recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၂)သုတ် ရှိပါသည်။

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ခြောက်လတို့ပတ်လုံး ရေ၌သွားလာပြီး ဆောင်းလအခါ၌ ကြည်းကုန်း၌ တင်ထားအပ်သော သမုဒ္ဒရာ၌သွားလာသော ကြိမ်ဖြင့်ဖွဲ့တုပ်ချည် နှောင်ထားသော လှေ၏ လေ, နေပူတို့ဖြင့် တွေ့ထိကုန် အနှောင်အဖွဲ့တို့သည် ရွာသွန်းသော မိုးရေဖြင့် တွေ့ထိပါက လျင်မြန်စွာပြတ်တောက် ပုတ်ဆွေးကုန်သကဲ့သို့ အဋ္ဌင်္ဂိကအရိယမဂ်၏ သမ္မာဒိဋ္ဌိအစရှိသော တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီသော မဂ္ဂင်တို့ကို ဝိဝေကနိဿိတ, ဝိရာဂနိဿိတ, နိရောဓနိဿိတ, ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမီဖြစ်အောင် ပွားများသော ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုသော ရဟန်း၏သံယောဇဉ်တို့သည် လျင်မြန်စွာသာလျှင် ပျက်စီးပုတ် ဆွေးကုန်၏ဟု တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီပွားများပုံ အကျယ်ကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

---

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဆရာဖြစ်သော အရှင်အဿဇိထေရ် သီတင်းသုံးရာအရပ်ကို ရှိခိုးသော အရှင်သာရိပုတ္တရာကို ကဲ့ရဲ့သော ရဟန်းတို့အား-

(က) ဆရာပူဇော်သောသူသည် ဓမ္မကို ထင်ထင်ရှားရှား သိနိုင်, ဝိညူ, ဝိဘာဝီ, နိပုဏပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်နိုင်ပုံ၊

(ခ) မြစ်ရေ၌မျောပါနေသူသည် သူတစ်ပါးကို မဆယ်နိုင်သကဲ့သို့ ယုတ်ညံ့ အရည်အချင်းမရှိသော ဆရာသည် တပည့်ကိုတတ်သိနားလည်အောင် မသင်ပြနိုင်, တပည့်လည်း အရာရာကို မဆုံးဖြတ်နိုင်သူဖြစ်ပုံ၊

(ဂ) လှော်တက်, တက်မစသည်နှင့် ပြည့်စုံကျွမ်းကျင်သူသည် သူတစ်ပါးကို ဆယ်ယူ ကယ်တင်နိုင်သကဲ့သို့ အရည်အချင်းပြည့်ဆရာကို ဆည်းကပ်သူသည် အကြားအမြင်များ, အနက်သဘာဝကိုသိ, ဓမ္မအမှန်ကို ကျင့်သုံးသောကြောင့် လောကုတ္တရာတရားကို သိမြင်ပြီး ချမ်းသာကို ရနိုင်၏ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ၌ မှတ်သားဖွယ်များ ပြည့်စုံစွာ ဖွင့်ပြထားပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၃၊၄၇-၈။ သံ၊မြန်၊၃၊၅၀-၁။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၇၃။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၁-မဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၆-ဗလကရဏီယဝဂ္ဂ၊ ဒသမသုတ်။
2. ↑  -သုတ္တနိ၊၃၂၅-၆။ သုတ္တနိ၊မြန်၊၃၀၈၊ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၀-၅။

-ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ၊၂၊စူဠဝဂ္ဂ၊ အဋ္ဌမသုတ်။
3. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
**နိုင်ငံတကာ သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာတက္ကသိုလ် (ဘန်ဂလို)** (International Institute of Information Technology, Bangalore (IIIT Bangalore သို့မဟုတ် IIITB)အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ကာနတကပြည်နယ်၊ ဘန်ဂလိုမြို့ရှိ ​ကျောင်းတစ်​ကျောင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၉၉ခုနှစ်တွင် စတင်တည်​ထောင်ခဲ့ပြီး သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာဆိုင်ရာ M.Tech.၊ M.Tech.၊ M.S. (Research) နှင့် PhD ဘွဲ့များ ​ပေးအပ်သည်။ ၂၀၀၅ခုနှစ် ​ဖေ​ဖော်ဝါရီလတွင် ဒင်းမ်တက္ကသိုလ်အဆင့်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည်။  This was re-affirmed by the Tandon Committee report

သမိုင်း​ကြောင်း
---------------

IIITBကို ၁၉၉၉ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ၁၅ရက်​နေ့တွင် အိန္ဒိယ သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာတက္ကသိုလ်အဖြစ် စတင်တည်​ထောင်ခဲ့သည်။

အပ်နှင်း​သောဘွဲ့များ
--------------------

ဤတက္ကသိုလ်မှ ​ဒေါက်တာဘွဲ့ (PhD)၊ မဟာဘွဲ့များ (Master of Technology (M.Tech.)၊ Master of Science (M.Sc.))နှင့် ဒီပလိုမာများ ​ပေးအပ်သည်။

၂၀၁၄ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ ဘွဲ့ရရှိသူ ၁၇၀၀​ကျော်​မွေးထုတ်​ပေးထားသည်။

ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်
-----------------

* မြန်မာသတင်းအချက်အလက်နည်းပညာတက္ကသိုလ်

ကိုးကား
-------

1. ↑  UGC Act-1956။ Secretary, University Grants Commission။
2. ↑  UGC Note
3. ↑  Tandon Committee Report
4. ↑  Industrial Relations
ဒြပ်တို့၏ အခြေအနေလေးမျိုး. အပေါ်ဘယ်မှ နာရီလက်တံအတိုင်း အခဲ၊ အရည်၊ ပလာစမာနှင့် အငွေ့တို့ကို ကိုယ်စားပြုသော ရေခဲရုပ်တု၊ ရေစက်၊ တက်စလာကွိုင်မှ လျှပ်စီးနှင့် တိမ်များအနားမှ လေထု
ရူပဗေဒတွင် ရုပ်ဝတ္ထုသည် တည်ရှိနိုင်သည့် ထူးခြားသောပုံစံ ဒြပ်တို့၏ အခြေအနေလေးမျိုးထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ နေ့စဉ်ဘ၀တွင် အရာဝတ္ထုဖြစ်တည်မှု လေးမျိုး(အစိုင်အခဲ၊ အရည်၊ အငွေ့နှင့်ပလာစမာ)ကိုတွေ့နိုင်သည်။ ပုံဆောင်ခဲအရည်ကဲ့သို့သော အလယ်အလတ်အဆင့်ရှိအခြေအနေများကို လူအများသိကြပြီး အချို့သောအခြေအနေများမှာ အစွန်းရောက်အခြေအနေများတွင်သာဖြစ်ပေါ်သော Bose-Einstein condensates၊ neutron-degenerate matter နှင့် quark-gluon plasma စသည်တို့သည် လွန်ကဲသော အအေး၊ လွန်ကဲသောသိပ်သည်းဆနှင့်အလွန်မြင့်မားသောစွမ်းအင် ကဲ့သို့သော အစွန်းရောက်အခြေအနေများတွင်သာတည်ရှိနိုင်သည်။။ ဝတ္ထုအားလုံး၏ထူးခြားသောအခြေအနေများအတွက် အရာဝတ္ထုအခြေအနေများစာရင်းကိုကြည့်ပါ။

သမိုင်းကြောင်းအရ, ဂုဏ်သတ္တိများအတွက် အရည်အသွေးကွဲပြားခြားနားမှုအပေါ် အခြေခံပြီး လုပ်ဖြစ်သည်။ အစိုင်အခဲအခြေအနေတွင် ရှိသောအရာဝတ္ထုသည် အမှုန်များ (အက်တမ်များ၊ မော်လီကျူးများ သို့မဟုတ် အိုင်းယွန်းများ) နှင့်အတူတကွ နီးကပ်စွာ တည်ရှိပြီး ပုံသေပမာဏနှင့်ပုံသဏ္ဌာန်ကိုထိန်းသိမ်းသည်။ အရည်အခြေအနေတွင် ရှိသောအရာဝတ္ထုသည် ပုံသေသတ်မှတ်ထားသည့် ထုထည်ပမာဏကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။ သို့သော် ပြောင်းလဲနိုင်သော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ၎င်းသည် ၎င်း၏ကွန်တိန်နာနှင့်လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြုလုပ်သည်။ ၎င်း၏အမှုန် အတူတူ နီးကပ်နေဆဲပေမယ့် လွတ်လပ်စွာရွှေ့ရှားနိုင်သည်။ ဓာတ်ငွေ့အခြေအနေတွင်ရှိသည့်အရာဝတ္ထုသည် ထုထည်နှင့်ပုံသဏ္ဌာန်နှစ်မျိုးစလုံးရှိပြီး ၎င်း၏ကွန်တိန်နာနှင့်လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် နှစ်မျိုးစလုံးကို လိုက်လျောညီထွေဖြစ်စေသည်။ ၎င်း၏အမှုန် အတူတကွ အနီးကပ်မဟုတ်သလို တည်နေရာ၌ တည်မြဲကြသည်မဟုတ်ချေ။ ပလာစမာအခြေအနေတွင်ရှိသောအရာဝတ္ထုများသည် အသံပမာဏနှင့်ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးရှိပြီးနယူထရွန်အက်တမ်များအပြင် သိသိသာသာ အိုင်းယွန်းနှင့်အီလက်ထရွန်များ ပါဝင်သည်။

"phase"ဟူသောဝေါဟာရကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် အခြေအနေကိုပြောရန် အသုံးပြုသည်။ သို့သော်စနစ်တစ်ခုသည် တူညီသောအခြေအနေ၏မရေမတွက်နိုင်သော အဆင့်"phase"များစွာ ပါဝင်နိုင်သည်။

ကိုးကား
-------
**အသည်း** (肝) သည် သတ္တဝါများ၏ အဓိက သက်ရှိအင်္ဂါ များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် အဆိပ်ထုတ်ခြင်း၊ ပရိုတင်းများ ပေါင်းစပ်ခြင်း၊ အာဟာရများကို သိုလှောင်ခြင်း၊ သည်းခြေ နှင့် ယူရီးယား တို့ကို ထုတ်လုပ် ပေးသည်။ အသက်ရှင်သန်ရန်အတွက် အသည်းသည် လိုအပ်ပါသည်။

၎င်းသည် ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါ များနှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်များ၏ အစာချေစနစ်တွင် အရေးပါသည့် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ အသည်းသည် သက်ရှိများ၏ ဇီဝဖြစ်ပျက်မှုတွင် အရေးကြီးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ အဆိပ်ဖြေခြင်း၊ ပရိုတိန်းဖွဲ့စည်းခြင်း၊ အစာချေရာတွင် လိုအပ်သည့် ဓာတ်ပစ္စည်းများ ထုတ်ပေးခြင်း စသည်ဖြင့် လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းရှိသည်။ 

ဆေးပညာတွင် အသည်းနှင့် ပတ်သက်သည့် အင်္ဂလိပ်ဝေါဟာရများသည် အသည်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရှိသည့် ဂရိဘာသာ *hēpar* (ήπαρ) မှ ဆင်းသက်လာသည့် *hepato-* သို့မဟုတ် *hepatic-* နှင့် အစပြုလေ့ရှိသည်။  ဥပမာအားဖြင့် အသည်းရောင် ရောဂါကို Hepatitis ဟုခေါ်သည်။

