* စေတီပုထိုးအမှတ် = ၅၇၇/၃၀၆−က

**နန္ဒာမညာဂူဘုရား**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံရှိ မင်းနန်သူရွာ၊ သမ္ဘူလဘုရားအနီးတွင် တည်ရှိသည်။ စေတီပေါက်လိုဏ်တစ်ဆင့် ဂူဘုရားဖြစ်ပြီး အေဒီ ၁၃ ရာစုတွင် တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။

ဘွဲ့အမည်ခေါ်ဆိုပုံ
------------------

**နန္ဒာမညာ**ဟူသော စကားသည် *အနန္တပညာ* ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်၏။ အနန္တပညာ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ မြတ်စွာဘုရားသခင်၏ အဆုံးအစမရှိသော ပညာဉာဏ်ဖြစ်သည်။ ပုဂံ အာနန္ဒာဂူဘုရား အမည်နှင့် ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ပုဂံနရသီဟပတေ့မင်းလက်ထက် သခင်အနန္တပညာဘွဲ့ရှိသော မဟာထေရ် သီတင်းသုံးရာ ဥမင်တစ်ခုလည်း ထိုအနီးတွင် ရှိသည်။ ထိုဥမင်အတွင်းမှ (၁၈) ဖေဖော်ဝါရီ (၁၂၆၀)[] ဟု ရေးထိုးထားသည့် ကျောက်စာတွင် "မြတ်ကြီးဥမင် သခင်အနန္တပညာ" ဟူသည့် အမည်ကို တွေ့ရသည်။ ထို မထေရ်ကို အကြောင်းပြု၍ ဥမင်နှင့် ကပ်လျက်တည်ရှိသော ဂူဘုရားကိုလည်း အနန္တပညာဂူဘုရား ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြရာမှ ကာလကြာသောအခါ နန္ဒမညာ ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဤဘုရားသည် အရှေ့ဘက်မုခ်လှည့် လိုဏ်ဂူငယ်ဖြစ်၍ အရှေ့ဂူဘုရားဟုလည်း ခေါ်ကြလေသည်။

ဗိသုကာလက်ရာများ
---------------

နန္ဒာမညာဂူသည် အုတ်ခုံပေါ်တွင်ရှိ၍ ဂူသည် အရှေ့ဘက်သို့ မုခ်လှည့်လျက် ပေါင်းကူးအာရုံခံငယ် ရှိသည်။ ဂူအထက်ပစ္စယာများ အပေါ်တွင် စေတီတည်ထားသည်။ (၁၃) ရာစုနှစ်က လက်ရာများ ဖြစ်လေသည်။ 
  

လိုဏ်ဂူအတွင်း၌ ပလ္လင်ပေါ်ရှိ ရုပ်ပွားဆင်းတုသည် ပျက်စီးလျက် ရှိသည်။ ဤဘုရား၌ ထူးခြားချက်မှာ ဂူအတွင်း နံရံပေါင်းကူးတံကဲ နောက်ခံများတွင် ပုဂံခေတ် ဆေးရေးပန်းချီ လက်ရာများ တွေ့ရသည်။ ကနုတ်ပန်း၊ ပန်းလိပ်ပန်းခွေအလှများ အရုပ်များကိုလည်း အဆန်းတကြယ် တွေ့ရသည်။ နန္ဒမညာ ဂူဘုရားအတွင်း ဘေးဆောင်အခန်းများနှင့် အာရုံခံခန်းမ၏ ပေါင်းကူးမျက်နှာကြက်တွင် ပန်းခက်ပန်းနွယ်များ၊ နံရံတွင် သစ်ရွက်ပုံ ပန်းတန်းများ၊ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားပုံများ၊ စေတီပုံများ၊ အလယ်ဗဟို ဂန္ဓကုဋီတိုက် ပေါင်းကူး မျက်နှာကြက်တွင် ကျက်တငိုအဝိုင်း လေးထောင့်ကွက်နှင့် စက်ဝိုင်းကွက်များအတွင်း ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားပုံများ၊ တောင်ဘက်နံရံ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားပုံအောက်တွင် အရည်းကြီးတို့ထံ ပန်းဦးလွှတ်ပူဇော်ပွဲပုံ[]ရှိသည်။

