recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ဇီဝ‌ဗေဒအလိုအရ ‌တောကြက်ကို ‘ဂဲလက်ဂဲလပ်’ဟု‌ခေါ်၏။ ယင်းသည် ‘ဖာစီအာနီဒီ’ မျိုးရင်း တွင်ပါဝင်သည်။ ‌တောကြက်သည် အလွန်ပါးနပ်‌သော ကြက်ရိုင်းမျိုးဖြစ်သည်။ ကြက်ဖသည် အမြီးအပါအဝင် ၂၆ လက်မမှ ၂၈ လက်မခန့်အထိရှည်၍ ကြက်မသည် ၁၇ လက်မခန့်ရှည်သည်။ ‌တောကြက်ပျံသန်း 
သည့်အခါ၌ အမြီးအထက်ရှိ အဖြူကွက်များကို ထင်ရှားစွာ မြင်နိုင်သည်။ ဦး‌ခေါင်းထိပ်ရှိ နီ‌တွေး‌သောအ‌မောက်မှလွဲ၍ တကိုယ်လုံးသည် မည်းပြာ‌ရောင်ဖြစ်‌နေသည်ဟု ထင်မှတ်ရသည်။

‌တောကြက် အဖိုအမတို့၏အသံသည် အိမ်ကြက်များ၏ 
အသံနှင့်တူ၏။ သို့‌သော် ကြက်ဖတွန်သံသည် တို၍ ပြတ်‌တောင်း‌တောင်းဖြစ်သည်။ ‌တောကြက်ကို အများအားဖြင့် ကျွန်း‌တောများတွင် ‌တွေ့ရသည်။ မိုးတွင်း၌ ‌တောနက်ရာသို့ ‌ရွှေ့‌ပြောင်း‌လေ့ရှိကြ၍ ‌ဆောင်းရာသီတွင် စပါးစိုက်သည့် လယ်‌တောနှင့်နီး‌သော ‌တောစပ်များသို့ ‌ရွှေ့‌ပြောင်းလာပြန်သည်။ 
စပါးရိတ်ပြီးချိန်တွင် နံနက်‌စော‌စောနှင့် ‌နေ့ခင်းပိုင်း၌ စပါးပင် ငုတ်တိုများကြားသို့ လာ‌ရောက်ကျက်စားသည်။
‌တောကြက်သည် ပူအိုက်‌သော‌နေ့လယ်အခါတွင် အနီး 
အနားရှိ ချုံဖုတ်ထဲတွင် ခို‌အောင်း‌နေတတ်သည်။ ယင်း၏ အစာမှာ အသီးအနှံနှင့် ပိုး‌ကောင်များဖြစ်သည်။ ကြက်ဖတစ်‌ကောင်သည် ကြက်မ ၄၊ ၅ ‌ကောင်နှင့် အုပ်ဖွဲ့၍ ‌နေတတ် သည်။ ဝါး‌စေ့ကို အလွန်နှစ်သက်သဖြင့် ဝါး‌စေ့‌ပေါ‌သော‌နေရာ 

များတွင် အုပ်လိုက်‌တွေ့နိုင်သည်။

တောကြက်မောင်နှံ
မတ်လမှ‌ မေလအတွင်း ‌တောကြက်ငယ်များ ဥမှ‌ပေါက်ကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ‌အော်တိုဘာလတွင် ‌တောကြက်ဥများများကို ‌တွေ့ရတတ်သဖြင့် တစ်နှစ်ပတ်လုံး အချိန်မ‌ရွေးဥသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဥများကို ဝါးရုံ၊ ချုံဖုတ်များအကြား ‌မြေပြင်နှင့် ‌ပေအနည်းငယ်အကွာတွင် အုထား‌လေ့ရှိသည်။ တစ်မြုံလျှင် ၅ 
ဥမှ ၆ ဥ အထိရှိတတ်သည်။ ကြက်မများကသာ ဥများကို သား‌ပေါက်ရန်ဝပ်‌ပေးကြသည်။ သား‌ပေါက်ရန် ရက်‌ပေါင်း ၂၀ ခန့်ကြာတတ်သည်။

‌တောကြက်ကို အ‌ရှေ့တိုင်းနိုင်ငံများတွင် အနှံ့အပြား ‌တွေ့ရ ၏။ အိမ်ကြက်သည် ‌တောကြက်မှ ဆင်းသက်‌ပေါက်ပွား လာသည်ဟု ထင်ရပေသည်။ 

မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝှန်းလုံး တွင် ‌တောကြက်ကို‌တွေ့ရ၏။ ‌တောကြက်ကို ‌ပေ ၅၀⁠၀၀ အမြင့်အထိရှိ‌သော အရပ်တို့၌ပင်‌တွေ့ရသည်။ ယင်းထက်မြင့်ရာ အရပ်တို့တွင်မူကား မ‌တွေ့ရတော့‌ချေ။

ကိုးကား
-------

1. ↑  BirdLife International (2012). "*Gallus gallus*". *IUCN Red List of Threatened Species* **2012**. IUCN.
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၅)
**ဂမ်လန်ရာဇီ** သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်နိုင်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ကချင်ပြည်နယ်တွင်တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် ခါကာဘိုရာဇီ အမျိုးသားဥယျာဉ်တွင် တည်ရှိပြီး ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်၏။ တောင်သည် မြန်မာနှင့် တိဘက်တို့ နယ်စပ်တွင် တည်ရှိပြီး အိန္ဒိယနှင့် သုံးနိုင်ငံတွေ့ဆုံရာ နေရာမှ ၁၅ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ၅၈၈၁ ကီလိုမီတာ အမြင့်ရှိသည့် ခါကာဘိုရာဇီ သည် ဂမ်လန်ရာဇီမှ ၆.၆ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဂမ်လန်ရာဇီသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ဆီးနှင်းများနှင့် ရေခဲများ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မြေတိုင်းဦးစီးဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ဂမ်လန်ရာဇီတောင်သည် နှမ်းဖတ်ကျောက် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။

တက်ရောက်ခြင်း
-------------

၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် အန်ဒီ တိုင်ဆန် (၁၉၆၈–၂၀၁၅) ဦးဆောင်၍ ပထမဆုံး တက်ရောက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့တွင် အမေရိကန် တောင်တက်သမား ငါးဦးနှင့် Technical Climbing Club of Myanmar (TCCM) မှ မြန်မာတောင်တက်သမား နှစ်ဦး ပါဝင်ခဲ့သည်။ တောင်တက်အဖွဲ့ကို ထူးဖောင်ဒေးရှင်း မှ ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။ တောင်ခြေ အခြေစိုက်စခန်းသို့ ရောက်ရှိရန် မိုးသစ်တောများနှင့် စမ်းချောင်းများစွာကို ကျော်ဖြတ်ခဲ့ရသည်။ ရာသီဥတုကောင်းမွန်နေစဉ်မှာပင် အခြေစိုက်စခန်းသို့ ရောက်ရှိရန် နှစ်ပတ်ခန့် အချိန်ယူရသည်။

အရှေ့တောင်အာရှတွင် အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်နိုင်
--------------------------------------------

ဂမ်လန်ရာဇီ၏ အမြင့်ကို ၅,၈၇၀ ±၂ မီတာ (၁၉,၂၅၉ ပေ) ဟု တိုင်းတာထားသည်။ အမြင့်ကို ဂျီပီအက်စ် ဖြင့် အတိအကျ တိုင်းတာထားမှုအရ အရှေ့တောင်အာရှတွင် အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်သည်။ ခါကာဘိုရာဇီတောင်၏ အမြင့်ကို ဂျီပီအက်စ်ဖြင့် မတိုင်းတာရသေးပေ။ သို့သော်လည်း ထောင်ထိပ်သို့ နောက်ဆုံးတက်ရောက်ခဲ့ခြင်းအရ ခါကာဘိုရာဇီသည် အမြင့်ဆုံးအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။ တောင်တက်အဖွဲ့သည် ခါကာဘိုရာဇီတောင်၏ ၅၇၄၂ မီတာ (၁၈,၈၄၀ ပေ) အထိ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး တောင်ထိပ်သည် နောက်ထပ် ၂၄၀ မီတာ (ပေ ၈၀၀) ခန့် ကျန်နေသေးကြောင်း ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ASIAN Geographic No.104 Issue 3/2014
GREAT FORESTS AND MOUNTAINS OF ASIA
2. ↑
3. 1 2  Andy Tyson, Gamlang Razi. A first ascent in Myanmar's mysterious mountains. The American Alpine Journal, 56, page 45 (2014)
4. ↑  attempt of a team of The North Face and National Geographic explorers supported by a NGS Expeditions Council Grant to definitively solve the mystery of which is taller။
5. ↑  Khakaborazi National Park။ *protectedplanet.net*။ 26 March 2013 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  12 November 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
6. ↑
7. ↑  Ministry of Agri & Irra under Survey Dept. First Edition: 2008 Myanmar
8. ↑  မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ။ 18 January 2015 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  13 November 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**ငရုတ်ကောင်းပင်** **Black pepper** (*Piper nigrum*) သည် သစ်ပင်များကိုနွယ်၍ ပေါက်တတ်သော နွယ်ပင်မျိုး ဖြစ်သည်။ ရုက္ခဗေဒအရ 'ပိုက်ပါနီဂရမ်'ဟု ခေါ်သည်။ အသီးကို မရင့်မှည့်မီခူး၍ အခြောက်လှန်းပြီး ကြိတ်လျှင် ငရုတ်ကောင်းအမည်းမှုန့်ကို ရသည်။ အသီးမှည့်ကို ဖြစ်စေ၊ အသီးနက်အခွံခြောက်ကိုဖြစ်စေ ကြိတ်လျှင် ငရုတ်ကောင်း အဖြူမှုန့်ကို ရသည်။

