recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ဒူစီ သည် ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ တွင် တည်ရှိသည်ဒူစီဒူစီclass=notpageimage| ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း ဒူစီကျွန်း၏ တည်နေရာ
ပစ်ကိန်ကျွန်းစုအတွင်း ဒူစီကျွန်း၏ တည်နေရာ
**ဒူစီကျွန်း** (အင်္ဂလိပ်: Ducie Island; /ˈduːsi/) သည် ပစ်ကိန်ကျွန်းစုတွင်တည်ရှိသော လူနေထိုင်ခြင်းမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပစ်ကိန်ကျွန်းစု၏ အရှေ့ဘက် ၅၃၅ ကီလိုမီတာ (၃၃၂ မိုင်) အကွာနှင့် ဟန်ဒါဆန်ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက် ၃၅၄ ကီလိုမီတာ (၂၂၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ပင်လယ်ထုံးအိုင် အပါအဝင် စုစုပေါင်း ဧရိယာ ၁.၅ စတုရန်းမိုင် (၃.၉ km2) ကျယ်ဝန်းသည်။ အရှေ့မြောက်မှာ အနောက်တောင်သို့ ၁.၅ မိုင် (၂.၄ km) ရှည်လျားကာ ၁ မိုင် (၁.၆ ကီလိုမီတာ) အကျယ်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အာကားဒီးရား (Acadia)၊ ပန်ဒိုရာ (Pandora)၊ ဝက်စ်ဝပ် (Westward) နှင့် အက်ဒဝပ်စ် (Edwards) အမည်ရှိ ကျွန်းငယ်လေးခုဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသည်။

အသီးအရွက်ပေါက်ရောက်မှု နည်းပါးသော်လည်း ကျွန်းတွင် ငှက်မျိုးစိတ်များစွာ နေထိုင်ကျက်စားရာအဖြစ် သိကြသည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မာဖီပင်လယ်ငှက် အကောင်ရေ ၉၀% သည် ဒူစီကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။

ဒူစီကျွန်းကို ၁၆၀၆ ခုနှစ်တွင် ပီဒရို ဖာနန်ဒက် ဒီကွီရိုက စတင်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး *Luna Puesta* ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် HMS Bounty သင်္ဘော၏ ပုန်ကန်သူများကို လိုက်လံဖမ်းဆီးရန် တာဝန်ပေးခြင်း ခံရသော HMS Pandora ၏ ကပ္ပတိန်ဖြစ်သူ အက်ဒဝပ် အက်ဒဝပ်စ် က ထပ်မံရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ သူက Francis Reynolds-Moreton, 3rd Baron Ducie ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် *Ducie* ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက Guano Islands Act အရ ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဆိုခဲ့ပြီး ၁၉၀၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၉ တွင် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းက ပစ်ကိန်ကျွန်းစု၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ပစ်ကိန်ကျွန်းမှ ဝေးကွာနေခြင်းနှင့် ရောက်ရှိရန် ခက်ခဲခြင်းတို့ကြောင့် ဒူစီကျွန်းအား ယနေ့အချိန်တွင် လာရောက်လည်ပတ်သူ ရှားပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

ပြင်ပလင့်ခ်များ
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ဝီကီမီဒီယာ ကွန်မွန်းစ်တွင် ***Ducie Atoll*** နှင့် ပတ်သက်သော မီဒီယာ ရှိသည်။ |

ကိုဩဒိနိတ်: 24°41′S 124°47′W﻿ / ﻿24.683°S 124.783°W﻿ / -24.683; -124.783

* ဒူစီကျွန်းသို့ အလည်တစ်ခေါက် (ဧပြီ ၁၉၉၈)
|  |
| --- |
| **၁၈၈၁** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |


| ဇန်နဝါရီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ | ၃၁ |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

(၃၁) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

ဤသုတ်ကို ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ ဟောတော်မူသည်။ သမ္ဗဟုလရဟန်းတို့၏ လျှောက်ထားချက်နှင့် ပတ်သက်၍ ဘုရားရှင်၏ တိုက်တွန်းတော်မူချက်အရ- အရှင်အာနန္ဒာက အလောင်းတော်မြတ် ဗောဓိသတ်၏ တုသိတာနတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိသည်ကစ၍ မီးရှူးသန့်စင်ဖွားမြင်တော်မူချိန်အထိ ရင်သတ်ရှမောအံ့ဩချီး ကျူးဖွယ် အကြောင်းအရာ (၁၉) မျိုးကို ဘုရားရှင်ထံတော်မှ ကြားနာခဲ့သည်အတိုင်း လျှောက်ထားသည်၊ ဘုရားရှင်က မိမိသန္တာန်၌ ဝေဒနာ သညာ ဝိတက် တရားတို့ ထင်ရှားစွာ ဖြစ်တည်ချုပ်ပျောက်ခြင်းဟူသော အစ္ဆရိယ အဗ္ဘူတဓမ္မတစ်ပါးကို ဖြည့်စွက်၍ ဟောကြားတော်မူသောသုတ်။

အဋ္ဌကထာ၌ -ဝေဿန္တရာမင်းဘဝ၌ သိကြာမင်းပေးသော သုရှစ်ပါး၊ နတ်ပြည်၌ မိမိနတ်ဖြစ်သည်ကို သိ/မသိ၊ နတ်သား, နတ်သမီးတို့အရွယ်၊ စုတေမည့် ပုဗ္ဗနိမိတ်များ၊ ကြည့်ခြင်းကြီးငါးပါး၊ အလောင်းတော်၏ ပဋိသန္ဓေစိတ်၊ ဖွားမြင်ပုံလေးမျိုး၊ လောကန္တရိက်ငရဲ၊ ပဋိသန္ဓေနေစဉ်အခါက နတ်မင်းကြီးတို့စောင့်ရှောက်ကြပုံ၊ မယ်တော်၏ အသက်အရွယ်၊ ဖွားမြင်တော်မူပုံ၊ ပုဗ္ဗနိမိတ်များ၊ တိပိဋကဓရ စူဠာဘယထေရ်၏ မိန့်ကြားချက်များ ပါရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -မ၊၃၊၁၅၉-၁၆၅။ မ၊မြန်၊၃၊၁၆၅-၁၇၁။ မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၁၉-၁၃၅။

-မဇ္ဈိမနိကာယ၊ ဥပရိပဏ္ဏာသ၊ ၃-သုညတဝဂ္ဂ၊ တတိယသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
|  |
| --- |
| **၁၈၈၄** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဇန်နဝါရီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ | ၃၁ |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

(၃၁) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၂)သုတ် ရှိပါသည်။

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ခန္ဓာရှိလျှင် ခန္ဓာကိုစွဲ၍ မှားမှားယွင်းယွင်း နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် "နော စဿံ၊ နော စ မေ သိယာ, နာ ဘဝိဿ၊ န မေ ဘဝိဿတိ"ဟူသော မိစ္ဆာအယူဖြစ်ပုံ မိစ္ဆာအယူမဖြစ်ပုံကို ရှေးသုတ်များကဲ့သို့ ခန္ဓာတစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ဝေဖန်၍ ဟောတော်မူပြီး အနတ္တလက္ခဏသုတ် ဒေသနာတော်နည်းအတိုင်း အရဟတ္တဖိုလ် ဆိုက်ရောက်သည်အထိ ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

---

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အထက်သုတ်များအတိုင်း ခန္ဓာကိုစွဲ၍ "နော စဿံ၊ နော စ မေ သိယာ၊ နာ ဘဝိဿ၊ န မေ ဘဝိဿတိ"ဟူသော မိစ္ဆာအယူဖြစ်ပုံ၊ မဖြစ်ပုံ၊ ဒိဋ္ဌ၊ သုတ၊ မုတ၊ ဝိညာတ၊ ပတ္တ၊ ပရိယေသိတ၊ မနသာအနုစရိတတို့၌ မိစ္ဆာအယူမဖြစ်တော့ပုံ၊ သောတာပန်ဂုဏ်ရည်တို့ကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၂၊၁၅၀။ သံ၊မြန်၊၂၊၁၄၁-၂။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ (၁၅) ၅-ဒိဋ္ဌိဝဂ္ဂ၊ စတုတ္ထသုတ်။
2. ↑  -သံ၊၂၊၁၆၉။ သံ၊မြန်၊၂၊၁၆၀။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ္တ။ ၃-ဒိဋ္ဌိသံယုတ္တ၊ ၁-သောတာပတ္တိဝဂ္ဂ၊ စတုတ္ထသုတ်။
3. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
***ဇနီးချောများ ကွန်ရက်*** သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြားမှ ထုတ်လွှင့်သော ဇာတ်လမ်းတွဲ ဖြစ်သည်။ လွန်းထားထား (ဆေးတက္ကသိုလ်) ၏ ဝတ္ထုကို အောင်ပြည် ဖျော်ဖြေရေးအတွက် ဇော်မြင့်ဦး ဇာတ်ညွှန်းရေးပြီး အောင်ဩဘာ ရိုက်ကူးသည်။  နေယံ၊ ဖိုးသောကြာ၊ ဇေယျ၊ ကျော်ကျော်၊ စိုးပြည့်သဇင်၊ မြနှင်းရည်လွင်၊ ခင်သဇင်နှင့် မေဘရဏီသော် တို့ အဓိကပါဝင်ထားသည်။ ပထမဆုံး အပိုင်းကို ဇွန်လ ၁၃ ရက်တွင် ထုတ်လွှင့်သည်။ ဩဂုတ် ၂၃ တွင်ဇာတ်သိမ်းသည်။

ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း
--------------

မာယာ၊ အမရာမောင်၊ မဒီပျိုမေနှင့် သမ္ဘူခင်ဟူသော အိမ်ထောင်သည် (၄) ဦးမှာ ဇနီးချောများကွန်ရက် (Beautiful Wives' Club) အမည်နှင့် ဖေ့ဘွတ်ပေါ်၌ အဖွဲ့ဖွဲ့ကာ အခြားအမျိုးသမီးများ၏ အိမ်ထောင်ရေးပြဿနာများကို ဖြေရှင်းပေးနေသည်။ ကျော့ရှင်းကြွေ၊ ဇာမဏီမေ၊ သျှင်နှောင်း၊ ဖွေးလက်စင်ကြယ်၊ ပြာနုနှင်းဆီနှင့် ဆောင်းဆည်းဆာတို့၏ ပြဿနာတို့ကို ဖြေရှင်းပေးခဲ့သည်။ 

တစ်ခါသော် နန်းဆန်ဆန် အမည်နှင့် မိန်းကလေးက သူတို့ (၄) ဦးထဲမှတစ်ဦး၏ ခင်ပွန်းနှင့် ပတ်သက်မိကြောင်း ကိုယ်တွင် မင်ကြောင်ရှိသည်ကို သတိပြုမိကြောင်း ဆိုလာသည်။ လေးယောက်စလုံး ကိုယ့်ယောက်ျားကိုယ် တိတ်တဆိတ်ပြန်စစ်ရာ အားလုံးတွင်ပင် မင်ကြောင်ကို တွေ့ရသည်။ ဝေခွဲမရဖြစ်နေစဉ် အမျိုးသား (၄) ယောက်ထံမှ အသီးသီးထံ ဖုန်းခေါ်ကာ တိုင်ပင်၍ စနောက်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ရေးသားကာ နိဂုံးချုပ်ထားသည်။

