၊ မိုးကုတ်ကြပ်ပြင် ဇင်ဂရာဇ်လိုပ၊ ပြင်သစ်တွေ၊ ယေဘုယျတို့ကြောင့်၊ စစ်ထပုံဆူလှယ်ကြိမ်ကြ၊ မြနှင့်စိန်၊ သကျဝတိန် နန်းကဲ့သို့ နဂရမန်းမြေမှာ၊ ဗိုလ်လူသုံးသည့်ပြင်၊ ဟိုစုံးတူရဒည်ဘွားဆီက၊ သယ်ယူကာ၊ ဝယ်သူများသော်ကြောင့်၊ တောင်ပါးမြေဝေဘူလက၊ ယုချကာ တသွယ်စီးသည့်ပြင်၊ ချင်းတွင်းရေမြောက်ညာကသိမ်းခဲ့၊ ကျောက်စိမ်းရည်၊ ကြည်ကြည်မြကိုမှ၊ ဘဘချိုချိုတို့ ဇာတာအလို၊ မြကိုသုံးရမတဲ့၊ ကျောက်လုံးအထည်၊ ပြည်ဝင်တောင်းလောက်ကယ်နှင့်၊ အဖိုးတပြေတန်၊ ကိုးကုဋေထိ ရောင်းရပါလိမ့်၊ မှန်မမှန်၊ ကံ ကံ၏အကြောင်းသာပ၊ မောင့်ထောင့်တွက်ကိန်း။

ခက်ဆစ်
------

၁။ မန်းနဂရံ = မန္တလေးမြို့။

၂။ ပဏ္ဍိတံ = ပညာရှိ။

၃။ ဗြဟ္မဏ = ပုဏ္ဏား။

၄။ ဇောတရ = ဇောတိရသပတ္တမြား။

၅။ ဣန္ဒနီလာ = ပတ္တမြားညို။

၆။ ဂုရု = ကြာသပတေး။

၇။ ငွေခြင်္သေ့ = အင်္ဂါ။

၈။ လဂ် = မွေးဖွားသည့်အချိန် အမှတ်အသား။

၉။ စန်း = တနင်္လာဂြိုဟ်။

၁၀။ သီတဂူ = လ၊ အအေးဓာတ်ကို ဆောင်သည့်လ။

၁၁။ ဇင်္ဂရာဇ် = ခေါင်သောအရပ်ဒေသ။

၁၂။ သကျဝတိန် = သိကြားမင်း၏ တာဝတိံသာနတ်ပြည်။

၁၃။ ဥဒည်ဘွား = တရုပ်ပြည်။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော ခေါင်းစဉ်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------
ဘင်ခရာ
------

ဘင်ခရာဟူသော ဝေါဟာရသည် ဘင်နှင့် ခရာခေါ် တူရိယာ ၂ မျိုးကို အလိုက်သင့် တွဲခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဘင်သည် အနောက်နိုင်ငံသုံး 
တီးစရာ တူရိယာဖြစ်၍ ခရာသည် မှုတ်စရာတူရိယာဖြစ်သည်။ 
ယင်းတူရိယာ ၂ မျိုးကို တွဲဖက်၍ တီးမှုတ်သော 
တူရိယာသမားများ အဖွဲ့ကို ဘင်ခရာ တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဟု ခေါ်ကြ 
သည်။

ဘင်သည် သစ်သား၊ သို့မဟုတ် သတ္တုဖြင့် ပြုလုပ်
ထားသော စည်ပြတ်သဏ္ဌာန် ကိုယ်ထည်တွင် အဝ၌ သားရေကြက်၍ ဖုံးအုပ်ထားသော တူရိယာမျိုး ဖြစ်သည်။ ပုံနှင့် ခပ်ဆင်ဆင် တူသော်လည်း ပုံသည် အ၀ထက်ကိုယ်ထည်ရှည်၍ ဘင်သည် အဝက ကိုယ်ထည်ထက် ကျယ်သည်။ 
ယခုခေတ်အသုံးများသော ဘင်မှာ ၃ မျိုးရှိ သည်။ (၁) ထိပ် ၂ ဖက်စလုံး သားရေကြက်ထားသော ဘင်မျိုး။ ယင်းကို ထောင်၍ ထိပ်ဖုတပ်ထားသော တုတ်ဖြင့် ၂ ဘက်စလုံး တီးနိုင်သည်။ (၂) အဝတစ်ဖက်၌သာ သားရေကြက်၍ အောက်ဘက်ကို တိရစ္ဆာန်အူကြိုး ဖြင့် ခက်ထားသော ဘင်မျိုး။ 
ယင်းကို သားရေကြက်သောဘက်ကို အပေါ်ကထားပြီးလျှင် တုတ်ဖြင့် တီးရသည်။ (၃) ခရားပုံ အောက်ဘက်သို့ရှူးလုံးသွား၍ ထိပ်ဝတစ်ခု၌သာ သားရေကြက်ထားသော ဘင်မျိုး။ ယင်းကို တုတ်ဖြင့်ပင် တီးရသည်။ ဘင်သည် ရှေးအီဂျစ်များ ကောင်းစားစဉ်ခေတ်ကပင် သီးဗီးလူမျိုးများ အသုံးပြုခဲ့သော တူရိယာဖြစ်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် စစ်တပ်များ၌ စတင် အသုံးပြုသော တူရိယာမျိုးဖြစ်သည်။

ခရာဟူသည်မှာ ပြွေတံရှည်ကို ရစ်ခွေထားသော 
အနောက်နိုင်ငံသုံး ပြွေတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် 
ပြွေကဲသို့အစအဆုံး တဖြောင့်တည်း မဟုတ်ဘဲ၊ အဝသည်ကား ကျယ်နေသည်။ ပြေတံတစ်ခုသာမက အပိုပြွေတံ တစ်ခုပါပါ၍ မှုတ်သည့်အခါ လိုရာတူရိယာသံကို ဖြစ်စေခြင်းငှာ အပိုပြွေတံကို ဆွဲထုတ် ဆွဲသွင်းပြု၍ မှုတ်ရသော ပြွေမျိုးကို ခရာရှည်ကြီးဟု ခေါ်သည်။ ခရာကို ယေဘုယျအားဖြင့် ကြေးသတ္တုဖြင့် ပြုလုပ်၍ တစ်ခါတစ်ရံ ငွေဖြင့်လည်း လုပ်တတ်သည်။ ရှေးအခါက ခရာအတံသည် ဖြောင့်စင်းနေသော်လည်း အကိုင်အတွယ်ခက်သဖြင့် ယခုခေတ် ခရာတံကို 
ရစ်ခွေပြုလုပ်ထားကြသည်။ ယခုခေတ်သုံး ခရာများတွင် အသံတွင် လိုသလို မှုတ်နိုင်ရန် အခင်ပါရှိသည်။ သံစုံတီးဝိုင်းများတွင် မှုတ်သော ခရာသည် ၅ ပေခွဲခန့်အထိ ရှည်တတ်သည်။

စစ်တပ်များတွင် အလေးပြု၊ လူခေါ်၊ သတိပေး 
စသည်တို့ပြုလုပ်သည့်အခါ ခရာမှုတ်သည် အလေ့သည် 
ယခုတိုင် ရှိလေသည်။

ဘင်နှင့်ခရာကို အသားပေးကာ သယ်ဆောင်၍ရသော 
အခြားအတီးအမှုတ် ကိရိယာများကိုပါ ယှဉ်တွဲ တီးမှုတ်သော ဘင်ခရာတီးဝိုင်း အဖွဲ့မျိုးသည် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာမှ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် အတီးအမှုတ် ကိရိယာများ တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ပိုမိုခမ်းနားသော ဘင်ခရာတီးဝိုင်းများ ပေါ်ပေါက်လာလေသည်။ 

ယခုခေတ် ဘင်ခရာတီးဝိုင်းမျိုးသည် ၁၇၆၃ ခုနှစ်လောက်က ပရပ်ရှားဘုရင် ဖရက်ဒရစ်-သ-ဂရိတ်က စစ်ဘင်ခရာတီးဝိုင်း ဖွဲ့စည်းရန် အမိန့်ပေးလိုက်သည်မှ စခဲ့သည်ဟု ဆိုရပေမည်။ 
စစ်တပ်များ ချီတက်ရာ၌ မြိုင်မြိုင် ဆိုင်ဆိုင် ညီညီညာညာ ချီတက်ရန် စစ်ဘင်ခရာ တီးဝိုင်းများက ဦးဆောင်ရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈)
**ဘဂ္ဂတိုင်း၊ သံသုမာရဂီရိမြို့**
မြတ်စွာဘုရားသာသနာတော်ခေတ်တွင် တိုင်ကြီးပြည်ကြီးပင် မဟုတ်သော်လည်း ဝေနေယျအားလျော်စွာ ဒေသနာတော်မြတ် ထွန်းကားရာအရပ်မှာ သာသနာဝင်ကျမ်းများ၌ ထင်ရှားသည့်အတိုင်း ဤဘဂ္ဂတိုင်းသည် ဝိနည်းပညတ်တော်မူရာ ၇-တိုင်းတို့တွင် တစ်တိုင်းအပါအဝင် ဖြစ်သည့်အပြင် များစွာသော သုတ္တန်ဒေသနာတော် ဟောတော်ညွှန်ပြရာဌာနလည်းဖြစ်၍ ထင်ရှားသောတိုင်းနယ်ဖြစ်ရာ, ၎င်းတိုင်း၏ ပဓာနမြို့တော်မှာလည်း သံသုမာရဂီရိ ဖြစ်၍၎င်းအနီး ဘေသကလမည်သော တောကျောင်းတော်ကြီး၌ သီတင်းသုံးတော်မူကာ တရားဒေသနာတော်အမြိုက် တိုက်ကျွေးတော်မူလေ့ရှိကြောင်း များစွာသော ဝိနည်းသုတ္တန်များ၌ ထင်ရှား၏။