ငရုတ်ကောင်းပင်၏ မူလပေါက်ရောက်ရာအရပ်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံမှ တစ်ဆင့် ဂျာဗားကျွန်း၊ ဆူမတြားကျွန်း၊ ဗော်ညိုကျွန်း၊ ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်း၊ မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်၊ ယိုးဒယားနိုင်ငံနှင့် အနောက် အိန္ဒိယကျွန်းစု အစရှိသော အရပ်ဒေသများသို့ ရောက်သွားသည်။ ငရုတ်ကောင်း အမြောက်အမြား တင်ပို့ ရောင်းချသော အရပ်မှာ စင်္ကာပူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်အခါက ဥရောပတိုက်သား ကုန်သည်ကြီးများသည် ငရုတ်ကောင်းကို စမဲအမွှေးအကြိုင်အဖြစ် တန်ဖိုးထားကာ ယင်းကို ရလို၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကုန်ကူးသန်းခဲ့ကြသည်။ ယင်းသို့ ကုန်ကူးသန်းခဲ့ကြရာမှ ပေါ်တူဂီလူမျိုးတို့သည် ဥရောပတိုက်မှ အာဖရိကတိုက် တောင်ဘက်စွန်းကို လှည့်ပတ်၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိနိုင်သော ရေလမ်းခရီးကို တွေ့ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။

ပိတ်ချင်း
---------

ပိတ်ချင်း ခေါ် ငရုတ်ကောင်းတစ်မျိုးလည်း ရှိသေးသည်။ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ 'ပိုက်ပါလောင်ဂမ်'ဖြစ်၍ ငရုတ်ကောင်း အရှည်မျိုး ဖြစ်လေသည်။ ပိတ်ချင်းကို ဘယဆေးဖော်စပ်ရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ အာသံပြည်နယ်၊ သီဟိုဠ်ကျွန်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် အများအပြား စိုက်ပျိုးကြသည်။

ပြခန်း
------

* Black and white peppercornsBlack and white peppercorns
* Roughly mashed black peppercorns
* ငရုတ်ကောင်းစေ့
* Black, green, pink (*Schinus terebinthifolius*), and white peppercorns
* *Piper nigrum* from an 1832 print
* *Piper nigrum* on tree support in Goa, India
* Pepper in Kerala, India
* Pepper before ripening
* Peppercorn close-up

ကိုးကား
-------

1. ↑  "*Piper nigrum*"၊ *Germplasm Resources Information Network (GRIN)*၊ Agricultural Research Service (ARS), United States Department of Agriculture (USDA)၊ 2 March 2008 တွင် ပြန်စစ်ပြီး
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)
**ခိုင်မြဲကျော်စွာ** သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာနှင့် ကဗျာဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်း အောင်နိုင်ဦး ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ဒဿနိကဗေဒ အဓိကဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်၌ အနုပညာ ကြေးမုံ မဂ္ဂဇင်းတွင် ချစ်ဆူးနှင်းဆီ ကဗျာသည် ပထမဆုံး ပုံနှိပ် ဖော်ပြခြင်း ခံရသည် စာမူ ဖြစ်သည်။

  

ပေဖူးလွှာ၊ ဒီရေစီးသံ၊ ဟန်သစ်၊ ရင်ခွင်သစ်၊ ရင်ခုန်ပွင့်၊ ရုပ်ရှင်သစ္စာ၊ ရုပ်ရှင်အောင်လံ၊ ကလျာ၊ မြားနတ်မောင်၊ ချယ်ရီ၊ မဟေသီ၊ သရဖူ၊ ဖက်ရှင်၊ ရုပ်ရှင် တေးကဗျာ၊ သောင်းပြောင်းထွေလာ ရယ်စရာ၊ ပိတောက်မြေ၊ စရဏ၊ အင်ပါရာ၊ ဗြူးတီး၊ ဖက်ရှင်အင်းမေ့ချ်နှင့် အခြား မဂ္ဂဇင်းများတွင် ကဗျာပုဒ်ရေ ၁၀ဝ ကျော် ရေးသားခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။

  

*အိမ်အပြန် မိုးကျော်အေးရဲ့ ထိုင်ခုံအမှတ် ၃၄* (၂၀၀၂) ကဗျာစာအုပ်ကို ခရမ်းပြာထက်လူ၊ မောင်ဖီလာတို့နှင့် ၃ ယောက်တွဲ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ယခု အချိန်ထိ မဂ္ဂဇင်းများတွင် ကဗျာများ ရေးသားနေဆဲ ဖြစ်သည်။

ရေးသား ထုတ်ဝေ ခဲ့သော စာအုပ်များ စာရင်း
--------------------------------------

| စဉ် | *အမည်* | ထုတ်ဝေနှစ် | မှတ်ချက် |
| --- | --- | --- | --- |
| ၁ | *အိမ်အပြန် မိုးကျော်အေးရဲ့ ထိုင်ခုံအမှတ် ၃၄* | ၂၀၀၂ | ခရမ်းပြာထက်လူ၊ မောင်ဖီလာ တို့နှင့် တွဲ၍ |
| ၂ | *အေးအေးဆေးဆေးလမ်း* | ၂၀၀၉ |  |
| ၃ | *မာယာကော့စကီးပြောတဲ့ပန်းပုဆရာရဲ့သွားတွေ* | ၂၀၁၃ | ခရမ်းပြာထက်လူ၊ မောင်ဖီလာ တို့နှင့် တွဲ၍ |
| ၄ | *စက္ကူပန်းပွင့်မပွင့် ဖွင့်ကြည့်ဖို့ ပို့ပေးလိုက်တဲ့လိုင်းများ* | ၂၀၁၅ |  |
| ၅ | *ရေငုပ်သင်္ဘော* | ၂၀၁၆ |  |