ဇာတ်ဆောင်များ
-------------

* မာယာ အဖြစ် ခင်သဇင်
* အမရာမောင် အဖြစ် မေဘရဏီသော်
* မဒီပျိုမေ အဖြစ် မြနှင်းရည်လွင်
* သမ္ဘူခင် အဖြစ် စိုးပြည့်သဇင်

ကိုးကား
-------

1. ↑  လွန်းထားထား (ဆေးတက္ကသိုလ်) "*ဇနီးချောများ ကွန်ရက်*"။ တံခွန်တိုင် စာအုပ်တိုက်။ ၂၀၁၀။
2. ↑  ဇင်မာနွယ် (၁၂ ဇွန် ၂၀၁၈) "ရုပ်သံလိုင်းကနေ ခံစားကြည့်ရှုကြရတော့မယ့် စိုးပြည့်သဇင်ရဲ့ ပထမဆုံး ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ Archived 19 March 2019 at the Wayback Machine."
|  |
| --- |
| **၁၉၀၉** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| ဇန်နဝါရီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ | ၃၁ |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

(၃၁) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
A wide curving walkway along a body of water to the right, crowded with many people and some large orange umbrellas underneath a sky colored by sunset. To the left of the walkway are light brownish-grey stone buildings in various late-19th and early-20th-century architectural styles, with taller buildings in the distance. ဘန်း ၏ နွေရာသီ ညနေခင်း၌ (၂၀၁၃)။ 
A map showing a river coming up from the bottom right and curving toward the right about two-thirds of the way up where another, smaller river joins from the left. On the left of the river is a complex network of streets with some parks; on the right are some property lines. ဘန်း ၏ ၁၉၃၃ မြေပုံ 
ဘန်း သို့မဟုတ် ဝိုင်တန် (အဓိပ္ပာယ် အားဖြင့် အပြင်ဘက် ကမ်းခြေ) သည် ရှန်ဟိုင်းမြို့ လယ်တွင် ရှိသော ကမ်းနား အရပ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် ယခင် ရှန်ဟိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အခြေချနေထိုင်ရာနေရာ အတွင်းရှိ **ကျောင်ရှန်း လမ်း** (အရှေ့ ကျောင်ရှန်းလမ်းအမှတ် ၁) ၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုတွင် ဗဟိုပြု၍ တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဟွမ်ပု ခရိုင် ၏အရှေ့ဘက်ခြမ်းရှိ ဟွမ်ပုမြစ် အနောက်ဘက် မြစ်ကမ်းပါး တစ်လျှောက်တွင် ရှိသည်။ မြစ်ကမ်းနား တလျှောက် နေရာသည် ပူဒုံး ခရိုင် လူကျားအွီ ရှိ ခေတ်သစ် မိုးမျှော်တိုက်များနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် တည်ရှိသည်။ အများအားဖြင့် ဘန်းဆိုသည်မှာ လမ်း၏ ဤအပိုင်းရှိ အဆောက်အဦးများနှင့် ဆိပ်ခံတံတားများနှင့် အနီးအနားရှိ နယ်မြေအချို့ကို ရည်ညွှန်းသည်။ ၁၈၆၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်အထိ ရှန်ဟိုင်းရှိ ချမ်းသာကြွယ်ဝပြီး ဩဇာအာဏာ ကြီးမားသော နိုင်ငံခြားသားတို့ အခြေချရာ နေရာ အဖြစ် တည်ရှိခဲ့ပြီး စာချုပ်အရ တရားဝင်အကာအကွယ်ပေးထားသော ဆိပ်ကမ်း အဖြစ် လည်ပတ်ခဲ့သည်။ 
:

အမည်
----

 ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်သော ဟောင်ကောင်နှင့် ရှန်ဟိုင်းဘဏ် အဆောက်အအုံနှင့် ၁၉၂၇ တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သော ရှန်ဟိုင်း အကောက်ခွန်ဌာန။ 
ဘန်း ဟူသောစကားလုံးသည် တမံ သို့မဟုတ် တမံ ဆိပ်ခံတံတားကိုဆိုလိုသည်။ ထိုစကားလုံးသည် ပါရှား စကားလုံး ဘန်း မှ ဟင်ဒီ-အူရဒူ ဘာသာစကားမှ တဆင့် ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ တမံ၊ တာတမံ သို့မဟုတ် ရေကာတာ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မွန်ဘိုင်း၏ အပိုလို ဘန်ဒါ၊ ဘန်ဒါအာဘတ်စ် နှင့် ဘန်ဒါ အာချေး ကဲ့သို့သော မြို့များ၏ အမည်များသည် ထိုစကားလုံးမှပင် ဆင်းသက်လာပုံ အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ အရှေ့အာရှရှိ အမျိုးမျိုးသော ဘန်းများကို တိုင်းဂရစ်မြစ် တစ်လျှောက်ရှိ ဘဂ္ဂဒက် ရှိ ဘန်းများ နှင့် တမံများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားခြင်း ဖြစ်ပြီး ဘဂ္ဂဒက်မှ လာသော ဆက်ဆွန်းမိသာစုကဲ့သို့သော ပြောင်းရွှေ့အခြေချသော ဂျူးလူမျိုးများ က အမည်ပေးခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုဂျူးလူမျိုးများသည် သူတို့၏ စီးပွားရေးကို ရှန်ဟိုင်းတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။ အခြားသော အရှေ့အာရှဒေသများတွင်လည်း ၁၉ ရာစုတွင် အခြားဆိပ်ကမ်းမြို့များကို ဆောက်လုပ်ခဲ့သကဲ့သို့ သူတို့၏ ဆိပ်ကမ်းများကိုလည်း ခိုင်မာစွာ တည်ဆောက် ခဲ့ကြသည်။ ထိုတရုတ်ဆိပ်ကမ်းမြို့များတွင် အင်္ဂလိပ်စာလုံး အဓိပ္ပာယ် ကမ်းနားတစ်လျှောက်ရှိ တမံတုတ်ထားသော ဆိပ်ခံ များ ဟု အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် ဘန်း ဟု ဆိုပြီး နေရာကို မရည်ညွှန်းပါက ရှန်ဟိုင်းရှိ မြစ်ကမ်းနား ဤအပိုင်းကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။

သမိုင်း
-------

 ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင်ရှန်ဟိုင်းရှိ ဘန်း အား ဟွမ်ပု လမ်းရှိ အမေရိကန်ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံးမှ တွေ့မြင်ရပုံ။ 
 ၁၉၃၀ တွင် တွေ့ရသော ရှန်ဟိုင်း ရှိ ဘန် 
 ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရသော ဘန်း ။ ဂျပန်သင်္ဘော အီဇူမိုအား ရှေ့တွင် တွေ့ရသည်။ 
 ဟောင်ကိုကူး ဟွမ်ပုလမ်း ရှိ ရုရှားကောင်စစ်ဝန်ရုံး
|  |
| --- |
| **၁၈၈၀** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |


| ဇန်နဝါရီလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ | ၃၁ |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

(၃၁) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
**Air France Flight 447** ( **AF447** သို့မဟုတ် **AFR447**  ) သည် ဘရာဇီး၊ ရီယိုဒီဂျနေရိုး မှ ဘရာဇီး၊ ပါရီ ၊ ပြင်သစ် သို့ စီစဉ်ထားသော နိုင်ငံတကာခရီးသည်တင် ပျံသန်းမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။

\_\_LEAD\_SECTION\_\_
---------------------

**Air France Flight 447** ( **AF447** သို့မဟုတ် **AFR447**  ) သည် ဘရာဇီး၊ ရီယိုဒီဂျနေရိုး မှ ဘရာဇီး၊ ပါရီ ၊ ပြင်သစ် သို့ စီစဉ်ထားသော နိုင်ငံတကာခရီးသည်တင် ပျံသန်းမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဇွန်လ 1 ရက် 2009 တွင်၊ ကိုက်ညီမှုမရှိသောလေအမြန်နှုန်းညွှန်ပြမှုများကြောင့်လေယာဉ်မှူးများသည် Airbus A330 ပျံသန်းမှုကိုအမှတ်မထင် ရပ်တန့်ခဲ့ပြီး ၎င်းမှပြန်ကောင်းမလာဘဲနောက်ဆုံး 02:14UTC တွင် Atlantic သမုဒ္ဒရာထဲ သို့ပျက်ကျခဲ့ပြီးလေယာဉ်ပေါ်ပါခရီးသည်နှင့်အမှုထမ်းပေါင်း 228 ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ 

ဘရာဇီးရေတပ်သည် မတော်တဆမှုဖြစ်ပွားပြီး ငါးရက်အတွင်း ပင်လယ်ပြင်မှ ပထမဆုံး အပျက်အစီးနှင့် ရုပ်အလောင်းနှစ်လောင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ပြင်သစ်နိုင်ငံ မြို့ပြလေကြောင်းအန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေး စုံစမ်းရေးဗျူရို (BEA) ၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုတွင် လေယာဉ် ပျံသန်းမှု အသံဖမ်းစက်များကို ပြန်လည်ဆယ်ယူနိုင်ခြင်းမရှိသောကြောင့် ရပ်တန့်နေခဲ့သည်။ သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင် ကနေ မေလ 2011 ခုနှစ်အထိ နှစ်နှစ်နီးပါးကြာခဲ့ပါတယ်။ 

2012 ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 5 ရက်နေ့ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော BEA ၏ နောက်ဆုံးအစီရင်ခံစာတွင် လေယာဉ်သည် လေအမြန်နှုန်း တိုင်းတာမှုများကြား ယာယီကွဲလွဲမှုများဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်း၊လေယာဉ်၏ တွင်းပြွန်များကို ရေခဲတုံးများပိတ်ဆို့ခြင်းကြောင့်— အလိုအလျောက်မောင်းနှင်သူအား ချိတ်ဆက်မှုပြတ်တောက်သွားစေသည်ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ လေယာဉ်အမှုထမ်းများသည် ပုံမှန်မဟုတ်သော တုံ့ပြန်မှုအားမှားယွင်းစွာတုံ့ပြန်ခဲ့ပြီး လေယာဉ်သည် ပြန်လည်ကောင်းမွန်မလာဘဲ လေခွင်းတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သွားခဲ့သည်။  :79 :7 အဆိုပါ မတော်တဆမှုသည် Air France ၏ သမိုင်းတွင် အသေအပျောက် အများဆုံး ဖြစ်ပြီး အဲယားဘတ်စ် A330 နှင့် အသေအပျောက် အများဆုံး လေကြောင်း မတော်တဆမှုလည်း ဖြစ်သည်။ 

1. ↑  AF is the IATA designator and AFR is the ICAO designator
2. ↑  AF is the IATA designator and AFR is the ICAO designator