အသည်း
-----

ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အရည်အိတ်ခေါ် ဂလင်းအပေါင်း 
တို့တွင် အသည်းသည် အကြီးဆုံးဖြစ်၍ လူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာတွင် အလေးချိန်အားဖြင့် အောင်စငါးဆယ်၊ သို့မဟုတ် ရှစ်ဆဲ့ကိုးကျပ်သား ကျော်ကျော်ခန့်မျှ ရှိသည်။ ရင်နှင့် ဝမ်းကိုခြားသော 
ဒိုင်ယာဖရမ် (အမြှေး)အောက်တွင် ကပ်လျက် ဝမ်းခေါင်း၏ လက်ယာဘက်၌ တည်ရှိလေသည်။
အသည်းသည် အပ်ထိပ်ခန့်မျှရှိသော အမြှေးအိမ်ကလေးများနှင့် ထိုအမြှေးအိမ်တို့အကြားတွင်ရှိသော ဆံချည်မျှင် သွေးကြောငယ်တို့ဖြင့် ပြွမ်းလျက် တည်ရှိ၏။ အသည်းတွင် သွားလာလျက်နေသော အကြောကြီး သုံးကြောရှိလေသည်။ 
ထိုအကြောတို့မှာ (၁) အသည်းတွင်ရှိသော ဆဲများ ထောက်ပံ့ရန် နှလုံးမှ သွေးသန့်ကို ယူဆောင်လာသော သွေးလွှတ်ကြော၊ 
(၂) အစာအိမ်၊ အူသိမ်၊ သရက်ရွက်နှင့် ပန်ကရိတို့မှလာသော သွေးပြန်ကြောမ (ပေါ်တယ်သွေးပြန်ကြော)၊ (၃) အသည်းမှ 
အစာချေရာ၌ အထောက်အပံ့ဖြစ်စေရန် ထုတ်ပေးသည့် အရည်ကို ဆောင်ယူသွားသော အကြောတို့ ဖြစ်၏။ ထိုအကြောကြီး 
သုံးခုတို့သည် အသည်းသို့ ရောက်သောအခါ အကြောငယ်ပေါင်း မြောက်မြားစွာအဖြစ်သို့ အစိတ်စိတ် အမြွှာမြွှာ ကွဲသွား၍ အသည်း၏အစိတ်အပိုင်း အရပ်ရပ်တွင် ပျံ့နှံ့လျက် တည်ရှိကြ၏။
အသည်းသည် ဂလင်းတို့တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ရခြင်းမှာအကြောင်းမဲ့မဟုတ်ချေ။ အသည်း၌ အလွန်အရေးကြီးသော လုပ်ငန်းလေးရပ် ရှိ၏။
ထိုလုပ်ငန်းတို့မှာ -
(၁) အစာချေရာ၌ အသုံးဝင်သော သည်းခြေရည် (ဗိုင်းအရည်)ကို ထုတ်ပေးရခြင်း၊
(၂) အစာအိမ်၊ အူသိမ်၊ အူမကြီးတို့မှ စုတ်ယူလာသော သကြားကို ဂလိုင်ကိုဂျင် (တိရစ္ဆာန်ကစီ)အဖြစ်ဖြင့် ဆဲများတွင် သိမ်းဆည်းထား၍ ကြွက်သားမှလိုသောအခါ ထုတ်ပေးရခြင်း၊
(၃) အစာကြောင်းနှင့် အသည်းဆက်နေသည့် သွေးပြန်ကြောမဖြင့် ရောက်ရှိလာသော အာဟာရဓာတ်များကို အညစ်အကြေးတစ်ခြား အာဟာရဖြစ်စေသော ဓာတ်တစ်ခြား ခွဲခြား 
ချက်လုပ်ပြီးနောက် အညစ်အကြေးရည်ကို ဆီးအဖြစ်ဖြင့် စွန့်ထုတ်ပေးရခြင်း၊
(၄) အဆီကို အောက်ဆီဒေးရှင်းခေါ် အောက်ဆီဂျင်နှင့် ပေါင်းစပ်နိုင်အောင် ပြုပြင်ပေးရခြင်းဟူသောလုပ်ငန်းများ ဖြစ်သည်။
အသည်းကို ကြောရိုးရှိသတ္တဝါမှန်သမျှနှင့် ကြောရိုးမဲ့ သတ္တဝါအချို့တွင် တွေ့ရသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် အဖြစ်များသော အသည်းရောဂါများ
---------------------------------------------

* အသည်းအဆီဖုံးခြင်း
* အသည်းခြောက်ခြင်း
* အသည်းရောင်ခြင်း

အသည်းရောဂါလက္ခဏာများ
--------------------

အသည်းရောဂါရှာဖွေခြင်း
---------------------

အသည်းအစားထိုးခြင်း
------------------

ကိုးကား
-------

1. ↑  *Essentials of Human Physiology* by Thomas M. Nosek. Section 6/6ch2/s6ch2\_30.
2. ↑  The Greek word *"ήπαρ"* was derived from *hēpaomai* (*ηπάομαι[*လင့်ခ်သေ*]*): to mend, to repair, hence *hēpar* actually means *"repairable"*, indicating that this organ can regenerate itself spontaneously in the case of lesion.
3. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)
**အသည်းရောင်အသားဝါ အေရောဂါကာကွယ်ဆေး** (အင်္ဂလိပ်: Hepatitis A vaccine)သည် အသည်းရောင်အသားဝါ အေရောဂါကို ကာကွယ်ပေးသည့် ကာကွယ်ဆေးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ဤကာကွယ်ဆေးသည် (၉၅)ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ကာကွယ်မှုပေးနိုင်သည်။ ဤကာကွယ်ဆေးထိုးပြီးနောက် အနည်းဆုံး(၁၅)နှစ်မှ ဘဝတစ်သက်လုံးအထိ ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။ ဤကာကွယ်ဆေးကို နှစ်ကြိမ်ပေးရပြီး ပထမအကြိမ်ကို ကလေးအသက်(၁)နှစ်တွင် ပေးရသည်။ ဤကာကွယ်ဆေးကို ကြွက်သားထဲသို့ ထိုးနှံရသည်။

အသည်းရောင်အသားဝါ အေရောဂါအသင့်အတင့်ဖြစ်ပွားသောနေရာများတွင် ဤကာကွယ်ဆေးကို ကျယ်ပြန့်စွာပေးရန် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့မှ အကြံပြုထားသည်။ ရောဂါအဖြစ်များသောနေရာများတွင်တော့ လူများအားလုံးနီးပါးသည် ကလေးဘဝထဲက ရောဂါကူးစက်ခံခဲ့ရပြီး ခုခံအားရရှိခဲ့နိုင်သောကြောင့် ကျယ်ပြန့်စွာကာကွယ်ဆေးပေးရန် မလိုအပ်ပါ။ အမေရိကန်နိုင်ငံ ရောဂါကာကွယ်ရေးနှင့်တိုက်ဖျက်ရေး ဗဟိုဌာန၏ အကြံပြုချက်မှာ ရောဂါကူးစက်ခံနိုင်ရခြေရှိသော ကလေးများနှင့် လူကြီးများအားလုံးကို ဤကာကွယ်ဆေးထိုးသင့်သည်။

အသည်းရောင်အသားဝါ အေရောဂါကာကွယ်ဆေးကြောင့် ပြင်းထန်သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်လေ့မရှိပါ။ ကာကွယ်ဆေးထိုးခံရသော ကလေးပေါင်း(၁၅)ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် လူကြီးတစ်ဝက်ခန့်၌ ဆေးထိုးသည့်နေရာတွင် နာကျဉ်ခြင်းဖြစ်တတ်သည်။ ဤကာကွယ်ဆေးအများစုမှာ အသက်မရှိတော့သော ရောဂါပိုးဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော်လည်း အချို့မှာ အသက်ရှိသော်လည်း အားပျော့သည့်ရောဂါပိုးပါဝင်သည်။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်နေသူများနှင့် ကိုယ်ခံအားကျဆင်းနေသူများတွင် အသက်ရှိသော်လည်း အားပျော့သည့်ရောဂါပိုးပါဝင်သောဆေး မပေးသင့်ပါ။ ဤကာကွယ်ဆေးကို အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီရောဂါကာကွယ်ဆေးနှင့် သို့မဟုတ် အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါကာကွယ်ဆေးနှင့် ရောစပ်၍လည်း ရရှိနိုင်သည်။

ပထမဆုံး အသည်းရောင်အသားဝါ အေရောဂါကာကွယ်ဆေးကို ဥရောပနိုင်ငံတွင် (၁၉၉၁)ခုနှစ်တွင် အတည်ပြုခဲ့ပြီး အမေရိကန်နိုင်ငံတွင်အသုံးပြုရန် (၁၉၉၅)ခုနှစ်တွင် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့မှ သတ်မှတ်ထားသည့် အခြေခံကျန်းမာရေးစနစ်အတွက် အဓိကလိုအပ်သောဆေးများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် (၅၀-၁၀ဝ)ဒေါ်လာခန့်ပေးရသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4 5   "WHO position paper on hepatitis A vaccines – June 2012."  (Jul 13, 2012). *Wkly Epidemiol Rec* **87** (28/29): 261–76. PMID 22905367.
2. ↑  Ott JJ, Irving G, Wiersma ST (December 2012). "Long-term protective effects of hepatitis A vaccines. A systematic review". *Vaccine* **31** (1): 3–11. doi:10.1016/j.vaccine.2012.04.104. PMID 22609026.
3. ↑  Hepatitis A In-Short (July 25, 2014)။  7 December 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  Patravale၊ Vandana; Dandekar၊ Prajakta; Jain၊ Ratnesh (2012)။ *Nanoparticulate drug delivery perspectives on the transition from laboratory to market* (1. publ. ed.)။ Oxford: Woodhead Pub.။ p. 212။ ISBN 9781908818195။
5. ↑  19th WHO Model List of Essential Medicines (April 2015)။ WHO (April 2015)။  May 10, 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
6. ↑  Hamilton၊ Richart (2015)။ *Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition*။ Jones & Bartlett Learning။ p. 314။ ISBN 9781284057560။
ပုံသဏ္ဌာန် : အပင် နှစ်ကြာခံ သစ်ပျော့ပင်မျိုးဖြစ်၍ နွယ်ယောင်ပင်ယောင်ဖြစ်သည်။ ၂ ပေမှ ၄ ပေ ထိ မြင့်သည်။ ပင်စည်ပေါ်တွင် အစင်းကြောင်းကလေးများရှိ၍ အမွေးမဲ့သည်။
အရွက် ရွက်လွှဲထွက်သည်။ ရွက်ဖျားချွန်၍ ရွက်ရင်းသို့ သွယ်ပြီး ရွက်ညှာသည် ပင်စည်ကို ကုပ်ထား၏ ။ အရွက် ၂ လက်မမှ ၃ လက်မထိရှည်သည်။ ရွက်ပြားပါး၍ ချောပြီး ရွက်နား လှိုင်းတွန့် ရှိသည်။
အပွင့် ပန်းခိုင်ရှည်လျားသည်။ အဖိုပွင့် အမပွင့် ရှိသည်။ ပန်းပွင့် အဖြူရောင်ရှိ၍ သေးသွယ်သော ပြွန်ပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်သည်။ အမွေးနုကလေးများတွင် တော်သလင်းလ အတွင်း ပွင့်သည်။
အသီး ငှက်တောင်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၍ ထိပ်ချွန်သည်။ အသီးခွံအောက်ပိုင်း ပါးလွှာ၍ အထက်ပိုင်း မာကျောသည်။ အသီးကို တည်မြဲသော ပွင့်ချပ်ဖြင့် ဖုံးအုပ်နေ၏ ။ အသီး ရင့်မှည့်က အက်ကွဲသည်။ ဆောင်းရာသီ တွင် သီးမှည့်သည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ : အပင် ၊ အမြစ် ၊ အစေး။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ : မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြား၌ ပေါက်ရောက်သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ ။ ။ သဘာ၀အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ : မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ အပင်သည် အစာကြေညက်စေသည်။ ခံတွင်းကောင်းစေသည်။ အမြစ်သည် လေ သလိပ် သည်းခြေတို့ကို နိုင်သည်။ အရွက်သည် ချို၏။ အနည်းငယ် ပူ၏ ။ လေသလိပ် သည်းခြေတို့ကို နိုင်သည်။ အရွက်သည် ချို၏။ အနည်းငယ် ပူ၏။ လေသလိပ်တို့ကို ကြေစေ၏။ အရသာ စပ်ရှားရှား ရှိ၏ ။
အသုံးပြုပုံ-
အပင်
၁ ။ အပင်ကို ဝမ်းသွားရောဂါ ၊ ပင်လယ်အူလျှောက်ရောဂါ ၊ အစာအိမ်ရောဂါပျောက်ဆေးများ ဖော်စပ်ရာတွင် သုံးသည်။
အမြစ်
၁ ။ အမြစ်ကို သန်ချဆေး ၊ သွေးသန့်ဆေးအဖြစ် သုံးသည်။ အမြစ်သည် ဝမ်းကိုက်ရောဂါ၊ ခရုသင်းရောဂါ ၊ အဆုတ်ရောဂါ ၊ ရေဖျဉ်းရောဂါ ၊ အဆစ်အမျက်ကိုက်ရောဂါနှင့် ပွေး ၊ ဝဲနာများကို ပျောက်ကင်းစေသည်။
၂ ။ အမြစ်ကိုကြိတ်၍ နွားနို့ ၊ ရှာလကာရည် သို့မဟုတ် ဆားရည်နှင့် နယ်ပြီး ကုဋ္ဌနူနာနှင့် အခြားအရေပြားရောဂါများကို လိမ်းကျံပေးခြင်းဖြင့် ပျောက်ကင်းစေ၏ ။
၃ ။ အမြစ်အရည်ကို ချွေးထုတ်ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုသည်။
၄ ။ အမြစ်ကို အခြားဆေးများနှင့် ရောစပ်၍ အနာစားဆေးအဖြစ် အသုံးပြုသည်။
အစေး
၁ ။ နို့နှင့် တူသော အစေးကို ဝဲခြောက်နှင့် ပြည်တည်နာများ သုတ်လိမ်းလျှင် ပျောက်ကင်းစေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  *Plumbago zeylanica* Linnaeus, Sp. Pl. 1: 151. 1753.။ *Flora of North America*။ eFloras.org။  2011-06-30 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑
အာဝင် ရွမ်းမဲ
မာရှယ်**အားဝင်း ရွမ်းမဲ**သည် ဟစ်တလာ၏ လက်စွဲ စစ်သူကြီး တစ်ဦးဖြစ်၍ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဂျာမန် 
စစ်တပ်များကို ဦးစီးအုပ်ချုပ်ကာ မြောက်အာဖရိကနှင့် ဥရောပတိုက်တို့တွင် တိုက်ပွဲအမြောက်အမြားကို ဆင်နွဲခဲ့လေသည်။ 
ရွမ်းမဲသည် ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့် ပြည့်စုံ၍ အသက်ဆံဖျား စွန့်စား တိုက်ခိုက်ရခြင်းကို နှစ်သက်သူ ဖြစ်ပေသည်။