ကိုးကား
-------


- ကဗျာအသံ အစီအစဉ်(၆) ၊ စာမျက်နှာ ၇၆

- စက္ကူပန်းပွင့်မပွင့် ဖွင့်ကြည့်ဖို့ ပို့ပေးလိုက်တဲ့လိုင်းများ စာအုပ်မှ
နံ့သာဖြူ-စန္ဒကူးဖြူ
နံ့သာဖြူသား
ပုံသဏ္ဌာန် : -အမြဲစိမ်း အပင်လတ် မျိုးဖြစ်၍ အကိုင်း အခက်များ ကိုင်းဖြာကျ နေသည်။ လွန်းပုံ သဏ္ဌာန် အရွက်များ ရွက်ဆိုင် ထွက်သည်။ ရွက်နား ညီသည်။ ထိပ်ဖက် သို့မဟုတ် ကြားမှ အဆုပ်လိုက် ပွင့်သော ပန်းခိုင်မျိုး ဖြစ်သည်။ ခရမ်းရောင် သန်းသော အပွင့် ငယ်လေးများ ပွင့်သည်။ တစ်စေ့ခွံ သီးဖြစ်ပြီး လုံးဝိုင်းသည်။
အပင်
- အမြဲ စိမ်းလန်းသော ပင်လတ် တစ်မျိုး ဖြစ်၍ ပေ ၃၀ မှ ၄၀ အထိမြင့် ၏။ သေးသွယ်၍ တွဲကျသော အကိုင်းအခက် များရှိ၏။ အခေါက်နီညို ၊ သို့မဟုတ် အညိုရင့် ရောင်ရှိ၍ အတွင်းခံ အနီရောင် ရှိသည်။ အတွင်းသား မာ၍ ချောမွတ်သည်။ အညိုရောင် သမ်းသည်။ အကာသား ဖြူသည်။ အပင်ငယ် စဉ်တွင် အပွေးများ ချောမွတ်သော် လည်း အပင်ကြီး လျှင် ကြမ်းတမ်း၍ အမြှောင်းလိုက် အက်ရာများ တွေ့ရသည်။
အရွက်
- ရွက်ဆိုင် ထွက်လေ့ ရှိသော်လည်း တစ်ခါ တစ်ရံ ရွက်လွှဲထွက် သည်ကိုတွေ့ ရသည်။၁၁/၂ လက်မမှ ၃ လက်မခန့် ရှည်သည်။ ဖျော့တော့သော စိမ်းဝါရောင် သို့မဟုတ် အစိမ်းရောင် ရှိသည်။ အရွက် အပေါ် မျက်နှာပြင် ပြောင်ချော၍ အောက်မျက်နှာ ပြင်ထက် အရောင် ပိုရင့်သည်။ ရွက်နုများ တစ်နှစ်လျှင် နှစ်ကြိမ် ထွက်သည်။
အပွင့်
- အပွင့် အချင်း ၁/၄ လက်မ ရှိသည်။ ပထမ တွင် မြက်ခြောက်ရောင် ဖြစ်၍ နောက်ပိုင်းတွင် ခရမ်းညို ရောင် ဖြစ်လာသည်။ အနံ့ မရှိချေ။ ပင်သက် ၃-၄ နှစ်တွင် သီးပွင့်သည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး အနည်း နှင့် အများ ပွင့်သည်။
အသီး
- လုံးဝိုင်းသည်။ ပုဏ္ဍရိတ် သီးနှင့် တူပြီး အနည်းငယ် ပိုကြီးသည်။ မှည့်သော အခါ ညိုနက်ရောင် ဖြစ်သွားသည်။ အသား အရည်ရွှမ်း သည်။ အစေ့သေးငယ် ၍ မာသည်။ ငရုတ်ကောင်း စေ့ထက် အနည်းငယ် ကြီးသည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ : အနှစ်သား။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ : မြန်မာနိုင်ငံ အနေဖြင့် အိန္ဒိယ မှ မှာယူ၍ ရန်ကုန် ကမ္ဘာအေး လိုဏ်ဂူ ပတ်ဝန်းကျင် ၊ ပြင်ဦးလွင် နှင့် ပုပ္ပား တောင်ခြေ တို့တွင် အသင့်အတင့် စိုက်ပျိုးထား သည်ကို တွေ့ရသည်။
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင်
- မြန်မာဆေး ကျမ်းများ အလိုအရ နံ့သာဖြူ သည် ခါး၏ ၊ အေး၏ ၊ နှလုံးကို အကျိုးပြု၏ ၊ အရောင်အဆင်း ကောင်းစေ၏။ သလိပ် ၊ သည်းခြေကို နိုင်၏။ အဆိပ်၊ ရေငတ် ၊ သွေးအန်၊ သွေးကျ ၊ အပူရောဂါ တို့ကို ပျောက်ကင်းစေ၏။

အသုံးပြုပုံ-
အနှစ်သား
၁။ ဖျား၍ အပူရှိန် အားကြီးခြင်း ၊ ကိုယ်သားကိုယ်ရေ ပရုတ်ကို သွေး၍ ဦးခေါင်းခွံ ၌ လိမ်းပေးခြင်း ဖြင့် အပူအခိုး များ ထွက်၍ ရောဂါ ပျောက်ကင်းစေသည်။
၂။ နံ့သာဖြူ နှင့် သံပရာရည် ဖျော်လူးပါက ယားယံခြင်း ပျောက်၏။
၃။ ဆန်ဆေးရည်နှင့် နံ့သာဖြူ သွေး၍ ပျားရည် ၊ သကြားတို့ နှင့် အနေတော် ရော၍ သောက်သော် ဆီးအောင့် ရောဂါ နှင့် ဝမ်းသွားရောဂါ ပျောက်၏။
၄။ ဒက်ပေါက်ခြင်း ၊ အနာစက် ပေါက်ခြင်း ဖြစ်သော် နံ့သာဖြူ ကို နှင်းဆီရည်နှင့် သွေး၍ နံနံစေ့ မြက်မွေး အနည်းငယ် ရောထည့် လိမ်းသော် ပျောက်၏။ နံ့သာဖြူ တစ်မျိုးတည်း လည်း လိမ်းပေး နိုင်၏။
၅။ ဆန်ဆေးရည်နှင့် နံ့သာဖြူ သွေး၍ သကြားခဲ နှင့် ရောသောက်သော် အပူလွန် ရောဂါ ၊ ကြို့ထိုးနာ တို့ ပျောက်၏။
၆။ ညောင်းညာ ကိုက်ခဲခြင်း ဖြစ်လျှင် နံ့သာဖြူ ၊ သွေးလိမ်းက ပျောက်၏။

ကိုးကား
-------
ရေကြီးမှုဖြစ်စဉ်
----------------

ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်မှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သော မုန်တိုင်းငယ်၏ အရှိန်ကြောင့် အောက်တိုဘာလ၊ (၂၀) ရက်နေ့တွင် မုံရွာမြို့နယ်အတွင်း ရေကြီးမှု ဖြစ်ပွားခဲ့၍ မြို့နယ်တွင်း သွားလာရေးခက်ခဲပြီး တောင်သူများနှင့် ခြံစိုက်ပျိုးရေးသမားများ ဆုံးရှုံးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရသည်။

ထိခိုက်ပျက်စီးမှု
-----------------

မိုးညှင်းသမ္ဗုဒ္ဒေစေတီ ရှေ့ လမ်းမပေါ်တွင် ထနောင်းပင်ကြီး တစ်ပင်လဲကျခဲ့ပြီး လမ်းပိတ်ဆို့မှုများလည်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဤရေကြီးမှုကြောင့် ကျောက္ကာ၊ ထန်းဇလုတ်ချောင်း ရေကြောင်း ကျသောဒေသများ ပိုမိုထိခိုက်သည်။ အထူးသဖြင့် မုံရွာ-မန္တလေးကားလမ်းအနီးရှိ ထနောင်းတော နှင့် မအူရွာတို့၏ အဓိကစိုက်ခင်းများ ရေမြုပ်ကုန်သည်။ ရေကြီးမှုကြောင့် ကြက်သွန်၊ ကွမ်းခြံ၊ ပန်းမုန်လာ၊ ခရမ်းချဉ်၊ ဝါ၊ ပဲစင်းငုံ စိုက်ခင်းများ ရေမြုပ်ပျက်စီးကုန်သည်။

ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်
-----------------

* ၂၀၁၁ ပခုက္ကူရေကြီးမှု
* ၂၀၁၁ ကျောက်ဆည်ရေကြီးမှု
* ၂၀၁၁ ပုဂံညောင်ဦးမိုးကြီးမှု
* ၂၀၁၁ မုံရွာရေကြီးမှု
* ၂၀၁၁ မြစ်သာမြစ်ရေကြီးမှု
* ၂၀၁၁ ဆင်ဖြူကျွန်းရေကြီးမှု
* ဆုံးရှုံးမှုအများဆုံးမြန်မာ့သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ

ကိုးကား
-------

1. ↑  Home - Eleven Media Group
**စစ္စလီ ရေဝမ်းဘဲ** (Lesser Whistling Duck) အား အိန္ဒိယစစ္စလီဘဲ၊ စစ္စလီငယ် ဟုလည်း ခေါ်လေ့ရှိသည်။ စစ္စလီ ရေဝမ်းဘဲသည် စစ္စလီ မျိုးစိတ်ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယကျွန်းဆွယ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှတို့တွင် ပေါက်ဖွားသော ဒေသရင်း ငှက် မျိုးစိတ်ဖြစ်လေသည်။ 

စစ္စလီဘဲများသည် ညအချိန်တွင် အစာရှာသည့် ငှက်များဖြစ်ကြသဖြင့် နေ့ခင်းဘက်တွင် ယင်းတို့အား ရေကန်များနှင့် စိုစွတ်သော လယ်ကွင်းများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ စစ္စလီဘဲများမှာ သစ်ပင်ပေါ်တွင်လည်း ကောင်းစွာ ရပ်နိုင်သွားလာနိုင်သောကြောင့် တခါတရံ သစ်ပင်၏အပေါက်တွင် ၎င်းတို့၏ အသိုက်ကို ဆောက်လေ့ရှိသည်။ 

 အတောင်ပံ၏ အပြင်ဘက် ပုံသဏ္ဌာန်သည် ပျံသန်းရာတွင် လေချွန်သံထွက်လာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။စစ္စလီ မျိုးစုဝင်ဖြစ်သည့် အတိုင်းပင် ပျံသန်းရာတွင် ၎င်း၏လည်ပင်ရှည်ကြီးနှင့် ကျယ်လောင်သော လေချွန်သကဲ့သို့ အသံနှစ်ချက်ဆင့်ထုတ်ပြီး ၎င်း၏ကျယ်ပြန့်သည့် အတောင်များကိုလည်း ကောင်းမွန်ထင်ရှားစွာ မြင်ရသည်။ 

