recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**အားမနာလိုက်လေခြင်း** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

အကြောင်းအရာ
-----------

အားမနာလိုက်လေခြင်း
------------------

ခက်ထန်ထန်မျက်မာန်ဖိလို့၊ ဣတ္ထိတတွေခိုလို့၊ မရှေလို အူတိုမျိုးဟာမို့ ၊ ဆိုရိုးကို သက်သေပြခဲ့မယ်၊ သည်ညရုပ်စုံနွှဲရလို့၊ မစဲပေါင်ခုတင်ကသာပ၊ ပွဲရန်စကိုတွေ့ကြုံ။  

  

ယောက်ျားမတန်ဘု၊ မောက်လွှားဟန်ကြွားမာန်တက်လို့၊ ရန်ဘက်လို ပြောဆိုကြပါဘိ၊ ဒေါသခက်ပုံ။   

  

လူကြီးတွေ ကြိမ်ရမထာနှင့်၊ လိမ္မအောင် နှိမ်ကာပြတော့မှ၊ အာဃာတ ငြိမ်ပြေကုန်၊ စင်ရုပ်စုံရှုရင်း။  

  

ကိုကျော်လှတင်္ခနုပ်ကယ်နှင့်၊ သရုပ်ကယ်တူအောင်ဆိုခဲ့မယ်၊ တရုတ်လို ပေါင်ဖြူဖြူနှင့်၊ မငြိမ်သိမ်ကြဘူး၊ ထမိန်ကိုမြှောက်ကာ ပိုက်တဲ့ပြင်၊ အများသတ္တဝါကို၊ အားမနာလိုက်လေခြင်း၊ မကောင်းပေါင် ခါးတောင်းတောင် ကျိုက်ကြတယ်၊ ကျောင်းတိုက်အတွင်း။

ခက်ဆစ်
------

၁။ ကြိမ်ရမထာ = ရမထာကြိမ်မျိုး။

၂။ အာဃာတ = စွဲလမ်းသော အမျက်ဒေါသ။

၃။ တင်္ခနုပ် = တင်္ခဏုပတ္တိဉာဏ်၊ လျင်မြန်သောဉာဏ်။

၄။ သရုပ် = ဖြစ်ပုံဖြစ်နည်း အခြေအနေ။

၅။ ဘလောင်ဆူ = ဆူပူခြင်း။

၆။ ထမိန် = ထဘီ။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော ခေါင်းစဉ်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------
ဟောင်ကောင်ကျွန်း (တရုတ်: 香港島) သည် တရုတ် 
ပြည်တောင်ပိုင်း ကန်တုံမြစ်ဝအနီးရှိ ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ တစ်ခု 
ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အနောက်မြောက်ထောင့်တွင် ဝိတိုရိယမြို့၊ 
သို့မဟုတ် ဟောင်ကောင်မြို့ တည်ရှိ၏။ မြို့၏လမ်းများမှာ 
ဝိတိုရိယ တောင်ထိပ်ကို ဝိုင်းရံရစ်ပတ်၍ တစ်ထစ်ပြီးတစ်ထစ် 
တက်သွား၏။ တောင်မှာ ၁၈၂၃ ပေ မြင့်လျက် တောင်ထိပ်မှ 
ကြည့်လျှင် ကျွန်းကို ပတ်လည်ဝန်းရံ၍ ဖောက်လုပ်ထားသော 
၂၂ မိုင် ရှည်လျားသည့် ကားလမ်းကြီးကို မြင်နိုင်ပေသည်။ 
ဟောင်ကောင်ကျွန်းသည် ၁၁ မိုင်ခန့် ရှည်လျား၍ အကျယ် 
ဆုံး နေရာတွင် ငါးမိုင်ခန့်ရှိရာ ကုန်းမကြီး ပေါ်တွင်ရှိသော 
*ကောင်းလွန်း*ကျွန်းဆွယ် နယ်မြေ အပါအဝင် ၄ဝ၃ ့၇ 
စတုရန်းမိုင်ရှိ၏။ လူဦးရေမှာ ခန့်မှန်းခြေ ၄ဝ၈ဝဝဝ ခန့် 
(၁၉၇၂)ရှိရာ ဗြိတိသျှလူမျိုး အနည်းငယ်သာ ပါဝင်၍ 
တရုတ်လူမျိုးက များ လေသည်။ ဤကျွန်းကို ၁၈၄၁ 
ခုနှစ်တွင် တရုတ်အစိုးရလက်မှ ဂရိတ် ဗြိတိန်က ရလိုက်၍ 
*ကောင်းလွန်း* ကျွန်းဆွယ်ကို ၁၈၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် 
ဟောင်ကောင်သို့ ပေါင်းစပ်လိုက်၏။ ဟောင်ကောင်မြို့သည် 
တရုတ် ပင်လယ်ဘက်တွင် ဗြိတိသျှရေတပ် စခန်းချရာ 
ဌာနချုပ်ဖြစ်လေသည်။

မြို့ပေါ်ရှိ လမ်းမကြီးများသည် အနောက်နိုင်ငံမှာကဲ့သို့ 
အကွက်ချ၍ လှပစွာ ဆောက်လုပ်ထားသောကြောင့် အလွန် 
သာယာသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်၏။ အလွန်ခိုင်ခံ့ကောင်းမွန်သော 
သင်္ဘောဆိပ်လည်း ရှိလေသည်။ သို့သော် တစ်ခါတစ်ရံ လေနီ 
ကြမ်းများဒဏ်ကို ခံရတတ်၏။ ဟောင်ကောင်ကျွန်းပေါ်တွင် 
သင်္ဘောတည်ဆောက်ခြင်း၊ ချည်ထည်ရက်လုပ်ခြင်း၊ ကြက်ပေါင် 
စေးဖိနပ်များ ပြုလုပ်ခြင်း၊ ကြိုးကျစ်ခြင်း၊ သကြား ချက်ခြင်း၊ 
ကျောက်ခွဲခြင်းစသည့်လုပ်ငန်းများ ရှိသည်။ ဟောင်ကောင် 
သင်္ဘောဆိပ်မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော သင်္ဘောဆိပ် 
မြို့များထဲတွင် အပါအဝင် ဖြစ်ပြီးလျှင် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း 
နယ်၌ ကုန်စည်အမျိုးမျိုး သွင်းရာထုတ်ရာ နေရာဖြစ်၍ နိုင်ငံ 
အသီးသီးမှ သင်္ဘောကြီးများ ဝင်ထွက်သွားလာလျက်ရှိလေ 
သည်။

ဟောင်ကောင်ကျွန်းကို ဘုရင်ခံတစ်ဦးက အုပ်ချုပ်၍ အမှု 
ဆောင်ကောင်စီနှင့် ဥပဒေပြု အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့လည်း ထားရှိသည်။ 
ပညာရေးစံနစ်မှာ မသင်မနေရ မဟုတ်ချေ။ ဟောင်ကောင်ကျွန်း 
တွင် အစိုးရကျောင်း၊ အစိုးရ အထောက် အပံ့ခံကျောင်းနှင့် 
အလွတ်ပညာသင်ကျောင်းဟူ၍ သုံးမျိုးရှိသည်။ စာသင်ရာတွင် 
အင်္ဂလိပ်၊ သို့မဟုတ် တရုတ်ဘာသာဖြင့် သင်ကြားပေးသည်။ 
၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် စာသင်ကျောင်းပေါင်း ၂၈၆၁ ရှိရာ 
ကျောင်းသူကျောင်းသားပေါင်း ၁၂၆၈၆၆ဝ ရှိသည်။ ၁၉၁၁ 
ခုနှစ်မှ စဖွင့်သည့် ဟောင်ကောင် တက္ကသိုလ်၌ ဆေး၊ အင်ဂျင် 
နီယာ၊ ဗိသုကာပညာ၊ သိပ္ပံနှင့်ဝိဇ္ဇာ မဟာဌာနများ ရှိသည်။ 
ဆရာအတတ်သင် ကျောင်းလည်း ရှိသည်။ တရုတ်တက္ကသိုလ် 
ကျောင်းကိုလည်း ၁၉၆၃ ခုနှစ်မှ စတင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။

ဟောင်ကောင်မြို့သည် စစ်တပ်မြို့ကြီးတစ်မြို့ ဖြစ်သည့် 
အတိုင်း ဝိတိုရိယတောင်ရှိ ကျောက်ကမ်းပါး၊ ကျောက်နံရံ 
များတွင် အမြောက်ကြီးများ တပ်ဆင်ထားရှိ၏။ ပင်လယ် 
ကမ်းခြေရှိ အကွေ့အကောက် နေရာတိုင်းလိုလို၌ပင် လူများ 
နေထိုင်သည့် လှေအိမ်နှင့်ဖောင်များရှိရာ၊ ထိုလှေအိမ်များတွင် 
တရုတ်လူမျိုး တစ်သိန်း ခန့် နေထိုင်သည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၁၉၄၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိ 
ထိုကျွန်းကို ဂျပန်က သိမ်းပိုက်ထားခဲ့ရာ ၁၉၄၅ နှစ် စက်တင် 
ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင်မှ ဂျပန်တို့သည် ဗြိတိသျှစစ်တပ်များ 
ထံ လက်နက်ချ အပ်ခဲ့လေသည်။

ဟောင်ကောင်ကျွန်းကို တရုတ်နိုင်ငံ ကုန်းမကြီးပေါ်ရှိ 
ကောင်းလွန်းနှင့် ရေအောက်မှ ဆက်သွယ်ထားသော တစ်မိုင် 
ရှည်လျားသည့် ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းလမ်းမကြီးကို ၁၉၇၂ ခုနှစ် 
ဩဂုတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ် လိုက်၏။ ယင်းသည် 
အာရှတိုက်တွင် အကြီးဆုံးသော ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းလမ်းဖြစ်၍ 
ပေါင်ပေါင်း ၂၄ဝဝဝဝဝဝ အကုန်အကျခံကာ သုံးနှစ်ကျော် 
ဖောက်လုပ်ခဲ့ရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)
**သခင်ကိုကျွန်မလေး** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

အကြောင်းအရာ
-----------

၁၂၅၉ ခုနှစ် ဂြိုဟ်အသွာအလာ နှင့် သိုက်စာ တို့အရ ဖွဲ့ဆိုထားသည့် သံချိုဖြစ်သည်။

သခင်ကိုကျွန်မလေး
----------------

မငြိမ်းချမ်းပြီဘု၊ ကိန်းခန်းရယ်ကခေတ်မကုန်။  

  

ရှမ်းတရုပ်ရယ်တို့၊ ဂျွမ်းလုပ်ကာ၊ ဗျူဟာဆင်တတ်သတဲ့၊ တူရာသီခွင်ပြည့်စန်းရယ်က၊ စခန်းယာယီရွေ့မှာ၊ ဘေးတွေ့မယ့်ပုံ။  

  

အနိစ္စကိုလ၊ စိတ်ချကာအမှန်ရှုနိုင်မှ၊ အကုသိုလ်အဖြစ်နည်းကြလိမ့်၊ ခေတ်ထဲက ကြက်ခြေကွင်းပါလို့၊ စာရင်းပါမည်စိုးသော်ကြောင့်၊ နောင်ကျိုးဆရာမျှော်၍၊ စာအသရော် အပူတိုက်ပြန်ရ၊ လူမိုက်တွေအနန္တာမို့၊ သံသရာနယ်အကန့်တွင်မှ၊ ကံကြမ္မာဘယ်မဆန့်ပြီဘု၊ ကိုးတန့်နဝင်ဂူနှင့်၊ ပဉ္စကူတစုနှိုးခဲ့၊ အရိုးတောင်လိုပုံတတ်သတဲ့၊ မယုံလျှင်တခါမှတ်ကြတော့၊ ကုန်အစင်တာပသတို့၊ ဝါဒအယူပြားသော်ကြောင့်၊ လူသားရှင်လိုလိုနှင့်၊ သခင်ကို ကျွန်မလေးပြီကွယ်၊ နောပဉ္စရေး။

