recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ကျမ်းဦးဝန္ဒနာ** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

အကြောင်းအရာ
-----------

၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလအတွင်းက မောင်းထောင်ဦးကျော်လှ၏ သံချိုများကို စုပေါင်း၍ **မနေရမတိ လောကီသာရ ကဗျာဝစနကျမ်း** ဟူသော အမည်ဖြင့် စာအုပ်ရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့ဖူးရာ ထိုစာအုပ်၏ အဖွင့်ကျမ်းအနေနှင့် ရေးသားထားသော သံချိုကဗျာ ဖြစ်သည်။

ကျမ်းဦးဝန္ဒနာ
-------------

ဘဂဝါ ဓမ္မာ သံဃီနှင့်၊ မာတံပိ ဗြဟ္မာသျှန္ဒီ ပရမောတို့၊ မနောဒွါရံဖြင့် ဩကာသံ ဇောသဒွာ ထက်သော်ကြောင့်၊ နှစ်ဖြာလက်စုံ မဉ္စမီနှ်င့၊ အဉ္စလီတင်ချီသပါငဲ့၊ ဂီတဉာဏ် ရေးကာမှတ်မည်လို့၊ ဇီဝနံ ဘေးဘယာမကပ်ဖို့၊ လေးမြတ်တဲ့ စေတနာ။  

  

ဖူးမျှော်ဆင် ဦးကျော်လှက၊ ဇောတရ အထည်၊ မနောမြတ်ရည်အိတဲ့၊ မဏိရယ်စိန္တာ ပတ္တမြားကဲ့သို့၊ အလိမ္မာစကားထွေ အသွားနဘေထပ်ကယ်နှင့်၊ သေသပ်စွာဂဟေစပ်ကဗျာဆန်းနိုင်မှ၊ သဒ္ဒါကျမ်း သင်္ဂဟတို့၊ လမ်းတွင်လှပါ။  

  

နီယထုံ သီဟဇာနှင့်၊ ဗျဂ္ဃဇာ အထက်ဇဋာရပ်ကယ်က၊ နက္ခတ်ကိုဆို၍ ထားခဲ့၊ ဂြိုဟ်သွားဂြိုဟ်လာနှင့်၊ ထိုအခါယိုဟာသောလို့၊ အစာပေါမည် မပေါမည်မှတ်ရပါငဲ့၊ လောကဓာတ်မြေပြင်ဟာ၊ ဗေဒင်ပါနိဒါန်း။  

  

ဗဟုဿုတာ၊ နနုသ်လူ့ရွာ ရပ်တွင်မှ၊ စုမှက်ပုံအဖြာဖြာတို့၊ သည်တခါစာထုတ်ပါလု၊ ဆရာပုဂ္ဂိုလ် ရှင်လူအများတို့၊ မူမထားလျှင် အလကားပင် ပျက်ချေတော့၊ ကြောင်းမတန် တောင်းပန်ချက်ကယ်ကြောင့်၊ ရတက် ကယ်မောဖြင့်၊ အသက်ဇာတာကို တွက်ခါစစ်လိုက်တော့၊ နှစ်နှစ်လွန် ခုနစ်ဆယ် စွန်းပြီးမို့၊ နှောင်းနောက်နောင် အခါမှာ မော်းထောင်ဆရာကိုလွမ်းရပါလိမ့်၊ မော်ကွန်းတိုင် ရွှေဇဝါကဲ့သို့၊ သေအချာ ငွေလွှာအုပ်ကယ်နှင့်၊ ပဒေသာ ချွေကာဖြုတ်ကြရအောင်၊ ရေးထုတ်တဲ့ကျမ်း။

ခက်ဆစ်
------

၁။ ဘဂဝါ = မြတ်စွာဘုရား။

၂။ ဓမ္မာ = တရားတော်မြတ်။

၃။ သံဃီ = သံဃာတော်မြတ်။

၄။ မာတံပိ = မာတာပီတ၊ အမိအဘ။

၅။ ဗြဟ္မာ = ဗြဟ္မာကြီးများ။

၆။ သျှန္ဒီ = စန္ဒီ၊ စန္ဒီနတ်သမီး။

၇။ မရမော = မြတ်သောပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ၊ သို့မဟုတ် ပရမီသွာနတ်မင်းကြီး။

၈။ မနာဒွါရံ = ထက်သန်သော စေတနာတရား။

၉။ ဩကာသံ = ဩကာသ၊ ရှိခိုးပူဇော်ခြင်း။

၁၀။ ဇောသဒ္ဓါ = ထက်သန်သော စေတနာတရား။

၁၁။ ပဉ္စမီ = ထိခြင်းငါးပါးဖြင့်။

၁၂။ အဉ္စလီ = လက်အုပ်ချီကန်တော့ခြင်း။

၁၃။ ဇီဝနံ = အသက်၊ နာမ်တရား။

၁၄။ ဇောတရ = ပတ္တမြားကျောက်။

၁၅။ မဏိစိန္တာ = စိန္တာမဏိ၊ ကြံစည်သမျှ ပြီးမြောက်နိုင်သော ပတ္တမြား၊ (သို့မဟုတ်) မြကျောက်။

၁၆။ သဒ္ဒါ = စာရေးပုံစနစ်ကို ပြသောကျမ်း။

၁၇။ ဓမ္မာကျမ်း = အဘိဓမ္မာကျမ်း။

၁၈။ သင်္ဂဟ = အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ၊ သင်္ဂြိဟ်ကျမ်း။

၁၉။ နိယထုံ = ဂြိုဟ်တစ်ခုသည် တရာသီတွင် နေသည်ထက်ပို၍ နေခြင်း။

၂၀။ သီဟဇော = ခြင်္သေ့ကဲ့သို့ ရှေ့သို့ရဲရင့်စွာ ထွက်သွားခြင်း။

၂၁။ ဗျဂ္ဃဇာ = ကျားကဲ့သို့ နောက်ဆုတ်ရှေ့တက်ပြုလုပ်ခြင်း။

၂၂။ အထက်ဇဋာ = အထက်ဇဋာ၊ ကောင်းကင်။

၂၃။ ဗဟုဿုတာ = အကြားအမြင် ဗဟုသုတ။

၂၄။ မနုသီလူ့ရွာ = မနုဿလူ့ရွာ။

၂၅။ ရတက် = စိုးရိမ်ကြောင့်ကြမှု။

၂၆။ ခမာ = ကျန်းခံ့သာခြင်း။

၂၇။ အသကဇတာ = အသက်ကိုညွှန်ပြသည့် ဇာတာ။

၂၈။ ရွှေဇဝါ = ရွှေဖြင့်လှပစွာ မွမ်းမံထားသော အရာ။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော ခေါင်းစဉ်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------
**မကောကြက်တူရွေး** (Macaw) ကို ကြက်တောကြီးဟုလည်း ခေါ်တွင်သည်။ မကောကြက်တူရွေးသည် ကြက်တူရွေးမျိုးရင်းတွင်
ပါဝင်၍ ရိုးရိုးကြက်တူရွေးထက် အကောင်ကြီး
ကာ အမြီးရှည်ပြီးလျှက် အရောင်အဆင်းမှာ ပို၍လှပတောက်
ပြောင်လေသည်။ အခွံမာသောသစ်သီး ဝလံများကို စားလေ့
ရှိသဖြင့် ကြီးမားချွန်ထက်၍ ကောက်ကွေးသော နှုတ်သီးရှိ၏။ 
မကောကြက်တူရွေးဟု ခေါ်ခြင်းမှာ တောင်အမေရိကတိုက်
ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင် ပေါက်ရောက်သော မကော ဟုခေါ်
သည့် အုန်းပင် တစ်မျိုးမှ အသီးကို အမြဲစားတတ်သောကြောင့် 
ဖြစ်သည်။

မကောကြက်တူရွေးကို တောင်အမေရိကတိုက်နှင့် 
ကျူးဗားကျွန်းတို့၌ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် 
ထိုကြက်တူရွေးမျိုး မရှိပေ။ ယင်း၏ အရောင်အဆင်းမှာ 
တစ်မျိုးတည်းမဟုတ်၊ ကျက်စားနေထိုင်သည့် ဒေသကို လိုက်၍ 
ခြားနားမှုရှိသည်။ ပနားမားနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းမှ ဘရာဇီးနိုင်ငံ 
အလယ်ပိုင်းစပ်ကြားရှိ ဒေသများတွင် တွေ့နိုင်သော မကော
ကြက်တူရွေးများ၏ အရောင်အဆင်းမှာ အပေါ်ပိုင်းတွင် 
အပြာရောင်ဖြစ်၍ အောက်ပိုင်းတွင် အဝါရောင်ဖြစ်၏။ 

တောင်အမေရိကတိုက် ပါရာဂွေးနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ မကော
ကြက်တူရွေးမျိုးမှာမူကား အပေါ် ပိုင်း၌ အပြာရောင်ဖြစ်၍ 
အောက်ပိုင်းတွင် လိမ္မော်ရောင် ဖြစ်သည်။ အလျားမှာ ပျမ်းမျှ
လက်မ ၃ဝ ကျော်သည်။

မကောကြက်တူရွေးများသည် ခရီးဝေးကို တစ်ဆက်
တည်း ပျံသန်းနိုင်ကြ၏။ အသံမှာ ကျယ်လောင် စူးရှလှ၍ 
သူတို့ရှိမှန်းကို အသံဖြင့် အဝေးကပင် သိနိုင်သည်။ အစုလိုက် 
အအုပ်လိုက် နေထိုင်တတ်ကြသော်လည်း၊ မိတ်လိုက်ရာတွင် 
အဖိုအမ တစ်ကောင်တည်းကိုသာ အာရုံပြုတတ်သော အလေ့
အထရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈)
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ရဟန်းတို့ ဟိမဝန္တာ တောင်မင်း၌ မျောက်တို့လည်း မသွားလာနိုင်၊ လူတို့လည်း မသွားလာနိုင်သော၊ သွားလာရခက်ခဲသော မညီညွတ်သောဒေသ၊ မျောက်တို့သာသွားလာနိုင်ပြီး လူတို့ သွားလာ၍မရသော အသွားရခက်ခဲသော မညီမညွတ်သောဒေသ၊ မျောက်နှင့်လူတို့ သွားလာနိုင်သော ညီညွတ်သောဒေသတို့ရှိကုန်၏။ ထိုဒေသ၌ မျောက်တို့ကိုဖမ်းဆီး နှိပ်စက် သတ်ဖြတ်ခြင်းငှာ လူတို့သည် မျောက်နှဲစေးကို ထောင်ထားကြကုန်၏။

လိမ္မာသောမျောက်တို့သည် မျောက်နှဲစေးကိုမြင်လျှင် ဝေးရာကရှောင်ကွင်း သွားကြကုန်၏။ မလိမ္မာသော လျှပ်ပေါ်လော်လီသောမျက်သည် မျောက်နှဲစေး၌ လက်နှစ်ဖက်, ခြေနှစ်ဖက်, ဦးခေါင်းတို့ဖြင့် ကပ်ငြိနေခြင်းကြောင့် ညီးတွားလျက် အိပ်နေရပြီး အကျိုးမဲ့ ပျက်စီးခြင်းသို့ရောက်ရ၏။ ထိုမျောက်သည် မကျက်စားရာ၌ ကျက်စားခြင်းကြောင့်ပေတည်း။

ထို့ကြောင့် သင်တို့သည် ဣဋ္ဌ, ကန္တ, မနာပ, ပိယရူပ, ကာမူပသံဟိတ, ရဇနီယဖြစ်သော အာရုံငါးပါး ကာမဂုဏ်များဟူသော တစ်ပါးသော မကျက်စားသင့်သောအရာတို့၌ မကျက်စားကြကုန်လင့်။ မကျက်စားရာ၌ လှည့်လည်ကျက်စားသော ရဟန်းကို ကိလေသာမာရ်သည် နှိပ်စက်ရန် ဖျက်ဆီးရန်အခွင့်ရ၏။

ရဟန်းတို့ မိမိဖခင်၏အရာဖြစ်သော သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးဟူသော အာရုံ၌သာ လှည့်လည်ကျက်စားကြကုန်လော့ အစရှိသည်ဖြင့် သတိပဋ္ဌာန်လေးပါး ပွားများပုံကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၃၊၁၂၈-၃၀၀။ သံ၊မြန်၊၃၊၁၃၃-၅။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၃၅။ သံ၊ဋီ၊၂၊၄၇၀။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၃-သတိပဋ္ဌာနသံယုတ္တ၊ ၁-အမ္ဗပါလိဝဂ္ဂ၊ သတ္တမသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
**အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငါးလေလံဈေး** သည် မြိတ်မြို့၊ အင်းလေးမြိုင်စက်မှုဇုံ၌ တည်ရှိကာ၊ ၁၀၃.၅၇ ဧက ကျယ်ဝန်းသော မြေပေါ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကော်မရှင်၏ ၂၉.၉.၂၀၀၀ ရက်စွဲပါ ခွင့်ပြုချက်အမှတ် ၃၄၈/၂၀၀၀ ဖြင့် စီမံကိန်း စတင်ခဲ့သည်။