1. 1 2  BEA final 2012
2. ↑   
You must specify ***archiveurl=*** and ***archivedate=** when using {{cite news}}. Available parameters:*
တမ်းပလိတ်:Cite news/doc/parameterlist
"Air France crash: Trial ordered for Airbus and airline over 2009 disaster"၊ 12 May 2021။ Archived from the original on 12 May 2021။
3. ↑  BEA third 2011.
4. ↑   
You must specify ***archiveurl=*** and ***archivedate=** when using {{cite news}}. Available parameters:*
တမ်းပလိတ်:Cite news/doc/parameterlist
"Report on Air France Crash Points to Pilot Training Issues"၊ 29 July 2011။ Archived from the original on 24 February 2017။
5. ↑  You must specify ***archiveurl =***  and ***archivedate =***  when using {{cite web}}.Accident description F-GZCP။ 23 October 2011 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။
**ဂေါ်ရီးလားမျောက်ဝံ**တို့သည် အာဖရိကတိုက် အနောက်ပိုင်းရှိ တောနက်ရာဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဂေါ်ရီးလားသည် လူနှင့်အတူဆုံးသော မျောက်ဝံမျိုး ဖြစ်သည်။ မျောက်ဝံ 
မျိုးအားလုံးတွင် ဂေါ်ရီးလားသည် အကြီးဆုံးဖြစ်၏။ ရှားလည်း အရှားပါးဆုံး ဖြစ်သည်။ 

ဂေါ်ရီးလား၌ အမြီးမရှိ။ ခြေ ၂ ချောင်း၊ လက် ၂ ဖက် ရှိသည်။ မတ်တတ်ရပ်၍သွားနိုင်သည်။ လူ၏ ခြေသည်း၊ လက်သည်းမျိုး ရှိသည်။ ဤသည်တို့ကား လူနှင့်တူသော အချက်များဖြစ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် လူနှင့်မတူသောအချက်များလည်း ရှိသည်။ ဂေါ်ရီးလား၏ ကိုယ်အနေအထားမှာ တုတ်ခိုင်၍ အချိုးမကျ၊ အရုပ်ဆိုးသည်။ ခြေထောက်များသည် တို၍ လက်များမှာ ရှည်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ခြေဖြင့်လျှောက်သောအခါ သစ်ကိုင်းများကို လက်ဖြင့်အားပြု၍ လျှောက်တတ်သည်။ အမွေးအမှင် ထူထပ်ပေါများသည်။ ရှေးက အာဖရိကတိုက် တောနယ်အတွင်း ခရီးလှည့်လည်သွားလာသူတို့သည် ယင်းတို့ကို ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော လူရိုင်းတစ်မျိုးဟု ထင်မှတ်ခဲ့ကြလေသည်။

အမြင့်ဆုံးသော ဂေါ်ရီးလားသည် ၅ ပေခွဲ၊ ၆ ပေခန့် ရှိသည်။ ကိုယ်အလေးချိန်ပေါင် ၄ဝဝ မှ ၄၅ဝ ခန့်အထိ ကြီးမားသော ဂေါ်ရီးလားများ ရှိခဲ့ဘူးသည်။ အသားအရေမှာ မည်းနက်၏။ ခြေဖဝါး လက်ဖဝါး၌ အမွေးမပေါက်သော်လည်း ခြေလက်နှင့် တစ်ကိုယ်လုံး၌ ညိုမည်းသော အမွေးကြမ်းများ ဖုံးအုပ်လျက်ရှိသည်။ ဦးခေါင်းမှာ ကြီးသည်။ လည်ကုပ်တိုသည်။ နှာခေါင်းပြား၍ မျက်ခုံး မို့မောက်သည်။ အလွန် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော မျက်နှာထားရှိသည်။ လူနှင့် တွေ့လျှင် ရှောင်ရှား ပြေးလွှားတတ်၏။ သို့သော် စိတ်ထွက်သောအခါနှင့် ရန်စခံရသောအခါမျိုးတွင်မူ အလွန်ပြင်းထန်စွာ ပြန်လည် ရန်မူတတ်သည်။ စိတ်ဆိုးလာသောအခါ ရင်ပတ်ကို လက် ၂ ဖက်ဖြင့် ထု၍ ကျယ်လောင်စွာ အော်ဟစ်တတ်သည်။ ရက်စက်ကြမ်းတမ်းလှသဖြင့် ခြင်္သေ့ ၊ ကျားသစ်၊ ကျား စသော သားရဲ တိရစ္ဆာန်များတို့ပင်လျှင် ယင်းတို့အား အလွယ်တကူနှင့် ရန်မမူဝံ့ကြချေ။

ဂေါ်ရီးယားတို့သည် အလွန်နက်သော တောကြီးထဲတွင် တစ်နေရာတည်း၌ အတည်မနေဘဲ နေ့စဉ်နှင့်အမျှ လှည့်လည် နေထိုင်လေ့ ရှိကြသည်။ မိသားတစုတွင် အထီးကြီးတကောင် အမ ၂ ကောင်၊ ၃ ကောင်နှင့် သားငယ်၊ သမီးငယ်များ ပါဝင်တတ်သည်။ အိပ်ချိန်တွင် အမနှင့် သားသမီးများက သစ်ပင်ပေါ်၌ အိပ်ကြ၍ အထီးက သစ်ပင်ခြေရင်း၌ စောင့်အိပ်လေ့ရှိကြသည်။ ယင်းတို့၏ အစားအစာများမှာ သစ်သီးသစ်ရွက်များ ဖြစ်ကြလေသည်။ ဂေါ်ရီးလားကို လွယ်ကူစွာ ဖမ်းဆီး၍ မရပေ။ ဖမ်းဆီးရမိထားသော ဂေါ်ရီလားတို့သည် များသောအားဖြင့် အသက်ရှည်ရှည် မနေနိုင်ကြချေ။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)
**ချောင်ချောင်း** (ဤအသံ အကြောင်းpronunciation (ကူညီ·ချက်လက်); [tsʰǎu tsʰáu]; တရုတ်: 曹操; အင်္ဂလိပ်: Cao Cao; အေဒီ ၁၅၅-၂၂၀ ) အများသိအမည် -မုန့်ဒယ် (တရုတ်: 孟德) သည် တရုတ်စစ်ရေးစစ်ရာ အရှင်သခင်၊ နိုင်ငံရေးသမား၊ ကဗျာဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည်။ အရှေ့ဟန်မင်းဆက်၏ ဒုတမယမြောက်နောက်ဆုံး မဟာနန်းရင်းဝန်လည်းဖြစ်ပြီး အရှေ့ဟန်မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးနှစ်များတွင် ၎င်း၏အာဏာစက်သည် လွန်စွာကြီးမားကျယ်ပြန့်ခဲ့ကာ သုံးပြည်ထောင်ခေတ်၏ အထင်ကရပုဂ္ဂိုလ်များထဲကတစ်ဦးဖြစ်၏ ။ ချောင်းဝေပြည်ထောင်ဟု ပေါ်ထွန်းလာမည့်နိုင်ငံအတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်များကို အခြေချပေးခဲ့သူ၊ ၎င်း၏ဘဝသက်တမ်းတစ်လျှောက် ဧကရာဇ် ပြည့်ရှင်မဖြစ်ခဲ့သော်လည်း သေလွန်သောအခါ သားဖြစ်သူချောင်ဖီက ၎င်းကို "ဝေပြည်၏ ဝူဧကရာဇ်" အဖြစ် ဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ သို့သော် သမိုင်းကြောင်းအရ အငြင်းပွားဖွယ်ကောင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော စာပေများ၌ ချောင်ချောင်းကို ရက်စက်သော၊ ဂရုဏာမဲ့သောသူတစ်ဦးအဖြစ် ဖော်ကျူးခဲ့ကြသည်။ တစ်ဖက်၌လည်း ၎င်းကို ဉာဏ်စွမ်းဉာဏ်စထက်မြက်သော အုပ်ချုပ်သူ၊ စစ်ရေးစစ်ရာကဝေတစ်ဦး၊ လက်အောက်ငယ်သားများကို မိသားစုဝင်များကဲ့သို့ စောင့်ရှောက်တတ်သည့် ဩဇာတိက္ကမနှင့်ပြည့်စုံသောသူဟူ၍လည်း ချီးမြောက်ကြပေသည်။[]

အရှေ့ဟန်ပြည်ပြိုကွဲပြီးနောက် ချောင်ချောင်းသည် တရုတ်ပြည်၏ မြောက်ပိုင်းနယ်မြေအများစုကို စုရုံးသိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့ကာ ထိုနယ်မြေများသည် လူအများစုနေထိုင်သော နာ်များဖြစ်သည်။ ချောင်ချောင်းသည် နန်းရင်းဝန်အနေဖြင့် ပြည်သူပြည်သားများကြား ငြိမ်ဝပ်ပိပြားအောင်ပြုလုပ်ရာတွင်လည်းကောင်း စီးပွားရေးရာတိုးတက်မှုများပြုလုပ်ရာတွင်လည်းကောင်း အလွန်အောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း ဟန်ဧကရာဇ်မင်း ရှန်းကို ရုပ်သေးရုပ်ပမာ ဆက်ဆံ၍ နန်းရေးနန်းရာများကို ဧကရာဇ်အစား ၎င်းကသာ ထိန်းချုပ်အုပ်စိုးခဲ့သောကြောင့် ပြင်းစွာ ဝေဖန်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ထိုခေတ်တွင် တိုင်ပြည်သည် အဓိကနယ်မြေသုံးခုကွဲပြားခဲ့ရာ တိုက်ရိုက်အနေဖြင့် ချောင်ချောင်း မချေမှုန်းနိုင်ခဲ့သော ပြိုင်ဖက်ပုဂ္ဂိုလ်များမှာ ဝူပြည်က စွန်းချွမ်၊ ရှူပြည်က လျှိုပေ့ တို့ဖြစ်ကြသည်။

ချောင်ချောင်းသည် ကဗျာလင်္ကာ၊ တရုတ်စာအရေးအသား (လက်ရေး) နှင့် သိုင်းပညာတို့တွင်လည်း ဆရာတစ်ဆူဖြစ်ကာ ဆွန်ဇူး ရေးသားခဲ့သော "စစ်သေနကဗျူဟာ"ကျမ်းကို ထပ်တိုးမှတ်ချက်များအပါအဝင် စစ်ရေးဆိုင်ရာနေ့စဉ်မှတ်တမ်းများစွာကို ရေးသားခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်၏ ထင်ရှားကျော်ကြားသော ဧကရာဇ်ပြည့်ရှင်အများစုကြား၌ ၎င်းကို အမှတ်တရရှိကြပေသည်။[]

