recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **၁၈၈၅** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| မေလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ | ၃၁ |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

(၃၁) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
**အလစ်သုတ်ခြင်း** သည် ရာဇဝတ်မှုမြောက်သော လုပ်ဆောင်ချက်တမျိုးဖြစ်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ၊ တောင်အမေရိကနှင့် ဥရောပတောင်ပိုင်းတို့တွင် အဖြစ်များသည်။ လမ်းသွားလမ်းလာများ၏ ပုဂ္ဂလပိုင်တို့အား လုပြေးသည့်နည်းဖြင့် အဓမ္မခိုးယူခြင်းတည်း။

ပုံမှန်အားဖြင့် ခိုးသား ၂ ယောက်တို့ ပေါင်းလုပ်တတ်သည်။ ရှောင်ရတိမ်းရလွယ်စေရန် ဆိုင်ကယ် သို့ အင်ဂျင်တပ်စက်ဘီးဖြင့် လှုပ်ရှားလေ့ရှိသည်။ တဦးက ယာဉ်ကိုမောင်းပြီး ကျန်တဦးက အလစ်သုတ်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်သည်။ အာရုံပြောင်းနိုင်သော လူစုလူဝေးများသည့်နေရာတွင် တဦးတည်းလည်း လှုပ်ရှားတတ်သည်။ ယာဉ်မလို။

အာဂျင်တီးနား
------------

အာဂျင်တီးနား၌ ဤနည်းဖြင့် ရာဇဝတ်မှုကျူးလွန်သည်မှာ ၂၀၀၈-၀၉ ကာလ၌ ၁၁၈% အထိ မြင့်လာသည်။ ဆိုင်ကယ်များ အလွယ်ဝယ်နိုင်ခြင်းသည်လည်း အကြောင်းတချက်ပင်။

မလေးရှား
--------

မလေးရှား၌ အလစ်သုတ်သမားတို့ကြောင့် အသက်အန္တရာယ်ရသည်ပင် ရှိသည်။ လက်ပွေ့အိတ်ကို ကိုင်ထားပါက ဆိုင်ကယ်ဖြင့် အတင်းလုသောကြောင့် ဒရွတ်တိုက်ပါကာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်း၊ အခြားယာဉ်တို့နှင့်တိုက်ကာ အသက်အန္တရာယ်ဖြစ်ခြင်းတို့တည်း။ အလစ်သုတ်သမားတို့ကို ဖမ်းမိပါက ဥပဒေဘက်တော်သားတို့ အနီး၌မရှိလျှင် ပတ်ဝန်းကျင်လူထုက ကိုယ်ထိလက်ရောက် စီရင်တတ်သည်။
The vihara of the temple
**လီယမ်စေတီကျောင်းတော်** (ထိုင်း: วัดเจดีย์เหลี่ยม; အင်္ဂလိပ်: Wat Chedi Liam)သည် ယခင်က **ကူခမ်းကျောင်းတော်** (ထိုင်း: วัดกู่คำ; အင်္ဂလိပ်: Wat Ku Kham) အဖြစ် သိခဲ့ကြသည်။ ရွှေဆင်းတုကျောင်းတော်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် [[]ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ ချင်းမိုင်မြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည့် Wiang Kum Kam ရှေးဟောင်းမြို့တော်တွင် တည်ရှိသည်။

Shrine to Brahma in the grounds of Wat Chedi Liam. Chedi Liam is visible at rear.
Detail view of the crest of Chedi Liam.
Full height view of Chedi Liam.
Partial height view of Chedi Liam.
Modern, restored main hall with Chedi Liam visible to rear.

သမိုင်း
-------

ကျောင်းတော်ကို စီ ၁၂၈၇ တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ Mangrai မင်းသည် မြို့အသစ်ဖြစ်သည့် ချင်းမိုင်ကို တည်ထောင်ပြီးနောက်ပိုင်း LanNa အစောပိုင်းကာလအထိ အသုံးပြုလျက် ရှိခဲ့သည်။

### ပြင်ဆင်မွမ်းမံခြင်း

လက်ရှိအချိန်မြင်တွေ့နေရသည့် အဆောက်အဦများသည် ၁၉၈၀ စီအီးက မြန်မာနိုင်ငံသားကုန်သည်တစ်ဦးက ပြင်ဆင်မွမ်းမံခဲ့သည်များ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ပြင်ဆင်မွမ်းမံမှုအများစုသည် မြန်မာမှု၊ မြန်မာဟန်များ ဖြစ်နေကြသည်။ ဥပမာအနေဖြင့် စေတီပေါ်ရှိ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များသည် ထိုင်းဟန်ဖြစ်သည့် အဖြူရောင်ထက် မြန်မာဟန်ဖြစ်သည့် အဝါရောင်ကို အသုံးပြုထားသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။

စေတီတော်ကို ၁၉၉၂ စီအီးတွင် ပြန်လည်မွမ်းမံမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြန်သည်။ နေရားအား အခြားသော ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ခဲသည်။ ပြင်ဆင်မှုများသည် လူသိများမှုမရှိရုံသာမက အချို့သည် ပြင်ဆင်ရန် လိုအပ်လျက် ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

ကိုဩဒိနိတ်: 18°47′56″N 99°01′05″E﻿ / ﻿18.7988°N 99.0180°E﻿ / 18.7988; 99.0180
ကွိုက်ပစ်ကစားခြင်း
------------------

ရှေးဂရိလူမျိုးများထံမှ ယခုခေတ် လူများ အမွေဆက်ခံရ 
လိုက်သည့် ကစားနည်းအမျိုးမျိုးတို့ အနက်၊ ကွိုက်ပစ်ကစား 
နည်းသည် တစ်မျိုးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကွိုက်ပစ်ကစားနည်း 
မှာ လက်ချိန်လက်ဆကောင်းရန် အထူးလိုအပ်သော သံကွင်းပစ် 
ကစားခြင်းပင် ဖြစ်လေသည်။

ကွိုက်ပစ်ကစားရာတွင် အသုံးပြုသော သံကွင်းမှာ အချင်း 
၈ လက်မရှိ၍ အလေးချိန်၇ ပေါင်မှ ၉ ပေါင်အထိ ရှိပြီးလျှင် 
တေးအနားပတ်တလျှောက်ကို ထက်အောင် ပြုလုပ်ထားလျက်၊ 
တစ်ဖက်တွင်ခုံး၍ တစ်ဖက်မှာ ပြားနေလေသည်။ ထိုသံကွင်းကို 
ကစားကွင်းတစ်ဖက်တချက်တွင် စိုက်ထားသော သံချွန်ငုတ် 
တစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ စွပ်မိစေရန် သို့မဟုတ် အနီးဆုံး ရောက်စေ 
ရန် လှမ်း၍ပစ်ရသည်။

သံချွန်ငုတ် တစ်ခုနှင့်တစ်ခုသည် ၁၈ ကိုက်မျှ ကွာ၏။ 
ထိုသံချွန်ငုတ်တို့သည် မြေပြင်ပေါ်တွင် တစ်လက်မခန့်မျှသာ 
ပေါ်ထွက်နေကြပြီးလျှင်၊ ယင်းတို့၏ ဘေးပတ်လည်၌ မြေပျော့ 
ကွက်အဝိုင်း တစ်ခုစီ ရှိလေသည်။ ကစားသူသည် သံချွန်ငုတ် 
တစ်ခုမှ အခြားသံချွန်ငုတ်တစ်ခုသို့ သံကွင်းကို လှမ်းပစ်ရာတွင် 
သံကွင်းသည် သံချွန်ငုတ်ကို ခွင်ကျစွပ်ကာ၊ မြေပျော့၌ စိုက်ဝင် 
ခဲ့လျှင် ၂ မှတ်ရ၏။ သံကွင်းသည် သံချွန်ငုတ်ကို မစွပ်မိ 
သော်လည်း၊ ယှဉ်ပြိုင်ကစားသူ၏ သံကွင်းထက် သံချွန်ငုတ်နှင့် 
ပို၍ နီးကပ်ခဲ့လျှင်၊ ၁ မှတ်ရလေသည်။ ပစ်လိုက်သော 
သံကွင်းသည် ပြားသောဖက်နှင့် ကျခဲ့လျှင်ကား စည်းကမ်းမကျ 
သဖြင့် တစ်မှတ်မျှ မရတော့ချေ။

ကွိုက်ပစ်ကစားနည်းကို တစ်မျိုးပြုပြင်လျက်၊ ပင်လယ်ကူး 
သင်္ဘောများ ကုန်းပတ်ပေါ်တွင် ကစားလေ့ ရှိကြသေး၏။ ထို 
ကစားနည်းမျိုးကား ဒက်ကွိုက်ကစားခြင်း ဖြစ်ပြီးလျှင်၊သံကွင်း 
အစား ရော်ဗာကွင်းကို၎င်း၊ တစ်လက်မ သံချွန်ငုတ်အစား၊ ၁၈ 
လက်မ သစ်သားငုတ်တိုင်ကို၎င်း၊ အသုံးပြုလျက်၊ ၁၅ ပေ 
အကွာမှ လှမ်း၍ပစ်သည်။ အချို့တို့သည် သစ်သားငုတ်တိုင် 
အစား၊ အမှတ်စဉ်လိုက်တပ်ထားသော စက်ဝိုင်းသုံးထပ်ကို 
ပစ်ကွင်းအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုကြ၏။

ကွိုက်ပစ်ကစားနည်းကို ပြုပြင်ထား၍၊ ခေတ်စားလာသော 
အခြားကစားနည်းတစ်ခုမှာ၊ တင်နီကွိုက် ကစားခြင်းပင် 
ဖြစ်၏။ တင်နီကွိုက်ကစားရာတွင် လိုအပ်သောအရာတို့မှာ 
ကော်ဖတ် (ရော်ဗာ) ကွင်းတစ်ခု နှင့် ပိုက်တန်းတစ်ခု ပါဝင် 
ရလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)
|  |
| --- |
| **၁၈၈၃** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| မေလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ | ၃၁ |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

(၃၁) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
|  |
| --- |
| **၁၈၈၆** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |



| မေလ |
| --- |
| ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ |
| ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၁ | ၁၂ | ၁၃ | ၁၄ |
| ၁၅ | ၁၆ | ၁၇ | ၁၈ | ၁၉ | ၂၀ | ၂၁ |
| ၂၂ | ၂၃ | ၂၄ | ၂၅ | ၂၆ | ၂၇ | ၂၈ |
| ၂၉ | ၃၀ | ၃၁ |  |  |  |  |

(၁) ရက်
-------

* 
*

(၂) ရက်
-------

* 
*

(၃) ရက်
-------

* 
*

(၄) ရက်
-------

* 
*

(၅) ရက်
-------

* 
*

(၆) ရက်
-------

* 
*

(၇) ရက်
-------

* 
*

(၈) ရက်
-------

* 
*

(၉) ရက်
-------

* 
*

(၁၀) ရက်
--------

* 
*

(၁၁) ရက်
--------

* 
*

(၁၂) ရက်
--------

* 
*

(၁၃) ရက်
--------

* 
*

(၁၄) ရက်
--------

* 
*

(၁၅) ရက်
--------

* 
*

(၁၆) ရက်
--------

* 
*

(၁၇) ရက်
--------

* 
*

(၁၈) ရက်
--------

* 
*

(၁၉) ရက်
--------

* 
*

(၂၀) ရက်
--------

* 
*

(၂၁) ရက်
--------

* 
*

(၂၂) ရက်
--------

* 
*

(၂၃) ရက်
--------

* 
*

(၂၄) ရက်
--------

* 
*

(၂၅) ရက်
--------

* 
*

(၂၆) ရက်
--------

* 
*

(၂၇) ရက်
--------

* 
*

(၂၈) ရက်
--------

* 
*

(၂၉) ရက်
--------

* 
*

(၃၀) ရက်
--------

* 
*

(၃၁) ရက်
--------

* 
*

ကိုးကား
-------
စင်ကာပူ ဝန်ကြီးချုပ် လီရှန်လုံး
**လီရှန်လုံး** သည် (Chinese: 李显龙) စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးသမား တစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ရှိ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်သည်။

ငယ်စဉ်ဘဝ နှင့် ပညာရေး
---------------------

စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် လီကွမ်းယု၏ သားအကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး ၁၉၅၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ လီကွမ်ယု၏ ကိုယ်ရေးမှတ်တမ်းများအရ လီရှန်လုံးသည် ငယ်စဉ်ကတည်းက စင်ကာပူနိုင်ငံရေး အကြောင်းကို စိတ်ဝင်စားခဲ့ပြီး ၁၉၆၃ ခုနှစ်ကတည်းက ၎င်း၏ ဖခင်နှင့်အတူ ချီတက်အခမ်းအနားများသို့ မကြာခဏ လိုက်ပါခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ 

၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်မှ သင်္ချာဘာသာ အထူးပြုဖြင့် ပထမတန်း ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ နှင့် ကွန်ပျူတာ သိပ္ပံ ဒီပလိုမာ ကို ရရှိခဲ့ပြီး ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဟားဗတ် တက္ကသိုလ် ကနေဒီ အစိုးရဆိုင်ရာ ကျောင်းမှ ပြည်သူ့ရေးရာ စီမံခန့်ခွဲရေး မဟာဘွဲ့ ကို ရရှိခဲ့သည်။

စစ်မှုထမ်းဘဝ
------------

၁၉၇၁ ခုနှစ် မှ ၁၉၈၄ ခုနှစ်အထိ စင်ကာပူ စစ်တပ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ဗိုလ်မှူးချုပ် အဆင့်သို့ လျင်မြန်စွာ ရာထူးတိုးတက်ခဲ့သည်။

နိုင်ငံရေးဘဝ
------------

၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ပီအေပီ ပါတီမှ တဆင့် ဝင်ရောက် အရွေးခံခဲ့ပြီး ပထမဦးဆုံး လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးချုပ် ဂိုချုပ်တောင်၏ အစိုးရ အဖွဲ့တွင် လီရှန်လုံးသည် ဒုတိယ ဝန်ကြီးချုပ်၊ စက်မှုနှင့် ကုန်သွယ်ရေး ဝန်ကြီး၊ ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီး များအဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် လီရှန်လုံးသည် ဝန်ကြီးချုပ် ဂိုချောက်ထောင် ရာထူးသက်တမ်း ကုန်ဆုံးပြီး ပီအေပီ နိုင်ငံရေးပါတီ ကို ဦးဆောင်ကာ အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး နိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ လီရှန်လုံးသည် ၂၀၀၆၊ ၂၀၁၁ နှင့် ၂၀၁၅ ခုနှစ်များတွင် ပီအေပီ ပါတီကို ရွေးကောက်ပွဲအသီးသီးတွင် အနိုင်ရရှိအောင် ဦးဆောင်မှု ပြုပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ယခုထမ်းဆောင်နေသော ရာထူးသက်တမ်းကို ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ ၁၃ ကြိမ်မြောက် လွှတ်တော်စတင်ခြင်းနှင့်အတူ စတင်ခဲ့သည်။

မိသားစု
-------

သူသည် စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် လီကွမ်းယု၏ သား အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး သူ၏ ဇနီး မဒမ်ဟိုချင်းမှာ စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဆိုင်ရာ အဓိက အဖွဲ့ဖြစ်သော တီမားဆက် ဦးပိုင် အဖွဲ့၏ အမှုဆောင် အရာရှိချုပ် ဖြစ်သည်။
မျောက်နှင့်တူသော **လီမာမျောက်** (အင်္ဂလိပ်: **Lemur**) များသည် တိရစ္ဆာန်လောကတွင် အတော်စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်ကြသည်။ လီမာမျောက်တွင် မြေခွေးဦးခေါင်းကဲ့သို့ ချွန်သောဦးခေါင်းရှိ၍ ပုံဏ္ဌာန်နှင့် သွားပုံလာပုံ အမူအရာမှာလည်း ခြေလေးချောင်း သတ္တဝါများအတိုင်းဖြစ်ရာ သာမန်အပေါ်ယံ ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် မျောက်နှင့်တူသော အချက်အလက်များကို ထင်ရှားစွာမတွေ့နိုင်ပေ။ သို့သော် ခန္ဓာကိုယ်ဖွဲ့စည်းမှု အနေအထားအရ လီမာမျောက်သည် မျောက်မျိုးတွင် ပါဝင်သည်ဟူသော အကြောင်းပြချက်မှာ မျောက်ကဲ့သို့ ကိုင်တွယ်နိုင်သော ခြေချောင်းလက်ချောင်းများ ရှိခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ မျောက်မျိုးတွင် အသိဉာဏ်အနည်းဆုံး တိရစ္ဆာန်များဖြစ်ကြသည်။

လီမာမျောက်တွင် အရွယ်အစားစား၊ ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုး၊ အလေ့အထအဖုံဖုံရှိကြရာ တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး အလွန်ကွဲပြားကြ၏။ ပုံစံအားဖြင့် အကောင်ကြီး အင်ဒရီလီမာမျောက်သည် နှာခေါင်းမှ အမြီးရင်းအထိ နှစ်ပေ ရှည်၍ ကြွက်လီမာမျောက်မှာ ကြွက်အရွယ်မျှသာရှိသည်။ အချို့လီမာမျောက်များသည် မျောက်ကဲ့သို့ ပေါ့ပါးလျင်မြန်၍ လိုရစ်ခေါ် နှာတံရှည် လီမာမျောက်မျိုးနှင့် နှေးကွေးသော လီမာမျောက်မျိုးတို့မှာ အလွန်အေးအေးဆေးဆေး နေထိုင်သွားလာလေ့ရှိသည်။ အချို့သော လီမာမျောက်များသည် နေ့ အချိန်တွင်သာ ထွက်၍ အချို့သည် ညဉ့်တွင်သာ ထွက်လေ့ရှိသည်။ များသောအားဖြင့်ညဉ့်အချိန်ထွက်ကြသည်။ အပင်စားလီမာမျောက်၊ သားစား လီမာမျောက်၊ ဆူညံကြမ်းတမ်းသော လီမာမျောက်၊ စိတ်ဆိုး၍ ထိတ်လန့်သည့်အခါမှအပ မည်သည့်အခါမျှ အသံမပြုတတ်သော လီမာမျောက်၊ သစ်ပင်ပေါ်မှ ဆင်းလေ့မရှိသော လီမာမျောက်၊ ကျောက်တောင်များ၌ နေလေ့ရှိသော လီမာမျောက်၊ အမွေးဖွား၍ ရှည်သောအမြီးရှိသည့် လီမာ မျောက်၊ တိုတုတ်သော အမြီးရှိသည့် လီမာမျောက်၊ အမြီးအရှင်းမရှိသည့်လီမာမျောက်ဟူ၍ အစားစားရှိသည်။ အမြီးရှည်ရှိသော လီမာမျောက်များသည် အချို့သောမျောက်များကဲ့သို့ အမြီးဖြင့်သစ်ကိုင်းတွင် တွဲလဲဆွဲ၍ မနေနိုင်ကြပေ။ လီမာမျောက်များ၏ နောက်ခြေများသည် လက်များထက်ရှည်သောကြောင့် လေးဖက်ထောက်လျှောက်ရာ၌ ကုံးကုံးကွကွ ဖြစ်နေတတ်သည်။ 

လီမာမျောက်များသည် ညဉ့်အချိန်တွင် ပြူး၍တောက်ပြောင်သော မျက်လုံးများနှင့် တစ္ဆေ မှင်စာများပမာ အသံမမြည်အောင် သွားလာလေ့ရှိသောကြောင့် အချို့ကြောက်လန့်ကြသည်။ နေ့အချိန်၌ ထွက်လေ့မရှိဘဲ သစ်ပင်ခွကြား၌သော်လည်းကောင်း၊ သစ်ခေါက်ထဲ၌သော်လည်းကောင်း ကွေး၍ အိပ်နေတတ်ကြသည်။ မှောင်စပျိုးသည်နှင့် အိပ်ရာမှထ၍ တစ်ပင်ဆင်း တစ်ပင်တက် အစာရှာထွက််ကြသည်။ ကြက်၊ ငှက်၊ ဖား၊ ပုတ်သင်၊ ပင့်ကူ၊ ငှက်ဥ၊ သစ်သီး စသည်တို့ကိုစားသည်။ အရုဏ်ကျင်း၍ လင်းလုနီးတွင် မိမိတို့ ခိုအောင်းရာသို့ ပြန်ကြသည်။

လီမာမျောက်မျိုးပေါင်း ကိုးဆယ်ကျော်ခန့်ရှိရာ ငါးဆယ်ကျော် ကျော်လောက်ကို မက်ဒါဂက်စကာကျွန်းတွင် တွေ့ရသည်။ အားလုံးသော လီမာမျောက်များသည် အာဖရိကတိုက်၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ သီဟိုဠ်ကျွန်း၊ ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်း စသော ကမ္ဘာဟောင်းတောင်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ သို့သော် လီမာမျောက်အစစ်များကိုကား မက်ဒါဂက်စကာနှင့် ကိုမိုရိုကျွန်းများတွင်သာ တွေ့ရသည်။ အမွေးဖွား၍ ရှည်သောအမြီးတွင် အဖြူတွင် အဖြူတစ်ရစ်၊ အမည်းတစ်ရစ်ဖြင့် အရစ်များရှိသည့်လီမာကက်တာ (ခေါ်) လီမာမျောက်မျိုးသည် လှပ၍ထူးဆန်း၏။ ယင်းသည် ညဉ့်အချိန်မထွက်ဘဲ နေ့အချိန်၌သာ အစာရှာထွက်လေ့ရှိလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑   "Lemuriform origins as viewed from the fossil record"  (2006). *Folia Primatologica* **77** (6): 446–464. doi:10.1159/000095391. PMID 17053330.
2. ↑  Sussman 2003, pp. 149–229.
3. ↑  IUCN ၂၀၁၄။ *IUCN ၏ အန္တရာယ်ကျရောက်နေသော မျိုးစိတ်များဆိုင်ရာ အနီရောင်စာရင်း မူကွဲပုံစံ 2014.3*။ နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း (၂၀၁၂)။  ၁၂ မတ်လ ၂၀၁၅ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
ဤသည်မှာ တရုတ်အမည် တစ်ခု ဖြစ်၍ မျိုးရိုးအမည်မှာ Li ဖြစ်သည်။

**လီဖင်** (တရုတ်: 李玶; ၁၉၂၄ မတ် ၂၀ - ၂၀၁၉ စက်တင်ဘာ ၁၀)သည် တရုတ်ဘူမိပညာရှင်နှင့် ငလျင်အင်ဂျင်နီယာ ဖြစ်သည်။ သူသည် တရုတ်အင်ဂျင်နီယာအကယ်ဒမီကျောင်းမှ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဖြစ်သည်။

ကိုယ်ရေး
--------

တရုတ်ပြည်၊ ဟူပေပြည်နယ်၊ တာ့ဝူခရိုင်၌ ၁၉၂၄ မတ် ၂၀ တွင် လီဖင်ကို မွေးသည်။ သူသည် နိုင်ငံဗဟိုတက္ကသိုလ်သို့ ၁၉၄၃ တွင် တက်ရောက်ပြီး၊ ၁၉၄၇ တွင် ဘွဲ့ရကာ၊ အလုပ်သင်ဝန်ထမ်း ဖြစ်လာသည်။

၁၉၅၄ တွင် လီသည် ဟားအယ်ပင်း တပ်မတော်အင်ဂျင်နီယာသင်တန်းကျောင်း၌ စာသင်ကြားပေးရန် တာဝန်ကျသည်။ ၁၉၅၉ ပြီးနောက်၊ တရုတ်သိပ္ပံသင်တန်းကျောင်း၏ ဘူမိဗေဒကောလိပ်၌ အလုပ်လုပ်ရာ၊ နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ငလျင်ကွပ်ကဲရေးဌာန၏ မရှိမဖြစ် ဖြစ်လာသည်။

ပေကျင်းတက္ကသိုလ်နှင့် တရုတ်သိပ္ပံသင်တန်းကျောင်း၌ တွဲဖက်ပါမောက္ခအဖြစ် စာသင်ကြား ပို့ချသည်။

လီ၏ သုတသနတွင် အဓိကအာရုံစူးစိုက်သည်မှာ ငလျင် အင်ဂျင်နီယာပိုင်း ဖြစ်သည်။ သုံးမြစ်ကျဉ်းဆည်၊ တာ့ယာပင်လယ်အော် နူကလီးယားဓာတ်ပေါင်းဖို၊ အာထန်ဆည်နှင့် တန်ကျန်းခိုဆည်တို့ ပါဝင်သော အဓိကစီမံကိန်းမြောက်မြားစွာအတွက် ငလျင်ဒဏ် တွက်ချက်ခြင်းကို လုပ်ဆောင်သည်။

သုတေသနစာတမ်းပေါင်း ၅၀ ကျော်၊ အကြောင်းအရာစာတမ်း ၁၀ ကျော်နှင့် သုတေသနအစီရင်ခံစာ ၈၀ ကျော်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်နှင့် ဝန်ကြီးဌာန သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ ဆု ၁၀ ဆုကျော် ရရှိသည်။ တရုတ် အင်ဂျင်နီယာသင်တန်းကျောင်း၏ ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖြစ် ၁၉၉၉ တွင် တင်မြှောက်ခံရသည်။