မြေငှားသက်တမ်း ၂၅+၅+၅= ၃၅ နှစ်ရှိကာ၊ ငါးလုပ်ငန်း ဦးစီးဌာနမှ အစုရှယ်ယာ ၃၀ % နှင့် မြန်မာစီထရာကိုကုမ္ပဏီမှ ၆၀ % ထိ ပါဝင်သည်။ ကျန် ၁၀ % မှာ လုပ်ငန်းရှင် အမည် ဖြစ်သည်။ ပြည်ပချေးငွေ ကန်ဒေါ်လာ သန်း ၂၀ ဖြင့် ၂၀၀၁ အောက်တိုဘာ ၁ တွင် လုပ်ငန်း စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သော်လည်း၊ အတွေ့အကြုံနည်းပါးခြင်း၊ လုပ်ငန်းကျွမ်းကျင်မှု မရှိခြင်း၊ အရောင်းအဝယ်မသွက်လက်ခြင်းတို့ကြောင့် ၂၀၀၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ တွင် စီမံကိန်းကို ယာယီပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။

ဝိရောဓိများ
-----------

သက်ဆိုင်ရာဌာနများ ပူးပေါင်းပါဝင်မှု အားနည်းခြင်းကြောင့် ရပ်တန့်ခဲ့ရသော ငါးလေလံဈေး ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်အောင် ကြိုးပမ်းရာတွင် ရေထွက်ကုန်အခွန် ရှောင်တိမ်းရန် ကြိုးစားနေသော ရေလုပ်ငန်းရှင်များကြောင့် ကြန့်ကြာရသည်ဟု လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဦးဇော်ဟိန်းက ဆိုသည်။ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း ကိုယ်ပိုင် ငါးလေလံဈေး ဖြစ်ပေါ်အောင် အားမထုတ်နိုင်သောကြောင့်၊ ထိုင်းဘက်သို့ အဓိက တင်ပို့ရောင်းနေရရာ၊ ကုန်ချိန်နှင့် ငါးအမျိုးအစား မမှန်ပြခြင်း ကဲ့သို့ကော တရားမဝင် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာသည်။ နှစ်စဉ် ၁၅၀ ဘီလျံကျပ် နစ်နာဆုံးရှုံးသည်

နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဒေါ်လာသန်း ၂၀ ဖြင့် ပြန်လည်လည်ပတ်ရန် သက်ဆိုင်ရာကုမ္ပဏီက အဆိုပြုပြီး၊ မြန်မာပြည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ ငါးလေလံဈေး အမှုဆောင်ဒါရိုက်တာက အစိုးရဆီမှ ရရန်ရှိ အကြွေးများ လျော်ပေးမည်ဟု အဆိုပြုသော်လည်း၊ ပြည်ထောင်စုအဆင့် ဝန်ကြီးဌာနက မခွင့်ပြုသေးချေ။ ငါးဖမ်းသင်္ဘောပိုင်ရှင်များနှင့် ရေလုပ်ငန်းရှင်များက ငါးလေလံဈေးကို အဓိက ချုပ်ကိုင်ထားပါက အောက်ခြေဝန်ထမ်းများနှင့် အဂတိလိုက်စားမှုများ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်က ဆိုသည်

ယင်းကို ရေလုပ်ငန်းရှင်တဦးက ငါးလေလံဈေး မအောင်မြင်ရသည့်အကြောင်းမှာ ဒေသတွင်း လျှပ်စစ်မီတာဈေး ကြီးမြင့်ခြင်း၊ အအေးခန်းစက်ရုံများ မလုံလောက်ခြင်း၊ ပြည်ပဝယ်လိုအားဈေးကွက် မရှိခြင်းတို့ကြောင့်ဟု တုံ့ပြန်သည်။

၂၀၁၉ နိုဝင်ဘာလဆန်းတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင် ငါးလေလံဈေးအတွင်းရှိ ညငါးဈေးကို ရပ်ကွက်အတွင်း သို့ စည်ပင်က ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့ခိုင်းသည်။

မြိတ်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဒေသရှိ ငါးသယံဇာတသည် ငါးခိုးဖမ်းလှေများကြောင့် ပြုန်းတီးနေရကာ၊ အိမ်နီးချင်းထိုင်းက ငါးဈေးကွက်ကြီးကို ချုပ်ကိုင်ထားသည်။ မြန်မာက ၁ နှစ် ကန်ဒေါ်လာ သန်း ၇၀၀ သာ တင်ပို့နိုင်ချိန်တွင်၊ ထိုင်းက တနှစ် ရေထွက်ပစ္စည်း တင်ပို့မှု ကန်ဒေါ်လာ ၇ ဘီလျံကျော် ရရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  *တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး မြိတ်ခရိုင် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန မြိတ်မြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ*။ September 2019။ p. 41-42။ October 9, 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. 1 2 3  မြိတ် ငါးလေလံဈေး ကြန့်ကြာနေမှု ရေလုပ်ငန်းရှင်ကြီးများကြောင့်ဟု လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ပြော - DVB
3. ↑  အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာငါးလေလံဈေးရှိ ညငါးဈေးအား ပြောင်းရွှေ့ရန် သက်ဆိုင်ရာမှ စာထုတ်ပြန် | Eleven Media Group Co. Ltd
4. ↑  အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ ငါးေလလံေစ်းဖြင့္ရန္ ရင္းႏွီးျမႇဳပ္ႏွံမႈ ေဒၚလာသန္း ၂၀ ထပ္တိုးခြင့္ျပဳရန္ ျပင္သစ္ကုမၸဏီတင္ျပ | The Farmer Myanmar[*လင့်ခ်သေ*]
ရှင်မေဓာဝီ (၁၁၅၀ - ၁၂၁+) သည် "ပြည်ဆရာတော်" ဟု ထင်ရှားခဲ့သည့် ကျမ်းပြုဆရာတော် ဖြစ်သည်။

ဘဝ
--

ဆရာတော်ကို ၁၁၅၀ ပြည့်နှစ်၊ ဝါဆိုလဆန်း ၇ ရက်နေ့တွင် ညောင်ကန်ရွာ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ 

ဆရာတော်၏ ရှင်သာမဏေနှင့် ရဟန်းဘွဲ့မှာ "ရှင်မေဓာဝီ" ဖြစ်သည်။ သို့သော် ငယ်အမည်အတိုင်း ဆရာတော် ဦးကြီးညိုဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ဆရာတော်သည် ညောင်ကန်ရွာ ရတနာမဉ္ဇူတိုက် ဆရာတော် ရှင်မုနိန္ဒာသာရထံတွင် ပညာများ သင်ကြားခဲ့သည်။ ဘကြီးတော်မင်းလက်ထက် မြို့တော် အရှေ့မြောက်ထောင့် မဟာဘုံစံ အုတ်ကျောင်းကြီးတွင် ညောင်ကန်ဆရာတော်ထံ၌ ပညာများ သင်ကြားခဲ့သည်။

သာယာဝတီမင်းလက်ထက် ၁၂၀၁ ခုနှစ်တွင် အမရပူရမြို့သို့ ရောက်ခဲ့၍ သားတော်ပြည်မြို့စား မဟာသီဟသူရသုဓမ္မရာဇာ (မောင်ဖေပု) က တိုက်တာအသစ် ဆောက်လုပ်ကာ လှူဒါန်းကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည် ကျမ်းဂန်တတ်မြောက်၍ အကျင့်သိက္ခာပြည့်စုံသည်ဟု ဆရာတော်တို့၏ ချီးမွမ်းခြင်းကို ခံရသည်။

ဆရာတော်သည် "မေဓာလင်္ကာရ ပရမဓဇ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု" တံဆိပ်တော်ကို ရခဲ့သည်။

ပျံလွန်တော်မူခြင်း
------------------

ဆရာတော်သည် ၁၂၂၅ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလဆန်း ၁၃ ရက်နေ့တွင် ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။

ပြုစုခဲ့သည့်ကျမ်းများ
---------------------

ဆရာတော်သည် အောက်ပါကျမ်းများကို ပြုစုတော်မူခဲ့သည်။

၁။ အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာနိသျသစ်၊

၂။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာနိသျသစ် (၁၂၁၆)၊

၃။ ဋီကာကျော်နိသျ၊

၄။ သန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ် အဋ္ဌကထာနိသျ၊

၅။ သဠာယတနဝဂ္ဂသံယုတ် အဋ္ဌကထာနိသျ၊

၆။ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ် အဋ္ဌကထာနိသျ၊

၇။ ပါဌဇာတ်ပါဠိတော်နိသျသစ်၊

၈။ သဒ္ဒတ္တဘေဒ စိန္တာနိသျ၊

၉။ သမ္ဗန္ဓစိန္တာနိသျ၊

၁၀။ ကစ္စာယနသာရိနိသျ။

၁၁။ ကစ္စာယနသာရသရူပတ္ထဒီပနီ (၁၁၉၉)၊

၁၂။ ဓာတုမာလာလက်သန်းပါဌ်နိသျ (၁၂၁၃)၊

၁၃။ ခန္ဓဝိဘာဝနီ ဋီကာပါဌ် (၁၂၂၃)။

မှတ်စု
------

1. ↑  မင်းလှသီရိသီဟသူ မှတ်စုတွင် ဦးကြီး၊ ရှင်ဘွဲ့ "ရှင်မေဓာ"၊ ရဟန်းဘွဲ့တော် "ရှင်မေဓာလင်္ကာရ" ဟု ဖော်ပြသည်။
2. ↑  ပိဋကတ်တော်သမိုင်းတွင် မေဓာဘိဝံသသီရိသဒ္ဓမ္မဓဇ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုဟု ဖော်ပြသည်။

ဤပြည်ဆရာတော်ကို နဝမညောင်ကန်ဆရာတော်အဖြစ် ညောင်ကန်ဆရာတော်များ၏ စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းမှတ်ယူကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  လှသမိန် (၁၉၆၁)။ *ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်မြို့: ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက်။ pp. ၈၀၊ ၈၁။
ဝဲလန်းတူးမြောင်း
**ဝဲလန်းတူးမြောင်း** (အင်္ဂလိပ်: Welland Canal) သည် မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ အီရီအိုင်နှင့် အွန်တေးရီးယိုးအိုင်နှစ်ခုကို ဆက်စပ်ဖောက်လုပ်ထားသော တူးမြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုအိုင်နှစ်ခုကို ဆက်သွယ်လျက်ရှိသော နိုင်အာဂရာမြစ် 
တွင် နိုင်အာဂရာ ရေတံခွန်တည်ရှိခြင်းကြောင့် သင်္ဘောများသည် ထိုမြစ်ကြောင်းဖြင့် ခရီးတစ်ဆက်တည်း မသွားနိုင်ချေ။ သို့ဖြစ်၍ ၁၈၂၄ - ၁၈၉၂ ခုနှစ်အတွင်းက ထိုအတားအဆီးကို ကျော်လွန်နိုင်စေရန် သစ်သားရေတံခါး ၄ဝ ရှိသော တူးမြောင်းငယ်တစ်ခုကို ဖောက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ကနေဒါနိုင်ငံ အစိုးရက ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများ ဝင်ထွက်သွားလာနိုင်သော လက်ရှိ တူးမြောင်းကို ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာ ၁၇ နှစ်ကြာမှ ပြီးသည်။

ဝဲလန်းတူးမြောင်းသည် အလျား ၂၇ မိုင်၊ အကျယ်ပေ ၂ဝဝ ရှိသည်။ အွန်တေးရီးယိုးအိုင်ဖက်တွင် ပို့ဝဲလားမြို့နှင့် အီရိအိုင်ဖက်တွင် ပို့ကိုလဗုန်းမြို့တို့ အသီးအသီးတည်ရှိကြသည်။ ထိုတူးမြောင်းကို ဖြစ်မြောက်အောင် ဖောက်လုပ်နိုင်ခြင်းမှာ အင်ဂျင်နီယာအတတ်ပညာ၏ အောင်မြင်မှုကြီးတစ်ရပ်ဖြစ်ပေသည်။ အီရီအိုင်သည် အွန်တေးရီးယိုးအိုင်ထက် ၁၂၅ ပေ မြင့်သောကြောင့် အိုင်နှစ်ခုကြားတွင် ဖြတ်သန်းလာသော သင်္ဘောကို ရေတံခါး ခုနစ်ခုဖြင့်လိုအပ်သည့်အတိုင်း နှိမ့်ချည် မြှင့်ချည်ပြုလုပ်ပေးရသည်။