ကိုးကား
-------

1. ↑  "太祖一名吉利，小字阿瞞。" Pei Songzhi's annotation in *Sanguozhi* vol. 1.
2. ↑  de Crespigny (2007), pp. 35, 38.
ဂေါ်ဖီထုပ်ကြီးများ
**ဂေါ်ဖီထုပ်** (ဟင်ဒီ: गोभी) သည် ဂေါ်ဖီပွင့် (ပန်းမုန်လာ) ခါးပု၊ မုန်ညင်း၊ စမုန် စသည်တို့နှင့်အတူ 'ကရူစီဖာရီး'မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ ဂေါ်ဖီထုပ်၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ 'Brassica oleracea' ဖြစ်သည်။ ဂေါ်ဖီထုပ်ကို မုန်လာထုပ် ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ဂေါ်ဖီထုပ်သည် ရေမတင်နိုင်သော မြေနုမြေမွများတွင် ကောင်းစွာ ဖြစ်ထွန်းသည်။ ယင်းကို ပျိုးထောင်ပြီးမှ စိုက် ခင်းတွင် ထပ်မံ၍ စိုက်ရသည်။ မျိုးစေ့များမချမီ ပျိုးခင်းတွင် ဗောင်နိမ့်နိမ့် ပြုလုပ်ရသည်။ ထိုနောက် ဗောင်ပေါ်တွင် ၄ လက်မ၊ ၅ လက်မစီခွါလျက် မျိုးစေ့များကို အတန်းလိုက် ပါးပါးချပေးရသည်။ ထိုမျိုးစေ့များပေါ်တွင် မြေစာမြေမှုန့်တို့ကို ခပ်ပါးပါး ဖုံးအုပ်ပေးပြီးနောက် ပန်းကရားဖြင့် ရေလောင်းပေး ရသည်။ ဗောင်များကို ငှက်ပျောရွက်၊ ထန်းရွက် စသည်တို့ဖြင့် နေပူမှ ကာကွယ်ရန် ဖုံးအုပ်ပေးရသည်။ ပျိုးပင်ကလေးများသည် ၄ လက်မခန့် ကြီးမြင့်လာ၍ အရွက် ၃ ရွက်မှ ၆ ရွက်အထိ ရှိလာသောအခါ ရွှေ့ပြောင်းစိုက်ရန် သင့်ပြီဖြစ်သည်။

ပျိုးပင်ကလေးများကို ရွှေ့ပြောင်း မစိုက်မီ စိုက်ခင်းများကို ရေကောင်းစွာ ဖျန်းပေးရသည်။ ထိုနောက် ဗောင်တန်းများတွင် တပေစီခွါလျက် ကျင်းငယ်ကလေးများ ခပ်နက်နက်တူးပြီးလျှင် ထိုကျင်းများထဲ၌ ပျိုးပင်ကလေးများကို စိုက်ပျိုးရသည်။ ရွှေ့ ပြောင်းစိုက်ပြီးနောက် ၃၊ ၄ ရက်လောက်ကြာအောင် အပင် ကလေးများကို နေပူမှ ကာကွယ်ပေးရ၍ ရေကိုလည်း နိုင်နိုင် လောင်းပေးရသည်။

ဂေါ်ဖီထုပ်ပင်များသည် ၃၊ ၄ လကြာမှ ကြီးရင့်လာကြ သည်။ မကြီးရင့်မီ အပင်များအကြားရှိ မြေကို ဆွပေး၍ နွား၊ မြင်းတို့၏ အညစ်အကြေးရေနှင့် နှမ်းဖတ်ပုပ်ရေများကို မကြာ ခဏ လောင်းပေးလျှင် အပင်များသည် အထူးသန်စွမ်းကြသည်။ ဂေါ်ဖီထုပ်တွင် အာဟာရဓာတ် များပြားစွာပါရှိသောကြောင့် အနောက်နိုင်ငံများတွင် ဂေါ်ဖီထုပ်ပင်များကို မျိုးကွဲဲများ ဖြစ် ထွန်းအောင် ပြုပြင်၍ စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ ယခုအခါ ဂေါ်ဖီ ထုပ်မျိုးပေါင်း ၁ဝဝ ကျော်မျှ ရှိလေပြီ။ သိပ္ပံပညာရှင်များက ဂေါ်ဖီထုပ်တွင် အခြားအပင်များမှာထက် လတ်ဆတ်သော အစာပို၍ ပါရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)
**Alternative dance** (သို့) **indie dance** (underground dance in the US)သည် electronic dance ဂီတနှင့် အတူကွဲပြားသော rock မျိုးခွဲများနှင့် ရောနှောထားသည်။ ၁၉၈၀ တွင် New Order တီးဝိုင်း၏ American တွင်တင်ဆက်မှုနှင့် ၁၉၉၀တွင် The Prodigy နှင့် Bjork တီးဝိုင်းတို့ ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုများကို တွေ့ရသည်။

ပုံစံ
-----

Allmusic က alternative dance သည် alternative နှင့် indie rock ကို electronic beat များ synths နှင့် post disco dance ဂီတနှင့်ရောစပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ alternative dance သည် Signature style, texture (သို့မဟုတ်) သီးခြားဂီတဆိုင်အစိတ်အပိုင်းများနှင့် ရောစပ်ထားသည်။ သူတို့သည် Independent record label တွင် ထုံးစံအတိုင်း လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည်။

၂၀ ရာစု အတွေးအခေါ်
------------------

Alternative dance အနုပညာရှင်များမှာ ဗြိတိသျှလူမျိုးများဖြစ်သည်။ UK ၏ အရေးပါသော club များမှ ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ Underground ဂီတယဉ်ကျေးမှုတွင် rave ဂီတအဖြစ်အပျက်များ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ New Order တီးဝိုင်းသည် သူတို့၏ ၁၉၈၂-၈၃ recording များကြောင့် ဤအမျိုးအစား၏ ပထမဆုံးအုပ်စုအဖြစ် Allmusic က ကိုးကားခြင်းကို ခံရသည်။ ဤအမျိုးအစား၏ပထမဆုံးအုပ်စုအဖြစ် Allmusic က ကိုးကားခြင်းကို ခံရသည်။ ဤတီးဝိုင်းသည် ဂျာမနီတီးဝိုင်း Kraftwerk တီးဝိုင်း၏ post-punk နှင့် electro/synthpop ပုံစံများကို ပေါင်းစပ်ထားသည်။ Alternative dance သည် ၁၉၈၀ နောက်ပိုင်းတွင် ၁၉၈၀တွင် ဗြိတိန်၏ Madchester ဖြစ်ရပ်နှင့် ၁၉၉၀တွင် trip hop နှင့် rave ဖြစ်ရပ်တွင် ထိတွေ့စေခဲ့သည်။ The Hacienda club သည် New Order တီးဝိုင်းဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ဤအမျိုးအစားသည် ၁၉၈၀တွင် ဗြိတိန်၏ ဗဟိုကျသော အမျိုးအစားဖြစ်လာခဲ့သည်။ အမေရိကန်တွင် Chicago မှ Liquid Soul အုပ်စုသည် San Francisco မှ Dubtribe အုပ်စုသို့ dance ဖြန့်ချိန်တွင် The Prodigy တီးဝိုင်းနှင့် The Chemical Brothers တီးဝိုင်းတို့သည် ၁၉၉၀ British Scene တွင် အရေးပါခဲ့သည်။ The Prodigy ၏ တတိယမြောက် Studio album *The Fat of the Land* သည် ထွက်ထွက်ခြင်းတွင် အမေရိကန်အပါအဝင် ၂၅ နိုင်ငံတွင် နံပါတ်တစ်သို့ရောက်ရှိပြီးနောက် first international alternative dance hit ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Kot, Greg။ "Picking Up The Beat: Underground Dance Music Steps Into The Spotlight With Chicago Summit" (*Tempo*)၊ *Chicago Tribune*၊ 25 July 1996၊ စာ- 1။ January 1, 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Alternative Dance: Genre။ Allmusic။ 22 April 2006 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  27 October 2009 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. 1 2  Harrington, Richard။ "A Spark in Electronica? The Alternative Dance Genre Isn't Saving the Music Industry—Yet"၊ *The Washington Post*၊ 24 August 1997၊ စာ- G5။
4. ↑  The Chemical Brothers: Full Biography။ MTV။ 27 October 2009 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  27 October 2009 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
ဂဲတတစ်စုံ
**ဂဲတ** (下駄) သည် ဂျပန်ရိုးရာဖိနပ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ သစ်သား ကြိုင်းသိုင်းဖိနပ်တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး သာရေကြိုးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်။

အသုံးပြုမှု
-----------

ဂဲတများကို အဓိကအားဖြင့် ယုခတနှင့် တွဲဖက်ကာ ဝတ်ဆင်အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အနောက်တိုင်းဝတ်စုံများနှင့်လည်း နွေရာသီကာလများတွင် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသည်။ ဂဲတကို ဂျပန်ရိုးရာဝတ်စုံများ၊ ပုံမှန်မဟုတ်သည် ဂျပန်ရိုးရာဝတ်စုံများ၊ အနောက်တိုင်းဝတ်စုံများနှင့် တွဲဖက်ကာ အသုံးပြုသော်လည်း ခြေအိတ်အသုံးပြုရန် မလိုအပ်ပေ။ မူလက လူများသည် တဘိများကို ဝတ်ဆင်သောအခါ ထုံးတမ်းအစဉ်အလာဖြစ်သည့် ဇိုးရိများနှင့် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသည်။

ဥတုကိုလိုက်၍ အသုံးပြုခြင်း
--------------------------

တစ်ခါတစ်ရံ ဂဲတများကို ခြေထောက်များ ခြောက်သွေ့နေစေရန်အတွက် မြင့်မားသည်များကို အသုံးပြုကြသည်။ ထို့ပြင် ဇိုးဘိကဲ့သို့သော အခြားသော ဖိနပ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ပါက ယိုစိမ့်မှုမရှိနိုင်ပေ။ ဤဖိနပ်များသည် လမ်းလျှောက်သည့်အခါတွင် တဖျတ်ဖျတ်မြည်သည့်အသံများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ရေရှိသည့်နေရာနှင့် ညစ်ပတ်သည့်နေရာများတွင် လမ်းလျှောက်ပါက ခြေထောက်၏ နောက်ဘက်ကို ထိုအစက်များ စင်စေနိုင်သည်။ ဤသို့သော အရာများသည် ဂျပန်ရိုးရာ အလေးစားများကို အသုံးပြုမည်ဆိုပါက ဖြစ်မလာနိုင်ပေ။

ဂဲတများကို နှင်းထဲတွင်လည်း ဝတ်ဆင်ကြသည်။ နှင်းများထဲသို့ ဂဲတ၏ ခွာများသည် ထိုးဝင်သွားသဖြင့် ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ လမ်းလျှောက်ရာတွင် အခက်အခဲ ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ဟိုးရှေးအခါက ညာဘက်တွင် ရှိသည့် ပုံထဲကအတိုင်းပင် ဂဲတများကို နှင်းထဲတွင်ပင် အသုံးပြုကြသည်။

ပြုလုပ်ခြင်း
------------

ရုပ်ပုံများ
-----------

* Top: Plain low (5 cm) geta with red straps, plain geta with black straps, tall/*takai* (10 cm) geta, one-tooth (14 cm) Tengu geta. Bottom: tall (18 cm) rain/*ashida geta*, *Maiko's okobo* (13 cm), tall (20 cm) *Tengu geta*.
* The bottom view, showing the "teeth"
*

ကိုးကား
-------

* Edo - the EDOPEDIA: geta wooden clogs Archived 21 February 2019 at the Wayback Machine.
* Wafuku blog about geta Names and descriptions of all the types of Japanese geta, with photos.
* Japan Footwear Museum(ဂျပန်)
* The history of Japanese Geta Sandals Archived 29 May 2017 at the Wayback Machine.
(ခရစ် ၁၉၀၇-၁၉၉၉)
**ဦးစောကြာဒိုး**အား ၁၉၀၇ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် မြောင်းမြမြို့၌ အဘ မန်းကြာဒိုး (ကျောင်းဆရာ) နှင့် အမိ ဒေါ်အုန်းပွင့်တို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်က မြောင်းမြမြို့နှင့် ပုသိမ်မြို့ရှိ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းများ၌ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ကျောင်းထွက်လက်မှတ်ရ စာမေးပွဲ ၉ တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။