လီသည် အသက် ၉၅ နှစ် ၂၀၁၉ စက်တင်ဘာ ၁၀ တွင် ပေကျင်း၌ ကွယ်လွန်သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4 5  我国著名工程地震学家李玶院士逝世 (2019-09-12)။ 2019-09-28 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  2019-09-12 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  李玶။ 23 November 2019 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  20 October 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. 1 2 3  Li Ping။  2019-09-12 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**မယ်ဒက်စေတီတော်** သည် တောင်ငူခရိုင်၊ ရေတာရှည်မြို့တွင် တည်ရှိသည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

သက္ကရာဇ် ၉၀၀ ကျော်တွင် အင်းဝသို့ ရှမ်းမင်းများ ဝင်ရောက်ခဲ့ရာ တိုင်းပြည် မငြိမ်မသက် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ မင်းကြီးရန်နောင်၏ ဆွေမျိုးများဖြစ်သည့် မယ်ဒက်နှင့် မယ်နဲ ညီအစ်မနှစ်ယောက်သည် တောင်ငူနယ်သို့ တိမ်းရှောင်ထွက်ပြေးကာ ပိတောက်ကုန်းရွာတွင် နေထိုင်ကြ၏။ များမကြာမီပင် မိခင်သေဆုံး၏။ သူကြိး၏ အိမ်တွင် ငြိုငြင်ပင်ပန်းစွာဖြင့် နေထိုင်ခဲ့ကြရသည်။

တစ်နေ့သောအခါ ဘားမဲ့ဆရာတော်၏ တပည့်သာမဏေတစ်ပါးသည် သိုက်စာအရ သိုက်တူးရန် လာကြ၏။ သိုက်တူးမည့်နေရာသည် တောင်ငူမြို့မှ မြောက်ဘက် ပေါင်းလောင်းမြစ်နှင့် ဆက်နေသည့် မိကျောင်းအိုင်၌ ကျောက်မိကျောင်းသိုက်ကို တူးယူရန် ဖြစ်၏။

ထိုအခါ မယ်ဒက်နှင့် မယ်နဲသည် ကျေက်တူးမည့်သူကို ကျောက်မိကျောင်းရှိရာသို့ လမ်းညွှန်ပေးခဲ့၏။ သိုက်အောင်သောအခါ မယ်ဒက်နှင့် မယ်နဲကို ရတနာရွှေငွေများ ပေးခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် မောင်နှမနှစ်ဦးသည် သူကြီးအား ပေးရန်ရှိနေသည့် အကြွေးများကို ပေးဆပ်ကြပြီး ထိုရွာတွင်ပင် နေထိုင်ကြသည်။

ထို့နောက်တွင် မယ်ဒက်သည် မိကျောင်းအိုင်မှ သုံးမိုင်အကွာတွင် စေတီတော်တစ်ဆူ တည်ခဲ့ပြီး "မယ်ဒက်စေတီ" ဟု တွင်ခဲ့သည်။ မယ်နဲသည်လည်း စစ်တောင်းမြစ်၏ အရှေ့ဘက် နှစ်မိုင်ခန့်အကွာတွင် ဘုရားစေတီတော်တည်ခဲ့ပြီး "မယ်နဲစေတီ" ဟု တွင်ခဲ့သည်။

ထိုမောင်နှမနှစ်ဦးသည်လည်း သိုက်စောင့်များနှင့် မေတ္တာသက်ဝင်ချစ်ခင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက်တွင် သိုက်စောင့်များက လိပ်ပြာနုတ်ခဲ့သဖြင့် သေဆုံးကာ ဥစ္စာစောင့်များ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်ဟု ဆို၏။

ပြုပြင်မွမ်းမံမှုများ
---------------------

သက္ကရာဇ် ၁၂၆၇ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလတွင် အင်းဝမိုးထား သာသနာပိုင်ဆရာတော်ကြီး၏ တပည့် ပျဉ်းမနားဇာတိဖြစ်သည့် မယ်ဒက်တောရဆရာတော်သည် ဟောင်းနွမ်းနေသည့် စေတီတော်ကို ငုံကာ တည်ခဲ့သည်။ ဖိနပ်တော် အတောင် ၅၂ တောင်၊ ဉာဏ်တော် ၅၄ တောင် ရှိခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  လှသမိန် (ဧပြီ ၁၉၆၈)။ *မြန်မာနိုင်ငံတခွင် ဘုရားသမိုင်းပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်မြို့: မဟာဝိဇ္ဇာစာပေ။ pp. ၁၇၄၊ ၁၇၅။
အပင်၌ အလင်းမှီစုဖွဲ့ခြင်းပုံစံ
**ဖိုတိုဆင်းသီးဆစ်** ခေါ် **အလင်းမှီစုဖွဲ့ခြင်း** (အင်္ဂလိပ်: Photosynthesis ) သည် အပင်နှင့်အချို့သက်ရှိများ သုံးသည့် ဆဲအသက်ရှုနည်းဖြင့် အလင်းစွမ်းအင်မှ ဓာတုစွမ်းအင်သို့ ကူးပြောင်းသော နည်းစဉ်တခု ဖြစ်သည်။  ကာဘွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်နှင့် ရေတို့ကို အလင်းစွမ်းအင်သုံးကာ သကြားဓာတ်၊ ကဆီဓာတ် စသော ကာဘိုဟိုက်ဒရိတ်မော်လီကျူးများအဖြစ် ပြောင်းလဲပြီး ဓာတုစွမ်းအင်အဖြစ် သိုလှောင်ခြင်းတည်း။ ရသော ဓာတုစွမ်းအင်ကို ၎င်းတို့လုပ်ဆောင်ချက်များအတွက် လောင်စာအဖြစ် သုံးသည်။ ဖိုတိုဆင်းသဆစ်ဟူသောဝေါဟာရမှာ ဂရိစကား အလင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် ဖို (φῶς) နှင့် ပေါင်းစပ်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဆန်းသဆစ် (σύνθεσις) တို့ကို စုရုံးခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်၏။ များသောအားဖြင့် စွန့်ပစ်ပစ္စည်းအဖြစ် အောက်ဆီဂျင်ကို ထုတ်ပေးသည်။ အပင်၊ ရေညှိနှင့် ဆိုင်ယန်နိုဘက်တီးရီးယားတို့သည် ဤနည်းကိုသုံးကာ အစာချက်ကြသဖြင့် အလင်းသုံးအစာချက်သက်ရှိများ (photoautotrophs) ဟု ခေါ်သည်။ ဖိုတိုဆင်းသဆစ်သည် ကမ္ဘာ့လေထုရှိ အောက်ဆီဂျင်ပါဝင်မှုကို အဓိကဖြစ်စေတည်စေသော အကြောင်းခံဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိတို့၏ အဓိကလိုအပ်သောစွမ်းအင်ကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ကိုနေ (ရုက္ခ)။ "မြမြစိမ်းစိမ်း လန်းလန်းလှလှ စိုစိုပြေပြေ"။ ရတနာပုံနှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း။ ၂၀၁၂-၁၃။ စာ ၁၅၃။
2. ↑  မောင်တင်ဦး (ရုက္ခ)။ "ကာဗွန်နှင့်အောက်ဆီဂျင်သံသရာလည်ခြင်းများ"။ ရွှေသွေးဂျာနယ်။ ၂၀၁၃ မတ် ၂၃။ စာ ၅။
3. ↑  သီတာချို၊ ဒေါက်တာ ဌေးဌေးလွင်။ "နဘဲခေါက်မှ ဆေးဘက်ဝင် Quercetin (Flavonoid) နှင့် ဆက်စပ်ဒြပ်ပေါင်းများကို တည်ဆောက်ပုံအားဖြင့် သီးခြားခွဲထုတ်ခြင်း"။ မိတ္ထီလာတက္ကသိုလ်။ ၂၀၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၄။ စာ ၉။
4. ↑  photosynthesis။ *Online Etymology Dictionary*။ 2013-03-07 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  2013-05-23 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
5. ↑  φῶς. Liddell, Henry George; Scott, Robert; *A Greek–English Lexicon* at the Perseus Project
6. ↑  σύνθεσις. Liddell, Henry George; Scott, Robert; *A Greek–English Lexicon* at the Perseus Project
7. ↑  Bryant DA, Frigaard NU (Nov 2006). "Prokaryotic photosynthesis and phototrophy illuminated". *Trends in Microbiology*. 14 (11): 488–496.
**အလန် ဝတ်သ်ဟိုင်းမား** (၁၉၄၉ ခုနှစ်ဖွား)သည် သူ့အစ်ကိုဖြစ်သူ ဂျရတ် နှင့်အတူ House of Chanel ၏ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို ထိန်းချုပ်ထားသူ ပြင်သစ်အခြေစိုက် ဂျူး-ပြင်သစ်လူမျိုး စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ Jacques Wertheimer နှင့် Eliane Fischer တို့၏ သားဖြစ်ပြီး Chanel စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို တည်ထောင်ခဲ့သူ Pierre ၏ မြေးဖြစ်သည်။ 

တစ်ဦးထဲပိုင် House of Chanel ကို ထိုနာမည်ဖြင့်မဟုတ်ဘဲ Eres Lingerie၊ Tanner Krolle မြင်းကုန်းနှီးနှင့် လယ်သာထုတ်ကုန်များ လုပ်ငန်း၊ Holland &Holland စသည့်အမည်များဖြင့် လုပ်ငန်းများစွာကိုပိုင်ဆိုင်သော အလန် ဝတ်သ်ဟိုင်းမား က စီမံလုပ်ကိုင်နေခြင်းဖြစ်သည်။

ပြင်သစ်တွင် ရုံးထိုင်ကာ Wertheimer ညီအစ်ကိုတို့သည် oenophiles ၏ အထင်ကရ ဝေဖန်ရေးဆုများကို ရထားသော Margaux ရှိ Rauzan-Segla ကဲ့သို့သော စပျစ်ခြံများ၊ Saint-Emilion ရှိ Chate au Canon တို့ကိုပိုင်ဆိုင်ထားသည်။

ညီအစ်ကို နှစ်ယောက်စလုံးပင် မြင်းစီးရာတွင် စိတ်အားထက်သန်ကြပြီး La Presle Farm ဟုအမည်ပေးထားသော အရေးကြီးသည့် မျိုးကောင်းမျိုးသန့်မြင်းများအတွက် ပြိုင်ပွဲဝင် မြင်းကွင်းမြင်းဇောင်းများကို ဖွင့်လှစ်လုပ်ဆောင်ထားသည့် အပြင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပြိုင်ပွဲများပြုလုပ်ရန်အတွက် Wertheimer Farm နှင့် ပြင်သစ်ပြည်အတွက် Wertheimer et Frere တွဲဖက်လုပ်ငန်းဟု ပြုလုပ်ထားသေးသည်။

အရင်းမြစ်များ
-------------

* Forbes.com Wertheimer, Alain & Gerard Archived 19 August 2010 at the Wayback Machine.
* Forbes.com: Forbes World's Richest People Archived 22 May 2011 at the Wayback Machine.
အလက်ဇန်းဒါး ပုရှ်ကင်
အလက်ဇန်းဒါး ဆာဂျီရေဗစ် ပုရှ်ကင် (Alexander Sergeyevich Pushkin) ( ဇွန်လ ၆ရက်၊ ၁၇၉၉ - ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ရက်၊ ၁၈၃၇) သည် ရိုမန်တစ် ခေတ်ကာလ က ရုရှားစာရေးဆရာ တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး အလွန်တော်သော ရုရှားကဗျာဆရာတစ်ဦး နှင့် ခေတ်သစ် ရုရှားစာပေကို တည်ထောင်သူ တစ်ဦး အဖြစ်လည်း အများက မှတ်ယူကြသည်။ 

မော်စကိုမြို့ရှိ ရုရှား သူကောင်းမျိုးအတွင်း မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၁၅ နှစ်သားတွင် ပထမဆုံး ကဗျာကို ရေးသားဖြန့်ချိခဲ့သည်။ အထက်တန်းစား လူငယ်တို့ တက်ရောက်သင်ကြားလေ့ ရှိသော ဇာကိုရီ ဆီလို အင်ပီရီယယ် လိုင်ဆီယမ် ကျောင်းမှ ဘွဲ့ရပြီးချိန်တွင် စာပေနယ်ပယ်တွင် ကောင်းမွန်စွာ နေရာရရှိပြီး ဖြစ်နေပြီ ဖြစ်သည်။