စစ္စလီ ရေဝမ်းဘဲ၏ ထူးခြားချက်မှာ ဘဲမြီးပိုင်းတွင် နို့နှစ်ရောင်ရှိသော ထင်ရှားသည့် ဖင်မြီးပါရှိ၍ ထိုအချက်သည် ၎င်းနှင့်မျိုးတူဖြစ်သည့် စစ္စလီကြီးနှင့် ကွဲပြားသွားစေသည်။

(en: **Whistling**, *ဝှစ်စလင်း*) ဟူသည့် အင်္ဂလိပ် အမည်နှင့် မြန်မာအမည် **စစ်စလီ** တို့သည့် ဆက်စပ်မှုရှိနိုင်သည်။

ဘဲပေါက်လေးများ၏ အရောင်သည် ဖြူမည်း စင်းကျားဖြစ်သည်။
ရေပြင်ပေါ်သို့ အုပ်လိုက် ဆင်းသက်လာသည့် စစ္စလီ ရေဝမ်းဘဲများ (ကာလကတ္တား၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ)
ပျံသန်းရာတွင် ထင်ထင်ရှားရှား မြင်ရသော တောင်ပံကျယ်ကြီးများ

ကိုးကား
-------

1. ↑  BirdLife International (2012). "*Dendrocygna javanica*". *IUCN Red List of Threatened Species* **2012**. IUCN. old-form url

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် စစ္စလီဘဲများ၏ အော်မြည်သံ နမူနာများ[*လင့်ခ်သေ*]
* အင်တာနက်ပေါ်ရှိ ငှက်အကြောင်း ဗီဒီယိုများနှင့် အခြားမီဒီယာများ စုဆောင်းထားမှု
**ဦးဩ** (၁၁၉၈ - ၁၁၄၅) သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးတွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် စာဆိုတော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး
-----------------

သက္ကရာဇ် ၁၀၉၈ ခုတွင် အလုံစီရင်စုအထက်တိုက် မောင်းထောင်ကြီးရွာနေ ဦးဇေယျနှင့် (တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ၏ အစ်မ) ဒေါ်ပုတို့မှ ဖွားသည်။ 

ငယ်စဉ်က မောင်းထောင်ကြီး ရွှေဓားကန်ကျောင်းတိုက် အရှင်စန္ဒသာရ၊ အရှင်ဂုဏသာရတို့ထံ၌ ပညာသင်သည်။ နောက် ဦးရီးတော် အရှင်လင်္ကာသာရ (နောက် တွင်းသင်းတိုက်ဝန် ဖြစ်လာသူ) ရှိရာ အင်းဝ၌ ပညာထပ်ဆည်းပူးသည်။ ထိုကျောင်းနေ ပထမကျော်အောင်စံထားဆရာတော်ထံတွင်လည်း ပညာယူသည်။

မင်းခစားဘဝ
----------

အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ် ရှင်လိင်ပြန်သည့်နောက် ပထမကျော်အောင်စံထားဆရာတော်က ဟံသာဝတီရောက်မင်းထံအပ်သည်။ မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိဘွဲ့ခံမင်းက ဘထွေးတော် တောင်ငူရာဇာ သီရိသုဓမ္မရာဇာဓိပတိ သတိုးမင်းခေါင် ထံတွင် အမှုထမ်းစေသည်။ ရွှေတောင်ရာဇကျော်ဘွဲ့  သံတော်ဆင့်အရာအဖြစ်အမှုထမ်းရသည်။

တောင်ငူရာဇာ၏ တိုက်တွန်းချက်ကြောင့် ကဝိလက္ခဏသတ်ပုံကို စပ်ဆိုရာ ၁၁၁၃ ခု တော်သတင်းလဆန်း ၁၁ ရက်၊ အင်္ဂါနေ့ (၁၇၅၁ ဩဂုတ် ၂၀) တွင် ရေးပြီးသည်။

အင်းဝပျက်သည့်အခါတွင် ရွှေဘိုသို့ပြောင်းကာ ဦးအောင်ဇေယျထံ ခစားသည်။ အလောင်းဘုရားက စိန္တကျော်သူဘွဲ့ပေးခဲ့သည်။ သားတော် ဗဒုံမြို့စား သတိုးမင်းလှရွှေတောင်ထံ၌ စာဆိုနှင့် အကြီးတော်အဖြစ် ထမ်းရွက်စေခဲ့သည်။

ဗဒုံမြို့စား မင်းဖြစ်သော် ဦးဩအား မဟာဇေယျသင်္ခယာဘွဲ့ ချီးမြှင့်သည်။ ဆင်ချေးတိုက်ဝန်အဖြစ်လည်း အမှုထမ်းခဲ့ဖူးသည်။

မိသားစုဘဝ
---------

ဒေါ်ကေးနှင့် ဒေါ်မင်းသာ ဟူသည့် ဇနီးနှစ်ဦး ရှိသည်။

ကွယ်လွန်ခြင်း
-------------

ကွယ်လွန်ခဲ့သည့် သက္ကရာဇ်ကို မသိရပေ၊ ၁၁၄၅ ခုနှစ်ကျော်မှ ကွန်လွန်ခဲ့သည်။

စာပေများ ရေးသားခြင်း
--------------------

ဦးဩသည် အောက်ပါစာပေများကို ရေးသားပြုစုခဲ့သည် -

* ဩဝါဒထူး ပျို့ (၁၁၂၂)
* *ဓနုဖြူတွင်* ချီ စစ်ချီရတု
* ရတနာသိင်္ဃမြို့ ဘွဲ့
* မဟာနန္ဒာကန်တော် ဘွဲ့
* အိမ်တော်သိမ်းဘွဲ့
* အမြင့်မင်းနှင့် တူမတော် လက်ထပ်ရတု
* ကဝိလက္ခဏ သတ်ပုံသံပေါက်
* ဘုန်းတော်ဘွဲ့နှင့် အခြားရတုများ
* မိုးကြိုးကျစာ
* သင်္ကြန်ရကန်
* ဘိုးတော်ရှင် ဧချင်း (၁၁၁၉)
* ပင်းတလဲမင်းသား ဧချင်း
* ယိုးဒယားချီ လူတား
* အိမ်ရှေ့မိဖုရား ဧချင်း
* မင်းဆက် လင်္ကာကြီး (၁၁၂၁)
* တောလား ရတုပိုဒ်စုံ
* လူးတားများ
* နမက္ကာရ နိဿယ
* စမ္ပေယျ ပျို့သစ်

မှတ်စု
------

1. ↑  မင်းရဲကျော်ခေါင်ဟု မူကွဲရှိသည်။
2. ↑  ရွှေတောင်ရာဇကျော်မှာ အခြားပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည်ဟုလည်း အချို့မှတ်ယူကြသည်။
3. ↑  ၁၁၃၃ ခုတွင် လွန်သည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။
4. ↑  ပိဋကတ်တော်သမိုင်း၌ မိုးထားဝန်ထောက်စိန္တကျော်သူဟု ဆိုသည်။ အခြားပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4 5  လှသမိန် (၁၉၆၁)။ *ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်: ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက်။ pp. ၂၁၉၊ ၂၂၀၊ ၂၂၁။
**ထယ်ဂျို**  သို့မဟုတ် **ထေကျို** (ကိုရီးယား: 태조; 太祖 ၁၃၃၅ အောက်တိုဘာ ၂၇ - ၁၄၀၈ မေ ၂၄ ) သည် ဂျိုဆွန်းမင်းဆက်ကို စဦးတည်ထောင်သူ ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်းမှာ လီဆောင်ဂျယ်ဖြစ်သော်လည်း နန်းတက်သည်နောက် လီဒန်ဟူသောအမည်ကို ခံသည်။  ၁၃၉၂ မှ ၁၃၉၈ ကာလတွင် မင်းပြုပြီး ဂိုလျောမင်းဆက်ကို ဖြုတ်ချရာတွင် အဓိကပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ပါဝင်သည်။