ရွမ်းမဲသည် ၁၈၉၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ ဆွားဗီးယားပြည်နယ် ဟိုက်ဒင်ဟိုင်းမြို့၌ ဖွားမြင်ခဲ့လေသည်၊ ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် စစ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းခဲ့ပြီးလျှင် ပထမကမ္ဘာစစ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းခဲ့ 
ပြီးလျှင် ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဒုဗိုလ်အဖြစ် စစ်မျက်နှာများစွာတို့တွင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စစ်အပြီးတွင် ဂျာမန် စစ်အမှုထမ်း အမြောက်အမြား အလုပ်လက်မဲ့ ဖြစ်သွားလေရာ 
ထိုအထဲတွင် ရွမ်းမဲလည်း တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရွမ်းမဲသည် တူးဗင်းဂျင်တက္ကသိုလ်ကျောင်းတွင် ခေတ္တမျှ တက်ရောက် သင်ကြားပြီးနောက် ဟစ်တလာ တန်ခိုးကြီးလာ သောအခါ နေရှင်နယ်ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ (နာဇီပါတီ)သို့ ဝင်လေသည်။ မကြာမီ မုန်တိုင်းတပ် ဗိုလ်မှူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဟစ်တလာ၏ သက်တော်စောင့်ဗိုလ်မှူးအဖြစ်လည်းကောင်း ခန့်ထားခြင်း ခံရလေသည်။

ဂျာမန်တို့သည် ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဩစတြီးယားနိုင်ငံကို ချီတက် သိမ်းပိုက်စဉ်ကလည်းကောင်း၊ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံတို့ကို သိမ်းပိုက်စဉ်ကလည်းကောင်း ရွမ်းမဲသည် ဟစ်တလာ၏ ဌာနချုပ်တွင် ရှိနေခဲ့၏။ ထိုအချိန်လောက်တွင် ရွမ်းမဲသည် တင့်ကားဖြင့် တိုက်စစ်ဆင်ရာတွင် အထူးကျွမ်းကျင်သူ ဖြစ်နေလေပြီ။

၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရွမ်းမဲသည် ပြင်သစ်တိုက်ပွဲ၌ သံချပ်ကာကားတပ်ကို ကွပ်ကဲ၍ အောင်မြင်စွာ တိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ 
ခုနှစ်တွင် ဟစ်တလာက ရွမ်းမဲအား မြောက်အာဖရိကတိုက်သို့ ဂျာမန်အာဖရိကတပ်များ၏ သေနာပတိချုပ်အဖြစ် စေလွှတ်လိုက်သည်။ ရွမ်းမဲသည် သံချပ်ကာကားတိုက်ပွဲများတွင် အံ့ဩလောက်အောင် အောင်မြင်စွာ တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ် မေလတွင် အီဂျစ်ပြည်ရှိ ဗြိတိသျှတပ်များသည် ရွမ်းမဲ၏ 
ထိုးစစ်ဒဏ်ကို မခံနိုင်ဘဲ အားလမိန်းအထိထွက်ပြေးဆုတ်ခွာကြ ရလေသည်။ သို့သော် နောင်အခါတွင် ဗိုလ်ချုပ်ရွမ်းမဲသည် 
ဗိုလ်ချုပ်မောင်ဂိုမာရီ ကွပ်ကဲဦးစီးသော ဗြိတိသျှတပ်များက ထိုးစစ်ဆင်ကာ တိုက်ခိုက်ခြင်းကြောင့် သဲကန္တာရကြီးကို ဖြတ်ကျော်ကာ တျူနစ်ဇီးယားအထိ ဆုတ်ခွာခဲ့ရလေသည်။ 
ထိုသို့ သဲကန္တာရကြီးကို ဖြတ်ကျော်ကာ အောင်မြင်စွာ ဆုတ်ခွာနိုင်ခဲ့သောကြောင့်ပင် သူ့ကို *သဲကန္တာရမြေခွေး* ဟူ၍ အမည် 
တပ်ခေါ်ကြသည်။ သို့သော် နောင်အခါတွင် ရွမ်းမဲ၏တပ်များသည် တျူနစ်ဇီးယားတွင် လက်နက်ချ အညံ့ခံလိုက်ရလေသည်။
အာဖရိကမြောက်ပိုင်းတွင် အရေးမလှကြောင်း သိရှိရသောအခါ ဟစ်တလာသည် ရွမ်းမဲအား ဘာလင်သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ရွမ်းမဲသည် အီတလီရှိ ဝင်ရိုးတန်း 
တပ်များကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ရသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံ နော်မန်ဒီကမ်းခြေသို့ မဟာမိတ်တပ်များ တက်ရောက်ပြီးနောက်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ ဂျာမန်တပ်များကို ကွပ်ကဲဦးစီးခဲ့ရလေသည်၊ ၁၉၄၄ 
ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရွမ်းမဲသည် ကားတစ်စင်းဖြင့် ခရီးသွားခဲ့စဉ် မဟာမိတ်လေယာဉ်ပျံတစ်စင်းက တိုက်ခိုက်သဖြင့် ဒဏ်ရာများ ရရှိခဲ့သောကြောင့် ထိုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားပြီဟု ကျေညာခဲ့လေသည်။ 
သို့သော် အချို့က ဟစ်တလာအား လုပ်ကြံမှုတွင် ပါဝင်သဖြင့် အဖမ်းခံခဲ့ရသည်တွင် သူ့ကိုသူ သတ်သေခဲ့သည်ဟုဆိုလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)
ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသော ရောမပေသီး
**ရောမပေသီး**သည် တရုပ်ပေသီး ကဲ့သို့သော အတွက်အချက်လုပ်ငန်းများကို ပြုလုပ်နိုင်သောကိရိယာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ရောမပေသီးမှာ သတ္တုပြားဖြစ်၍ ထိုသတ္တုပြား၌ ဒေါင်လိုက်ထားသော မျဉ်းကြောင်းအရှည်ခုနစ်တန်းနှင့် အတိုခုနစ်တန်း ပါရှိသည်။ ယင်းတို့၏ညာဘက်တွင် ဒေါင်လိုက်ထားသော အတိုအရှည်အတန်းများပါရှိပြီး အပိုင်းဂဏန်းပြုလုပ်ရန်အတွက်ဖြစ်သည်။ အတန်ရှည်များတွင် ပေသီးကဲ့သို့သော ကျောက်တုံးကလေးများ လေးခုစီ ပါရှိ၍ ထိုအတန်းများမှာ ခုဂဏန်း၊ ဆယ်ဂဏန်း၊ ရာဂဏန်း၊ ထောင်ဂဏန်း အစရှိသဖြင့် ခွဲခြားရန်ဖြစ်သည်။ တစ်တန်းတွင် တန်ဖိုးတစ်မျိုးရှိသည်။ အထက်တန်းအတိုပိုင်းတွင်ရှိသော ကျောက်တုံးကလေး တစ်တုံးစီမှာ ငါးခုစီ သို့မဟုတ် ၁၀ ခုစီ စသဖြင့် အတိုချုံးမှတ်သားရန်ဖြစ်သည်။ ရောမတို့သည် ထိုကိရိယာပေါ်တွင် ကျောက်တုံးကလေးများကို လိုသလို ရွှေ့ပြောင်းတွက်ချက်ခြင်းအားဖြင့် အပေါင်း၊ အနုတ်၊ အမြှောက်၊ အစားဟူသောလုပ်ငန်းများကို တွက်ချက်နိုင်သည့်အပြင် အပိုင်းဂဏန်း၊ ဒဿမဂဏန်းများကိုလည်း တွက်ချက်ယူနိုင်သည်။
လက်တင်ဘာသာဖြင့် ကဲကုလပ် ဟူသော စကားမှာ ကျောက်တုံးကို ဆိုလိုသည်။ ထိုကျောက်တုံးကလေးများရွှေ့၍ တွက်ခြင်းကို ကာကုလိတ် (Calculate) ဟု ခေါ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မောင်ဆုရှင် (၁၉၆၂)။ *တီတွင်မှုများသမိုင်း*။ ပထမတွဲ။
ရော်ဘင်ဟုဒ် နေထိုင်ခဲ့သည်ဟု လူသိများသော နော်တင်ဟမ်မြို့ရှိ ရော်ဘင်ဟုဒ် ရုပ်တု
**ရော်ဘင်ဟုဒ်** (အင်္ဂလိပ်: Robin Hood) သည် အင်္ဂလိပ် ရိုးရာဇာတ်လမ်းများထဲမှ ရဲစွမ်းသတ္တိရှိသည့် သူရဲကောင်း တောပုန်း (ဝရမ်းပြေး) တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဒဏ္ဍာရီများက ရော်ဘင်ဟုဒ်သည် လေးမြားနှင့် ဓားသိုင်းအတတ်ကို အလွန်ကျွမ်းကျွင်ပိုင်နိုင်လှကြောင်း ဆိုထားသည်။ သူသည် လင်ကွန်းစိမ်းရောင်ရှိ အဝတ်များကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး၊ သူသည် သူ၏ ပျော်ရွှင်မြူးတူးအဖွဲ့သားများနှင့်အတူ ချမ်းသာကြွယ်ဝသည့် သူဌေးသူကြွယ်များဆီမှ မကြာခဏ လုယက်ပြီး ဆင်းရဲသားများအား ပြန်လည်ပေးဝေလေ့ရှိကြောင်း  ဟု အစဉ်အလာအားဖြင့် လူအများက ယုံကြည်လက်ခံထားကြသည်။ ရော်ဘင်ဟုဒ်သည် အလယ်ခေတ်နှောင်းပိုင်းကာလများတွင် ရိုးရာပုံပြင်များထဲမှ လူစွမ်းကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် နာမည်ကြီးလာခဲ့ပြီး၊ သူ့အကြောင်းသည် ခေတ်အဆက်အဆက်တွင် စာပေ၊ ရုပ်ရှင်၊ ရုပ်မြင်သံကြား စသောကဏ္ဍပေါင်းစုံတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားလျက် ပါဝင်လာသည်။ ရော်ဘင်ဟုဒ်သည် ယခုခေတ်တိုင်အောင် လူအများ ပြောစမှတ်ပြုပြီး လေးစားချစ်ခင်ခြင်းကို ခံနေရသော သူရဲကောင်းတစ်ဦး ဖြစ်လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  *The Child Ballads 117* "A Gest of Robyn Hode" (c. 1450) "Whan they were clothed in Lincoln Green".
2. ↑  Dobson and Taylor "Rhymes of Robin Hood" quoting "Percy's Reliques of Ancient Poetry" (first published 1765)'The personal courage of this celebrated outlaw, his skill in archery, his humanity, and especially his levelling principle of taking from the rich and giving to the poor, have in all ages rendered him the favourite of the common people.'
3. ↑  Stephen Thomas Knight 2003 *Robin Hood: A Mythic Biography* p43 quoting John Stow, 1592,*Annales of England* "poor men's goodes hee spared, aboundantly releeving them with that, which by thefte he gote from Abbeyes and the houses of riche Carles".
တည်သီး၏ ကျန်းမာရေး အကျိုးကျေးဇူးများ
------------------------------------