### ကိုးကား

1. ↑  အရှင်သံဝရာဘိဝံသ (ပရိယတ္တိ သာသနာဟိတဓမ္မာစရိယ ရွှေကျင်နာယကဆရာတော်)။ *ဗုဒ္ဓနိုင်ငံတော် (ပထမတွဲ)*။



| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားဖူးခရီး |
| --- |
| သံဝေဇနိယလေးဌာန | 
* လုမ္ဗိနိဥယျာဉ်
* မဟာဗောဓိမဏ္ဍိုင်
* မိဂဒါဝုန်
* ကုသိနာရုံ

 |
| အဝိဇဟိတလေးဌာန | 
* ရာဇဂြိုဟ်
* ဝေသာလီ
* သာဝတ္ထိ
* သင်္ကဿနဂိုရ်

 |
| အခြားဌာနများ | 
* အမရာဝတီ
* စန္ဒဝရံ
* ဒေဝဒဟ
* ဂါယာမြို့
* ကပိလဝတ်ပြည်
* ကေသရိယာစေတီ
* ကောသမ္ဗီ
* နာလန္ဒာ
* ပါဋလိပုတြ
* ပါဝါ
* ဗာရာဏသီမြို့

 |
| နောင်းဌာနများ | 
* အဇန္တာဂူ
* ဗရာဗရဂူ
* ဘရဟုတ်
* ဝေရူဠဂူ
* လလိတဂိရိ
* မထုရာ
* ပါဏ္ဍဝလေဏီဂူ
* ပိပြဝါ
* ပုပ္ဖဂိရိဝိဟာရ
* ရတနာဂိရိ
* ဆန်ချီ
* ဥဒယဂိရိ
* ဝိကြမသီလ

 |
|  |
| --- |
| **၁၈၈၄** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဒီဇင်ဘာလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ | ၃၁ |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

(၃၁) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
မြန်မာအဘိဓာန်ကျမ်းတွင် ‘လွန်’ ကို ဖြတ်သန်းကျော်လွန်သည်၊ ဖီဆန်သည်၊ လိမ်ကျစ်ထားသောကြိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားပြီး လွန်ဆွဲကို တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် အားပြိုင်ရန် လွန်ကြိုးကို အပြိုင် ဆွဲရသည့်အတွက် အားပြိုင်ပွဲဟု ဆိုရမည် ဖြစ်သည်။ ရှေးအခါက မိုးခေါ်လို၍ လွန်ဆွဲကစားခြင်းရှိသကဲ့သို့ အပျော်အားပြိုင်ခြင်း၊ အားစမ်းကစားခြင်းအဖြစ် လွန်ဆွဲခြင်းလည်း ရှိခဲ့သည်။

အကျိုးကျေးဇူး
-------------

လွန်ဆွဲခြင်းသည် အားသန်စေခြင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာ ကြံ့ခိုင်တောင့်တင်း၍ ကျမ်းမာခြင်း၊ စိတ်ပျော်ရွှင်ခြင်း၊ ယုံကြည်စွဲလမ်းမှုအတွက် ကျေနပ်ခြင်း၊ ရပ်သူရွာသားခြင်း စည်းလုံးချစ်ခင်ညီညွတ်ခြင်း၊ အားကစားစိတ်ဓာတ်၊ အသင်းစိတ်ဓာတ် ရရှိခြင်းစသည့် အဓိကအကျိုးရလဒ်များ ရရှိစေသည်။

လွန်ခေါင်း
----------

လွန်ဆွဲရာတွင် လွန်ခေါင်းတစ်ဦးကို ထားရသည်။ သူ၏ အဆုံးအဖြတ်ကို နာခံကြရသည်။ လွန်ဆွဲမည့်သူများစုံလျှင် လွန်ခေါင်းလုပ်သူက လွန်ကြိုးတစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် နေရာယူစေကြပြီး လွန်ဆွဲခြင်းစရန် အမိန့်ပေးလိုက်သောအခါ တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရပ်ကာ ကြိုးကို ကိုင်ကြသည်။ လွန်ခေါင်းက "ဆွဲ" ဟု အမိန့်ပေးလိုက်သည်နှင့် တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် အနိုင်မခံအရှုံးမပေးသောဇွဲဖြင့် အင်အားရှိသမျှထုတ်ကာ ဆွဲကြတော့သည်။

စည်းကမ်းများ
------------

လွန်ဆွဲပြိုင်ရာတွင် သတ်မှတ်ထားသည့် စည်းကမ်းများမှာ −
(၁) လွန်သင်းတစ်သင်းတွင် လူရှစ်ယောက်စီပါဝင်ရန်

(၂) လွန်ကြိုးသည် အလုံးလေးလက်မထက် မသေးသည့်ကြိုးဖြစ်ရန်နှင့် ၃၅ − ပေထက် မတိုတောင်းစေရန်

(၃) ကြိုး၏ အလယ်ဗဟိုတွင် အမှတ်အသားတစ်ခု မှတ်သားရန် (သို့) မြင်သာထင်သာရှိအောင် တစ်ခုခုဖြင့် ချည်နှောင်ထားကြရန်၊ အမှတ်အသား၏ တစ်ဖက်တစ်ချက် ခြောက်ပေအကွာနေရာတွင်လည်း အမှတ်အသားတစ်ခု ပြုလုပ်ထားရန်

(၄) ကြိုးပေါ်တွင် အမှတ်အသားပြုသကဲ့သို့ မြေပေါ်တွင်လည်း အမှတ်အသား (သို့) စည်းချထားရန်

(၅) ပြိုင်ပွဲမစတင်မီ ကြိုးကို ဗဟိုအမှတ်အသားနှင့် မြေမှအမှတ်အသားတို့ကို တည့်တည့်တစ်ထပ်တည်းကျအောင် ထားရှိရန်

(၆) ပြိုင်ပွဲဝင်များ အသင့်ရှိကြ၍ ဒိုင်က စတင်ဆွဲရန် အမိန့်မပေးခင် ကြိုးကိုင်အမိန့်ပေးရန်

(၇) ကြိုးကိုင်အနေအထားတွင် မြေဗဟိုအမှတ်အသားနှင့် ကြိုးဗဟိုအမှတ်အသားတို့ မည်သည့်ဘက်သို့မှ စွန်းထွက်မနေစေဘဲ တည့်မတ်မှန်ကန်လျှင် "ဆွဲ" ဟု အမိန့်ပေးရန်

(၈) တစ်သင်းနှင့်တစ်သင်း လွန်ဆွဲကြပြီး တစ်ဖက်သည် ခြောက်ပေအကွာ အမှတ်အသားမှ ဗဟိုကို ကျော်လွန်ပါလာအောင် ဆွဲနိုင်လျှင်သော်လည်းကောင်း၊ အဆွဲခံရသောဘက်မှာ တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ ခြေထောက်သည် ဗဟိုအမှတ်အသားသို့ ထိလာအောင် ဆွဲနိုင်လာသည်ဖြစ်လျှင်သော်လည်းကောင်း ထိုသို့ ဆွဲနိုင်သည့်ဘက်ကို အနိုင်ပေးရန်

(၉) ပြိုင်ပွဲကြီး၌ နှစ်သင်းထက်ပို၍ အသင်းအများအပြားပြိုင်လျှင် အုပ်စုခွဲ၍ ပတ်လည်ပြိုင်ကြရန်

(၁၀) နှစ်သင်းတည်း (သို့) ဗိုလ်လုပွဲဆိုလျှင် သုံးကြိမ်သုံးခါခွဲစေပြီး နှစ်ကြိမ်နိုင်အသင်းက အနိုင်ရစေရန် တို့ ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  နေပြည်တော်အမျိုးသားပြတိုက်တွင် ရေးသားထားသည့် လွန်ဆွဲပွဲ
**ဒုတိယ ထောင်စုနှစ်** သည် ဂရီဂေါ့ရီးယန်း ပြက္ခဒိန်၏ သက္ကရာဇ် ၁၀၀၁ ဇန်နဝါရီ ၁ မှ ၂၀၀၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၁ အထိ ကာလဖြစ်သည်။

၂ ထောင်စုနှစ်သည် မွန်ဂိုအင်ပါယာ၊ အသိဉာဏ်ခေတ်၊ ကိုလိုနီခေတ်၊ စက်မှုထွန်းကားလာခြင်း၊ ၁၉-၂၀ ရာစု သိပ္ပံပညာ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှု၊ ပညာရေး ထွန်းကားလာခြင်း၊ ဆေးပညာနှင့် နိုင်ငံများတွင် ထိုးဆေးများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ စစ်မက်များတွင် ခေတ်မီနည်းပညာသုံး လက်နက်များဖြင့် ကမ္ဘာ့စစ်ပွဲများတွင် နယူးကလိယား လက်နက်များကို အသုံးချလာခဲ့သည်။ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆောင်ရွက်မှုများ၊ ကုလသမဂ္ဂတို့ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး ဆရာဝန်၊ သူနာပြုများသည် နယ်စည်းမခြား ရောဂါကုသရေးတို့ကို အလေးထားဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

သိပ္ပံပညာရှင်များသည် ဉာဏဆိုင်ရာ လွတ်လပ်မှုကို ဖော်ဆောင်လာခဲ့ပြီး လူသားတို့သည် လကမ္ဘာသို့ ပထမဆုံးခြေလှမ်းကို ၂၀ ရာစု၌ လှမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာအနှံ့ နည်းပညာသစ်များကို တီထွင်ကြံဆခဲ့ကြကာ ပညာရေးနယ်ပယ်၌ နိုင်ငံတကာအတိုင်းအတာဖြင့် မျှဝေဖလှယ်ခဲ့ကြသည်။ ရေဒီယို၊ တယ်လီဗွီးရှင်း၊ အင်တာနက်တို့ကြောင့် သတင်းချက်အလက်သည် မိနစ်ပိုင်းအတွင်း ကမ္ဘာအနှံ့သို့ ပြန့်နှံ့နိုင်ခဲ့ကာ ၂၀ ရာစုနှောင်းပိုင်း၌ ဘီလီယံချီသည့် လူပေါင်းများစွာအား ပညာတတ်လာအောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့လူဦးရေသည် ထောင်စုနှစ်၏ ပထမဆုံး ရာစုနှစ် ၇ ခုထက် ၂ ဆ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ၁၇၀၀ ခုနှစ်တွင် ၃၁၀ မီလီယံရှိရာမှ ၁၀၀၀ - ၆၀၀ မီလီယံသို့ လူဦးရေ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ၆ ဘီလီယံသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ဆင်းရဲမွဲတေမှု၊ ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှုနှင့် မျိုးသုဉ်းခြင်းဖြစ်ရပ်များ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  The Sixth Extinction - The Most Recent Extinctions။ 2015-12-18 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
ရာစုနှစ်များ နှင့် ထောင်စုနှစ်များ |
| --- |
| 