၁၉၂၄ ခုနှစ် အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်တွင် စစ်ထဲစတင်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး မေမြို့(ယခု ပြင်ဦးလွင်မြို့) ၌ သင်တန်းတက်ရောက်ခဲ့ပြီး မလေးနိုင်ငံ တိုင်ပင်(Taiping) မြို့ရှိ (2nd Burma Rifle ) တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့တွင် ယင်းတပ်၌ ဒုတပ်ကြပ်၊ တပ်ကြပ်၊ တပ်ကြပ်ကြီး၊ ဂျမဒါ အဆင့်ဆင့် ရာထူးတိုးမြှင့် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်၊ အသက် ၂၃ နှစ်အရွယ်၌ ဆင်းဟတ် ( Sandhyrst ) အင်္ဂလန်ဘုရင် စစ်တက္ကသိုလ်တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် King’s Commission ရရှိခဲ့သည်။ သီးသန့်ဖွဲ့ထားသော အိန္ဒိယစစ်တပ်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာပြီး ( Military Police) တွင် ဒုတပ်မှူး (ဗိုလ်ကြီး) အဆင့်ဖြင့် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဘီအိုင်အေနှင့် ဂျပန်တပ်များ မြန်မာပြည်သို့ မဝင်ရောက်မီအချိန် ၁၉၃၉ ခုတွင် Burma Military Police နှင့် Civil Police ပူးပေါင်းပြီး 7th Burma Rifle Police Beatalion ဟူ၍ ဖွဲ့ခဲ့ရာ ထိုတပ်တွင် ဒုတပ်မှူး (ဗိုလ်မှူး) အဆင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားစဉ်က မြန်မာနိုင်ငံမှာ အင်္ဂလိပ်များ ထွက်ပြေး ဆုတ်ခွာသွားကြသည့်အခါ အင်္ဂလိပ်တပ်များနှင့် လိုက်ပါသွားခြင်းမပြုဘဲ မြန်မာနိုင်ငံတွင် နေရစ်ခဲ့သည်။
ယင်းနောက် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ဘီဒီအေ (ဗမာ့ကာကွယ်ရေး တပ်မတော်) တွင် ဗိုလ်မှူးကြီး အဆင့်ဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ဂျပန်တော်လှန်ရေး တွင် တိုင်းအမှတ် (၃) စစ်ရေး ခေါင်းဆောင် အဖြစ်တာဝန် ယူခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၅ ခု၊ မတ်လ တော်လှန်ရေး စတင်မည့် နေ့ရက် မတိုင်မီ ဝါးခယ်မမြို့တွင် ဂျပန် ကင်ပေတိုင်တို့၏ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရပြီး ယင်းတို့တပ်များ ဆုတ်ခွာရာတွင် မော်လမြိုင်မြို့သို့ ဖမ်းဆီး ခေါ်ဆောင်သွားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးပြီးမှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။

စစ်ကြီး ပြီး၍ အင်္ဂလိပ်များ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာသောအခါ မေမြို့ (ယခုပြင်ဦးလွင်မြို့) ၌ ဖွင့်လှစ်ထားသည့် အဂင်လိပ် စစ်တပ် ( Burma Regimental Centre ) တွင် ဒုတပ်ရင်းမှူး (ဒုဗိုလ်မှူးကြီး) အဆင့်ဖြင့် ပြန်လည်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်မှူးချုပ် အဆင့်ဖြင့် ၁၉၄၇ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလမှ ၁၉၄၈ ခု၊ ဧပြီလ အထိ တောင်ပိုင်း တိုင်းမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း ၊ ၁၉၄၈ ခု၊ ဧပြီလမှ ဇူလိုင်လ အထိ ဒုတိယ ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်မှ အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော် မှ မဟာသီရိသုဓမ်မ ဘွဲ့ကို လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်) ဘွဲ့ကိုလည်းကောင်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။

၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့မှ စ၍ ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပရေး ကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်တာဝန်ကို ကွယ်လွန်ချိန် အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၉၉၉ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက် ၊ မွန်းလွဲ ၂:၃၅ နာရီတွင် ရန်ကုန်မြို့ ကမာရွတ်မြို့နယ်၊ အင်းယားလမ်း၊ အိမ်အမှတ် ၁၈/စီ နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကြွင်းကျန်သော ရုပ်ကလာပ်ကို ၁၄-၁-၉၉ နေ့ နံနက် ၁၀ နာရီ အချိန်တွင် ယုဒဿန်ဗိမာန်တော် (တက်ကသိုလ်နယ်မြေ) ၌ ဝတ်ပြုကိုးကွယ်ပြီး စော်ဘွားကြီးကုန်း ခရစ်ယာန် သုဿန်၌ ပို့ဆောင်သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်၌ ဇနီး ဒေါ်သန်းရင်နှင့် သားနေထိပ်ဒိုး ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ [1]

ကျမ်းကိုးစာရင်း
---------------

1. ↑  ကြေးမုံသတင်းစာ (၁၄- ၁-၉၉) စာ ၁၁။
**တန်ခိုးကြီးပေ ဦးတေလေ** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

အကြောင်းအရာ
-----------

တန်ခိုးကြီးပေ ဦးတေလေ
--------------------

ပြည်ရွှေလုံမြေပုံတိုင်းငယ်က၊ ပုံနှိုင်းရန်ဂုမ္ဘန်နတ်ကဲ့သို့၊ ရန်သတ္တရဘယ်သူဆိုဝံ့ပါ၊ ဦးရံခိုသံလိုစူးပါတဲ့၊ ရာထူလွန်ဝန်ထောက်တပါးရယ်က၊ မြှောက်စားကာသားအရာမွေးသူမို့၊ အရေးပိုင်သခင်ကြီးငယ်နှင့်၊ မင်းကြီးတွေ မေတ္တာရောက်သည်မို့၊ ချီးမြောက်တဲ့ ဦးတေလေ။  

  

သူခိုးတွေအကုန်ပေါ်ကြအောင်၊ ဖိုးသူတော်အရောင်ဆောင်လို့၊ အတောင်တောင်ချောင်ပခန်းငယ်နှင့်၊ ဝရမ်းတွေဗန့်ကျီကုန်လို့၊ ဤစေပုံရွှေလုံသို့ဆိုက်ပြန်တော့၊ သူပုန်ကိုအကုန်ပိုက်မိအောင်၊ ယုန်လိုက်ရာဝိုက်ကာဆီးလေသို့၊ တိုက်ကြီးပိုင်ဝန်တော်ထောက်ပြန်ရ၊ လွမ်းလောက်သင့်ပေ။  

  

ဗိလတ်စံထပ်မံကြားပြန်တော့၊ လစားငွေခုနစ်ရာအထိ၊ လွန်သဒ္ဓါမေတ္တာစွဲလို့မို့၊ စစ်လဲတော်အရာပေးပါလိမ့်၊ မုလေးသွယ်စပယ်ပွင့်ကဲ့သို့၊ မွှေးလွင့်တဲ့ထုံဝတ်ရေ၊ ဆွတ်လေပြေပျံ့သင်း။  

  

ဘဝတသက်တွင်ဖြင့်၊ ဆထက်ဆယ်လီပ၊ နယ်ဗန့်ကျီဤရွှေလုံထိ၊ နှစ်မြေခုံဝေပုံကောက်ရတဲ့၊ ဝန်ထောက်တော်တိုက်ပိုင်မင်းငယ်က၊ ကြိုင်ဆင်းစုံငွေနံ့သာနှင့်၊ ကြွေခန္ဓာမြေမရဏာပျော်တဲ့၊ ဆရာတော်သင်္ဂြိုဟ်ပွဲတွင်မှ၊ လက်စွဲကိုင်ဆရာလှငဲ့၊ ကြားကြပြီရက်ရှည်လျားသော်ကြောင့်၊ ငွေပြားရေနှစ်ဆယ်ဖြင့်မ ပေပေါ့၊ ကောင်းစရာအကြောင်း၊ အဌာနရယ်က၊ ပေါင်းပဝါ မောင်းရွာပြချင်လှ၊ ပေါင်းဝကျွန်ရင်း။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော ခေါင်းစဉ်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------
**တန်ခူးလ**သည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ပထမဆုံးလဖြစ်သည်။ တန်ခူးလ၏ အမည်ကို စန္ဒြာမာသ ဟုလည်း ခေါ်သည်။ တန်ခူးလတွင် ၂၉ ရက်ရှိသည်။ ရက်မစုံသောလဖြစ်သည်။ တန်ခူးလကို **တန်းခူး**ဟူ၍ရေးသည်လည်း ရှိ၏။ တစ်ခါတစ်ရံ ပျို့၊ ကဗျာတို့၌ **တာကူး**လ ဟူ၍ရေးသည်ကို လည်းတွေ့ရ၏။ တာကူးဟူသောအရေးအသားမှာ မိန်ရာသီမှ မိဿရာသီသို့ ဂြိုဟ် ပြောင်းခြင်းကို စွဲ၍ ရေးသားကြောင်း ဝေါဟာရလိနတ်တဒီပနီကျမ်းပြုစုသူ လှေသင်းအတွင်းဝန်မင်းက ဆိုသည်။ ဤအဆိုကိုလိုက်၍ ဝေါဟာရ၏ ဇစ်မြစ်ကို ရှာဖွေသူတို့က တာကူးမှ တန်ခူးသို့ရွေ့လျားသည်ဟုကြံဆကြ၏။ သို့ရာတွင် ပုဂံကျောက်စာ၏ အရေးအသားတို့ကို အခြေခံ၍ သုတေသနပြုသော ဦးဖိုးလတ်ကမူ တာကူးဟူသောအသုံးအနှုန်းနှင့် တန်ခူးဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် သူ့အဓိပ္ပာယ်နှင့်သူ တခြားစီဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။ တာ သည် အချိန်အခါ၊ ရာသီဥတု၊ နှစ်စသည်တို့ကိုဟောရာ ဤတာကူးဟူသော ဝေါဟာရ၌ နှစ်ကိုရည်ရွယ်သည်။ ထို့ကြောင့် တာကူးလသည် နှစ်ကူးသောလ ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်ဟုဆိုသည်။ တန်ခူးဟူသော ဝေါဟာရ၌ တန်(ဝါ) တန်းသည် ပါဠိ တာလနှင့်အနက်တူသောထန်းဖြစ်သည်။ ခူး ကားဆွတ်ခူး သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် တန်ခူးလဆိုသည်မှာ ထန်းသီး ဆွတ်ခူးသောလဟု မှတ်ယူရမည်ဆိုသည်။ 

