recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ပန်းချီ **မောင်ညိုဝင်း**ကို ၁၉၄၂-ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်းမောင်နှစ်မ နှစ်ယောက်ရှိသည်။ ဖခင်သည် ၁၉၅၀-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွေ့ကာ ပန်းချီလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ကာ မိသားစုကို မန္တလေးတွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ၁၉၅၂-ခုတွင် မိသားစုအားလုံး ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းခဲ့ကြသည်။ 

သူ၏ဖခင်မှာ မြန်မာပန်းချီလမ်းကြောင်း၏ အင်ပရက်ရှင်းနစ်အဖြစ် ကျော်ကြားလှသော ဦး ဘရင်ကလေး ဖြစ်သည်။

ပန်းချီမောင်ညိုဝင်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် ကွယ်လွန်သူ စာရေးဆရာ၊ ပန်းချီဆရာများ၏ Funeral Portrait (ဈာပနရုပ်ပုံ) ရေးရာတွင် နာမည်ကြီးသည်။ မိုးမိုး(အင်းယား)၊ ဗဂျီအောင်စိုး၊မြသန်းတင့်၊ အထောက်တော်လှအောင်၊ ခင်ဝမ်း၊ ညိုလှ(ပန်းချီ)၊ တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်၊ သာဓု၊ လင်းယုန်မောင်မောင်၊ လေထီးဦးအုန်းမောင်၊ မောင်ထွန်းသူ၊ မြတ်လေး၊ စံတိုး၊ သခင်ခင်ညွန့်၊ ဦးသုခ၊ ဦးမြင့်စိုး(ပန်းချီ)၊ စိုင်းထီးဆိုင်၊ တင်မောင်မျင့်၊ မောင်ချောနွယ်၊ မောင်မောင်သိုက်၊ သခင်အုန်းမြင့်၊ လှသန်း၊ လူထုစိန်ဝင်း၊ နတ်နွယ် စသဖြင့် ဈာပနရုပ်ပုံများကို သူရေးခဲ့သည်။ 
ဈာပနရုပ်ပုံများကို ညတွင်းချင်း ရေးပေးရသည်။ မိုးလင်းပေါက်ရေးရသည်။ အခကြေးငွေ မယူဘဲ သူ့ဆေးနှင့် ရေးပေးသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑   မောင်ကိုကို (အမရပူရ) ရေးသော ခေတ်ပြိုင်ပန်းချီဆရာများ၊ ၂၀၁၅၊ ဩဂုတ်လ၊ စာ-၉၈
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၂)သုတ် ရှိပါသည်။

အဝိနယ(ဝိနည်း၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဝိနည်းအတု)ကို အဝိနယ(ဝိနည်းအတု) ဟု ပြ(ပြောဟော, ရေးသား, ယူဆ, ပြုကျင့်)ကြသော ရဟန်းတို့သည် လူအများ အစီး အပွားမဲ့ရန် ချမ်းသာမဲ့ရန် အကျိုးစီးပွားမဲ့ရန် နတ်, လူတို့ ဆင်းရဲရန် ကျင့်သုံးကြကုန်၏၊ သည်သာမကသေး ထိုရဟန်းတို့သည် များစွာသော အကုသိုလ်ကိုလည်း တိုးပွားစေကြကုန်၏၊ ဤသဒ္ဓမ္မသုံးဖြာ သာသနာတော်ကို ကွယ်ပျောက်စေသူတို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

---

အဝိနယ(ဝိနည်း၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဝိနည်းအတု)ကို ဝိနယ (ဝိနည်းအစစ်)ဟု ပြ (ပြောဟော, ရေးသား, သင်ကြား, ယူဆ, ကျင့်သုံးနေခဲ့ကြသော ရဟန်းတို့သည် လူအများတို့ ကြီးပွား, ချမ်းသာရန် နတ်လူတို့ ချမ်းသာစေရန် ပြုကျင့်ကြသူတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ သည်သာမကသေး ထိုရဟန်းတို့သည် များစွာသောကုသိုလ်တရားကို တိုးပွား စေကြကုန်၏။ သဒ္ဓမ္မသုံးဖြာ ဤသာသနာတော်ကိုလည်း ကြာရှည်လေးမြင့် တည်တံ့ စေသူတို့ ဖြစ်ကုန်၏-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -အံ၊၁၊၁၉။ အံ၊မြန်၊၁၊၂၅။ အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၆။ အံ၊ဋီ၊၁၊၁၁၈။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ဧကကနိပါတ၊ ၁၀-ဒုတိယပမာဒါဒိဝဂ္ဂ၊ ပဉ္စတ္တိံသတိမသုတ်။
2. ↑  -အံ၊၁၊၁၉။ အံ၊မြန်၊၁၊၂၆။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ဧကကနိပါတ၊ ၁၁-အဓမ္မဝဂ္ဂ၊ တတိယသုတ်။
3. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
**အသက် ၂၃ နှစ်​အောက် အာရှဖလားဘောလုံးပြိုင်ပွဲ** (၂၀၁၆–၂၀၂၀ : **အာရှအသက် ၂၃ နှစ်​အောက်ချန်ပီယံရှစ်​ဘောလုံးပြိုင်ပွဲ**၊ ၂၀၁၃ : **အာရှအသက် ၂၂ နှစ်အောက်ချန်ပီယံရှစ်ဘောလုံးပြိုင်ပွဲ**) သည် အာရှဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် မှကြီးမှူးကျင်းပ​​သော အာရှအဆင့် သက်တမ်းအလိုက်လူငယ်​ဘောလုံးပြိုင်ပွဲဖြစ်သည်။ ပထမဆုံးအကြိမ်ကျင်းပ​သော ၂၀၁၃ အသက် ၂၂ နှစ်အောက် အာရှဖလား ကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် တွင်စတင်ရန်ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀၁၃ ခုနှစ် မှစ၍သာ ပြိုင်ပွဲများကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် တွင် ခြေစစ်ပြိုင်ပွဲ(အရည်ချင်းစစ်ပြိုင်ပွဲ) များစွာကို အုပ်စု အလိုက် စ​တင်၍ ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုပြိုင်ပွဲများကို ၂ နှစ် တစ်ခါကျင်းပ ရန် ဆုံးဖြတ်ထား​သည်။ ထူးခြားချက်မှာ ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှစ၍ ​ပြိုင်ပွဲ၏အသက်ကန့်သတ်ချက်အား အသက် ၂၃ နှစ်အောက်အဖြစ် ​ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ကာ ​နွေရာသီအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲကျင်းပသည့် နှစ်များတွင် ပြုလုပ်​သော အသက် ၂၃ နှစ်​​အောက်အာရှဖလားပြိုင်ပွဲကို ​​ထိုနှစ်၏နွေရာသီအိုလံပစ်အားကစားပွဲ အမျိုးသား​ဘောလုံးပြိုင်ပွဲအတွက် ခြေစစ်ပွဲ အဖြစ်ကျင်းပရန်ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။

ပြိုင်ပွဲပုံစံ
--------------

အသက် ၂၃ နှစ်အောက် အာရှဖလား ပြိုင်ပွဲပုံစံ မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

* အိမ်ရှင်အသင်း အပါအဝင် အသင်းပေါင်း ၁၆ သင်း ခြေစစ်ပွဲအောင်မည်။
* နောက်ဆုံးပွဲ များကို ၁၈ ရက်အတွင်း အပြီးကျင်းပသွားမည်ဖြစ်သည်။
* နောက်ဆုံးပွဲ များအတွက် ဘောလုံးကွင်း ၃ ကွင်း (သို့မဟုတ်) ၄ ကွင်း နှင့် မြို့ ၁ မြို့ အများဆုံး ၂ မြို့တွင် ကျင်းပမည်ဖြစ်သည်။

ရလဒ်များ
--------

| နှစ် | အိမ်ရှင် | ဗိုလ်လုပွဲ | တတိယလုပွဲ |
| --- | --- | --- | --- |
| အနိုင်ရအသင်း | ဂိုးရလဒ် | ဒုတိယရအသင်း | တတိယရအသင်း | ဂိုးရလဒ် | စတုတ္တရအသင်း |
| **အာရှ အသက် ၂၂ နှစ်အောက် ချန်ပီယံရှစ်ဘောလုံးပြိုင်ပွဲ** |
| ၂၀၁၃  *အသေးစိတ်* |  အိုမန် |  အီရတ် | ၁–၀ |  ဆော်ဒီအာရေဗျ | ​ ဂျော်ဒန် | ၀–၀ (ပင်နယ်တီ:၃–၂) |  တောင်ကိုရီးယား |
| **အာရှ အသက် ၂၃ နှစ်အောက် ချန်ပီယံရှစ်ဘောလုံးပြိုင်ပွဲ** |
| ၂၀၁၆ |  ကာတာ |  ဂျပန် | ၃–၂ |  တောင်ကိုရီးယား |  အီရတ် | ၂–၁ (အချိန်ပို:၁–၀) |  ကာတာ |
| ၂၀၁၈ |  တရုတ် |  ဥဇဘက်ကစ္စတန် | ၂–၁ (အချိန်ပို:၁–၀) |  ဗီယက်နမ် |  ကာတာ | ၁–၀ |  တောင်ကိုရီးယား |
| ၂၀၂၀ |  ထိုင်း |  တောင်ကိုရီးယား | ၁–၀ (အချိန်ပို:၁–၀) |  ဆော်ဒီအာရေဗျ |  ဩစတြေးလျ | ၁–၀ |  ဥဇဘက်ကစ္စတန် |
| **အသက် ၂၃ နှစ်အောက် အာရှဖလားဘောလုံးပြိုင်ပွဲ** |
| ၂၀၂၂ |  ဥဇဘက်ကစ္စတန် |  ဆော်ဒီအာရေဗျ | ၂–၀ |  ဥဇဘက်ကစ္စတန် |  ဂျပန် | ၃–၀ |  ဩစတြေးလျ |
| ၂၀၂၄ |  ကာတာ |  |  |  |  |  |  |
| ၂၀၂၆ | ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ ဆော်ဒီအာရေဗျ |  |  |  |  |  |  |

အခြားကြည့်ရန်
-------------

* ၂၀၁၃ အသက် ၂၂ နှစ်အောက် အာရှဖလား
* ၂၀၁၃ အသက် ၂၂ နှစ်အောက် အာရှဖလား အရည်ချင်းပြည့်မီချက်
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

အမှု—**မိမိကိုလည်းကောင်း, သူတစ်ပါးကိုလည်းကောင်း, ကျိန်ဆဲမှု။** 

အမှုသည်—**စဏ္ဍကာဠီ။**

စဏ္ဍကာဠီ
--------

သာဝတ္ထိမြို့၌ ဘိက္ခုနီတို့သည် မိမိ၏ သပိတ်-ပရိက္ခရာ ဘဏ္ဍာတစ်ခုခုကို မတွေ့လျှင် စဏ္ဍကာဠီကို "မမြင်မိ ဘူးလား"ဟု မေးကြကုန်၏၊ (နဂိုကပင် စိတ်ကြမ်း, နှုတ်ကြမ်း ဖြစ်နေသော) စဏ္ဍကာဠီသည် ထိုကဲ့သို့မေးသည်ကို "သူခိုး-ရိုးသည်"ဟု ထင်၍ "ငါသာ သူခိုးတဲ့လား, ငါသာ အလဇ္ဇီမ(အရှက်မရှိသူမ)တဲ့လား၊ သင်တို့ ဘဏ္ဍာကို ယူမိရိုးမှန်လျှင် ရဟန်းမ မဟုတ်ဘဲ ရှိရစေရဲ့၊ သာသနာတော်မှ လျောကျရစေရဲ့၊ (လူဖြစ်ရစေရဲ့၊) ငရဲကျရစေရဲ့၊ ငါ့ကိုမဟုတ်ဘဲနှင့် ပြောတဲ့သူလဲ ရဟန်းမ မဟုတ်ဘဲ ရှိပါစေဟယ်၊ သာသနာတော်မှ လျောကျပါစေဟယ်၊ (လူဖြစ်ပါစေဟယ်)၊ ငရဲကျပါစေဟယ်"ဟု မိမိအတွက်ရော သူ့ အတွက်ပါ ကျိန်ဆဲလေသောကြောင့် ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်။