ခက်ဆစ်
------

၁။ ဗျူဟာ = စစ်။

၂။ အဋဂြဟာ = ဂြို်ဟ်၏ထက်ဝက်။

၃။ အနန္တာ = အများအပြား။

၄။ နဝင်္ဂူ = နဝင်္ဂသီလ၊ ကိုးပါးသီလ။

၅။ ပဉ္စကူ = ပဉ္စသီလ၊ ငါးပါးသီလ။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------
ဟိုက်ဒရာဘတ် ဒက်ကန်၏ အက်ဆက်ဖီးယားအလံ။ အပေါ်ဘက်ရှိ စာတမ်းတွင် *အာလ် အက်ဇမာတူလီလားဟ်* ဟူရေးသားထားရာ "ကြီးမြတ်မှုအားလုံးသည် ဘုရားသခင်အတွက်ဖြစ်သည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပါသည်။  
 အောက်ခြေ စာတမ်းတွင် "*ယာ ဥထမန်*" ဟု ရေးသားထားရာ ဘာသာပြန်ထားလျှင် "အို အိုစမန်"ဟူ၍ ဖြစ်ပါသည်။  
အလယ်တွင်ရေးသောစာကို "*နီဇမ်း အူးလ် မူးလ်ခ် အဆက်ဖ် ဂျား* "ဟုဖတ်သည်။
 မီရာ အိုစမန် အလီ ခန်း
**နီဇမ်း**များသည် ၁၈ရာစုမှ ၂၀ရာစုအထိ ဟိုက်ဒရာဘတ်၏ အုပ်ချုပ်သူအရှင်ကြီးများဖြစ်သည်။ **ဟိုက်ဒရာဘတ်နီဇမ်း** ( **နီဇမ်း အူးလ် မူးလ်ခ် အဆက် ဂျား**)သည် ဟိုက်ဒရာဘတ်ပြည်နယ်၏ ထီးဘွဲ့နန်းဘွဲ့အမည်ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းပြည်နယ်သည် ( as of 2019[update] Telangana ပြည်နယ်၊ Karnataka ၏ Kalyana-Karnataka ဒေသ နှင့် Maharashtra ၏ Marathwada ဒေသ အကြားပိုင်းခြားထားသည်။ *နီဇမ်း* သည် *နီဇမ်း အူးလ် မူးလ်ခ်ဟူသော စာလုံး၏* အတိုကောက်ဖြစ်ပြီး *စိုးစံအုပ်ချုပ်သူ*ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသော နီဇမ်းသည် အဆက်ဖ်ဂျားမှအမွေဆက်ခံသောဘွဲ့ဖြစ်သည်။ သူသည် မဂိုအိန္ဒိယပြည်၊ မဂိုလက်နက်နိုင်ငံတော်ကြီး၏ လက်အောက်ခံဖြစ်သော ဒက်ကန်နယ် ဘုရင်ခံ နန်းတွင်းအရာရှိဖြစ်ပါသည်။ ၁၇၂၄ခုနှစ်တွင် "ဟိုက်ဒရာဘတ်နီဇမ်း" ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။

ဟိုက်ဒရာဘတ်
-----------

သမိုင်း
-------

### ဗျုပ္ပတ်

 အိန္ဒိယ၏ ၁၇၆၀ခုနှစ် မြေပုံ။ တောင်ပိုင်းရှိ အစိမ်းရောင်နယ်မြေများကို နီဇမ်းတို့က အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
Chaneti သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တွင် တည်ရှိသည်ChanetiChaneticlass=notpageimage| Location of Chaneti Buddhist Stupa in India.
ကိုဩဒိနိတ်: 30°10′00″N 77°20′27″E﻿ / ﻿30.166621°N 77.340696°E﻿ / 30.166621; 77.340696
**ချာနီသီဗုဒ္ဓစေတီတော်** သည် ဘီစီ သုံးရာစုက တည်ရှိခဲ့သည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်ကာ အိန္ဒိယနိုင်ငံအစိုးရမှ ထိန်းသိမ်းထားရှိသည်။ စေတီတော်သည် Haryana ခရိုင်ရှိ Yamunanagar မြို့ တွင် တည်ရှိသည်။Jagadhri ၏ အရှေ့ဘက် သုံးကီလိုမီတာ၊ Sugh ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေ၏ အနောက်မြောက်ဘက် သုံးကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ခရီးသွား Hiuen Tsang က စေတီတော်ကို ထုတ်ဖော်ပြောခဲ့သည်။

ဗိသုကာ
------

စေတီတော်သည် စက်ဝိုင်းခြမ်းပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်ကာ ဖုတ်ထားသည့် အုတ်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ အုတ်များအကြားကို ကွန်ကရစ်ဖြင့် ထည့်သွင်းကာ တည်ဆောက်ထားသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Corporation၊ Haryana Tourism။ Buddhist Stupa Chaneti - Places of interest - Yamuna Nagar - Haryana Tourism Corporation Limited. (in en-IN)။ 15 August 2020 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  13 December 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Buddhist Stupa, Chaneti, Yamunanagar (Buddhist Stupa), circa 3rd Century BC။
3. ↑  Buddhist Stupa At Chaneti (in en-US) (2012-03-31)။ 3 December 2020 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  13 December 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**ချာကိုယဉ်ကျေးမှု အမျိုးသား သမိုင်းဝင် ဥယျာဉ်** သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ အမျိုးသားသမိုင်းဆိုင်ရာ ဥယျာဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ အနောက်တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိကာ စပိန်တို့တည်ထောင်ခဲ့သော ပျူဘလိုမြို့ရွာများ စုစည်းနေသော နေရာ ဖြစ်သည်။​ ထိုဥယျာဉ်သည် နယူးမက္ကဆီကိုပြည်နယ်၏ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး အယ်လ်ဘူကွာကွေး နှင့် ဖာမင်တန်မြို့နှစ်မြို့ကြား ချာကိုလမ်းဖြတ်ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသော ဝေးလံခေါင်းပါးသော ချောက်အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံမြောက်ဘက်တွင် ရှေးဟောင်းအပျက်အစီးအများဆုံး စုဝေးရာဒေသဖြစ်ပြီး ထိုဥယျာဉ်အတွင်းတွင် ကိုလံဘီယာခေတ်မတိုင်မီက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်း ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းအရ အရေးအပါဆုံးဖြစ်သော အပျက်အစီးများကို ထိန်းသိမ်း ထားသည်။

အေဒီ ၉၀၀ နှင့် ၁၁၅၀ ကြားတွင် ချာကိုချောက်ကမ်းပါးသည် ပျူဘလိုရန် ဘိုးစဉ်ဘောင်ဆက်များအတွက် အဓိက ယဉ်ကျေးမှု ဗဟိုဌာန ဖြစ်ခဲ့သည်။ ချာကိုသား တို့သည် အလွန်ဝေးကွာသော နေရာမှ သဲကျောက်တုံးများကို ထုတ်ယူခဲ့ကြပြီး သစ်များကိုလည်း ဆွဲယူခဲ့ကြကာ မြောက်အမေရိကတွင် ၁၉ ရာစု အထိ အကြီးဆုံးဖြစ်သည့် အဓိက အဆောက်အဦး အစုအဝေး ၁၅ ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်းနက္ခတ္တဗေဒ လေ့လာမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြကြောင်း ဆွေးနွေးခဲ့သူများ ရှိကြပြီး ဖာဂျာဒါတောင်ကုန်းစောက်တွင် တည်ရှိသော နေဓားရှည် ပုံ​ကျောက်ထွင်းလက်ရာမှာ လူသိများသော ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ချာကိုတို့၏ အဆောက်အဦး အများအပြားမှာ နေသွားလမ်း နှင့် လသွားလမ်းတို့ကို ဖမ်းယူရန် တည့်မတ် တည်ဆောက်ထားခဲ့ကြပြီး  ထိုသို့ တည်ဆောက်ရန် မျိုးဆက်ပေါင်းများစွာသော နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများ နှင့် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ တိုင်အောင် ပေါင်းစည်းညှိနှိုင်းသော တည်ဆောက်ရေး ရှိရန် လိုအပ်ပေသည်။. ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုသည် ချာကိုတို့ ထိုနေရာမှ ရွှေ့ပြောင်းသွားရခြင်း ၏ အကြောင်းဖြစ်သည်ဟုနောက်ဆုံးတွင် ချောက်နေရာကို စွန့်ပစ်သွားခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆကြသည်။​၁၁၃၀ တွင် စတင်သော နှစ် ၅၀ မျှသော မိုးခေါင်ရေရှားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။

ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ ပါဝင်သော ဒေသမှာ မိုးခေါင်ရေရှားပြီး လူဦးရေကျဲပါးသော ထောင့်စွန်းလေးခု ဒေသတွင် တည်ရှိသဖြင့် ချာကိုယဉ်ကျေးမှု ဒေသမှ ထိရှလွယ်သည်။ ခရီးသွားတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော မြေတိုက်စားမှုကို စိုးရိမ်သဖြင့် ဖာဂျာဒါတောင်ကုန်းစောက်ကို အများပြည်သူ လည်ပတ်ခွင့် မပြုပဲ​ ပိတ်ထားခဲ့သည်။ ထိုဒေသများသည် ဟိုပီ နှင့် ပျူဘလို လူမျိုးတို့၏ မြင့်မြင်သော ဘိုးစဉ်ဘောင်ဆက် ဇာတိမြေဟု ယူဆကြပြီး ချာကိုမှ သမိုင်းဝင် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့မှု နှင့် ထိုမြေနှင့် စိတ်ဝိဉာဉ်ဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှု ရှိကြောင်း သူတို့တွင် ပါးစပ်ပြော ရာဇဝင် ရှိသည်။​ ထိုဥယျာဉ်အား ထိန်းသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းခြင်းသည် ဒေသခံတို့၏ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုများ နှင့် ပဋိပက္ခဖြစ်နိုင်သော်လည်း လူမျိုးစု ကိုယ်စားလှယ်တို့သည် အမျိုးသားဥယျာဉ်ဝန်ဆောင်မှု ဌာနနှင့် နီးစပ်စွာ အလုပ်လုပ်ကြပြီး ချာကို ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပတ်သက်သော သူတို့၏ ဗဟုသုတနှင့် လေးစားမှုများကို ဝေမျှလေ့ ရှိကြသည်။

ထိုဒေသသည် နယူးမက္ကဆီကိုပြည်နယ်၏ ရှေးဟောင်းလမ်းကြောင်း သတ်မှတ်ထားသော ဒေသတွင် တည်ရှိပြီး နယူးမက္ကဆီကို၏ ရှုခင်းလှသော လမ်းကြောင်းတစ်ခု အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။

ဓာတ်ပုံပြခန်
------------

  

* ချာကိုယဉ်ကျေးမှု အမျိုးသား သမိုင်းဝင် ဥယျာဉ် - Chaco Canyon
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