တန်ခူးလသည် နှစ်၏အစ၊ နှစ်ဦးလဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် မြန်မာနှစ်ဆန်းတစ်ရက်သည် အခါခပ်သိမ်း တန်ခူးလအတွင်း၌သာကျရောက်သည်မဟုတ်ချေ။ ထို့ကြောင့် နှစ်သစ်မကူးမီ တန်ခူးလတို့၏ ရက်တို့ကို နှောင်းရက်၊ နှစ်သစ်ကူးပြီးနောက် နှစ်ဆန်းစ တန်ခူးလ၏ရက်တို့ကို ဦးရက်ဟုသတ်မှတ်၍ နှောင်းတန်ခူး၊ ဦးတန်ခူးဟူ၍ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မြန်မာနှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့သည် ဧပြီလ ၁၃ ရက်မှ ၁၇ ရက်အတွင်းကျရောက်တတ်သည်။

ခြောက်သွေ့ဒေသများတွင် ထန်းပင်များ များများ စိုက်ပျိုးကြသည့် မြန်မာတို့အတွက် တန်ခူးလ ဆိုသည့် ဝေါဟာရမှာ "ထန်းသီးခူးသည့် လ"ဟု အဓိပ္ပာယ် သက်ရောက်ပြီး သက္ကတဘာသာ "တာလ"မှ ဆင်းသက်သောအမည် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အဆိုပါ ထန်းပင်သည် အိန္ဒိယမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ခရစ်နှစ် အစောပိုင်းလောက်ကပင် ရောက်ရှိခဲ့သည့်အပင် ဖြစ်သည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၏ ရာသီဥတုနှင့်ကိုက်ညီပြီး၊ ခန်းခြောက်ဒေသမှာပင် ကောင်းမွန်စွာပေါက်ရောက်နိုင်စွမ်း ရှိသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်း၊ ရေကန်၊လယ်ကွင်း ဝန်းကျင်တို့တွင် ထန်းပင်များအား အတန်းလိုက်စီပြီး စိုက်ထားလေ့ ရှိသည်။ ထန်းမှထွက်ရှိသည့် ထန်းလျက်ဖြင့် မုန့်အချိုပွဲများကို ပြုလုပ်ကြသကဲ့သို့ ယမကာ အဖျော်ကို ထန်းရည်ဖြင့် ပြုလုပ်ရသည်။ ရှေးမြန်မာတို့သည် မြေ အရောင်းအဝယ် ပြုပြီးသည့်အခါတွင်လည်းကောင်း၊ သားသမီးများ အိမ်ထောင်ချသည့်အခါ အခမ်းအနားတွင်လည်းကောင်း အများသိစေရန် ဖိတ်ကြားပြီး အမဲ၊ ကြက်၊ ဝက်နဲ့ သေရည်ပါတဲ့ စားသောက်ပွဲကြီး ပေးလေ့ရှိကြောင်း ပုဂံခေတ်ဆိုင်ရာ ကျောက်စာအထောက်အထားများအရ သိရှိရသည်။ ထိုသို့သောအခမ်းအနားများတွင် သေရည်နှင့်အတူ ထန်းရည်မှချက်လုပ်သည့် ယမကာ အဖျော်ကိုလည်း သောက်ကြကြောင်း အထောက်အထားများ တွေ့ရသည်။ 

ထို့အပြင်ထန်းရွက်ကိုလည်း အိမ်အမိုး၊ ရဟန်းဆောင်၊ ယပ်တောင်စသည်ဖြင့် အသုံးချကြသေးသည်။ ပေရွက်ကဲ့သို့ပင် ထန်းရွက်ပေါ်၌လည်း စာရေးနိုင်သည်။ ထန်းပင်စည်မှ ဖြစ်သော ထန်းလုံးဖြင့် အိမ်၊ အဆောက်အဦး၊ ကာကွယ်ရေး အတွက် ခံတပ် စသည်ဖြင့် ဆောက်လုပ်အသုံးချကြပါသေးသည်။ ဆည်ဖို့ရာ၌လည်း ထန်းလုံးများကို ဆည်ပိတ်ရာတွင် သုံးပြန်သည်။ တန်ခူးလသည် ခရစ်ပြက္ခဒိန်အရ မတ်လနှင့်ဧပြီလများအတွင်း ကျရောက်ပါသည်။ ကံ့ကော်ပန်း (Mesua ferrea)သည် တန်ခူးလ၏ အထိမ်းအမှတ်ပန်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------



| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
မြန်မာ့ရိုးရာပြက္ခဒိန်၏ လများ |
| --- |
| 
* တန်ခူး
* ကဆုန်
* နယုန်
* ဝါဆို
* ဝါခေါင်
* တော်သလင်း
* သီတင်းကျွတ်
* တန်ဆောင်မုန်း
* နတ်တော်
* ပြာသို
* တပို့တွဲ
* တပေါင်း

 |
ပါးရဲထိုးထားသော ချင်းအဘွားအိုတစ်ဦး
**ပါးရဲထိုးခြင်း**သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများထဲမှ အထူးခြားဆုံးသော ချင်းတိုင်းရင်းသားများ၏ မိရိုးဖလာ အစဉ်အလာ တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ အမျိုးသမီးများ၏ မျက်နှာတွင်သာ ဆေးမင်ကြောင်ခေါ်၊ ပါးရဲခေါ် ပါးမဲထိုးခံရခြင်း ဖြစ်သည်။ ဘုရင်များ၊ မိဘုရား တင်မြှောက် တော်ကောက်ခြင်းကြောင့်ဆိုသော အချက်အလက်များကလည်း သမိုင်းတွင် အတိအလင်းမရှိပါ။ မျက်နှာပေါ်တွင် ဆေးမင်ကြောင်ထိုးခြင်းက အာရှတိုက်၊ အာဖရိက၊ လက်တင်အမေရိက ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအတော်များများတွင် ရှိသော်လည်း အမျိုးသမီးများ၏ မျက်နှာများတွင်သာ သီးသန့်ရွေးချယ်ပြီး ဆေးမင်ကြောင်ထိုးသော အလေ့အထသည် အလွန်ရှားပါးသည်။ ပါးရဲထိုးသော ဒေသများကမူ ပါးမည်းထိုးသည်။ ပါးထိုးသည်ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ မြန်မာများက ထိုးကွင်းရှိမှ ယောက်ျားပီသသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည့် နည်းတူ ချင်းအမျိုးသမီးများကလည်း ပါးရဲရှိမှ မိန်းမပီသသည်ဟု သဘောထားကြသည်။ ချင်းပြည်နယ် အချို့ဒေသများတွင် မျက်နှာတပြင်လုံး အပြည့်မဟုတ်သော `ပါးကြောင်´နှင့် ´ပါးကျား´များလည်း ရှိသည်ဟု သိရသည်။ 

ချင်းတိုင်းရင်းသားများသည် ဘာသာစကား အလွန်ကွဲပြားလွန်း၍ အိမ်ထောင်ပြုရန် ဇနီး၊ မယားရွေးချယ်ရန်အတွက် သတ်မှတ်ခြင်းလား၊ မျိုးနွယ်စုလိုက်ပြီး ဆေးမင်ကြောင်ပုံစံများ ပြောင်းလဲနေတတ်သည်။ မျိုးနွယ်စုတစ်မျိုးတည်းကတော့ ပုံစံခြင်းက တစ်ရွာလုံး အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ တစ်ချိန်က လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲ၍ လူသူအရောက်အပေါက်နည်းသော တောတောင်များတွင် တောင်ယူလုပ်ကိုင်ခြင်း၊ ထင်းခုတ်၊ ရေခပ်ခြင်းများဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း ပြုစဉ်ကာလမျိုး၌ ဤကဲ့သို့မျက်နှာတွင် မိမိလူမျိုးစုအမှတ်အသားကို လူမှန်းသိတတ်စ အမျိုးသမီးငယ်လေးများ၏ မျက်နှာပေါ် ရေးထိုးခြင်းလည်း ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်မည်။

ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း မင်းတပ်၊ မတူပီဒေသ၌ ပါးရဲထိုးပုံမှာ `ငလှိုရွက်´ကို ချေ၍ မီးခိုးမှိုင်းနှင့် ဖျော်ပြီး လူ၏အရေခွံပေါ်တွင် ကြိမ်ဆူးဖြစ်စေ၊ အဖျားမကျိုးနိုင်သော ဆူးတစ်မျိုးမျိုးဖြင့် အသားပေါက်အောင် ထိုးခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် မကွေးတိုင်း၊ စေတုတ္တရာ(မြေပြန့်) ချင်းအမျိုးသမီးများ ပါးရဲထိုးပုံမှာမူ စုတ်ဖြင့် ထိုးခြင်း ဖြစ်သည်။ စေတုတ္တရာမြို့နယ်အတွင်း၌ မရင်းချင်း၊ လုံးပေါချင်း၊ ချင်းပုံချင်း၊ တောင်သူချင်း၊ မင်းကျချင်းတို့ မှီတင်းနေထိုင်ကြရာ ယနေ့အချိန်တွင် အသက် ၄၅-နှစ်အထက် အမျိုးသမီးကြီး တစ်ထောင်ကျော်မျှသာ ပါးရဲရှိပေတော့သည်။

ပါးရဲထိုးသောရာသီမှာ အေးမြသော ဆောင်းရာသီ လေးလ ဖြစ်၏။ သွေးထွက်နည်း၍ သွေးတိတ်မြန်သော ရာသီဥတု ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  လွင်မိုး၏ ကျွန်တော်ခရီးသွားသောအခါ
2. ↑  ဆင်ဖြူကျွန်းအောင်သိန်း၏ မြန်မာ့ထိုးကွင်းမင်ကြောင် ဓလေ့ စာအုပ်မှ ကောက်နှုတ် ရေးသားသည်။
**ကိုလေးလွင်** (၁၉၄၁-၁၉၈၉) သည် မြန်မာလူမျိုး တေးရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မြန်မာသံစဉ်များထဲမှ သန်းထွန်းလေး၏ 'မွေးဌာနီ'၊ 'မမေ့သောအညာ'၊ 'မမပုသိမ်သူ'စသည့် သီချင်းများ ပလေးဘွိုင်းသန်းနိုင်၊ ပုလဲ၊ မြန်မာပြည်သိန်းတန်၊ 
မြသီတာ၊ အယ်လ်ခွန်းရီ၊ တက္ကသိုလ်အေးမောင်၊ 
စိန်လွင်လေး၊ ခင်မောင်ထူး၊ မေခလာ၊ မိုင် စသည့် ခေတ်ပေါ် တေးသံရှင်များအား မြန်မာသံစဉ် ကျောရိုးမပျက်၊ စတီရီယိုတေးသီချင်းများကိုလည်း ရေးစပ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

ငယ်ဘဝ
-----

ရန်ကုန်မြို့၊ ကြည့်မြင်တိုင်တွင် ၁၉၄၁ ခု၊ ဧပြီလ ၂၄ ရက်၌ ဦး အေးချို၊ ဒေါ် သန်းညွန့်တို့က မွေးသည်။ ငယ်မည်မှာ ကျော်ရှိန် ဖြစ်သည်။ 