* **၁။ ရောင်ရမ်းမှု လျော့ကျ စေပါတယ်**

တည်သီးမှာ ကက်တီချင်နဲ့ ဂယ်လိုကက်တီချင် တို့လို ကျန်းမာရေး အကျိုးပြု အင်တီ အောက်ဆီးဒင့်တွေ ပါဝင်တဲ့ အပြင် အကျိတ်ပြေ ပျောက်စေတဲ့ ဘီတူလင်းနစ် အက်စစ်လည်း ပါဝင်ပါတယ်။
ကက်တီချင် ဓာတ်မှာ ကူးစက်ပိုး ကင်းစေတာ၊ ရောင်ရမ်းမှု လျော့ကျ စေတာနဲ့ သွေးကြောက သွေးယိုစိမ့်မှု မဖြစ်အောင် ကာကွယ် ပေးတာ စတဲ့ အစွမ်း အာနိသင်တွေ ရှိပါတယ်။

* **၂။ အိုမင်းမှုနဲ့ ရောဂါဝေဒနာတွေကို ဟန့်တားပေးပါတယ်**

လတ်ဆတ်တဲ့ တည်သီးတွေမှာ ဗီတာမင်အေ၊ ဘီတာကယ်ရိုတင်း၊ လိုင်ကိုပင်း၊ လူတင်၊ ဇီဇန်သင်းနဲ့ ခရစ်ပတို ဇန်သင်းတို့လို အင်တီအောက်ဆီးဒင့် အများအပြား ပါဝင်ပါတယ်။ ဒီဒြပ်ပေါင်းတွေ စုပေါင်းပြီး မကောင်းတဲ့ ဖရီးရယ်ဒီကယ် တွေကို တွန်းလှန် ပေးတဲ့အတွက် အိုမင်းမှုကို ဟန့်တားပေးကာ ရောဂါဝေဒနာ အများအပြားရဲ့ ဖြစ်စဉ်ကို နှောင့်နှေး စေပါတယ်။

* **၃။ အသက်ကြီး တာကြောင့် ဖြစ်တတ်တဲ့ မက်ကူလာ ယိုယွင်းပျက်စီးမှုကို ကာကွယ် ပေးပါတယ်**

တည်သီးမှာ ပါဝင်တဲ့ ဇီဇန်သင်းဟာ မျက်စိ အာရုံခံလွှာရှိ မက်ကူလာမှာ အင်တီ အောက်ဆီးဒင့် ရရှိစေပြီး အသက်ကြီးသူ တွေမှာ ဖြစ်တတ်တဲ့ မက်ကူလာ ယိုယွင်းပျက်စီးမှု (AMRD) မဖြစ်အောင် ကာကွယ် ပေးပါတယ်။

* **၄။ ကူးစက်ပိုးတွေကို တွန်းလှန် ပေးနိုင်ပါတယ်**

တည်သီးမှာ အများအပြား ပါဝင်တဲ့ အစွမ်းထက် အင်တီ အောက်ဆီးဒင့် ဗီတာမင်စီကြောင့် ကူးစက်တတ်တဲ့ ရောဂါ ဝေဒနာတွေကို တွန်းလှန်နိုင်ပြီး ရောင်ရမ်းမှုကို လျော့ကျ စေပါတယ်။

* **၅။ အရေးပါတဲ့ သတ္တုဓာတ်တွေ ပါဝင်ပါတယ်**

လတ်ဆတ်တဲ့ တယ်သီးမှာ ပိုတက်စီယမ်၊ မဂ္ဂနိစ်၊ ကြေးနီ၊ ဖော့စ်ဖရပ်စ် စတဲ့ ကျန်းမာရေးနဲ့ ညီညွတ်တဲ့ သတ္တုဓာတ် ပမာဏ ပါဝင်ပါတယ်။ မဂ္ဂနိစ်ဟာ ဖရီးရယ်ဒီကယ် ဖယ်ရှားရေးမှာ အစွမ်းထက်သလို ကြေးနီကလည်း အရေးပါတဲ့ အင်ဇိုင်းဖြစ်ကာ သွေးနီဥ ထုတ်လုပ်ရေး အတွက် လိုအပ်ပါတယ်။

* **၆။ ကင်ဆာကို ကာကွယ် ပေးနိုင်ပါတယ်**

တည်သီးဟာ ဝမ်းလျှောတာကို ရပ်စေပြီး ချွေးထွက် နည်းစေကာ သွေးထွက်နေရင် နှေးစေပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဗီတာမင်အေ ပါဝင်မှု မြင့်မားတာကြောင့် ကင်ဆာ မဖြစ်အောင် ကာကွယ် နိုင်ပါတယ်။ ရှီဗြူတောနဲ့ ဘီတူလင်းနစ် အက်စစ်တို့ ပါဝင်တာကြောင့် ကင်ဆာ ကာကွယ်နိုင်စွမ်း ရှိတယ်လို့လည်း ထင်ကြပါတယ်။

* **၇။ သွေးကြောစနစ်ကို ကျန်းမာစေပါတယ်**

တည်သီးမှာ ဂလူးကို့စ်နဲ့ ဖရက်တို့စ် သကြားဓာတ်တို့ အများအပြား ပါဝင်တာကြောင့် သွေးကြော စနစ်ကို ကျန်းမာ စေပါတယ်။ ဒါ့အပြင် နှလုံး ကြွက်သားတွေကို သန်စွမ်း စေပါတယ်။

* **၈။ ဗီတာမင်ဘီအုပ်စု အများအပြား ပါဝင်ပါတယ်**

တည်သီးမှာ ပါဝင်တဲ့ ဖောလစ်အက်စစ်၊ ဗီတာမင် B6၊ သိုင်ယာမင်တို့လို ဗီတာမင်ဘီ အုပ်စုဟာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ဇီဝရုပ် ဖြစ်ပျက်မှုဆိုင်ရာ အင်ဇိုင်းတွေရဲ့ လုပ်ငန်း ဆောင်တာမှာ ပါဝင် လုပ်ဆောင် ပေးပါတယ်။

* **၉။ အသားအရေ လှပစေပါတယ်**

တည်သီးဟာ အရေပြား အတွက်လည်း ကောင်းမွန် တာကြောင့် မျက်နှာ ပေါင်းတင်ဆေး အဖြစ် ထည့်သုံးလေ့ ရှိကြပါတယ်။ ပြုလုပ်နည်း ကတော့ တည်သီးကို ကြက်ဥအနှစ်၊ သံပရာရည်နဲ့ ရောမွှေပြီး မျက်နှာပြင်အနှံ့ သုတ်လိမ်းပေးပါ။ ၁၀ မိနစ်ကြာမှ ရေဆေးချလိုက်ရင် ချွေးပေါက် ကျယ်တာနဲ့ အရေးကြောင်း ထင်တာတို့ကို လျော့ကျ စေပါတယ်။

ကိုယ်တွင်းအပူကို ရှင်းပေးတယ်၊ ချောင်းဆိုး သွေးအန် အစာအိမ်အပူကြီး အစာအိမ်အောင့်နဲ့ ပါးစပ်အနာပေါက်တာတွေ သက်သာစေတယ်၊ လတ်ဆတ်တဲ့တည်သီးကို အစိမ်းစားရင် သွေးတိုးကျစေတယ်၊ အမည်းပြောက် တင်းတိပ်တွေကို ကာကွယ်ပေးတယ်၊ မှန်မှန်စားရင် အစာကြေစေတယ်၊ ဝမ်းချုပ်တာကာကွယ်ပေးရုံမက သက်သာစေတယ်၊ ရေနဲ့ပြုတ်ပြီး အရည်ကိုသောက်ပါက လိပ်ခေါင်းရောဂါ သက်သာစေပါတယ်။
**တဏှာကြွက်နို့ရောဂါ**သည် လူ့ကြွက်နို့ဗိုင်းရပ် (human papillomavirus) အကူးခံရသောကြောင့် ဖြစ်ပွားသော ရောဂါဖြစ်၏။ ကူးစက်ခံရခြင်း၏ ၉၀% ကျော် ၂ နှစ်ကျော်အထိ ငုပ်၍ ပွားနေတတ်ပြီး လက္ခဏာမပေါ်။ သို့ရာတွင် အချို့ဖြစ်စဉ်များ၌ ကြွက်နို့ထွက်ခြင်း၊ ကင်ဆာကျိတ်ထွက်ခြင်းများ တွေ့ရတတ်သည်။ ထိုအကျိတ်မှာလည်း အကူးခံရသော နေရာတွင် ပေါ်သည်။ သားအိမ်ခေါင်း မိန်းမကိုယ်ဝ မိန်းမကိုယ် လိင်တံ စအို ပါးစပ် အာခေါင်ပျော့ လည်ချောင်းတို့၌ မြစ်ပွားနာဖြစ်လာနိုင်ချေ များ၏။ သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာအားလုံးနီးပါးမှာ ဤဗိုင်းရပ်လက်ချက်ပင်။ ရောဂါသည် ၇၀% မှာ မျိုးကွဲ-၁၆ (HPV16) နှင့် မျိုးကွဲ-၁၈ (HPV18) တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ အာခေါင်ပျော့ကင်ဆာ၏ ၉၀% မှာ မျိုးကွဲ-၁၆ ၏ စနက်တည်း။ လိင်အင်္ဂါကြွက်နို့နှင့် အူတွင်းကြွက်နို့တို့ ဖြစ်ခြင်းမှာ အထက်မျိုးကွဲနှစ်ခုကြောင့်ပင်။

ရောဂါဖြစ်စေသေော လူ့ကြွက်နို့ဗိုင်းရပ်သည် ကြွက်နို့ဗိုင်းရပ်မျိုးစုဝင်ဖြစ်သည်။ စာရင်းသွင်းပြီးသော အမျိုးပေါင်း ၁၇၀ ကျော် ရှိသည်။ ၄၀ ကျော်မှာ လိင်မှတဆင့် ကူးသည် (အရှေ့ရော အနောက်အပြင် ပါးစပ်ကိုလည်း စာရင်းတို့ရမည်)။ အရွယ်ငယ်စဉ် လက်တည့်စမ်းခြင်း၊ အဖော်တသိုက်နှင့် ပျော်ပိုက်ခြင်း၊ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းနှင့် ကိုယ်ခံအားစနစ် အားနည်းခြင်းတို့ကြောင့် ရောဂါရနိုင်ခြေ များသည်။ ရောဂါရပြီးနောက် အထက်ဖော်ပြပါအတိုင်း လိင်မှတဆင့် ပျံ့သည်။ ကိုယ်ဝန်သည်အမေမှ ဝမ်းထဲနေသို့ ကူးနိုင်သေးသည်။ အခြားကြွက်နို့များမှာ ကိုယ်ခန္ဓာအပြင်ဘက်ချင်း ထိတွေ့မှုကြောင့် ကူးသော်လည်း ဤတဏှာကြွက်နို့ဖြစ်စေသော လူ့ကြွက်နို့ဗိုင်းရပ်မှာ ထိုသို့ မကူး။ လိင်အင်္ဂါ၌ ဤရောဂါဖြစ်နေသူအား စစ်ဆေးရာ လက်ချောင်းထိပ်တွင်ပင် ဗိုင်းရပ်များ ရှိနေကြောင်း တွေ့ထားသည်။ လူ့ကြွက်နို့ဗိုင်းရပ်ကို သာမန် လက်ဆေးရည် ပိုးသတ်ဆေးတို့ဖြင့် မသတ်နိုင်။ ထို့ကြောင့် သဗ္ဗဒါနံ (fomites) တို့မှတဆင့် ကူးတော့သည်။ လူတဦးတွင် လူ့ကြွက်နို့ပိုး တမျိုးထက်မက ရှိနိုင်သည်။ ဤပိုးသည် လူကိုသာ ကူးသည်။