ထယ်ဂျုံး၏ဖခင် လီဂျာချွန်သည် တရုတ်ပြည် ယွမ်မင်းဆက်အောက်တွင် အမှုထမ်းသူဖြစ်ပြီး မိခင်သည် တရုတ်လူမျိုးဖြစ်၏။  ထယ်ဂျုံးသည် ဂိုလျောတပ်သို့ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းရာ ရာထူးအဆင့်ဆင့်တိုးခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်ထိဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက် ၁၃၉၂ ခုတွင် နန်းတော်ကိုပါ ပုန်ကန်တော့သည်။ ၁၃၉၈ ခုတွင် သားများအကြား နန်းလုသည့်အရေးကြောင့် ပလ္လင်မှ ဆင်းပေးရသည်။ ၁၄၀၈ ခုတွင် လွန်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Lee, Ki-Moon; Ramsay, Robert (2011). *A History of the Korean Language*. Cambridge University Press. p. 153. ISBN 978-1139494489.
2. ↑  태조실록 5권, 태조 3년 4월 28일 정유 3번째기사
3. ↑  "의혜왕후 懿惠王后 - Doosan Encyclopedia". *Doosan Encyclopedia*. Archived from the original on November 4, 2020.
4. ↑  "뿌리를 찾아서 의혜왕후(懿惠王后)". Archived from the original on June 3, 2018.
ဒေသအခေါ် **ဂျပ်** ဟု အမည်တွင်သည့် သတ္တဝါမှာ စိမ်းပုပ်ရောင် ကိုယ်လုံးတွင် အမည်းစင်းများ ပါရှိသော ပင်လယ်မြွေ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ထိုဂျပ်မြွေတွင် "ဂျပ်လုံး" နှင့် "ဂျပ်ပြား" ဟူ၍ နှစ်မျိုး နှစ်စား ရှိပြီး နှစ်မျိုးစလုံး၌ပင် လူကို အသက်အန္တရာယ် ဖြစ်စေတတ်သည့် အဆိပ်ရှိပေသည်။ "ဂျပ်လုံး"မှာ အကောင်သေး၍ အကြီးဆုံး အရွယ်အစား လုံးပတ် လက်မခန့်၊ အရှည် တစ်တောင်ခန့် ရှိသည်။ "ဂျပ်ပြား" မှာ ဦးခေါင်းပိုင်း လက်ညှိုး လက်မ တစ်ကွင်းစာခန့် ရှိ၍ ဝမ်းဗိုက်မှာ လက်ဖဝါးခန့် ရှိပြီး သုံးတောင်ခန့် အရှည်ရှိသည်။ ဦးခေါင်းနှင့် ရင်ဘတ်ပိုင်းမှာ အလုံးသဏ္ဌာန် ရှိသော်လည်း ဝမ်းဗိုက်မှ အမြီးပိုင်းအထိ အပြားသဏ္ဌာန် ရှိသည်။

သဘာဝ
----

၎င်း ဂျပ်မြွေ များသည် ပင်လယ်မြွေများ ဖြစ်သော်လည်း ရေအောက်တွင် တစ်နာရီခန့်သာ နေနိုင်ပြီး ရေပေါ်တက်၍ အသက်ရှူကြသည်။ ဂျပ်လုံး များသည် ရေပေါ်တက်၍ အသက်ရှူရာတွင် ခန္ဓာကိုယ်အား တုတ်တစ်ချောင်း ထောင်ထားသကဲ့သို့ တည့်မတ်စွာ ထောင်လျက် ငြိမ်သက် နေတတ်ပြီး လှေ သို့မဟုတ် အရာဝတ္တု တစ်ခုခု အနီးအနား ရောက်ရှိလာပါက ရေအောက်သို့ ပြန်လည် ငုပ်လျှိုး သွားတတ်သည်။ ဂျပ်ပြား မှာမူ သူတို့၏ ကြီးမားသော ဝမ်းဗိုက်များကြောင့် ဦးခေါင်းပေါ်ရုံသာ ဖော်၍ အသက်ရှူတတ်ကြသည်။ ဂျပ်တစ်ကောင်၏ ရေပေါ် ဖော်၍ အသက်ရှူချိန်မှာ တစ်မိနစ်မှ သုံးမိနစ်ခန့် အထိသာ ကြာပေသည်။

အကိုက်ခံရလျှင်
--------------

ဂျပ်မြွေ အကိုက်ခံရလျှင် အကိုက်ခံရမှန်း သိသိချင်း ရှေးဦးသူနာ ပြုစုနည်းဖြင့် ပြုစုပြီး ကော်ဖီ၊ လက်ဖက်ရည်၊ အရက် တခုခု အနည်းငယ် တိုက်ထားရုံဖြင့် သက်သာစေသည်။ ဂျပ်မြွေ အကိုက်ခံရခြင်းကြောင့် နာကျင်ခြင်း၊ ပူလောင်ခြင်းနှင့် အခြား အဆိပ်တက်သည့် လက္ခဏာများ မပြပါက ထိုသည်ပင်လျှင် ဂျပ်မြွေ၏ ကြီးမားသော အန္တရာယ် ဖြစ်ပေသည်။ ပြင်းထန်သည့် အဆိပ်တက်ပုံ မရှိသောကြောင့် ဂျပ်မြွေအကိုက်ခံရသည်ကို မသိဘဲ ပုစွန်၊ ငါး၊ ဆူးစူး သလိုလို ယူဆကာ ပေါ့ပေါ့တန်တန်နေမိလျှင် အသက်အန္တရာယ် ရှိနိုင်ပါသည်။

အဆိပ်တက်ပုံ
-----------

ဂျပ်မြွေ အဆိပ်တက်ပုံ လက္ခဏာမှာ သွေးများ ထိုင်းလာခြင်း၊ ငိုက်မြည်း သမ်းဝေလာခြင်းနှင့် အိပ်ပျော် သွားတတ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ အိပ်ပျော်သွားလျှင် အသက်ရှင်လျက် ပြန်လည် နိုးထလာတော့မည် မဟုတ်ပေ။

ဖြေဆေး
------

မြွေဆိပ်ဖြေဆေးများတွင် ဂျပ်မြွေ အဆိပ်ဖြေဆေး ဟူ၍ မရှိသေးဖြင့် ဂျပ်မြွေကိုက်လျှင် အချိန်မီ ပြုစု ကုသရန် လိုအပ်ပေသည်။

သတိထားရမည့် ဂျပ်မြွေ အန္တရာယ်
-----------------------------

ပင်လယ်ဂျပ်မြွေသည် ကမ်းနီးရေလုပ်သား များဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သော ဖောင်၊ ကျားပါးစပ်၊ စန္ဒား၊ ဂွေး(မျှင်ကောင်)ထိုးလှေ၊ ပုစွန်ထိုးလှေ စသည့်လုပ်ငန်းများမှ ရေလုပ်သားများအတွက် အန္တရာယ် အကြီးမားဆုံး သတ္တဝါတစ်မျိုး ဖြစ်ပေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  (စာရေးသူ - မောင်မင်းဆွေ)

|  |  |
| --- | --- |
| Taxon identifiers | 
* Wikidata: Q460286
* Wikispecies: Hydrophiinae
* AFD: Hydrophiinae
* Fossilworks: 269562
* iNaturalist: 492346
* ITIS: 1057565
* uBio: 5459605
* WoRMS: 413301

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Authority control | 
* NDL: 00573995

 |
**မင်းကွတ်ပင်**သည် ဂတ်တစ်ဖာရီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ 
ယင်းကို ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် ဂါစင်းနီးယား မန်ဂိုစတားနား 
ဟုခေါ်သည်။ မင်းကွတ်ပင်၏ မူလပေါက်ရာအရပ်မှာ မလ္လာယု 
ကျွန်းဆွယ်ဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ တဆင့်ယူဆောင် 
စိုက်ပျိုးသည့် အပင်လတ်မျိုးဖြစ်သည်။ မင်းကွတ်ပင်သည် ပု၍ 
ဝိုင်းသည့်ပြင် လှပ၏။ အချို့ မင်းကွတ်ပင်များမှာ ပေ ၃ဝ 
အထိမြင့်မားကြသည်။ အရွက်သည် စိမ်း၍ထူပြီးလျှင်တောက်ပ 
၏။ အမွေးကလေးများလည်း ပါရှိ၏။ အချို့မင်းကွတ်ရွက်များ 
သည် ၈ လက်မခန့်အထိ ရှည်သည်။ မင်းကွတ်ပွင့်သည် 
ပန်းရောင်ဖြစ်၍ အချင်း ၂ လက်မခန့် ရှိသည်။
မင်းကွတ်သီးသည် လိမ္မော်သီးပုံသဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ ရှိသော် 
လည်း လိမ္မော်သီးထက် ငယ်သည်။ အရောင်မှာ သီးစ၌ 
စိမ်း၍မှည့်လာသောအခါ နီညို၍ မှောင်သောအရောင်ရှိသည်။ 
ကန့်လန့်ဖြတ်တိုင်းလျှင် ၂ လက်မခွဲခန့် ရှိသည်။ မင်းကွတ်သီး 
၏ အခွံမှာ ထူ၍မာ၏။ အခွံအတွင်း၌ အဖြူရောင်အသား 
ရှိသော အမြွှာပေါင်း ၄ မြွှာမှ ၈ မြွှာထိ ပါလေ့ရှိသည်။ ထို 
အသားမှာ ပျော့ညက်၍ ချိုပြီးလျှင် အေးသောအရသာရှိသည်။ 
အရည်ရွှမ်းသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူအများပင် ဒူးရင်းသီးကို 
စားသုံးကြပြီးနောက် မင်းကွတ်သီးကို စားသုံးလေ့ရှိကြသည်။ ဒူးရင်းသီး၏
သဘာဝမှာ အပူများ၍ မင်းကွတ်သီးတွင် အေး 
သော သဘာဝဓာတ်ပါသဖြင့် အပူအအေးမျှတအောင် စားသည် 
ဟု ဆိုကြသည်။