ကိုးကား
-------

1. 1 2  Strutin 1994, p. 6.
2. ↑  Fagan 2005, p. 35.
3. ↑  Fagan 1998, pp. 177–182.
4. ↑  Sofaer 1997.
5. ↑  Fagan 2005, p. 198.
6. 1 2  National Park Service.
7. ↑  Sofaer & Dibble 1999.
8. ↑  Trail of the Ancients. Archived August 21, 2014, at the Wayback Machine. New Mexico Tourism Department. Retrieved August 14, 2014.
***ပေါင်ချိန်*** (Bao Zheng၊ 包拯၊ ၅ မတ် ၉၉၉ - ၂၀ မေ ၁၀၆၂)၊ **ပေါင်ဂုန်** (Bao Gong၊ 包公၊ "ပေါင်လူကြီးမင်း") သည် တရုတ်ပြည်တွင် ဆုန်မင်းဆက်၏ ဧကရာဇ်တစ်ပါးဖြစ်သော ရန်ဇုန်မင်း (Emperor Renzong) အုပ်စိုးစဉ်အခါက မင်းမှုထမ်း အစိုးရအရာရှိတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အစိုးရဘက်ဆိုင်ရာတွင် နှစ်ဆယ့်ငါးနှစ်တာ တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုအတောအတွင်း သူ၏ ဦးလေးအရင်းအား ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်စီရင်ခဲ့ခြင်း၊ ဧကရာဇ်ဘုရင် ရန်ဇုန် နှစ်သက်သော ကိုယ်လုပ်တော်တစ်ဦး၏ ဦးလေးအား သံသယရှိ၍ စွပ်စွဲခြင်းနှင့် အာဏာရှိ အထက်တန်းစားမိသားစုများအား ပြစ်ဒဏ်ပေးခဲ့ခြင်းစသည့် လုပ်ရပ်များကြောင့် ထူးကဲသော ရိုးသားဖြောင့်မတ်မှုနှင့် ကိုယ့်ကျင့်သိက္ခာတို့ဖြင့် ပေါင်သည် အပြောင်းအလဲမရှိ နာမည်ကျော်ကြားခဲ့သည်။ သူသည် ၁၀၅၇ ခုနှစ်မှ ၁၀၅၈ ခုနှစ်အထိ ပြည်သူလူထု၏ မတရားခံရမှု မကျေနပ်ချက်များကို ပိုကောင်းကောင်းကြားနိုင်ရန် ပြောင်းလဲမှုများကို သူအစပျိုးခဲ့သည့် ဆုန်နိုင်ငံမြို့တော် ခိုင်ဖွန်းတွင် ပြည်နယ်မှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ခြင်းက သူ့အား ဒဏ္ဍာရီဟုထင်ရလောက်အောင် သမိုင်းတွင်သော ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ သာမန်ပြည်သူတို့အား အကျင့်ပျက်ခြစားမှုရန်မှ ရှောင်ရှားနိုင်ရန် ကူညီခဲ့ခြင်းကြောင့် သူသည် လေးစားသမှုဖြင့် ဂုဏ်ပြုချီးမြှောက်သော **ပြည့်သူ့တရားရှင် ပေါင်လူကြီးမင်း** (Justice Bao၊ 包青天) ဟူသော ဂုဏ်ပုဒ်ကို ရရှိခဲ့လေသည်။ 

ယနေ့ခေတ် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတော်တွင်မူ ပေါင်ချိန်သည် တရားမျှတမှု၏ အမှတ်သင်္ကေတအဖြစ်ပင် ဂုဏ်ပြုခံနေရပြီ ဖြစ်သည်။ 
အဓိကအားဖြင့် သူ၏ အကြောင်းကို စိတ်ကူးယဉ်ဆန်ဆန် ရေးသားထားသော ဂုန်အန် (Gong'an) နှင့် ဝူရှိယား (Wuxia) ဇာတ်လမ်းများသည် အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံ စာပေအစုံသို့ ရောက်ရှိလာပြီး ပြည်သူများအကြား အထူးရေပန်းစားခဲ့သည်။ ခေတ်ရေစီးကြောင်းပေါ်မှ တရုတ်ဒဏ္ဍာရီများတွင်မူ သူ့သည် တရားသူကြီးဆောင်း ဒေါက်ချာဦးထုပ် ဝတ်ထားပြီး နဖူးပေါ်တွင် လခြမ်းပုံအမှတ်အသားရှိသည်ဟု ဖော်ပြပါရှိသည်။ အချို့သော တရုတ်ပြည်နယ်များတွင် တရားရှင်ပေါင်ကို သဘောကောင်းသည့် စစ်မက်နတ်ဘုရား ဂုရန် ဂုန် (Guan Gong) နှင့် တန်းတူထားကာ နတ်အဖြစ်ကိုးကွယ်ကြပေသည်။

ကိုးကား
-------
.Samurai Rangersပါဝါရိန်းဂျား လိုဂို
***ပါဝါရိန်းဂျား*** ဇာတ်လမ်းတွဲများသည် ဝတ်စုံပြည့်ဝတ်ဆင်ထားသော လူစွမ်းကောင်းများ အကြောင်း ရိုက်ကူးထားသည့် အမေရိကန် ဇာတ်လမ်းတွဲ များဖြစ်သည်။ ဂျပန်ဇာတ်လမ်းတွဲ များဖြစ်သည့် တိုခုစဆု စူပါဆန်းတိုင်း ဇာတ်လမ်းတွဲများကို အခြေခံကာ ရိုက်ကူးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းဇာတ်လမ်းများသည် ကလေးများအတွက် ရည်ရွယ်ထားသော စိတ်ကူးယဉ် သိပ္ပံအက်ရှင် ဇာတ်လမ်းတွဲများ ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၈ တွင် စလွှင့်သော Mighty Morphin Power Rangers ဇာတ်လမ်းဖြင့် စတင်ပြီး အထူးပင် အောင်မြင်ကျော်ကြားသော ဇာတ်လမ်းတွဲများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။အနီရောင်သည် ပါဝါရိန်းဂျားစီးရီးတိုင်း၏ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။

အကြောင်းအရာ
-----------

ပါဝါရိန်းဂျားများသည် သာမန်လူအဖြစ်မှ စူပါလူစွမ်းကောင်းများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲနိုင်စွမ်း ရှိသူများဖြစ်သည်။ တစ်ဦးချင်းစီတွင် ကိုယ်ပိုင်အရောင်များဖြင့် ဝတ်စုံများရှိသည်။ လေဆာ သေနတ် နှင့် ဓားကဲ့သို့သော လက်နက်များကို ကိုင်ဆောင်လေ့ရှိသည်။ သူတို့၏ အဓိက ရန်သူများသည် အာကာသတွင် အခြေစိုက်သော ဂြိုဟ်သားများဖြစ်သည်။ နှစ်ဘက်လုံးမှ ကြီးမားသောစက်ရုပ်များ၊ သတ္တဝါဆန်းများ အသုံးပြု၍ ရင်ဆိုင် တိုက်ခိုက်လေ့ ရှိသည်။ ပါဝါရိန်းဂျား တစ်ဦးချင်းစီတွင် ယင်းတို့၏ကိုယ်ပိုင် စက်ရုပ်များရှိပြီး စက်ရုပ်များကို ပေါင်းစပ်၍ အင်မတန်ကြီးမားသော စက်ရုပ်ကိုလည်း ဖန်တီးနိုင်သည်။

မီဒီယာ
------

အောက်တိုဘာ ၂၀၀၉ တွင် ပါဝါရိန်းဂျား စုစည်းမှုအခွေ ၃၃ ခွေကို အမေရိကန် ပြည်တွင်းတွင် ထုတ်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ 
ရုပ်ရှင်အနေဖြင့် ၁၉၉၅ တွင် Mighty Morphin Power Rangers: The Movie နှင့် ၁၉၉၇ တွင်
Turbo: A Power Rangers Movie ဇာတ်ကားများကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။

1. Mighty Morphin Power Rangers (1993)
2. Mighty Morphin Power Rangers (1994)
3. Mighty Morphin Alien Rangers (1995)
4. Power Rangers Zeo (1996)
5. Power Rangers Turbo (1997)
6. Power Rangers In Space (1998)
7. Power Rangers Lost Galaxy (1999)
8. Power Rangers Lightspeed Rescue (2000)
9. Power Rangers Time Force (2001)
10. Power Rangers Wild Force (2002)
11. Power Rangers Ninja Storm (2003)
12. Power Rangers Dino Thunder (2004)
13. Power Rangers S.P.D. (2005)
14. Power Rangers Mystic Force (2006)
15. Power Rangers Operation Overdrive (2007)
16. Power Rangers Jungle Fury (2008)
17. Power Rangers R.P.M. (2009)
18. Power Rangers Samurai (2011)
19. Power Rangers Super Samurai (2012)
20. Power Rangers Megaforce (2013)
21. Power Rangers Super Megaforce (2014)
22. Power Rangers Dino Charge (2015)
23. Power Rangers Dino Super Charge (2016)
24. Power Rangers Ninja Steel (2017)
25. Power Rangers Super Ninja Steel (2018)
26. Power Rangers Beast Morphers (2019)
27. Power Rangers Super Beast Morphers (2020)
28. Power Rangers Dino Fury (2021)

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* Official Power Rangers Website
* Power Rangers Archived 21 August 2010 at the Wayback Machine.
* Power Rangers Universe Wikia
* Power Rangers

ကိုးကား
-------
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၂)သုတ်ရှိပါသည်။

မဟာသမုဒ္ဒရာ၌ လွှင့်ပစ်ထားသော အပေါက်တစ်ပေါက်သာရှိသော ထမ်းပိုးတုံး၏အပေါက်၌ အနှစ်တစ်ရာ၊ အနှစ်တစ်ရာမှ တစ်ခါပေါ်သော လိပ်ကန်း၏ လည်ပင်းစွပ်မူက စွပ်နိုင်သေး၏။ ပျက်စီး၍ အပါယ်လေးဘုံသို့ ကျရောက်သွားသောလူမိုက်၏ လူ့ဘဝသို့ ပြန်ရောက်နိုင်လိမ့်မည်ဟု ငါဘုရား မိန့်ကြားတော်မမူ။ ထိုအပါယ်ဘုံ၌ ဓမ္မစရိယ, သမစရိယ, ကုသလကိရိယ, ပုညကိရိယမရှိ အချင်းချင်း အားကြီးသူက အားနည်းသူကို သတ်၍စားနေသောကြောင့်တည်း။ ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းသည် အရိယသစ္စာလေးပါးတို့ကို မသိမမြင်ခြင်းကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့် အရိယသစ္စာလေးပါးတို့ကို သိမြင်အောင် အားထုတ်ခြင်းကို ပြုကြရမည်ဟု ဝဇ္ဇီနိုင်ငံ ဝေသာလီမြို့တော် ကူဋာဂါရသာလာကျောင်းတော်၌ ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

---

မြေအပြင်တစ်ခုလုံး ရေတစ်ပြင်တည်း ဖြစ်နေချိန်ဝယ် အရပ်လေးမျက်နှာသို့ လေတိုက်ရာ မျောပါနေသော အပေါက် တစ်ပေါက်တည်းသာရှိသော ထမ်းပိုးတုံး၏ အပေါက်၌ အနှစ်တစ်ရာ တစ်ရာကြာမှ တစ်ကြိမ်သာ ရေပြင်ပေါ်သို့ ပေါ်တက်လာသော လိပ်ကန်း၏ လည်ပင်းသည် အကြောင်းညီညွတ်ပါက စွပ်နိုင်လျှင် စွပ်နိုင်သေး၏။ အကြောင်းညီညွတ်သည့်အခါ၌သာ လူ့ဘဝကိုရ၏။ အကြောင်း ညီညွတ်သည့်အခါ၌သာ အရဟံဂုဏ်ရှင်, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဂုဏ်ရှင် ဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူ၏။ အကြောင်းညီညွတ်သည့်အခါ၌သာ တထာဂတပဝေဒိတ ဓမ္မဝိနယ လောက၌ ထွန်းလင်းတောက်ပ၏။ ထိုအချက်သုံးချက် ပြည့်စုံနေချိန်၌ အရိယသစ္စာလေးပါး တရားတို့ကို သိမြင်အောင် အားထုတ်မှုကို ပြုကြရမည်ဟု ဘုရားရှင်က ဝဇ္ဇီနိုင်ငံ ဝေသာလီမြို့အနီး မဟာဝုန်တော ကူဋာဂါရသာလာကျောင်းတော်ဝယ် ရဟန်းတို့အား ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ၌ မဟာသီဝထေရ်၏ စတုယုဂအဆိုကို အကျယ် ဖွင့်ပြထားပါသည်။ ဋီကာ၌လည်း စတုယုဂအဆိုကိုပင် ဖွင့်ပြထားပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၃၊၃၉၇။ သံ၊မြန်၊၃၊၄၀၃။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၃၃။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၁၂-သစ္စကသံယုတ္တ၊ ၅-ပပါတဝဂ္ဂ၊ သတ္တမသုတ်။
2. ↑  -သံ၊၃၊၃၉၈။ သံ၊မြန်၊၃၊၄၀၄။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၃၃။ သံ၊ဋီ၊၂၊၅၄၅-၆။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၁၂-သစ္စကသံယုတ္တ၊ ၅-ပပါတဝဂ္ဂ၊ အဋ္ဌမသုတ်။
3. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
ဆောင်ကြာမြိုင် ဝေါဟာရအသစ် ဖြစ်ပေါ်ခေတ်စားခဲ့သည်မှာ ပဒေသရာဇ် ခေတ်နှောင်းပိုင်းမှာပင် ဖြစ်သည်။ မင်းတုန်းမင်းခေတ်မှသည် ကိုလိုနီခေတ် ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့ စိုးမိုးခြယ်လှယ်သော အချိန်တို့တွင် သုံးနှုန်းခဲ့ကြသည်။ ဆောင်ကြာမြိုင်ဟူသည် ပြည့်တန်ဆာတို့ အလုပ်လုပ်ရာ အိမ်ဟု မြန်မာအဘိဓာန်ကျမ်းတွင် အနက်ဖွင့်ဆိုသည်။ 