သိက္ခာပုဒ်
----------

ယာ ပန ဘိက္ခုနီ အတ္တာနံ ဝါ ပရံ ဝါ နိရယေန ဝါ ဗြဟ္မစရိယေန ဝါ အဘိသပေယျ, ပါစိတ္တိယံ။

မြန်မာပြန်
----------

အကြင် ဘိက္ခုနီသည် မိမိကိုလည်းကောင်း, (ရဟန်း-ရဟန်းမ ဖြစ်သော) သူတစ်ပါးကိုလည်းကောင်း, ငရဲဖြင့် ဖြစ်စေ မြတ်သော အကျင့် (သာသနာတော်) ဖြင့်ဖြစ်စေ ကျိန်ဆဲအံ့၊ ကျိန်စာဆိုအံ့၊ ထိုဘိက္ခုနီမှာ ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏။

မှတ်ချက်
--------

လူကိုဖြစ်စေ သာမဏေကိုဖြစ်စေ ကျိန်ဆဲလျှင်လည်းကောင်း, ငရဲ ဗြဟ္မစရိယမှ တစ်ပါးသော "ခွေးဖြစ်ရစေ, ဝက်ဖြစ်ရစေ, အကန်းဖြစ်ရစေ၍၊ သူလဲ ခွေးဖြစ်ပါစေ"စသည်ဖြင့် ကျိန်ဆဲလျှင် ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၏၊ ဘိက္ခုတို့မှာ ဒုက္ကဋ်ချည်းသာ။

ကိုးကား
-------

1. ↑  အရှင်ဇနကာဘိဝံသ (၁၉၉၆)။ *ဘုရားဥပဒေတော်ကြီး*။
အယ်ရစ္စ တော့ဖနီး(ဘီစီ ၄၄၆ ခန့်-၃၈၇ ခန့်)သည် ထင်ရှားသော ဂရိပြဇာတ်ရေးဆရာ ဖြစ်သည်။ သူရေးသော ပြဇာတ်များမှာ အသောပြဇာတ်များဖြစ်၍ ထိုခေတ် က အေသင်မြို့တွင် တွေ့ကြုံရသော နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုဆက်ဆံရေး အခြေအနေတို့ကို သရုပ်ဖော်ထားသည်။ အယ်ရစ္စတော့ဖနီး ရေးခဲ့သည့် အသောပြဇာတ် ၅၄ ပုဒ်အနက် ၁၁ ပုဒ်သာ ယခု ထက်တိုင် ကျန်ရစ်လေသည်။

အယ်ရစ္စတော့ဖနီး မွေးဖွားသည့်ခုနှစ်ကိုလည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်သည့် ခုနှစ်ကိုလည်းကောင်း အသေအချာ မသိရချေ။ သူ၏ ဇာတိနေရပ်သည်လည်း အီဂျိုင်းနားကျွန်းဖြစ်မည်ဟု ထင်ရသည်။ သူ၏ အတွေးအခေါ်များသည် အလွန်ရှေးဆန်သဖြင့် ခေတ်ဆန်သမျှတို့ကို မုန်းတီးသည်။ ထို့ကြောင့် *တိမ်တိုက်များ* အမည်ရှိ ပြဇာတ်တွင် ဂရိပညာရှင် ဆိုကရေးတီး၏ ပညာရေးအယူအဆသစ်ကို လှောင်ပြောင်ခဲ့သည်။ *ဖားများ* အမည်ရှိပြဇာတ်တွင်လည်း အလွမ်းပြဇာတ် ဆရာ ယူရစ်ပီးဒီးကို သရော်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးတွင် အမျိုးသမီးများဝင်ရောက်ရေး၊ ဆိုရှယ်လစ်အယူအဆအစရှိသော ထိုခေတ်တိုးတက်မှုတို့ကို မကြိုက်မနှစ်သက်သူ ဖြစ်သည့်အလျောက် မိမိရေးသောပြဇာတ်များ၌ အပြောင်အလှောင် အသောအရွှမ်းတို့ဖြင့် သရော်ခဲ့လေသည်။ 

  

အယ်ရစ္စတော့ဖနီးရေးသော ပြဇာတ်များသည်များသော အားဖြင့် ပါဝင်သီဆိုကပြသူတို့ သရုပ်ဆောင်သည့် ပုံသဏ္ဌာန်ကိုလိုက်၍အမည်တွင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ထင်ရှားသောပြဇာတ်အချို့၌ အမည်များမှာ နိုက်သူရဲကောင်းများ၊ တိမ်တိုက်များ၊ နကျယ်ကောင်များ၊ ငှက်များ၊ ဖားများဟူ၍ ဖြစ်လေသည်။[1]

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)
L သည် လက်တင်ဘာသာ၊ အင်္ဂလိပ်အက္ခရာစဉ်တွင် ၁၂လုံးမြောက် အက္ခရာဖြစ်၍ *(/ˈɛl/; named el, rarely ell)*ဟု အသံထွက်ပါသည်။

သမိုင်း
-------

အောက်ပါ ဇယားသည် ဤသင်္ကေတ ဆင်းသက်လာပုံဖြစ်သည်။ 

| အီဂျစ်အရုပ်စာသင်္ကေတ  | Proto-Semitic lamd | Phoenician *lamedhh* | ဩပ်ရုစကမ်L | ဂရိ*lambda* |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |

အသံထွက်ကိစ္စ
------------

L တွင် အကြောင်းအချို့ရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ သရအက္ခရာပြီးမှ သို့မဟုတ် သရအက္ခရာ မတိုင်ခင် ၎င်းတို့ ဖြစ်ပွားမှု ပေါ်မူတည်သည်။ သင့်တင့်ဘေးတိုက်သွားရင်းဗျည်း(ထိုအသံကို အိုင်ပီအေ က အသုံးပြုပြီး [l]အက္ခရာအသေးကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည်။) သည် lip(နှုတ်ခမ်း)၊ နှင့် please(ကျေးဇူးပြုပါ)ကဲ့သို့သော စကားလုံးများတွင် သရက္ခရာတစ်ခုမတိုင်ခင် ဖြစ်ပွားပြီး အာခေါင်ပျော့ သင့်တင့်ဘေးတိုက်သွားရင်းဗျည်းသည် bell နှင့် milk ကဲ့သို့သောစကားလုံးများတွင် မူကား သရအက္ခရာပြီးမှ ဖြစ်ပေါ်သည်။ ထို့ပြင် ဂျပန်လူမျိုးများနှင့် အချို့သော တောင်ပိုင်းသား ဒေသိယစကားပြောသော တရုတ်လူမျိုးများအတွက် L သည် ကြီးမားသော ဘာသာစကား အရေအသွေးကွဲပြားမှု သို့မဟုတ် ကင်းမဲ့မှု တို့ကြောင့် L သည် ခက်ခဲ့သော အသံထွက်မှုကို ပြုလုပ်သည့်အကြောင်းအရင်းတစ်ခုလည်းဖြစ်သော်လည်း အာခေါင်ပျော့ဒုတိယသံ ပြုလုပ်ခြင်းသည် L အသုံးပြုသော ဥရောပ ဘာသာစကားများတွင် မဖြစ်ပွားချေ။ 

အင်္ဂလိပ်ဘာသာရှိ မည်သည့် ရုန်းပွင်သံ၊ ပွတ်တိုက်ဗျည်းသံ၊ နှင့် ၎င်းတို့နှစ်ခုပေါင်းထားသော ရုန်းပွင့်ပွတ်တိုက်ဗျည်း မတိုင်မီတွင် L ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် သာမန်တစ်သံတည်းထွက်အောင် တွဲထားသော အက္ခရာတစ်ခုတွင် LL ပါဝင်သည်။ ထိုအက္ခရာသည် L ၏အသံတန်ဖိုး ပါဝင်သည်ကိုတွေ့ရသည်။ သို့သော် ထို Lသည် အသံမဲ့ သင့်တင် ဘေးတိုက်သွားရင်ဗျည်းသံအဖြစ် ဝေးလ်ချ်ဘာသာတွင် ခွဲခြားထားပြီး အစအနေအထား နေရာတွင် ပြသနိုင်သည်ကို တွေ့ရသည်။

သင့်တင့်ဘေးတိုက်အာခေါင်းရင်းသံ သို့မဟုတ် ပလတယ်ကို ဘာသာစကား အတော်များများတွင် ဖြစ်ပေါ်သည် တွေ့ရပြီး အီတာလျံဘာသာတွင် GL၊ ပြင်သစ်ဘာသာနှင့် ကာတလန်ဘာသာတွင် LL အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပေါ်တူဂီနိုင်ငံတွင် LH အဖြစ်လည်းကောင်း၊ Ļ အဖြစ် လတ်ဗီယန်နိုင်ငံကလည်းကောင်း ကိုယ်စားပြု ဖော်ပြကြလေသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင်၊ walk သို့မဟုတ် could ကဲ့သို့သော စကားစုများ(၎င်း၏မျက်မှောက်ကာလတွင် အခြားစာလုံးများ၏အသံများ ကိုလည်း ပြုပြင်မွမ်းမံသည်။ ဥပမာ-wakသည် back ကဲ့သို့ အသံထွက်ပိုမိုနီးစပ်စွာ အသံထွက်သည်။)တွင် L သံ ပျောက်နေတတ်သည် သို့မဟုတ် မထွက်ချေ။

အသုံးပြုမှုများ
---------------

ကွန်ပျူတာတွင် L သည် (1)နှင့် တစ်ခါတရံ မှားယွင်းတတ်သည်။ ၎င်း၏ ကွန်ပျူတာ ကုဒ်အမှတ်မှာ U+2113 ဖြစ်သည်။ တစ်ခါတရံတွင် L အား လက်ရေးဖြင့် ℓ အဖြစ် ရေးသား၍ သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် အသုံးပြုသည်ကို တွေ့ရသည်။ ASCII ကုဒ်အတွက် အက္ခရာအကြီးအား ၇၆ အဖြစ်ထား၍ အက္ခရာအငယ်အား ၁၀၈ အဖြစ်ထားရှိသည်။

အယ်လ် (အက္ခရာ) ကို အခြားနည်းဖြင့် ဖေါ်ပြချက်များ

|  |  |
| --- | --- |
| NATO phonetic | မောရ်စ်၏ သင်္ကေတ |
| Lima | ·–·· |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  | ⠇ |
| အချက်ပြအလံ | Flag semaphore | မျက်မမြင် သင်္ကေတ |

ကိုးကား
-------
အယ်လဆက်လိုရိန်းနယ် သည် 
ပြင်သစ်နိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း ပြင်သစ်နှင့် ဂျာမနီ နယ်စပ်
တွင် တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တွင် လပ်ဇင်ဗူးနိုင်ငံ၊ 
တောင်ဘက်တွင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဂျာမနီ 
နိုင်ငံတို့ တည်ရှိသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံတို့သည် 
ထိုနယ်မြေပိုင်ဆိုင်ရေးအတွက် စစ်ပွဲအကြိမ်ကြိမ်ခင်း၍ နယ်လုခဲ့ 
ကြသည်။ အယ်လဆက် လိုရိန်းနယ်ဟူ၍ အမည်ကို ပေါင်းစပ် 
ခေါ်ထားသော်လည်း စင်စစ်အားဖြင့် ထိုဒေသသည် ပထဝီ 
အနေအထားအရသော်လည်းကောင်း၊ သမိုင်းအရသော်လည်း 
ကောင်း၊ သီးခြားကွဲပြားသော နယ်နှစ်နယ်ဖြစ်လေသည်။ ဗော့ဇ 
တောင်တန်းက ထိုနယ်များကို ပိုင်းခြားထားသည်။ အယ်လ 
ဆက် လိုရိန်းနယ်သည် အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၅၆ဝ၅ စတု 
ရန်းမိုင်ခန့်ရှိ၍ လူဦးရေမှာ နှစ်သန်းခန့်ဖြစ်သည်။ 