| ထောင်စုနှစ် | ရာစုနှစ် |
| --- | --- |
| ဘီစီ (ဘီစီအီး) |
| **၄ ထောင်စုနှစ်** | ၄၀ ရာစု | ၃၉ ရာစု | ၃၈ ရာစု | ၃၇ ရာစု | ၃၆ ရာစု | ၃၅ ရာစု | ၃၄ ရာစု | ၃၃ ရာစု | ၃၂ ရာစု | ၃၁ ရာစု |
| **၃ ထောင်စုနှစ်** | ၃၀ ရာစု | ၂၉ ရာစု | ၂၈ ရာစု | ၂၇ ရာစု | ၂၆ ရာစု | ၂၅ ရာစု | ၂၄ ရာစု | ၂၃ ရာစု | ၂၂ ရာစု | ၂၁ ရာစု |
| **၂ ထောင်စုနှစ်** | ၂၀ ရာစု | ၁၉ ရာစု | ၁၈ ရာစု | ၁၇ ရာစု | ၁၆ ရာစု | ၁၅ ရာစု | ၁၄ ရာစု | ၁၃ ရာစု | ၁၂ ရာစု | ၁၁ ရာစု |
| **၁ ထောင်စုနှစ်** | ၁၀ ရာစု | ၉ ရာစု | ၈ ရာစု | ၇ ရာစု | ၆ ရာစု | ၅ ရာစု | ၄ ရာစု | ၃ ရာစု | ၂ ရာစု | ၁ ရာစု |
| အေဒီ (စီအီး) |
| **၁ ထောင်စုနှစ်** | ၁ ရာစု | ၂ ရာစု | ၃ ရာစု | ၄ ရာစု | ၅ ရာစု | ၆ ရာစု | ၇ ရာစု | ၈ ရာစု | ၉ ရာစု | ၁၀ ရာစု |
| **၂ ထောင်စုနှစ်** | ၁၁ ရာစု | ၁၂ ရာစု | ၁၃ ရာစု | ၁၄ ရာစု | ၁၅ ရာစု | ၁၆ ရာစု | ၁၇ ရာစု | ၁၈ ရာစု | ၁၉ ရာစု | ၂၀ ရာစု |
| **၃ ထောင်စုနှစ်** | ၂၁ ရာစု | ၂၂ ရာစု | ၂၃ ရာစု | ၂၄ ရာစု | ၂၅ ရာစု | ၂၆ ရာစု | ၂၇ ရာစု | ၂၈ ရာစု | ၂၉ ရာစု | ၃၀ ရာစု |

 |
**ယမ်ဘီလာရေတံခွန်** သည် အမဇိုးနားဒေသ၊ မြောက်ပိုင်း Peruvian , Cuispes မြို့အနီးတွင် တည်ရှိသည့် ရေတံခွန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ငါးခုမြောက်အရှည်ဆုံး ရေတံခွန်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် Geographical Institute of Peru (IGN) က ရေတံခွန်ကို တိုင်းတာမှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံတကာတွင် လူသိများလာခဲ့သည်။

မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
------------------

ယမ်ဘီလာရေတံခွန်သည် ၈၉၅.၅ မီတာ (၂၉၃၈ ပေ) မြင့်မားသည်။ ရေတံခွန်၏ အပေါ်ထိပ်ပိုင်းသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၇၂၃.၆ မီတာ (၈၉၃၆ ပေ) အမြင့်တွင် တည်ရှိ၍ ရေတံခွန်၏ အောက်ခြေပိုင်းသည် ၁၈၂၈.၁ မီတာ (၅၉၉၈ ပေ) အမြင့်တွင် တည်ရှိသည်။ IGN အဖွဲ့က လေဆာကိရိယာ၏ အကူအညီကို ရယူအသုံးပြုကာ အမြင့်ကို တိုင်းတာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရေတံခွန်ရှိရာနေရာသည် Eastern Peruvian Andes ၏ အစိတ်အပိုင်းထဲတွင် ပါဝင်သည်။ Eastern Peruvian Andes ကို Cordillera Oriental အဖြစ် သိကြသည်။ တိတိကျကျပြောရမည်ဆိုပါက ရေတံခွန်သည် Cerro Panhuayco ဟု ခေါ်သည့် တောင်ထု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။

ယမ်ဘီလာသည် အဆင့်များဖြင့် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် ရေတံခွန်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် ရေဆင်းကျရာလမ်းကြောင်းသည် အပိုင်း လေးဆင့် (သို့) ငါးဆင့် ပါဝင်သည်။

ရာသီဥတု
-------

ထိုဒေသ၌ အပူချိန်သည် မိုးရာသီကာလ ဒီဇင်ဘာလမှ ဧပြီလအထိ ၂၂ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် ရှိသည်။

ဂေဟဗေဒ
------

Montane forest around Cuispes.
### အပင်

### သက်ရှိ

ခရီးသွား
--------

Bottom section of the waterfalls.
အမဇိုးနားပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည့် Chachapoyas မှ Cuispes မြို့သို့ ရောက်ရှိရန် ၇၅ - ၈၅ မိနစ်အကြား (၆၃ ကီလိုမီတာ) ကြာမြင့်သည်။ (Pedro Ruiz မြို့မှ Cuispes မြို့အကြားရှိ လမ်းဖြစ်ပြီး လမ်းကြမ်းသည်။) Pedro Ruiz မြို့သို့ အများပြည်သူဆိုင်ရာ ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးအနေဖြင့် ဘတ်စကားများနှင့် ပူးပေါင်းစုစည်းထားသည့် တက္ကစီများ ရှိသည်။ Pedro Ruiz မှ Cuispes အထိ ၁၀ ကီလိုမီတာ (၃၀ မိနစ်ကြာ) ရှိပြီး အဓိကပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးမှာ mototaxis များ ဖြစ်ကြသည်။

Cuispes မှ ယမ်ဘီလာရေတံခွန်သို့ ရောက်ရန် ခရီး ၆ ကီလိုမီတာရှိပြီး ခြေလျင် သို့မဟုတ် လားစီး၍ သွားမည်ဆိုပါက ၁ - ၁.၅ နာရီ ကြာမြင့်သည်။ သွားရောက်ပါက ဒေသခံလမ်းညွှန် ခေါ်သွားရန် သင့်သည်။

ရေတံခွန်၌ အဓိကလုပ်ဆောင်နိုင်သည်များမှာ ခြေလျင်ခရီးထွက်ခြင်းနှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ ကြည့်ရှုခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။

အနီးအနားတွင်လည်း အခြားရေတံခွန်များ ရှိကြသည်။ ထိုအထဲမှ Pabellón (အမြင့် ၄၀၀ မီတာ), Chinata (အမြင့် ၅၈၀ မီတာ) တို့သည် မှတ်သားထားသင့်သည်များဖြစ်ပြီး ထိုရေတံခွန်နှစ်ခုတို့သည် လမ်းတစ်ဖြောင့်တည်းတွင်ပင် ၄ ကီလိုမီတာကွာခြားကာ တည်ရှိကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4 5  Yumbilla Falls။ Wondermondo။
2. 1 2 3  Yumbilla, Catarata | World Waterfall Database။  2015-12-17 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  *Carta Nacional 1:100000*။ Jumbilla (12-h)။ Instituto Geográfico Nacional (IGN)။
4. 1 2 3 4 5 6  Catarata Yumbilla (in Spanish)။ MINCETUR။ 18 December 2018 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  16 December 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**ပေါရာဏစာပေးလှူပါ** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

အကြောင်းအရာ
-----------

မောင်းထောင်ရွာဇာတိ ဆရာတော်သည် သုံးဆယ်မြို့ ဆင်စုရွာ၌ သီတင်းသုံးစဉ် ပေါရာဏကထာစာအုပ်ကို လျှောက်တောင်းသောအကြောင်း ဖွဲ့ဆိုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ မကြာမီပင် ၄ ကျပ်တန် ပေါရာဏကထာစာအုပ်ကို ရရှိသည်။

ပေါရာဏစာပေးလှူပါ
----------------

ပျို့ကဗျာတီထွင်တဲ့၊ သီလဝင် ခင်ဆရာနှင့်၊ စဉ်အလာ ရှင်မဟာရဋ္ဌနှင့်ဖြင့်၊ အဂ္ဂထေရ် သမာဓိတို့၊ ဂိုဏ်းဂဏာနှိုင်းစရာ မရှိပါဘူ့၊ တိုင်းပြည်သိ ခုထက်တိုင်။  

  

ဇာတ်တဆူဒတ်ဘူရိနှင့်၊ ဟတ္ထိပါလ ဂေါပါလတို့၊ ဝါဒအစုံပြွမ်းလို့၊ ဘုံခဏ်းဆောင် ပါရမီတို့၊ ဝါသနီ စာစီ၍ စပ်သူမို့၊ တပည့်တော်ကြည့်မျှော်၍ မှတ်သော်လဲ ဖော်တတ်သည် ဟူသမျှဖြင့်၊ ပေါရဏံ ဝေါဟာရတို့၊ ဇောကမပိုင်။  

  

အဖိုးတန် သပြာငွေနှင့်၊ ညာမြေတွင် ရှာဖွေလို့ ထုတ်ချင်ငဲ့၊ စာအုပ်သည်ရောင်းသူ မတွေ့သော်ကြောင့်၊ အောက်မေ့လို့ တွေကာမှိုင်၊ ပွေဗျာလှိုင် စိတ်ညှိုး။  

  

အိမ်နေဘုံ သိမ်နေသူတို့၊ စိန္တေတဆူ မြတ်ဘုရားကဲ့သို့၊ ဝပ်တွားကာပူဇော်တဲ့ ဆရာတော်ထိပ်တင်ဖုန်းငဲ့မှာ၊ နယ်သုံးခွင်ရာမဉ်ကျေးက၊ သူဋ္ဌေးသူကြွယ်တွေလှူကြလို့၊ လွယ်တကူလက်တော်ရှိရင်ဖြင့်၊ မသိနိုင်လွန်ခက်ခဲသည့်၊ နက်နဲစွာ ပေါရာဏတို့၊ စကားစမည် နားလည်လှချင်လို့၊ ကယ်မတော်မူနိုင်လောက်ရင်ဖြင့်၊ စာဟောင်းတစောင် မောင်းထောင်ရောက်အောင်လို့၊ တောင်းလျှောက်ရှိခိုး။