ဝဲလန်းတူးမြောင်းသည် မြောက်အမေရိကတိုက် အလယ်ပိုင်းမှ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာဘက်သို့ထွက်နိုင်သော ရေကြောင်းလမ်းဖြစ်ခြင်းကြောင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ကနေဒါနိုင်ငံတို၏ ကုန်သွယ်ရေးအတွက် အရေးပါအရာရောက်သော ခရီးလမ်းဖြစ်သည်။ ထိုတူးမြောင်းကို ၁၉၃၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
မီးဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာ အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်သည် သိပ္ပံနှင့် အင်ဂျင်နီယာဘာသာ စည်းမျဉ်းများကို အသုံးချ၍ ပြည်သူများ၊ အိုးအိမ်စည်းစိမ်များ နှင့် ၎င်းတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော ပတ်ဝန်းကျင်တို့အား မီး နှင့် မီးခိုးတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ထိခိုက်ပျက်စီးစေမည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုများမှ ကာကွယ်သော ပညာရပ်ဖြစ်သည်။ ထိုပညာရပ်တွင် မီးဘေးအန္တရာယ်ကို စောင့်ကြည့်ခြင်း၊ ငြိမ်းသတ်ခြင်းနှင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုကို နည်းပါးစေခြင်း တို့ကို အလေးထား ဆောင်ရွက်သော မီးဘေးအန္တရာယ် ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ် နှင့် လူတို့၏ အပြုအမူနှင့် မီးဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်ပွားပါက အန္တရာယ်ကင်းစွာ ရှောင်တိမ်းထွက်ခွာနိုင်ခြင်းတို့ကို အလေးထား ဆောင်ရွက်သော မီးဘေးအန္တရာယ် လုံခြုံရေး ဆိုင်ရာ အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်တို့ ပါဝင်သည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် မီးဘေးအန္တရာယ် ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်ထဲတွင် မီးဘေးလုံခြုံရေး ဆိုင်ရာ အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ် ပါဝင်နေသည်။

မီးဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာ အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်တွင် အောက်ပါတို့ပါဝင်သည်။

* မီးဘေးအန္တရာယ်ကို စောင့်ကြည့်ခြင်း - မီးဘေးအန္တရာယ် အချက်ပေးမှုစနစ် နှင့် မီးသတ်ကို ဆင့်ခေါ်သော စနစ်
* မီးဘေးအန္တရာယ်ကို တိုက်ရိုက် ကာကွယ်ခြင်း - မီးငြိမ်းသတ်မှု စနစ်
* မီးဘေးအန္တရာယ်ကို သွယ်ဝိုက် ကာကွယ်ခြင်း - မီးနှင့် မီးခိုး အတားအဆီးများ၊ နေရာလွတ်ချန်ထားခြင်း
* မီးခိုး ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် စီမံခန့်ခွဲခြင်း
* လွတ်မြောက်နိုင်သော ပံ့ပိုးမှုများ - အရေးပေါ်ထွက်ပေါက်၊ မီးလောင်နေစဉ် အသုံးပြုသော ဓာတ်လှေကား အစရှိသည်များ
* အဆောက်အဦး ဒီဇိုင်း၊ ပုံစံနှင့် နေရာ စီမံခြင်း
* မီးဘေးအန္တရာယ် တားဆီးရေး အစီအစဉ်များ
* မီးဘေးအန္တရာယ်၏ သဘောတရား နှင့် ပုံစံထုတ်ခြင်း
* မီးလောင်နေစဉ် လူတို့၏ အပြုအမူ
* စီးပွားရေး ဆိုင်ရာ ထည့်သွင်းစဉ်းစားမှုများ အပါအဝင် အန္တရာယ်အတွက် ကြိုတင်တွက်ဆမှုများ
* တောမီးလောင်ခြင်းအား စီမံခန့်ခွဲခြင်း
ဦးရာရှစ်
ဦးရာရှစ်သည် အိန္ဒိယအမျိုးသား တစ်ဦးဖြစ်သည်။ မြန်မာ တိုင်းရင်းသားအဖြစ် ခံယူထားသူ ဖြစ်၏။ အိန္ဒိယ အမျိုးသား တစ်ဦးအား တကသ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်းသည် သမဂ္ဂ၌ လူမျိုးရေး ခွဲခြားမှု မရှိခြင်း၊ ခေါင်းဆောင် နိုင်သူကို ခေါင်းဆောင် နေရာ၌ ပေးအပ်ခြင်းကို ပြသခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆရာကြီး ဦးရာဇတ် သည် မစ္စတာရာရှစ် (ဦးရာရှစ်) စသော ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များကို မြန်မာမျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်ကိုသာမက အမျိုးသားစိတ်ဓာတ်ကိုပါ သွတ်သွင်းပေးလေ့ရှိသည်။

ဦးနု (တကသ ဥက္ကဋ္ဌ) နှင့် ဦးရာရှစ် (တကသ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ)
ဦးရာရှစ်၏ မွေး သက္ကရာဇ်မှာ ၁၉၁၂ ခုနိုဝင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် အဖ Mr. M. A. Sakur၊ အမိ Ahmadi Begum တို့က အိန္ဒိယနိုင်ငံ Alahabad မြို့မှာ မွေးဖွား ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့ Randaria အထက်တန်း ကျောင်းတွင် ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာ သိပ္ပံ ဘွဲ့နှင့် ဥပဒေ ဘွဲ့များကို ရရှိသည်။ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ၏ ပထမဆုံး အတွင်းရေးမှူး ဖြစ်၏။ ၁၉၃၅ - ၃၆ ခုတွင် ဦးနုသည် ရန်‌ကုန်‌တက္ကသိုလ်‌ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်၍ ထိုအချိန်တွင် ကိုအောင်ဆန်းမှာ ရန်‌ကုန်‌တက္ကသိုလ်‌ကျောင်းသားသမဂ္ဂ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ - ၃၇ ခုတွင် ဦးရာရှစ်သည် ရန်‌ကုန်‌တက္ကသိုလ်‌ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။

၁၉၃၆ ခု ကျောင်းသားသပိတ်တွင် ရှေ့တန်း ခေါင်းဆောင်တဦး ဖြစ်၍ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းသော ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ ၏ ပထမဆုံးဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်၏။ ပထမဆုံး တကသ ကိုယ်စားလှယ် ကောင်စီလူကြီးအဖြစ် တာဝန်ယူ လုပ်ဆောင် ခဲ့သည်။ ဗိုလ်အောင်ကျော် ကျဆုံးသည့် အမှုတွင် ကျောင်းသားများဘက်မှ ရှေ့နေလိုက်ခဲ့ သူလည်း ဖြစ်သည်။ ဦးရာရှစ်သည် (၁၉၄၀-၄၈) နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး၊ အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေး၊ မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု လှုပ်ရှားမှု သမိုင်းတွင် မပါဝင်ခဲ့သော်လည်း ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ နှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို မပစ်ပယ်ချေ။

ဝတ်လုံတော်ရ ရှေ့နေတဦး ဖြစ်သည်။ အလုပ်သမားအဖွဲ့အစည်းများတွင် ခေါင်းဆောင် တာဝန်ယူခဲ့၏။ စစ်ပြီးခေတ်တွင် ဖဆပလ အဖွဲ့၌ ပါဝင်၍ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ မူကြမ်းရေးဆွဲရေး ကော်မတီဝင်၊ အလုပ်သမား ဥပဒေပြု ကော်မတီတွင် တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ပြည်သူ့ လွှတ်တော် တွင်လည်းကောင်း၊ လူမျိုးစုလွှတ်တော် တွင်လည်းကောင်း၊ အမတ်အဖြစ် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီ ခေတ်တွင် အဆက်မပြတ် ရွေးချယ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။ နိုင်ငံတော် အစိုးရ အဖွဲ့ များတွင်၊ ပြည်သူ့ အိုးအိမ်ဆောက်လုပ်ရေးနှင့် အလုပ်သမား ဌာန ဝန်ကြီး (၁၉၅၂)၊ ကုန်သွယ်မှု ဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် အလုပ်သမားဝန်ကြီး (၁၉၅၄)၊ သတ္တုတွင်းဌာန ဝန်ကြီး (၁၉၅၆ - ၅၈)၊ အမျိုးသား စီမံကိန်း ဝန်ကြီးနှင့် စက်မှု၊ သတ္တုနှင့် အလုပ်သမား ဝန်ကြီး (၁၉၆၀) စသည့် တာဝန်များထမ်းရွက် ခဲ့သည်။

အလုပ်သမားနှင့် စပ်ဆိုင်သော ဘုတ်အဖွဲ့ အသီးသီး၊ စုံစမ်းရေး ကော်မတီ အမျိုးမျိုးတွင် သဘာပတိ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပြည်ထောင်စု အလုပ်သမားအဖွဲ့၊ လူမှုဖူလုံရေး အဖွဲ့၊ အမျိုးသား အိုးအိမ်အဖွဲ့၊ လူမှု ဝန်ထမ်းအဖွဲ့နှင့် အမျိုးသား လူငယ်ကောင်စီ များတွင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပြည်ပသို့ သွားရောက်သော ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ အမျိုးမျိုးတွင် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဖြင့်လည်းကောင်း၊ လိုက်ပါ ခဲ့ဖူးသည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံမှ သရဖူဆု ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် ဗမာ့ စက်မှုလက်မှုကောင်စီ သဘာပတိ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တက္ကသိုလ်အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ တွင်လည်းကောင်း တာဝန် ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။

  

ဒေါ်ဖာတီမာ (ဘီအေ) နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး၊ သားနှစ်ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ အမှတ် (၁၆)၊ ရွှေတောင်ကြားလမ်း ရန်ကုန်တွင် နေထိုင်သည်။

ကိုးကား
-------

* 

*
ဒါဝန့်မြစ်ကို ဖြတ်၍ မြင်ရသော ချက်ဝေါ့သ် စံအိမ်။ အထက်တွင် အမဲလိုက် မျှော်စင်ကို တွေ့နိုင်သည်။
ချက်ဝေါ့သ်စံအိမ် (Chatsworth House) သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ မြောက်ဒါဘီရှိုင်းယား တွင် တည်ရှိပြီး ဘိတ်ဝဲလ်မြို့ ၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၃.၅မိုင် အကွာ နှင့် ချက်စတာဖီးမြို့၏ အနောက်ဘက် ၉ မိုင် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဒီဗွန်ရှိုင်းယားနယ်စား၏ ရုံးထိုင်ရာ နေရာဖြစ်ပြီး သူ၏မိသားစုဖြစ်သော ကာဗန်ဒစ်ချ် မိသားစု၏ နေအိမ်လည်းဖြစ်သည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ကတည်းက စတင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

ဒါးဝန့်မြစ်၏ အရှေ့ဘက် ကမ်းပါးပေါ်တွင် တည်ရှိသော ချက်ဝေါ့သ်စံအိမ်သည် ဒါဝန့်တောင်ကြားနှင့် ဝိုင်း(Wye ) တောင်ကြားကို ပိုင်းခြားထားသော တောင်ကုန်းနိမ့်များ အပေါ်မှ စီးမိုးလျက် ရှိသည်။ အလွန်ကျယ်ပြန့်သော ဥယျာဉ်မြေပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး အနောက်ဘက်တွင် သစ်တော နှင့် ကျောက်တုံးထူထပ်သော တောင်ကုန်းများရှိသည်။ တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သော ပန်းချီကားများ၊ ပရိဘောဂများ၊ ၁၈၀၀ ခုနှစ် မတိုင်မီက ပန်းချီလက်ရာများ၊ နီယိုကလပ်စစ်ကယ် ပန်းပုရုပ်များ၊ စာအုပ်များ နှင့် အခြားလက်မှုပစ္စည်းများကို စုစည်းထားရာ နေရာဖြစ်သည်။ ချက်ဝေါ့သ်သည် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၏ နှစ်သက်စရာ အကောင်းဆုံး ကျေးလက်နေအိမ် အဖြစ် အကြိမ်ကြိမ် ရွေးချယ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
ဆာ့ချ် ဒက်ဆော့တ် ကို ၁၉၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလလ ၄ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ပြင်သစ်ကုန်သည် (Dassault အဖွဲ့ကြီး၏ ဥက္ကဋ္ဌ/အမှုဆောင်ချုပ်)နှင့် ရှေးရိုးစွဲနိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်သည်။ Forbes မဂ္ဂဇင်းအရ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် သူသည် ၅၆ ယောက်မြောက် ကမ္ဘာ့အချမ်းသာဆုံးလူဖြစ်သည်။
သူသည် Dassault အဖွဲ့ကို တည်ထောင်ဆက်ခံခွင့်ပေးခဲ့သော မာဆယ်လ် ဒက်ဆော့တ် ၏ သားဖြစ်သည်။ ဖခင်သေဆုံးသောအခါ သူသည် လက်ရှိ အမှုဆောင်ချုပ်ဖြစ်သော Charles Edelstenne ၏ အကူအညီဖြင့် ကုမ္ပဏီကို ဆက်လက်တိုးတက်စေခဲ့သည်။ ဆာ့ချ် ဒက်ဆော့တ် သည် Supaero ရှိ Ecole Polytechnique နှင့် HEC Paris တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် သူ့ဖခင်သည် ဂျာမဏီတို့၏ လေယာဉ်ထုတ်လုပ်မှုတွင် ပူးပေါင်းပါဝင်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သောကြောင့် Buchenwald သို့ ပို့ခြင်းခံရပြီး သူ့ကိုလည်း ထောင်ချခဲ့သည်။ Dassault အဖွဲ့သည် Groupe Le Figaro ကိုလည်း ပိုင်ဆိုင်သည်။ သူသည် ထင်ရှားသော နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုပါတီစုကြီး၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ပြီး သူ၏သား အိုလီဗာ သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံတော်အစုအရုံးကြီး၏ ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သည်။

သူသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းအစွန်ဘက်ရှိ Corbeil-Essonnes မြို့၏ မြို့တော်ဝန်လည်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ဆာ့ချ် ဒက်ဆော့တ် သည် သူ၏မြို့ဖြစ်သော Corbeil-Essonnes ရှိ အစ္စလာမ်ရိုးရာစင်တာ (ဗလီ)သို့ သူ၏ကိုယ်ပိုင်ငွေထဲမှ ယူရိုငွေ ၂၀၀ မီလျံကို ကူညီလှူဒါန်းခဲ့သည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် သူသည် Belgian Agusta လုပ်ကြံမှုကြောင့် ၂ နှစ် ပြစ်ဒဏ်နှင့် ဘယ်လ်ဂျီယံငွေကြေး ၆၀,၀၀၀ ကို ဒဏ်ငွေအဖြစ်ပေးဆောင်ခဲ့ရသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် သူသည် လွှတ်တော်အမတ်ဖြစ်လာပြီး သူ့ရာထူးအရ စီးပွားရေးနှင့်လုပ်ငန်းခွင်ကိစ္စများ၏ ရှေးရိုးအမြင်များအတွက် ပြင်သစ်ပြည်၏ အမြတ်ခွန်နှင့် လုပ်ငန်းခွင်စည်းမျဉ်းများသည် စီးပွားရေးလောကကို ဖျက်ဆီးနေသည်ဟု အခိုင်အမာ ေထောက်ခံပြောဆိုသူတစ်ဦးဖြစ်လာခဲ့သည်။

အခြားဆက်စပ်လင့်ခ်
-----------------

* Forbes.com: Forbes World's Richest People Archived 13 May 2011 at the Wayback Machine.
**တိုးနိုင်မန်း** (၂၉ ဇွန် ၁၉၇၈ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူမှာ စစ်ဖက်အရာရှိဟောင်းနှင့် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌဟောင်း သူရဦးရွှေမန်းဖြစ်သည်။

ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး
-----------------

၁၉၇၈ ခု၊ ဇွန်လ ၂၉ ရက်တွင် ဗိုလ်မှူး သူရ ရွှေမန်း (ယခု အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး) နှင့် ဒေါ်ခင်လေးသက်တို့မှ မွေးသည်။ အောင်သက်မန်းဟူသော အစ်ကို ၁ ယောက် ရှိသည်။

စစ်တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရပြီး ဘူမိဗဒဘာသာဖြင့် ပါရဂူဘွဲ့ယူသည်။

သက်မွေးလမ်းကြောင်း
------------------

ပါရဂူဘွဲ့ရသည်နောက် တပ်မှထွက်ကာ တယ်လီကွန်းနယ်ပယ်သို့ ဝင်သည်။

### Red Link

လင့်နီဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီ (Red Link Communications Co. Ltd.) ကို ၂၀၀၇ ခုတွင် သိန်းသန်းတိုး၊ ရှိန်းသူအောင်တို့နှင့်အတူ တည်ထောင်သည်။ WiMAX စနစ်သုံးသည့်အတွက် ထိုကာလ၌ မြန်မာပြည်၏ အင်တာနက်အမြန်ဆုံးလိုင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။

၂၀၁၈ ခုတွင် ၎င်းကုမ္ပဏီမှ အသုံးပြုနေသော လှိုင်းစဉ် ၂.၆ မဂ္ဂါဟဇ်မှာ တရားဝင်ဝယ်မထားဘဲ သုံးစွဲနေကြောင်း တယ်လီနော မြန်မာ (Telenor Myanmar)၊ အူရီဒူး မြန်မာ (Ooredoo Myanmar) တို့က ထောက်ပြကန့်ကွက်သည့်အတွက် အဆိုပါလှိုင်းစဉ်ကို မဏ္ဍိုင်ပြုထားသည့် ကုမ္ပဏီကိုပါ ဖျက်ရသည်။ 5BB သို့ မပြောင်းလိုသူများအား ငွေပြန်မအမ်းသည့်အတွက် ဝေဖန်မှုများ ဆူညံခဲ့သည်။

### 5BB

လှိုင်းစဉ်မဝယ်တော့ဘဲ ဝိုင်ယာလက်အစား ကြိုးတပ်စနစ်ဖြစ်သော 5BB ကို ဂလိုဘယ်တက္ကနော်လော်ဂျီကုမ္ပဏီ (Global Technology Co. Ltd.) မှ မိတ်ဆက်သည်။

မိသားစုဘဝ
---------

ဇေကမ္ဘာကုမ္ပဏီပိုင်ရှင်ဇေကမ္ဘာ ခင်ရွှေ၊ဦး၏ သမီး ချယ်ရီအက်ဖံ (Cherry FM) ပိုင်ရှင် ဇေဇင်လတ်နှင့် လက်ထပ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2  Council Regulation (EC) No 817/2006 of 29 May 2006 renewing the restrictive measures in respect of Burma/Myanmar and repealing Regulation (EC) No 798/2004။ *Official Journal of the European Union* (29 May 2006)။  11 July 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  "Speaker's Son Rejects Link"၊ *Radio Free Asia*၊ 28 January 2013။ 11 July 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Shwe Mann။ *Alternative Asean Network on Burma*။ 5 July 2015 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  11 July 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  McLaughlin၊ Tim။ "All the speaker’s men"၊ *Myanmar Times*၊ 10 April 2014။ 11 July 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
5. ↑  Biography: Shwe Mann, Burma's Dictator-in-Waiting။ American Embassy at Rangoon (16 March 2007)။ 6 October 2014 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  13 April 2012 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**နန္ဒာထေရီ** သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် ဈာန်ဝင်စားသည့် အရာတွင် ဧတဒဂ် ရတော်မူ၏။ နန္ဒမင်းသား၏ ဇနီးလောင်းလျာ ဖြစ်၏။ အဘိရူပနန္ဒမင်းသမီးဟုလည်း ခေါ်၏။ အလွန်တရာ လှပတင့်တယ်သော အဆင်းရှိသဖြင့် ဇနပဒကလျာနီဟု အမည်တွင်၏။

ဘုရားရှင်၏ ဗျာဒိတ်
------------------

ဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကမ္ဘာတစ်သိန်းအထက်တွင် ပဒုမုတ္တရမြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူ၏။ ထိုအချိန်တွင် နန္ဒာထေရီလောင်းလျာသည် ဟံသာဝတီမြို့၌ သူဌေးမျိုး၌ ဖြစ်၏။ ထိုသူဌေးမသည် မြတ်စွာဘုရားထံမှ တရားဓမ္မနာကြား၏။ မြတ်စွာဘုရားနှင့် သံဃာတော်တို့အား အလှူကြီးဖြင့် လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားအား ဦးတိုက်ကာ ဈာန်ဝင်စားလေ့ရှိသော ရဟန်းမတို့ထက် မြတ်သော အရာအထူးကို ဆုတောင်း၏။ 

  

ထိုအခါ ပဒုမုတ္တမြတ်စွာဘုရားသည် "ဤကမ္ဘာမှ ကမ္ဘာတစ်သိန်းလွန်သော် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူအံ့။ ထိုဘုရားရှင်၏ ထံတွင် အလွန်ထင်ရှားသော **နန္ဒာ** ဟုအမည်ရသည့် တပည့်သာဝိကာမ ဖြစ်လတ္တံ့" ဟု ဗျာဒိတ်ပေးတော်မူ၏။

ကျင်လည်ခဲ့သည့် ဘဝများ
---------------------

* ထိုလူ့ဘဝမှ လွန်သော် တာဝတိံသာဘုံသို့ ရောက်၏။
* ထိုဘုံမှ လွန်သော် ယာမာဘုံသို့ ရောက်၏။
* ထိုဘုံမှ စုတေသော် တုသိတာဘုံသို့ ရောက်၏။
* ထိုဘုံမှ လွန်သော် နိမ္မာနရတီဘုံသို့ ရောက်၏။
* ထိုဘုံမှ လွန်သော် ဝသဝတ္တိဘုံသို့ ရောက်၏။

အထက်ပါ ဘုံဘဝများတွင် ကျင်လည်ခဲ့သည့်အခါတွင် မိဖုရား ဖြစ်ခဲ့သည်။

* ထိုဘုံမှ လွန်သော် လူ့ဘုံသို့ ရောက်ကာ စကြဝတေးမင်းတို့၏ လည်းကောင်း၊ ပဒေသရာဇ်မင်းတို့၏လည်းကောင်း မိဖုရား ဖြစ်ခဲ့သည်။

ထိုကဲ့သို့ လူ့ဘုံ၊ နတ်ဘုံတို့တွင် များစွာသောကမ္ဘာပတ်လုံး ချမ်းသာစွာကျင်လည် ခဲ့သည်။

နောက်ဆုံးဘဝသို့ရောက်သော် ကပိလဝတ်ပြည်တွင် သုဒ္ဓေါဒနမင်း၏ သမီးတော်ဖြစ်၏။ အလွန်တရာ ချောမောလှပ၏။ အသရေဖြင့် ချောမောလှပနှစ်သက်အပ်သည်ဖြစ်သောကြောင့် **နန္ဒာ** ဟု အမည်တွင်၏။

ဘိက္ခုနီ ပြုခြင်း
-----------------

ရာဟုလာ၊ မယ်တော်မိထွေးတော် ဂေါတမီ၊ နန္ဒမင်းသားတို့သည် သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ကာ ငြိမ်းအေးမှုကို ရှာကြပြီ ဖြစ်၏။ သူမလည်း သူတို့နည်းတူ ရဟန်းမ ပြုလေ၏။

မြတ်စွာဘုရားနှင့် တွေ့ဆုံခြင်း
------------------------------

နန္ဒာထေရီသည် ရဟန်းမ ဖြစ်လေပြီ။ မြတ်စွာဘုရားသည် ရုပ်ရည်အဆင်းကို ကဲ့ရဲ့တော်မူသည်ဟု သိထား၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားထံပါးသို့ မဆည်းကပ်ရဲ ဖြစ်နေ၏။ မြတ်စွာဘုရားထံမှ ဩဝါဒကို ခံယူရာတွင် အခြားရဟန်းမတစ်ဦးကို မိမိကိုယ်စား လွှတ်လိုက်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် နန္ဒာထေရီ၏ အဖြစ်ကို သိ၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် "ရဟန်းမများအနေဖြင့် မိမိ၏ ဩဝါဒကို ခံယူရန် ကိုယ်တိုင်သာ ခံယူရမည်။ ကိုယ်စားမလွှတ်ရ" ဟု စည်းကမ်းထုတ်၏။ ဤသို့ဖြင့် နန္ဒာထေရီလည်း မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ဝင်ရောက်လေ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် အလွန်တရာချောမောလှပသော အမျိုးသမီးကို ဖန်ဆင်းကာ မိမိအား ယပ်ခပ်နေဟန် ပြုစေ၏။ နန္ဒာထေရီသည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ရောက်သောအခါ ဘုရားရှင်အား ယပ်ခပ်နေသော ချောမောသည့် အမျိုးသမီးကို သတိထားမိ၏။ မိမိသည် ထိုသူမ၏ ၂၅၆ စိတ် တစ်စိတ်ပင် မလှချေပါတကားဟု တွေးမိ၏။ လှပသည့်အမျိုးသမီးကို စူးစိုက်ကာ ကြည့်နေ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် နန္ဒာထေရီအား ဝိဇယသုတ္တန်ကို ဟောကြားတော်မူ၏။ နန္ဒာထေရီလည်း နှစ်ရက် သုံးရက် ကြိုးစားအားထုတ်ရာ ရဟန္တာမ ဖြစ်လေသည်။

ဧတဒဂ်ရခြင်း
-----------

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ "ရဟန်းတို့၊ ငါ၏ တပည့် ရဟန်းမတို့တွင် နန္ဒာထေရီသည် ဈာန်ဝင်စားသည့်အရာတွင် အသာဆုံး အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သည်" ဟုဆိုကာ ဧတဒဂ် ပေးတော်မူ၏။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  သာသနာတော်ထွန်းကားပြန့်ပွားရေးဦးစီးဌာန (၂၀၀၅)။ *ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်း တစ်ယောက်*။ pp. ၆၅၃၊ ၆၅၄။
2. 1 2  ထေရီအပဒါန်ပါဠိတော်၊ ကုဏ္ဍလကေသီဝဂ်၊ နန္ဒာထေရီအပဒါန်
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