  

အယ်လဆက်နယ်သည် အနောက်ဘက်တွင် ဗော့ဇတောင်တန်းနှင့် 
အရှေ့ဘက်တွင် ဘလက်ဖောရက်တို့အကြား ရိုင်းမြစ်ဝှမ်း၌တည်ရှိရာ 
ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံစပ်ကြား တွင် သဘာဝအလျောက် 
ပွင့်လျက်ရှိသော ခရီးလမ်းပေါက် ဖြစ်လေသည်။ မြေဩဇာထက်သန်၍ 
သစ်အမြောက်အမြားထွက်သည်။ ရေနံနှင့် ပိုတက်ကို တူးဖော်ရရှိသည်။ 
အယ်လဆက်နယ်သားတို့သည် ဂျာမန်နှင့်ဘာသာတူ အသံကွဲ စကားကို 
ပြောဆိုကြသည်။

  

ထရပ်စဗူးမြို့သည် အယ်လဆက်နယ်တွင် အကြီးဆုံး 
မြို့ဖြစ်၍ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ အသီး 
သီးသို့သွားရာ ခရီးလမ်းပေါ်တွင် ကျလျက်ရှိခြင်းကြောင့် စီးပွား 
ရေးနှင့် စစ်ရေးစစ်ရာအတွက် အရေးပါအရာရောက်သောမြို့ 
ဖြစ်သည်။ ၁၅၆၇ ခုနှစ်ကတည်ထောင်ခဲ့သော တက္ကသိုလ် 
ကျောင်းနှင့် ဂေါ့သဗိသုကာပုံစံ ကသီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း 
တို့သည် ထင်ရှား၏။

  

လိုရိန်းနယ်သည် အရှေ့ဘက် ဗော့ဇတောင်တန်းမှ 
အနောက်ဘက် ရှမ်ပိန်းနယ်အထိ ကျယ်ပြန့်၍ ၁၂ ရာစုနှစ် 
ကတည်းက ပြင်သစ်တို့နှင့် တစ်သွေးတစ်သားတည်း အဖြစ် 
တည်ရှိခဲ့သော နယ်ဖြစ်သည်။ နယ်သားတို့သည် ပြင်သစ် 
ဘာသာစကားကိုပင် ပြောဆိုကြသည်။ သံနှင့် ကျောက်မီးသွေး 
ထွက်သည်။ အကြီးဆုံးမြို့မှာ မိုဇဲမြစ်ပေါ်ရှိ မက်ဇမြို့ဖြစ်သည်။ 
ရှေးအခါက ဥရောပတိုက်တွင် မင်းမူခဲ့ကြသော 
ဧကရာဇ်မင်းတို့သည် အယ်လဆက်နှင့် လိုရိန်းနယ်တို့ကိုအကြိမ် 
ကြိမ်ဝင်ရောက် သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြပြီးနောက် ၁၇ ရာစုနှစ် ၁၄ 
ဆက်မြောက် လူဝီဘုရင် လက်ထက်၌ အယ်လဆက်နယ်သည် 
ပြင်သစ်ပိုင်နက်အတွင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ၁၈၇၁ 
ခုနှစ်၌ ဂျာမန်တို့က ထိုနယ်ကိုသိမ်းပိုက်ခဲ့လေသည်။ ပထမ 
ကမ္ဘာစစ် (၁၉၁၄·၁၉၁၈) ပြီးဆုံးသည့်နောက် အယ်လဆက် 
နှင့်လိုရိန်းနယ်များကို ပြင်သစ်နိုင်ငံက ပြန်၍ရရှိခဲ့လေသည်။ 

  

တစ်ဖန် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဂျာမန် 
တို့က ပြင်သစ်နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသဖြင့် အယ်လဆက် 
လိုရိန်းနယ်သည်လည်း ဂျာမန်တို့၏လက်အောက်သို့ ကျရောက် 
ခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်တို့စစ်ရှူံးသဖြင့် ထို 
နယ်မြေကို ပြင်သစ်တို့လက်သို့ ပြန်၍ပေးအပ်ခဲ့ရလေသည်။ 
ယခုအခါ အယ်လဆက်နယ်ကို ခရိုင်နှစ်ခုခွဲထားရာ 
အထက်ပိုင်းရိုင်းခရိုင်နှင့် အောက်ပိုင်းရိုင်း ခရိုင်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ 
လူဦးရေမှာ အထက်ပိုင်းရိုင်းခရိုင်တွင် ၅၈၅၄၁၈ (၁၉၆၈) 
ယောက်ရှိ၍၊ အောက်ပိုင်းခရိုင်တွင် ၈၂၇၃၆၇ (၁၉၆၈)ယောက် 
ရှိသည်။ လိုရိန်းနယ်မှာ မိုဇဲခရိုင်ဖြစ်နေရာ လူဦးရေ ၉၇၁၃၁၄ 
(၁၉၆၈) ယောက် နေထိုင်လျက်ရှိသည်။[1]

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)
အလ်ကာလီ မြေသတ္တုဒြပ်စင်များ နှင့် မရောထွေးပါနှင့်။

**အလ်ကာလီ သတ္တုဒြပ်စင်များ** (Alkali Metals) သည် ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယား/အလျည့်မှန်ဇယား (Periodic Table) ၏ ဒေါင်လိုက်အစု အမှတ်စဉ်-၁ တွင် တည်ရှိသည်။ အလ်ကာလီ သတ္တုဒြပ်စင်များ၏ အပြင်ဘက်ဆုံး အခွံ၏ အလက်ထရွန် တည်ဆောက်ပုံတွင် s1 ဖြင့်ဆုံးသောကြောင့် သူတို့သည်s-block သတ္တုများ ဖြစ်ကြသည်။ ဒြပ်စင်အလှည့်မှန်ဇယားတွင် ဒြပ်စင်တို့၏ အုပ်စုအလိုက် ဂုဏ်သတ္တိ ပြောင်းလဲပုံကို ရှင်းပြရာတွင် အလ်ကာလီ သတ္တုဒြပ်စင်မျာသည် ကောင်းမွန်သော ဥပမာများဖြစ်ကြသည်။ အလ်ကာလီ သတ္တုဒြပ်စင်များသည် ဓာတ်ပြုမှူ အလွန်လွယ်ကူခြင်းကြောင့် သဘာဝတွင် လွတ်လပ်စွာ မတည်ရှိနိုင်ပါ။ အလ်ကာလီ သတ္တုများတွင် အပြင်ဘက်ဆုံး အီလက်ထရွန် ပတ်လမ်း၌ အီလက်ထရွန်တစ်လုံးသာ ရှိသည်။ သို့ဖြစ်၍ အယ်လ်ကာလီသတ္တုများသည် အိုင်းယွန်းနစ်စည်း (Ionic Bond) ၌ အခြားသော သတ္တုများနှင့် ပေါင်းစပ်ရာတွင် အီလက်ထရွန်တစ်လုံး ဆုံးရှုံးရန်အတွက် အဆင့်သင့် ဖြစ်နေကြသည်။ အခြားသော သတ္တုများ နည်းတူ အယ်လ်ကာလီသတ္တုများသည်လည်း ကွေးဆန့်နိုင်ပြီး ပုံသွင်းရန် လွယ်ကူခြင်းနှင့် အပူနှင့် လျှပ်စစ်ကောင်းစွာ စီးကူးနိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိများ ရှိကြသည်။ သီးသန့်ထူးခြားချက်အနေဖြင့် အလ်ကာလီ သတ္တုများသည် အခြားသော သတ္တုများထက် ပိုမိုပျော့ပြောင်းပါသည်။ ထို့ကြောင့်သူတို့ကိုဇွန်းသို့မဟုတ် ဒါးဖြင့်ပင် ဖြတ်နိုင်သည်။ သူတို့သည်လေနှင့်ထိတွေ့လျှင်အောက်ဆိုဒ်အလွှာဖြစ်ပေါ်လာသောကြောင့်အရောင်မှိန်သွားသည်။ အယ်လ်ကာလီအုပ်စု
လစ်သီယမ် (Li), ဆိုဒီယမ် (Na) လင်တင်အမည် (Natrium), ပိုတက်ဆီယမ် (K) လက်တင်အမည် (Kalium), ရူဗီဒီယမ် (Rb), ဆေဆီယမ် (Cs) နှင့် ဖရန်စီယမ် (Fr) တို့ထဲမှ Cs နှင့် Fr သည် ဓာတ်ပြုနိုင်မှု အလွယ်ကူဆုံး သတ္တုနှစ်ခုဖြစ်သည်။ အလ်ကာလီ သတ္တုများသည် ရေနှင့် ထိတွေ့စေသောအခါတွင် ပေါက်ကွဲ ပြုကွဲမှု ဖြစ်စေနိုင်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  MUCTR-MM  Archived 27 July 2010 at the Wayback Machine.

| ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယား |
| --- |
| H |   | He |
| Li | Be |   | B | C | N | O | F | Ne |
| Na | Mg |   | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| K | Ca |   | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| Rb | Sr |   | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| Cs | Ba | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| Fr | Ra | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | *Nh* | Fl | *Mc* | Lv | *Uus* | *Uuo* |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| အယ်လ်ကာလီသတ္တုများ | အယ်ကာလိုင်း သတ္တုများ | Lanthanides | Actinides | Transition metals | Post-transition metals | တစ်ပိုင်းသတ္တုများ | Polyatomic nonmetals | Diatomic nonmetals | နိုဘယ်ဂက်စ်များ |

 |
| 

|  |
| --- |
| **မြင်ကွင်းကျယ်ဖြင့်** |

 |
**ဦးတင်လွင်** သည် မြန်မာစာအဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဦးတင်လွင်ကို ၁၉၂၈-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၉ ရက်တွင် အဖ ဦးအောင်သိန်း၊ အမိ ဒေါ်စိန်းတို့မှ ရန်ကုန်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၉၄၀-ခုနှစ်တွင် အလယ်တန်းပညာကို ရန်ကုန်ဟိုက်စကူးကျောင်း၊ ၁၉၄၄- အထက်တန်းပညာကို နိုင်ငံတော်စံပြအထက်တန်းကျောင်းတို့တွင်လည်းကောင်း သင်ကြား ခဲ့ပြီး တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းကို ၁၉၄၆-ခုနှစ်တွင် အလွတ်ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၁-ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာ (ဂုဏ်ထူး) ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၂-ခုနှစ်တွင် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို လန်ဒန်တက္ကသိုလ်မှ ရရှိခဲ့သည်။