ဇာဘုရင်၏ နိုင်ငံရေး ပုလိပ်များ တင်းကြပ်စွာ စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုနေမှုကြောင့် ထုတ်ဝေဖြန့်ချိမှု မပြုနိုင်သော အချိန်တွင် ပုရှ်ကင်သည် သူ၏ အထင်ရှားဆုံး ပြဇာတ်ဖြစ်သော ဘောရစ် ဂိုဒိုနော့ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ကဗျာစာသားနှင့် ရေးသားထားသော ဝတ္ထုတစ်ပုဒ် ဖြစ်သည် ယူဂျင်း အိုနီဂျင်ကို ၁၈၂၅ နှင့် ၁၈၃၂ ကြားတွင် ရေးသားခဲ့သည်။

သူ၏ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် ပတ်သက်လျှင် ဆတ်ဆတ်ထိမခံသူ အဖြစ် နာမည်ဆိုး ထွက်ခဲ့ပြီး ပုရှ်ကင်သည် တစ်ဦးချင်း စိန်ခေါ်ပွဲ ၂၉ ခုတွင် ပါဝင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဂျော့ရှ် ချားလ် ဒီ ဟက်ကရင်း ဒီ အန်သေး ဆိုသူသူ နှင့် တစ်ဦးချင်း ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်သော ပွဲတွင် သေလုမျောပါး ဒဏ်ရာ ရခဲ့သည်။ ထိုသူမှာ ကဗျာဆရာ၏ ဇနီးဖြစ်သူ နာတာလျာ ပုရှ်ကီနာကို မြူဆွယ်ရန် ကြံစည်နေသော ပြင်သစ် စစ်တပ်မှ အရာရှိ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ပုရှ်ကင် အသက် ၃၇ နှစ် အရွယ်တွင် စောစီးစွာ ကွယ်လွန်သွားခြင်းကို ရုရှားစာပေ၏ ကပ်ဆိုက်သော အဖြစ်အပျက်တစ်ခု အဖြစ် မှတ်ယူကြဆဲပင် ဖြစ်သည်။
ခရမ်းချဉ်၏ မူလပေါက်ရောက်ရာဒေသမှ အမေရိကတိုက် 
ရှိ ပူပြင်းစိုစွတ်သောအပိုင်း ဖြစ်သည်။ ၁၆ ရာစုဆန်းစအချိန် 
တွင် ဥရောပတိုက်သို့ ခရမ်းချဉ်ပင် ရောက်လာသည်။ ယခု 
အခါ၌ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပူပိုင်းအရပ်များနှင့် သမပိုင်းအရပ်များ 
၌ ခရမ်းချဉ်ပင်ကို ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်အဖြစ်ဖြင့် စိုက်ပျိုး 
လျက် ရှိကြသည်။

ခရမ်းချဉ်ပင်သည် အသင့်အတင့် ပူနွေးသောရာသီဥတု 
တွင် ပေါက်ပွားသဖြင့် ရာသီဥတု အေးမြသော ဗြိတိသျှကျွန်း 
နှင့် ဥရောပတိုက်မြောက်ပိုင်းဒေသများ၌ မှန်အမိုးအကာများ 
အတွင်းတွင် ထိုခရမ်းချဉ်ပင်ကို အပူငွေ့ပေး၍ စိုက်ပျိုးကြ 
သည်။ အမေရိကတိုက်တွင်လည်း ဆောင်းရာသီ၌ ခရမ်းချဉ် 
ပင်ကို မှန်အမိုးအကာများအတွင်းတွင် စိုက်ပျိုးလေ့ရှိသည်။ 
သို့ရာတွင် အကာအကွယ်တစ်စုံတစ်ရာမရှိဘဲ အပြင်ဘက် 
မြေယာများ၌ စိုက်ပျိုးနိုင်သော ခရမ်းချဉ်မျိုးလည်း 
ရှိသေးသည်။ အသီး၏ အရွက်နှင့် ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးကို 
လိုက်၍ ခရမ်းချဉ်ပင်မှာ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားလျက်ရှိသည်။ 
အကိုင်းအခက်ပေါများ၍ အသီးများသီးသည့်အခါ အကိုင်းများ 
မြေသို့ ညွတ်ကျနေတတ် သည်။ ခရမ်းချဉ်ရွက်များတွင် 
အမွေးအမှင်ကလေးများရှိ၍ အနံ့ဆိုးရွားသည်။ အပွင့်မှာ 
ဝါသည်။ အသီးများ၏ အတွင်းသားမှာ ပျော့အိအိဖြစ်လျက် 
အစေ့ဝါကလေးများ ပြည့်နှက် နေသည်။

ခရမ်းချဉ်ပင်သည် အဆိပ်အတောက်ရှိသော အပင်မျိုးနွယ် 
ထဲမှ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ၁၉ ရာစုမတိုင်မီက လူတို့သည် ခရမ်း 
ချဉ်သီးများကို မစားသုံးခဲ့ကြချေ။ သို့ရာတွင် ယခုအခါ၌ ခရမ်း 
ချဉ်သီးကို အသုံးများလာကြသည်။ ခရမ်းချဉ်သီးအမှည့်များကို 
အစိမ်းလိုက်ဖြစ်စေ၊ ချက်ပြုတ်၍ဖြစ်စေ၊ စားသုံးကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းတွင် ခရမ်းချဉ်ကို အနှံ့အပြား 
စိုက်ပျိုးကြလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းတွင် ပုဇွန်ခြောက် 
ကို ဟင်းခတ်အဖြစ်ဖြင့် အသုံးချသကဲ့သို့ အထက်ပိုင်း၌ ခရမ်း 
ချဉ်သီးကို ဟင်းခတ်အဖြစ် တွင်တွင်ကြီး အသုံးပြုကြသည်။ 
အနောက်နိုင်ငံများ၌ ခရမ်းချဉ်သီးမှည့်ကို အလုံးလိုက်သော် 
လည်းကောင်း၊ အရည်အဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ စည်များ 
ပုလင်းငယ်များတွင် ထည့်သွင်းရောင်းချကြသည်။ ချဉ်ရည်အမျိုး 
မျိုးကိုလည်း ခရမ်းချဉ်သီးမှည့်များမှ ပြုလုပ်ကြသည်။ အထူး 
သဖြင့် ဟင်းရွက်စိမ်းလက်သုတ်တွင် ခရမ်းချဉ်သီးကို အသုံး 
များကြသည်။

ခရမ်းချဉ်သီးမှည့်များသည် ပုပ်ပျက်ရိယော်လွယ်သဖြင့် ၃ 
ရက်တစ်ခါ ဖြစ်စေ၊ ၄ ရက်တစ်ခါဖြစ်စေ၊ အသီးမှည့်များကို 
ဆွတ်ခူးရသည်။ ရပ်ဝေးသို့ တင်ပို့ရောင်းချနိုင်ရန်အတွက် 
အသီးစိမ်းအရင့်များကိုသာ ဆွတ်ခူးတတ်ကြသည်။ ခရမ်း 
ချဉ်သီးသည် မြန်မာဟင်းအမျိုးမျိုး ချက်ရာ၌ အသုံးဝင်သဖြင့် 
'ဟင်းလိမ်မာသီး' ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ခရမ်းချဉ်သီးကို ရုက္ခဗေဒအရ လိုင်ကိုပါစီကမ် အက် 
စကျူလင်တမ်ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းနှင့် မျိုးချင်းနွယ်သော 
ဆိုလာနမ် ဖာရောကိုဆင်ခရမ်း၊ ဆိုလာနမ် ထရီလိုဗတမ်ကို 
မြေပုံခရမ်း၊ ဆိုလာနမ်တော်ဗမ်ကို ခရမ်းချဉ်၊ မြေပစ်ခရမ်း 
မြပစ်ခရမ်း၊ ဟူ၍ မြန်မာတို့က ခေါ်ကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Phylogeny။ "Molecular phylogenetic analyses have established that the formerly segregate genera *Lycopersicon*, *Cyphomandra*, *Normania*, and *Triguera* are nested within *Solanum*, and all species of these four genera have been transferred to *Solanum*"
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)
အလူးရှင်းကျွန်းများသည် အလာစကာကျွန်း ဆွယ်ထိပ်မှ အနောက်ဘက်သို့ မိုင်ပေါင်း ၉ဝဝ ကျော်မျှ ထိုးထွက်သွားသော မီးတောင်ကျွန်းတန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ 

  

အလူးရှင်းကျွန်းများပေါ်ရှိ တောင်များသည် အလာစကာပြည်နယ်ရှိ တောင်တန်းများ၏ အဆက်များ ဖြစ်သည်။ အလူးရှင်းကျွန်းများသည် ဗဲရင်းပင်လယ်ကို ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာမှ ပိုင်းခြားထား၍ အလာစကာပြည်နယ်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ ယင်းကျွန်းများတွင် ကျွန်းကြီး ၁၄ ကျွန်း၊ ကျွန်းငယ် ၅၅ ကျွန်းမျှနှင့် ကျွန်းကလေးပေါင်း မြောက်မြားစွာ ပါဝင်သည်။ ကျွန်းများ၏ ဧရိယာ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၆၄ဝဝ ခန့်ရှိသည်။ အလူးရှင်းကျွန်းများသည် အာတိတ်စက်ဝိုင်း၏ တောင်ဘက် မိုင်ပေါင်း ၈ဝဝ မှ ၁ဝဝဝ အတွင်းရှိကြပြီးလျှင် အင်္ဂလန်ပြည်၊ ဂျာမနီနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတို့နှင့် လတ္တီတွဒ်ချင်း အတူတူ မျဉ်းပြိုင် ၅၁ ံနှင့် ၅၅ ံ အကြားတွင် ရှိကြသည်။ အလူးရှင်းကျွန်းများတွင် ရေပူစမ်းများ အမြောက်အမြားရှိသည်နှင့်အမျှ ရေအေးစမ်းများလည်း အမြောက်အမြား ရှိ၍ အချို့ကျွန်းများတွင် ရေစီးသန်သောချောင်းများရှိကြသည်။ ချုံငယ်၊ ပန်းပင်၊ မြက်ပင် နှင့် ရေညိ|ပင်စသည့် အပင်အမျိုးပေါင်း မြောက်မြားစွာရှိသော်လည်း သစ်ပင်ကြီးများ မရှိချေ။ 
ရာသီဥတုမှာ အေး၍ မြူထူထပ်သည်။ ငါးဖမ်းသည့်လုပ်ငန်းသည် အဓိကလုပ်ငန်းကြီးဖြစ်သည်။ သိုးမွေးမြူသည့် ဌာနကြီးများ အနည်းငယ်မျှ ရှိသည်။ ကျွန်းများ၏လူဦးရေသည် ၂ဝဝဝ မျှပင်မရှိချေ။

  

အလူးရှင်းကျွန်းများကို အရှေ့မှအနောက်သို့ အစုကြီးငါးစု 
အဖြစ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ထားသည်။ ထိုအစုကြီး များမှာ 
မြေခွေးကျွန်းစု၊ တောင်လေးတောင်ကျွန်းစု၊ အန်ဒရီအာနော့ 
ကျွန်းစု၊ ကြွက်ကျွန်းစုနှင့် အနီးကျွန်းစုများ ဖြစ်ကြသည်။ 
အရှေ့စွန်ဆုံးအပိုင်း၌ရှိသော ကျွန်းစုတွင် မြေခွေး အမြောက် 
အမြား တွေ့ရသောကြောင့် မြေခွေးကျွန်းစုဟုခေါ်သည်။ ယင်း 
ကျွန်းစုတွင် အရှေ့အကျဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ယူနီမက် 
ကျွန်း၊ အန်နာလာစကာကျွန်းနှင့် အုမ်းမနက်ကျွန်းများပါဝင် 
သည်။ တောင်လေးတောင်ကျွန်းစုဟု ခေါ်ရခြင်းမှာ တောင်လေး 
တောင်ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အန်ဒရီအာနော့ ကျွန်းစုသည် 
အန်ဒရီယန်တော်စတစ်ဆိုသူ ရုရှလူမျိုး လှည့်လည်ရှာဖွေသူ၏ 
အမည်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ကြွက်ကျွန်းစု 
ခေါ်ရခြင်းမှာ ကိုက်ဖြတ်သတ္တဝါများတွင် ပါဝင်သော ကြွက် 
များ အစုလိုက် အပြုံလိုက် အမြောက်အမြား တွေ့ရသော 
ကြောင့်ဖြစ်၍ အနီးကျွန်းစုသည် ရုရှနိုင်ငံနှင့်အနီးဆုံးသော 
ကျွန်းများဖြစ်သောကြောင့် အနီးကျွန်းအစုဟု ခေါ်သည်။ ယူနီ 
မက်ကျွန်းသည် အလူးရှင်းကျွန်းများတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်၍ 
အမြင့်ဆုံးတောင်သည်လည်း ယင်းကျွန်းပေါ်တွင်ရှိသည်။ 