မဂဓနိုင်ငံ ရာဇဂြိုဟ်မြို့ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ ပါဝါတိုင်းသား အာရညိကင်္ဂ ပိဏ္ဍပါတိက ပံသုကူလိက တေစီဝရိကဓုတင်ဆောင် ရဟန်းတော်များအား "အနမတဂ္ဂေါယံ ဘိက္ခဝေ သံသာရော"အစရှိသော ဒေသနာတော်ဖြင့် အဝိဇ္ဇာဖြင့် ဖုံးကွယ်၍ ချုပ်တည်းနှောင်ဖွဲ့ထားသဖြင့် တစ်ဘဝမှ တစ်ဘဝသို့ တစ်ပြောင်းပြန်ပြန် သံသရာ၌ လှည့်လည်နေကြသော ဦးခေါင်းဖြတ်ခံခဲ့ရသော သင်တို့၏ဦးခေါင်းမှ ယိုစီးထွက်ကျသော သွေးကြည်ရည်သည် မဟာသမုဒ္ဒရာလေးစင်းရှိ ရေမကများပြားလှပုံ၊ နွား၊ ကျွဲ၊ သိုး၊ ဆိတ်၊ ကြက်၊ ဝက်၊ ဂါမဃာတကခိုးသူ ပရဒါရိကခိုးသူဖြစ်ပြီး ဦးခေါင်းဖြတ်ခံရသော သင်တို့၏ ဦးခေါင်းမှထွက်ကျသော သွေးရည်များ မဟာသမုဒ္ဒရာလေးစင်းရှိ ရေထက်များပြားခဲ့ပုံသည် သံသရာအစ မရှိခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အလုံးစုံသော သင်္ခါရတို့၌ ငြီးငွေ့မှု နိဗ္ဗိန္ဒဉာဏ်၊ တပ်မက်ခြင်းကင်းမှု ဝိရာဂဉာဏ်၊ လွတ်မြောက်မှု ဝိမုစ္စနဉာဏ်ဖြစ်အောင် အားထုတ်သင့်ပေ၏-ဟု ဟောကြားတော်မူရာ ထိုရဟန်းတော်သုံးကျိပ်တို့ အာသဝေါကုန်ခမ်း၍ ရဟန္တာဖြစ်ကြပုံကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၁၊၃၉၄-၅။ သံ၊မြန်၊၁၊၃၈၁-၂။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၄၈။ သံ၊ဋီ၊၂၊၁၅၃။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၄-အမတဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ တတိယသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
**နန္ဒမာတာ ဥတ္တရာ** မိန်းမမြတ်သည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားရှင်လက်ထက် သာသနာတော်ဝယ် ဈာန် ဝင်စားရာ၌ **အဂ္ဂဈာယီ** ဧတဒဂ်ရသူ ဖြစ်သည်။ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၏ တောင်အရပ်ရှိ ဝေဠုကဏ္ဍကမြို့တွင် ဘုံခုနစ်ဆင့်ရှိ ပြဿာဒ်ထက်ဝယ်နေထိုင်သည့် သူဌေးမဖြစ်လေသည်။ သားဖြစ်သူ၏ အမည် နန္ဒလုလင်ကို အကြောင်းပြု၍ နန္ဒမာတာဟု တွင်သည်။

မဟာရာဇ်နတ်မင်းကြီးက ပူဇော်ခြင်း
-------------------------------

ဘုံပြဿာဒ်ပေါ်ဝယ် နန္ဒမာတာသည် မိုးသောက်ယံချိန်ကာလတွင် ဈာန်သမာပတ်ဝင်စား၍ နေလျှင် ကောင်းမည်လော၊ ဘုရားရှင်၏ တရားတော်များကို ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်လျှင် ကောင်းမည်လောဟု စဉ်းစားလေသည်။ ဈာန်ချမ်းသာထက် တရားတော်တို့ကို ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်ပါက ပို၍မြတ်၏ဟု တွေးကာ ပါရာယနသုတ္တန်ကို ရွတ်ဖတ်ပူဇော်လေ၏။ ပါရာယနသုတ္တန်သည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်ရှိ ပါသာဏစေတိယကျောင်းတော်တွင် မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားခဲ့သည့် တရားတော် ဖြစ်သည်။ ရသေ့တစ်ဆယ့်ခြောက်ယောက်တို့ကမေးသည့်ပြဿနာများကို ဖြေကြားတော်မူ၍ ရသေ့ ၁၆၀၁၇ ယောက်နှင့်တကွ တစ်ဆယ့်လေးကုဋေသော ပရိသတ်တို့ကိုချေချွတ်တော်မူခဲ့သည် ဖြစ်၏။ 

ထိုအချိန်တွင် ဝေဿဝဏမဟာရာဇ်နတ်မင်းကြီးသည် ကောင်းကင်ထက်ဝယ် ယာဉ်ကြီးကို စီးကာ မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ပြဿနာအမေးသွားရာ နန္ဒမာတာ၏ တရားရွတ်ဖတ်သံကို ကြားသော် ရပ်တန့်ကာ တရားပြီးဆုံးသည်အထိ နာယူ၏။ တရားပြီးသောအခါ *နှမကြီး အံ့ဖွယ်ဖြစ်ပေစွ* ဟု ကောင်းချီးပေး၏။ မြတ်စွာဘုရားဟောတော်မူသည့် တရားတော်တို့မှာ ကောင်းမွန်လှပေသည်။ နှမကြီး၏ နာယူမှတ်သားကာ ရွတ်ဖတ်သံသည် အလွန်သာယာပေသည်ဟု ပြောကာ သာဓုခေါ်လေသည်။ ကောင်းချီးပေးသံကို ကြားသည့်အခါ နန္ဒမာတာသည် လေသာနန်းတံခါးဝသို့ထွက်ကာ မည်သူဖြစ်သည်ကို မေး၏။ နတ်မင်းကြီးလည်း မေးသည်ကို ဖြေကြား၏။ နတ်မင်းကြီးသည် သောတာပန်ဖြစ်၍ နန္ဒမာတာသည် အနာဂါမ်ဖြစ်သောကြောင့် နှမကြီးဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။

  

နန္ဒမာတာလည်း မိမိ၏ တရားရွတ်ဖတ်ရသည့် ကုသိုလ်အစုတို့ကို နတ်မင်းကြီးကို အမျှပေးဝေကြောင်း ပြောလေ၏။ နတ်မင်းကြီးလည်း မနက်ဖြန်တွင် ရှင်သာရိပုတ္တရာနှင့် ရှင်မောဂ္ဂလန်တို့နှင့်အတူ သံဃာတော်များ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်မှ ဒေသစာရီကြွတော်မူလာမည် ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ အရှင်သူမြတ်တို့အား ဆွမ်းကျွေးမွေးလှူဒါန်းကာ မိမိကိုလည်း အမျှပေးဝေပေးပါရန် ပြောလေသည်။ ပါရယနသုတ္တန်ကို ရွတ်ဖတ်ဟောကြားခြင်း၊ မိမိလည်းနာကြားခဲ့ရသည့်အတွက် သလေးစပါးနီကျီး ၁၅၅၀ ကို ဆောက်လုပ်ပေးခဲ့သည်။ နှမကြီး အသက်ရှိသရွေ့ စပါးကျီတို့သည် ယူရာမထင် ပြည့်စေသတည်းဟု အဓိဋ္ဌာန်ခဲ့သည်။ နန္ဒမာတာလည်း နောက်တစ်နေ့နံနက်တွင် ရှင်သာရိပုတ္တရာနှင့် ရှင်မောဂ္ဂလန်တို့နှင့်အတူ သံဃာတော်တို့ကို ဆွမ်းဖြင့် လှူဒါန်းလေသည်။

နန္ဒမာတာဥတ္တရာ၏ အာနုဘော်တော်များ
--------------------------------

(၁) သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော အာစာရသီတင်းအကျင့်ဖြင့် ပြည့်စုံခြင်း။

(၂) အခါခပ်သိမ်း နေ့လွဲညစာမစား၊ ရှောင်ကြဉ်နိုင်သော အကျင့်လည်းရှိခြင်း။

(၃) မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသမျှ တရားတော်များဖြစ်သည့် ပိဋကတ်သုံးပုံကို အလေ့အကျက်ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း။

(၄) အကျွတ်သုံးတန်ရလျက် ဈာန်သမာပတ်ချမ်းသာနှင့် ပြည့်စုံသော အနာဂါမ်အရိယာ မိန်းမမြတ်အဖြစ် ထင်ရှားခြင်း။

(၅) ကြွယ်ဝချမ်းသာသော အမျိုးသမီးဖြစ်ကာ ၁၂၅၀ သော သလေးစပါးနီကျီကြီးများကို ပိုင်ဆိုင်ခြင်း။ ထိုစပါးကျီတို့သည် အသက်ရှင်သရွေ့ ယူငင်စားသုံးသော်လည်း ယူရာမျှပင်မထင် ပြည့်မြဲပြည့်နေခြင်း။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  ရှင်မဟာသီလဝံသ။ *ပါရာယနဝတ္ထု*။
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၂)သုတ် ရှိပါသည်။

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် တာဝတိံသာနတ်ပြည် နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်သို့ ရောက်သစ်စ ပုထုဇဉ် နတ်သား၏ နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်ကို ချီးကျူးပြောဆိုပုံဂါထာနှင့် အရိယနတ်သား၏ နတ်စည်းစိမ်နှင့်ပတ်သက်၍ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ မိန့်ကြားချက်ဂါထာတို့ကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်။

အဋ္ဌကထာ၌ နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်အကြောင်း၊ နတ်တို့စုတေပုံ၊ နတ်ဘဝ၌ ဖြစ်လာပုံ အစရှိသည်တို့ကို ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။

ဋီကာ၌လည်း ဖွင့်ဆိုချက်များစွာ ပါရှိပါသည်။

---

ဘုရားရှင် မဂဓနိုင်ငံ ရာဇဂြိုဟ်မြို့ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် "သီလရှိသူ၊ ပညာရှိသူ၊ ဆင်းရဲဒုက္ခကို လွန်မြောက်၍ နေနိုင်သူ၊ နတ်တို့သည် ပူဇော်အပ်သူ"တို့ကို နန္ဒနနတ်သားက မေးလျှောက်သဖြင့် ဘုရားရှင် ဖြေဆိုတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ သဗ္ဗညုတညာဏ်တော်မြတ်၏ အနာဝဋဖြစ်ပုံနှင့် တကွ သိသင့်သည်များကို ဖွင့်ပြတော်မူထားပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၁၊၅-၆။ သံ၊မြန်၊၁၊၅-၆။ သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၈-၉။ သံ၊ဋီ၊၇၃-၅။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၁-ဒေဝတာသံယုတ္တ၊ ၂-နန္ဒနဝဂ္ဂ၊ ပဌမသုတ်။
2. ↑  -သံ၊၁၊၅၁။ သံ၊မြန်၊၁၊၅၀။ သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၂။ သံ၊ဋီ၊၁၊၁၅၁။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ ၂-ဒေဝပုတ္တသံယုတ္တ၊ ၂-အနာထပိဏ္ဍိကဝဂ္ဂ၊ စတုတ္ထသုတ်။
3. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
Clerodendron siphonanthus R.Br (ငရံ့ပတူ)
----------------------------------------