ဆရာကြီးသည် ၁၉၅၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၄-ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် နည်းပြဆရာ၊ ၁၉၅၄-ခုနှစ်မှ ၁၉၆၃-ခုနှစ်ထိ ကျောက်ဖြူကောလိပ်တွင် လက်ထောက်ကထိက၊ ၁၉၆၃-ခုနှစ်မှ ၁၉၆၆-ခုနှစ်ထိ ပုသိမ်ကောလိပ်တွင် ကထိက၊ ၁၉၆၉-ခုနှစ်မှ ၁၉၈၇-ခုနှစ်အထိ မန္တလေးတက္ကသိုလ် အရှေ့တိုင်းပညာဌာနတွင် ကထိက(ဌာနမှူး)၊ ပါမောက္ခ၊ ၁၉၈၇-ခုနှစ်မှ ၁၉၈၉-ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အရှေ့တိုင်းပညာဌာနတွင် ပါမောက္ခအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈-ခုနှစ်မှ ၂၀၀၁-ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့တက္ကသိုလ်၊ ပါဠိစာပေဌာနတွင် တွဲဖက်ဌာနမှူး၊ ၂၀၀၀-ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၀၆-ခုနှစ်အထိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်တွင် ပါဠိပါမောက္ခအဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ဆရာကြီးသည် ၁၉၆၅-ခုနှစ်မှ ၁၉၇၅-ခုနှစ်အထိ အင်္ဂလိပ်သတင်းစာ (*The Working People’s Daily*) ၌ ပါဠိစာပေနှင့် ဗုဒ္ဓယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာဆောင်းပါးများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်။ မင်းကွန်းတိပိဋကဓရဆရာတော်၏ ရှစ်တွဲ (ခြောက်အုပ်)ကို မန္တလေးတက္ကသိုလ်ဒုတိယအဓိပတိ ဆရာကြီး ဦးကိုလေးနှင့် အဓိကတွဲဖက်၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ချီးမြှင့်သော "မဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇဘွဲ့"ကို ၂၀၀၄ တွင် ရရှိခဲ့သည်။

ဆရာကြီးသည် ၁၉၉၆-ခုနှစ်မှ ယနေ့ထိ မြန်မာစာအဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန မြန်မာစာနှင့် ဘာသာစကားပညာရေးဦးစီးဌာန Archived 28 October 2019 at the Wayback Machine.
**တယော ကိုတင်ရီ** (၁၀ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၂–၆ မတ်၂၀၂၀) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ဂီတပညာရှင်ဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်၌ သံစုံတီးဝိုင်းဖြစ်ရေးကို ကြိုးပမ်းခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး
-----------------

၁၉၄၂ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၀ ရက်တွင် ဦးလှမြင့်၊ ဒေါ်တင်ညွှန့်တို့မှ မွေးသည်။ မွေးချင်း ၅ ဦး ရှိသည်။ နာရီပြင်ဆရာ မိဘမှ မွေးဖွားသော်လည်း ထူးထူးခြားခြား တေးဂီတကို ဝါသနာ ထုံသည်။

ကလေးအရွယ်တွင် မိဘ ၂ ပါးနှင့် အတူ ဓနုဖြူမှ ရန်ကုန်မြို့ ကပ္ပလီကွက်သစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ မိဘ ၂ ပါးသည်လည်း ဆင်းဆင်းရဲရဲဖြင့် ကြုံရာကျပန်း လုပ်ကိုင် စားသောက် ခဲ့ကြရသည်။ ကလေး အရွယ်သာ ရှိသေးသော ကိုတင်ရီကိုလည်း ကျောင်းမထားနိုင်ဘဲ၊ သေစာ ရှင်စာ ဖတ်တတ်ရုံသာ ပညာ သင်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။

ကိုတင်ရီလည်း ဆင်းရဲစွာ ရုန်းကန် နေရရှာသည့် မိဘ ၂ ပါး အခြေအနေကို မကြည့်ရက်သဖြင့်၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် မြေပဲဆားလှော်၊ ပြောင်းဖူးပြုတ်တို့ကို လည်ရောင်းခဲ့ပြီး၊ ညနေပိုင်းထုတ် ကြယ်နီ သတင်းစာကိုလည်း မြို့ထဲ လိုက်လည် ရောင်းခဲ့ရသည်။

ဂီတဗီဇ ပါရှိသော ကိုတင်ရီသည် ရပ်ကွက် အတွင်းမှ မယ်ဒလင် ဆရာနောက် တကောက်ကောက် လိုက်ကာ မယ်ဒလင်တီး သင်ခဲ့သည်။ ထိုဆရာ၏ အကြံပေး တိုက်တွန်းမှုကြောင့် ၁၉၆ဝ ခုနှစ်၊ အသက် ၁၈ နှစ် အရွယ်တွင် ရန်ကုန် ပန်တျာကျောင်းသို့ တက်ရောက် ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။

ပန်တျာကျောင်းတွင် စတိုင်ပင် (ပညာသင် ထောက်ပံ့ကြေး) ၅ဝ ကျပ် ရရှိသဖြင့်၊ ကိုယ်ဝါသနာ ပါသော ဂီတ ပညာရပ်ကို သင်ယူနိုင်ခဲ့သလို၊ မိဘများကိုလည်း စတိုင်ပင်ကနေ ပြန်လည် ထောက်ပံ့ ပေးနိုင်ခဲ့သည်။

တယောကိုတင်ရီသည် ပန်တျာကျောင်း၌ တယော ဦးရှုမောင်၊ ဂီတာ ဦးစိမ်းမောင်၊ ရကန် ဦးတင်၊ မြန်မာညွှန့် ဦးချစ်မောင်၊ ဂီတသင်္ကတ ဦးစောသာထာ၊ အဆို ဦးဘသက် စသည့် ဆရာများထံတွင် ဂီတ ပညာရပ်များ ဆည်းပူ လေ့လာခဲ့သည်။

ပန်တျာ ဒုတိယနှစ် ပညာ သင်ကြားနေစဉ်၊ ကမ္ဘာအေး ပြိုင်ပွဲ၌ ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်ရာ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ဒုတိယ ရရှိခဲ့ပြီး၊ တတိယနှစ်တွင် ကနေဒီကျွန်း စဖွင့်သည့် အထိမ်းအမှတ် ပြိုင်ပွဲသို့ ပထမဆု ဆွတ်ခူး ရရှိခဲ့သည်။

ကျောင်းပြီးနောက် ပထမဆုံးပွဲ အဖြစ် စန္ဒယားအောင်ကြီး၏ တီးဝိုင်းတွင် တယော လိုက်ထိုးခဲ့ရာ အနုပညာကြေး ငွေ အစိတ် ရရှိခဲ့သည်။ ကိုတင်ရီသည် ထိုအချိန်မှ စ၍ တယောပညာ သင်ကြားခြင်းနှင့် တီးခတ်ခြင်းတို့ ဖြင့်သာ ရပ်တည် အသက်မွေးတော့သည်။

သူ၏ အတွေ့အကြုံ ခံယူချက်နှင့် ပတ်သက်ပြီး၊ "အသက်အရွယ် အရ ဂီတကို ဒီလို သမ္ဘာနဲ့ ဖြတ်သန်းမှုအရ ပြောစရာ စကား အချို့တော့ ကျနော်မှာ ရှိပါတယ်။ မည်သည့် ပညာရပ် မဆို အတွေးအခေါ် ရှိတဲ့ လူက သာတယ်။ ကိုယ်လိုက်စားတဲ့ ပညာ အပေါ်မှာ အထင်ကြီး လေးစားရတယ်။ နောက်ကိုယ့်ရဲ့ ဗီဇက ဘယ်မှာ အားသာသလဲ။ ကိုယ့်ဗီဇရှိတဲ့ ပညာကို ကိုယ်လုပ်တာ အထွန်းကားနိုင်ဆုံးပဲ" ဟု ပြောကြား ခဲ့ဖူးသည်။

မိသားစုဘဝ
---------

ဒေါ်အေးအေးထိန်နှင့် အိမ်ထောင်ပြုကာ ကမာရွတ်မြို့နယ်၊ လှည်းတန်း ၁ လမ်း၌ နေထိုင်ခဲ့သည်။  သမီး တင်မေမျိုးကို ရသည်။

ဘဝနိဂုံး
--------

၂၀၂၀ ပြည့်၊ မတ်လ ၆ ရက်တွင် စစ်ဆေးရုံ၌ ကွယ်လွန်သည်။ မကွယ်လွန်ခင် တောင်ဥက္ကာလာပမြို့နယ်၊ ၁၅ ရပ်ကွက်၊ မြင်သာဈေးအနောက် ၄ လမ်းတွင် နေထိုင်သွားခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  
၂၀၀၈ ဇူလိုင်လတွင် Club 18 Creative House မှ ပထမအကြိမ် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့တဲ့ 'သူတို့ ဒီနေရာကို ဘယ်လို ရောက်လာကြသလဲ၊ လှေကားထစ်များ ရာဇဝင်' စာအုပ်မှ

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် ပေါ်ရှိ တင်ရီ၊ ကို
**အယ်လဂျီးယားမြို့**သည် အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်၍ လူဦးရေ မှာ၂၀၁၁ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ ၃,၄၁၅,၈၁၁ ဦးခန့်ရှိသည်။ မြေထဲပင်လယ် ကမ်းခြေတွင် ထင်ရှားသော ဆိပ်ကမ်းမြို့လည်းဖြစ်သည်။ 
အယ်လဂျီးယားမြို့သည် တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် တည်ထား သော မြို့ဖြစ်၍ ပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်လျှောက်၌ ဥရောပတိုက်ရှိ မြို့ကြီးများကဲ့သို့ ခေတ်မီအဆောက်အဦးများရှိသည်။ ကုန်းမြင့် ပိုင်းမှာမူကား ကပ်စဗာခေါ် အာရပ်မြို့ဟောင်းတည်ရှိရာဖြစ်၍ လမ်းများသည် ကျဉ်းမြောင်းပြီးလျှင် တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် အမိုးပြန့်လူနေအိမ်များကို တွေ့မြင်ရသည်။ 

ဆယ်ရာစုနှစ်အတွင်းက အာရပ်တို့သည် အယ်လဂျီး ယားမြို့ကို ရောမမြို့ဟောင်းနေရာတွင် တည်ခဲ့သည်။ ၁၅ဝ၉· ၁၇ ခုနှစ်အထိ စပိန်တို့က မြို့ကိုသိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အယ်လဂျီးယားမြို့သည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး 
အတွက် မြေထဲပင်လယ်ထဲ၌ သင်္ဘောများကို တိုက်ခိုက်လုယက် သည့် ပင်လယ်ဓားပြတို့ ခိုအောင်းရာဒေသ ဖြစ်လာလေသည်။ ၁၈၁၆ ခုနှစ်တွင် လော့အိပ်စမပ် ဦးစီးသည့် ဗြိတိသျှနှင့် ဒပ်ချ် ရေတပ်တို့ပူးပေါင်းကာ မြို့ကိုတိုက်ခိုက်၍ ပင်လယ်ဓားပြရန်ကို နှိမ်နှင်းခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် ၁၈၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အယ်လဂျီးယားသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့်စစ်ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ အယ်လဂျီးယားမြို့သည်လည်း ပြင်သစ်တို့လက်သို့ ကျရောက်ခဲ့လေ သည်။ ၁၈၄၂ ခုနှစ်တွင် အယ်လဂျီးယားပြည်ကို ပြင်သစ် နိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် သိမ်းသွင်းခဲ့သည်။ 