မင်းကွတ်ပင်သည် ပူပြင်းစိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို 
ကြိုက်နှစ်သက်သဖြင့် တနင်္သာရီတိုင်း၌ ထိုအပင်များကောင်းစွာ 
ဖြစ်ထွန်းကြသည်။ ထိုကြောင့် တနင်္သာရီတိုင်းတွင် မြေဩဇာ 
ထက်သန်သည့် ချိုင့်ဝှမ်းရပ်များနှင့် ပင်လယ်ကမ်းတလျှောက် 
ရှိ တောင်ခြေတို့၌ မင်းကွတ်ခြံကြီးများကို တွေ့မြင်ရသည်။
အပင်သစ်ပွားလာအောင် လက်ရှိပြုလုပ်နည်းမှာ အစေ့ 
ကိုစိုက်သည့် နည်းပင်ဖြစ်သည်။ ဤနည်းဖြင့် စိုက်ပျိုးလျှင် 
မင်းကွတ်ပင်များ အကြီးနှေး၍ အပင်သက် ၁ဝ နှစ်ကျမှအသီး 
သီးနိုင်သည်။ ထိုကြောင့် အသီးမြန်မြန်ရရှိရန်အတွက် အပင် 
ပေါက်စ အောက်ခံပင်များကို မျိုးကိုင်းများနှင့် အကိုင်းချင်း 
ဆက်နည်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ မြေထုပ်ဆွဲခြင်းနည်းဖြင့်လည်း 
ကောင်း စမ်းသပ်စိုက်ပျိုးလျက်ရှိကြသည်။ မင်းကွတ်ပင်များကို 
တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင် ပေ ၂ဝ စီခွာ၍ စိုက်ပျိုးကြသည်။

မင်းကွတ်ပင်သည် ဆောင်းရာသီ နိုဝင်ဘာလလောက်မှ 
စ၍ ဖေဖော်ဝါရီလကုန်၊ မတ်လဆန်းအထိ အပွင့်များပွင့်သည်။ 
မိုးဦးနှင့် မိုးလယ်လများဖြစ်သော မေလမှ ဩဂုတ်လအတွင်း 
အသီးများမှည့်ကြသည်။ မင်းကွတ်သီးမှည့်သည် ချိုအေးသော 
အရသာနှင့် ပြည့်စုံသောကြောင့် ကမ္ဘာတွင် ကျော်ကြားသော 
သစ်သီးဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရ စိုက်ပျိုးရေး 
ဌာနသည် မင်းကွတ်သီးများကို ဥရောပတိုက်နှင့် အာဖရိက 
တိုက် တောင်ပိုင်းသို့ နှစ်စဉ် တင်ပို့ရောင်းချလေသည်။
မင်းကွတ်သီးအခွံ၊ အခေါက်နှင့်အရွက်နုများကို ဝမ်း 
ကိုက်ရောဂါအတွက် ဆေးအဖြစ်အသုံးပြုကြသည်။ ထိုကြောင့် 
မင်းကွတ်သီးအခွံကို နေလှန်း၍ သိမ်းဆည်းထားတတ်ကြသည်။

မင်းကွတ်သီး
-----------

မင်းကွတ်သီးသည် လိမ္မော်သီး ပုံသဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ ရှိသော်လည်း လိမ္မော်သီးထက်ငယ်သည်။ အရောင်မှာ သီးစ၌ စိမ်း၍ မှည့်လာသောအခါ နီညို၍ မှောင်သော အရောင်ရှိသည်။ ကန့်လန့်ဖြတ် တိုင်းလျှင် ၂ လက်မခန့်ရှိသည်။ မင်းကွတ်သီး၏ အခွံမှာ ထူ၍မာ၏။ အခွံအတွင်း၌ အဖြူရောင်အသားရှိသော အမြွာပေါင်း ၄ မြွာမှာ ၈ မြွာထိ ပါလေ့ရှိသည်။ ထိုအသားမှာ ပျော့ညက်၍ ချိုပြီးလျှင် အေးသောအရသာရှိသည်။ အရည်ရွှမ်းသည်။ မြန်မာနိုင်ရှိ လူအများပင် ဒူးရင်းသီးကို စားသုံးကြပြီးနောက် မင်းကွတ်သီးကို စားသုံးလေ့ရှိကြသည်။ ဒူးရင်းသီး၏ သဘာဝမှာ အပူများ၍ မင်းကွတ်သီးတွင် အေးသော သဘာဝဓာတ်ပါသဖြင့် အပူအအေးမျှတအောင် စားသည်ဟု ဆိုကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)
**အီမန်နျူယယ် ဒါပီဒရန် ပက်ကွီအို စီနီယာ** (အင်္ဂလိပ်: Emmanuel Dapidran Pacquiao Sr.၊ ၁၉၇၈ ဒီဇင်ဘာ ၁၇ ဖွား; ဒေသအသံ /ပါ့ခ်ယောင်း/) သည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသား ကြေးစားလက်ဝှေ့သမားနှင့် နိုင်ငံရေးသမားဖြစ်သည်။  **ပက်မန်း** ဟု အမည်ပြောင်ရထားပြီး နာမည်ကျော် ကြေးစားလက်ဝှေ့သမားများအနက် တဦးအဝင်အပါအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။  ၂၀၁၆ ခုမှစ၍ ဖိလစ်ပိုင် ဆီးနတ် (အထက်လွှတ်တော်) တွင် အမတ်အဖြစ် စတင်ဆောင်ရွက်သည်။ ယခင်က ဆာရန်ဂနီဒိစတြိတ်၏ အမတ် (၂၀၁၀-၁၆) ဖြစ်သည်။

ပက်ကွီအိုသည် လက်ဝှေ့သမိုင်းတွင် တစ်ဦးတည်းသော ရှစ်တန်းချန်ပီယံ (ဝိတ်တန်း ၈ မျိုးစလုံးတွင် ချန်ပီယံဖြစ်သူ) ဖြစ်ပြီး နာမည်ကြီး ခါးပတ် ၁၂ ခု ရဖူးသည်။  ရှုံးထွက်ချန်ပီယံပွဲတွင် ဝိတ်တန်း ၅ မျိုး၌ အနိုင်ရဖူးသူလည်း ဟူ၏။  ထို့ပြင် ချန်ပီယံခါးပတ်ကို ဆယ်စုနှစ် ၄ ခု (၁၉၉၀-၂၀၂၀) ကြာ ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။ 

၂၀၁၅ ခုတွင် ထိုးခဲ့သော ၂၅ ပွဲမှ ဒေါ်လာ ၁.၂ ဘီလီယံ ရခဲ့သည်။  ဖော့ဘ်စ် မဂ္ဂဇင်းက ၂၀၁၅ ခုတွင် ကြေးအမြင့်ဆုံး အားကစားသမားစာရင်းတွင် နံပါတ် (၂) နေရာ၌ ဖော်ပြသည်။