ရောဂါအများစုကို ကာကွယ်ဆေးများဖြင့် တားနိုင်သည်။ ထိရောက်စေရန် ရောဂါမရမီကပင် ကာကွယ်ဆေးထိုးထားသင့်ပြီး လက်တည့်မစမ်းသေးသော ၉-၁၃ အရွယ်ကို သင့်လျော်သည်ဟု အကြံပြုကြသည်။ သားအိမ်ချောင်းကင်ဆာ ဆေးစစ်ခြင်းလုပ်ပါက မူမမှန်ဆဲများကို စောစီးစွာတွေ့နိုင်ပြီး တင်ကြိုကုသနိုင်သည်။ ဆေးစစ်ခြင်းသည် သားအိမ်ချောင်းကင်ဆာရခြင်းနှင့် ၎င်းကြောင့်အသက်ဆုံးများကို လျော့ကျစေသည်။ လိင်ကြွက်နို့ကိုလည်း ဖယ်ဖြတ်ကုသနိုင်သည်။

လူတိုင်းလူတိုင်း အသက်အရွယ်တချိန်ချိန်၌ လူ့ကြွက်နို့ပိုး အကူးခံရသည်။ လိင်မှတဆင့်ကူးသည်မှာ အဓိကဖြစ်၏။ ၂၀၁၈ ခု၌ တကမ္ဘာလုံးတွင် သားအိမ်ချောင်းကင်ဆာရောဂါသည် ၅၆၉၀၀၀ တွေ့ပြီး ၃၁၁၀၀၀ ယောက် သေခဲ့သည်။ အသေများသည်မှာ ဆေးမစစ်နိုင် ဆေးမကုနိုင်သော လူဆင်းရဲနိုင်ငံများတွင်ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်၌ တနှစ်လျှင် ၃၀၇၀၀ မျှ ဤရောဂါဖြစ်သူ ရှိနေသည်။ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် အရွယ်ရောက်ပြီးသား အထန်သမားတို့၏ ၁% မှာ လိင်အင်္ဂါ၌ ကြွက်နို့ပေါက်တတ်သည်။ သို့သော် ၁၉၀၇ ခုမတိုင်မီအထိ ဗိုင်းရပ်ကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု မသိခဲ့ကြ။
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၂)သုတ် ရှိပါသည်။

တဏှက္ခယမဂ္ဂ၊ တဏှက္ခယပဋိပဒါသည် ဗောဇ္ဈင်(၇)ပါးဖြစ်သည်။ ဗောဇ္ဈင် (၇)ပါးကို အဘယ်သို့ပွားများလျှင် အဘယ်သို့ ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုလျှင် တဏှာကုန်ခြင်းငှါ ဖြစ်ပါသနည်းဟု ဥဒါယီထေရ်က မေးလျှောက်သဖြင့် ဗောဇ္ဈင် (၇)ပါးကို ဝိဝေကနိဿိတ၊ ဝိရာဂနိဿိတ၊ နိရောဓနိဿိတ၊ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမီ၊ ဝိပုလ၊ မဟဂ္ဂတ၊ အပ္ပမာဏ၊ အဗျာပဇ္ဇ ဖြစ်အောင်ပွားများသော ယောဂီသည် တဏှာကို ပယ်နိုင်၏။ တဏှာကို ပယ်နိုင်ခြင်းကြောင့် (တဏှာကြောင့်ဖြစ်သော) ကံကို ပယ်နိုင်၏။ ကံကိုပယ်နိုင်ခြင်းကြောင့် (ဝဋ်)ဆင်းရဲကို ပယ်နိုင်၏ဟု ဗောဇ္ဈင်တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ပွားများပုံကို ဟောကြားတော်မူပြီး တဏှာကုန်ခြင်းကြောင့် ကံကုန်၏။ ကံကုန် ခြင်းကြောင့် (ဝဋ်)ဆင်းရဲကုန်၏ဟု အရှင်ဥဒါယီထေရ်အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်။

---

သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးတို့ကို ပွားများအပ် ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုအပ် သည်ရှိသော် တဏှာကုန်ခမ်းခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏ဟု သတိပဋ္ဌာန်တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ပွားများပုံကို အရှင်အနုရုဒ္ဓါက ရဟန်းတို့အား ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၃၊၇၇-၈။ သံ၊မြန်၊၃၊၈၂။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၈၆။ သံ၊ဋီ၊၂၊၄၂၆။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၂-ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တ၊ ၃-ဥပါလိဝဂ္ဂ၊ ဆဋ္ဌသုတ်။
2. ↑  -သံ၊၃၊၂၆၂။ သံ၊မြန်၊၃၊၂၆၄။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၈-အနုရုဒ္ဓသံယုတ္တ၊ ၁-ရဟောဂတဝဂ္ဂ၊ သတ္တမသုတ်။
3. ↑  
ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
**ဝအမျိုးသားတပ်မတော်** (အင်္ဂလိပ်: Wa National Army; အတိုကောက် **WNA**) သည် မြန်မာ နှင့် ထိုင်းနယ်စပ်အနီး ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းတွင် လှုပ်ရှားနေသော လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ ဖြစ်ပြီး ဝအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (WNO) ၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဖြစ်သည်။

သမိုင်း
-------

*WNA* ကို ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် မူလအဖွဲ့ဖြစ်သည့် SSA ရှမ်းပြည်တပ်မတော် (SSA) နှင့် လော်စစ်ဟန် တို့ ပူးပေါင်းပြီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့ကို ကကွယ်ရဲ ဟု ခေါ်ကာ ဝိန်ငင်း နောက်ဆုံး စော်ဘွား၏သား စဝ်မဟာဆန်းက ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ 

၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် WNO သည် SSA နှင့် အဆက်အသွယ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး Li Wenhuan ဦးဆောင်သော မြန်မာ - တရုတ်နယ်စပ်အနီး တွင် လှုပ်ရှားနေသော ကူမင်တန် တပ်ရင်း ၃ နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် WNO သည် အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစု (NDF) သို့ တရားဝင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ 

၁၉၈၀ ဆယ်စုနှစ်များတွင် WNA သည် မြန်မာ - ထိုင်းနယ်စပ် အနီး ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် လှုပ်ရှားခဲ့သော်လည်း ၁၉၈၉ ခုနှစ်အထိ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်ရှိ တောင်တန်းဒေသများတွင် မဟုတ်ပေ။ 

ဝအမျိုးသားတပ်မတော်သည် ၁၉၉၇ ဩဂုတ်လတွင် နဝတ အစိုးရနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူစာချုပ် ချုပ်ဆို ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Tucker၊ Shelby (2001)။ *Burma: Curse of Independence* (အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့်)။ Pluto Press။ p. 6။ ISBN 9780745315416။ 10 April 2016 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Lintner၊ Bertil (1999)။ *Burma in Revolt: Opium and Insurgency since 1948* (အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့်)။ Silkworm Books။ p. 17။ ISBN 9781630411848။
**ငှက်ပိတုန်းများ** (**Hummingbirds**) သည် အမေရိကတိုက် ဌာနေရင်းငှက်များဖြစ်ကြပြီး မျိုးစိတ်ပေါင်း ၃၆၀ ခန့်ရှိကာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အလာစကာပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ သို့သော် မျိုးစိတ်အများစုကို အပူပိုင်းဒေသတွင် တွေ့ရှိရသည်။ ယင်းငှက်တို့သည် သေးငယ်သောငှက်များဖြစ်ပြီး အလျား ၇.၅–၁၃ cm (၃–၅ in) ခန့်ရှိကြသည်။ အသေးဆုံး ငှက်ပိတုန်းမျိုးစိတ်သည် အလျား ၅ cm (၂.၀ in) ရှိသော ပဒူငှက် (Bee hummingbird) ဖြစ်ပြီး အလေးချိန် ၂.၀ g (၀.၀၇ oz) အောက်သာရှိသည်။ အကြီးဆုံး ငှက်ပိတုန်း မျိုးစိတ်မှာ ငှက်ပိတုန်းကြီး (giant hummingbird) ဖြစ်ပြီး အလျား ၂၃ cm (၉.၁ in) ရှိကာ အလေးချိန် ၁၈–၂၄ ဂရမ် (၀.၆၃–၀.၈၅ အောင်စ) ထိ ရှိကြသည်။ ယင်းငှက်တို့သည် ပန်းပွင့်များမှ ဝတ်ရည်အား စုပ်ယူစားသုံးသည့်နေရာတွင် အထူးကျွမ်းကျင်ကြသည်။ သို့သော် မျိုးစိတ်အားလုံးသည် ပျံသန်းတတ်သောအင်းဆက်များ သို့မဟုတ် ပင့်ကူများကို စားသုံးကြသည်။ 

ငှက်ပိတုန်းများသည် ယင်းတို့၏ ညီအစ်မအုပ်စု သစ်ပင်ပျံလွှားငှက်တို့မှ လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်းပေါင်း ၂၄ နှစ်အကြာက ကွဲပြားဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်။ လက်ရှိရှင်သန်နေဆဲ ငှက်ပိတုန်းများ၏ ဘုံကျသော ဘိုးဘွားများမှာ လွန်ခဲ့သောနှစ်သန်းပေါင်း ၂၂ အကြာက တောင်အမေရိကတိုက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ငှက်ပိတုန်းများသည် အတောင်ပံခတ်နှုန်း မြန်ဆန်ကြသည်။ အကြီးဆုံးမျိုးစိတ်သည် တစ်စက္ကန့်လျင် အတောင်ပံခတ်နှုန်း ၁၂ ချက်ရှိပြီး သေးငယ်သောမျိုးစိတ်များတွင် တစ်စက္ကန့်လျင် အချက် ၈၀ ခတ်နိုင်သည်။ လေတိုက်နေသောဥမှင်လှိုင်ခေါင်းထဲတွင် စမ်းသပ်ချက်အရ ငှက်ပိတုန်းများ၏ အမြင့်ဆုံး အမြန်နှုန်းသည် ၁၅ m/s (၅၄ km/h; ၃၄ mph) ကျော်သည်။ ကြင်ဖက်ရှာချိန်တွင် အချို့သော မျိုးစိတ်အဖိုများသည် အမြင့်ပေ ၁၀၀ (၃၀ မီတာ) မှ ငှက်အမဆီသို့ ၂၃ m/s (၈၃ km/h; ၅၁ mph) နှုန်းဖြင့် ဒိုင်ဗင်ထိုးဆင်းတတ်ကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑   "Flight costs of long, sexually selected tails in hummingbirds"  (2009). *Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences* **276** (1664): 2109–15. doi:10.1098/rspb.2009.0090. PMID 19324747.
2. ↑  Ridgely RS၊ Greenfield PG (2001)။ *The Birds of Ecuador, Field Guide* (1 ed.)။ Cornell University Press။ ISBN 978-0-8014-8721-7။
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