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက အယ်လဂျီးယားမြို့သည် စစ်ရေးအရလည်းကောင်း၊ နိုင်ငံရေးအရလည်းကောင်း၊ အရေးပါ အရာရောက်သော မြို့ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ် ဇွန်လတွင် ဂျာမန်တပ်များက ပြင်သစ်နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် အယ် 
လဂျီးယားပြည်သည်လည်း ဂျာမန်ဩဇာခံ ဗီရှီအစိုးရ အအုပ် အချုပ်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ၁၉၄၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၈ ရက်နေ့၌ ဗိုလ်ချုပ် အိုင်ဆင်ဟောင်းဝါး ဦးစီး သော မဟာမိတ်တပ်ပေါင်းစုသည် အယ်လဂျီးယားကမ်းခြေသို့ တက်ရောက်၍ တိုင်းပြည်ကို သိမ်းယူခဲ့သည်။ အယ်လဂျီးယား မြို့သည်လည်း အာဖရိကမြောက်ပိုင်း စစ်ဆင်ရေးအတွက် မဟာမိတ်တို့၏ စစ်ဌာနချုပ်ဖြစ်လာသည်။ ပါရစ်မြို့ကို ဂျာမန် တို့လက်မှ ပြန်လည်မသိမ်းရမီအတွင်း အယ်လဂျီးယားမြို့ကို 
ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏မြို့တော်အဖြစ် ထားရှိခဲ့ကြသည်။ ကွယ်လွန်သူ ပြင်သစ်နိုင်ငံသမ္မတ ဗိုလ်ချုပ်ဒဂိုးနှင့် ဗိုလ်ချုပ်ဇီးရိုးတို့သည် အယ်လဂျီးယားမြို့တွင် ပြင်သစ်ယာယီအစိုးရအဖွဲ့ကို ခေါင်း ဆောင်၍ ပြင်သစ်နိုင်ငံလွတ်မြောက်ရေးကို စီမံခန့်ခွဲခဲ့ကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)
ကိုယ်ရေးရာဇဝင်အကျဉ်း
--------------------

၁၉၄၀-ခုနှစ်တွင် မင်းဘူးခရိုင် ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့၌ အဖ-ဦးဘဌေး၊ အမိ-ဒေါ်ရင်ရင်တို့က မွေးဖွားသည်။ အမည်ရင်း ဒေါ်တင်ဝင်းဖြစ်သည်။
  

၁၉၅၆ - ရေနံချောင်းမြို့ အ့ထ့က(၁)မှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအောင်။
  

၁၉၅၈ - မကွေးဥပစာကောလိပ်မှ ဥပစာတန်းအောင်မြင်သည်။
  

၁၉၆၁ - ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရရှိ။ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုသို့ ပညာသင်သွားရောက်ခဲ့။
  

၁၉၆၃ - ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ ပညာရေးမဟာဌာနမှ ပညာရေး ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရရှိသည်။ ရေနံချောင်းမြို့၊ အ့ထ့က(၁)တွင် အထက်တန်းပြ ဆရာမအဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်။
  

၁၉၆၈ - *ပညာတန်ဆောင်* မဂ္ဂဇင်းတွင် ပညာရေးဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ စတင်ရေးသား။
  

၁၉၇၀ - ပြည့်တွင်*စာပြနည်းပညာ* ဘာသာရပ်ဖြင့် ပါရဂူဘွဲ့ရရှိခဲ့။ ပညာရေးတက္ကသိုလ် သင်ပြနည်းပညာ ဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိ။ လက်ရှိရာထူးမှာ ပါမောက္ခဖြစ်သည်။
  

၁၉၉၄ - *မြည်းတစ်ကောင်နှင့်မတင်ဝင်း* စာအုပ်ထွက်။
  

၁၉၉၅ - *ရာဇဝင်ထဲမှ မိန်းမသား* စာအုပ်ထွက်။ သမီးကိုပြောဖြစ်သောပုံပြင်များ စာအုပ်ထွက်။
  

၁၉၉၆ - လွတ်လပ်ပေါ့ပါးသော စိတ်ထားရှိပါစေ စာအုပ်ထွက်။
  

၁၉၉၇ - *နိုင်ငံတကာ စစ်မီးလျှံများ၏ သမိုင်းအစ* စာအုပ်ထွက်။
  

၁၉၉၈ - ငယ်ငယ်ကကြားဖူးခဲ့သော မိန်းမများအကြောင်း။ သားနှင့်မိဘ စသောစာအုပ်များထွက်။
  

၁၉၉၉ - စစ်သူကြီးများနှင့် စစ်ဘုရင်များ၊ ဇာတိနှင့်အစဉ်အလာ၊ ဒါလေးကိုဖတ်ကြည့်ပါဦး၊ ဘုံအနှမ်းမှ လူဆန်းများ၊ မေမေပြောတဲ့ ရှေးရှေးစကား၊ မှတ်သားမိသောစကားများ၊ ဝဋ်ဆိုတာလည်တတ်တဲ့သဘောရှိတယ်၊ မင်းကျန်စစ်ကိုချစ်တဲ့သူများ စသော စာအုပ်များထွက်။
  

၂၀ဝ၀ - ကြီးပွားထူးချွန်သူနှင့်အလုပ်၊ ကြယ်စင်ပွင့်လင်းသောစိတ်ထားဖြင့်၊ စကားနှင်းပွင့်များ၊ ပညာလိုလျှင် ပျိုမျစ်တယ်၊ မပျက်စီးအောင် ဒါတွေရှောင်၊ လူငယ်များနှင့်စကားပြောခြင်း၊ လောကကိုဆရာတင်၍၊ အတွေး ပါသောဇာတ်ကြောင်းများ၊ အတွေးမိုးစက်များ၊ အလှရတနာသိုက်ဖွင့်လိုက်စမ်းပါ၊ အောင်မြင်ခြင်း-ပျော်ရွှင်ခြင်း နှင့် မိသားစု၊သမိုင်းစဉ်တွင်နေရာယူခြင်း စသောစာအုပ်များထွက်။
  

၂၀ဝ၁ - ကိုယ်ပဲလူကြီး-ကိုယ်ပဲခလေး၊ ကြည်ညိုဖွယ်ရာမာတာများ၊ ထက်မြက်ထူးချွန်သူတို့၏နုတ်ထွက် စကားများ၊ပုလဲတစ်လုံးရွဲတစ်လုံး၊ ပံ့သကူအတွေးများ၊ ရေကြည်ချမ်းမြ၊ လက်ဆင့်ကမ်းရတနာ၊ သမီးအလိမ္မာ မရုစာ၊ အောင်စိတ်နှင့်လူ စသောစာအုပ်များထွက်။ *ကုန်းဘောင်ကိုဆန်၍*စာအုပ်ထွက်(အမျိုးသားစာပေဆုနိုင်ငံ ရေး-စာပေဆုရ)။ *ထင်ရှားသောကမ္ဘာ့သုခမိန်များ* စာအုပ်ထွက်။
  

၂၀ဝ၂ - ပုံပြင်ကြိုက်သူ ဝင်စားသူ၊ ပြောစရာမကျန်အောင် အမှန်တွေကို အကုန်ပြောပြမယ်၊ သားလိမ္မာလှ သုဝဏ္ဏ၊ အမေ့ရဲ့ စကားပုံရိပ်များ၊ အလုပ်ဆိုတာ အင်အားပါ၊ အလုပ်နှင့်ဘဝကိုတည်ဆောက်ခြင်း စသော စာအုပ် များထွက်။
  

၂၀ဝ၃ - အာရှနိုင်ငံများကိုဖဲ့ယူ သိမ်းယူခဲ့ကြသော နယ်ချဲ့များ(အမျိုးသားစာပေ နိုင်ငံရေး-ဆုရ)။ စာပေများ ဆက်လက်ရေးသားပြုစုလျက်ရှိ။
  

### *ထင်ရှားသောစာအုပ်အချို့*

1. ရာဇဝင်ထဲက မိန်းမသား
2. စစ်သူကြီးများနှင့်စစ်ဘုရင်များ
3. ဇာတိနှင့်အစဉ်အလာ
4. ထင်ရှားသောကမ္ဘာ့သုခမိန်များ
5. နိုင်ငံတကာ စစ်မီးလျှံများ၏ သမိုင်းအစ
6. ညောင်ရမ်းမင်းဆက်(၁၁)ဆက်
7. ကုန်းဘောင်ကိုဆန်၍
8. မင်းကျန်စစ်ကိုချစ်တဲ့သူများ
9. သမိုင်းစဉ်တွင်နေရာယူခြင်း
10. အာရှနိုင်ငံများကိုဖဲ့ယူ သိမ်းယူခဲ့ကြသော နယ်ချဲ့များ

ရရှိခဲ့သော ဆုတံဆိပ်များ
-----------------------

၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် **ကုန်းဘောင်ကိုဆန်၍** စာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆု(နိုင်ငံရေး) ကို စတင်ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အမျိုးသားစာပေဆုကို ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် **အာရှနိုင်ငံများကို ဖဲ့ယူသိမ်းယူခဲ့ကြသော နယ်ချဲ့များ** စာအုပ်ဖြစ် နိုင်ငံရေးစာပေဆုကိုလည်းကောင်း၊ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် **မင်းယောက်ျားတို့၏ စကားရာဇဝင်** စာအုပ်ဖြင် စာပဒေသာဆုကိုလည်းကောင်း ရရှိခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၁၈.၁၁.၂၀၂၂)။
၁၉၅၃ မှ ၂၀၀၀ ခုနှစ် အတွင်း ဒတ်ခ်ျ ဖလော်ရင်ငွေ နှင့် ဂျာမန် မတ်ငွေတို့ကို နှိုင်းယှဉ်ပြထားပုံ
ဘောဂဗေဒ ပညာတွင် ဒတ်ခ်ျရောဂါ (Dutch disease) ဆိုသော အသုံးအနှုန်းမှာ သဘာဝ အရင်းအမြစ်များ ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းကြောင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ကဏ္ဍတွင် ကျဆင်းသွားရသည့် ဆက်သွယ်မှုကို ရှင်းပြထားသော သဘောတရား တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ သဘာဝ အရင်းအမြစ်များ ရှာဖွေ တွေ့ရှိခြင်းကြောင့် နိုင်ငံ၏ ငွေကြေးသည် အခြားနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ပိုမို ခိုင်မာလာပြီး နိုင်ငံ၏ အခြားသော ထုတ်ကုန်များကို အခြားနိုင်ငံမှ ဝယ်ယူနိုင်ရန် အတွက် ပို၍ ဈေးကြီးသွားခြင်းကြောင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ကဏ္ဍတွင် ထိခိုက်စေသည့် သဘောတရားပင် ဖြစ်သည်။ သဘာဝ အရင်းအမြစ်များ ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းကို အဓိကအားဖြင့် ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိကြသော်လည်း အခြားသော နိုင်ငံခြားငွေ အစုလိုက် အပြုံလိုက် ဝင်လာနိုင်သည့် အကြောင်းတရားများကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ထိုအကြောင်းတရား များတွင် နိုင်ငံခြားမှ အကူအညီများနှင့် နိုင်ငံခြားမှ တိုက်ရိုက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများလည်း ပါဝင်သည်။