၂၀၂၁ စက်တင်ဘာ ၁၉ တွင် မန်နီ သည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်သမ္မတရွေးကောက်ပွဲအတွက် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် ယှဉ်ပြိုင်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ""I'm Half Spanish": Manny Pacquiao Gives Surprising Details on His Origins - Opera News Archived 22 August 2021 at the Wayback Machine.". *www.dailyadvent.com*. Retrieved 2021-08-22.
2. ↑  "Historian: No doubt about Pacquiao's greatness Archived 25 January 2020 at the Wayback Machine.". *ABS-CBN News*. ABS-CBN.
3. ↑  "Pacquiao gets record 12th world title in 8 weight divisions". *Philippine Daily Inquirer*. July 16, 2018.
4. ↑  "The Lineal Boxing World Champions Archived 5 August 2018 at the Wayback Machine.". The Cyber Boxing Zone Encyclopedia.
5. ↑  "Manny Pacquiao: Boxing's first four-decade champion". boxingjunkie.usatoday.com. January 2, 2020.
6. ↑  Kurt Badenhausen (April 9, 2015). "Manny Pacquiao Set To Retire After Bradley Fight With $500 Million In Career Earnings". *Forbes*.
7. ↑  The World's Highest-Paid Athletes. Forbes.com (2013–06). Retrieved on February 22, 2014.
8. ↑  Philippines: le boxeur Manny Pacquiao candidat à la présidentielle de 2022. Radio France International (2021–09). Retrieved on September 19, 2021.
လေဆိုလျှင် ကမ္ဘာကြီးကို ရစ်ပတ်လွှမ်းခြုံလျက်ရှိသော 
မမြင်နိုင်သည့် အငွေ့ဟူ၍သာ သိရှိနေကြသူများအဖို့ လေရည်ဟုဆိုရာ၌ 
လွန်စွာအံ့ဩစရာမလိုပေ။ ပုံပမာ ရေသည် ဖာရင်ဟိုက် ၂၁၂ ဒီဂရီ 
တိုင်အောင် ပူသောအခါ၌ ဆူပွက်၍ ဖာရင်ဟိုက် ၃၂ ဒီဂရီတိုင်အောင် 
အေးသွားလျှင် ခဲသွားသကဲ့သို့ လေကိုလည်း အပူချိန်ပြောင်းလဲပေးခြင်းဖြင့် 
အငွေ့မှအရည်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပေးနိုင်ပေသည်။ လေကို သိပ်သည်းစေပြီး 
နောက် ဖာရင်ဟိုက်သုညအောက် ၃၁၂ ဒီဂရီတိုင်အောင် အအေးခံလိုက်လျှင် 
အရည်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ ထိုအမှတ်၌ အလွန်အေးလှသည်ဖြစ်၍ 
သတ္တဝါတို့ အသက်ရှင်လျက် နေနိုင်ကြမည်မဟုတ်ပေ။ ထိုအမှတ်အောက် 
နှိမ့်ချပေးလိုက်လျှင် လေရည်သည် အခဲအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားနိုင်ပေ 
သည်။

  

လေရည်သည် ရေနှင့် အသွင်တူသော်လည်း ရေလောက် မကြည် 
လင်လှပေ။ ထိုသို့ မကြည်လင်ခြင်းမှာ လေ၌ပါဝင်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက် 
ဆိုက်သည် လျင်မြန်စွာပုံဆောင်ခဲဖြစ်တတ်၍ လေရည်ကို နောက်ကျိစေခြင်း 
ကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထိုပုံဆောင်ခဲတို့ကို စစ်ထုတ်နိုင်ပေသည်။ လေရည်ဖြစ် 
ခြင်းမှာ လေ၌ပါဝင်သော အောက်ဆီဂျင်၊ နိုက်ထရိုဂျင်တို့ အရည်ဖြစ်သွား 
ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ သက်ဆိုင်ရာသတ္တိများအလျောက် နိုက်ထရိုဂျင်အရည် 
သည် အောက်ဆီဂျင်အရည်ထက် ပို၍အငွေ့ပျံလွယ်ပေရာ၊ လေရည်မှ နိုက် 
ထရိုဂျင်နှင့် အောက်ဆီဂျင်အငွေ့တို့ကို တခြားစီထုတ်ယူနိုင်ပေသည်။
လေရည်၌ ထူးဆန်းသော သတ္တိအများအပြားရှိကြောင်းကို တွေ့ရ 
၏။ လေရည်သည် အရည်ဖြစ်သောလည်း မစိုစွတ်ချေ။ ရေခဲသည် အလွန် 
အေး၏။ သို့သော်လေရည်ကို ရေခဲပေါ်သို့ လောင်းချလျှင် လေရည်သည် 
ဆူပွက်လာသည်။ ကြက်ပေါင်းစေးကို လေရည်ထဲ၌ နှစ်လိုက်လျှင် ဖန်သား 
ကဲ့သို့ မာကျောလာသည်။ ဥတစ်လုံးကို လေရည်ထဲတွင် နှစ်ထားလျှင် 
အပြာရောင်ရှိလာသည်ကို တွေ့မြင်ရသည်။ သံမဏိနှင့် ပြုလုပ်ထားသည့် 
နာရီသံပတ်ခွေတစ်ခုကို လေရည်တွင်စိမ်ပြီး မီးရှို့ကြည့်လျှင် လှပသော 
အရောင်များဖြင့် လောင်ကျွမ်းသည်ကိုတွေ့ရမည်။ ထို့ပြင် တောက်ပသည့် 
မီးဖွားများ ဖြစ်ပေါ်သည်ကိုလည်းမြင်ရမည်။

  

အစားအစာများကို အအေးဓာတ်ဖြင့် ကြာရှည်ခံအောင် သိုမှီးရာ၌ 
လေရည်ကိုများစွာ အသုံးချနိုင်ပေသည်။ အငွေ့ပျံရာ၌ ကြီးစွာသောဖိအားကို 
ဖြစ်စေသဖြင့် လေရည်ကိုပေါက်ကွဲစေတတ်သော ကစ္စည်းတစ်ခုအဖြစ် 
အသုံးချမည်ဆိုက ရနိုင်ပေသည်။ သို့ရာတွင် ထိန်းသိမ်းရန် ခက်ခဲလှသော 
ကြောင့် အသုံးမပြုကြချေ။

ေရခဲေရ
------

KJKJ

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
တိုင်းကြောင်း၃ခု ရှိသော အာကာသ(ရပ်ဝန်း)အတွင်း ကော့ချီ အားအချိုး တာအုံ (Cauchy stress tensor) ကို သရုပ်ဖော်ပြပုံ
သင်္ချာနှင့် ရူပဗေဒရှိ **တာအုံ** (ခေါ်) **တန်စာ** (အင်္ဂလိပ်: **tensor**) ဆိုသည်မှာ တစ်ကြောင်းမကသော တည့်တိုးဆက်နွယ် ညီမျှခြင်းများကို တပြိုင်တည်း ကိုင်တွယ်ရန် အသုံးပြုသော သင်္ချာဇာတ်ကောင်များ ဖြစ်သည်။  

မိမိ ကိုင်တွယ်စဉ်းစားနေသော ရပ်ဝန်း၏ သဘောအလျောက် ဤသို့ ကွဲပြားမှု ရှိနိုင်သည်။

* အမှတ်ချအိမ်၏ တာသွားတန်ဖိုးများက နေရာအနှံ့ မပြောင်းမလဲ သဘာဝရှိနေလျှင် ၎င်းမှာ တပြန့်ညီသော ရပ်ဝန်း (flat space) ဖြစ်ပြီး သာမန် ယူကလစ်ဒ် စပေ့စ် (Eculidean space) ကို ကိုင်တွယ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ တာအုံတို့ကို ကိန်းအုံ (matrix) တို့ဖြင့် တိုက်ရိုက် ကိုယ်စားပြု တွက်ချက်နိုင်ပေမည်။ များစွာသော အင်ဂျင်နီယာအတတ် (engineering field) တို့၌ ထိုသို့ တွက်ချက်ရုံသာ ဖြစ်သည်။
* အမှတ်ချအိမ်၏ တာသွားတန်ဖိုး (bases) တို့က နေရာအလိုက် ပြောင်းလဲမှု ရှိသွားလျှင်မူ ၎င်းမှာ တာယွင်းရပ်ဝန်းရှိသော (curved space) ဖြစ်သဖြင့် တာအုံကို တွဲစက်ပုံဖော်ပေးမည့် အတိုင်းဆတာအုံ (metric tensor)မှာ ဆရင်းကိန်းအုံ (identity matrix) မဟုတ်တော့ချေ။ အထွေထွေနှိုင်းရသီအိုရီ၌ ဤသဘောမျိုးနှင့် တွက်ချက်သည်။
* ထို့ကြောင့် အထွေထွေခြုံညှိမှု (generalization) အားဖြင့် တာအုံသီးသန့်က ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာတန်ဖိုးများကို ပြည့်စုံစွာ တိုက်ရိုက်ထုတ်မပေးဘဲ ဆိုင်ရာရပ်ဝန်း(space) ၏ သဘောသရုပ်ကို ကိုယ်စားပြုရာ အတိုင်းဆတာအုံ (metric tensor) နှင့် တွဲလျက်သာ အဓိပ္ပါယ်ပြည့်စုံသော တိုင်းဖွယ်တို့ကို ထုတ်ပေးသည်။

အမည်ပေးမှု
----------

တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်၍ **တန်စာ** ဟု သုံးနှုန်းနိုင်သည်။ တန်ဆာ ဟု သုံးနှုန်းခြင်းသည် မြန်မာစကားတွင် ရှိနှင့်ပြီးသော "အဆင်တန်ဆာ"နှင့် စာလုံးပေါင်း ရောမည်ကို ရှောင်ရှားလိုလျှင် စလုံးဖြင့် ရေးနိုင်သည်။  