အမှု—**ဘိက္ခုနီတို့နှင့်အတူ တိုင်ပင်၍ လှေစီးမှု**။ 

အမှုသည်—**ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းများ**။

ဆဗ္ဗဂ္ဂီတို့နှင့် ဘိက္ခုနီများ
------------------------------

ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် ဘိက္ခုနီတို့နှင့် အတူစီစဉ်၍ (မည်သည့်ရက် မည်သည့်အချိန် မည်သည့် လှေဖြင့်သွားကြစို့ဟု တိုင်ပင်ချိန်းချက်၍) လှေတစင်းတည်းကို စီးသွားကြလေရာ, "သားမယားနှင့်အတူ ငါတို့လှေကစားကြသကဲ့သို့, ဤရဟန်းတို့လည်း ဘိက္ခုနီတို့နှင့် အတူ လှေကစားကြသည်"ဟု လူတို့ ကဲ့ရဲ့သောကြောင့် ယော ပန ဘိက္ခု ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ သံဝိဓာယ ဧကံ နာဝံ အဘိရုဟေယျ ဥဒ္ဓံဂါမိနိံ ဝါ အဓောဂါမိနိံ ဝါ၊ ပါစိတ္တိယံ"ဟု မူလပညတ်ကိုထားတော်မူရလေသည်။

အနုပညတ်
-------

ဘိက္ခုနှင့် ဘိက္ခုနီတို့သည် သာကေတမှ သာဝတ္ထိသို့ သွားဘို့ကိစ္စလေရာ, လမ်းခရီးမှာလည်း မြစ်တခုကို (အထက်အောက် အစုန်အဆန်မဟုတ်ဘဲ) ကန့်လန့်ဖြတ်ကူးဘွယ်ရှိ၏၊ ထိုအခါ ဘိက္ခုနီတို့က အရှင်ဘုရားတို့နှင့်အတူ ကူးပါရစေ" တောင်းပန်ရာ "အတူလှေမစီးကောင်း"ဟု ပယ်ထားခဲ့သဖြင့် နောက်မှ ကူးတို့လှေကို စီးကြရသော ဘိက္ခုနီတို့၏ သပိတ် သင်္ကန်းကို ခိုးသူတို့ လုယူကြသည့်ပြင် ဘိက္ခုနီတို့ကိုလည်း မတရားကျင့်လိုက်ကြလေသည်။ ထိုအကြောင်းကို သိတော်မူ၍ အညတြ တိရိယံ တရဏာယ"ဟု ဖြည့်စွက်တော်မူလျက် အနုပညတ်ထပ်တော်မူရလေသည်။

သိက္ခာပုဒ်
----------

ယော ပန ဘိက္ခု ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ သံဝိဓာယ ဧကံ နာဝံ အဘိရုဟေယျ ဥဒ္ဓံဂါမိနိံ ဝါ အဓောဂါမိနိံ ဝါ အညတြ တိရိယံ တရဏာယ, ပါစိတ္တိယံ။

မြန်မာပြန်
----------

အကြင်ရဟန်းသည် ဘိက္ခုနီနှင့် အတူ ချိန်းချက်၍ ဖီလာ ဖြတ်ကူးခြင်းကို ကြဉ်၍ အထက်သို့ ဆန်တက်သည်မူလည်းဖြစ်သော အောက်သို့ စုန်ဆင်းသည်မူလည်းဖြစ်သော တစင်းတည်းသော လှေကိုစီးအံ့၊ ထိုရဟန်း ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  အရှင်ဇနကာဘိဝံသ (၁၉၉၆)။ *ဘုရားဥပဒေတော်ကြီး*။
ဂျပန်နိုင်ငံထုတ် အသည်းရောင် အသားဝါ ဘီ ကာကွယ်ဆေး
**အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီရောဂါကာကွယ်ဆေး** (အင်္ဂလိပ်: Hepatitis B vaccine)သည် အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီရောဂါကို ကာကွယ်ပေးသည့် ကာကွယ်ဆေးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ဤကာကွယ်ဆေး၏ ပထမအကြိမ်ကို မွေးကင်းစကလေးအား မွေးပြီးပြီးချင်း (၂၄)နာရီအတွင်းတွင် ပေးရပြီး နောက်ထပ်(၂)ကြိမ် သို့မဟုတ် (၃)ကြိမ်ထပ်ပေးရသည်။ ကိုယ်ခံအားကျဆင်းနေသူများဖြစ်သည့် အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ ရောဂါပိုး (HIV)/ ခုခံအားကျဆင်းမှု ကူးစက်ရောဂါ (AIDS) ကူးစက်ခံနေရသောသူများနှင့် လမစေ့ပဲမွေးသောကလေးများကိုပါ ဤကာကွယ်ဆေး ပေးသင့်သည်။ ကျန်းမာနေသောလူများတွင် ပုံမှန်ကာကွယ်ဆေးထိုးပေးခြင်းဖြင့် (၉၅)ရာခိုင်နှုန်းနှင့်အထက်လူများကို ကာကွယ်နိုင်သည်။

ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေများသောလူများတွင် ကာကွယ်ဆေးထိုးပြီးပါက အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိ၊မရှိကို သွေးစစ်ဆေးခြင်းဖြင့် သေချာအောင်စမ်းသပ်သင့်သည်။ ကိုယ်ခံအားကျဆင်းနေသူများတွင် ထပ်ဆင့်ထိုးရန် လိုအပ်တတ်သော်လည်း လူအများစုတွင် လိုအပ်လေ့မရှိပါ။ အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီရောဂါပိုးနှင့်ထိတွေ့ပြီး ခုခံအားမရှိသူများကို ဤကာကွယ်ဆေးနှင့်အတူ အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီရောဂါပိုးကို ခုခံပေးသော ပဋိပစ္စည်း(hepatitis B immune globulin)ကိုပါ ပေးရသည်။ ဤကာကွယ်ဆေးကို ကြွက်သားထဲသို့ ထိုးနှံရသည်။

အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီရောဂါကာကွယ်ဆေးကြောင့် ပြင်းထန်သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်လေ့မရှိပါ။ ကာကွယ်ဆေးထိုးသည့်နေရာတွင် နာကျဉ်ခြင်းဖြစ်တတ်သည်။ ဤကာကွယ်ဆေးကို ကိုယ်ဝန်ဆောင်နေစဉ်နှင့် မိခင်နို့တိုက်ကျွေးနေစဉ်တွင် စိတ်ချစွာ ပေးနိုင်သည်။ ဤကာကွယ်ဆေးကြောင့် ဂီလန်ဘာရေး ရောဂါလက္ခဏာစု(Guillain-Barre syndrome) မဖြစ်နိုင်ပါ။ လက်ရှိအသုံးပြုနေသော ကာကွယ်ဆေးမှာ မျိုးရိုးဗီဇများကို ပေါင်းစပ်ထားသောနည်းလမ်း(recombinant DNA techniques)ဖြင့် ပြုလုပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဤကာကွယ်ဆေးကို သီးသန့်ဆေးအဖြစ်နှင့် အခြားကာကွယ်ဆေးများဖြင့် ရောစပ်ထားသောဆေးအနေဖြင့်ပါ ရရှိနိုင်သည်။

ပထမဆုံး အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီရောဂါကာကွယ်ဆေးကို အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် (၁၉၈၁)ခုနှစ်တွင် အတည်ပြုခဲ့သည်။ (၁၉၈၆)ခုနှစ်တွင် ပို၍စိတ်ချရသော အမျိုးအစားကို ဈေးကွက်တွင်ရရှိခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့မှ သတ်မှတ်ထားသည့် အခြေခံကျန်းမာရေးစနစ်အတွက် အဓိကလိုအပ်သောဆေးများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ (၂၀၁၄)ခုနှစ်တွင် ဤဆေးတစ်လုံး၏ လက်ကားဈေးမှာ (ဝ.၅၈-၁၃.၂၀) ဒေါ်လာဖြစ်ပြီး အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် (၅၀-၁၀ဝ) ဒေါ်လာခန့်ပေးရသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4 5   "Hepatitis B vaccines WHO position paper"  (2 Oct 2009). *Weekly epidemiological record* **40** (84): 405–420.
2. ↑  Moticka၊ Edward။ *A Historical Perspective on Evidence-Based Immunology*။ p. 336။ ISBN 9780123983756။
3. ↑  WHO Model List of EssentialMedicines။ *World Health Organization* (October 2013)။  22 April 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  Vaccine, Hepatitis B။  6 December 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
5. ↑  Hamilton၊ Richart (2015)။ *Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition*။ Jones & Bartlett Learning။ p. 314။ ISBN 9781284057560။
မြောင်းဖော် ဆူးသွား (ယာ၊ အပေါ် )၊ ပုံမှန် ဆူးသွား (ယာ၊ အလယ်) နှင့် ထိပ်လုံး ဆူးသွား (ယာ၊ အောက်) တို့အား တွေ့ရပုံ
**ဆူးသွား** ဆိုသည်မှာ ကြိတ်စားရာတွင်သုံးသည့် တန်ဆာပလာတမျိုးဖြစ်ပြီး စက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် တွင်ကျယ်စွာအသုံးပြုသည်။ ဆူးသွားဖြင့် မျက်နှာပြင်ဖော်ခြင်း၊ အခုံးအခွက်ဖော်ခြင်း စသည်တို့တွင် အသုံးချနိုင်သည်။

အမျိုးအစားများ
--------------

အမျိုးအစားများစွာရှိသော်လည်း ဘေးတိုက်စား ဆူးသွား (Side End Mill) နှင့် ထိုးစား ဆူးသွား (Face End Mill) ဟူ၍ အဓိကအားဖြင့် နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ သို့သော်လည်း ဖြတ်နား (flute) အရေအတွက်၊ ကြောင်လိမ်ထောင့် (helix angle) အကြီးအသေး၊ သုံးသည့် သတ္တု၊ ဖုံးသည့် သတ္တု (coating material) တို့အပေါ် မူတည်၍ မျိုးကွဲ အများအပြား ထပ်ရှိပြန်သည်။

ယခင်က ပုံမှန်ဆူးသွားများကို တွင်ကျယ်စွာ အသုံးချခဲ့သော်လည်း ယခုမူ အသွားတပ် (inserted) ဆူးသွားမှာ စရိတ်သက်သာသည့် အစားထိုးစရာတခု ဖြစ်လာသည်။ အသွားတပ်ဆူးသွားမှာ စရိတ်အားဖြင့် ကြီးမြင့်သည်ဟု ထင်စရာရှိသော်လည်း ဖြုတ်တပ်ချိန် မြန်ဆန်ခြင်း၊ တုံးသွား ပဲ့သွားသည့် အသွားကိုသာ လဲလှယ်ရန် လိုခြင်းတို့ကြောင့် ရေရှည်တွင် တွက်ချေကိုက်သည်။

ဈေးနှုန်းအား ကိုယ်ထည် (shank) နှင့် စားနိုင်သည့် လုံးပတ် (cutting diameter) တို့အပေါ် အဓိကထားသတ်မှတ်ကြသည်။

ပုံပန်းသဏ္ဌာန်
--------------

အသုံးပြုလိုသည့် အနေအထားပေါ်မူတည်ကာ ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုး ဖြစ်နိုင်သည်။ အသုံးများသည့် ပုံစံများမှာ လေးထောင့် ဆူးသွား (Square End Mill)၊ ထိပ်လုံး ဆူးသွား (Ball End Mill)၊ အကာစား ဆူးသွား (Shell End Mill)၊ မြောင်းဖော် ဆူးသွား (T-slot End Mill) တို့ ဖြစ်သည်။