၁၉၅၅ ခုတွင် ဂီတနယ်သို့ ဝင်ကာ ဂီတမှူးအဖြစ်လုပ်ကိုင်ရင်း သီချင်းများရေးခဲ့သည်။ 

၁၉၈၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။

ကျော်ကြားသော တေးများ
--------------------

* မင်္ဂလာသတင်း
* ကံကော်မြို့တော်
* လှိုင်းပုတ်သံကြောင့် ဗျိုင်း လန့်ပျံသည်
* ကြာလေလေ ခိုင်မြဲလေလေ
* ကြာလေလေ ဝေးမှာ စိုးတယ်
* မမေ့သော အညာ
* ကျနော့်မမ ပုသိမ်သူ
* ခွင့်မပန်ဘဲ သွားပါနဲ့ကွယ်
* သံလွင်ကတော့ စီးမြဲပင်
* ချစ်သူတို့ လျှောက်သောလမ်းကလေး
* ဘယ်သွားနေသလဲ မရွှေဖဲ
* သမင်လိုက်
* တလောကလုံးကို အိပ်ခိုင်းထားချင်တယ်
* ချစ်ခရီးဧရာ
* ကိုကို ယောက်ျားမဟုတ်ဖူး
* မဟာရန်သူ အချစ်တော်ကြီး
* ဒီလိုဒီလိုပါကွယ်
* ယောက်ျားမျက်ရည်
* မိုက်တယ်ဆိုတာ လွယ်ပါတယ်

ကိုးကား
-------


1. ↑  "တေးချစ်သူများမှ တေးချစ်သူများသို့"။ သပြေ တေးမဂ္ဂဇင်း။ ၁၉၇၅၊ စက်တင်ဘာ။ စာ ၃၈။
**အရှင်ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇ** သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်တွင် မကြောက်မရွံ့ ခြင်္သေ့ဟောက်သံကဲ့သို့ ရဲရဲတောက်သော စကားကို ပြောဆိုသည့် ရဟန်းတို့တွင် အသာဆုံး အမြတ်ဆုံး ဧတဒဂ် ရသည်။

ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇ
---------------

အမည်မှာ ဘာရဒွါဇ ဖြစ်၏။ ပုဏ္ဏားမျိုးရိုး ဖြစ်သည်။ ဗေဒင်သုံးပုံကို သင်ကြားတတ်မြောက်၍ ပုဏ္ဏားငါးရာတို့ကို လှည့်လည်သင်ကြားပြသကာ ဆရာလုပ်၏။ ရောက်ရာအရပ်တွင် အစာထမင်းတို့ကို မျှော်ကာတောင့်တလျက်ရှိသောကြောင့် **ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇ** ဟုတွင်၏။

ဘုရားရှင်နှင့် တွေ့ဆုံခြင်း
---------------------------

ရာဇဂြိုဟ်တွင် မြတ်စွာဘုရား၏ တရားကို နာကြားရကာ ရဟန်းပြု၏။ မထေရ်သည် ကြီးမားသော အိုးကင်းသပိတ်ဖြင့် ယာဂုလည်း အပြည့်သောက်၏။ မုန့်လည်း အပြည့်စား၏။ ဆွမ်းလည်း အပြည့်ဘုဉ်းပေး၏။ မထေရ်၏ အစားကြီးသည့်အကြောင်းကို ရဟန်းတို့က မြတ်စွာဘုရားရှင်အား ပြောပြသဖြင့် သိရလေသည်။

မထေရ်၏ သပိတ်
------------

မထေရ်သည် သူ၏ ကြီးမားသည့် သပိတ်ကို ခုတင်အောက်တွင် ထား၏။ နေ့တိုင်း အသွင်းအထုတ်ပြုရာ သပိတ်သည် အနာရေးများ ပြတ်ကုန်သည်။ ထို့ကြောင့် သပိတ်ကြီးသည် တစ်ခွက်ချက်ခန့်သာ ဆံ့တော့သည်။ ဤသည်ကို အကြောင်းပြုကာ မြတ်စွာဘုရားလည်း သပိတ်အိတ်ကို အသုံးပြုရန် ခွင့်ပြုလိုက်သည်။

ရဟန္တာဖြစ်ခြင်း
---------------

မထေရ်သည် တရားကို ကြိုးစားအားထုတ်ရာ အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာဖြစ်တော်မူ၏။ မထေရ်သည် ရဟန္တာဖြစ်သောအခါ ကျောင်းတိုက်တစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ကူးကာ ရဟန်းတို့အား "မဂ်တရား၊ ဖိုလ်တရားတို့၌ သံသယရှိသောသူတို့သည် မိမိအား မေးစမ်းပါ" ဟု မကြောက်မရွံ့ ခြင်္သေ့ဟောက်သံကဲ့သို့သော အသံဖြင့် ပြော၏။ မထေရ်မြတ်သည် ကောသမ္ဗီပြည့်ရှင် ဥတေနမင်းကြီးကို သရဏဂုံတည်သူ ဥပါသကာ ဖြစ်အောင် တရားဟောကြားခဲ့သည်။

ဧတဒဂ်ရခြင်း
-----------

မြတ်စွာဘုရားသည် ငါဘုရား၏ သားတော်ရဟန်းတို့တွင် မကြောက်မရွံ့ ခြင်္သေ့ဟောက်သံကဲ့သို့ ရဲရဲတောက် စကားကိုပြာဆိုသည့်အရာတွင် ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇ သည် အသာဆုံး အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သည်ဟု ဧတဒဂ်ပေးတော်မူ၏။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4 5 6  သာသနာတော်ထွန်းကားပြန့်ပွားရေးဦးစီးဌာန (၂၀၀၅)။ *ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်း တစ်ယောက်*။ pp. ၆၂၂၊ ၆၂၃။
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

တန်ခိုး ပြာဋိဟာသည် ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယ, အာဒေသနာပါဋိဟာရိယ, အနုသာသနီပါဋိဟာရိယအားဖြင့် ၃-မျိုးပြားသည်။

ပါဋိဟာရိယ ၃-မျိုး
-----------------

ထိုတွင် တစ်ယောက်တည်းက အများဖြစ်ခြင်း, အများဖြစ်လျက် တစ်ယောက်တည်းဖြစ်ခြင်း စသော အထူးထူးသော တန်ခိုးပြာဋိဟာသည် **ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယ**မည်၏။ 

သူတစ်ပါးတို့၏စိတ်, အကြံအစည်ကို-ညွှန်းပြခြင်း-ညွှန်ပြ၍ တရား ဟောခြင်းသည် **အာဒေသနာပါဋိဟာရိယ**မည်၏။ 

ဤသို့ကြံစည် စိတ်ကူးပါလော့၊ ဤသို့မကြံစည်လင့်၊ ဤတရားကို ပယ်စွန့်လော့၊ ဤတရားသို့ ရောက်၍ နေလော့ စသည်ဖြင့် ဆုံးမခြင်းသည် **အနုသာသနီပါဋိဟာရိယ**မည်၏။

ကဿပညီနောင် ရသေ့တထောင်
---------------------

ရသေ့ညီနောင် ရှင်တစ်ထောင်တို့အား ဘုရားရှင် တန်ခိုးပြာဋိဟာပြတော်မူရာဝယ် ငါးရာသော ထင်းတုံးတို့ကို ရသေ့များ ခွဲ၍မရခြင်း၊ တပြိုင်နက်အံ့ဩဘွယ်ရာ ကွဲကြခြင်း၊ ရသေ့များ မီးမွှေး၍ မရခြင်း၊ တပြိုင်နက် အံ့ဩဘွယ်ရာ မီးတောက်လောင်ခြင်း၊ ရသေ့များ မီးကို မငြိမ်းသတ်နိုင်ခြင်း၊ တပြိုင်နက် အံ့ဩဘွယ်ရာ မီးငြိမ်းခြင်း၊ မီးအိုးကင်း ငါးရာတို့ကို ဖန်ဆင်ခြင်း၊ ဤ ရပ်ရပ်သော ထူးခြားချက်တို့မှာ မြတ်စွာဘုရား၏ အဓိဋ္ဌာန်ကြောင့်ပင် ဖြစ်ကုန်၏။ ဤနည်းဖြင့် ဥရုဝေလ တောအုပ်အတွင်း၌ ကဿပညီနောင် ရသေ့တထောင်တို့အား ချေချွတ်ရန် မြတ်စွာဘုရား ဖန်ဆင်းတော်မူအပ်သော တန်ခိုး ပြာဋိဟာတို့မှာ ပါဠိတော်၌ တိုက်ရိုက်ဖော်ပြအပ်သော (၁၆)ပါး၊ တိုက်ရိုက် မဖော်ပြအပ်သော (၃၅၀၀)ပါး၊ ပေါင်း (၃၅၁၆)ပါးတို့ဖြစ်ကုန်၏။ 

ဇိနတ္ထပကာသနီ၌ကား ဥရုဝေလ စသော ရသေ့တို့ကို ဆုံးမရာ၌ ပြာဋိဟာပေါင်းကား (၁၅၀၆)ပါး ရှိသတည်းဟုဆိုသည်။ 

မဟာဝါပါဠိတော်နိဿယ (ဝေယံဘုံသာမူ) ပထမ အုပ်၊ ၁၀၁-၌ နဂါးကို ဆုံးမတော်မူသည်မှ စ၍ (၁၆)ပါးသော ပြာဋိဟာတို့ကား ဤ၌ မဆို၊ ထိုပြာဋိဟာတို့နှင့် တကွသော်ကား (၃၅၁၆)ပါးတည်း-ဟု လာသည်။

ပါဋိဟာရိယအဓိပ္ပါယ်
------------------

ဆန့်ကျင်ဘက်တို့ကို ပယ်မြစ်တတ်သောကြောင့် ပါဋိဟာရိယဟုခေါ်သည်။  (တနည်း) နောက်၌-တဖန်-ဖြစ်စေအပ်သောကြောင့် ပါဋိဟာရိယ ဟုခေါ်သည်။

အဂ္ဂသာဝကတို့၏ အလေ့အကျင့်
------------------------

အထူးထူးသော တန်ခိုးတို့ကိုပြ၍ ဆုံးမခြင်းသည် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်ထေရ်၏ အလေ့အကျင့်ဖြစ်သည်၊ သူတစ်ပါးတို့၏ အကြံစည်ကို သိ၍ ဆုံးမခြင်းသည် အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်၏ အလေ့အကျင့် ဖြစ်သည်။

ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်
---------------

ယမိုက်ပြာဋိဟာ

### ကိုးကား

1. ↑  တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၄-အပိုင်း-၃
2. ↑  ဒီ၊၁၊၂၀၆-၈။ ဒီ၊၃၊၁၈၄။ အံ၊၁၊၁၇၀။
3. ↑  မဟာဗုဒ္ဓဝင်၊ ဒု-တွဲ၊ ၅၅၇-၈။ သာရတ္ထ၊၃၊၂၀၈။
4. ↑  ဇိနတ္ထ၊၁၀၇။
5. ↑  ဒီ၊ဋီ၊၁၊၃၇၈။
6. ↑  အံ၊ဋီ၊၁၊၁၃၉။
**ကိုလံဘိုအမျိုးသားပြတိုက်** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကိုလံဘိုမြို့ရှိ ပြတိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကိုလံဘိုမြို့တွင် ပြတိုက်နှစ်ခုရှိသည်။ ဤပြတိုက်သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးပြတိုက် ဖြစ်သည်။ ဗဟိုအစိုးရ၏ အမျိုးသားပြတိုက်ဌာနက ဤပြတိုက်ကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။ ကိုလံဘိုပြတိုက်တွင် နိုင်ငံတော်၏ မင်းမြောက်တန်ဆာများကဲ့သို့သော သီရိလင်္ကာအတွက် အရေးကြီးသည်များကို ပြသထားသည်။ Kandyan monarchs ၏ ပလ္လင်နှင့် သရဖူးများကိုလည်း ပြသထားသည်။ ထို့အပြင် အခြားပြသထားသည့် ပစ္စည်းများသည်လည်း သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၏ ရှေးခေတ်သမိုင်းကြောင်းကို ပြောပြနေသယောင် တည်ရှိသည်။