ဒတ်ခ်ျရောဂါ ဆိုသော အသုံးအနှုန်းကို ၁၉၇၇ တွင် ဘောဂဗေဒ ပညာရှင်များက စတင်သုံးနှုန်း ခဲ့ကြပြီး နယ်သာလန်နိုင်ငံ (ဒတ်ခ်ျလူမျိုးတို့ နိုင်ငံ) တွင် ၁၉၅၉ ခုနှစ်၌ သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ အများအပြား ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းကြောင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ကဏ္ဍ ကျဆင်းရခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ လူသိများသော ဝါးရောင်းငှက် နှစ်မျိုးရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ ဝါးရောင်းငှက်နှင့် ဝါးရောင်းငှက်ခေါင်းဖြူတို့ဖြစ်ကြ၍ နှစ်မျိုးလုံးသည် ပက်စာရီဖောမီး မျိုးစဉ်တွင် တင်မလိုင်အီဒီး မျိုးရင်းနှင့် တာဒွိုင်ဒီးနီး မျိုးရင်းခွဲ့တို့၌ ပါဝင်သည်။ ဝါးရောင်းငှက်ကို ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် ဂါရှုးလက် ပက်တိုရေးလစ်မာရီဒီအိုနယ်လစ် ဟုခေါ်သည်။ ဝါးရောင်းငှက်၏ အရွယ်မှာ အလျား ၁၃ လက်မ ရှိသည်။ 
အမှတ်မဲ့ကြည့်လျှင် ဝါးရောင်းငှက်သည် ရှုချင်စဖွယ် ကောင်းလောက်အောင် ထူးခြားသည့်ငှက်ဟု မထင်ရချေ။ သို့သော် အမွှေးအတောင်စုံလင်သော ဝါးရောင်းငှက်ကို အလင်းရောင်ရသည့် ကွင်းပြင်တွင် သေချာစွာကြည့်လျှင် စိုပြည်သော သံလွင်ရောင်နှင့် အညိုရောင်သန်းနေသည့် လှပသောငှက်ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ ဝါးရောင်းငှက်၏ အော်သံမှာ ထူးဆန်း၏။ ပြွေမှုတ်သံကဲ့သို့ ညင်သာသော အသံမျိုးဖြစ်ပြီးလျှင် များသောအားဖြင့် စူးရှ၍ တိုတောင်းသော လေချွန်သံများလည်း ထိုအသံနှင့် ရောပြွမ်းလျက်ရှိသည်။ ကောင်ရေများစွာ ရောနှော၍ များသောအားဖြင့် အအုပ်အသင်းနှင့်ကျက်စားတတ်သဖြင့် အချင်းချင်း ပြိုင်တူရှုပ်ထွေးစွာအော်မြည်သံမှာ ကြည်ကွဲဖွယ်ကောင်းသည့် ပြွေမှုတ်သံနှင့် တူလေသည်။ ထိုအသံမျိုးအပြင် အခြားအော်သံ အထူးသဖြင့် ပွတ်ကြိတ်သံများကိုလည်း မကြာခဏကြားရသေးသည်။

ဝါးရောင်းငှက်များကို ကျွန်းတောများရှိရာ ကွင်းပြင်နှင့် တောင်ခြေများတွင် တွေ့ရတတ်သည်။ မေမြို့ရှိ ဝက်သစ်ချပင်ပေါက်ရောက်ရာ သစ်တောများတွင်လည်း ကျက်စားတတ်သည်။ မြေပေါ်တွင် သွားလာသည့် အခါတွင်ဖြစ်စေ၊ ချုံဖုတ် သို့မဟုတ် သစ်ကိုင်းတစ်ကိုင်းမှ တစ်ကိုင်းသို့ ကူးသည့်အခါတွင်ဖြစ်စေ ခုန်၍ကူးသန်း သွားတတ်သည်။ တစ်ခုန်နှင့်တစ်ခုန် အလွန်ကျဲ၏။ သစ်ပင်ကင်းရှင်းသည့် မြေပြန့်တွင် ကူးသန်းသွားလာပုံမှာ ဤငှက်၏ ထူးခြားချက်တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ဝါးရောင်းငှက်သည် အအုပ်အသင်းနှင့် ကျက်စားတတ်သော်လည်း ဘေးအန္တရာယ် တစ်ခုခုကြောင့် ထိတ်လန့်ခြင်းမျိုး မဟုတ်လျှင် မည်သည့်အခါမျှ သင်းလုံးကျွတ် စုပြုံ၍ ပျံသန်းလေ့မရှိချေ။ ကောင်ရေအနည်းငယ် စုပြုံ၍လည်း မပျံသန်းကြချေ။ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းကြောင်းကို အသီးအသီး စိတ်ချရလျှင် 
ပုန်းကွယ်နေသည့် ချုံတောမှ တစ်ကောင်နောက်သို့ တစ်ကောင် ခပ်လှမ်းလှမ်းမှ ပျံသန်းသွားတတ်လေသည်။ ပျံသန်းပုံမှာ အချိုးမကျသဖြင့် ကြည့်၍ မကောင်းချေ။

ဝါးရောင်းငှက် သားပေါက်ချိန်မှာ မတ်လမှ မေလအထိဖြစ်သည်။ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယအကြိမ် သားပေါက်သည်။ အသိုက်ကို များသောအားဖြင့် ချုံတောများတွင် ပြုလုပ်ထားတတ်သည်။ အသိုက်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ စောက်တိမ်သော ခွက်ပြန့်နှင့်တူသည်။ အသိုက်ကို များသောအားဖြင့် မြက်ပင်နှင့် ဝါးရွက်တို့ကို လျော့ရိလျော့ရဲ လုံးထွေးပြီးလျှင် ပင်စည်ငယ်တွင် နွယ်နှာမောင်းတို့ဖြင့် ချည်နှောင်၍ ပြုလုပ်ထားတတ်သည်။ တစ်မြုံလျှင် ဥသုံးလုံး သို့မဟုတ် လေးလုံးရှိသည်။ ဥငါးလုံးတွေ့ရခဲသည်။ အရောင်မှာ စိမ်းပြာရောင်ဖြစ်သည်။ ဝါးရောင်းငှက်ကို အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံများတွင် အနှံ့အပြား တွေ့ရသည်။ အနောက်ဘက်တွင် နီပေါနိုင်ငံအထိ တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပေ ၅,ဝဝဝ မြင့်သည့် သစ်တောများတွင် ကျက်စားလေ့ရှိရာ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၌ ပေ ၅,ဝဝဝ ထက်နိမ့်သည့် သစ်တောဒေသများတွင် ကျက်စားလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
ငှက်လောကထဲတွင် **တနေဂျာငှက်** (အင်္ဂလိပ်: **Tanager**) ကဲ့သို့ လှပတောက်ပြောင်သော အမွှေးအတောင်ရှိသည့် ငှက်မျိုးမှာရှားသည်။ တနေဂျာငှက်ဖိုသည် ငှက်မထက် အဆင်းလှပသည်။ တနေဂျာငှက်သည် စင်စစ်အားဖြင့် ဖင့်ဟုခေါ်သောငှက်မျိုးအနွယ်ပင် ဖြစ်သည်။ တောင်အမေရိကတိုက်နှင့် အမေရိကတိုက်အလယ်ပိုင်းရှိ သစ်တောများမှာ တနေဂျာငှက်များ၏ နေရင်းဒေသဖြစ်သည်။ အချို့သော တနေဂျာငှက်မျိုးကို မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကနေဒါနိုင်ငံများတွင် အနည်းငယ်မျှတွေ့ရ၏။ ဥရောပတိုက်၊ အာရှတိုက်စသော ကမ္ဘာဟောင်းရှိ နိုင်ငံများတွင်ကား၊ တနေဂျာ ငှက်ကိုမတွေ့ရချေ။

တနေဂျာငှက်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၃၇၅ ခုရှိလေသည်။ အားလုံးသော တနေဂျာငှက်မျိုးသည် အရွယ်အားဖြင့် များစွာမကွာခြား လှချေ။ အလျား ၆ လက်မမှ ၈ လက်မှခန့်ထိရှိလေသည်။ အလေ့အကျင့်တွင်လည်း တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး တူညီကြသည်။ ထိုငှက်၏အစာမှာ ပိုးမွှားများနှင့် သစ်သီးများဖြစ်၏။ အသိုက်ကို အလျားလိုက်ထိုးထွက်သော သစ်ကိုင်းပေါ်တွင် ဒယ်အိုး သဏ္ဌာန်ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ တစ်ကြိမ်လျှင် ၃ ဥမှ ၅ ဥအထိ ဥဥသည်။ တနေဂျာငှက် အော်မြည်သံမှာ သာယာနာပျော်ဖွယ်ရှိသည်။

များစွာသောတနေဂျာငှက်မျိုးတွင် တနေဂျာခေါင်းဖြူသည် ချစ်စဖွယ်အကောင်းဆုံး ငှက် ဖြစ်ပေသည်။ ထိုငှက်မျိုး၏ကိုယ်မှ အမွှေးအတောင်များသည် ပြောင်းဖူးပွင့်ကဲ့သို့ ပြာလဲ့၍၊အမောက်နှင့်ဦးခေါင်းမှာ ဘော်ငွေ အဆင်းကဲ့သို့ ဖြူဖွေးပြီးလျှင်နဖူးတွင် အနီစက်တစ်ခုရှိသည်။ ငှက်ဖိုနှင့်ငှက်မတို့မှာ ပုံသဏ္ဌာန်ချင်းဆင်တူသည်။ နေရင်းဒေသ တောတွင်းမှထွက်၍၊ အရပ်တစ်ပါးသို့ သွားရောက်ကျက်စားသော တနေဂျာငှက်မျိုးတွင် တနေဂျာငှက်နီမျိုးကိုလူသိများလေသည်။ ထိုငှက်မျိုးကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင်ငှက်နီဟူ၍လည်း ခေါ်ကြ၏။ ငှက်ဖို၏ အမွှေးအတောင်များမှာ ကြက်သွေးရောင်ဖြစ်၍၊ တောင်ပံနှင့်အမြီးတို့မှာ ချောမွှတ် မည်းနက်သည်။ ငှက်မများ၏ကိုယ်အထက်ပိုင်းမှာ အစိမ်းရောင်၊ ကိုယ်အောက်ပိုင်းမှာ အစိမ်းဝါရောင် ဖြစ်သည်။ အတောင်နှင့် အမြီးတို့မှာ ညိုမည်းလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း (၁၉၆၀)။ "*တနေဂျာငှက်*"။ in စွယ်စုံကျမ်းစာတည်းအဖွဲ့ (ed.)။ *မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း*။ **၄** (ပထမအကြိမ် ed.)။ ဟေဇယ်၊ ဝပ်ဆင်နှင့် ဗိုင်းနေး ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း၊ အင်္ဂလန်။: စာပေဗိမာန်။
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၄)သုတ် ရှိပါသည်။

အညတရ ရဟန်း၏ လျှောက်ထားချက်အရ ခန္ဓာငါးပါးတို့တွင် တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ၏ ခန္ဓာနှင့် ခန္ဓာဖြစ်ကြောင်း၊ ခန္ဓာချုပ်ရာ၊ ခန္ဓာချုပ်ရာသို့ရောက်ကြောင်း အကျင့်တို့ကို ပိုင်ပိုင်မိမိ မသိသောရဟန်းသည် အဝိဇ္ဇာ, အဝိဇ္ဇာဂတဖြစ်သည်-ဟု ခန္ဓာတစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီကို ခွဲခြား၍ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာနှင့် ဋီကာတို့၌ -အဝိဇ္ဇာဂတပုဒ်ကို ဖွင့်ပြတော်မူထားပါသည်။

---

အဝိဇ္ဇာသည် အကုသိုလ်တရားများဖြစ်ရန် ရှေ့ သွားခေါင်းဆောင် ဖြစ်ပုံ အဟိရိက, အနောတ္တပ္ပများသည် အဝိဇ္ဇာ၏ နောက်လိုက်များ ဖြစ်ပုံ၊ အဝိဇ္ဇာဖြစ်နေသော ပညာရှိသူအား မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဖြစ်ပုံ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဖြစ်သူအား မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပဖြစ်ပုံ-အစရှိသည်ဖြင့် မိစ္ဆာမဂ္ဂင်များ အဆင့်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ၊ ဝိဇ္ဇာသည် ကုသိုလ်တရားတို့ဖြစ်ရန် ရှေ့သွား ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ပုံ၊ ဟိရီနှင့် ဩတ္တပ္ပတို့သည် ဝိဇ္ဇာ၏နောက်လိုက်များဖြစ်ပုံ၊ ဝိဇ္ဇာဖြစ် နေသော ပညာရှိသူအား သမ္မာဒိဋ္ဌိအစရှိသော သမ္မာမဂ္ဂင်များ အဆင့်ဆင့် ဖြစ်ပေါ် လာပုံတို့ကို ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခခွဲ၍ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာနှင့် ဋီကာတို့၌ -မိစ္ဆာမဂ္ဂင်များနှင့် သမ္မာမဂ္ဂင်များ အကြောင်း အကျယ် ဝေဖန်၍ ဖွင့်ပြထားပါသည်၊ ဝိဇ္ဇာသည် ကမ္မဿကတာဉာဏ်ဖြစ်သည်-ဟု ဖွင့်ပြထားပါသည်။