အန်နာလာစကာကျွန်းပေါ်ရှိ အန်နာလာစကာရွာသည် 
အလူးရှင်းလူမျိုးတို့သည် ကုန်သွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာနကြီး 
ဖြစ်သည်။ အန်နာလာစကာကျွန်းသည် ကျွန်းများတွင် 
ဒုတိယအကြီးဆုံးဖြစ်၍ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏အခြေခံ 
ရေတပ်စခန်းဖြစ်သော ဒပ်ချဟားဗားမြို့သည် ထိုကျွန်းပေါ်တွင် 
ရှိသည်။

အလူးရှင်းကျွန်းများကို ခရစ် ၁၇၂၅ ခုနှစ်က ဒိန်းမတ် 
လူမျိုး ဗီတူးဗဲရင်းဆိုသူက ဦးစွာပထမ ရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့ပြီး 
နောက် ၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အစိုးရက 
ရုရှအစိုးရထံမှ အလာစကာပြည်နယ်နှင့်အတူ ဝယ်ယူလိုက်လေ 
သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဂျပန်စစ်အာဏာပိုင်တို့သည် 
မြောက်အမေရိက တိုက်ကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ရန် အလူးရှင်း 
ကျွန်းများကို ခြေကုပ်အဖြစ် ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဇွန်လက ပထမ 
သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ၁၉၄၃ ခုနှစ် မေလတွင် 
အမေရိကန်တို့က ပြန်လည်တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်လိုက်သည်။ 
အလူးရှင်းကျွန်းများကို ရုရှလက်တွင်းရှိစဉ်က ပင်လယ်ဖျံ 
ဖမ်းသည့် အခြေခံကျွန်းများ အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)
**ငါးမှတ်တန်** (အင်္ဂလိပ်: Five Point Someone: What Not to Do at IIT) သည် အိန္ဒိယ စာရေးဆရာ ချီတန် ဘာဂတ်၏ ၂၀၀၄ ထွက် စာအုပ်ဖြစ်သည်။ နာမည်ကျော် ဟင်ဒီရုပ်ရှင် ငတုံးသုံးယောက် မှာ ဤဝတ္ထုကို မှီးထားသည်။

ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း
--------------

ဟာရီကူးမား၊ ရိုင်ယန်အိုဘာရွိုင်၊ အလော့ဂုပတ္တတို့ အိုင်အိုင်တီ (IIT - India Institute of Technology) သို့ စက်မှုအဓိကနှင့် ရောက်လာသည်။ နိုင်ငံ၏ အကောင်းဆုံးကျောင်းအဖြစ် ထင်ရှားရာ ဆရာများကလည်း ဖိဖိစီးစီး သင်သည့်နည်းတူ၊ စာစစ်နည်းမှာလည်း တင်းကျပ်သည်။ အပတ်စဉ် စာမေးပွဲများ၊ ဉာဏ်စမ်းများ၊ လျှပ်တပြက် စာမေးပွဲများ၊ လပတ် စာမေးပွဲများ၊ လက်တွေ့များ၊ နှုတ်ဖြေများဖြင့် ချာလပတ်ရမ်းနေရာ ရိုင်ယန်က ဦးဆောင်၍ ထိုစနစ်ကို ကျော်လွှားရန် စီမံသည်။ ပုံမှန်လုပ်ရသည့် အတန်းတက်၊ လက်တွေ့လုပ် စသည်များကို တယောက်တလှည့် လုပ်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤနည်းဖြင့် ထွက်လာသော အချိန်ပိုများနှင့် ကျောင်းသားဘဝကို ပျော်ပျော်ပါးပါး ဖြတ်သန်းကြသည်။ 

ကျောင်းစာအား ဖိဖိစီးစီး မရှိရာ ဂျီပီအေ (GPA) ငါးမှတ်ပတ်လည်သာ ရကြ၍ ငါးမှတ်တန်များဟု အများက သတ်မှတ်ကြသည်။ ဂျီပီအေ ခုနှစ်မှတ်ကျော်မှသာ ကျောင်းပြီးသည့်နောက် အလုပ်အကိုင်ကောင်း ရနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း အလော့တယောက်သာ စိတ်ပူတတ်ပြီး ရိုင်ယန်နှင့် ဟာရီမှာ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ပျော်ပျော်ပါးပါး ဖြတ်သန်းလိုကြသည်။

ထိုသို့ဖြင့် တတိယနှစ် ရောက်လာသည်။ ဟာရီမှာ စက်မှုဌာနမှူး ချာရီယန် (Cherian) ၏သမီး နီဟာနှင့် မေတ္တာမျှနေရာ ယောက္ခမလောင်းရှေ့၌ မျက်နှာကောင်း ရလိုသည်။ ဌာနမှူးသင်သည့် စက်မှုစီမံဘာသာ၌ ကြိုးကြိုးစားစား သင်ယူသည်။ သို့သော် နှုတ်လေးသည့် ဟာရီမှာ နှုတ်ဖြေရောက်တိုင်း အလွဲလွဲအချော်ချော်ဖြစ်၍ ငါးမှတ်က မတက်ပြန်။

စာမေးပွဲ၌ မျက်နှာကောင်းရရန် ဌာနမှူးရုံးခန်းမှ မေးခွန်းစာရွက် ခိုးသည်။ ကံမတော်၍ အစောင့်နှင့် ပက်ပင်းမိသည်။ သုံးယောက်လုံး နှစ်ဝက်အနားပေး ခံရသည်။

သဘောကောင်းသော ပါမောက္ခ ဗီရာ (Veera) က စမ်းသပ်ခန်းဝင်၍ ထိုအချိန်လွတ်အား ဖြည့်ရန် အကြံပေးသည်။ သူတို့လုပ်သည့် ချောဆီအကြောင်း စမ်းသပ်ချက်မှာ ပြည့်စုံရာ ဌာနမှူးက အနားပေးခံရချိန်ကို စမ်းသပ်ခန်းဝင်ချိန်အဖြစ် ဖြည့်ပေးသည်။

ကျောင်းပြီးခါနီးသော် အလော့နှင့် ဟာရီတို့ ဆော့ဝဲကုမ္ပဏီ၌ အလုပ်ရသည်။ စာသင်နှစ်၏ နောက်ဆုံးကျောင်းသားအဖြစ် အလံစိုက်ခဲ့သော် ရိုင်ယန်မှာ အလုပ်မရသော်လည်း ပါမောက္ခ ဗီရာက စမ်းသပ်ခန်းလက်ထောက်အဖြစ် ခန့်ရာ အဆင်ပြေသွားသည်။

အဓိကဇာတ်ကောင်များ
-----------------

* ဟာရီကူးမား (Hari Kumar)
* ရိုင်ယန်အိုဘာရွိုင် (Ryan Oberoi)
* အလော့ဂုပတ္တ (Alok Gupta)
* နီဟာ (Neha)

ဘာသာပြန်ခြင်း
-------------

ဟင်ဒီဘာသာသို့ ပရာဟတ် ပရာကပ် (Prabhat Prakash) က ပြန်ဆိုရာ တလအတွင်း အုပ်ရေ (၃၀ ၀၀၀) ရောင်းရပြီး ရောင်းအားကောင်းစာအုပ်အဖြစ် စံချိန်ဝင်သွားသည်။

ကိုးကား
-------
**လေးကေ့ကော်မြို့သစ်** သို့မဟုတ် **ငြိမ်းချမ်းရေးမြို့သစ်**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကရင်ပြည်နယ် မြဝတီမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

လေးကေကော်မြို့သစ်ကို ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးနှင့် ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရတို့က ငြိမ်းချမ်းရေး တည်ဆောက်ရန် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခြင်း အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် KNU ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစောမူတူးစေးဖိုးနှင့် ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဇော်မင်းတို့က ဂျပန်နိုင်ငံ နီပွန် ဖောင်ဒေးရှင်း၏ အကူအညီဖြင့် ၂၀၁၅ တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ လူနေရပ်ကွက် ခြောက်ခုရှိပြီး အိမ်ခြေ ၆၀၀ ကျော်၊ လူဦးရေ ၃၀၀၀ ခန့်‌နေထိုင်သည်။ လေးကေကော်မြို့သစ်၏ လုံခြုံရေးကို ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး ဒူးပလာယာခရိုင်က တာဝန်ယူ ထားသည်။ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး၏ တပ်များ အဓိက လှုပ်ရှားပြီး ကရင်ငြိမ်းချမ်းရေးကောင်စီ (KNU/KNLA-PC)၊ ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြု ကရင့်တပ်မတော် (DKBA)၊ ကရင်ပြည်နယ် နယ်ခြားစောင့်တပ် (BGF) နှင့် အာဏာသိမ်း စစ်တပ်တို့လည်း ရှိသည်။

၂၀၂၁ နှောင်းပိုင်း ဖြစ်ရပ်
--------------------------

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် စစ်အာဏာရှင် ဆန့်ကျင်သော ပြည်သူအချို့ လေးကေ့ကော်တွင် လာရောက်တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက လေးကေ့ကော်မြို့သစ်သို့ ဝင်ရောက်ကာ စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးအပါအဝင် ၃၂ ဦးကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ထိုသို့ဝင်ရောက်ပြီး နောက်တစ်ရက် ဒီဇင်ဘာ ၁၅ ရက်နေ့တွင် လေးကေ့ကော်မြို့ထဲတွင် တိုက်ပွဲများစတင်ဖြစ်ပွားသည်။ မြို့အနီး မဲ့ထော်သလေးရွာနှင့် ပဟိကလော်ရွာများအနီးတွင် စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် KNLA-PDF ပူးပေါင်းတပ်များအကြား ၂၀၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၆ ရက် တိုက်ပွဲများဖြစ်ပွားပြီး မြို့လုံးကျွတ်နီးပါး ထွက်ပြေးစစ်ဘေးရှောင်နေရသည်။

လေးကေ့ကော်မြို့သစ်မှ အိမ်ရာများ

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  လေးကေ့ကော် စစ်မီးစ (16 ဒီဇင်ဘာ 2021)။  ၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. 1 2  လေးကေကော်တွင် လွှတ်တော်အမတ် အပါအဝင် ၃၂ ဦး ဖမ်းခံရ (14 ဒီဇင်ဘာ 2021)။  ၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
ကရင်ပြည်နယ် |
| --- |
| **မြို့တော်**: ဘားအံမြို့
**မြို့နယ်ပေါင်း : (၇) မြို့နယ်** |
| ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့များ | 
* ကော့ကရိတ်မြို့
* ဖာပွန်မြို့
* ဘားအံမြို့
* မြဝတီမြို့
* သံတောင်ကြီးမြို့
* ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့

 |  |
| ကော့ကရိတ်ခရိုင် (၁) မြို့နယ် | 
* ကော့ကရိတ်မြို့နယ်

 |
| ကြာအင်းဆိပ်ကြီးခရိုင် (၁) မြို့နယ် | 
* ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်

 |
| ဖာပွန်ခရိုင် (၁) မြို့နယ် | 
* ဖာပွန်မြို့နယ်

 |
| ဘားအံခရိုင် (၂) မြို့နယ် | 
* ဘားအံမြို့နယ်
* လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်

 |
| မြဝတီခရိုင် (၁) မြို့နယ် | 
* မြဝတီမြို့နယ်

 |
| သံတောင်ကြီးခရိုင် (၁) မြို့နယ် | 
* သံတောင်ကြီးမြို့နယ်

 |
| မြို့များ | 
* ကမမောင်းမြို့
* ကော့ကရိတ်မြို့
* ကျိုက်ဒုံမြို့
* ကျုံဒိုးမြို့
* ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့
* စုကလိမြို့
* ပိုင်ကျုံမြို့
* ဖာပွန်မြို့
* ဘားအံမြို့
* ဘုရားသုံးဆူမြို့
* ဘောဂလိမြို့
* မြဝတီမြို့
* ရှမ်းရွာသစ်မြို့
* လိပ်သိုမြို့
* လှိုင်းဘွဲ့မြို့
* ဝေါလေမြိုင်မြို့
* သံတောင်ကြီးမြို့
* သံတောင်မြို့

 |
ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ

(၂ဝ၁၃ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၃။ )

၁၃၇၄ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း ၁ဝ ရက်

(၂ဝ၁၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၁ ရက်)

ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သည် ဤဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။