**ဆောင်** ၏အနက်၌ အဘိဓာန်ကျမ်းတွင် နန်းတော်၊ အိမ်၊ ကျောင်း စသည့် အဆောက်အဦတို့တွင် ပါဝင်သော အမိုးသီးခြားရှိသည့် အစိတ်အပိုင်း၊ အဆောင်ဟု ဖွင့်ဆိုထားသည်။ ဤ၌ နန်းတော် အိမ်တော်၏ အဆောင်ကိုပင် ဆိုလိုရင်း ဖြစ်သည်။

**ကြာ** ကိုအနက်ဖွင့်ရာတွင် အဘိဓာန်ကျမ်းတွင် ရေတွင်ပေါက်သော အပွင့်ဖြူ၊ နီ၊ ညို ပွင့်တတ်သည့် အပင်တစ်မျိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်သည်။ သို့သော် ဆင့်ပွားကြာကို မန္တလေးခေတ်အခါ၌ မိန်းကလေးများကို ရိပ်စားသုံးနှုန်းကြရာမှ (ကြာမျက်လုံး၊ ကြာကြည့်၊ ကြာခို၊ ကြာခြည်၊ ကြာခြည်လှစ်) စသည့်စကားပွားများ ဆင့်ကဲခဲ့ကြသည်။ အရှင်းဆိုရသော် ကြာပန်းအမူအရာနှင့် ကြည့်သောသူ၊ သူတစ်ပါး၏မယား၊ ဇနီးကို တိတ်တဆိတ်ပေါင်းသင်းနေထိုင်တတ်သူကို ကြာခိုသူ၊ ကာရံထားသော ခြည်ထောင်အား လှစ်ဟဖွင့်ကြည့်သူကို ကြာခြည်လှစ်သည် စသည်ဖြင့် ထီးရိပ်နန်းပါ စကားဆိုခဲ့ကြသည်။

နန်းဓလေ့မှတ်တမ်းနှင့် ရွှေဘုံနိဒါန်းတို့တွင် ဆောင်ကြာမြိုင်ဟူသည်မှာ နန်းတော်၊ အိမ်တော်၊ မိဖုရားများ၏ အဆောင်များနှင့် သက်ဆိုင်သော ကဏ္ဍတစ်ရပ်ဟု ဖွင့်ဆိုသည်။ လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင် ရေးဖွဲ့သော **စိန်ခြူးကြာညောင်** ဘောလယ်တွင် စိန်များဖြင့် ခြယ်သထားသော ခြူးပန်း၊ ခြူးနွယ်များဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော သလွန်ညောင်စောင်းတွင် ကြာပန်းများနှင့် ညောင်ရွက်ပုံများလည်း အလှအပအဖြစ် ထွင်းထုဆင်ယင်ထားကြောင်း ရာဇဝင်ဓလေ့ထုံးတမ်းအဖြစ် တွေ့မြင်ရပေသည်။ 

မြန်မာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုအဖြစ် ပန်းပုလက်ရာများတွင် ကြာနှင့် ကနုတ်များ ပါလေ့ရှိကြောင်း ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများတွင် ယနေ့တိုင် မြင်တွေ့နိုင်သေးသည်။ ဇာတ်ကြောင်းများ၊ ရှေးရာဇဝင်နိပါတ်တော်များကို သရုပ်ဖော်ရာတွင် ကြာရွက်၊ သလွန်၊ ညောင်ရွက်များ တပ်ဆင်ရေးခြယ်ကြကြောင်း တွေ့ရသည်။ 

မြန်မာ့ရိုးရာ အနုပညာရပ်များတွင် **ကြာ**၏ သဘောကို ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အဦများတွင် တွေ့ရသည်။ အိန္ဒိယပြည်မှ ဆင့်ပွားပြန့်နှံ့လာကြောင်း တွေ့ရပြီး မြင့်မြတ်သိမ်မွေ့သော အရာဌာနနှင့် အဖြစ်အပျက်တို့တွင်လည်း **ဆောင်ကြာမြိုင်** ဟူသော စကားကို သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်။ 

ဆောင်ကြာမြိုင်ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည်ယခင်က ထီးရိပ်နန်းရိပ်တွင်သာ သုံးစွဲခဲ့ကြသောလည်း စစ်မဖြစ်မှီ စစ်ကြိုခေတ်နှင့် ဂျပန်ခေတ်ရောက်သည့် အခါတွင် ပြည့်တန်ဆာများနေရန် ဖွင့်လှစ်ထားသည့် အိမ်အဖြစ် လူသိများ ရေပန်းစားခဲ့သည်။ ယခုခေတ်တွင်ကား ဆောင်ကြာမြိုင်ဟူသည့် စကားသည် (**ပြည့်တန်ဆာအိမ်**)ဟု ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့စွာ ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ထားကြောင်း သိကြသည်။

ဖြစ်ရခြင်း အကြောင်းတရား
-----------------------

စစ်ပြီးခေတ် အမျိုးသမီး ကယ်ဆယ်စောင့်ရှောက်ရေးအသင်း၏မှတ်တမ်းများ၌ ဆောင်ကြာမြိုင်မင်းသမီး ဖြစ်ရခြင်း အကြောင်းတရားတို့ကို သုံးသပ်တင်ပြထားသည်။ 

1. ဆင်းရဲမှုနှင့် အတူ ဝမ်းစာရေးကြောင့် ဖြစ်ရခြင်း။
2. မိန်းမထိန်း (အဆွယ်)များ၏ သွေးဆောင်ဖြားယောင်းမှုကြောင့် ဖြစ်ရခြင်း။
3. အုပ်ထိန်းဆောင့်ရှောက်မှုချွတ်ယွင်းကင်းမဲ့၍ ဖြစ်လာရခြင်း။
4. အခြေခံပညာမဲ့၍ ဟီရိဩတ္တပ္ပတရားကို နားမလည် စိတ်ဓာတ်ညံ့ဖျင်း၍ ဖြစ်ရခြင်း။
5. အဝတ်အစား လျပ်ပေါ်လော်လီ၍ အပျော်အပါး လိုက်စားလွန်း၍ ဖြစ်ရခြင်း။
6. ကာမဂုဏ်အရာတွင် ဝါသနာထုံ နစ်မျော၍ ဖြစ်ရခြင်း။
7. စီးပွားဖြစ် ငွေရလိုမှုကြောင့် ဖြစ်ရခြင်း။ ဤကား ဆောင်ကြာမြိုင်မင်းသမီး ဖြစ်ရခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းရင်းများ ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  သန်းထွန်း(လှည်းကူး) ရေး ဂျပန်ခေတ် ရန်ကုန်ဆောင်ကြာမြိုင်မှတ်တမ်းနှင့် သမိုင်းပုံရိပ်၊ ၂၀၁၈၊ ဒီဇင်ဘာ၊ စာ -၂၄
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် မိမိအလောင်းတော်ဖြစ်စဉ် သစ္စာလေးအင် မသိမမြင်သေးမီကာလက မိစ္ဆာဝိတက်(၃)ပါး တစ်မျိုးတစ်စု, သမ္မာဝိတက်(၃)ပါး တစ်စုပြု၍ နေခဲ့ပုံ၊ အပ္ပမတ္တ, အာတာပီ, ပဟိတတ္တဟူသော ယောဂီအင်္ဂါရပ်များနှင့် အားထုတ်နေစဉ် မိစ္ဆာဝိတက် များဖြစ်ပေါ်လာပုံ ယင်းဝိတက်များသည် အတ္တဗျာပါဒ, ပရဗျာပါဒ, ဥဘယဗျာပါဒဖြစ်ပုံ, ပညာနိရောဓ, ဝိဃာတပက္ခိက အနိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိက ဖြစ်ပုံတို့ကို ရှုဆင်ခြင်လိုက်သည့် အခါ ပယ်ရှားနိုင်, ပယ်နှုတ်နိုင်, ကုန်ဆုံးအောင်ပြုနိုင်ခဲ့ပုံ၊ သမ္မာဝိတက်များ နှလုံးသွင်းသည့်အခါ မိစ္ဆာဝိတက်များကိုပယ်နိုင်ပုံ၊ သရဒဥတုအခါ နွားကျောင်းသားဥပမာဖြင့် မိန့်ကြားတော်မူပါသည်။ သမ္မာဝိတက် (၃)ပါး ဖြစ်ပေါ်လာသည့်အခါ ဤသမ္မာဝိတက်သည် အတ္တဗျာပါဒ, ပရဗျာပါဒ, ဥဘယဗျာပါဒ မဖြစ်ပုံ၊ ပညာဝုဒ္ဓိက, အဝိဃာတပက္ခိက, နိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကဖြစ်ပုံ၊ ယင်းဝိတက်များကို အဖန်ဖန်ကြံစည်၊ သုံးသပ်ခြင်းကြောင့် ဘေးမဖြစ်ပုံ၊ ကိုယ်ပင်ပန်းသည်ရှိသော် စိတ်ပျံ့လွင့်သောကြောင့် စိတ်ကို အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌သာထားပုံ ငြိမ်ဝပ်နေစေပုံ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိအောင်ပြုခဲ့ပုံကို နွေရာသီ နောက်ဆုံးလ နွားကျောင်းသားဥပမာဖြင့် မိန့်ကြားတော်မူပါသည်။

သမ္မာဝိတက်များကို ကြိမ်ဖန်များစွာ ကြံစည်သုံးသပ်သည့်အခါ ရူပါဝစရဈာန်စိတ် များ, ပု-ဒိ-အာ ဝိဇ္ဇာ(၃)ပါးဖြစ်ပုံ၊ မုဆိုးဥပမာ, သူတော်ကောင်း ဥပမာတို့ဖြင့် သာဝကတို့၏ အကျိုးစီးပွားအလို့ငှာ ဆောင်ရွက်တော်မူနေပုံ၊ မမေ့မလျော့ အားထုတ် သင့်ပုံ အနုသာသနီကို မိန့်ကြားတော်မူပါသည်။

အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်။

### ကိုးကား

1. ↑  -မ၊၁၊၁၆၁-၇။ မ၊မြန်၊၁၊၁၆၅-၁၇၁။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၈၃-၃၉၀။ မ၊ဋီ၊၂၊၆၇-၇၂။

-မဇ္ဈိမနိကာယ၊ မူလပဏ္ဏာသက၊ ၂-သီဟနာဒဝဂ္ဂ၊ နဝမသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

**မြှောက်ပင့်၍ပြောခြင်း**

လပနာ, အာလပနာ, သလ္လပနာ, ဥလ္လပနာ, သမုလ္လပနာ, ဥန္နဟနာ, သမုန္နဟနာ, ဥက္ကာစနာ, သမုက္ကာစနာ, အနုပိယဘာဏိတာ, စာတုကမျတာ, မုဂ္ဂသူပျတာ, ပါရိဘဋျတာဟု (၁၃)ပါးသော လပနာများ ရှိသည်။