---

အညတရရဟန်း၏ လျှောက်ထားချက်အရ အရိယသစ္စာလေးပါး၌ မသိသော ရဟန်းသည် အဝိဇ္ဇာ, အဝိဇ္ဇာဂတဖြစ်သည်၊ အရိယသစ္စာလေးပါးကို (မဂ်ဉာဏ်ဖြင့်) သိအောင် အားထုတ်ကြရမည်ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

---

အဝိဇ္ဇာ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာရာ အချိန်အခါ မထင်ရှားသော်လည်း အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်ခြင်း အကြောင်း ရှိပုံ၊ နီဝရဏတရားငါးပါးကြောင့် အဝိဇ္ဇာဖြစ်ပုံ၊ ဒုစရိုက်သုံးပါးကြောင့် နီဝရဏတရားငါးပါးဖြစ်ပုံ၊ ဣန္ဒြိယအသံဝရကြောင့် ဒုစရိုက်သုံးပါးဖြစ်ပုံ၊ အသတိ အသမ္ပဇညကြောင့် ဒုစရိုက်သုံးပါးဖြစ်ပုံ၊ အယောနိသောမနသိကာရကြောင့် အသတိ အသမ္ပဇညဖြစ်ပုံ၊ အသဋ္ဌိယကြောင့် အယောနိသောမနသိကာရဖြစ်ပုံ၊ အသဒ္ဓမ္မဿဝနကြောင့် အယောနိသောမနသိကာရဖြစ်ပုံ၊ အသပ္ပုရိသူပသံသေဝကြောင့် အသဒ္ဓမ္မဿဝနဖြစ်ပုံ-ဟူသော အနုလောမနှင့် အသပ္ပုရိသူပသံသောကြောင့် အသဒ္ဓမ္မဿဝနဖြစ်ပုံ အစရှိသော ပဋိလောမကိုလည်းကောင်း တောင်ထိပ်၌ မိုးရွာ သော ဥပမာဖြင့် ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၂၊၁၃၂။ သံ၊မြန်၊၂၊၁၂၃။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၀၅။ သံ၊ဋီ၊၂၊၂၅၈။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၁-ခန္ဓသံယုတ္တ၊ (၁၂) ၂-ဓမ္မကထိကဝဂ္ဂ၊ ပဌမသုတ်။
2. ↑  -သံ၊၃၊၁-၂။ သံ၊မြန်၊၃၊၁-၂။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၅၃-၅။ သံ၊ဋီ၊၂၊၃၉၃-၅။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၁-မဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၁-အဝိဇ္ဇာဝဂ္ဂ၊ ပဌမသုတ်။
3. ↑  -သံ၊၃၊၃၇၆။ သံ၊မြန်၊၃၊၃၈၂။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၁၂-သစ္စသံယုတ္တ၊ ၂-ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနဝဂ္ဂ၊ သတ္တမသုတ်။
4. ↑  -အံ၊၃၊၃၄၆-၈။ အံ၊မြန်၊၃၊၃၄၄-၆။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၁၇။ အံ၊ဋီ၊၃၊၃၃၃။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ဒသကနိပါတ၊ ဒုတိယပဏ္ဏာသက၊ (၇) ၂-ယမကဝဂ္ဂ၊ ပဌမသုတ်။
5. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

သက္ကနိုင်ငံ၊ ကပိလဝတ္ထုမြို့တော်၊ သကျမင်းတို့ မင်းကွန်းသစ်၌ ဘုရားရှင် တိုက်တွန်းချက်ကြောင့် ရဟန်းတို့အား အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်ထေရ် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

ဤသုတ်၌ အဆောက်အအုံအတွင်း၌ ဘုရားရှင်နှင့် သံဃာတော်များ လူပရိသတ်များ နေရာယူကြပုံ၊ ဘုရားရှင် တရားဟောတော်မူပုံတို့ကို လေ့လာနိုင်ပါသည်၊ အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်ထေရ်သည် ရဟန်းတို့အား ကိလေသာစိုစွတ်သူနှင့် မစိုစွတ်သူ နှစ်မျိုး, ကိလေသာစိုစွတ်ခြင်းအကြောင်းနှင့် မစိုစွတ်ခြင်းအကြောင်းတို့ကို ဥပမာများဖြင့် အကျယ်တဝင့် ဟောတော်မူပါသည်။ ယင်းဟောပြောချက်များကို ဘုရားရှင်က သာဓုခေါ်၍ ထပ်ဆင့် အတည်ပြုတော်မူပါသည်။

အဋ္ဌကထာ၌ -သန္ထာဂါရအဖွင့်၊ သကျနိုင်ငံတော်၏ အုပ်ချုပ်ရေး၊ သကျမင်း များ၏ ဘုရားရှင်အပေါ်၌ အလေးပြုကြပုံ၊ အခင်းအမျိုးမျိုး၊ နေရာခင်းထားပုံ၊ ရေအိုး တည်ထားခြင်း ဓလေ့၊ ဘုရားရှင်ထံချဉ်းကပ်ကြပုံ၊ ဘုရားရှင်နှင့် ပရိသတ်တို့ တင့်တယ် သပ္ပါယ် ကြည်ညိုဖွယ်ရှိတော်မူပုံ၊ ဘုရားရှင်အား ချီးကျူးပူဇော်ခြင်း အကြောင်း သိမှတ် ဖွယ်၊ သန္ထာဂါရ (ကျောင်း)အနုမောဒနာတရား၊ ရဟန်းတော်များ ထိနမိဒ္ဓ ကင်းကြပုံ၊ ဘုရားရှင်၏ ခါးတော်ညောင်းညာပုံ အစရှိသော ဖွင့်ဆိုချက်များကိုလည်းကောင်း၊

ဋီကာ၌ -သန္ထာဂါရပုဒ်အကြောင်းနှင့် အဓိပ္ပါယ်များ၊ နံ့သာလေးမျိုး၊ အိန္ဒိယ နိုင်ငံ၌ မြစ်ကြီးများ ၂၅-စင်း ရှိခဲ့ပုံ၊ ကျောင်း (အာဝါသ)ဒါန အကြောင်း၊ သီတံ ဥဏှံ အစရှိသော ဂါထာပုဒ်များ အဖွင့်၊ သန္ဒဿေတွာ အစရှိသောပုဒ်များ အဖွင့်-အစရှိသည်တို့ကိုလည်းကောင်း လေ့လာနိုင်ပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၂၊၃၈၉-၃၉၃။ သံ၊မြန်၊၂၊၃၈၄-၈။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၈၆-၉၅။ သံ၊ဋီ၊၂၊၃၃၄-၃၄၀။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ သဠာယတနဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၁-သဠာယတနသံယုတ္တ၊ (၁၉) ၄-အာသီသဝဂ္ဂ၊ ဆဋ္ဌသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
|  |
| --- |
| **၁၉၀၁** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဖေဖော်ဝါရီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ |  |  |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
|  |
| --- |
| **၁၈၈၉** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဖေဖော်ဝါရီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ |  |  |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
|  |
| --- |
| **၁၈၈၀** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |


| ဖေဖော်ဝါရီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ |  |  |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
ပိရမစ်များကို တည်ဆောက်သည့် မင်းဆက်ပျက်သုဉ်းသွားသည့် နောက်တွင် အီဂျစ်ပြည်သည် နှစ်ပေါင်း အတော်ကြာကြာ မငြိမ်မသက်ဖြစ်နေခဲ့သည်။ အရည်အချင်းပြည့်ဝပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးကို ပြန်လည် တည်ထောင်စုစည်းနိုင်သည့် ခေါင်းဆောင်ကောင်းလည်း ပေါ်ထွက်လာခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုကာလများအတွင်း နယ်စားအသီးသီးက ဖာရိုးဘွဲ့အသီးသီးခံယူကာ ကိုယ့်နယ်ကိုယ့်မင်း ပုံစံဖြင့် တကွဲတပြား သီးခြားစီ အုပ်စိုးနေကြသည်။ နှစ်ပေါင်း အတော်ကြာမှ ဖာရိုးတစ်ပါးသည် ကျန်ပြိုင်ဖက်များကို အနိုင်ယူကာ တိုင်းပြည်ကို ပြန်လည် စုစည်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ နှစ်ပေါင်း ၆၀၀ကျော်ကြာ နယ်စားခေတ်မှာ အီဂျစ်တောင်ပိုင်းတွင် အခြေတည်ပြီး တောင်ပိုင်းမင်းများ၏ ရာဇဝင်တစ်ရပ်ပင်ဖြစ်တော့သည်။

ယဉ်ကျေးမှု
----------

နယ်စားခေတ်သည် ပိရမစ်များခေတ်ကဲ့သို့ အဆောက်အဦးကြီးများကို အားသွန်ခွန်စိုက် ဆောက်လုပ်ရန် ကြိုးပမ်းသည် မရှိတော့ပေ။ စာရိတ္တမဏ္ဍိုင် ကြံခိုင်လာစေရေးကိုသာ ပြုပြင်ရန် အားထုတ်တော့သည်။ နယ်စားများ၏ နန်းဆောင်များတွင် စာကြည့်တိုက်များပါရှိကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ ကမ္ဘာ့ရှေးအကျဆုံး စာကြည့်တိုက်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ စာအုပ်များမှာ ယခုခေတ် စာအုပ်များကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ ပပိုင်းရပ်စ်စက္ကူလိပ်ပေါ်တွင် လက်ရေးဖြင့် ရေးသားထားသည့် စာအုပ်စာလိပ်မျိုးဖြစ်သည်။ အများအားဖြင့် ပြည်သူလူထု၏ ပင်ပန်းဆင်းရဲမှုများနှင့် အခက်အခဲများကို ရေးဖွဲ့ထားခြင်းဖြစ်ပြီး အချို့စာအုပ်များတွင်မူ ကယ်တင်ရှင်အဖြစ် မျှော်လင့်ထားကြသည့် မက်ဆိုင်းယား(Messiah) အကြောင်း ဖွဲ့နွဲ့မျှော်လင့် ရေးသားထားသည်များ ဖြစ်ကြသည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် အုပ်စိုးသူလူတန်းစား နှင့် ပြည်သူများအကြားတွင် နားလည်မှု၊ သဘောထားပျော့ပြောင်းညင်သာမှုနှင့် လွတ်လပ်ပွင့်လင်းမှုများ တိုးပွားစေပြီး အုပ်စိုးသူများ၏ ဖြောင့်မတ်မှန်ကန်ရေးကို ဖြစ်ထွန်းစေသည်။ ဘာသာရေးအားဖြင့် ကောင်းမှုကုသိုလ်ပြုလုပ်ခြင်းကိုလည်း ကိုင်းရှိုင်းယုံကြည်လာကြသည်။ ထူးခြားချက်မှာ အချို့သော ဖာရိုးများသည့် အာဖရိကန်သွေးနှောနေခြင်းဖြစ်သည်။

ဟစ်ဆောများနှင့် တိုက်ခိုက်ခြင်း
-------------------------------

နယ်စားများခေတ်တွင် အုပ်ချုပ်သူများသည် အမြော်အမြင်ရှိပြီး ကမ္ဘာတွင် ရှေ့တန်းနိုင်ငံ အဖြစ်သို့ရောက်အောင် တွန်းတင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဘီစီ ၁၈၀၀ခန့်တွင် အီဂျစ်အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသများမှ အာရှအနွယ်ဝင် ဟစ်ဆော(Hyksos)လူရိုင်းများက ဝင်ရောက်ကျူးကျော်ကြသည်။ ဟစ်ဆောများသည် စစ်မြင်းရထားများ၊ သံလက်နက်များကို အသုံးပြုကြသည်။ အီဂျစ်တို့အနေဖြင့် ထိုအချိန်အထိ မြင်း သတ္တဝါအား ကောင်းသွာ မရင်းနှီးသေးသဖြင့် စစ်ရေးစစ်ရာအားဖြင့် ကျွမ်းကျင်သည့်တိုင် ဟစ်ဆောများ၏ လျင်မြန်မှုကို မယှဉ်နိုင်သဖြင့် အညံ့ခံလိုက်ရသည်။ 