၁။ ဤဥပဒေကို ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေဟု ခေါ်တွင်စေရမည်။

၂။ ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ဥပဒေပုဒ်မ ၁၁ (က) တွင်ပါရှိသော *ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် အစည်းအဝေးတွင် ဖြစ်စေ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် သို့မဟုတ် အမျိုးသား လွှတ်တော် အစည်းအဝေးတွင်ဖြစ်စေ နိုင်ငံတော်၏ အရအသုံးစာရင်းများ စစ်ဆေးခြင်း နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ထူးခြားသော အခြေအနေကို အခါအားလျော်စွာ တင်ပြခြင်း* ဆိုသည့် စကားရပ်ကို *ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် အစည်းအဝေးတွင်ဖြစ်စေ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် သို့မဟုတ် အမျိုးသားလွှတ်တော် အစည်းအဝေးတွင်ဖြစ်စေ၊ နိုင်ငံတော်၏ အရအသုံး စာရင်းများ စစ်ဆေးခြင်း နှင့်စပ်လျဉ်း၍ တစ်နှစ်လျှင် အနည်းဆုံးတစ်ကြိမ် တင်ပြခြင်း၊ ထူးခြားသော အခြေအနေကို အခါအားလျော်စွာ တင်ပြခြင်း* ဆိုသည့် စကားရပ်ဖြင့် အစားထိုးရမည်။

၃။ ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ဥပဒေပုဒ်မ ၁၁ (ည) တွင်ပါရှိသော *မိမိ၏ဆောင်ရွက်ချက်ကို နိုင်ငံတော် သမ္မတမှ တဆင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သို့ အစီရင်ခံတင်ပြခြင်း ၊*ဆိုသည့် စကားရပ်ကို *မိမိ၏ ဆောင်ရွက်ချက်များနှင့် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်များကို နိုင်ငံတော်သမ္မတထံသို့တင်ပြသည်နှင့် တစ်ပြိုင်တည်း ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သို့ အစီရင်ခံတင်ပြခြင်း၊* ဆိုသည့် စကားရပ်ဖြင့် အစားထိုး ရမည်။

၄။ ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ဥပဒေပုဒ်မ ၁၁ (ဌ) ၏ နောက်တွင် (ဍ)ကို အောက်ပါ အတိုင်း ဖြည့်စွက်ရမည်-

*(ဍ)ပြည်ထောင်စုအဆင့်အဖွဲ့အစည်းများ၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနများ၊ အစိုးရ ဌာနများ၊ အစိုးရအဖွဲ့အစည်း များနှင့် နေပြည်တော် ကောင်စီတို့၏ လုပ်ငန်းအကောင် အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်မှုကို စစ်ဆေးရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က တာဝန် ပေးအပ်လာလျှင် စစ်ဆေး၍ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သို့ အစီရင်ခံ တင်ပြခြင်း။*

ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ကျွန်ုပ်လက်မှတ် ရေးထိုးသည်။

  

(ပုံ)သိန်းစိန်

နိုင်ငံတော်သမ္မတ 

ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်
***ပြည်ထောင်စု သစ္စာ*** သည် ၂၀၁၇ ခုထွက် မြန်မာ ရုပ်သံဇာတ်ကား ဖြစ်သည်။ (၇၂) နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့ ဂုဏ်ပြုအစီအစဉ်အဖြစ် ရိုက်ကူးကာ တပ်မတော်ပိုင် မြဝတီရုပ်သံလိုင်းတို့မှ ၂၀၁၇ ခု၊ မတ်လ ၂၄၊ ၂၅ နှင့် ၂၆ ရက်တို့တွင် ခွဲလွှင့်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း၊ မုန်းကိုးဒေသရှိ တပ်မတော် တပ်စုတစ်စုနှင့် ကိုးကန့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ (MNDAA) တို့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပုံကို အခြေခံရိုက်ကူးခြင်း ဖြစ်သည်။

ရိုက်ကွင်းတာဝန်ခံမှာ ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်မောင်ချိုဖြစ်သည်။ မင်းခိုက်စိုးစန် ဇာတ်ညွှန်းရေးကာ ဝေဠုကျော် အနုပညာဆိုင်ရာ အကြံပေးသည်။ ဒါရိုက်တာမှာ ဗိုလ်မှူး တင်အောင်စိုး ဖြစ်သည်။ သရုပ်ဆောင်များအနေဖြင့် နေမင်း၊ ကောင်းခန့်၊ မိုးဇက်၊ မေသဉ္ဇာဦး၊ မေဘရဏီသော်၊ မေကဗျာဦး၊ ထူးခန့်ကျော်၊ ပြည့်စုံမင်းနှင့် ကျော်ရဲအောင်တို့ ပါဝင်ထားသည်။

ကျည်ထောင်စု သစ္စာ
-----------------

နောက်ဆုံးအပိုင်း ထုတ်လွှင့်မည့် မတ်လ ၂၆ ရက်တွင် The Voice Daily သတင်းစာ၌ ဇာတ်ကားပါ စာသားများကို သရော်ထားသည့် **ကျည်ထောင်စု သစ္စာ** ဆောင်းပါး ပါလာသည်။ ထိုဆောင်းပါးအား တပ်မတော်မှ ကန့်ကွက်စာထုတ်၍ အယ်ဒီတာချုပ် ကျော်မင်းဆွေနှင့် စာရေးသူ ဗြိတိသျှ ကိုကိုမောင် ကို ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) နှင့် တရားစွဲသည်။  ဗြိတိသျှ ကိုကိုမောင်ကို ဒုတိယမြောက် ရုံးထုတ်အပြီး ဇွန်လ ၁၆ ရက်တွင် တရားသေ လွှတ်ပေးလိုက်သည်။ အယ်ဒီတာ ဦးကျော်မင်းဆွေကို ကိုးကြိမ်မြောက် ရုံးထုတ်အပြီးတွင် ဗဟန်းတရားကိုက ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ကျပ် သိန်း ၁၀၀ နှင့် အာမခံပေးသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  "ကျည်ထောင်စုသစ္စာ ရေးသူနဲ့ အယ်ဒီတာ အမှုဖွင့်ခံရ"။ ဘီဘီစီ။ ၂၀၁၇၊ မေ ၁၇။
2. ↑  "The Voice အယ်ဒီတာချုပ် ဦးကျော်မင်းဆွေ ကျပ် သိန်း ၁၀၀ နဲ့ အာမခံရ Archived 24 December 2018 at the Wayback Machine.". MCN TV. 4 Aug 2017.
**လေးခုတွက်ကိန်း** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

အကြောင်းအရာ
-----------

၁၂၇၃ ခုနှစ်တွင် မိဿရာသီ၌ စနေရာဟုစီနေခြင်း စသည်တို့ကြောင့် ဖြစ်ပျက်တတ်သော အကျိုးအပြစ်တို့ကို ဖွဲ့ဆိုထားသည်။

လေးခုတွက်ကိန်း
--------------

တြိန်းသတ်ကယ်နှင့်၊ ကိန်းမှတ်ဖွယ်အဇဋာက၊ သျှတ္တရာ၊ ကျမ်းလာနှင့် ရှုလိုက်တော့၊ စွန်းသုံးခု ခုနစ်ဆယ်။  

  

မိဿမှာခိုပေသည့်၊ ဂြိုဟ်စနေ နတ်နဂါးရယ်နှင့်၊ ရပ်နားလာဟိုင်းရာဟုငဲ့ပြင်၊ ဂုရုဂြိုဟ် ကြာသပတေးရယ်က၊ တူခွင်မှာ သူဝင်သည့်အရေးရယ်ကြောင့်၊ ဆူမအေးကာ၊ ထမင်းအစာမလောက်နို်င်ဘု၊ ကင်းပျောက်၍ကွယ်။  

  

သောကြာဂြိုဟ်ပြောင်းကာသွားလို့၊ စပါးဆန်ရှာမတွေ့ပြီဘု၊ အရှေ့မှာကြယ်သောက်ရှူးက၊ ကြက်ဦးတွန်ပေါ်ကာ ပေးခဲ့ပေါ့၊ ကြာသပတေးကြယ်၊ သူကပြောင်းပေါရော့၊ ဆောင်းသရဒဗြိစ္ဆာနယ်၊ မိတ်သွယ်တဲ့စခန်း။  

  

သူဌေးစုရယ်က၊ လေးခုမှာ လူအစာရှားမည်ကြောင့်၊ စပါးကိုလှောင်ခြင်ရှာလိမ့်၊ ရှောင်ကြဉ်ကာ ပညာနှင့်တွေးပါတော့၊ ကြာသပတေးကြယ်၊ သူကထွက်တော့၊ စပါးဆန်စားရန်မခက်ပေဘု၊ လဖက်ရွှေဖီနှင့်၊ မရှားပြီ ဆားဆီဆေးတို့၊ သောရီတဖန်၊ ရောဟဏီအမှန်ဖြင့်တွေးပြီမို့၊ ဇောတပသီညာဏ်၊ လောကီညာဏ်နင့်ရေးခဲ့ပေါ့ကွယ် လေးခုထွက်လမ်း။

ခက်ဆစ်
------

၁။ တြိန်းသတ် = ၇၃ ခု အရေအတွက်။

၂။ အဇဋာ = ကောင်းကင်။

၃။ သျှတ္တရာ = အာကာသသျှတ္တရကျမ်း။

၄။ သရဒဗြိစ္ဆာ = ဗြိစ္ဆာရာသီ၊ တန်ဆောင်မုန်းလ။

၅။ သောရီ = ရောဟဏီနက္ခတ်။

၇။ ထပသီ = ရသေ့။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------
**ဆာယု အာဆမ်**သည် အင်ဒိုနီးရှား ဟင်းသီးဟင်းရွက်စွပ်ပြုပ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှဟင်းလျာများထဲတွင် ကျော်ကြားသော ဤဟင်းလျာသည် မန်ကျည်းသီးရည်တွင် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ ထည့်ပြုတ်ထားသော ဆွန်ဒန်လူမျိုးဟင်းလျာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။

ချိုချဉ်သော အရသာနှင့်ပြည့်စုံသော ဤဟင်းသည် လန်းဆန်းမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ငါးဆားနယ်၊ *အီကန် ဂိုရင်း*၊ *အာယမ် ဂိုရင်း*စသော အကြော်နှင့် အကင်းဟင်းလျာများ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို အစိမ်းလိုက် သို့မဟုတ် ချက်ပြုတ်ထားနိုင်သော ဟင်းသီးဟင်းရွက်ဆလပ်တစ်မျိုးဖြစ်သော *လာလပ်*တို့နှင့် အလွန်လိုက်ဖက်မှုရှိပြီး ထမင်း၊ *ဆမ်ဘယ်* *တီရာဆီ* ငရုတ်သီးအနှစ်တို့နှင့်လည်း များသောအားဖြင့် စားသုံးလေ့ရှိသည်။ 

ဤဟင်းလျာ၏ မူလအစကို ပြန်လည်ကြည့်ရှုမည်ဆိုလျှင် ဂျာကာတာဒေသ၊ ဘန်တန်းနှင့် အနောက်ဂျာဗားပြည်နယ်တို့ရှိ ဆွန်ဒန်လူမျိုးတို့မှဖြစ်သည်။ ဆွန်ဒန်ဟင်းလျာများနှင့် ဘက်တာဝီလူမျိုးတို့၏ နေ့စဉ်အစားအစာထဲတွင် လူသိများသော ဟင်းလျာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။

ပါဝင်သော အမယ်များ
-----------------

ပုံမှန်ပါဝင်လေ့ရှိသော အမယ်များတွင် မြေပဲ၊ ပိန္နဲသီးနု၊ အရွက်နုများနှင့် မသင်ရသေးသော *melinjo*၊ bilimbi၊ ဂေါ်ရခါးသီးနှင့် ပဲတောင့်ရှည်များပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့အားလုံးကို မန်းကျည်းသီးဖြင့် ချက်ထားသော အရည်တွင် ထည့်၍ချက်ပြုပ်ပြီး တခါတရံ၌ အရသာကြွယ်ဝစေရန် အမဲပြုတ်ရည်၌ ချက်သည်။ မကြာခဏဆိုသလို ပြောင်းဖူးများလည်း ပါဝင်လေ့ရှိသည်။