ဗုဒ္ဓဝင်မှ မယ်တော် မာယာ သားဖွားခန်း၊ သိဒ္ဓတ္တမင်းသား ဆံတော် ပယ်ခန်း၊ ယမကပြဋိကာပြခန်း စသည်တို့ကို တွေ့ရသည်။ မာရ်နတ်၏ သမီးများအရွယ် အမျိုးမျိုးကို ပုဂံခေတ်အမျိုးသမီးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုအတိုင်း ရေးဆွဲထားသည်။ ပုဂံခေတ် လက်ရာအမြောက်ဆုံး နံရံဆေးရေး ပန်းချီများကို တွေ့နိုင်လေသည်။ ဗြိတိသျှခေတ်က ကျောက်စာဝန်အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သော ချားဒူရွိုင်ဆဲလ်က ဘုရားသုံးဆူနှင့် နန္ဒမညာ ဂူဘုရားအတွင်းမှ ပန်းချီများသည် အရည်းကြီး ရဟန်းတို့နှင့်လည်း​ကောင်း၊ တန္တရအယူဝါဒနှင့်လည်း​ကောင်း သက်ဆိုင်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ နန္ဒမညာ ဂူဘုရားအပြင်ဘက် မျက်နှာစာရှိ အင်္ဂတေပန်းတော့ လက်ရာ အနည်းငယ်သာ ကျန်တော့သည်။[]

ကိုးကား
-------

1. ↑  ဦးကျော်အောင်(စာတည်းမှူး)၊ တက္ကသိုလ် ဘာသာပြန်နှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးဌာန၊အဆင့်မြင့်ပညာဦးစီးဌာန - ပုဂံစေတီပုထိုးများ

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
ပုဂံ |
| --- |
| သမိုင်းကြောင်း | 
* ပုဂံခေတ်
* ပုဂံမင်းဆက်
* ပုဂံခေတ်ကဗျာ
* မြစေတီကျောက်စာ
* တန္တရအယူဝါဒ

 |
| စွယ်တော်လေးဆူ | 
* ရွှေစည်းခုံစေတီ
* တန့်ကြည့်တောင်စေတီ
* လောကနန္ဒာစေတီ
* တုရင်တောင်စေတီ