၁။ **လပနာ** = ပစ္စည်းရလို၍ မြှောက်ပင့်၍ပြောခြင်း၊

၂။ **အာလပနာ** = ဒကာက မပင့်ဖိတ်ဘဲ "ငါလာခဲ့မည် "ဟု တင်ကြို၍ ဆိုခြင်း၊ တစ်နည်း = မည်သည့်မင်း, အမတ်, သူဌေး, ဗိုလ်မှူးသည် ငါ့ကို အလွန် ကြည်ညို၏၊ ငါသည် မည်သည့် ရာထူးရှိ ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်၏၊ စသည်ဖြင့် မိမိကိုယ်ကို မြှောက်၍ ဆိုခြင်း။

၃။ **သလ္လပနာ** = ဒကာတို့နှင့် ဆန့်ကျင်မည်ကို ကြောက်၍ အလိုက်သင့် အခွင့်ပေးကာ ကောင်းစွာ ဆိုခြင်း။

၄။ **ဥလ္လပနာ** = ကျောင်းဒကာကြီး, ရဟန်းဒကာကြီး, ဗိုလ်မှူးကြီး, မင်းကတော်ကြီး စသည်ဖြင့် ကြီးတစ်လုံးကို သုံး၍ မြှောက်ကာ ပင့်ကာ ဆိုခြင်း။

၅။ **သမုလ္လပနာ** = ခပ်သိမ်းသော အဖို့အားဖြင့် လွန်စွာ မြှောက်ပင့်၍ ဆိုခြင်း။

၆။ **ဥန္နဟနာ** = ဆင့်ကာဆင့်ကာ ရစ်၍ ဆိုခြင်း၊ ရှေ့နှစ်အခါတွေက ဤ အချိန်၌ ကောက်ဦး ပဲဦး လှူကြသည်၊ ယခု မလှူပြီလော? လှူဒါန်းပါမည်ဟု ဝန်မခံမချင်း ဆင့်ကာဆင့်ကာ ရစ်၍ ဆိုခြင်း။

၇။ **သမုန္နဟနာ** = ခပ်သိမ်းသော အဖို့အားဖြင့် လွန်စွာ ရစ်ပတ်၍ ဆိုခြင်း။

၈။ **ဥက္ကာစနာ** = ချီးကျူး၍ပြခြင်း ဤဒါယကာသည် ငါ့ကို ဘယ်အခါမှ မမေ့၊ လှူစရာရှိလျှင် ငါ့အားသာ လှူသည် စသည် ပြောဆိုခြင်း။

၉။ **သမုက္ကာစနာ** = ခပ်သိမ်းသော အဖို့အားဖြင့် အဖန်ဖန် ချီးကျူး၍ ပြောဆိုခြင်း။

၁၀။ **အနုပိယဘာဏိတာ** = အမှန်ကို မငဲ့၊ ချစ်ခင်အောင် အဖန်ဖန် များစွာ ဆိုခြင်း။

၁၁။ **စာတုကမျတာ** = မိမိကိုယ်ကို နှိမ်ချ၍ ခင်ဗျား, ကျွန်တော်, ဟုတ်ကဲ့ စသည်ဖြင့် အောက်ကျစွာ ဆိုခြင်း။

၁၂။ **မုဂ္ဂသူပျတာ** = ပဲနောက်ဟင်းအလား မဖောက်ပြန်သော (ဝါ) ကျက်သော ပကတိပဲနောက်က နည်း၏၊ ဖောက်ပြန်၍ မကျက်သော ဝိကတိ ပဲနောက်က များ၏၊ ထို့အတူ ဒါယကာ ဒါယိကာမတို့ ကျေနပ်အောင် ပကတိအမှန် နည်း၍ ဝိကတိအမှား များများ ဆိုခြင်း။

၁၃။ **ပါရိဘဋျတာ** = ကလေးငယ်တို့ကို အထိန်းသည်ကဲ့သို့ ရင်ခွင်ဖြင့် ပုခုံးဖြင့် ချီပိုးခြင်း။

ကိုးကား
-------

1. ↑  လင်းရောင်ကြည် ဆရာတော် ဦးကောဝိဒါဘိဝံသ (ဝိနည်းပဒေသာ သင်တန်း)
**မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့**သည် မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ကပ္ပလီပင်လယ်၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုထဲမှတစ်ခုဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်ခဲ့သောမုတ္တမကိုအစွဲပြု၍ ပင်လယ်ကွေ့ကိုလည်း မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့ဟု သမုတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ သံလွင်မြစ်၊ စစ်တောင်းမြစ်နှင့် ရန်ကုန်မြစ်တို့သည် မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့အတွင်းသို့ အလုံးစုံစီးဆင်းသွားသည်။

မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့၏ ထင်ရှားသောဝိသေသအင်္ဂါရပ်မှာ ဒီရေလွှမ်းမိုးသောကမ်းရိုးတန်းရှိခြင်း၊ ပင်လယ်ကွေ့၏အနောက်ဘက်ခြမ်းရှိ (Elephant Point) ခေါ် ဆင်ပွိုင့်ရှိ အမြင့်ဆုံးဒီရေလှိုင်းမှာ ၄-၇ မီတာအကြားရှိသည်။

မျိုးစိတ်များစွာနှင့် Bryde's whaleဝေလငါးတို့ကျက်စားနေထိုင်ကြသည်။

မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့ မြေပုံ
ကိုဩဒိနိတ်: 16°31′15″N 97°00′45″E﻿ / ﻿16.52083°N 97.01250°E﻿ / 16.52083; 97.01250

ပြင်ပလင့်ခ်များ
---------------

ကိုးကား
-------

1. ↑  Gulf of Mottama။  25 April 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Wongthong P.. True J.. 2015. Community-Led Coastal Management in the Gulf of Mottama Project (CLCMGoMP): Updated situation analysis of the Gulf of Mottama - Based on the rapid socio-ecological assessment[*လင့်ခ်သေ*] (pdf). Swiss Agency for Development and Cooperation. Retrieved on March 02, 2017
3. ↑  Wildlife Conservation Society. 2014. Marine Conservation - Current knowledge and research recommendation (pdf). Retrieved on March 02, 2017
ရေဆင်းတက္ကသိုလ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ ပျဉ်းမနားမြို့နယ် ရေဆင်းရွာအနီးတွင် ရေဆင်းဆည်နှင့် ကပ်လျှက် တည်ရှိသည်။ ပျဉ်းမနားမြို့ အရှေ့မြောက်ဘက် ၁ဝမိုင်ခန့် အကွာတွင်ရှိသော ရေဆင်းသည် စိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ်၊ သစ်တောတက္ကသိုလ်၊ စိုက်ပျိုးရေးသုတေသန၊ သစ်တောသုတေသန၊ မွေးမြူရေးဆိုင်ရာဆေးတက္ကသိုလ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော သီးခြားမြို့လေးပမာ တည်ရှိသည်။ အနီးအနားရှိ ပေါင်းလောင်း ရေအားလျှပ်စစ် စီမံကိန်းနှင့် တပ်ကုန်း အကျဉ်းစခန်း စီမံကိန်းတို့ကလည်း ရေဆင်းတက္ကသိုလ်များကို ပိုပြီး သီးခြားဆန်စေသည်။

စိုက်ပျိုးရေး တက္ကသိုလ်
-----------------------

အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြထားသောဆောင်းပါး - ရေဆင်းစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ်

မွေးမြူရေးဆိုင်ရာဆေးတက္ကသိုလ်
-----------------------------

အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြထားသောဆောင်းပါး - မွေးမြူရေးဆိုင်ရာဆေးတက္ကသိုလ်(ရေဆင်း)
### သမိုင်း

ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်မှုကာလ ၁၈၉ဝ ခုနှစ်မှစတင်၍ ရန်ကုန်မြို့၊ ကြည့်မြင်တိုင်၊ ရှမ်းလမ်းတွင် တိရစ္ဆာန်ဆေးကုအကူသင်တန်းကျောင်း (Veterinary Assistant Training School ) ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ နှစ်နှစ်သင်တန်းဖြစ်ပြီး ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်အရောက်တွင် နိုင်ငံခြားသားဆရာများဖြစ်သည့် ကြီးကြပ်ရေး တိရစ္ဆာန်ဆေးကုဆရာဝန် ၅ ဦးနှင့် နည်းပြ တိရစ္ဆာန်ဆေးကုဆရာဝန် ၁၂ ဦး ဖြင့် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ မြန်မာလူမျိုး ဦးဖေသန်းသည် Bengal Veterinary College မှ ဘွဲရရှိခဲ့ပြီး ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် မြန်မာလူမျိုး ပထမဆုံး ကြီးကြပ်ရေး တိ-ကု ဆရာဝန်အဖြစ် ယင်းကောလိပ်၌ ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၂၅ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ တွင် ဘုရင်ခံ Governor Sir Harcourt Butler မှ ယခု အင်းစိန် မွေးမြူရေးနှင့်ကုသရေးဦးစီးဌာန (ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်ရုံး) တည်ရှိရာ အဆောက်အဦး ကို အုတ်မြစ်ချ၍ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ယခင်နှစ်နှစ်သင်တန်းမှ သုံးနှစ်သင်တန်းသို့ အဆင့်မြှင့်သင်ကြားခဲ့ကြရသည်။

သစ်တော တက္ကသိုလ်
----------------

အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြထားသောဆောင်းပါး - ရေဆင်းသစ်တောတက္ကသိုလ်
ဘီယထွင့်ဘုရင်မကြီးသည် နယ်သာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မတစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူမအား ဇန္နဝါရီလ ၃၁ရက်၊ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင်မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၁၉၈၀ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မအဖြစ် ဘိသိက်ခံခဲ့သည်။ သူမ၏ အမည်အပြည့်အစုံမှာ Beatrix Wilhelmina Armgard, Princess van Oranje-Nassau, Princess van Lippe-Biesterfeld ဖြစ်ပြီး Claus von Amsberg ဆိုသူနှင့် စုလျားရစ်ပတ်ခဲ့သည်။ မယ်တော်မှာ ဂျူလီယန ဘုရင်မကြီးဖြစ်၍ ခမည်းတော်မှာ မင်းသားကြီး ဘာဟတ် ဖြစ်သည်။ ဘီယထွင့် ဘုရင်မကြီးတွင် မင်းသား ဝီလီယမ် အလက်ဇန္ဒား၊ မင်းသား ယောဟန် ဖရင့်ဆိုနှင့် မင်းသား ကော့စ်တင်တိုင် အမည်ရှိ သားတော်သုံးပါရှိသည်။

သူ့အား နယ်သာလန်နိုင်ငံ၊ ဘန်းမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ဂျူလီယနဘုရင်မကြီး၏ အကြီးဆုံးသမီးဖြစ်သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် သူသည် နယ်သာလန်နိုင်ငံ၏ ရာဇပလ္လင်အား အမွေးဆက်ခံရန်ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၃၀ တွင် ဘုရင်မကြီး ဂျူလီယန နန်းစွန့်ပြီးနောက် ဘီယထွင့်သည် နယ်သာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ 