ခက်ဆစ်
------

၁။ သီလဝင် = ရှင်မဟာသီလဝံသ။

၂။ ရှင်မဟာရဋ္ဌ = ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ။

၃။ အဂ္ဂထေရ် = ရှင်အဂ္ဂသာမိ။

၄။ ဒတ်ဘူရိ = ဘူရိဒတ္ထဇာတ်။

၅။ ဟတ္ထိပါလဂေါပါလ = ဟတ္ထိပါလ၊ ဂေါပါလ စသည့် ညီနောင်လေးယောက်တို့အကြောင်း ဖွဲ့ဆိုသည့် စတုဓမ္မသာရပျို့။

၆။ ဘုံခဏ်း = ဘုံခဏ်းပျို့။

၇။ ပါရမီ = ပါရမီခဏ်းပျို့။

၈။ ဝါသနီ = ဝါသနာ၊ စိတ်ပါဝင်စားခြင်း။

၉။ ပေါရာဏံ = ပေါရာဏ၊ ရှေးစကား။

၁၀။ ဝေါဟာရ = အသုံ:တွင်သောစကား။

၁၁။ ရမဉ်ကျေး = ရမညတိုင်း။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------
ကျမ်းဂန်စာအုပ်ကို ကိုင်ထားဟန် ဖြစ်သည်။ 

ပေစာ, ကမ္မဝါစာ ပုရပိုက် စသည်များကို ကိုင်ဆောင်ထားသော ဟန်ပန်များကို ပေါတ္ထကဟတ္ထပုံဟု ခေါ်ကြသည်။ လဉ္စကဟတ္ထ ဟုလည်း ခေါ်သည်။ 

စာပေကျမ်းဂန်များကို ပြုစုရေးသားခြင်း, ပရိယတ္တိသာသနာကို ထောက်ပံ့ချီးမြှောက်ခြင်း, ပညာပါရမီဖြည့်ဆည်းခြင်းစသော အနက်သဘောကို ဆောင်ပေသည်။ 

ဗာဟုသစ္စဉ္စ သိပ္ပဉ္စ ဝိနယသုသိက္ခိတ မင်္ဂလာများ, ပဏ္ဍိတာနံ သေဝနမင်္ဂလာ, ဓမ္မေသု အပ္ပမာဒ မင်္ဂလာများကို သရုပ်ဆောင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ 

ပညာပါရမီ, ဝီရိယပါရမီခန်းများသို့ ညွှန်ပြထားသည်။ 

ဝီရရသ, သန္တရသများကို ပေါ်လွင်စေသည်။ 

ပုံစံအားဖြင့် ဝါဏီ = သူရဿတီနတ်သမီးရုပ်တုများတွင်၎င်း, ဒိသာပါမောက္ခပုံများတွင်၎င်း, အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသကျမ်းပြုနေပုံများတွင်၎င်း, ပေါတ္ထကဟတ္ထပုံများဖြင့် တွေ့ရတတ်သည်၊ မဟာမာယာ ရုပ်တုနှင့် မနသရုပ်တုများတွင်လည်း စာအုပ်ကိုင်ထားဟန်ဖြင့် တွေ့ရှိရပေသည်။ 

ပုဂံ ညောင်ဦးရှိ ဥပါလိသိမ်တော်တွင်းမှ ဆေးရေးပန်းချီများတွင် ပေါတ္ထကဟတ္ထပုံများ များစွာကို တွေ့ရှိရပါသည်။ 

ပေါတ္ထကဟတ္ထပုံပါသော ရုပ်ပွားဆင်းတုများကို ကိုးကွယ်ပါလျှင် ကျမ်းဂန်စာပေတတ်မြောက်ခြင်း, စာမေးပွဲ စာပြန်ပွဲတော်များတွင် အောင်မြင်လွယ်ခြင်း, သတိမမေ့ မှတ်ဉာဏ်ကောင်းခြင်းစသော ပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အကျိုးထူးများကို ရရှိနိုင်သည်ဟု ဝဇီရာယာန, သျှတ္တရကျမ်းများ၌ ဖော်ပြထားလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  POTTHAKA HASTA. Book; Attribute of Sarasvati (Pustaka-hasta) IBBS. p. 188-189, 192-193. 219.

DHI. p.247.
2. 1 2  စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း မဟာဝိဇ္ဇာ (ရန်ကုန်)၊ မဟာဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး (ဟားဗဒ်) အထက်တန်း သုတေသန ပညာရှင်ဘွဲ့ (ဟားဗဒ်) ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ သုတေသနနှင့် ကျမ်းပြုဌာနခွဲ သာသနာရေး ဦးစီးဌာန။ *မြန်မာ့ရိုးရာ ပဋိမာ သိပ္ပံပညာ*။
**ရေမြင်းကန်** (Mare aux Hippopotames) သည် ဘာကီးနားဖားဆိုနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းကန်သည် အမျိုးသားဥယျာဉ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ၁၉၃၇ တွင် စတင်ဖန်တီးခဲ့ပြီး ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံရှိ ယူနက်စကို၏ Biosphere Reserve နေရာအဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဥယျာဉ်ကို သန့်ရှင်းကြည်လင်သည့် ရေကန်၏ ပတ်လည်တွင် ပြုလုပ်ထားသည်။ ဥယျာဉ်တွင် ရေမြင်း အကောင် ၁၀၀ ခန့်ရှိပြီး တစ်နှစ်လျှင် လာရောက်လည်ပတ်သူ ၁၀၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်ရှိသည်။ ၎င်းသည် Bobo-Dioulasso မြို့မှ မြောက်ဘက် ၆၀ ကီလိုမီတာခန့် (၃၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဥယျာဉ်သည် ၁၆၃ စတုရန်းကီလိုမီတာခန့် (၆၃ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။

Mare aux Hippopotames

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* Mare aux HippopotamesArchived 30 September 2012 at the Wayback Machine. at Birdlife.org
* Mare aux HippopotamesArchived 21 October 2020 at the Wayback Machine. at UNESCO

ကိုးကား
-------

1. ↑  La Mare aux hippopotames။  25 April 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  World Conservation Monitoring Centre (1991)။ *Protected areas of the world: a review of national systems, Volume 2*။ IUCN။ p. 10။ ISBN 2-8317-0092-2။
ပေါဖွန်ဟင်ဒင်ဗတ်သည် ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ထင်
ရှားသော ဂျာမန်စစ် သူကြီးဖြစ်သည့်အပြင် စစ်ပြီးခေတ်၌ 
ဂျာမနီနိုင်ငံ သမ္မတအဖြစ် နှစ်ကြိမ်တိုင် ဆက်၍ ရွေး
ကောက် တင်မြေ|ာက်ခြင်း ခံရသော နိုင်ငံခေါင်းဆောင်ကြီး
လည်း ဖြစ်သည်။

ဟင်ဒင်ဗတ်သည် ပရပ်ရှင်း သူရဲကောင်းမျိုးရိုးထဲမှ ဖြစ်၍ 
၁၈၄၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ 
ပိုဇန်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်၊ အသက် ၁၁ နှစ်အရွယ်တွင် စစ် 
ပညာကို သင်ကြားပြီးနောက် ပရပ်ရှားနှင့် 0x100သစတြီးယား
စစ်ပွဲ၊ ဂျာမနီနှင့် ပြင်သစ်စစ်ပွဲစသော စစ်ပွဲ အသီးသီးတို့
တွင် ထူးချွန်စွာ စစ်မှုထမ်းခဲ့သည်။ စစ်ဘက်၌ အမှုထမ်း
နေစဉ် ဗိုလ်ချုပ် ရာထူးသို့တိုင်အောင် ရာထူးအဆင့်ဆင့်
တိုးတက်ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။ ဗိုလ်ချုပ် ဟင်ဒင်ဗတ်
သည် ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် စစ်ဘက်မှ အနားယူ၍ ဟန်နု
ိဗာမြို့၌ အေးချမ်းစွာ နေထိုင်ခဲ့ လေသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားသည့် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ရုရှားစစ်တပ် 
များသည် ပရပ်ရှားနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက် 
လေသည်။ ထိုအခါဂျာမန်စစ်ဌာနချုပ်က အသက် ၆၇ နှစ် 
အရွယ်ရှိ အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ် ဟင်ဒင်ဗတ်ကို အရှေ့စစ် 
မျက်နှာတွင်ကွပ်ကဲရန်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့လေသည်။ ဗိုလ်ချုပ် 
ဟင်ဒင်ဗတ်သည် ရုရှားတပ်များကို မဆူရီယန်အိုင်ဒေသ၊
တင်နင်ဗတ်တိုက်ပွဲတွင် တိုက်ခိုက် ချေမှုန်းခဲ့သည်။ 
ထိုနောက်စစ်သူကြီး ရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ပေးပြီးလျှင် 
အရှေ့ဘက်ရှိ ဂျာမန် တပ်များ၏ စစ်သေနာပတိအဖြစ် 
ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။ 

တစ်ဖန် ၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ဟင်ဒင်ဗတ်သည် ဂျာမန်စစ်တပ် 
အားလုံးအတွက် သေနာပတိချုပ် ဖြစ်လာလေသည်။
၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်ဒင်ဗတ်သည် အနောက်ဘက်စစ် 
မျက်နှာ၌ ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက်သော မဟာမိတ်တပ်များကို 
လည်း *ဟင်ဒင်ဗတ်စစ်ကြောင်း*ဟု အမည်တွင်သည့် 
ခံတပ် ကတုတ်ကျင်းများမှ ကြံ့ကြံ့ခံခဲ့လေသည်။ ၁၉၁၈
ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီနိုင်သည် မဟာမိတ်နိုင်ငံများနှင့် 
စစ်ရပ်စဲလိုက်ရသဖြင့် ပထမကကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးလေသည်။
စစ်သူကြီး ဟင်ဒင်ဗတ် သည်လည်း ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် 
ဒုတိယအကြိမ် အနားယူလေ သည်။

၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံး သမ္မတ 
အီဗတ် ကွယ်လွန်သောအခါ ဂျာမန် ကွန်ဆားဗေး တစ် 
ပါတီဝင်တို့က ဟင်ဒင်ဗတ်ကို သမ္မတအဖြစ် ဝင်ရောက် 
အရွေးခံရန် တိုက်တွန်းကြသည်။ ထိုအချိန်တွင် သူသည် 
အသက် ၇၈ နှစ်အရွယ်ရှိပြီး ဖြစ်၏။ ဟင်ဒင်ဗတ်သည် 
ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရသဖြင့် သမ္မတအဖြစ် နိုင်ငံ၏ 
တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရလေသည်။