ချက်နည်းမူကွဲများ
-----------------

များစွာသော ပုံစံကွဲများရှိရာတွင် ၎င်းတို့ထဲ၌ *ဆာယု အာဆမ် ဂျာကာတာ* (ဂျာကာတာမှ ဘက်တာဝီလူမျိုးတို့ ချက်ပြုပ်ပုံ)၊ *ဆာယု အာဆမ် ကန်ကွင်း* (ရေကန်စွန်းရွက်ပါဝင်သော ပုံစံ)၊ *ဆာယု အာဆမ် အီကန် အာဆင်း*(များသောအားဖြင့် snakehead murrelဖြင့်ပြုလုပ်သော ငါးဆားနှယ်များပါဝင်)နှင့် *ဆာယု အာဆမ် ကာကျန်း မဲရာချ်* (မန်ကျည်းသီးနှင့် အမဲပြုတ်ရည်တွင် ပဲနီလေးနှင့် ပဲစိမ်းတို့ပါဝင်) စသည်တို့ ပါဝင်ကြသည်။ ကာရိုလူမျိုးတို့၏ ဆာယုအာဆမ်ချက်ပြုပ်ရာတွင် torch ginger အဖူးတို့ပါဝင်ပြီး ပို၍အရေးကြီးသောအမယ်မှာ အချဉ်အရသာ အသီးစေ့တို့ပါဝင်သည်။ ဆာယု အာဆမ် ရမ်ဘန်သည် ချဉ်သောအရသာရှိသော အသီးအရွက်ဟင်းရည်ဖြစ်သည်။

* ဆာယု အာဆမ်
* 
*

ကိုးကား
-------

1. ↑  Sejarah lahirnya Sayur asem။ (အင်ဒိုနီးရှား)
2. ↑  40 of Indonesia's best dishes (August 9, 2011)။  January 30, 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Planet၊ L.; Berkmoes၊ R.V.; Brash၊ C.; Cohen၊ M.; Elliott၊ M.; Mitra၊ G.; Noble၊ J.; Skolnick၊ A.; Stewart၊ I.; Waters၊ S. (2010)။ *Lonely Planet Indonesia*။ Travel Guide။ Lonely Planet Publications။ p. 81။ ISBN 978-1-74220-348-5။ January 30, 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  Bacon၊ D.; Collins၊ T. (2010)။ *CultureShock! Jakarta: A Survival Guide to Customs and Etiquette*။ Culture shock!။ Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd။ p. 217။ ISBN 978-981-4435-56-7။ January 30, 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
ဝင့်ထယ်
-------

စာရေးဆရာ ဝင့်ထယ်
### ကိုယ်ရေးအကျဉ်း

အမည်ရင်း - ဦးကျော်ဇော

  

အခြားကလောင်အမည် - မောင်ကြော့ဝေ

  

မွေးဖွားရာဇာတိ - အဖ ဦးဘချစ်ဝင်း၊ အမိ ဒေါ်သန်းကြည် တို့က ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်၊ မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် အနောက်ကမာရွတ် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့။

  

စာပေရေးသားခြင်း - ၁၉၇၈ ခုနှစ်မှ စ၍ ရုပ်ရှင်အမြုတေ မဂ္ဂဇင်းတွင် ဖော်ပြခံရသော ကဗျာဖြင့် စာပေလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့။ မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်များတွင် စာပေများ ရေးသားခဲ့၊ ရေးသားနေဆဲဖြစ်။

  

ထုတ်ဝေပြီး စာအုပ်များ - အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တိုက်ပွဲခေါ်သံ (၂၀၀၁ ခုနှစ်)

- ပုဂံမှ စိန်ပြာကြီးနှင့် ကျိန်စာသင့်သူများ (၂၀၀၂ ခုနှစ်)

- အဆောက်အအုံ အင်ဂျင်နီယာ ဝေါဟာရများ (၂၀၀၃ ခုနှစ်)

- ပန်းသခင် ကြွေလည်း မွှေးနေဆဲပါ (၂၀၀၄ ခုနှစ်)

- ကမ္ဘာကျော်ကြား ဂန္ထဝင်စကားများ (၂၀၀၆ ခုနှစ်)

  

အလုပ်အကိုင် - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလမှ စ၍ ပြည်သူ့ ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းတွင် စတင် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ ယနေ့အထိ ဖြစ်။

  

နေရပ် လိပ်စာ - အမှတ် ၁၁ ဂိတ်၊ ကျိုက္ကဆံကွင်း၊ အနောက်မြင်းပြိုင်ကွင်းလမ်း၊ တာမွေမြို့နယ်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ၂၀၁ဝ ပြည့်နှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် အလင်းသစ် စာပေမှ ဒုတိယအကြိမ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေတဲ့ ဝင့်ထယ်ရဲ့ 'အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တိုက်ပွဲခေါ်သံ' စာအုပ်မှ
ဦးသုမင်္ဂလ
**ဦးသုမင်္ဂလ** သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ရဟန်းတစ်ပါးဖြစ်၍ **ဒယ်အိုးဆရာတော်** အမည်ဖြင့်လည်း သိရှိကြသည်။ ဦးသုမင်္ဂလ အလောင်းလျာကို မိဘများဖြစ်သည့် ဦးသက်ထွန်းနှင့် ဒေါ်သန်းတို့မှ မန္တလေးတိုင်း၊ မိုးကုတ်မြို့ရှိ ထင်းရှုးခြံရပ်တွင် ၁၉၆၇ ဇွန်လ ၁၆ တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မွေးချင်းမောင်နှမလေးဦးအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။

မိုးကုတ်မြို. အောင်နန်းရပ် အောင်နန်းကျောင်း အ.မ.က(၃၀) တွင် သူငယ်တန်း မှ စတုတ္ထတန်းထိ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး မိုးကုတ်မြို့ အ.ထ.က (၁)၌ (၅)တန်းမှ (၁၀)တန်းအထိ ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။ မန္တလေးတက္ကသိုလ်၌ ဓာတုဗေဒအထူးပြုဘာသာရပ်ဖြင့် သိပ္ပံဘွဲ.ရသည်။

၁၃၅၆ ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် မန္တလေးတိုင်း ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ် မိုးကုတ် ဝိပဿနာမင်္ဂလာရိပ်သာ ကျောင်းတိုက် ဆရာတော် ဦးတေဇနိယအား ဥပဇ္ဇျာယ်ပြု၍ သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။

ကျောင်းထိုင်ခြင်း
-----------------

ရန်ကုန်၊ မှော်ဘီမြို့နယ်ရှိ မင်္ဂလာတိုက် (မိုးကုတ်ဝိပသနာရိပ်သာ) တွင် ကျောင်းထိုင်သည်။

တရားဟောခြင်း
------------

ဦးသုမင်္ဂလ (ဒယ်အိုး) ဆရာတော်အား ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်နေ့ မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့ အထိ တစ်နှစ်တိတိ တရားဟောခွင့် ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင် အစိုးရဓမ္မာစရိယ အောင်မြင်ခဲ့သောကြောင့် တရားဟောကြားခွင့်ရပြီး မိုးကုတ်ဝိပသနာတရားတော်များကို မိုးကုတ်ဆရာတော် ၏ ဥပနိသယအတိုင်း ဟောကြား၏။

ကိုးကား
-------

1. ↑  သုမင်္ဂလာ ဗုဒ္ဓတရားတော်နှင့် လုပ်ငန်းစဉ်ပြန့်ပွားရေး တရားဌာန

အခြားကြည့်ရန်
-------------

* ဆရာတော်ဦးသုမင်္ဂလ တရား ၁
* ဆရာတော်ဦးသုမင်္ဂလ တရား ၂
* ဆရာတော်ဦးသုမင်္ဂလ တရား ၃
* ဦးသုမင်္ဂလ(ဒယ်အိုးဆရာတော်) ၏ တ‌ရားတော်
* ဦးသုမင်္ဂလ(ဒယ်အိုးဆရာတော်) ၏ တ‌ရားတော်
ကစော်
**ကစော်ပေါက်ခြင်း** (သို့) **ကစော်ဖောက်ခြင်း** (Fermentation) ဆိုသည်မှာ ဇီဝဓာတ်ပေါင်းများကို သက်ရှိဇီဝပစ္စည်းများ သို့မဟုတ် တဆေးပင်မှုန့်များအားဖြင့် ဖွဲ့စည်းမှုပြောင်းလဲခြင်း၊ ခွဲဖျက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကာဗွန်ဒိုင် အောက်ဆိုဒ်များ ထွက်ပေါ်မြဲဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် အရက်ပြုလုပ်ရာ၌ ကစီဖတ်များနှင့် ဖျော်ရည်များကို တဆေးဖြင့် အချဉ်ဖောက်ရာမှ အင်ဇိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာပြီးနောက် သကြားကို အရက်ပျံအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးလေသည်။ အရက်ပျံကို ရေနံဓာတ်ပစ္စည်းများနှင့် အက်သလင်းတို့မှ ထုတ်လုပ်နိုင်သော်လည်း ရှေးက ကစော်ဖောက်စေခြင်းဖြင့်သာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ကစီကို ကစော်ဖောက်စေခြင်းဖြင့် အက်စီတုန်း ရရှိကြောင်းကို ပထမကမ္ဘာစစ် အတွင်းက ဒေါက်တာချိမ်စေ့ဇမင်း တွေ့ရှိခဲ့ရလေသည်။ ရှာလကာရည်၊ ပုန်းရည် ပြုလုပ်ရာ၌လည်း ကစော်ဖောက်ခြင်းဖြင့်သာ ပြုလုပ်သည်။ ကစော်ဖြစ်စေသော ဇီဝပစ္စည်းနှင့် မူလပစ္စည်းကိုလိုက်၍ ထွက်ရှိသော ပစ္စည်းအမျိုးကွဲလေသည်။

သကြားမှ အယ်လကိုဟော (အရက်) ဖြစ်လာခြင်း၊ အယ်လကိုဟောမှ တဖန် ရှလကာရည် (ပုန်းရည်) ဖြစ်လာခြင်း၊ သစ်သီးများ အမှည့်လွန်၍ပုပ်သိုးသွားခြင်း၊ ပေါင်မုန့်များ ပွလာခြင်း၊ နွားနို့ ချဉ်သွားခြင်းစသော အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်းမျိုးကို ကစော်ဖောက်ခြင်းဟု ခေါ်၏။ စပျစ်သီး၊ ပန်းသီး စသော အသီးများမှရသော သကြား၊ ကောက်နှံများမှရသော သကြားများထဲသို့ တဆေးထည့်လိုက်သောအခါ ကစော်ပေါက်လာ၍ အယ်လကိုဟောနှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် တို့ကိုရ၏။ 

သို့သော် တဆေးကြောင့် တိုက်ရိုက်အားဖြင့် ဤသို့ပြောင်း၍ အယ်လကိုဟော ဖြစ်လာသည်မဟုတ်။ တဆေးမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော အင်ဇိုင်းကြောင့် သကြားနှင့်တကွ အခြား ပစ္စည်းများသည် မူလအခြေမှ ပျက်ပြားကာ ပစ္စည်းသစ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားရသည်။ တဆေးမှာ စေး၍အမြှုပ်တက်နေသော ပစ္စည်းဖြစ်၏။ အရောင်မှာ အနည်းငယ်ဝါ၍ ဗက်တီးရီးယားများ ပါဝင်၏။ တဆေးကို အရက်ချက်ရာ၊ ကစော်ဖောက်ရာ၊ အချဉ်ဖောက်ရာတို့၌ များစွာ အသုံးပြုကြ ရလေသည်။

နွားနို့ချဉ်၊ ထောပတ်၊ ဒိန်ခဲ စသော ပစ္စည်းများဖြစ်လာခြင်း၏ အကြောင်းရင်းမှာလည်း အပင်လောကဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများတွင် အရင်းခံသော ဗက်တီးရီးယားမျိုးအချို့မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အင်ဇိုင်းက နွားနို့ကို အခြေပြောင်းလဲသွားစေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် ကစော်ဖောက်ခြင်းသည် အင်ဇိုင်းများက တိုက်ရိုက် ဖြစ်စေ၊ သွယ်ဝိုက်၍ ဖြစ်စေ၊ ပစ္စည်းများကို မူလအခြေမှ ပျက်ပြားစေပြီးလျှင် ကစော်ပေါက်၍ ပစ္စည်းသစ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေခြင်းပင် ဖြစ်၏။ လူခန္ဓာကိုယ်တွင်း၌လည်း ဓာတ်သဘာဝအားဖြင့် အင်ဇိုင်းများ ဖြစ်လာ၍ ထိုအင်ဇိုင်းများသည် လူတို့ စားလိုက်သော အစားအစာများကို ကြေညက်စေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  လှသမိန် (ဧပြီ ၁၉၇၈)။ "*ဝဘ်ဆိုက်သို့*" (pdf)။ in စာပေစိစစ်ရေးကော်မတီ (ed.)။ ***ဗဟုသုတ စွယ်စုံ*** (ပထမအကြိမ် ed.)။ တောက်တောက်ဝင်း ပုံနှိပ်တိုက်၊ ရန်ကုန်မြို့။: ဇော်မော် စာပေ။
2. ↑  မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း (၁၉၅၄)။ "*ကစော်ဖောက်ခြင်း*"။ in စွယ်စုံကျမ်းစာတည်းအဖွဲ့ (ed.)။ *မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း*။ **၁** (ပထမအကြိမ် ed.)။ ဟေဇယ်၊ ဝပ်ဆင်နှင့် ဗိုင်းနေး ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း၊ အင်္ဂလန်။: စာပေဗိမာန်။
**ကျိုက်ဗျင်းနတ်စေတီတော်** သထုံမြို့၊ ဇင်းကျိုက်တောင်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည့် စေတီတော် ဖြစ်သည်။ ဇင်းကျိုက်တောင်သည် ပေ ၃၀၂၂ မြင့်၍ တောင်တက်ခရီး လေးမိုင်နီးပါး ရှိသည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

မြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူချိန်အခါက ဖြစ်၏။ သုဝဏ္ဏဘုမ္မိနေပြည်တော်တွင် တိဿဓမ္မမင်းနှင့် သီရိကပ္ပအမည်ရှိ မိဖုရားကြီးတို့သည် ဖွားမြင်သည့် သားတော်နှစ်ပါးသည် ဂစ္ဆဂီရိတောင်နှင့် ဗန္ဓဝဂီရိတောင်တွင် ရသေ့ ပြုနေ၏။ ထိုသားတော်နှစ်ပါး၏ အမည်မှာ တိဿဓမ္မနှင့် သီဟရာဇာတို့ ဖြစ်ကြသည်။

တစ်နေ့သောအခါ သီဟရသေ့သည် သူငယ်တစ်ဦးကို မွေးစား၏။ ထိုသူငယ်သည် ကွယ်လွန်သွားသည့်အခါ မဇ္ဈိမဒေသတွင် လူဖြစ်လေ၏။

ထိုကလေးသည် ခုနစ်နှစ်သား အရွယ်ဖြင့်ပင် မြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော်ကို နာကြားရကာ ဂဝမ္ပတိ ရဟန္တာ ဖြစ်လေ၏။ ထိုရဟန္တာသည် ခမည်းတော်ဟောင်းနှင့် ဦးရီးတော်ဟောင်းရသေ့နှစ်ပါးကို မြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူသဖြင့် တရားတော်ကို နာကြားရလေ၏။

ထို့နောက် ရသေ့တို့က နာကြားရသဖြင့် ပင့်ပေးပါရန် တောင်းဆိုသဖြင့် ဂဝမ္ပတိထေရ်သည် မြတ်စွာဘုရားကို လျှောက်ထား၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် သက္ကရာဇ် ၁၁၀ တွင် သုဝဏ္ဏဘုမ္မိသို့ ကြွလေ၏။ ထို့နောက်တွင် တိဿဓမ္မမင်း ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းသည့် ကျောင်းတွင် သီတင်းသုံး၏။ ထို့နောက်တွင် ရသေ့နှစ်ပါးတို့အား ဆံတော်နှစ်ဆူစီပေးသနားတော်မူခဲ့သည်။

စေတီတော်တည်ခြင်း
----------------

သီဟရသေ့သည် မိမိရရှိသည့် ဆံတော်နှစ်ဆူကို တိဿဓမ္မသီဟရာဇာမင်း၏ အကူအညီဖြင့် စေတီတော် တည်ခဲ့သည်။ သာသာနာတော်နှစ် ၁၁၂ တွင် တည်ခဲ့ပြီး ဖိနပ်တော်အကျယ်သည် ၁၀ တောင် ရှိ၏။ ဉာဏ်တော် အတောင် ၃၀ ခန့် မြင့်သည်။ မင်းကြီးသည် ထိုဘုရားကို ပူဇော်စောင့်ရှောက်ရန် တောင်ခြေ၌ ရွာတည်ပေးခဲ့သည်။

အမည်
----

မင်းကြီး တည်ပေးခဲ့သည့် ရွာသည် "ဘုရားတောင်ခြေရွာ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး မွန်ဘာသာဖြင့် **ကွမ်ဇိုင်ကျိုက်** ဟု ခေါ်ရာမှ၊ ဇိုင်းကျိုက်၊ ဇင်းကျိုက်ဟု တွင်လာခဲ့သည်။

ထို့ပြင် ရှေးအခါက ပင်လယ်ကမ်းစပ်ဖြစ်သည့်အတွက် နဂါးမတို့ လာရောက်ပျော်ပါးသည့်နေရာ ဖြစ်သည့်အတွက် နဂါးမဘုရား ဟု မွန်ဘာသာဖြင့် ကျိုက်ဗျော်နပ်၊ ဗျော်နတ်၊ ဗျင်းနတ်ဘုရားဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------
**ဝဂ်** ဟူသော စကားမှာ ‘ဝဂ္ဂ’ ဟူသော ပါဠိစကားမှ လာသည်။ အစုဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဗျည်းများကို အသံဖြစ်ရာနေရာ ဌာန်တူရာတူရာ စုဖွဲ့ထားသည်။ ထိုဗျည်းအစုတို့ကို ဝဂ် ဟုခေါ်သည်။

**သာဓက**။ ။ က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င (ကဝဂ်)

‘က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င’ ဟူသော ဗျည်း (၅) လုံးသည် ဖြစ်ရာ ဌာန်တူကြသည်။ အစုလိုက် အလွယ်တကူ ရွတ်ဆို၍ ရသည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းဗျည်း (၅) လုံးအစုကို ဝဂ်ဟု ခေါ်သည်။ ‘က’ ဗျည်းဖြင့် စသည့်ဝဂ် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ‘ကဝဂ်’ ဟု အမည်တွင်သည်။

ထို့ကြောင့် -

က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င

စ၊ ဆ၊ ဇ၊ ဈ၊ ည

ဋ၊ ဌ၊ ဋ၊ ဎ၊ ဏ

တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န

ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ 

တို့သည် **ကဝဂ်၊ စဝဂ်၊ ဋဝဂ်၊ တဝဂ်၊ ပဝဂ်** ဟု အသီးသီး အမည်တွင်ကြသည်။

ဝဂ်ဗျည်း
--------

ဝဂ်၌ ပါဝင်သော ဗျည်းများကို ‘’ဝဂ်ဗျည်း’’ ဟု ခေါ်သည်။ ‘က၊ စ၊ ဋ၊ တ၊ ပ’ ဝဂ် (၅) ခု ရှိ၍ ဝဂ်တစ်ခု၌ ဗျည်း (၅) လုံးစီ ပါဝင်ခြင်းကြောင့် ဝဂ်ဗျည်းပေါင်း (၂၅) လုံး ရှိသည်။

အဝဂ်
----

‘အဝဂ်’ ဟူသောစကားမှာ ‘အဝဂ္ဂ’ ဟူသော ပါဠိစကားမှလာသည်။ အစုမဟုတ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဗျည်းအချို့သည် ဖြစ်ရာဌာန် တူညီမှုမရှိသောကြောင့် အစုဖွဲ့မရချေ။ ထိုသို့ အစုမဟုတ်သည်ကို **အဝဂ်**ဟု ခေါ်သည်။

### အဝဂ်ဗျည်း

ဝဂ်ဗျည်း (၂၅) လုံး၌ မပါဝင်သော ဗျည်းများသည် အဝဂ်ဗျည်းများ ဖြစ်ကြသည်။ အဝဂ်ဗျည်း (၈) လုံး ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ −
‘ယ၊ ရ၊ လ၊ ဝ၊ သ၊ ဟ၊ ဠ၊ အ’ တို့ ဖြစ်ကြသည်။

ဝဂ္ဂန္တ
-------

‘ဝဂ္ဂန္တ’ ဟူသော စကားမှာ ပါဠိစကား ဖြစ်သည်။ အစု၏ အဆုံးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

### ဝဂ္ဂန္တဗျည်း

ဝဂ်ဗျည်း (၅) လုံးအစု တစ်စုစီ၏ အဆုံး၌ ရှိသောကြောင့် **ဝဂ္ဂန္တဗျည်း** ဟု ခေါ်သည်။

‘င’ ဗျည်းသည် ကဝဂ်၏ အဆုံးဗျည်း ဖြစ်သည်။

‘ည’ ဗျည်းသည် စဝဂ်၏ အဆုံးဗျည်း ဖြစ်သည်။

‘ဏ’ ဗျည်းသည် ဋဝဂ်၏ အဆုံးဗျည်း ဖြစ်သည်။

‘န’ ဗျည်းသည် တဝဂ်၏ အဆုံးဗျည်း ဖြစ်သည်။

‘မ’ ဗျည်းသည် ပဝဂ်၏ အဆုံးဗျည်း ဖြစ်သည်။

ထို’င၊ ည၊ ဏ၊ န၊ မ’ ဗျည်း (၅) လုံးတို့သည် ဝဂ္ဂန္တဗျည်းများ ဖြစ်ကြသည်။

ဝဂ်ဗျည်းနှင့် အဝဂ်ဗျည်းပြဇယား
-----------------------------

| ဝဂ်အမည် | ဗျည်း |
| --- | --- |
| ကဝဂ် | က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င |
|
| စဝဂ် | စ၊ ဆ၊ ဇ၊ ဈ၊ ည |
|
| ဋဝဂ် | ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ |
|
| တဝဂ် | တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န |
|
| ပဝဂ် | ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ |
|
| အဝဂ် | ယ၊ ရ၊ လ၊ ဝ၊ သ၊ ဟ၊ ဠ၊ အ |

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *မြန်မာသဒ္ဒါ အတွဲ (၂)*။

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
မြန်မာဘာသာစကား |
| --- |
| ပြောင်းလဲပုံအဆင့်များ | 
* ရှေးဟောင်း
* ခေတ်လယ်
* ခေတ်ပေါ်

 |
| ဒေသိယစကား | 
* ရခိုင်ဘာသာစကား (ရမ်းဗြဲ၊ သံတွဲ)
* အင်းသား
* မြိတ်
* ထားဝယ်
* ယော

 |
| သဒ္ဒါနှင့်ဝေါဟာရ | 
* **ဝါစဿရဗေဒ**
* မျိုးပြပစ္စည်းများ
	+ အတိုင်းအတာယူနစ်များ
* ကိန်းဂဏန်းများ
* ကင်းစီး
* နာမ်စားများ
	+ ဆွေမျိုးတော်စပ်ပုံ
* ကြိယာများ
* ဝိဘတ်များ

 |
| စာပေ | 
* သင်ပုန်းကြီး
* ရာဇဝင်ကျမ်းများ
* ဓမ္မသတ်

|  |  |
| --- | --- |
| စာပေပုံစံများ | 
* ခေတ်စမ်းစာပေ
* မေတ္တာစာ
* ပေစာ
* ပြဇာတ်
* မှာတမ်း

 |
| ကဗျာပုံစံများ | 
* ကလေးချော့ကဗျာ
* ခွန်းထောက်
* တမ်းချင်း
* တောလား
* တေးထပ်
* တျာချင်း
* တြိချိုး
* ဒုံးချင်း
* ဒွေးချိုး
* ဗုံကြီးသံ
* ဘောလယ်
* ရတု
* ရကန်
* ဝဲရိုက်ဝဲသွင်း
* ရဲတင်း
* လေးချိုး
* အလင်္ကာ
* လင်္ကာ
	+ လေးလုံးစပ်လင်္ကာ
* လွမ်းချင်း
* သဖြန်
* သာချင်း
* ကာချင်း
* သံချပ်
* သံချို
* သံပိုင်း
* သံပေါက်
* ဟန်ချင်း
* အန်ချင်း
* အိုင်ချင်း
* တုံးချင်း
* အဲချင်း
* သီချင်း
* ပျို့
* ပတ်ပျိုး
* ယိုးဒယား
* ကြိုး
* ဘွဲ့
* နတ်သံ
* လူးတား
* မော်ကွန်း
* တောလား

 |

 |
| စာအရေးအသားစနစ် | 

|  |
| --- |
| 
* အက္ခရာ
* မျက်မမြင်စာ

 |
| ရောမမှုပြုခြင်း | 
* မြန်မာစာကော်မရှင် အသံဖလှယ်မှုစနစ်
* ALA-LC ရောမမှုပြုခြင်း
* BGN/PCGN ရောမမှုပြုခြင်း

 |

 |
| အခြားအကြောင်းအရာများ | 
* မြန်မာအင်္ဂလိပ်
* မြန်မာစာအဖွဲ့
* မြန်မာအမည်များ

 |