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ ဘီယထွင့်သည် မူလတန်းကျောင်းနှင့် အလယ်ကျောင်းကို ကနေဒါနိုင်ငံ၊ နယ်သာလန်နိုင်ငံတို့တွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် နယ်သာလန်နိုင်ငံ၊ လိုင်ဒန်တက္ကသိုလ်(Leiden University) မှ ဥပဒေဘွဲ့ကို လက်ခံရရှိသည်။ ဘီယထွင့်သည် ကယ့် ဗန် အမ်စ်ဘက် နှင့် ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွက် လက်ထက်ပြီးနောက် မင်းသား ဝီလီယမ် အလက်ဇန္ဒား၊ မင်းသား ယောဟန် ဖရင့်ဆိုနှင့် မင်းသား ကော့စ်တင်တိုင် အမည်ရှိ သားတော်သုံးဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သူ၏ ကြင်ယာတော် မင်းသားကြီး ကယ့် ဗန် အမ်စ်ဘက် သည် ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် နတ်ရွာစံခဲ့သည်။ 
ဘီယထွင့် ဘုရင်မကြီးသည် နယ်သာလန်နိုင်ငံ မင်းဆက်များထဲတွင် နန်းသက်အရှည်ဆုံး ဘုရင်မကြီးတစ်ပါးဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Myrtille van Bommel, "Beatrix oldest Dutch reigning monarch", Radio Netherlands Worldwide, 2011. Retrieved on 2012-05-15.
**Canidae** (/ˈkænɪdiː/;) ဆိုသည့် အင်္ဂလိပ်စကားလုံးမှာ လက်တင်ဘာသာ *"Canis"* မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး မြန်မာဘာသာဖြင့် (လက်တင်: Canis, *ကန်းနစ်*, lit. 'ခွေး')ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ခွေးနှင့် ဇီဝမျိုးတူတိရစ္ဆာန်များ၊ တနည်းအားဖြင့် **ခွေးမျိုးရင်း**ဝင် တိရစ္ဆာန်များကို ခြုံငုံ၍ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ခွေးမျိုးရင်းတွင် အိမ်မွေးခွေးများ(*မျိုးစိတ်အားလုံး*)၊ ဝံပုလွေများ၊ မြေခွေးများ၊ ကွိုင်းယုတ်များ၊ တောခွေးများ၊ ဒင်ဂိုများ၊ ခွေးအ များ၊ အာဖရိက ခွေးရိုင်းများနှင့် အခြားမျိုးစိတ်များစွာ ပါဝင်သည်။

ခွေးမျိုးရင်းဝင်များကို အန္တာတိကတိုက်မှလွဲ၍ ကျန်တိုက်ကြီးအားလုံး၌ သဘာဝအတိုင်းသော်လည်းကောင်း၊ လူသားများနှင့် ယှဉ်တွဲ၍သော်လည်းကောင်း ရောက်ရှိကာ နေထိုင်ကျက်စားနေကြသည်ကို ကျွန်ုပ်တို့ တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ခွေးမျိုးရင်းများသည် အရွယ်အစားအားဖြင့်လည်း ၆.၆-ပေ (၂.၀-မီတာ) အရှည်ရှိသော ဝံပုလွေ မှသည် ၉.၄ လက်မ (၂၄ စင်တီမီတာ) မျှသာရှိသော ဖန်းနက်စ်မြေခွေးအထိ အမျိုးအမျိုးအစုံစုံရှိလေသည်။ 

ခွေးမျိုးရင်းဝင် တိရစ္ဆာန်များ၏ ခန္ဓာကိုယ်ပုံစံသည် ယေဘူယျအားဖြင့် ရှည်လျားသော နှုတ်သီး၊ အပေါ်ထောင်နေသော နားရွက်များ၊ အရိုးများကိုက်ခွဲခြင်းနှင့် အသားများ ဖြတ်တောက်ခြင်းအတွက် လိုက်လျောညီထွေရှိနေသော သွားများ၊ ခြေတံရှည်များနှင့် အမွေးပွအမြီးများ ပါရှိလေသည်။ 

ခွေးမျိုးရင်းများသည် အုပ်စုလိုက်နေတတ်သော တိရစ္ဆာန်များဖြစ်ကြပြီး၊ ၎င်းအုပ်စုဝင်များမှာလည်း အများအားဖြင့် အမျိုးအဆွေများသာဖြစ်လေရာ အစာရှာဖွေခြင်း၊ သားပေါက်လေးများ ထိန်းကျောင်းခြင်း စသည်တို့ကို အတူတကွ ဝိုင်းဝန်လုပ်ဆောင်လေ့ ရှိကြသည်။ အုပ်စုများတွင် အများအားဖြင့် အုပ်စိုးသည့် အထီးနှင့် အမ တစ်တွဲသာ မျိုးပွားခြင်းလုပ်ဆောင်ပြီး နှစ်စဉ် သားပေါက်လေ့ရှိသည်။ ခွေးမျိုးရင်းဝင်များသည် အနံ့ပေးခြင်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း (*ဆီးစွန့်၍*)၊ အသံဖြင့်သော်လည်းကောင်း (*အူ၍*) တစ်ကောင်နှင့် တစ်ကောင်၊ တစ်အုပ်နှင့် တစ်အုပ် ဆက်သွယ်ကြသည်။ 

ခွေးမျိုးနွယ်နှင့် လူသားမျိုးနွယ်တို့၏ "အပြန်အလှန်ကျေးဇူးပြုသော ဆက်ဆံရေး"သည် ရှေးယခင် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်နှောင်းကာလမှ စတင်ခဲ့ပြီး ယနေ့အထိတိုင် တည်မြဲနေဆဲဖြစ်သောကြောင့် မတူညီသော သက်ရှိမျိုးစိတ်နှစ်ခု၏ နှစ်ပေါင်းများစွာ အပြန်အလှန်အမှီသဟဲပြုသည့်ဆက်ဆံရေးဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။

ဗီဇမျိုးရိုးဆက်နွယ်မှုများ
--------------------------


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Caniformia | 

|  |  |
| --- | --- |
| Arctoidea |  |
| (ဝက်ဝံ၊ ပင်လယ်ဖျံ) |
| Cynoidea | 

|  |  |
| --- | --- |
| †*Miacis* |  |
| (*မျိုးသုဉ်း*) |
| **Canidae** | 

|  |  |
| --- | --- |
| †*Hesperocyoninae* |  |
| (*မျိုးသုဉ်း*) |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
| †*Borophaginae* |  |
| (*မျိုးသုဉ်း*) |
| Caninae |  |
| (တစ်ခုတည်းသော ရှင်သန်တည်ရှိဆဲ မျိုးရင်းဝင်အုပ်စု) |

 |
|   |

 |
| (**ခွေးမျိုးရင်း**) |

 |
|   |

 |
| (ခွေးအသွင်ရှိတိရစ္ဆာန်များ) |

ကိုးကား
-------

1. ↑   "Phylogenetic systematics of the North American fossil Caninae (Carnivora: Canidae)"  (2009). *Bulletin of the American Museum of Natural History* **325**: 1–218. doi:10.1206/574.1.
2. ↑  Fischer de Waldheim, G. 1817. Adversaria zoological. Memoir Societe Naturelle (Moscow) 5:368–428. p372
3. ↑  Canidae. Dictionary.com. The American Heritage Stedman's Medical Dictionary. Houghton Mifflin Company.  (accessed: 16 February 2009).
4. ↑  Wang & Tedford 2008.
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၂)သုတ် ရှိပါသည်။

အသုဘာနုပဿီ၊ အာဟာရေပဋိကူလသညီ၊ သဗ္ဗလောကေအနဘိရတသညီ၊ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿီ၊ မရဏသညာ အဇ္ဈတ္တသူပဋ္ဌိတ ဖြစ်အောင် ပွားများအပ် ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် စေတောဝိမုတ္တိ၊ စေတောဝိမုတ္တိဖလာနိသံသ၊ ပညာဝိမုတ္တိ၊ ပညာဝိမုတ္တိဖလာနိသံသဖြစ်ပုံ၊ စေတောဝိမုတ္တ, ပညာဝိမုတ္တ ရဟန်းကို "ဥက္ခိတ္တပလိဃ""သံကိဏ္ဏ ပရိခ" "အဗ္ဗုဠှေသိက" "နိရဂ္ဂဠ" "အရိယ ပန္နဒ္ဓဇ, ပန္နဘာရ, ဝိသံယုတ္တ"ဟု ဆိုအပ်ပုံ အကျယ်ကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ၌ နိဗ္ဗာန်ကိုအာရုံပြုလျှက် ဖလသမာပတ်ချမ်းသာဖြင့် နေသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ကို ဟောတော်မူပုံ၊ စောရနဂရ, ခေမနဂရ-ဥပမာဖြင့် ဖွင့်ပြတော်မူပါသည်။

ဋီကာ၌လည်း မှတ်သားဖွယ်ပုဒ်တို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။

---

အနိစ္စသညာ၊ အနိစ္စေဒုက္ခသညာ၊ ဒုက္ခေအနတ္တသညာ၊ ပဟာနသညာ၊ ဝိရာဂသညာဟူသော တရားငါးပါးကို အထက်ပါသုတ်အတိုင်း ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် အကျယ်အားဖြင့် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -အံ၊၂၊၇၄-၅။ အံ၊မြန်၊၂၊၉၀-၁။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၁-၂။ အံ၊ဋီ၊၃၊၂၇-၈။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ပဉ္စကနိပါတ၊ ဒုတိယပဏ္ဏာသ၊ (၈)၃-ယောဓာ ဇီဝဝဂ္ဂ၊ ပဌမသုတ်။
2. ↑  -အံ၊၂၊၇၅-၆။ အံ၊မြန်၊၂၊၉၂-၃။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၂။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ပဉ္စကနိပါတ၊ ဒုတိယပဏ္ဏာသ၊ (၈)၃-ယောဓာဇီဝဝဂ္ဂ၊ ဒုတိယသုတ်။
3. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
**သီဂိရိယ** သို့ **ဆင်းဟဂီရီ** (*ခြင်္သေ့ကျောက်ဆောင်*) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ အလယ်ခရိုင် ဒမ်ဗျူလာမြို့အနီးရှိ မက်တယ်ဒိစတြိတ် မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ရှေးဟောင်း ကျောက်သား ခံတပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မီတာ ၂၀၀ အထိ မြင့်မားသော ကျောက်တိုင်များ ရှိပြီး သမိုင်းကြောင်းအရ လည်းကောင်း ၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန နယ်ပင်တွင်လည်းကောင်း ထင်ရှားသော ဒေသ တစ်ခု ဖြစ်သည်။

သီရိလင်္ကာရှေးဟောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်း တစ်ခုဖြစ်သော ကူလာဗန်ဆာ အရ ထိုဒေသအား ကာရှီယာပါ ဘုရင် (၄၇၇-၄၉၅ အေဒီ) မှ သူ၏ မြို့တော်သစ် အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ သူသည် နန်းတော်အား ကျောက်ဆောင်၏ ထိပ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ဘေးဘက်များအား ရောင်စုံ နံရံဆေးရေးပန်းချီများ ဖြင့် အလှဆင်ခဲ့သည်။ ကျောက်ဆောင်၏ ဘေးဘက်ခြမ်း တစ်ဝက်လောက်တွင် ရှိသော ကုန်းပြင်မြင့် ကလေးပေါ်တွင် အဝင်ဝ အား ခြင်္သေ့ကြီး ပုံစံဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထို အဆောက်အဦးအား အစွဲပြု၍ ထိုနေရာအား ဆင်းဟဂီရိ သို့ ခြင်္သေ့ကျောက်ဆောင် ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ထိုမြို့တော်နှင့် နန်းတော်တို့အား ဘုရင် နတ်ရွာစံပြီးနောက်တွင် စွန့်ပစ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနေရာအား ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းကြီးကျောင်း အဖြစ် ၁၄ ရာစု တိုင်အောင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။

သီဂိရိယသည် ယခု အခါ ယူနက်စကိုမှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် စာရင်းသွင်းထားသည်။ ၎င်းသည် ရှေးခေတ်မြို့ပြ စီမံခြင်းအတွက် အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်းထားသော ဥပမာ တစ်ခု ပင် ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Ponnamperuma၊ Senani (2013)။ *The Story of Sigiriya*။ Panique Pty Ltd။ ISBN 978-0-9873451-1-0။
2. ↑  Bandaranayake၊ Senake; Aramudala၊ Madhyama Saṃskr̥tika (2005)။ *Sigiriya: City, Palace, Gardens, Monasteries, Painting*။ Central Cultural Fund။ ISBN 978-955-631-146-4။
ဂျူးလ ဂျေ၊ ပီ (ခရစ် ၁၈၁၈-၁၈၈၉) - ရူပဗေဒပညာရှင် ဂျိမ်းပရက်စကော့ဂျူးလသည် အင်္ဂလိပ် လူမျိုးဖြစ်သည်။ ခရစ် ၁၈၁၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ဆာဖိုးမြို့၌ ဖွားမြင်၏။ ဂျူးလသည် သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်းများတွင် စိတ်ဝင်စားသည်။ ကောင့်ရမ်းဖိုနှင့် ဆာဟန်ဖရီဒေဗီတို့ကဲ့သို့ အပူဓာတ်အကြောင်းတွင် ပါရဂူ မြောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ဖြစ်၏။ ဂျူးလသည် အက်တမ်အဆိုကို ဖန်တီးသူ ရူပဗေဒကဝိကျော် ဂျွန်ဒေါလတန်ထံ၌ တပည့်ခံ၍ ရူပဗေဒပညာရပ်များကို လေ့လာဆည်းပူးခဲသည်။ 
  