 |
| ဘုရားပုထိုးများ | 
* ဂူပြောက်ကြီး (ဝက်ကြီးအင်း)
* ဂူပြောက်ငယ် (ဝက်ကြီးအင်း)
* ဆပဒစေတီ
* ကျောက်ဂူဥမင်ဘုရား
* ကုန်းတော်ကြီးဂူဘုရား
* သကျမုနိဂူဘုရား
* ထီးလိုမင်းလိုဘုရား
* အာနန္ဒာဘုရား
* ရွှေဂူကြီးဘုရား
* သံတော်ကြားဘုရား
* သဗ္ဗညုဘုရား
* ဓမ္မရံကြီးဘုရား
* ရွှေဆံတော်စေတီ
* ရှင်ပင်သာလျောင်း
* မင်္ဂလာစေတီ
* ပုထိုးသားများဂူဘုရား
* ကန်တော့ပလ္လင်ဘုရား
* မဟာဗောဓိစေတီ
* ဗူးဘုရား
* ဂူပြောက်ကြီး (မြင်းကပါ)
* ဂူပြောက်ငယ် (မြင်းကပါ)
* မြင်းကပါစေတီ
* ပေါ်တော်မူဘုရား
* မနူဟာဘုရား
* နန်းဘုရားကျောင်း
* အပယ်ရတနာဘုရား
* နဂါးရုံဂူဘုရား
* စိမ်းညက်အစ်မဘုရား
* စိမ်းညက်ညီမဘုရား
* နန္ဒာမညာဂူဘုရား
* သမ္ဘူလဘုရား
* ဘုရားသုံးဆူ
* လေးမျက်နှာဂူဘုရား
* ဓမ္မရာဇိကဘုရား
* စူဠာမဏိဘုရား
* မြစေတီ
* ပြဿဒါးကြီး (ပြဿဒ်ကြီး)
* အလိုတော်ပြည့်ဂူဘုရား
* ရှင်မထီးဘုရား
* ငကျွဲနားတောင်းစေတီ
* လောကထိပ်ပန်ဘုရား
* စိုးမင်းကြီးစေတီ
* ဖက်လိပ်ဘုရားများ
* စေတနာကြီးဘုရား (စည်စနာ)
* ဂူပြောက် (ဗိုလ်ချိုမိဂူပြောက်)
* တရုတ်ပြေးဘုရားကြီး
* ရပ်စောက်ဂူဘုရား
* တောင်ပုံလောကနာထ ဂူဘုရား
* တိုင်းချွတ်ဂူဘုရား
* ပုတ္တလင်ပုထိုး
* မြင်းပြဂူဘုရား
* ကျဆင်းဂူဘုရား
* အဇ္ဇဂေါဏဂူဘုရား
* ငလူးဂူဘုရား
* စောလှဝန်းဂူဘုရား
* မလာဖြစ်ဂူဘုရား
* မလုံးဖြစ်ဂူဘုရား
* လက်ပွတ်ကန်ဂူဘုရား
* သင်္ကန်းရုံဂူဘုရား
* သမန်းဂူဘုရား
* ဇံသီးဂူဘုရား
* ထောက်လှော်ကားဂူဘုရား
* တပ်ခလေးဂူဘုရား
* ပိန္နဲဂူဘုရား
* ဇေယျသွတ်ဂူဘုရား
* ကဇွန်းအိုဘုရား
* သုံးနယ်ခြားဂူဘုရား
* ဆင်များရှင်ဘုရား
* ရှင်ပင်သက်ရှည်ဘုရား
* သက်တော်ရစေတီတော်
* ထီးတန်ဆောင်ဘုရား
* ငှက်ပစ်တောင်ဘုရား
* နရသီဟပတေ့မင်းကောင်းမှုဘုရား
* အိမ်ရာကျောင်းငါးမျက်နှာ
* တန်ဆောင်းဂူဘုရား
* မြေပုံသာဘုရားလှ(လောကမုနိ)
* တာမနိဘုရား
* ချောက်ဘုရားလှ
* ချောက်ဘုရားလှငယ်
* ဂူနီဘုရား

 |
| အထင်ကရ နေရာများ | 
* ပုဂံမြို့ဟောင်း
* ပုဂံမြို့သစ်
* ပုဂံရှေးဟောင်းသုတေသနပြတိုက်
* ပုဂံနန်းတော်ရာ
* သရပါတံခါး
* ငှက်ပစ်တောင်
* မြင်းကပါ
* ဥပါလိသိမ်
* နတ်လှောင်ကျောင်း
* ရှင်အာနန္ဒာအုတ်ကျောင်း
* ကျန်စစ်သားဥမင်
* မြကန် -ပိဋကတ်တိုက်
* မီးမလောင်ကျောင်း
* စိုးမင်းကြီးကျောင်း
* အာမနာကျောင်း -ဖွားစောရွာ -မင်းနန်သူရွာ
* သူဌေးမုခ်ဂူ
* ကျောက်စာဂူ
* စာသင်ဂူ
* တုရင်တောင်
* မြကန်စက္ကူတိုက်
* တန့်ကြည့်တောင်
* သမီးဝှက်ဥမင်နှင့် မြားသဂူ
* သီရိပစ္စယာ

 |