သို့ဖြင့် လူရိုင်းဟစ်ဆောများသည် ဝတ်ကျောင်းများကိုဖျက်ဆီးခြင်း၊ ရွှေငွေ အဖိုးတန်များကို လုယူကြခြင်း စသည့်လုပ်ရပ်များကို ကျူးလွန်လာကြသောအခါ အီဂျစ်အမျိုးသားတို့သည်လည်း ၎င်းတို့ကို တတ်စွမ်းသ၍ ခုခံတော်လှန်လာကြသည်။ ထိုသို့ တော်လှန်နေကြသည့်တိုင် ဟစ်ဆောများသည် သိုးကျောင်းသား ရှင်ဘုရင်များဟု အမည်ခံကာ အီဂျစ်နိုင်ငံကို နှစ် ၂၀၀နီးပါးမျှ အုပ်စိုးခဲ့သေးသည်။ ဘီစီ ၁၆၀၀ ခန့်ရောက်သော အခါမှ အေးမို့စ်(Amos) အမည်ရှိ အီဂျစ်အမျိုးသားခေါင်းဆောင် တစ်ဦးပေါ်ထွန်းလာပြီး အုပ်စိုးသူ ဟစ်ဆောတို့အား တိုက်ထုတ်လိုက်သဖြင့် အီဂျစ်လူမျိုးတို့ တစ်ဖန် လွတ်လပ်ကြသည်။
*အာရှတိုက်ရဲ့ အလင်းရောင်*
**ပရမ်ဆန်ယက်** (အာရှတိုက်ရဲ့အလင်းရောင်) (ဂျာမန်ဘာသာစကားဖြင့် - Die Leuchte Asiens) သည် ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် Franz Osten and Himansu Rai ရိုက်ကူးခဲ့သည့် အသံတိတ်ရုပ်ရှင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စာရေးဆရာ အက်ဒဝင်အာနိုး Edwin Arnold ရေးသားခဲ့သည့် အာရှတိုက်ရဲ့အလင်းရောင် (၁၈၇၉ ခုနှစ်) စာအုပ်မှ သိဒ္ဓတ္ထဂေါတမမင်းသား၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းကို ရိုက်ကူးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ သိဒ္ဓတ္ထဂေါတမသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို တည်ထောင်ခဲ့သူပြီးဖြစ် ဗုဒ္ဓ (ဘုရား) ဖြစ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

ထုတ်လုပ်မှု
-----------

ဤရုပ်ရှင်ကို အိန္ဒိယနှင့် ဥရောပတို့က ပူးပေါင်း၍ အိန္ဒိယသရုပ်ဆောင်များနှင့် ဂျာမန်နည်းပညာရှင်များက ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ရိုက်ကူးမှုများကို Lahore တွင် ရိုက်ကူးကြသည်။ Lahoreသည် ယခုအခါ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ နေရာပြင်ဆင်မှုများကို သရုပ်ဆောင်/ဒါရိုက်တာ Himanshu Rai၏ ဇနီးဖြစ်သည့် Devika Rani က ဖန်တီးခဲ့သည်။ ရုပ်ရှင်ကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်‌၊ မေလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ၌ Film Arts Guild က ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

အနှစ်ချုပ်
----------

အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဗုဒ္ဓဖြစ်လာမည့် သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားအကြောင်းကို ရိုက်ကူးထားသည်။ သူသည် ဘဝ၏ ဆင်းရဲဒုက္ခများကို သတိသံဝေဂရကာ တောထွက်၍ တရားထူးတရားမြတ်ကို ရှာဖွေပုံများကို ပုံဖော်ရိုက်ကူးထားသည်။

ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခြင်းနှင့် ထုတ်ဝေမှု
----------------------------------

Arte သည် ဤရုပ်ရှင်ကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

သရုပ်ဆောင်များ
--------------

* Seeta Devi: *Gopa*
* Himansu Rai: *Gautama*
* Sarada Ukil: *King Suddhodhana*
* Rani Bala: *Queen Maya*
* Profulla Roy

ကိုးကား
-------

1. ↑  ‘A Throw of Dice’ and Summer Serials *New York Times*, 15 July 2008.
**အယ်လဖာ ကွန်ဒေး** (အင်္ဂလိပ်: Alpha Condé၊ ၁၉၃၈ မတ် ၄ မွေးဖွား) သည် ဂီနီနိုင်ငံရေးသမားဖြစ်ပြီး ဂီနီသမ္မတအဖြစ် ၂၀၁၀ ပြည့်မှ ၂၀၂၁ ခုအထိ တာဝန်ယူခဲ့သည်။ *ဂီနီယန်ပြည်သူတို့ထောက်ခံချက်ပါတီ* (Rally of the Guinean People) ကို ဦးဆောင်ကာ အတိုက်အခံပါတီအဖြစ် ကာလရှည်နေခဲ့ပြီး ၁၉၉၃ နှင့် ၁၉၉၈ ခု ရွေးကောက်ပွဲများတွင် လန်ဆာနာကွန်တေးကို ရှုံးသည်။ ၂၀၁၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပထမအကြိမ် အဖြေမပေါ်သဖြင့် ထပ်ရွေးကြသော်မှ သမ္မတနေရာ ရသည်။ ယင်းရွေးကောက်ပွဲကာလတွင် ဒီမိုကရေစီပိုဆန်သောနိုင်ငံဖြစ်လာရေးနှင့် ခြစားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကို အလေးထားမည်ဟု ဆိုခဲ့၏။ 

၂၀၁၀ ပြည့်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ရာထူးယူသည်နောက် နိုင်ငံသမိုင်းတွင် ပြည်သူ့ဆန္ဒဖြင့်တက်သည့် ပထမဆုံးသမ္မတ ဖြစ်လာ၏။ ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲပမာဏ ၅၈% ဖြင့်၎င်း၊ ၂၀၂၀ ပြည့်တွင် ၅၉.၅% ဖြင့်၎င်း ထပ်အရွေးခံရသည်။  သမ္မတသက်တမ်း ၃ ကြိမ်ပြည့်သည်နောက် နောက်ထပ် ၂ ဆက် ထပ်လုပ်နိုင်မည့် အခြေခံဥပဒေပြင်ဆင်မှုဆိုင်ရာ ဆန္ဒခံယူပွဲကို လုပ်၏။  ယင်းပွဲလုပ်ချိန်၌ ဆန္ဒပြမှုများ ဝေဖန်မှုများဖြင့် ကြုံရပြီး ဆန္ဒပြပွဲများကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် နှိပ်ကွပ်ခဲ့သည်။ ကွန်ဒေးကို ဝေဖန်သူတို့က ၂၀၁၅ နှင့် ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲများသည်လည်း မဲလိမ်မှုရှိကြောင်း ဆိုသည်။ 

၂၀၁၇ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက်တွင် ချတ်နိုင်ငံမှ အိုင်ဒရစ်ဒါဘီကို အနိုင်ယူကာ အာဖရိကသမဂ္ဂ၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာသည်။ ယင်းရာထူးကို ၂၀၁၈ ခု၊ ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက်တွင် ရဝမ်ဒါနိုင်ငံမှ ပေါကာဂါမီကို လွှဲ၏။

၂၀၂၁ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်တွင် စစ်တပ်မှ ကွန်ဒေးကိုဖမ်းဆီးကာ ရာထူးမှဖြုတ်သည်။

2022 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ 9 ရက်နေ့တွင် US Treasury မှ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုနှင့် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများကြောင့် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ ပြုလုပ်ရန် ပစ်မှတ်ထားသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးဆယ်ကျော်စာရင်းကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံခြားပိုင်ဆိုင်မှုထိန်းချုပ်ရေးရုံး (OFAC) ၏ပစ်မှတ်များထဲတွင်၊ ဘဏ္ဍာရေးဌာန၏ဘဏ္ဍာရေးထိန်းချုပ်မှုအဖွဲ့ Alpha Condé ဖြစ်သည်။.

ကိုးကား
-------

1. ↑  Smith, David (24 September 2012). "Guinea's president promises to turn country into stable democracy". *The Guardian*. ISSN 0261-3077.
2. ↑  "SYNTHESE DES RESULTATS PROVISOIRES Election Présidentielle du 11 Octobre 2015" (PDF) (in French). Commission Electorale Nationale Indépendante. Archived from the original (PDF) on 23 October 2015.
3. ↑  "Guinea elections: Alpha Condé wins third term amid violent protests". BBC News. 24 October 2020.
4. ↑  "Guinea elections: Alpha Condé wins third term amid violent protests". *BBC News*. 24 October 2020. Archived from the original on 26 August 2021.
5. ↑  "Guinea's president re-elected in contested vote, provisional results show - France 24". *France 24*. 17 October 2015.
**အယ်လက်ပိုမြို့**သည် ဆီးရီးယားနိုင်ငံတွင် လူနေ အထူထပ်ဆုံးဖြစ်သည့် အယ်လက်ပိုပြည်နယ်၏ မြို့တော် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်းအရ လူဦးရေ ၂,၁၃၂,၁၀၀ ဦး ရှိပြီး ဆီးရီးယား ပြည်တွင်းစစ် မတိုင်မီက အယ်လက်ပိုမြို့သည် ဆီးရီးယားနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး မြို့ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ ဒမားစကပ်မြို့ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံးမြို့သာ ဖြစ်တော့သည်။

အယ်လက်ပိုမြို့သည် ရှေးဟောင်းမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှေးအခါမှစ၍ ယခုအထိ တဆက်တစပ်တည်း လူနေထိုင်ခဲ့သော မြို့များတွင် တစ်မြို့ အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ အယ်လက်ပိုမြို့တွင် ဘီစီ ၆ ထောင်စု နှစ်မှ စ၍ လူနေထိုင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။  အယ်လက်ပိုမြို့ဟောင်း၏ တောင်ဘက် တဲလ်အက်စ်ဆောဒါး နှင့် တဲလ်အန်စာရီတို့တွင် တူးဖော်ရရှိခဲ့သော အထောက်အထားများ အရ ဘီစီ ၃ ထောင်စု နှစ်၏ နှောင်းပိုင်း ကာလကပင် အမိုရိုက်လူမျိုးတို့ နေထိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ အက်ဘလာ နှင့် မက်ဆိုပိုတေးမီးယား တို့တွင် တူးဖော်ရရှိခဲ့သော ကျူနီဖောင်း ရွှံ့စာချပ်များ၏ အဆိုအရ အယ်လက်ပိုအား အမိုရိုက် တို့၏ ရမ်ဟဒ် ပြည်နယ်၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ဖော်ပြထားပြီး ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး နှင့် စစ်ရေး ကျွမ်းကျင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ထိုသို့ ရှည်လျားသော သမိုင်းကြောင်း ရှိရခြင်း၏ အကြောင်းတစ်ခုမှာ မြေထဲပင်လယ် နှင့် မက်ဆိုပိုတေးမီးယား (ယနေ့ခေတ် အီရတ်နိုင်ငံ) တို့၏ အလယ်တွင် ရှိသော မဟာဗျူဟာ ကျသည့် နေရာတွင် တည်ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  *Columbia Encyclopedia*, Sixth Edition (2010)
2. ↑  *The Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East* (1997)
3. ↑  *Britannica Concise Encyclopedia* (2010)