အထူးသဖြင့် သံလိုက်ဓာတ်နှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ် တို့၏ ဆန်းကြယ်မှုအကြောင်းကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့၏။ ၁၈၃၄ ခုနှစ်တွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို တိုင်းတာရန် နည်းစနစ်ရှာဖွေ စမ်းသပ်စဉ်အတွင်း အပူအလုပ်မျှကိန်းကို ပထမဆုံး ကြံစည်၍ သိရှိခဲ့လေသည်။ အပူစွမ်းအင်ကို အလုပ်အားဖွဲ့ပြနိုင်သည့်အချက်ကို ဂျူးလ သည် နှစ်ပေါင်း ၄ဝ မျှကြာအောင် စမ်းသပ်ရှာဖွေရသည်။ ဂျူးလကို အစွဲပြု၍ ထိုအချက်သည် ရူပဗေဒတွင် 'ဂျူးလ နိယမ'ဟူ၍ ခေါ်တွင်လေသည်။  

ဂျူးလနိယာမအရ အလေးချိန်တစ်ပေါင်ရှိရေကို အပူချိန် ၁ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက် တက်အောင် ပြုလုပ်သောအပူသည် ၇၇၈ ပေါင် အလေးချိန်ရှိဝန်ကို ၁ ပေမြင့်အောင် ပြုလုပ်သော 
အလုပ်အားနှင့် ညီမျှသည်။ လော့ကယ်လဗင်နှင့်အတူ ဂျူးလ သည် ဖိနှိပ်ထားသော ဓာတ်ငွေ့တွင် အပူပြောင်းလဲမှုရှိကြောင်းကို၎င်း၊ ဖိနှိပ်ထားသော အစိုင်အခဲနှင့် စန့်ထွက်သော အစိုင် အခဲတို့တွင် အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုရှိကြောင်းကို၎င်း လေ့လာစုံစမ်းခဲ့သည်။  

( ကယ်လဗင် ဒဗလျု၊တီ။)တော်ဝင်အသင်း က ဂျူးလအား ငွေကြေးထောက်ပံ့၍ သုတေသနလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်စေသဖြင့် ကွန်ဒင်ဆာကို တီထွင်နိုင်သည်။ ဂျူးလ 
တီထွင်သော ကွန်ဒင်ဆာများသည် ထိုအခါက သင်္ဘောများ တွင် အသုံးပြုသော ရေနွေးငွေ့ အင်ဂျင်စက်များကို ပိုမို၍ ကောင်းမွန်လာစေလေသည်။  

ဂျူးလသည် ဂုဏ်ထူးဘွဲ့များစွာတို့ဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရ သည်။ ၁၈၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တော်ဝင်အသင်းဝင်တစ်ဦး ဖြစ် လာသည်။ ၁၈၈၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် 
ကွယ်လွန်လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)
ဇန်ပေါမာရားသည် ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးကို လှုံဆော်အား 
ပေးခဲ့၍ အလွန်ရက်စက် ကြမ်းကြုတ်သော 
ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ် ၏။ ဒန်တွန်၊ ရောဗက်စပျဲတို့နှင့်အတူ 
ခေတ်ဆိုးကြီးဖြစ်ပေါ်ရေး တွင် တာဝန်ရှိသူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်လေသည်။ 

  

မရားသည် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ နျူရှားတဲခရိုင် ဗုဒရီမြို့တွင် ခရစ် ၁၇၄၃ ခုနှစ် မေလ ၂၄ ရက်နေ့၌ ဖွားမြင်၏။ 
ပါရစ်မြို့တွင် ဆေးပညာကို သင်ယူခဲ့သည်။ သူသည် ဆရာဝန်ဖြစ်လာသောအခါ ပါရစ်မြို့နှင့် လန်ဒန်မြို့များတွင် ဆေးဝါးကုသနေထိုင်ခဲ့လေသည်။ မာရားသည် လျှပ်စစ်နှင့် မျက်စိဆိုင်ရာစာပေများကို ပြုစုသည်။ သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင် သူ၏ရက်စက်မှု ကြမ်းကြုတ်မှုကြောင့် သူ ရေးသားခဲ့သော စာပေကောင်းများသည် အရာမထင်ဘဲ ရှိခဲ့လေသည်။

ခရစ် ၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး စတင် ဖြစ်ပွားခဲ့စဉ်က မာရားသည် မိမိ၏အလုပ်အကိုင်တွင် နာမည်ရ၍ 
အောင်မြင်နေပြီဖြစ်၏။ သို့သော် ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး ဖြစ်ပွားသည်ဆိုလျှင်ပင် အလုပ်ကို ကြိုးစားပမ်းစား လုပ်ကိုင်နေသော 
ဆရာဝန်အဖြစ်မှ စိတ်အားထက်သန် ပြင်းပြသော တော်လှန်ရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်လာလေ၏။ တော်လှန်ရေးခေါင်းဆောင် 
ဒန်တွန် သည် စိတ်အားအထက်သန် အပြင်းပြဆုံး လူများကို စုစည်းခဲ့ရာတွင် မာရားသည်လည်း ပါဝင်ခဲ့ပေ၏။ မာရားသည် 
'ပတ်ဗလစ်စစ်တီပါရစ်ဆီယန်' သတင်းစာ၏ 
စာတည်းဖြစ်လာ၏။ နောင်အခါ ထိုသတင်းစာ၏ အမည်ကို ပို၍ လူသိများသော 'လာအမီဒျူပီပယ်' အမည်သို့ 
ပြောင်းလိုက်၍၊ ထိုနောက်တွင် 'ဂျာနယ်ဒီလာရီ 
ပတ်ဗလစ်ဖရန်ဆေး' ဟူ၍ ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့ပြန်လေသည်။ 

ယင်း သတင်းစာသည် ပါရစ်မြို့ရှိ သွေးဆာနေသည့် တော်လှန်ရေးသမား လူအုပ်ကြီးများ၏ အာဘော်ကို ထုတ်ဖော်ပြသရာ ဟစ်တိုင်ပင်ဖြစ် ၏။ မာရားသည် ကလောင်ထက်ထက်ဖြင့် ရက်စက်အောင် လှုံ့ဆော်ပေးခဲ့၏။ 
မာရားသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ အဆိုးရွားဆုံးသော အစိတ်အပိုင်း၏ အားထားရာ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်လာသည်။ သူသည် သူ့အား 
ဆန့်ကျင်ပြောဆိုသော ပြင်သစ်လူမျိုးဟူသမျှကို သေဒဏ်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့၍၊ တစ်ကြိမ်ကလည်း လူပေါင်း ၂၇ဝဝဝဝ ကို 
သေဒဏ်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့လေသည်။

မာရားသည် ၁၇၉၂ ခုနှစ်တွင် ပါရစ်ကွန်မျွန်းအဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်လာသည်။ သူအာဏာရလာသည်နှင့်အမျှ သူ၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုသည်လည်း တိုးတက် ပြင်းထန်လာခဲ့၏။ 
၁၇၉၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ လူသတ်ပွဲကြီး 
ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်မှာ သူ၌ တာဝန်မကင်းခဲ့ပေ။ တော်လှန်ရေးခုံရုံးနှင့် တော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင်များအဖွဲ့တို့ကိုလည်း 
သူ၏ အကြံပေး တိုက်တွန်းချက်အရ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သို့သော် သူ၏ အရေးအသားများသည် ပြင်းထန်သည်ထက် ပြင်းထန်လာရကား အကြည်ညို ပျက်စေမှုဖြင့် ၁၇၉၃ ခုနှစ် 
ဧပြီလတွင် တော်လှန်ရေးခုံရုံးတင်ကာ စစ်ဆေးခြင်း ခံရသည်။ 

သို့သော် မာရားကို ခုံရုံးက တရားသေလွှတ်လိုက်၏။ မာရားသည် ၁၇၉၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သူ၏ 
ယုတ်မာရက်စက်မှုများကို သည်းမခံနိုင်အောင် ဖြစ်နေခဲ့သော ပြင်သစ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း ပြည်နယ်တစ်ခုမှ ရှားလော့ကော်ဒေးဆိုသူ အမျိုးသမီးတစ်ဦးက သူရေချိုးနေခိုက် 
ဓားနှင့် ထိုးသတ်ခြင်း ခံရလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)
**ဂျိမ်းဝု** (James Wolfe) သည် ကနေဒါပြည် ကွီဗက်မြို့တိုက်ပွဲတွင် ပြင်သစ်တပ်ကို အနိုင်ရခဲ့ရသဖြင့် ထင်ရှားသော ဗြိတိသျှ ဗိုလ်ချုပ်ဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် ထိုစစ်ပွဲကိုအောင်သဖြင့် 
ကနေဒါတစ်ပြည်လုံးကို သိမ်းယူရရှိခဲ့သည်။ ဂျိမ်းဝုသည် ၁၇၂၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ကင့်နယ်ရှိ ဝက်စတာဟမ်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် စစ်တပ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ရာ ဖလန်းဒါးနယ်နှင့် စကော့တလန်ပြည်ဘက်၌ ဦးစွာစစ်မှုထမ်းခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းဝုသည် ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည် သေးသွယ်၍ ကျမ်းမာရေး၌ ချူချာသူတစ်ယောက် ဖြစ်သော်လည်း 
စစ်ပညာကို စေ့စပ်သေချာစွာ လေ့လာခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် စစ်ဖက်ရာထူး အဆင့်ဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်းခံရသည်။