သမ္မတ ဟင်ဒင်ဗတ်သည် ဘုရင်အုပ်ချုပ်မှု စံနစ်ကို 
လိုလားသူဖြစ်သော်လည်း ဟိုအင်ဆောလန်း မင်းဆက်ကို 
ဂျာမန်ထီးနန်း၌ ပြန်လည် ဆက်ခံစိုးစံနိုင်ရန် မကြံစည်ခဲ့
သည် သာမက ဂျာမနီနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥ
ပဒေကို သစ္စာရှိစွာ စောင့်ထိန်းခဲ့သူဖြစ်ပေသည်၊ ၁၉၃၂ 
ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် အဲဒေါ့ဟစ်တလာနှင့်ပြိုင်
၍ အရွေးခံရာအနိုင်ရရှိသဖြင့် ဒုတိယအကြိမ် သမ္မတ
အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရ ပြန်သည်။ ထိုအချိန်၌ ဟစ်တလာ
ခေါင်းဆောင်သော နာဇီပါတီခေါ် အမျိုးသား ဆိုရှယ်
လစ် အလုပ်သမားပါတီသည်အင်အားကောင်းလျက်
ရှိသည်။ ထိုကြောင့် သမ္မတ ဟင်ဒင်ဗတ်သည် ၁၉၃၃
ခုနှစ်တွင် ဟစ်တလာကို ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်ရသည်။

ဟစ်တလာခေါင်းဆောင်သော နာဇီအဖွဲ့သည် နိုင်ငံအုပ်ချုပ် 
ရေး အာဏာကို တဖြည်းဖြည်း သိမ်းယူခဲ့ရာ နောက်ဆုံး၌ 
ဂျာမနီသည် အာဏာရှင်အုပ်စိုသောနိုင်ငံအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိ 
လေသည်။ ဟင်ဒင်ဗတ်သည်လည်း
နိုင်ငံ၏တာဝန်ကို စွန့်လွှတ်၍ နျူးဒက်မြို့တွင် နေထိုင် 
ခဲ့ရာ ၁၉၃၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင်ကွယ်လွန်လေ 
သည်။ သူ၏ရုပ်အလောင်းကို အောင်မြေဖြစ်သော တင်နင် 
ဗတ်မြို့တွင် မြှုပ်နှံခဲ့ကြလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၂)သုတ် ရှိပါသည်။

၁။ ကုသိုလ်တရားတို့၌ လျင်မြန်စွာ သိနိုင်ခြင်း၊

၂။ကြားနာအပ်ပြီးသောဓမ္မတို့ကို ဆောင်ထားနိုင်ခြင်း၊

၃။ ဆောင်ထားပြီးသောဓမ္မတို့၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို စူးစမ်း ဆင်ခြင်နိုင်ခြင်း၊

၄။အနက်အဓိပ္ပါယ်နှင့် ပါဠိကို သိ၍ ဓမ္မာနုဓမ္မကို ကျင့်ဆောင်ခြင်း၊

၅။ကောင်းသောစကားလည်းရှိ၊ ကောင်းသောမြွက်ဆိုသံလည်းရှိ၊ သန့်ရှင်းပြီး အပြစ်ကင်း၍ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို သိနိုင်သော သိမ်မွေ့နူးညံ့သော စကားရှိခြင်း၊

၆။ သီတင်းသုံးဖော်တို့ကို တရားစကားဖြင့် အကျိုးစီးပွားကို သိမြင်စေနိုင်, တရားကို ဆောက်တည်စေတတ်၊ တရားကျင့်သုံးရန် ထက်သန်ရွှင်လန်းစေနိုင်ခြင်း-ဟူသော တရား ၆-ပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းတော်သည် မိမိ, သူတပါး အကျိုးစီးပွားကို ပြုကျင့်စွမ်းနိုင်၏။

အထက်ပါတရား ၆-ပါးတို့တွင် အမှတ် (၁)တရားမှတပါး တရားငါးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည်လည်း မိမိ, သူတပါး အကျိုးစီးပွားကို ပြုကျင်စွမ်းနိုင်၏။ အမှတ် (၁၊၂၊၃၊၄)ဟူသော တရားလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသောရဟန်း၊ အမှတ် (၂) ၃၊၄၊)ဟူသော တရားသုံးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံသောရဟန်း၊ အမှတ် (၃၊ ၄)ဟူသော တရားနှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသောရဟန်း၊ ဤရဟန်းသုံးပါးတို့သည်ကား မိမိ၏ အကျိုး စီးပွားကိုသာ ပြုစွမ်းနိုင်၏။ သူတပါး၏ အကျိုးစီးပွားကို မပြုကျင့်နိုင်။ အမှတ် (၁၊၂၊၄၊၅)ဟူသော တရားလေးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံသောရဟန်း၊ အမှတ် (၁၊၂၊၄၊၅)ဟူသော တရားလေးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံသောရဟန်း၊ အမှတ် (၂၊၄၊၅) ဟူသော တရားသုံးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံသောရဟန်း၊ အမှတ် (၄၊ ၅)ဟူသော တရား နှစ်ပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံသောရဟန်း၊ ဤရဟန်းသုံးမျိုးတို့သည်ကား သူတစ်ပါး၏ အကျိုးစီးပွားများရန်သာ ပြုစွမ်းနိုင်၏။ မိမိ၏ အကျိုးစီးပွားများရန် မပြုစွမ်းနိုင် ဟု ဘုရားရှင်က အကျယ် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ၌ -ဤသုတ်ဝယ် သမထ, ဝိပဿနာ တရားနှစ်ပါးတို့ကို ဟောတော်မူသည်ဟု မိန့်ဆိုထားပါသည်။

---

အထက်သုတ်တော်အတိုင်းပင် အရှင်သာရိပုတ္တရာက ရဟန်းတို့အား ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -အံ၊၃၊၁၁၈-၁၂၁။ အံ၊မြန်၊၃၊၁၁၉-၁၂၁။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၄၁။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ အဋ္ဌကနိပါတ၊ ဒုတိယပဏ္ဏာသက၊ (၇) ၂-ဘူမိစာလဝဂ္ဂ၊ ဒုတိယသုတ်။
2. ↑  -အံ၊၃၊၁၄၅-၇။ အံ၊မြန်၊၃၊၁၄၇-၉။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ အဋ္ဌကနိပါတ၊ ဒုတိယပဏ္ဏာသက၊ (၈) ၃-ယမကဝဂ္ဂ၊ အဋ္ဌမသုတ်။
3. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
**ပေါလု ကွေလို** (Paulo Coelho ၊ ၁၉၄၇ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၂၄ ဖွား) သည် ဘရာဇီးလူမျိုး စာရေးဆရာ ဖြစ်သည်။ လူသိအများဆုံး စာရေးဆရာများအနက် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာအနှံ့အပြားမှ ဆုများကို ရထားရာ ကမ္ဘာစီးပွားရေးဖိုရမ်မှ သလင်းဆု (Crystal Award) နှင့် ပြင်သစ်မှ ဂုဏ်ပြုထိုက်သူဆု (Legion d'honneur) တို့ ပါဝင်သည်။

ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး
-----------------

ပေါလုကို ရီယိုဒီဂျနဲရိုးမြို့၌ ၁၉၄၇ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၂၄ ရက်တွင် မွေးသည်။ ဖခင်မှာ အင်ဂျင်နီယာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အသက် ၁၆ နှစ်တွင် အတွေးအမြင် ခြားနားမှုကြောင့် မိဘများက စိတ်ရောဂါကု ဆေးရုံသို့ ပို့သည်။ အသက် ၂၀ အရွယ် ဆေးရုံမှ မဆင်းမီအထိ (၃) ကြိမ်ခန့် ထွက်ပြေးဖူးသည်။ 
မိဘများ၏ ဆန္ဒအတိုင်း ဥပဒေကျောင်းသို့ တက်သည်။ တစ်နှစ်ခန့်အကြာတွင် ကျောင်းထွက်ကာ ဟစ်ပီဆန်ဆန် နေထိုင်ခဲ့သည်။ တောင်အမေရိက၊ မြောက်အမေရိုနှင့် ဥရောပတို့သို့ ခြေဆန့်သည်။ ၁၉၆၀ ဝန်းကျင်တွင် ဆေးစွဲနေပြီ ဖြစ်သည်။ 
ဘရာဇီးသို့ ပြန်ရောက်သော် တေးရေးဆရာအဖြစ် အသက်မွေးသည်။ သူ၏ စာသားများမှာ လက်ဝဲဆန်သည်ဟု ယူဆသဖြင့် ၁၉၇၄ ခုတွင် စစ်အစိုးရက ထောင်ချသည်။ စာရေးဆရာဘဝသို့ မရောက်မီ သရုပ်ဆောင်၊ ဂျာနယ်လစ်နှင့် ကဇာတ်ရုံဒါရိုက်တာများအဖြစ် လုပ်ကိုင်သည်။

စာပေ လှုပ်ရှားမှု
-----------------

၁၉၈၂ ခုတွင် ပထမဆုံးစာအုပ် *ငရဲပိဋကတ်* (Hell Archives) အမည်ရှိ စာအုပ်ကို ထုတ်သည်။ ထိုစာအုပ်မှာ လူမသိ သူမသိ မြုပ်သွားသည်။ ၁၉၈၆ ခုတွင် မိုင် (၅၀၀) ကျော်ဝေးသည့် စပိန် အနောက်မြောက်ဘက်သို့ ဆန်တီယာဂို−ကွန်ပိုစတယ်လာလမ်း ((Road of Santiago de Compostela) မှ သွားရင်း ဇာတ်လမ်းရလာသည်။ ထိုအကြောင်းကို *အမြိုက်လမ်း* (The Pilgrimage) အမည်ဖြင့် စာအုပ်ရေးသည်။ ထိုစာအုပ်မှာလည်း အရင်းကျေရုံသာ ဖြစ်ရာ နောက်တစ်နှစ်ရေးသည့် *အဂ္ဂိရတ်သမား* (The Alchemist) ကို ထုတ်ဝေသူက အုပ်ရေ (၉၀၀) သာ ထုတ်ပေးပြီး ထပ်မထုတ်တော့။ သို့ဖြစ်၍ အခြားထုတ်ဝေသူနှင့် ထပ်မံ လက်တွဲရသည်။ *အဂ္ဂိရတ်သမား* စာအုပ်မှာ အုပ်ရေ (၆၅) သန်း ရောင်းရပြီး သမိုင်းတွင် အရောင်းရဆုံး စာအုပ်များအနက် တစ်အုပ် ဖြစ်လာသည်။ ဘာသာပေါင်း (၇၁) ဘာသာမှ ပြန်ဆိုရသည်။ သက်ရှိထင်ရှား စာရေးသူ၏ ဘာသာပြန် အများဆုံးစာအုပ်အဖြစ် ဂင်းနစ်စံချိန် တင်ခဲ့သည်။

မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုမှုများ
-----------------------------

| ခေါင်းစဉ် | ဘာသာပြန် ခေါင်းစဉ် | ပြန်ဆိုသူ | ထုတ်ဝေနှစ် | ထုတ်ဝေသူ | မှတ်ချက် |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| The Alchemist | သိုးကျောင်းသားနှင့် ဖိုဝိဇ္ဇာ | အဲ့လှအောင် |  | စိတ်ကူးချိုချို |  |
| သိုးကျောင်းသားရဲ့ အနတ္တလွင်ပြင် | မိုးသက်ဟန် |  | နွယ်နီ စာအုပ်တိုက် |  |
| လောကမာယာ | မြတ်ငြိမ်း |  |  |  |
| The Zahir | ဇာဟိရ် | သူရိန်ဝင်း |  |  |  |
|  | ဇာဟိရ် | ဒီနိုဗို | ၂၀၁၈ | ကံ့ကော်ဝတ်ရည် |  |
| Eleven Minutes | ဆယ့်တစ်မိနစ် | ဒီနိုဗို | ၂၀၁၇ | ကံ့ကော်ဝတ်ရည် |  |
| The Devil and Miss Prym | မိစ္ဆာနှင့် မစ္စ ပရမ်း | ဒေါက်တာ ခင်မောင်ညို |  |  |  |
| Stories for Parents, Children and Granchildren | ပေါ် လိုကိုဟို၏ ဒဿနစာစုများ | သစ္စာနီ | ၂၀၁၇ | မြစ်ကွေ့ စာအုပ်တိုက် |  |

ကိုးကား
-------
ဟင်းမလား (ခရစ် ၁၉ဝ၁-၁၉၄၅)
-------------------------

ဟိုင်းနရစ်ဟင်းမလားသည် ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ နာဇီခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဂျာမနီနိုင်ငံ မျူးနစ်မြို့တွင် ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလ ၇ရက်နေ့၌ ဖွားမြင်၏။ ပထမ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း အလံကိုင် အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ဘူး၏။ ထိုနောက်တွင် အဲဒေါ့ဟစ်တလာ၏ နောက်လိုက်တစ်ဦး ဖြစ်လာ၍ မအောင်မမြင် ဖြစ်ခဲ့ရသော ဟစ်တလာ၏ မျူးနစ်တော်လှန်ရေးကိစ္စတွင် ရှေ့တန်းမှ ပါဝင် ခဲ့သည်။ ထိုနောက်တွင် မုန်တိုင်းတပ်ဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ထိုတပ်ဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာသည်။

ဟင်းမလားသည် ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဗာဗားရီးယန်းရဲအဖွဲ့၏ အကြီးအကဲဖြစ်လာပြီးလျှင် ၁၉၃၄ ခုနှစ် နာဇီတို့၏ လျှို့ဝှက်ရဲအဖွဲ့ဖြစ်သော ဂက်စတာပိုအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာလေသည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဟစ်တလာက ဟင်းမလားကို ဂျာမန်အမျိုးသား ရဲအဖွဲ့၏ အကြီးအကဲအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။ 
ဟင်းမလားသည် ဤသို့ ရဲအဖွဲ့ကို ကြိုးကိုင်လာနိုင်သောကြောင့် ဟစ်တလာနှင့်ပင် တန်ခိုးအာဏာအရာတွင် ပခုံးချင်းယှဉ်နိုင်သော အခြေသို့ ရောက်ခဲ့ရသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး မဖြစ်မီကလည်းကောင်း၊ စစ်ကြီးအတွင်း၌လည်းကောင်း၊ ဂျာမန်တို့သည် မိမိတို့၏ ရန်သူများအပေါ် စက်ဆုတ်ဖွယ်ကောင်း 
အောင် လူမဆံပဲ ပြုမှုကျင့်ကြံခဲ့ကြပုံများမှာ သူ၏လက်ချက်ပင် ဖြစ်သည်ဟု အချို့က စွပ်စွဲခဲ့ကြလေသည်။ ဟင်းမလားသည် ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီ နိုင်ငံ၏ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်ထားခြင်း ခံရလေသည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂ဝ ရက်နေ့၌ ဟစ်တလာကို သေကြောင်းကြံရန်အတွက် တပ်မတော်၏အစီအမံသည် မအောင်မမြင် ဖြစ်ခဲ့ရပြီးနောက် ဟင်းမလားသည် ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် တပ်စွဲလျက်ရှိသော တပ်များအားလုံး၏ အကြီးအကဲဖြစ်လာခဲ့၏။ ဟင်းမလားသည် ၁၉၄၄ 
ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဖြစ်လာခဲ့၍၊ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် စစ်ပြေငြိမ်း ရေးအတွက် လျှို့ဝှက်စွာ သွေးတိုးစမ်းကြည့်ခဲ့သေး၏။ ဂျာမန်တို့ စစ်ရှုံးပြီးနောက် မဟာမိတ်တပ်များ ဖမ်းဆီး ချုပ်နှောင်ထားခြင်းခံနေခဲ့ရစဉ် အတောအတွင်း ၁၉၄၅ ခုနှစ် မေလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ဟင်းမလားသည် မိမိ ကိုယ်မိမိ 
သတ်သေလိုက်လေသည်။

နာဇီမုန်တိုင်းတပ် အကြီးအကဲဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဂက်စတာပိုအဖွဲ့ အကြီးအကဲအဖြစ်လည်းကောင်း ဟင်းမလားဆောင်ရွက်နေသည့်အခိုက် ယင်း၏အမိန့်ဖြင့် လူသန်းပေါင်း များစွာအသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရ၏။ သူ၏အမိန့်ဖြင့် လူများကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများမှာ ၁၉၄၃ ခုနှစ် *သွေးဆိုးထုတ်* 
ပွဲ *မှ အစပြုလျက် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း သုံ့ပန်းစခန်းများတွင် စံနစ်တကျ သတ်ဖြတ်မှုများဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့လေသည်။*

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)
**မင်းဂံဘုတ်ရွာ**သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်၊ မန္တလေးတူးမြောင်းမကြီး၏ တဖက်တွင် တည်ရှိသည်။ မင်းဂံဘုတ်ရွာဟု အလွယ်တကူခေါ်ကြသော်လည်း မင်းဂံရွာနှင့် ဘုတ်ရွာသည် တစ်ရွာစီဖြစ်သည်။ မင်းဂံရွာကို မင်းဂံရွာဟူ၍လည်းကောင်း မင်းကန်ရွာဟူ၍လည်းကောင်း ရေးထုံးနှစ်မျိုးလုံးကို သုံးပြီး ရေးလေ့ရှိကာ "မင်းဂံ"ဟုသာ အသံထွက်သည်။

မင်းကန်ရွာ
----------

မင်းဂံ(မင်းကန်)ဟူသောအမည်မှာ ရှေးမြန်မာမင်းများတူးဖော်ခဲ့သော ကန်အနီးတွင်တည်ရှိသည်ကို အစွဲပြုခေါ်ဝေါ်သည်ဟု သက်ကြီးစကား သက်ငယ်ကြားရင်း မှတ်သားရဖူးသည်။ မင်းဂံရွာ၏ အနောက်တောင်ဘက်ရှိ မြေနိမ့်ကွင်းပြင်ကျယ်ကြီးနေရာ၌ ထိုကန်ကြီးရှိခဲ့ဖူးသည်ဟု ဆိုကြသည်။ 

မင်းဂံရွာ၏ အနောက်အရပ်တွင် အင်္ကျယ်ရွာတည်ရှိသည်။ ပုဂံခေတ်က တောင်ပြုန်းမင်းနှစ်ပါးကြောင့် ရင်နင့်ဖွယ်အဖြစ်နှင့်ကြုံခဲ့ရသူ အင်္ကျယ်ရွာသူ မရွှေဥ၏ နေအိမ်တည်ရှိသောရွာ ဖြစ်သည်။

ဘုတ်ရွာ
-------

ဘုတ်ရွာမှာ မင်းဂံရွာ၏မြောက်ဘက်တွင်ရှိပြီး တစ်ခေါ်သာသာလောက်သာဝေးသည်။ ရှေးဟောင်းရွာများဖြစ်ကြပြီး ရှေးခေတ်စေတီပုထိုးများလည်းရှိသည်။ ဘုတ်ရွာ၏ မြောက်ဘက်တွင် သက္ကယ်ကျင်းရွာတည်ရှိသည်။ ထိုရွာတွင် နယ်ခံတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်အရ သီရိဓမ္မာအသောကမင်းကြီး သာသနာပြုစဉ်က ရေကန်ပေါင်းရှစ်သောင်းလေးထောင် စေတီပေါင်းရှစ်သောင်းလေးထောင်တွင်အပါအဝင်ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်ဆိုသော ရေကန်နှင့်စေတီဟောင်းလည်းရှိသည်။

ပညာရေး
------

မင်းကန်ရွာတွင် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း(ခွဲ) ရှိသည်။ 

ဘုတ်ရွာတွင် အခြေခံပညာမူလတန်းကျောင်း ရှိသည်။

လူမှုရေး
--------

စီးပွားရေး
----------

အများအားဖြင့် တောင်သူ အလုပ်သာလုပ်ကိုင်ကြသည်။

ဆက်သွယ်ရေး
----------

အနီးပတ်ဝန်းကျင်ရွာများ
----------------------

မင်းဂံရွာ၏မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့မြောက်အရပ်တွင် ဘုတ်ရွာ သက္ကယ်ကျင်းရွာ နှင့် ဘိုင်ပင်ရွာတို့တည်ရှိသည်။ တည်ဆောက်ဆဲဖြစ်သော ဖောင်တော်ဦးအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတက္ကသိုလ်သည် ဘိုင်ပင်ရွာအနီးတွင်တည်ရှိသည်။ 