အသုံးပြုသည့် သတ္တု
------------------

ဆူးသွားထုတ်လုပ်ရန် အမျိုးမျိုးသော သတ္တုကို အသုံးပြုနိုင်သော်လည်း ထုတ်လုပ်ချိန်မြန်ဆန်စေသည့် ကာဘိုက် (Carbide) မှာ အသုံးများသည်။ အထူးတလည်ပြုလုပ်ရသည့်ပုံစံများတွက် သံမဏိ (High-Speed Steel) ကို အသုံးပြုသော်လည်း တုံးလွယ်၊ ကျိုးလွယ်သောကြောင့် အရေအတွက်အများအပြားထုတ်လုပ်လိုပါက အသုံးမတည့်လှပေ။ အသွားတပ် ဆူးသွားများတွင်မူ ကြွေသားဖုံး (Ceramic) နှင့် စိန်သားဖုံး (Diamond) ဆူးသွားများ ရနိုင်မည် ဖြစ်သည်။
အသည်းရောင် အသားဝါ ရောဂါ ပိုးများ ၏ မိသားစုဝင် ပိုးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အေပိုး သည် အသည်းကို တိုက်ခိုက်သည့် ပိုးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကူးစက်ပြန့်ပွားမှုလွယ်ကူစေပြီး၊ ပုံမှန်အားဖြင့် အစာသွင်းသည့် လမ်းကြောင်း နှင့် စအိုလမ်းကြောင်း မှတဆင့် ပြန့်ပွားခြင်းဖြစ်သည်။ ပိုးရှိနေသည့် အစားအစာ၊ သောက်သုံးရေ (သို့) ပိုးကူးစက်ခံထားရသည့်သူနှင့် တိုက်ရိုက် ထိတွေ့ခြင်းတို့မှ ကူးစက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတဝှမ်းတွင် နှစ်စဉ် လူဦးရေ သန်းဆယ် ချီ၍ အေပိုးကူးစက်ခံကြရသည်။ ကူးစက်ခံရပြီး အချိန်နှင့် ရောဂါလက္ခဏာပြသည့် အချိန်မှာ (ရောဂါပျိုးချိန်) ရက်သတ္တပါတ် နှစ်ပါတ် မှ ခြောက်ပါတ်အတွင်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး၊ ပုံမှန်ရောဂါပျိုးချိန်မှာ ၂၈ ရက်ဖြစ်သည်။ ရောဂါပိုးများမှာ အဓိက အသည်းကိုတိုက်ခိုက်သည်ပိုး ဖြစ်သော်လည်း ကူးစက်ပုံခြားနားကြသည်။ အခြား အသည်းရောင် အသားဝါ ရောဂါ ပိုးများ မှာအေပိုး(Hep A)၊ ဘီပိုး(Hep B)၊ စီပိုး(Hep C)၊ ဒီပိုး(Hep D)၊ အီးပိုး(Hep E)၊ အက်(ဖ်)ပိုး(Hep F)နှင့် ဂျီပိုး(Hep G) ဟူ၍ အတိုကောက်ခေါ်ဆိုကြသည်။ 

တိုးတက်ဆဲ နိုင်ငံများ နှင့် တကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှု စံနှုန်း နည်းပါသည့် နိုင်ငံများတွင် ကူးစက်နိုင်မှုနှုန်းသည် ပိုမိုများပြားပြီး၊ အများအားဖြင့် ငယ်ရွယ်စဉ်ကတည်းက ကူးစက်ခြင်းခံရသည်။ နေ့စဉ် ဝင်ငွေမြင့်တက်လာမှု နှင့် သန့်ရှင်းရေ ရရှိနိုင်မှုများသည့် လက္ခဏာများမှာ အေပိုးရောဂါကူးစက်ခြင်းကို ကျဆင်းစေသည်။ ရောဂါကူးစက်ခံရသည့် ကလေးများတွင် ၉၀ရာနှုန်းသည် ရောဂါလက္ခဏာပြသခြင်း မရှိဘဲ၊ တစ်သက်လုံး ကူးစက်ခံရသူတွင် ပိုးရှိနေမည်ဖြစ်ပြီး၊ ငယ်ရွယ်စဉ် ကူးစက်ခံရသူများတွင် အထူးခြားနားသည့် ရောဂါလက္ခဏာများ မရှိပေ။ ဥရောပနိုင်ငံများ၊ အမေရိကန်နိုင်ငံ နှင့် စက်မှုထွန်းကားသည့် နိုင်ငံများတွင် အဓိက ကူးစက်ပုံမှာ လူငယ်များမှ ဖြစ်သည်။ ထိုလူငယ်များသည် ရောဂါကူးစက်ခံရနှုန်း မြင့်မားသည့် နိုင်ငံများသို့ သွားရောက်လည်ပါတ်ကြရမှ ပိုးရှိသူများ(သို့) ပိုးနှင့် ထိတွေ့ကြ၍ ပြန့်ပွားခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အေပိုးပြန့်ပွားပုံမှာ တိုးတက်ဆဲနိုင်ငံများတွင် ဖြစ်ပေါ်သည့်အတိုင်း၊ သန့်စင်သော သောက်သုံးရေမရရှိမှု၊ ပိုးရှိနေသော မသန့်စင်သည့် အစားအသောက်များမှ စားသုံးသူသို့ ကူးစက်ခြင်း၊ စံနစ်တကျ အိမ်သာများ အသုံးမပြုခြင်းများမှ အဓိက ရောဂါပြန့်ပွားကြသည်။

ရောဂါ လက္ခဏာ
------------

ရောဂါ လက္ခဏာမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် ၂လထက် နည်းသော်လည်း၊ တချို့တွင် ၆ လအထိ ကြာမြင့်နိုင်သည်။ 

* နေထိုင်မကောင်း ဖြစ်ရန် ခံစားနေရခြင်း၊ နေထိုင်မကောင်းဖြစ်နေခြင်း၊ အဖျားတက်သည့် ပုံစံ နေထိုင်မကောင်းဖြစ်ခြင်း
* အစားအသောက်စားသုံးရန် စိတ်မပါခြင်း။
* ပင်ပန်းခြင်း (သို့) ယားယံခြင်း၊ နာကျင်ခြင်း နှင့် ခေါင်းကိုက်ခြင်းများ
* အသားဝါခြင်း နှင့် မျက်စိအနီးတဝိုက်ရှိ အဖြူရောင်အသားတွင် အဝါရောင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်
* ညာဘက်နံရိုးအောက်ပိုင်းအနီးတွင် အသည်းနာကျဉ်ခြင်း၊
* ဆီးအရောင် မည်းခြင်း၊ ရေနွေး (သို့) ကိုကာကိုလာ အရောင်ပုံစံဖြစ်ခြင်း
* မစင်တွင် အရာင်ဖြော့ခြင်း၊ ညိုခြင်း(သို့) ရွှံ့အိုးအရောင်ရှိခြင်း

ဖြစ်ပွားခြင်း နှင့် ပိုးကူးစက်ခြင်း
-----------------------------------

ကြိုတင်ကာကွယ်ရန်
----------------

ကုသခြင်း
--------
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

အသက္ကစ္စဒါန၊ အစိတ္တိကတွာဒါန၊ အသဟတ္ထဒါန၊ အပဝိဒ္ဓဒါန၊ အနာဂမနဒိဋ္ဌိကဒါနဟူသော ဒါနငါးမျိုးသည် အသပ္ပုရိသဒါနဖြစ်သည်၊ ယင်းတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဒါနငါးမျိုးသည် သပ္ပုရိသဒါနဖြစ်သည်-ဟု ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခ ခွဲ၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။


---

အသပ္ပုရိသဒါနသုတ် သည် မြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ္တန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤသုတ္တန်တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် သူတော်မဟုတ်သူတို့၏ ပေလှူခြင်း ငါးမျိုးနှင့် သူတော်ကောင်းတို့၏ ပေးလှူခြင်း ငါးမျိုးတို့ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။

အသပ္ပုရိသဒါနသုတ်
----------------

ရဟန်းတို့ သူတော်မဟုတ်သူတို့၏ ပေးလှူခြင်းတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။

အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်း ဟူမူ -

မရိုမသေ ပေးလှူ၏၊ မလေးမစား ပေးလှူ၏၊ မိမိ လက်ဖြင့် (ကိုယ်တိုင်) မပေးလှူ၊ စွန့်ပစ်သကဲ့သို့ ပေးလှူ၏၊ အကျိုးသက်ရောက်လိမ့်မည်ဟု အယူမရှိပဲ ပေးလှူ၏။ 

ရဟန်းတို့ သူတော်မဟုတ်သူတို့၏ ပေးလှူခြင်းတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။

ရဟန်းတို့ သူတော်ကောင်းတို့၏ ပေးလှူခြင်းတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။

အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်း ဟူမူ -

ရိုသေစွာ ပေးလှူ၏၊ လေးစားစွာ ပေးလှူ၏၊ မိမိလက်ဖြင့် (ကိုယ်တိုင်) ပေးလှူ၏၊ စွန့်ပစ်သကဲ့သို့ မပေးလှူ၊ အကျိုးသက်ရောက်လိမ့်မည်ဟု အယူရှိလျက် ပေးလှူ၏။

ရဟန်းတို့ သူတော်ကောင်းတို့၏ ပေးလှူခြင်းတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -အံ၊၂၊၁၅၁-၂။ အံ၊မြန်၊၂၊၁၉၁။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၅၃။ အံ၊ဋီ၊၃၊၅၀။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ပဉ္စကနိပါတ၊ တတိယပဏ္ဏာသက၊ (၁၅) ၅-တိကဏ္ဍကီဝဂ္ဂ၊ သတ္တမသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
3. 1 2  *အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ အင်္ဂုတ္တိုရ်ပါဠိတော် မြန်မာပြန်၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ၃-တတိယပဏ္ဏာသက (တတိယသုတ်ငါးဆယ်)၊ (၁၅) ၅- တိကဏ္ဍကီဝဂ် ၇ - အသပ္ပုရိသဒါနသုတ်*။
**သီရိဦဇနာ** (၁၀၅+ - ၁၁၁၉) (သီရိဥစ္စနာ သို့မဟုတ် အင်ရုံဝန်ကြီး ဟုလည်း ခေါ်သည်) သည် ဟံသာဝတီပါမင်းနှင့် အလောင်းဘုရားလက်ထက်တွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် အမတ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး စာပေများလည်း ရေးသားခဲ့သည်။

ဘဝ
--

သီရိဥဇနာ၏ အဘိုးအဘတို့မှာ အစဉ်အဆက် စာရေးကြီးများ ဖြစ်သည်။ စနေမင်းလက်ထက်တွင် ဘခင်ထံ၌ အစုရေးအဖြစ် ထောက်မရသည်။ တနင်္ဂနွေမင်းလက်ထက်တွင် မြို့လပ်အခွန်စာရေးဖြစ်၍ တွင်းသင်း နေမျိုးဇေယျကျော်ထင်ထံတွင် ရေးသားအမှုထမ်းရွက်ရလေသည်။ 

၁၀၈၉ ခုနှစ်တွင် စာရေးကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရ၍ တောင်တွင်းကြီးမြို့ ကျေးအင်ရုံရွာနှင့် တုရင်ရာဇာဘွဲ့ကို ရခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီပါမင်းလက်ထက်တွင် လက်ျာရန္တသူ၊ သီရိဇေယျသင်္ခယာဘွဲ့များကို ရခဲ့၍ ဝန်ထောက်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ထို့နောက်တွင် ဝန်ကြီးခန့်၍ တိုင်တားမြို့ကို စားရသည်။ ထို့နောက်တွင် မဟာနေမျိုးသီဟသူရဘွဲ့၊ မင်းရဲသီဟသူရဘွဲ့၊ မင်းရဲမင်းလှကျော်ထင်ဘွဲ့၊ ရှင်ပင်နောင်ဘွဲ့၊ လောကထွတ်ခေါင်ဘွဲ့၊ ရာဇာထွတ်ဖျားဘွဲ့၊ ဓမ္မာသောကရာဘွဲ့၊ အဂ္ဂတုလရာဇာဘွဲ့၊ သီရိအဂ္ဂသေနာပတိဘွဲ့တို့ကိုပါ ရခဲ့သည်။ ထို့ပြင် နေမျိုးရာဇာဘွဲ့၊ သီရိဥဇနာဘွဲ့များကို ခံယူရပြန်သေးသည်။ 

၁၁၁၄ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လတွင် ဟံသာဝတီပါမင်းနှင့်အတူ ဟံသာဝတီပါသို့ လိုက်ပါရသည်။ ဟံသာဝတီမွန်မင်းက သီရိစန္ဒာဗလဘွဲ့နှင့် လွှတ်တော်ဝန်ကြီး ခန့်သည်။ သို့ရာတွင် ဟံသာဝတီပါ မြန်မာမင်းတို့ကို သစ္စာခံပြီးဖြစ်၍ လွတ်မတက်၊ တရားမစီရင်ခဲ့ပေ။ 

ဟံသာဝတီကို အလောင်းမင်းတရား အောင်နိင်သည့်အခါတွင် အင်းဝသို့ ပြန်လည်လိုက်ပါ၍ အလောင်းဘုရားထံတွင် ခစားထမ်းရွက်သည်။