* Botany Term : Clerodendron siphonanthus R.Br
* Species/Family : Verbenaceae

ငရံ့ပတူပင်
ပုံသဏ္ဌာန် : အပင် အပင်ငယ်မျိုးဖြစ်၍ ၅ ပေ မှ ၆ ပေခန့်ထိ မြင့်တတ်၏။ ပင်စည်အတွင်း၌အခေါင်းပါရှိသည်။ အရွက်ထွက်သည့် အဆစ်နေရာများ ခရမ်းရောင်ရှိသည်။
အရွက် ၃ ရွက်စီ ပင်လုံးတန်းကိုပတ်၍ အဆင့်ဆင့်ထွက်၏။ ရှည်မျောမျော ဘဲဥပုံဖြစ်သည်။ အရင်းသွယ်၍ အဖျား ချွန်သည်။ ၆ လက်မထိရှည်သည်။ ရွက်ပြားချော၍ ရွက်နားညီသည်။
အပွင့် အပင်ရိုးတံ ထိပ်ဖျားတွင် အပွင့်များပွင့်သည်။ အနီ သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ရှိသည်။ ကဆုန်လမှ ဝါခေါင်လ အတွင်းပွင့်သည်။
အသီး အသီးမှည့်က နီညိုရောင်ရှိသည်။ ဝါခေါင်လမှ သီတင်းကျွတ်လ အတွင်းသီးမှည့်သည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ : အရွက်၊ အမြစ်၊ အစေ့။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ : မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင် ပေါက်ရောက်သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ။ ။ သဘာ၀အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ : မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ ငရံ့ပတူ အမြစ်နှင့် အရွက်သည် ပူ၊ခါး သော အရသာရှိ၏။ ကြေညက်၍ ပူသော ဂုဏ်သတ္တိရှိ၏။ သွေးကို ကြွစေပြီး လေကို ရစေသည်။
အသုံးပြုပုံ-
အရွက်
၁။ အရွက်နှင့် အမြစ်တို့ကို အနာကြီးရောဂါဆေးများနှင့် မီးယပ်ဆေး များဖော်စပ်ရာတွင် ထည့်သွင်းအသုံးပြုသည်။
၂။ အရွက်သည် ကိုယ်ပူနာ၊ လေနာ၊ ချောင်းဆိုးနာတို့ကိုနိုင်၏။ မီးယပ်သွေးခဲ၊ သွေးကျန်တို့ကို ကြေပျက်၍ ကျစေသည်။
၃။ အရွက်ကိုပြုတ်၍ သုပ်စားခြင်းဖြင့် လေကောင်း၍ ဝမ်းမှန်စေသည်။
၄။ သန်ကျဆေး ဖော်စပ်ရာတွင်လည်း ထည့်သွင်းအသုံးပြုသည်။
အမြစ်
၁။ အမြစ်ကိုသွေး၍ ချင်းခြောက်မှုန့်နှင့်ရောပြီး ရေနွေးနှင့်သောက်ပါက အဆုတ်နာပျောက်၏။
၂။ အမြစ်နှင့် ဖော်စပ်သောဆေးသည် ဒူလာ၊ ညောင်းကျ၊ ပန်းနာ၊ ရင်ကျပ်၊ ချောင်းဆိုး၊ အကိုက်အခဲ ကို ပျောက်ကင်းစေနိုင်သည်။
အစေ့
၁။ အစေ့ကို လူပျိုနာကြောင့်ဖြစ်သော အဆစ်ရောင် ရောဂါများအတွက် အသုံးပြုရ၏။

ကိုးကား
-------

1. ↑
စစ်ကိုင်း ဦးဘိုးသင်းကို ၁၂၅၂ ခု၊ ဝါခေါင်လ ပြည့်ကျော် ၁ ရက် (၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်) ကြာသပတေးနေ့တွင် သရက်ခရိုင် မင်းတုန်းမြို့၊ မြို့သစ်ကုန်း အရှေ့ပိုင်း၌ ဖွားမြင်သည်။ ဖခင်မှာ ဦးဘိုးသာ၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ရွှေအိတ် ဖြစ်သည်။ သား သုံးယောက်တွင် ဦးဘိုးသင်းသည် ဒုတိယသား ဖြစ်သည်။

  

ဦးဘိုးသင်းသည် ပေပင်ကျောင်းခေါ် ဘုန်းတော်ကြီး ကျောင်း၌ စတင် ပညာသင်သည်။ ကျောင်းမနေမီ ကပင် ဖခင်၏ သင်ကြားမှုကြောင့် စာရေးတတ် ဖတ်တတ်သဖြင့် ပေပင်ကျောင်းတွင် ပထမတန်းကို ဝင်ဖြေရာ ပထမ ရသည်။ အတန်းအဆင့်ဆင့် ထူးချွန်စွာ အောင်မြင်ပြီး သတ္တမတန်းတွင်လည်း သရက်မြို့နယ်၌ ပထမ ရသည်။ ထို့နောက် မန္တလေး နော်မန်ကျောင်း (ဆရာ အတတ်သင်ကျောင်း) ၌ ဆက်လက် ပညာ ဆည်းပူးရာ ၁၉ဝ၇ ခုနှစ်တွင် ဆရာဖြစ် အောင်သည်။ ထို့နောက် မြစ်ကြီးနားတွင် ကျောင်းဆရာအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဗန်းမော်တွင် ကျောင်းအုပ်အဖြစ် လည်းကောင်း အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ထိုစဉ် ပညာအုပ်နှင့် စကားများ သဖြင့် အလုပ်မှ နုတ်ထွက်သည်။

  

ဦးဘိုးသင်းသည် အလုပ်မှ နုတ်ထွက်ပြီးနောက် စာနယ်ဇင်း လောကသို့ ဝင်ရောက်သည်။ မန္တလေးတွင် သတင်းထောက် အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ရန်ကုန်သို့ သွားပြီး ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေး သတင်းစာတွင် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်သည်။ ထိုစဉ် ပညာမင်းကြီးက ခေါ်ယူပြီး မကွေးတွင် ပညာအုပ် အဖြစ် ခန့်ထားသည့် အတွက် ပညာရေး ဌာနသို့ ပြန်ရောက်လာရသည်။ ဦးဘိုးသင်းသည် ပညာအုပ် အဖြစ်ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့ ရောက်ခဲ့သည်။

  

ဦးဘိုးသင်းသည် အသက် ၁၉ နှစ် အရွယ်က စ၍ စာပေ လောကထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါး အမြောက်အမြား ရေးသားခဲ့သည်။ 'ရွှေဂျိုးဖြူ' ဟူသော ကလောင် အမည်ခွဲဖြင့် လည်းကောင်း ရေးသားသေးသည်။ စစ်ကိုင်းတွင် အခြေတကျ နေထိုင်သည့်အတွက် 'စစ်ကိုင်း ဦးဘိုးသင်း' ဟု ထင်ရှားသည်။

  

ဆရာကြီး ရေးသားသော စာအုပ်များမှာ ကိုကို၊ ကိုးသိန်းမောင်၊ ဖာတလုံး ခေါင်းကျား၊ ကိုးသိန်းရှင် ကြာဝတ်ရည်၊ ခင်ကြီး မဟာမြိုင်၊ ခေါင်မြင့်ပန်းရည် ချစ်ပန်းရည်၊ ငတုန်း၊ ငပတ်လည်၊ ငဖြူထီး နန်းတွင်း ဝတ္ထုတော်ကြီး၊ ငမည်းခေါင်၊ စောထီးမောင်၊ စိတ်တိမ်းမောင်၊ ဆောင်းအမီ၊ အမယ့် ယောက်ျား၊ တင့်မျိုးခေါင်၊ တို့ကျေးရွာ၊ နီတိမာလာတော်ဝင် ဝတ္ထုတော်ကြီး၊ နီတိအမြုတေ၊ နေမျိုးနွယ် နန်းတွင်း ဝတ္ထုကြီး၊ ငလုံးမယ်၊ ပုဂံခေတ် အရည်းမာယာ၊ ပင်မြင့်ပန်း၊ ပင်လယ်ပျော် သီသီ၊ ပျို့မောင်၊ ပြည်ကြီးမျက်ရှင်၊ ပြည်ကြီးမှန်ကူ၊ ပြည်ကြီးရတနာ၊ ပြည်တွင်းလဲ့လဲ့၊ ငမဲကျွန်၊ စလေမင်းခွေး၊ ခရီးသည်ကြီး၊ သူ့အမြင် သူ့အတွေး (ဆယ်တွဲ) စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

  

၁၉၃၈ ခုတွင် ရေးသော ဖာတလုံး ခေါင်းကျား ဝတ္ထုသည် ထင်ရှားသော ဝတ္ထုတပုဒ် ဖြစ်သည်။ ရုပ်ရှင်အဖြစ် ရိုက်ကူးခဲ့ရသော ဝတ္ထုဖြစ်သည်။ ငမဲကျွန် ဝတ္ထုသည် ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန်ဆု ချီးမြှင့်ခံရသော ဝတ္ထု ဖြစ်သည်။ သိမှတ်ဖွယ်ရာ၊ ဆင်ခြင် စဉ်းစားဖွယ်ရာများ ပါဝင်သော သူ့အမြင် သူ့အတွေး ဆယ်တွဲသည်လည်း ဆရာကြီး၏ ထင်ရှားသော လက်ရာဖြစ်သည်။ ဆရာကြီး၏ ဝတ္ထုများတွင် လောကအသိ ရှာဖွေရေးကို ဦးတည်လေ့ရှိသည်။

  

ဆရာကြီး ဦးဘိုးသင်းသည် တပည့်များ၏ တိုက်တွန်းချက် အရ ကိုယ်တိုင်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ၁၉၇၈ ခုတွင် ရေးသားပြီး ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန်က ထုတ်ဝေသည်။ ငယ်စဉ် ဘဝက စ၍ စစ်ပြီး ကာလအထိ ပါဝင်သည်။

  

ဆရာကြီး ဦးဘိုးသင်းသည် ၁၃၃၅ ခုနှစ်၊ နတ်တော် လပြည့်ကျော် ၁ ရက် (၁၉၇၃ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁ဝ ရက်) နေ့တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်သည်။

ကျမ်းကိုး
---------

1. စစ်ကိုင်းဦးဘိုးသင်း။ ကိုယ်တိုင်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိ။ စာ ၄၄ - ၄၅။
2. မလိခ။ မြန်မာစာပေ အဘိဓာန် ၂။ စာ ၁၁၅ - ၁၁၆။
3. မလိခ။ မြန်မာဝတ္ထု အညွှန်း - ၃။ စာ ၉၉ - ၁ဝဝ။]

1. ↑  
*မောင်သုတ အမည်ခံ ဗိုလ်မှူး ဘသောင်း (မဟာ ဝိဇ္ဇာ၊ ရွှေတံဆိပ်ရ) ပြုစုကာ ဦးခင်အေး (မောင်ခင်မင်၊ ဓနုဖြူ) ပါမောက္ခ၊ မြန်မာစာ ဌာန၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် တည်းဖြတ် ဖြည့်စွက်တဲ့ ပဉ္စမအကြိမ် ၁၊ ဩဂုတ်၊ ၂ဝဝ၂၊ ရာပြည့် စာအုပ်တိုက်ထုတ် 'စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ' စာအုပ်မှ*
**ဓာတုဆေးပညာ** (အင်္ဂလိပ်: Iatrochemistry) သည် ဓာတုဗေဒနှင့် ဆေးပညာတို့ ပေါင်းစပ်ထားသော ပညာရပ်ခွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ Iatro သည် ဂရိစကားလုံး ἰατρός မှ ဆင်းသက်လာ၍ *သမားတော်*၊ *ဆေးပညာ* ဟု အနက်ရသည်။ ဤပညာရပ်သည် အဂ္ဂိရတ်ပညာ၌ စတင်သန္ဓေတည်ခဲ့ပြီး ဓာတုဆေးပညာရှင်များသည် ရောဂါများနှင့် အပယိကဖျားနာခြင်းများအတွက် ဆေးရည် ရှာဖွေဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။

ဤပညာရပ်သည် ခေတ်သစ်ဆေးပညာပေါ်ထွန်းလာပြီးနောက် ဥရောပတွင် ကွယ်ပျောက်ခဲ့ပြီးဖြစ်လေသည်။ သို့ရာတွင် (ကမ်းရိုးတန်း)မြေနိမ့်ပိုင်းနိုင်ငံများ၌ ၁၅၂၅ မှ ၁၆၆၀ အထိ ရေပန်းစားခဲ့သည်။ အထင်ရှားဆုံး ခေါင်းဆောင်မှာ ပါရာဆဲလ်ဆပ်စ်ဖြစ်ပြီး ၁၆ ရာစု ဆွစ် အဂ္ဂိရတ်ပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဓာတုဆေးပညာရှင်များ ယုံကြည်သည်မှာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာကျန်းမာရေးသည် ခန္ဓာကိုယ် အရည်များ၏ သီးသန့်အခြေနေရှိ မျှခြေအနေအထားပေါ်တွင် မူသည်သည်။ ဓာတုဆေးဝါးကုထုံးနှင့် အယူအဆများသည် ယခုထိတိုင် တောင်အာရှ၊ အရှေ့အာရှ၊ ထိုဒေသများမှ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများကြား ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးချဆဲဖြစ်လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Iatrochemistry is an example in which science in medicine turned into speculation.Bynum၊ W.F. (1994)။ *Science and the Practice of Medicine in the Nineteenth Century*။ Cambridge: Cambridge university press။ pp. 93။ ISBN 978-0-521-27205-6။
**ကန်သာယာဆေးရုံ** သည် ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်ရှိ နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ နှလုံးနှင့်ကျောက်ကပ်အထူးကုဆေးရုံဖြစ်သည်။

တည်ဆောက်ဖြစ်ပုံ
---------------

ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်၊ ပြည်လမ်း၊ အမှတ် ၈၇ နေရာ၌ ၂၀၁၅ ခု၊ မေလတွင် စတင်ဆောက်လုပ်ပြီး ၈ ထပ်ခွဲ အဆောက်အဦဖြစ်သည်။ အဆောက်အဦနှင့် စက်ပစ္စည်းများ၏ တန်ဖိုးမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၄၀၀ မှ ၇၀၀ အကြားရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ 

၂၀၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၆ ရက်၌ ဆေးရုံဖွင့်ပွဲပြုလုပ်ရာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တက်သည်။ မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း၏ ငွေလုံးငွေရင်းစိုက်ထည့်မှု ပါဝင်သဖြင့် တက်ခြင်းတည်း။ ၎င်းကော်ပိုရေးရှင်းမှ အခြားတာဝန်ရှိသူများလည်း တက်သည်။

ပြင်ပလင့်များ
-------------

ကန်သာယာဆေးရုံ၏ တရားဝင်ဝက်ဘဆိုက် Archived 21 January 2021 at the Wayback Machine.