သမိုင်း
-------

၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် မြင်တွေ့ရပုံ
အစပိုင်းတွင် ပြတိုက်ကို ကိုလံဘိုပြတိုက်ဟု ခေါ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းကို ၁၈၇၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ တည်ထောင်သူမှာ ထိုအချိန်က ဗြိတိသျှ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၏ အစိုးရ Sir William Henry Gregory ဖြစ်သည်။ အများပြည်သူဆိုင်ရာလုပ်ငန်းများဌာနမှ ဗိသုကာရှင် James G. Smither (1833–1910) က အဆောက်အဦအား အီတလီဗိသုကာပုံဖြင့် ဆောက်လုပ်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်မှု ပြီးစီးခဲ့ပြီး နောက်နှစ်တွင် ပြတိုက်သည် ၎င်း၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို စတင်ခဲ့သည်။

Colombo, Colombo Customs, Old Town Hall in Pettah, Galle Face Hotel, Victoria Arcade, Finlay Moir building, the Clock Tower, Batternburg Battery နှင့် အခြားအဆောက်အဦများစွာတို့သည် ယနေ့အချိန်ထိ (၂၀၁၁) တိုင် တည်ရှိနေသေးသည်။ Old Town Hall in Pettah သည် ယခုအချိန်တွင် စည်ကားသည့် ဈေးတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေပြီး ၎င်းကို စုစုပေါင်း စတာလင်ပေါင် ၆၈၉ ဖြင့် စာချုပ်ချုပ်ဆို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* Sri Lanka National Museum website Archived 1 December 2020 at the Wayback Machine.

ကိုးကား
-------

1. ↑  "ICTA & National Museum launch Sri Lanka museums mobile app"၊ Lanka Business Online၊ 15 March 2017။ 12 October 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Silva၊ Dhananjani။ "Swords and fire power add to new-look museum"၊ 22 March 2009။ 12 October 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Jayawardane၊ Ishara။ "Magnificent historical haven"၊ 12 October 2017။ 12 October 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**တန်ဂု** ( တန်ဂု: တန်ဂူ၊ တရုတ်: ထန့်ကူ သည် တရုတ်ပြည် အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ ရှေးဟောင်းတိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်၍ တန်ဂုအင်ပါယာအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သော အနောက်ရှားနယ်တွင် တစ်ချိန်က ပြောဆိုကြသည်။ ထိုလူမျိုးတို့၏ စကားကိုအချို့ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ချီအန်ဂျစ် ဘာသာစကားအဖြစ်သတ်မှတ်ထားပြီး ထိုစကားထဲတွင် ချီအန်မြောက်ပိုင်း၊ချီအန်တောင်ပိုင်းဘာသာစကားများ နှင့် အဂျာလ်ရောင်း ဘာသာစကားများ အကျုံးဝင်ပါသည်။ 

တန်ဂုသည် အနောက်ရှားနယ်၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး (တိဘက်ဘာသာဖြင့် မိညာဂ် နှင့်တရုတ်ဘာသာဖြင့် မိယောဝ်ဟု ခေါ်ကြသည်။) ၁၁ရာစုတွင် တန်ဂုလူမျိုးများက အနောက်ရှားနယ်ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး စုန့်မင်းဆက် ထံမှလွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့သည်။ ၁၂၂၆ခုနှစ်ရောက်သည့်အခါ အနောက်ရှားနယ်သည် ဂျင်ဂျစ်ခန်း၏ ကျူးကျော်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ 

တန်ဂုဘာသာစကားတွင်ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ၊ တန်ဂုအက္ခရာ ရှိသည်။

ကိုးကားချက်များ
---------------

1. ↑  Nordhoff၊ Sebastian; Hammarström၊ Harald; Forkel၊ Robert; Haspelmath၊ Martin, eds. (2013)။ "Tangut"။ *Glottolog*။ Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology။
2. ↑  van Driem၊ George (2001)။ *Languages of the Himalayas, Volume One*။ BRILL။ ISBN 90-04-12062-9။
3. ↑   "IDP News Issue No. 2"  (January 1995). *IDP Newsletter* (2): 2–3. ISSN 1354-5914. Retrieved on 2009-07-03.
စာကူးစက်ဆိုသည်မှာ စာကိုသာမက ရုပ်ပုံများကိုပါ မိတ္တူ 
ပေါင်းများစွာ ကူးယူနိုင်သော စက်ဖြစ်သည်။ စာကူးစက်ဟူ၍ 
ခေါ်ရသော်လည်း အချို့ကိရိယာများမှာ စက်မပါချေ။ အလွယ် 
ဆုံးသော စာကူးနည်းမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ အအေးခံထားသော 
ကျောက်ကျောပြင်ပေါ်သို့ စာကူးမင်ဖြင့် ရေးထားသည့် စက္ကူ 
ကို မင်သားဖက်မှ ဖိပေးလိုက်ရ၏။ ထိုနောက် ခပ်ပွပွ ဗလာ 
စက္ကူများကို ယင်းကျောက်ကျောပြင်ပေါ်သို့ ဖိကာဖိကာ မိတ္တူ 
များကို ရယူနိုင်သည်။ သို့သော် တစ်ကြိမ်လျှင် မိတ္တူ ၅ဝ ခန့် 
ထက် ပို၍ ကူးမရပေ။ ဟက်တိုဂရမ်ခေါ် စာကူးကိရိယာမှာ 
ဤနည်းမျိုးပင် ဖြစ်၏။

မိတ္တူကူး မင်စက္ကူများကို အသုံးပြုခြင်းသည်လည်း စာကူး 
ခြင်းပင် ဖြစ်သည်ဟု အချို့က ယူဆကြ၏။ ယခုအခါ အများ 
ဆုံး အသုံးပြုသည့် စာကူးနည်းမှာ စာကူးရန် စီမံပြုလုပ်ထား 
သော ဖယောင်းစက္ကူ (wax paper)ပေါ်၌ စာကို လက်နှိပ်စက်ဖြင့် ရိုက်ပြီး 
သော်၎င်း စာ သို့မဟုတ် ပုံစံများ၊ ရုပ်ပုံများကို လက်ရေးဖြင့် 
ရေးပြီးသော်၎င်း ထိုဖယောင်းစက္ကူကို တစ်ဖန် စာကူးစက်ပေါ် 
တွင်တင်ကာ မိတ္တူ အမြောက်အမြား ကူးသည့်နည်း ဖြစ်၏။

ထိုနည်း၏ သဘောမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ ဖယောင်းစက္ကူကို 
လက်နှိပ်စက်ဖြင့် ရိုက်သောအခါဖြစ်စေ၊ စာကူးရန်အတွက် 
အသုံးပြုသည့်ကလောင်ဖြင့် ရေးသောအခါဖြစ်စေ၊ ဖယောင်း 
စက္ကူ၌ ထုတ်ချင်းခပ် မပေါက်ရုံကလေးမျှရှိသော စာလုံးရာ 
သို့မဟုတ် ရုပ်ပုံများထင်၍ ကျန်ရစ်လေသည်။
ထိုမိတ္တူဖယောင်းစက္ကူကို စာကူးစက်ပေါ်သို့ တင်၍ ရိုက် 
လိုက်သောအခါ ဖယောင်းစက္ကူအောက်မှ မင်ဆွတ်ထားသည့် 
အဝတ်မှာ မင်များသည် ထုတ်ချင်းခပ်နီးပါးဖြစ်သော နေရာ 
များမှ စိမ့်ဝင်ကာ စာကူးစက်ထဲရှိ စက္ကူများကို ထင်စေလေ 
သည်။ ဗိသုကာများ အသုံးပြုသော အိမ်ပုံစံများ၊ မြေပုံများ 
ကူးရာ၌ ပိတ်ချောဆီစိမ် ပုံကူးစက္ကူပေါ်တွင် မင်နက်ဖြင့် 
ပထမရေးဆွဲရသည်။ ထိုနောက် ယင်းပုံကူးစက္ကူကို ဓာတ်ဆေး 
ဖြင့် သုတ်လိမ်းထားသည့် စက္ကူပေါ်၌ ထပ်၍ဖြန့်ကာ အလင်း 
ရောင်ကို ပြရ၏။ ထိုအခါ မင်နက်ကြောင့် အလင်းရောင် မဝင် 
နိုင်သောနေရာတို့သည် ဖြူ၍ ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီးလျှင် ကျန်အလင်း 
ရောင် မိသွားသော နေရာတို့မှာ ပြာ၍ ကျန်ရစ်သည်။ ဤ 
အကြောင်းကြောင့် လိုရာပုံစံများသည် ဓာတ်ဆေးသုတ်ထား 
သော စက္ကူပေါ်တွင် ပေါ်၍လာလေသည်။ ထိုနည်းဖြင့် အိမ်ပုံစံ 
များ၊ မြေပုံများကို အလိုရှိသလောက် ကူးယူနိုင်၏။ သို့သော် 
ဤနည်းကိုလည်း စာ သို့မဟုတ် ပုံကူးနည်းဟု ဆိုကြ၏။

ဤနည်းအလားတူ ဓာတ်ပုံဖြင့် စာ သို့မဟုတ် ရုပ်ပုံများကို 
ကူးယူနိုင်၏။ ဗိသုကာများ အသုံးပြုသော အိမ်ပုံစံများ၊ မြေပုံ 
များကို မိတ္တူကူးရာ၌ ရရှိသော ပုံစံပြာများမှာ ဓာတ်ပုံကူးသော 
နည်းမျိုးနှင့် သဘောချင်း အတူတူပင် ဖြစ်၏။

  

ရှေးကမူ အလိုရှိသော စာများ၊ပုံစံများ၊ ရုပ်ပုံများကို ဓာတ်ပုံ 
ရိုက်ပြီးလျှင် လိုသည့်အရွယ်ကို ကူးချဲ့ကြ၏။ ယခုမူ မိုက္ကရို 
ဖလင်နည်းကို အသုံးပြုလာကြ၏။ မိုက္ကရိုဖလင်နည်းဖြင့် 
စာကူးပုံမှာ လိုအပ်သော စာတမ်း၊ ရုပ်ပုံ၊ ပုံစံများကို လက် 
နှစ်လုံး ခန့်မျှသာ ဓာတ်ပုံဖလင်ကော်ပြားဖြင့် ချုံး၍ တစ်ဆက် 
တည်း ရိုက်ကူးခြင်းပင် ဖြစ်၏။ ဤသို့ ကူးထားသော စာနှင့် 
ရုပ်ပုံတို့ကို ကြည့်ရှုလိုသော် အခွေလိုက် သိမ်းဆည်းထားသော 
ဓာတ်ပုံကော်ပြားများကို ပြစက်ဖြင့်ပြကာ ကြည့်ရှုရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)