မင်းဂံရွာ၏ အရှေ့ဘက်တွင် တောစုရွာ ထုံးဖိုရွာနှင့် ပိန္နဲရိုးရွာတို့တည်ရှိသည်။ အဝါရောင်မျိုးဆက်သစ် (YGW)ပရဟိတမိဘမဲ့ကလေးများကျောင်းသည် တောစုရွာတောင်ဘက် အနီးအပါးတွင်တည်ရှိသည်။ 

မင်းဂံရွာ၏ တောင်ဘက်တွင် ဆင်ပွတ်ကြီးရွာ ဆင်ပွတ်ကလေး(ရုံးသာ)ရွာနှင့် ညောင်တော(မှန်ပင်)ရွာတို့တည်ရှိသည်။ 

မင်းဂံရွာ၏ အနောက်ဘက်တွင် ဇီးတောရွာ အင်္ကျယ်ရွာနှင့် အိမ်ရှေ့မင်းထန်းတောဟုလူသိများသော ထန်းဥယျာဉ်(ထန်းတော)တောင်ရွာနှင့်ထန်းဥယျာဉ်(ထန်းတော)မြောက်ရွာတို့တည်ရှိသည်။ ထိုရွာများ၏ မြောက်ဘက်တွင် ဂန္ဓမာရွာနှင့် ဒဟတ်တောရွာတို့တည်ရှိသည်။ မင်းဂံရွာ၏ အနောက်မြောက်ယွန်းယွန်းတွင်ရှိသည်။ ဇီးတောရွာမှ တစ်ပါး ကျန်ရွာများသည် ဆည်တော်ကြီးတူးမြောင်း၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းရှိ ရွာများဖြစ်သည်။ 

မင်းဂံရွာ၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ကန်ပြင်ရွာ ရုံးပင်ရွာနှင့် ကံကြီးရွာတို့တည်ရှိသည်။ ကံကြီးရွာအနီးတွင် မန္တလေးကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ဒဟတ်တော)တည်ရှိသည်။

အခြားစိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာများ
-------------------------

ရှေးယခင်က မင်းဂံနှင့်ဘုတ်ရွာ၏ ရွာဦးကျောင်းထိုင်ဘုန်းတော်ကြီးများမှာ ရခိုင်အဆက်အနွယ်ဘုန်းတော်ကြီးများဖြစ်သည်။ ရခိုင်အနွယ်များ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြဟန်ရှိသည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်လည်း မင်းဂံရွာ ဘုတ်ရွာဟူသောအမည်များဖြင့် အမည်တူကျေးရွာများလည်းရှိနေသည်မှာ စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသည်။

နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်က မင်းဂံဘုတ်ရွာသူတွေ ချောကြောင်းလှကြောင်း တေးသီချင်းထဲတွင် ထည့်စပ်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------
**သီရိသုရတနာဒေဝီ**ဘွဲ့ခံ မင်းခင်းမြို့စားစုဖုရားသည် ပဉ္စမသံဂါယနာတင် ဘဝရှင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးနှင့် နှမတော် မကွေး (မြစ်ကွေး) မိဖုရားတို့က မြင်သည့် သမီးတော်ဖြစ်သည်။

မူလက လယ်ကိုင်းမြို့ကို စားရပြီး၊ ခမည်းတော်ဘုရားက ၁၈၆၁ ဧပြီလတွင် မင်းခင်းမြို့ကို လဲလှယ်အသုံးကံကျွေးပေးသည်။ ၁၈၆၈ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ရက်တွင် မိုင်းလုံးမင်းသမီးနှင့်အတူ သာယာဝတီမင်းလက်ထက် လှိုင်မင်းသမီ့းနည်း အခါတော်အတိုင်း နားထွင်းမင်္ဂလာဆင်ယင်စေသည်။ သီပေါမင်းနန်းတက်အပြီး၊ ၁၈၇၈ခု နိုဝင်ဘာလ ၁၈ရက်တွင် အခြားသော မင်းသမီးများနှင့်အတူ အနား ပတ္တမြား တစ်ရစ်စီ ရွှေဖလားဖြင့် သစ္စာတော်ရေတိုက်၍ သစ္စာတော်ပေးခံရသည်။

၁၈၈၃ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၂ ရက်တွင် ပထမသမီးတော် ထိပ်စုမြတ်ဖုရားကြီး ဒေါလကရဏခေါ်သော မြဧယင် ပုခက်တင်မင်္ဂလာ ဆင်ယင်သောအခါ မင်းခင်းစုဖုရားနှင့် မိုးမိတ်မင်းသမီးတို့က မင်္ဂလာထမင်းဦးဟင်းဦး ခွံ့ရသည်။

ဘဝနေဝင်ချိန်
------------

၁၈၈၃ခု ဧပြီလ ၂၂ ရက်တွင် မင်းခင်းစုဖုရားကို ငတုဆိုသူနှင့် မှားယွင်းသည်ဟုဆိုကာ အကျဉ်းချသည်။ ယင်းသည့် နောက်တစ်နေ့တွင် အသက်မှချမ်းသာပေးပြီး မိသားစုများနှင့်တကွ မာန်အောင်ရတနာ ဝါးခင်းကုန်းဘုရားသို့ ကျွန်သီးတော်အဖြစ် အလှူခံရသည်။ ကုန်းဘောင်ရာဇသွေးပါသူများကို ကျွန်အဖြစ် လှူရန်မသင့်ကြောင်း တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော်များ ရွှေနန်းတော်သို့ ကြွရောက်မိန့်တော်မူမှ ဧပြီ ၂၅ တွင် မယ်တော် မကွေးမိဖုရားနှင့် ခင်ပွန်း ဦးလှော်၊ သမီးငယ်တစ်၊ ညီမတော် ပြင်စည်မြို့စားစုဖုရားနှင့်တကွ မြို့ဝန်ပင်လယ်မြို့စားထံ အပ်ထားခံရသည်။

ငတုကို မိုးကောင်းမြို့သို့ စေလွှတ်ရာ မင်းကွန်းရွာအနီး ဧရာဝတီမြစ်အတွင်း မြို့ဝန် ပင်လယ်မြို့စားက ကွပ်မျက်၍ ရေသို့ချသည်။

၁၈၈၄ခု ဧပြီလ ၂၆ ရက်၊ ညနေ လေးချက်တီး (စက်နာရီ ညနေ ခြောက်နာရီ) အချိန်တွင် မင်းခင်းစုဖုရားကို ထောင်ဝင်းအတွင်း သုတ်သင်စီရင်သည်။

စုဖုရားလတ်၏ အမျက်
-----------------

> ငတု ဆိုတာက မကွေးဘုရားရဲ့ အကြီးတော်အိမ်က ခိုင်းတဲ့ ကောင်ကလေးပါ။ ထားထားဘုရားဟာ ဒီလောက်လည်း အရှက်တော် မနည်းပါဘူး။—ကျောက်ဆောက်ထိပ်ခေါင်တင်က ညောင်ရမ်းထိပ်တင်ခေါင်ကြီးကို ပြောပြခဲ့ဖူးသောစကား

မင်းခင်းစုဖုရား၏ မယ်တော် မကွေးမိဖုရားသည် စကြာဒေဝီ မိဖုရားခေါင်ကြီးနှင့် အဖေတူအမေကွဲ ညီအစ်မတော်ပြီး လောင်းရှည်မိဖုရားနှင့်လည်း ညီအစ်မ တစ်ဝမ်းကွဲတော်သဖြင့် အချင်းချင်း ရင်းရင်းနှီးနှီး ရှိကြလေသည်။ လောင်းရှည်မိဖုရား၏ သားတော် သီပေါမင်းသားနှင့် မင်းခင်းစုဖုရားတို့မှာလည်း သက်တူရွယ်တူများ ဖြစ်ကြ၏။ ၎င်း သားတော်နှင့် သမီးတော်တို့ကို အရွယ်ရောက်သောအခါ စုံမက်လက်ထပ်ပေးကြရန် ညီအစ်မတော်နှစ်ပါး ကတိကဝတ် ထားခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ နောင်အခါ ချစ်သဝန်ကြောင် စုဖုရားလတ် သိလေသဖြင့် မင်းခင်းစုဖုရားကို အမျက်တော်ရှလေသည်ဟူ၏။ မလိုရင်းစွဲရှိသူ စုဖုရားလတ်၏ အကြိုက်ဆောင်သူ နောက်လိုက်တို့က မင်းသမီးနှင့် ငတုအရေး ပုံကြီးချဲ့ ဖန်တီးခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ (အိမ်ရှေ့မင့်းသမီးတော် မင်းပြင်မင်းသမီးကိုလည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဤသို့ စွပ်စွဲခဲ့ဖူးသေးသည်။)

ကျမ်းကိုး
---------

* မောင်မောင်တင်၊ ဦး (အောက်တိုဘာ ၂၀၀၄)။ *ကုန်းဘောင်ဆက် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး* (**တ**)။ စတုတ္ထအကြိမ်။ ရန်ကုန်၊ တက္ကသိုလ်များ သမိုင်းသုတေသနဌာန၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်။

* သန်းဆွေ၊ မောင် (ထားဝယ်) (ဧပြီ ၁၉၉၈)။ *မင်းခင်းမင်းသမီးရှင်းတမ်း*။ ရနံ့သစ်မဂ္ဂဇင်း။
***လော့ဒ်အဒဗိုကိတ် နှင့် ဗမာပြည်ဆီရောင်းဝယ်ရေးအသင်းကြီးတို့၏ အားပြိုင်မှုသည်*** [၁၉၆၅] AC 75 သည် စကော့တလန်တရားရုံးတွင်စတင်ကြားနာခဲ့ပြီး Lords of House တွင် အဆုံးပိတ်ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ဤကိစ္စသည် ဗြိတိသျှတရားရေး လောကတွင်ထင်ရှားသည့်၊အရေးကြီးသည့်၊ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။

အဖြစ်မှန်
---------

ဤဖြစ်ရပ်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့၏ တပ်များက ဗမာပြည် ရှိ ရေနံတွင်းများ ပျက်စီးခြင်းနှင့်သက်ဆိုင်သည်။ တိုးတက်လာသည့် ဂျပန်ဧကရာဇ်တပ်တော် လက်သို့မကျရောက်စေရန်အတွက် ရေနံတွင်းများကို ဖျက်ဆီရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ Lord Advocate မှကိုယ်စားပြုသောယူကေအစိုးရအားတရားစွဲဆိုခဲ့သော Burmah ရေနံကုမ္ပဏီကို ထိခိုက်ခဲ့သည်။ 