စာပေများ ရေးသားခြင်း
--------------------

ရှေးမင်းတို့၏ အဆောင်အရွက် ထုံးတမ်းများကို ထုတ်ဖော်မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် *လောကဗျူဟာကျမ်း* ကို ရေးသားခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  လှသမိန် (၁၉၆၁)။ *ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်: ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက်။ pp. ၂၁၅၊ ၂၁၆။
တောင်အာရှနိုင်ငံဖြစ်သော သီရိလင်္ကာတွင် တမီလ်ကျားသူပုန်များကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သည့် ပြည်တွင်းစစ်အလွန် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၁၀ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ၊ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သီရိလင်္ကာ၏ ဆဌမမြောက် သမ္မတကိုရွေးချယ်ရန် ပြည်သူ ၁၄ သန်းကမဲပေးခဲ့ကြသည်။ လက်ရှိသမ္မတ မာဟင်ဒါ ရာဇာပက်ဆာနှင့် ၎င်း၏လူယုံ ဖြစ်ခဲ့ဖူးသူ စစ်ဦးစီးချုပ်ဟောင်းနှင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်း ဆာရတ်ဖွန်ဆီကာတို့က အဓိကယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။

ယင်းရွေးကောက်ပွဲကို ရာဇာပက်ဆာက ၎င်း၏သမ္မတသက်တမ်း မကုန်မီ နှစ်နှစ်စောပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ဖွန်ဆီကာက ရာဇာပက်ဆာကို ဖြုတ်ချရန် ပြိုင်ဘက် ၂၀ ဦးပါဝင်သောအဖွဲ့နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။  

၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာတွင် ဖွန်ဆီကာက သမ္မတရွေးကောက်ပွဲဝင်ပြိုင်မည်ဟု ကြေညာခဲ့ပြီးနောက် အဓိကပြိုင်ဘက်ပါတီများက ၎င်းတို့၏ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် အပြည့်အဝ ထောက်ခံခဲ့ကြသည်။ *ပြည်သူတွေအတွက် ပိုမိုကောင်းမွန်တဲ့ လွှတ်တော်ဖြစ်အောင် လုပ်ချင်ပါတယ်။ ဒါတွေကိုလုပ်နိုင်မယ့် အသင့်တော်ဆုံးကတော့ အကြမ်းဖက်မှုကို တိုက်ဖျက်နိုင်ခဲ့တဲ့ သူပေါ့* ဟု ပြိုင်ဘက်ပါတီတစ်ခုဖြစ်သော United National ပါတီခေါင်းဆောင် Ranil Wickrema-singhe က ပြောကြားခဲ့သည်။  

သမ္မတရာဇာပက်ဆာ၏ အစ်ကိုများဖြစ်ကြသော ချာမယ်သည် အစိုးရဝန်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဂိုတပ်ဟာယာက ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး တာဝန်ရယူကာ ဘာဆီလ်က လွှတ်တော်အမတ်တစ်ဦးနှင့် သမ္မတအကြီးတန်း အကြံပေးအဖြစ် ထမ်းဆောင်နေသည်။ သမ္မတရာဇာပက်ဆာကရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲအများစုဖြင့် အနိုင်ရမည်ဟု ယုံကြည်ကြောင်း သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ မတိုင်မီ ပြောကြားခဲ့သည်။ 
ဖွန်ဆီကာအပေါ် ထောက်ခံသော ညွန့်ပေါင်းပါတီများတွင် အဓိကပြိုင်ဘက် လက်ယာယိမ်းပါတီ နှင့်လက်ဝဲမာ့ခ်ဝါဒီ Tamil Naitonal Alliance TNA ပါဝင်ပြီး TNA ပါတီသည် ယခင်ကတမီလ်သူပုန်များအတွက် ကြားခံအဖွဲ့တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ TNA ပါတီက ဖွန်ဆီကာကို ထောက်ခံမည်ဟု ဆုံးဖြတ်လိုက်သောကြောင့် သီရိလင်္ကာ ကွဲပြားစေသော လျှို့ဝှက် လုပ်ဆောင်မှုဟု သမ္မတအစိုးရအဖွဲ့ ဝေဖန်ခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ လ ၂၆ရက်နေ့ ရွေးကောက်ပွဲသည် တမီလ်ကျားသူပုန်များနှင့် အစိုးရတပ်များအကြား အပြန်အလှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃၇ နှစ်ကြာ ပြည်တွင်းစစ်ပွဲအလွန် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် အမျိုးသား ပြန်လည်ရင်ကြားစေ့ရေးအတွက် အရေးကြီးဆုံး ခြေလှမ်းဖြစ်သည်ဟု ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ အထွေအထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် မစ္စတာဘန်ကီမွန်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------
**မောင်မြင့်ကြွယ်** (၁၂ ဧပြီ ၁၉၃၄ မွေးဖွား) သည် ပခုက္ကူစာပေတစ်သက်တာဆုရ မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။

အစောပိုင်းဘဝနှင့် ပညာရေး
------------------------

၁၉၃၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့က သာယာဝတီခရိုင်၊ လက်ပံတန်းမြို့ရှိ ဖခင် ဦးဝါနန်းနှင့် မိခင် ဒေါ်ကြည်ကြည်တို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။ သားချင်း (၈) ‌ယောက်ရှိသည့်အနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်ဗဟိုအစိုးရအထက်တန်းကျောင်းမှ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို ပထမအဆင့်မှ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး၊ တက္ကသိုလ်ပညာရည်ချွန်ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ သိပ္ပံဘွဲ့၊ ဥပဒေဝိဇ္ဇာဘွဲ့နှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုပညာဒီပလိုမာတို့ကို ရရှိခဲ့သည်။

ဝန်ထမ်းဘဝ
---------

၁၉၅၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရန်ကင်းကောလိပ်၊ ရူပဗေဒဌာနတွင် သရုပ်ပြဆရာ၊ ထို့‌‌နောက် မြန်မာနိုင်ငံဝန်ထမ်း (အကြီးတန်း) အဖြစ် ဝေါ၊ ကဝနှင့် သာယာဝတီတို့တွင် လက်ထောက်မြို့ပိုင်၊ မြို့ပိုင်နှင့် နယ်ပိုင်ဝန်ထောက်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပုံနှိပ်သူများနှင့် ထုတ်ဝေသူများ ဗဟိုမှတ်ပုံတင်အဖွဲ့ရုံးတွင် လက်ထောက်မှတ်ပုံတင်အရာရှိ၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးရုံးတွင် အတွင်းဝန်ကလေးနှင့် ရုံးအဖွဲ့မှူး၊ သတင်းနှင့် စာနယ်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်းရှိ ဂါဒီယန်းသတင်းစာ၊ လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ် (အင်္ဂလိပ်) သတင်းစာ၊ မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာနှင့် မြဝတီပုံနှိပ်တိုက်တို့တွင် အထွေထွေစီမံခန့်ခွဲရေးမှူးရာထူးဖြင့် နှစ်ပေါင်း (၂၀) ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

၁၉၈၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၇ အထိ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန မြဝတီစာပေတိုက်တွင် အထွေထွေစီမံခန့်ခွဲရေးမှူးရာထူးမှ အယ်ဒီတာချုပ်အထိ တာဝန်ထမ်း‌ဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနတွင် အကြံပေးအရာရှိအဖြစ် ဆက်လက် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။

စာပေရေးသားခြင်း
---------------

၁၉၅၄ ခုနှစ် အသက် (၂၀) အရွယ်မှစ၍ ဆောင်းပါးနှင့် ဝတ္ထုတိုများကို ရေးသားပြီး စာပေနယ်ပယ်သို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ယနေ့အထိ ဘာသာပြန် လုံးချင်းဝတ္ထု ၃၇ အုပ်၊ ပင်ကိုရေးဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် တစ်အုပ်၊ ခေါင်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဘာသာပြန်တက်ကျမ်းစာအုပ်များအပါအဝင် သုတစာအုပ် ကိုးအုပ်၊ ဟာသပေါင်းချုပ်တစ်အုပ်၊ စုစုပေါင်း ၄၈ အုပ်၊ ဆောင်းပါးနှင့် ဝတ္ထုတိုပေါင်း ပုဒ်ရေ ၁၀၀၀ ကျော်တို့ကို ရေးသားထုတ်ဝေပြီး ဖြစ်သည်။ 
၂၀၀၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်၊ လွတ်လပ်ရေးနေ့တွင် ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်တံဆိပ် (ဒုတိယဆင့်) ကို ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် *အကြွင်းမဲ့ခေါင်းဆောင်မှုသဘောတရား* စာအုပ်အတွက် သုတစွယ်စုံစာပေဆု (ဘာသာပြန်) ကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပခုက္ကူဦးအုံးဖေ တည်ထောင်သော "ပခုက္ကူစာပေတစ်သက်တာဆု" ကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ဆရာ၏ ထင်ရှားသော ကလောင်ခွဲတစ်ခုမှာ "မောင်ညစ်ကျယ်" ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------
**ဦးမောင်မြင့်** (၂၁ မေ ၁၉၅၈ မွေးဖွား)သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အလုပ်သမား၊ အလုပ်အကိုင်နှင့် လူမှုဖူလုံရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် စက်မှုဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

ငယ်ဘဝနှင့် ပညာ​ရေး
------------------

ဦးမောင်မြင့်အား ၁၉၅၈ ခုနှစ် မေလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးဘကြည်၊ အမိ ဒေါ်သန်းမြတို့မှ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင် မင်းကင်းမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ အခြေခံပညာကို အ-ထ-က(မင်းကင်း)တွင် သင်ကြား ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် မန္တလေး ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံတက္ကသိုလ်၊ စစ်တက္ကသိုလ်၊ စစ်ဦးစီးတက္ကသိုလ်၊ နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်တို့တွင် တက်ရောက် ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ ဦးမောင်မြင့်၏ ဇနီးမှာ ဒေါက်တာ ဒေါ်ခင်မြဝင်းဖြစ်သည်။

ထမ်းဆောင်ခဲ့သောတာဝန်များ
------------------------

ဦးမောင်မြင့်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော တာဝန်များမှာ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအခြေစိုက် အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်တွင် တပ်မမှူးအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။၂၀၁၀အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီကို ကိုယ်စားပြု၍ မင်းကင်းမြို့နယ်တွင်ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ အနိုင်ရခဲ့သည်။ ဦးသိန်းစိန် အစိုးရလက်ထက် မတိုင်မီ၂၀၀၄ မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနတွင် ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ကာ ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ တက်လာချိန်တွင်လည်း ၂၀၁၁ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံခြား​ရေး ဒုဝန်ကြီးအဖြစ် ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ မှ ၂၀၁၂ အထိ အလုပ်သမား၊ အလုပ်အကိုင်နှင့် လူမှုဖူလုံရေး ဝန်ကြီးဌာနတွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ မှ ၂၀၁၆ အထိ စက်မှု ဝန်ကြီးဌာနတွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၅အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ တွင်လည်း မင်းကင်းမဲဆန္ဒနယ်တွင် ၅၁.၈၃ ရာခိုင်နှုန်း ထောက်ခံမဲဖြင့် ဆက်လက်အနိုင်ရခဲ့သည်။

ရရှိခဲ့သော ဆုတံဆိပ်နှင့်ဘွဲ့များ
--------------------------------

* ပြည်သူ့စစ်တိုက်ပွဲဝင်တံဆိပ်
* နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးတံဆိပ်
* မိုင်းရမ်း-မဲသဝေါ တိုက်ပွဲတံဆိပ်
* ရန်ငြိမ်းအေးတံဆိပ်
* စစ်မှုထမ်းကောင်းတံဆိပ်
* တပ်မတော်ဂုဏ်ဆောင်အမှုထမ်းတံဆိပ်(ဒုတိယအဆင့်)
* စစ်ပွဲတံဆိပ်(၈၈/၉၀)
* နိုင်ငံအကျိုးဆောင်တံဆိပ်
* ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့
* နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါရဂူဘွဲ့

ကိုးကား
-------

1. ↑  ရွေးကောက်ပွဲကွင်းဆီ တစ်ကျော့ပြန်။ 18 September 2021 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  18 September 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။