၁၇၅၈ ခုနှစ်တွင် ဝုသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဂျက်ဖရီအမ်းမှတ်လက်အောက်၌ ဗိုလ်မှူးချုပ်အဖြစ်ဖြင့် ပြင်သစ်တို့ကိုတိုက်ခိုက်ရန် အမေရိကတိုက်သို့ လိုက်ပါခဲ့လေသည်။ နိုဗာစကိုရှားပြည်နယ် လွီစဗတ်တိုက်ပွဲတွင် ဝုသည် ရှေ့တန်းစစ်ကြောင်းကို ကွပ်ကဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ပြင်သစ်တို့က အခိုင်အမာ တပ်စွဲထားသော ထိုခံတပ်ကို သိမ်းပိုက်ရရှိလေသည်။ တစ်ဖန် ၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဝီလျံပစ်က ဝုအား ကွီဗက်မြို့ကို ဦးစီးတိုက်ခိုက်ရန် စေလွှတ်လေသည်။ ဝုကိုလည်း ဗိုလ်ချုပ် အဆင့်သို့ ရာထူးတိုးမြှင့်ခန့်ထားသည်။ သုံးလတိုင်တိုင် ကွီဗက်ခံတပ်ကို တိုက်ခိုက်သော်လည်း မအောင်မြင်ချေ။ နောက်ဆုံး၌ ၁၇၅၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့ ညဉ့်တွင် ဗြိတိသျှတပ်သား ၄ဝဝဝ ကို မြို့အထက်ရှိ အေဗရာဟမ်လွင်ပြင်သို့ စိန်လောရင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း လှေများဖြင့် ချီတက်စေသည်။ ၁၃ ရက်နေ့ အရုဏ်တက်အချိန်တွင် ပြင်သစ်တပ်များသည် ဝုက ပရိယာယ်ဆင်၍ ရွေးချယ်ထားသော စစ်မြေပြင်၌ ဗြိတိသျှတပ်များကို ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ရလေသည်။ ထိုကွီဗက်တိုက်ပွဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်ဝုသည် နှစ်ကြိမ်တိုင် ဒဏ်ရာရသော်လည်း ဆက်လက်၍ တိုက်ခိုက်မြဲ တိုက်ခိုက်သည်။ သို့ရာတွင် တတိယအကြိမ် ကျည်သင့်သောအခါ ကွယ်လွန်လေ၏။ ဗိုလ်ချုပ်ဝုသည် မကွယ်လွန်မီ မိမိတို့ဘက်မှ အရေးသာလျက်ရှိကြောင်း သိရှိသွားလေသည်။ ပြင်သစ်ဗိုလ်ချုပ် မွန့်ကမ်းလည်း ထိုတိုက်ပွဲ၌ပင် ကျဆုံးသည်။ ဗိုလ်ချုပ်ဝု၏ ရုပ်အလောင်းကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ယူဆောင်၍ ဂရင်းနစ်မြို့ရှိ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၌ မြှုပ်နှံသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
ရှေးခတ် လန်ဒန်တံတား ပန်းချီကား 
လန်ဒန်တံတားဟောင်းဟား ဖျက်ချနေပုံ
**လန်ဒန်တံတား**သည် လန်ဒန်မြို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည့် သိမ်းမြစ်ကို ဖြတ်၍ ဆောက်ထားသော တံတားတစ်စင်းဖြစ်သည်။ အဆိုပါတံတားသည် လန်ဒန်မြို့လယ်တွင် တည်ရှိပြီး Railway Bridge Tower Bridge ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ တံတားတောင်ဘက်တွင် Southwark Cathedral ဘုရားကျောင်းနှင့် London Bridge ဘူတာရုံတို့ တည်ရှိသည်။

တံတားကို ၁၇၂၉ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး တံတားတည်ရှိသော နေရာသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော်က ရောမလူမျိုးများ ဝင်ရောက်နေထိုင်ခဲ့သော နေရာဒေသတခုတွင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၅၀ ခန့်က ရောမလူမျိုးများသည်လှေများကို တစ်စင်းနှင့်တစ်စင်း ဆက်သွယ်ပြီး သိမ်းမြစ်ကို ဖြတ်၍ တံတားအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၅၉ခန့်တွင် အုတ်တိုင်များ စိုက်ထူကာ တံတားအဖြစ် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် တံတားအနီးတွင် စတင်အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၆၀ ခန့်တွင် Britons လူမျိုးစုခေါ် Celtic Iceni လူမျိုးများ၏ ဘုရင်မ Boudicea ကဦးဆောင်၍ တံတားကို ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး အဆိုပါနေရာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် Queen Boudicea ၏ လက်ထက်တွင် စစ်ရှုံးပြီး အဆိုပါနေရာအား ရောမလူမျိုးများက ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ကာ မြို့သစ်တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။

အေဒီ ၂ရာစု တွင် ကျန်ရှိသော ရောမလူမျိုးတို့က အဆိုပါတံတားကို ပြန်လည်ပြုပြင် တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး Stane Street နှင့် Watling Street တို့ကို ဆက်သွယ်ထားခဲ့ကာ ထိုအချိန်က တံတားကို ရိုမန်တံတားဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ‌အေဒီ ၁၃၀၅တွင် နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားသူများက သစ္စာဖောက်တို့၏ ဦးခေါင်းများကို ချွန်ထက်သောအရာများဖြင့် ထိုးဖောက်သုတ်သင်ခဲ့ပြီး တောင်ဘက်ဂိတ်အစောင့်များ စခန်းချရာ ဂိတ်အဝင်၊ အထွက်လမ်းရှိ ကတ္တာရာများအတွင်းသို့ ၊ဦးခေါင်းခွံများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြသည့် ဓလေ့တစ်ခုထွန်းကားခဲ့သည်။ ‌အေဒီ ၁၆၆၀ ခန့်တွင် ထိုဓလေ့မှာ ကွယ်ပျောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တံတားကို ၁၈၃၁ခုနှစ်တွင် ဖြိုချခဲ့ပြီး အသစ် တစ်စင်း ထပ်မံတည်ဆောက်ခဲ့ပြန်သည်။

အေဒီ ၁၇၅၀၌ Westminster တံတားတည်ဆောက်ပြီးစီးသည့်အချိန်တွင် အဆိုပါတံတားသည် ပုံစံသာကျန်ရှိပြီး အသုံးပြု၍မရတော့ပေ။ ၁၉၇၆ခုနှစ်တွင် တစ်စစီဖြိုချပြီး ခေတ်မီပုံစံတံတားအဖြစ် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ကာ လန်ဒန်တံတားဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့သည်။

၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လ အဲလီဇဘတ် ဘုရင်မကြီး၏ စိန်ရတုမွေးနေ့အခမ်းအနားတွင် အဆိုပါ တံတားကို သမိုင်းဝင်တံတားအဖြစ် ဂုဏ်ပြုသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ လန်ဒန်တံတားသည် ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ ဂုဏ်ယူဖွယ်တံတားတစင်းဖြစ်ပြီး နေ့စဉ်အဆိုပါတံတားပေါ်မှ ယာဉ်မျိုးစုံဖြတ်သန်းလျက်ရှိကာ လန်ဒန်မြို့၏ ပို့ဆောင်ရေးကဏ္ဍတွင် အားထားရသော တံတားတစ်စင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ
**မောင်ရင်ပေါ်တောရ**သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံမြို့နယ်၊ မြင်းခြံမြို့၊ စက်မှုဇုန်အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ လျှိုမြောင်၊ တောင်တန်း၊ ဂူလှိုဏ်များဖြင့် သာယာလှပသော နေရာ ဖြစ်ကာ၊ ရှေးယခင်က စွန်းလွန်းဆရာတော် သီတင်းသုံးနေထိုင်ခဲ့ရာ ဖြစ်သည်။ မောင်ရင်ပေါ်တောရ အနီးတွင် မောင်ရင်ပေါ်ချောက် ရှိသည်။ 

၁၃၂၃ ခုနှစ်တွင် မောင်ရင်ပေါ်ချောက်အနီး မြေပိုင်ရှင်များက သာသနာ့မြေအဖြစ် လှူဒါန်းသည် ဖြစ်၍ မြင်းခြံမှ ထေရ်ကြီး ဝါကြီး ဆရာတော်များ၊ ဒါယကာများနှင့် အတူ အောင်မြေရတနာ သတိပဋ္ဌာန်ဆရာတော် ဦးလောကတိဏ္ဏသည် ရေစက်ချလှူဒါန်းခြင်းကို လက်ခံပြီး၊ ပြာသိုလပြည့် စနေနေ့ဝယ် **လောကရန်အောင်စေတီ**ကို အုတ်မြစ်ချ တည်ဆောက်ရာမှ မောင်ရင်ပေါ် တောရဟူ၍ ပြန်လည်ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ထိုနေ့၌ပင် ကျောင်းထိုင်ရန်အတွက် ဦးဝါယမကို လျှောက်ထား လွှဲအပ်ပေးတော်မူသည်။

မောင်ရင်ပေါ်တောရတွင် တည်ထားသော စေတီများမှာ

* လောကရန်အောင်စေတီ
* သစ္စာဖလကျေးစေတီ
* ကဝိလောကစေတီ
* သစ္စာရှင်စေတီ

တို့ ဖြစ်သည်။

စေတီများ
--------

### လောကရန်အောင်စေတီ

**လောကရန်အောင်စေတီ**သည် မောင်ရင်ပေါ်တောရ၏ အလယ်ကျသော တောင်ထိပ်ကုန်းပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး မောင်ရင်ပေါ်တောရ ပြန်လည် စည်ကားလာရသည့် သမိုင်းဝင် မှတ်တိုင်သဖွယ် ဦးစွာတည်ထားသော စေတီ ဖြစ်သည်။ မုခ်လေးပေါက် ပါရှိကာ ခေါင်းလောင်းမှောက် သွယ်လျသည်။ တောင်ဘက်တွင် တံခွန်တိုင်စေတီငယ် တည်ထားသည်။ တံခွန်တိုင်ခြေ၌ သတိပဋ္ဌာန် တရားတော် ရှင်းပြချက်များကို ရုပ်ပုံများဖြင့် ရေးဆွဲ ပူဇော်ထားသည်။ မုခ်လေးမုခ်အတွင်း စံပယ်တော်မူသည်မှာ တင်ပျဉ်ခွေ ရုပ်ပွားတော် လေးဆူ ဖြစ်သည်။

### သစ္စာဖလကျေးစေတီ

**သစ္စာဖလကျေးစေတီ**ကို ၁၃၄၁ တွင် လောကရန်အောင်စေတီ၏ တောင်ဘက်ကျသော ကုန်းနိမ့်တွင် တည်ထားကာ၊ ပစ္စယံ သုံးဆင့် ရှိသည်။ ပထမပစ္စယံတွင် မုခ် ၈ ခုနှင့် ရုပ်ပွားတော် ၈ ဆူ၊ ဒုတိယပစ္စယံတွင် မုခ် ၄ ခု၊ တတိယပစ္စယံတွင် မုခ်ယောင်များ ပါရှိပြီး အထက်၌ ခေါင်းလောင်းမှောက် သွယ်လျသည်။ ခေါင်းလောင်းပတ်လည် မုခ်ယောင်နှင့် အောက်ခြေမုခ်ဦးများတွင် ကျေးများသဏ္ဌာန် သရုပ်ဖော်ထားရာ၊ ဘုရားပွဲ ကျင်းပသည့် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့များ၌ သက်ရှိကျေး (ကြက်တူရွေး)များ စေတီတော်ပေါ် လာရောက် နားခိုလေ့ ရှိသည်။ ကျေးစေတီကုန်းမှ အရှေ့လားသော် လျှိုအတွင်း၌ စွန်းလွန်းဂူ ရှိသည်။

### ကဝိလောကစေတီ

**ကဝိလောကစေတီ**အနီးတွင် စွန်းလွန်းဆရာတော် ဦးကဝိ တောထွက်စဉ် စတင် သီတင်းသုံးရာ ဂူ ရှိသည်။ ဂူဝသည် လူတရပ်သာသာ မြင့်ကာ ဂူတွင်း၌ ၁၅ ပေ ပတ်လည် ကျယ်သည်။ မိုးတွင်းကာလတွင် မျက်နှာကျက်မှ မိုးရေများ ယိုကျလေ့ ရှိပြီး ဆရာတော်သည် မိုးရေကြား၌ပင် တရား ကျင့်ကြံ အားထုတ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ယခုမူ ဂူမိုးထက်မှ အင်္ဂတေလောင်းပြီး မိုးမယိုစိမ့်လေအောင် စီမံထားရှိသည်။ ဂူအတွင်းဝယ် ထီးဖြူတစင်းနှင့်တကွ စေတီငယ် တဆူ ရှိပြန်သည်။

### သစ္စာရှင်စေတီ

**သစ္စာရှင်စေတီ**တွင် အရံစေတီ လေးဆူ ပတ်ဝိုင်းထားပြီးလျှင်၊ နဂါးရုပ်လှေကား ရှိသည်။ ၎င်းစေတီမှ တောင်ဘက်စူးစူး လျှိုမြောင်၌ ကမ္မဋ္ဌာန်းလှိုဏ်ဂူများ ရှိကာ၊ လိုဏ်ခေါင်းမှာ ၅ ပေ ကျယ်၊ ပေ ၂၀ မျှ ရှည်သည်။ အေးချမ်းဆိတ်ငြိမ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  စံထွန်းသာ (ဇွန် ၂၀၀၂)။ *မောင်ရင်ပေါ်တောရမှ ကြည်ညိုဖွယ်နေရာများ*။ နက္ခတ္တရောင်ခြည်။ p. ၄၁။