အထက်လွှတ်တော်တရားရုံး၌ လော့ဒ်ကီဘရန်ဒန် သည် ဗမာပြည်ရေနံရောင်းဝယ်‌ေရးအသင်းကို ထောက်ခံသည်။ အဆိုပါအယူခံဝင်ခြင်းနှင့်တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရေးတရားရုံး၏ အောက် လွှတ်တော် ၏ပထမ ဦး ဆုံးဌာနခွဲအောက်တွင်ဖော်ပြထားသောဆုံးဖြတ်ချက်ပယ်ဖျက်သည်။ ဗမာပြည်အသင်းသည် တရားလွှတ်တော်သို့အယူခံဝင်ခဲ့သည်။

တရားစီရင်
---------

တရားလွှတ်တော်တွင်လူအများစုက ၃-၂ ဖြင့်ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီးပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုသည်တရားဝင်သော်လည်းပိုင်ဆိုင်မှုကိုပြန်လည်သတ်မှတ်ခြင်းနှင့်ညီမျှသည်ဟုဆိုခဲ့သည်။ မည်သည့်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းကိုမဆိုအများပြည်သူကောင်းကျိုးအတွက်ဖြစ်စေ၊ တစ် ဦး ချင်းပိုင်ရှင်၏ကုန်ကျစရိတ်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ထိုအကြောင်းပြချက်အတွက်၎င်းကိုအများပိုင်ရန်ပုံငွေမှလျော်ကြေးပေးသင့်သည်။ Viscount Radcliffe နှင့် Lord Hodson တို့သည် သဘောထားကွဲလွဲခဲ့သည်။

အဓိပ္ပာယ်
---------

အဆုံးမှာဖြင့်, တရားအမှုသည်မတရားသဖြင့်ပြုမိလုပ်ရပ်များကြောင့် ပိုင်ဆိုင်မှုများ၏ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုသို့မဟုတ်ပျက်စီးသည်။ တာဝန်ယူမှုကနေနောက်ကြောင်းပြန်ကင်းလွတ်ခွင့် ပါလီမန်၏ နောက်ကြောင်းပြန် အက်ဥပဒေ, ၁၉၆၅စစ်ပွဲအက်ဥပဒေ, ပြဋ္ဌာန်းခြင်းဖြင့်စိတ်ပျက်ခဲ့ပါတယ် စစ်ပွဲအတွင်းသို့မဟုတ်၎င်း၏ဖြစ်ပွားမှုကိုစဉ်းစားရန်အတွက်၎င်းသည်စေ့စပ်ထားသည့်စစ်ပွဲအတွင်းဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------
ဝက်သစ်ချသစ်တုံးကို ကန့်လန့်ဖြတ်ပိုင်းပုံနှင့် ယင်း၌ပါသောကွင်းများ
**သစ်သား**သည် သစ်ပင် ပင်စည်များ၊ အမြစ်များနှင့် အခြား သစ်သားထွက်အပင်များတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော အပေါက်များပါပြီး အမျှင်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော တစ်ရှူး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သဘာဝအတိုင်း တွေ့ရသော ပစ္စည်း (သို့) ကာဘွန်ပါ ပစ္စည်း ဖြစ်သည်။  –  ဆွဲအားဒဏ်ခံနိုင်သော ဆဲလ်လူးလို့စ် အမျှင်များကို ဖိအားဒဏ်ကိုခံနိုင်သော လဒ်ဂနင်ထဲ ထည့်သွင်းတည်ဆောက်ထားသည့် သဘာဝ ပေါင်းစပ်ပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်၏ ။

သစ်သားကို တစ်ခါတစ်ရံ သစ်ပင်၏ပင်စည်ထဲမှ ဒုတိယ ဇိုင်လမ် အဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသည်။ ရှင်သန်နေသည့် သစ်ပင်တစ်ပင်ထဲတွင် သစ်သားသည် သစ်ထွက်အပင်များ ကြီးထွားလာရန်(သို့) မိမိဘာသာ ရပ်တည်နိုင်ရန် ထောက်ပံ့ပေးသည့် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။ ၎င်းအပြင်  သစ်ရွက်များ၊ အခြားကြီးထွားလာနေသည့် တစ်ရှူးများနှင့် အမြစ်များ အတွင်း ရေနှင့် အာဟာရဓာတ်များ ပို့ဆောင်ပေးသည်။ သစ်သားကို သစ်သားဆန်သည့် ဂုဏ်သတ္တိရှိသည့် အပင်ထွက်ပစ္စည်းများနှင့် သစ်တို၊ သစ်စနှင့် သစ်မျှင်များဖြင့် ပေါင်းစပ်ထုတ်လုပ်ထားသည့် အရာများကိုလဲ ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။

သစ်သားအား လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကတည်းက လောင်စာ၊ တည်ဆောက်ရေးပစ္စည်း၊ ကိရိယာများ၊ လက်နက်များ၊ ပရိဘောဂများနှင့် စက္ကူတို့ ထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၅တွင် ကမ္ဘာ့ သစ်တော ပမာဏမှာ သန်းထောင်ပေါင်း (၄၃၄) ကုဗမီတာရှိပြီး ယင်းတို့အနက် ၄၇%မှာ စီးပွားဖြစ် စိုက်ပျိုးထားခြင်းဖြစ်သည်။ ပေါပေါများများ ပြန်စိုက်၍ရသော ရင်းမြစ်တစ်ခုဖြစ်သဖြင့် သစ်သားထွက်ပစ္စည်များအား ပြန်ပြည့်မြဲစွမ်းအင် ရင်းမြစ်တစ်ခုအဖြစ် များစွာ စိတ်ဝင်စားခြင်း ခံရသည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် သစ်သား သန်းထောင်ပေါင်း (၃.၅) ကုဗမီတာ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ အဓိကအသုံးပြုမှုမှာ ပရိဘောဂနှင့် တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Hickey, M.; King, C. (2001)။ *The Cambridge Illustrated Glossary of Botanical Terms*။ Cambridge University Press။
2. ↑  Global Forest Resources Assessment 2005/Food and Agriculture Organization of the United Nations။[*လင့်ခ်သေ*]
3. ↑  Horst H. Nimz, Uwe Schmitt, Eckart Schwab, Otto Wittmann, Franz Wolf "Wood" in *Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry* 2005, Wiley-VCH, Weinheim. doi:10.1002/14356007.a28\_305
အီး-စီးကရက်အမျိုးမျိုး
**အီး-စီးကရက်**သည် ပုံမှန်စီးကရက်ထက်ရှည်သည်။ အတွင်းက လဲလို့ရသည့် ခွက်လေးထဲတွင် နစ်ကိုတင်းနှင့် propylene glycol [3] လို့ခေါ်သော စီးကရက်မီးခိုးလိုထွက်တာတူအောင်လုပ်ပေးသည့် ဓာတ်တစ်ခုပါဝင်သည်။ သောက်သုံးသူ လေရှူသွင်းလိုက်သောအခါမှာ အာရုံခံစင်ဆာကနေ၍ လေဝင်တာကို သိတာနှင့် စီးကရက်ထဲမှာရှိသော micro-processor chip ကနေ တစ်ဆင့် အငွေ့ကနေ အမှုန်အမွှားပုံစံပြောင်းပေးသည့် atomizer [4] ကို အရည်စက်များ လေရှူရာလမ်းကြောင်းသို့ ပို့ဆောင်မှု လုပ်ဆောင်စေမှာဖြစ်သည်။ ဘက်ထရီအားပြန်သွင်းလို့ရပြီး မီးမလာရင် သောက်၍ မရပါ။

အီး-စီးကရက် များကို တရုတ်နိုင်ငံက (၂၀၀၄) ခုနှစ်မှ စတင် ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ဘက်ထရီ အသုံးပြု စက်ကိရိယာငယ်သည် စီးကရက် အစစ်ကဲ့သို့သော အခြေအနေမျိုး ဖြစ်နေရန် ဖန်တီးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အီး-စီးကရက် များသည် အမျိုးအစား အလိုက် အရသာ ကွဲပြားလေ့ရှိပြီး လူငယ်များနှင့် ဆယ်ကျော်သက်များ အတွက် ချောကလက်အရသာ ရှိသော အီး-စီးကရက်များပင် တီထွင်ထားသည်။ အီး-စီးကရက် ခေါ် အီလက်ထရောနစ် စီးကရက် များသည် ကာဆင်နိုဂျင်နှင့် အခြားသော အဆိပ်အတောက် ဓာတုပစ္စည်းများ ပါရှိနေကြောင်း အမေရိကန် အစားအသောက် နှင့် ဆေးဝါးဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှုအဖွဲ့ (FDA) က ကြေညာလိုက်သည်။

အီး-စီးကရက် များတွင် ဒိုင်အီသိုင်လင်း ဂလိုင်ကော ကဲ့သို့ အဆိပ်ဖြစ်စေသော ဓာတ်ပစ္စည်းများ ပါရှိနေကြောင်း FDA ကဆိုသည်။ အီး-စီးကရက် များသည် ဆေးလိပ်ဖြတ်ရန် သင့်တော်သော နည်းလမ်း တခုအဖြစ် အစားထိုး အသုံးပြုနိုင်ရန် နှင့် မီးခိုးငွေ့ မထွက်စေ လိုသောကြောင့် ဆေးလိပ်သောက်ခွင့် မပြုကြောင်း တားမြစ်ထားသည့် နေရာများ အတွက် အသုံးပြုနိုင်ရန် ထုတ်လုပ် ထားသော်လည်း အန္တရာယ်ရှိသော အနေအထားကိုမူ သာမန် ဆေးလိပ်ကဲ့သို့ပင် ပြောင်းလဲနိုင်ခြင်း မရှိကြောင်း FDA မှ ကော်မရှင်နာ မာဂရက် အေဟမ်းဘတ် က ပြောကြားခဲ့သည်။ FDA သည် ယခု ကြေညာချက်ကို ထုတ်ပြန်ရန် အတွက် အီး-စီးကရက် အမျိုးအစား (၁၈)မျိုးကို လေ့လာခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အနက် အလွန် လူကြိုက်များသည့် အီး-စီးကရက် Brand နှစ်ခုလည်း ပါဝင်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