ကိုးကား
-------

1. ↑  Kan Thar Yar International Specialist Hospital
2. ↑  "တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် Kan Thar Yar International Specialist Hospital ဖွင့်ပွဲတက်ရောက်ဖွင့်လှစ်" (၂၀၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၆)
3. ↑  "ဦးပိုင်နဲ့ MEC တို့ ဘယ်လို စီးပွားရေးတွေ လုပ်နေလဲ" (၂၀၁၉ ဩဂုတ် ၇)
မြန်မာဘာသာဖြင့် သင့်လျော်သော အမည်မရှိသေးသောကြောင့် ဤဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်ကို အခြားဘာသာစကား / စာဖြင့် ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်သည်။

**Morris worm** သည် ပထမဆုံးသော ကွန်ပျူတာ worm ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အင်တာနက်ကွန်ရက်မှတစ်ဆင့် ပျံနှံ့ကူးစက်သည်။ ၎င်းကို Cornell University မှ ဘွဲ့ရကျောင်းသားတစ်ဦးဖြစ်သည့် Robert Tappan Morris က ရေးသားခဲ့ပြီး Massachusetts Institute of Technology ၏ ကွန်ပျူတာများမှတစ်ဆင့် ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ နှစ်ရက်နေ့တွင် စတင် ဖြန့်ခဲ့သည်။

တီထွင်ဖန်တီးထားပုံ
------------------

ကွန်ပျူတာသမိုင်းပြတိုက်တွင် Morris worm ကုဒ် (code) များပါသည့် Floppy disk ကို ပြသထားပုံ

  

Robert Tappan Morris သည် ၎င်း Morris Worm မှာ ပျက်စီးစေရန် မဟုတ်ဘဲ အင်တာနက်၏ ပမာဏကို တိုင်းတာရန် အတွက် ရေးသားခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ Morris worm ကို ဖန်တီးသူ ပညာသင်ကြားခဲ့သည် MIT မှ ဖြန့်ဝေခဲ့သည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။ [] နောက်ပိုင်းတွင် Morris သည် ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် MIT ၌ ပါမောက္ခ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် Unix sendmail, finger, and rsh/rexec စသည်တို့ကဲ့သို့ လုံခြုံမှုအားနည်းသည့် စကားဝှက်များ ကဲ့သို့သော ကွန်ပျူတာရှိ အားနည်းသည့်အချက်များကို တိုက်ခိုက်သည်။

Morris worm သည် တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးရန် မရည်ရွယ်သော်လည်း ကွန်ပျူတာကို ပိုမိုပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကွန်ပျူတာကို အကြိမ်ပေါင်းများစွာ သက်ရောက်စေသည်။ သက်ရောက်မှု အကြိမ်တိုင်းတွင် ကွန်ပျူတာ ကို နှေးကွေးသွားစေသည်။ ထို့ပြင် ကွန်ပျူတာအား အသုံးပြု၍ မရသည်အထိပင် ဖြစ်စေသည်။ ၎င်း၏ကွန်ပျူတာအပေါ်သက်ရောက်မှုသည် fork bomb တစ်ခု ကဲ့သို့ပင်ဖြစ်သည်။ ကွန်ပျူတာကို အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ဖျက်ဆီးတိုက်ခိုက်သည်။

သက်ရောက်မှု
-----------

အမေရိကန် Government Accountability Office က ပျက်စီးမှုကြောင့် ဆုံးရှုံးမှုတန်ဖိုးမှာ $100,000–10,000,000 ရှိသည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။[6] Clifford Stoll သည် worm ကိုတိုက်ခိုက်ရန် ကူညီခဲ့သည်။ သူသည် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် *ကျွန်တော် ကွန်ရက်များကို ရှာဖွေခဲ့ပါတယ်။ ၎င်း worm သည် ၁၅ နာရီအတွင်း ကွန်ပျူတာ ၂၀၀၀ ကို သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့တယ်* ဟု ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Robert Morris။ csail (2007)။ August 3, 2008 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  August 23, 2008 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**ကွန်ပျူတာပညာ ဖွံ့ဖြိုး‌ရေး ဥပ‌ဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပ‌ဒေ**

(နိုင်ငံ‌တော်‌အေးချမ်းသာယာ‌ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုး‌ရေး‌ကောင်စီ ဥပ‌ဒေအမှတ် ၃/၉၈)

၁၃၅၉ ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလပြည့်‌ကျော် ၁၂ ရက်

(၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ‌ဖေ‌ဖော်ဝါရီလ ၂၃ ရက်)

နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီသည် ‌အောက်ပါဥပ‌ဒေ ကို ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။

၁။ ဤဥပ‌ဒေကို ကွန်ပျူတာပညာ ဖွံ့ဖြိုး‌ရေး ဥပ‌ဒေကိုပြင်ဆင်သည့်ဥပ‌ဒေ ဟု‌ခေါ်တွင် ‌စေရမည်။
၂။ ကွန်ပျူတာ ပညာဖွံ့ဖြိုး‌ရေး ဥပ‌ဒေတွင်-
(က) ပုဒ်မ ၄၊ ပုဒ်မခွဲ (က)၊ ပုဒ်မခွဲငယ် (၅) ၌ပါရှိ‌သော "ဒုတိယဝန်ကြီး၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန" ဆိုသည့် စကားရပ်ကို "ဒုတိယဝန်ကြီး၊ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန" ဆိုသည့် စကားရပ်ဖြင့် အစားထိုးရမည်။
(ခ) ပုဒ်မ ၅၊ ပုဒ်မ ၃၃၊ ပုဒ်မ ၄၂၊ ပုဒ်မခွဲ (က) နှင့်၊ ပုဒ်မခွဲ (ခ) တို့၌ ပါရှိ‌သော "ပညာ‌ရေးဝန်ကြီးဌာန" ဆိုသည့် စကားရပ်ကို "သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန" ဆိုသည့် စကားရပ်ဖြင့် အစားထိုးရမည်။
(ဂ) ပုဒ်မ ၆ ၌ ပါရှိ‌သော "အဆင့်မြင့်ပညာဦးစီးဌာန" ဆိုသည့် စကားရပ်ကို "အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဦးစီးဌာန" ဆိုသည့် စကားရပ်ဖြင့် အစားထိုးရမည်။

  

(ပုံ) သန်းရွှေ
ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး
ဥက္ကဋ္ဌ
နိုင်ငံ‌တော်‌ အေးချမ်းသာယာ‌ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုး‌ရေး‌ကောင်စီ
**ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား** (အင်္ဂလိပ်: Dwarf planet) များဆိုရာ၌ နေစကြဝဠာတွင် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် မားဂြိုဟ်တို့ သွားရာလမ်းကြောင်း နှစ်ခုစပ်ကြား မိုင် ၃ဝဝဝဝဝဝဝဝ ကျယ်ပြောသော လဟာပြင်ကြီးရှိ ဂြိုဟ်ကလေး ပေါင်းများစွာကို ဆိုသည်။ ယနေ့အထိ ဂြိုဟ်ကလေးပေါင်း ၁၅ဝဝ ကျော်မျှကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့ တွေ့ရှိခဲ့ပြီးဖြစ်၍ နောက်ထပ်လည် အခြားဂြိုဟ်ကလေးများကို ထပ်မံတွေ့ရှိ နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် မည်မျှသေးငယ်ကြ သနည်းဟူမူ အကြီးဆုံးကိုပင် သာမန်မျက်စိဖြင့်ကြည့်၍ မမြင်နိုင်ချေ။ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းနှင့် ကြည့်မှသာလျှင် မြင်နိုင်သည်။ အကြီးဆုံးသော ဂြိုဟ်ကလေးမှာ ဆီးရီးဖြစ်၍ အချင်း ၄၈၅ မိုင် 
ရှိ၏။ ဂြိုဟ်ကလေးအချို့၏ အချင်းမှာ ၁ဝ မိုင်အောက်ပင် 
ငယ်ကြသေးသည်။

  

အဆိုပါဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် ဂြိုဟ်ကြီးတစ်လုံး ကြေမွသွား 
ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာဟန်တူသည်ဟု ရှေးက ယူဆခဲ့ကြသည်။ 
သို့ရာတွင် ယခုခေတ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့က အောက်ပါ 
အတိုင်း ယူဆကြ၏။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် ယင်းတို့ တည်ရှိ 
ရာ နယ်အတွင်း၌ ဆွဲအားကောင်းသော မဏ္ဍိုင်တစ်ခုသာ 
အကယ်၍ရှိပါက ထိုကဏ္ဍိုင်၌စုပေါင်း၍ ဂြိုဟ်ကြီးတစ်လုံး 
ဖြစ်လာ နိုင်ဖွယ်ရှိသည်။ မည်သို့ဆိုစေကာမူ ထိုဂြိုဟ်ကလေး 
များ ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိနေပုံ၏ ဇာစ်မြစ်ကိုကား မည်သူမျှ အတိ 
အကျ အပြည့်အစုံ မသိရသေးချေ။

  

ဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် ဂြိုဟ်ကြီးများနည်းတူပင် နေကို 
လှည့်ပတ်၍နေကြသည်။ နေကို လှည့်ပတ်ရာ၌ ၃ နှစ်မှ ၁ဝ 
နှစ်အထိ အချိန်ကြာ၏။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သွားရာလမ်းကြောင်း 
များသည် ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန်များ ဖြစ်ကြသည်။ လမ်းကြောင်း၏ 
အစွန်းတစ်ဖက်သည် အခြားအစွန်းထက် နေနှင့် များစွာ 
ပိုမိုနီးကပ်လျက် ရှိသည်။ အီးရော့ခေါ် ဂြိုဟ်ကလေးသည် ၂၇ နှစ်တွင် တစ်ကြိမ်ကျ 
ကမ္ဘာနှင့် မိုင် ၁၃၈ဝဝဝဝဝ ကွာဝေးသောနေရာသို့ ရောက် 
လာတတ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်ကလေး ရွေ့ရှားနေပုံကိုကြည့်၍ 
နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့သည် ကမ္ဘာမှ နေ၏အကွာအဝေးကို အကောင်းဆုံးနည်းဖြင့် တွက်ချက်ယူနိုင်ကြသည်။ ထိုဂြိုဟ် 
ကလေးကို ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် ဘာလင်မြို့မှ ဗစ်ဆိုသူ နက္ခတ္တ 
ဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးက စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ အီးရော့သည် 
ကျွနုပ်တို့ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကဲ့သို့ အလုံးပုံမဟုတ်ဘဲ ကျောက်တုံး 
ကျောက်ခဲကြီးကဲ့သို့ ပုံပန်းမပြေပြစ်သည့် အစိုင်အခဲကြီးဖြစ်
ကြောင်းကို ထူးဆန်းစွာ တွေ့ရလေသည်။ ဤအချက်ကို 
ထောက်သဖြင့် အခြားဂြိုဟ်ကလေးများလည်း ဤအတိုင်း 
ဖြစ်နိုင်စရာရှိသည်ဟု အချို့က ယုံကြည်ယူဆကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)
ဝီလီယံ ဟေတန် ရေးဆွဲသော ဂျွန်ကိ၏ ပုံတူ။ နိုင်ငံတော် ပုံတူပြခန်း လန်ဒန်မြို့
အင်္ဂလိပ်စာပေသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော ကဗျာစာဆိုတဦးဖြစ်သည့် ဂျွန်ကိသည် ၁၇၉၅ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ သူ၏ ဖခင်မှာ အညတြ မြင်းထိန်းတစ်ဦးသာ ဖြစ်သောကြောင့် သားဖြစ်သူအား အထက်တန်း ပညာရပ်များကို သင်ကြားရန် တက္ကသိုလ်သို့ မစေလွှတ်နိုင်ခဲ့ရှာဘဲ သာမန်စာသင်ကျောင်းကလေးတွင်သာ ပညာသင်ကြားစေခဲ့ရသည်။

ဂျွန်မှာ ငယ်စဉ်ကပင် မဟုတ်မခံစိတ်ဓာတ်နှင့် မြင့်မြတ်သော သဘောထားရှိသူဖြစ်ရာ ကျောင်းသားတိုင်း ဆရာတိုင်းကပင် သူ့ကို ချစ်ခင်ကြလေသည်။ အထူးသဖြင့် သူနေသောကျောင်းမှ ဆရာကြီး၏သားနှင့် ချစ်ကျွမ်းတဝင် ခင်မင်ခဲ့ရာ ဤအချက်သည်ပင် ဂျွန်၏ နောင်ရေးကို ဖန်တီးခဲ့သော အကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်လာလေသည်။

အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ကဗျာဆရာတို့သည် အများအားဖြင့် ဆိတ်ငြိမ်သာယာသော တောရွာဒေသများတွင် အချိန် ကုန်လွန် စေတတ်ကြသော်လည်း ဂျွန်ကိမှာမူ သူ၏ ကလေးဘဝကို စည်ကားလှသော လန်ဒန်မြို့တော်ကြီးတွင်သာ ကုန်လွန်စေ ခဲ့ရလေသည်။ အလှအပကို သဘောကျတတ်ခြင်းကား ကိ၏ နဂိုဓာတ်ခံပင် ဖြစ်၏။ 'အလှ သည် သစ္စာ၊ သစ္စာသည် အလှ' ဤကား ကိ၏ ဝမ်းတွင်းပါ ယုံကြည်ချက်ဖြစ်သည်။ ကိအဖို့ လောကကြီးတွင် အရေးအကြီးဆုံးသော အရာတစ်ခုတည်း သာရှိ၏။ ထိုအရာသည် အခြားမဟုတ် အလှပင်ဖြစ်၏။ ကိသည် သူနှင့် တစ်ခုတည်းပေါ်ပေါက်လာသော ရှဲလီ၊ ဝမ်ဇဝပ် စသည့် ကဗျာစာဆိုကြီးများကဲ့သို့ ကမ္ဘာ ကြီးကို ပြောင်းလဲလို၊ တော်လှန်လိုသော ဆန္ဒရှိသည့် စာဆိုမျိုး မဟုတ်ချေ။ အလှအပတည်းဟူသော သာယာသည့် လောကဝယ် စိတ်ကူးယဉ်ကာ ပျော်မွေ့နေလိုသော စိတ်ကူးယဉ် အလှစာဆို (ဝါ) အနွဲ့စာဆိုတစ်ဦးသာလျှင် ဖြစ်ပေသည်။

၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် မိဘနှစ်ပါး ကွယ်လွန်လေရာ ကိသည် ကျောင်းမှထွက်ပြီးသော် ဆရာဝန်တစ်ဦးထံတွင် လက်ထောက် အဖြစ် လုပ်ကိုင်ရ၏။ သို့ရာတွင် ထိုလုပ်ငန်းတွင် စိတ်မဝင်စားဘဲ ကဗျာလင်္ကာများ စီကုံးရေး သားသည့်ဖက်သို့သာ စိတ်ယိုင်လျက်ရှိသည်။ ထိုကြောင့် ဆေးဝါးကုသသည့် လုပ်ငန်းကို စွန့်ပယ်ကာ သူဝါသနာစူးရှသော စာဆိုလောကသို့ ဝင်ရောက် ခဲ့သည်။ ကိသည် သူ၏ ပထမဆုံးကဗျာစာအုပ်ကို ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ရာ စာပေအကဲခတ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန် ရှုတ်ချခြင်းကို ခံရသည်။ သို့ရာတွင် စိတ်ပျက်ခြင်းမရှိဘဲ 'အင်ဒင်မီယွန်'အမည်ရှိ ကဗျာ ရှည်ကြီးတစ်ပုဒ်ကို နောက်ထပ် ရေးသားထုတ်ဝေပြန်သည်။ ထိုကဗျာမှလည်း စာပေဝေဖန်ရေးသမားများ၏ အပြစ်ပြောဆိုခြင်း ခံရပြန်၏။ ထိုကြောင့် ကိသည် သူ့ကဗျာများ၏ ချွတ်ယွင်းချက်များကို ကိုယ်တိုင် သိမြင်ရကား ထိုကဗျာတို့ကို ကောင်းသည်ထက်ကောင်းအောင် ထပ်မံပြုပြင်ရေးသားခဲ့၏။

ကိ၏ နောက်ပိုင်းကဗျာစုကား အင်္ဂလိပ်စာပေလောကတွင်မည်သည့်အခါမျှ တိမ်မြှုပ်သွားနိုင်တော့မည် မဟုတ်သော ကဗျာ အညွန့်အဖူးများ ဖြစ်လေသည်။ သို့ရာတွင် ကဗျာပါရဂူ ကိမှ စိတ်လက် ချမ်းချမ်းသာသာ နေရသည်ဟူ၍ မရှိရှာဘဲ နုနယ်ပျိုမျစ် အသက် ၂၆ အရွယ်တွင် အီတလီနိုင်ငံသို့ ဆေးကုသွားရင်း ချောင်းဆိုးသွေးပါရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်အနိစ္စ ရောက်ခဲ့လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)
ဗိုလ်တစ်ထောင်ဘုရားရှိ ရောဟဏီဘိုးဘိုးကြီး
**ဘိုးဘိုးကြီး** သည် သည် မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာဘုရားစေတီပုထိုးများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည့် နတ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဘိုးဘိုးကြီးရုပ်တုကို ထုလုပ်ရာတွင် အသက်အရွယ်ကြီးရင့်သူပုံစံ ထုလုပ်ကြသည်။ ရုပ်တုတွင် ခေါင်းပေါင်းကို ဝတ်ဆင်ပေးထားပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ကြိမ်လုံးကို ကိုင်ဆောင်ထားကြသည်။ လည်စည်းပဝါနှင့် လုံချည်များကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူများက လှူဒါန်းကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအဝှမ်းတွင် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအလျောက် ဘိုးဘိုးကြီးများစွာရှိရာ အချို့ဘိုးဘိုးကြီးများသည် ထင်ရှားကြသည်။ ပဲခူးနှင့် ရန်ကုန်အကြားရှိ ရွှေညောင်ပင်ဘိုးဘိုးကြီးထံသို့ ကားပိုင်ရှင်များသည် ၎င်းတို့ကားအား ဘေးအန္တရာယ်မှ ကင်းရှင်းစေရန် သွားရောက်ကာ ဆုတောင်းခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။

ရုပ်ပုံများ
-----------

* ဆူးလေဘုရားရှိ ဘိုးဘိုးကြီးဆူးလေဘုရားရှိ ဘိုးဘိုးကြီး
* ပဲခူးမြို့တွင် တွေ့ရသည့် ဘိုးဘိုးကြီးနတ်နန်းပဲခူးမြို့တွင် တွေ့ရသည့် ဘိုးဘိုးကြီးနတ်နန်း

ပိုမိုကြည့်ရှုရန်
-----------------

* ခမဲပြင်ဘိုးဘိုးကြီး

ကိုးကား
-------

1. ↑  Sadan၊ Mandy (2005)။ Monique Skidmore (ed.)။ *Burma at the turn of the twenty-first century*။ Hawaii: University of Hawaii Press။ pp. 90–111။ ISBN 978-0-8248-2897-4။
2. ↑  "Myanmar's Belief in the Dead"၊ *The Wall Street Journal*၊ 29 June 2008။ (အသင်းဝင်ရန် လိုအပ်သည်။)
3. ↑  Verlag၊ Nelles (1998)။ *Myanmar (Burma)*။ Hunter Publishing။ pp. 100။ ISBN 978-3-88618-415-6။
ငါးသည် ရေသတ္တဝါဖြစ်၍ သာမန်အားဖြင့် လေထဲတွင် ကြာရှည်ထားလျှင် သေတတ်သည်။ ညစ်ပတ် နေသောရေထဲ တွင်လည်း ကြာရှည် အသက်မရှင်တတ်ချေ။ သို့သော် **အဆုတ်ငါး** မျိုးကား ရေထဲတွင်ရော လေထဲတွင်ပါ အသက်ရှူနိုင်ကြ၍ ကြာရှည် နေနိုင်ကြသည်။ အဆုတ်ငါးတွင် အခြားငါးများကဲ့သို့ ပါးဟက်များရှိသည့်ပြင် ငါးစည်ဖောင်းခေါ် လေအိတ်လည်းရှိရာ ပါးဟက်များဖြင့် ရေအောက်တွင် အသက်ရှူ၍လေအိတ်ကိုကား အဆုတ်သဖွယ် ကုန်းပေါ်၌ အသက်ရှူ ရာတွင်အသုံးပြုကြသည်။

အဆုတ်ငါးသည် ငါးရှဉ့်ကဲ့သို့ ငါးမျိုးဖြစ်၍ ၁၂ လက်မမှ ၁၈ လက်မအထိ ရှည်ပြီးလျှင် အကြေးများ ရှိသည်။ များသော အားဖြင့် ၁၅ ပေါင်မှ ပေါင် ၂ဝ အထိ အချိန်စီးသည်။ အဆုတ်ငါးများသည် အာဖရိက တိုက်နှင့် ဩစတြေးလီးယား တိုက်တို့တွင် နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။ အဆုတ်ငါး အားလုံး သည် ဒစ်ပနျူးစတီး မျိုးစဉ်တွင် ပါဝင်သည်။

အာဖရိကတိုက်အဆုတ်ငါးများ၏ ပါဏဗေဒအမည်မှာ ပရို တော့တာရပ် အနက်တန်း ဖြစ်၍ တောင်အမေရိကတိုက် အဆုတ်ငါးများ၏ ပါဏဗေဒအမည်မှာ လက်အီဒိုဆိုင်ရပ် ပါရောဒေါ့ဆား ဖြစ်သည်။ ဩစတေးယားတိုက် အဆုတ်ငါး များ၏ ပါဏဗေဒအမည်မှာ နီအိုအက်ရက်တိုဒပ် ဖော့စတီရီ ဖြစ်၍ ယင်းသည် အာဖရိကတိုက်နှင့် အမေရိကတိုက် အဆုတ် ငါးမျိုးတို့ထက် ကြီး၍ သုံးလေးပေထိ ရှည်လေသည်။

အဆုတ်ငါးသည် ညစ်ပတ်သော ရေထဲ၌ နေထိုင်သည့်ပြင် ခြောက်သွေ့သော နွေရာသီ တစ်လျှောက်လုံး၌လည်း နေနိုင် သည်။ နွေရာသီကျရောက်လာသည့်အခါ ရေများ ခန်းခြောက်၍ ရွှံ့များ တဖြည်းဖြည်း မာလိုက် လာသည့်အလျောက် ဤငါးများ သည် ရွှံ့ထဲတွင် တွင်းကလေးများ ပြုလုပ်ကာ နောက်မိုးကျ သည့်အချိန်တိုင်အောင် ကွေး၍ အိပ်နေတတ်ကြသည်။ တွင်း ပေါက်များကိုမူ ရွှံ့များဖြင့် ပိတ်ဆို့ထားပြီးလျှင် လေဝင်ရန် အပေါက်ကလေးများ တစ်ပေါက်နှစ်ပေါက် ဖောက်ထားကြ သည်။ ဤအဆုတ်ငါးများ ခိုအောင်းနေသော ရွှံ့ခဲများကို အလွယ်တကူ တူးယူနိုင်ပြီးလျှင် အခြားတိုင်းပြည်များသို့ သင်္ဘောဖြင့် တင်ပို့ပေးနိုင်သည်။ ရွှံ့ခဲကို ရေကန်ထဲသို့ ထည့် လိုက်သည့်အခါ ရွှံ့ခဲသည် ပျော်သွား၍ အထဲမှ အဆုတ်ငါး ထွက်လာပြီးလျှင် ရေကန်ထဲတွင် ကူးလူးသွားလာနေတော့၏။

အဆုတ်ငါးများတွင် အလွန်ရှေးကျသော ရှေ့နှင့်နောက် ဆူးတောင်များရှိရာ သိပ္ပံပညာရှင်များက ယင်းတို့ကို ငါး အစစ်နှင့်ပုတ်သင်၊ ဆလမန္ဒာကောင်တို့ အကြားတွင် ရှိသော သတ္တဝါတစ်မျိုးမှ ကြွင်းကျန်ရစ်ခဲ့သော ငါးတစ်မျိုးဖြစ်တန်ရာ သည်ဟု ယူဆကြသည်။ အဆုတ်ဖြင့် အသက်ရှူသောအစွမ်း ရှိသည့် ငါးအချို့ရှိ ငြားသော်လည်း ယင်းတို့ကို အဆုတ်ငါးဟု မခေါ်ကြချေ။ အထက်ပါ ငါးသုံးမျိုးကိုသာ အဆုတ်ငါးဟု ခေါ် ကြသည်။

အဆုတ်ငါးများ၏ ရှေ့နှင့်နောက် ဆူးတောင်များသည် ကြီး ၍ သန်မာကာ ယင်းတို့ကို ခြေထောက်သဖွယ် အသုံးပြုကြ သည်။ တောင်အာဖရိကတိုက်နှင့် ဩစတြေးလီးယားတိုက်ရှိ လူ အချို့သည် အဆုတ်ငါးများကို စားကြသည်။

ကိုးကား
-------



|  |  |
| --- | --- |
| Taxon identifiers | 
* Wikidata: Q168422
* Wikispecies: Dipnoi
* ADW: Dipnoi
* Fossilworks: 57668
* ITIS: 161039
* NCBI: 7878
* uBio: 4145738

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Authority control | 
* LCCN: sh85078886
* GND: 4168317-1

 |