**တာအုံ** ဟူသည့် ဘာသာပြန်ချက်မှာ အထက်တွင် ဖော်ပြသည့်အတိုင်း ကိန်းအုံနှင့် တွဲဆက်ခြင်းအားဖြင့် အတိုင်းအတာ ပမာဏများကို ဖော်ပြရန် သုံးသော သင်္ချာဇတ်ကောင်ဖြစ်လျက် ကိန်းအုံအဖြစ်လည်း တစ်နည်းအားဖြင့် ဖော်ပြတန်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ကိုယ်စားပြု ရေးသားပုံ
---------------------

ကိုယ်စားပြုရေးနည်းမှာ ကိန်းအုံရေးနည်းတို့နှင့် ဆင်တူသည်။ ဆိုလိုရင်းကို လိုက်၍ တာအုံ၏ ကိန်းလုံးများကို *T**ij*  ဟုလည်းကောင်း၊ *T* *i*  
*j* ဟုလည်းကောင်း၊ *T**ij*  ဟုလည်းကောင်း ရွေးနုတ်ဖော်ပြကြသည်။ {\displaystyle i} နှင့် {\displaystyle j} တို့မှာ *ညွှန်းလုံး(index)* များ ဖြစ်ပြီး မည်သည့် တိုင်းကြောင်း(dimension)နှင့် ဆိုင်သော ကိန်းလုံးကို ဆိုလိုကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိကိုင်တွယ်နေသော ရပ်ဝန်း(အာကာသ)က တိုင်းကြောင်း ၂ခု ဖြစ်လျှင် ညွှန်းလုံးတန်ဖိုး 1 က X-တိုင်းကြောင်းကို ဆိုလိုပြီး 2 က Y-တိုင်းကြောင်းကို ဆိုလိုသည်မျိုး ဖြစ်သည်။ သို့ဖြင့် ညွှန်းလုံးတို့က {\displaystyle 1} နှင့် {\displaystyle n} တွင်း ရှိသည်ဟု ဆိုရာတွင် {\displaystyle n} က ကိုင်တွယ်ခံရပ်ဝန်း (space)၏ တိုင်းကြောင်း (dimension) အရေအတွက်ကို ဆိုလိုသည်။

အကိုးအကား
---------

1. ↑  A First Course in General Relativity by *Bernard Schutz*
*ပါဠိကျမ်းဂန်လာ* **အဏုမြူ**ဆိုသည်မှာ အလျားအတိုင်းအတာအားဖြင့် သန်းတစ်ကောင် အရွယ် (1mm = 10-3m)၏ ၃၂၆,၅၉၂ပုံ ၁ပုံ (အပုံ သုံးသိန်းကျော်ခန့် ပုံလျှင် တစ်ပုံ)ဖြစ်သဖြင့် 3.06×10-9 m ခန့် ရှိသည်ဟု ယူဆရသော ရုပ်ဝတ္ထုအတိုင်းအတာ ဖြစ်သည်။ ပရမာဏုမြူ ဟူသည်မှာကား အဏုမြူထက် သေးငယ်လျက် အက်တမ်၏ဗဟိုဆံ နျူကလီးယပ် (nucelus) ထက်မူ ကြီးမားသော အရွယ်အစားရှိသည်။

ကျမ်းဂန်လာ ဆက်စပ်ပုံ
--------------------

* သန်းတစ်ကောင် (1mm = 10-3m)၏ ၇ပုံ၁ပုံသာ အရွယ်ရှိသည်မှာ လိက္ခာတစ်ကောင် (1.43×10-4 m ခန့် အရွယ်) ဖြစ်သည်။
* လိက္ခာတစ်ကောင်၏ ၃၆ပုံ၁ပုံ အရွယ်ရှိသည်မှာ ရထရေဏုမြူ တစ်ခု (3.97×10-6 m ခန့် အရွယ်) ဖြစ်သည်။
* ရထရေဏုမြူ၏ ၃၆ပုံ၁ပုံ အရွယ်ရှိသည်မှာ တဇ္ဇာရီမြူ တစ်ခု (1.10×10-7 m ခန့် အရွယ်) ဖြစ်သည်။
* တဇ္ဇာရီမြူ၏ ၃၆ပုံ၁ပုံ အရွယ်ရှိသည်မှာ **အဏုမြူ** တစ်ခု (3.06×10-9 m ခန့် အရွယ်) ဖြစ်သည်။
* အဏုမြူ၏ ၃၆ပုံ၁ပုံ အရွယ်ရှိသည်မှာ **ပရမာဏုမြူ** တစ်ခု (8.51×10-11 m ခန့် အရွယ်) ဖြစ်သည်။

သို့ဖြင့် ပဏ္ဍိတဝေဒနီယဒီပနီကျမ်းအရ ပရမာဏုမြူ၏ အရွယ်အစားသည် ရေမော်လီကျူး (H2O) တစ်ခု၏ အကြမ်းဖျင်းအလျား၏ ဆယ်ဆမျှ ဖြစ်သည်။

အကိုးအကား
---------


1. ↑  ပဏ္ဍိတဝေဒနီယ ဒီပနီကျမ်း
လမင်း၏ အလင်းအမှောင် အစိတ်အပိုင်းကို တိထီဟုခေါ်သည်။ တိထီကို တစ်လုံး နှစ်လုံး စသည်ဖြင့် ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။ လမင်း၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို ၁၅ စိတ်စိတ်၍သတ်မှတ်ထားသည်။ တစ်စိတ်သည် ပျမ်းမျှ တစ်ရက်နှင့်အလားတူသည်။ 

လဆန်းပိုင်းတွင်ရှိသော တိထီတစ်လုံးသည် လမင်း၏မျက်နှာပြင် ၁၅ စိတ်ရှိသည့်အနက် တစ်စိတ်လင်း၍ ၁၄ စိတ် မည်းမှောင်နေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ တိထီ နှစ်လုံးသည် ၂ စိတ်လင်း၍ ၁၃ စိတ် မည်းမှောင်နေသည်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤသို့ဖြင့် တစ်ရက်ထက် တစ်ရက် အလင်းတိုးလာရာ ၁၅ ရက်သို့မဟုတ် လဆုတ် ၁ ရက် ၂ ရက်ခန့်တွင် တိထီသည် သုညဖြစ်သည်။ (သုည သည် ၁၅ ၏တန်ဖိုးပင်ဖြစ်သည်။) ယင်းသုညတွင် လမင်း၏ မျက်နှာပြင်တွင် အမည်းထုမရှိတော့ခြင်းပင်ဖြစ်ပြီး ထိုရက်တွင် လသည် အပြည့်အဝပြည့်သည်။ ၎င်းကို "ပုဏ္ဏမီတိထီ" ဟုခေါ်သည်။ "လပြည့်တိထီ"ပင် ဖြစ်သည်။

ထိုမှ လဆုတ်ပိုင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း မည်းမှောင်လာရာ လဆုတ်တိထီ တစ်လုံးတွင် လမင်းမျက်နှာပြင် ၁ စိတ်မည်း၍ ၁၄စိတ်လင်းခြင်း၊ လဆုတ်တိထီ ၂ လုံးတွင် လမင်းမျက်နှာပြင် ၂ စိတ်မည်း၍ ၁၃ စိတ်လင်းခြင်း စသည်ဖြင့် တဖြည်းဖြည်း တိထီအလုံးအရ အမည်းရောင်များလာသည်။ လကွယ်နေ့ သို့မဟုတ် နောက်ဆန်း ၁ ရက် ၂ ရက်ခန့်တွင် တိထီ ၁၅ လုံးပြည့်၍ သုညဖြစ်လေသည်။ ၎င်း သုညတိထီတွင် လမင်းအတိအကျကွယ်ပျောက်သော လကွယ်အစစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် "အမာဝသီတိထီ" "လကွယ်တိထီ" ဖြစ်သည်။

တိထီကို ၆၀ စိတ်စိတ်လျှင် ဃဋီ ဖြစ်သည်။ ဃဋီ ၆၀ ပြည့်လျှင် တိထီ တစ်လုံးတိုးသည်။

လ က ကမ္ဘာကို တစ်ပတ်ပတ်ရန်ကြာချိန်သည် ၂၉.၅၃၀၅၈၉ ရက် (၂၉ ရက်၊ ၁၂ နာရီ၊ ၄၄ မိနစ်၊ ၂.၉ စက္ကန့်) ဖြစ်သည်။ အလွယ်ပြောရလျှင် ၂၉ ရက်ခွဲ (၂၉.၅ ရက်) ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာလများတွင် ရက်မစုံ ၂၉၊ ရက်စုံ ၃၀ ရက် တစ်လှည့်စီထားပြီး ရက်ကို ညှိထားသည်။ အနည်းငယ် ကွာဟလာသည့် အချိန်များကို ပေါင်းစု၍ လထပ်ခြင်း ရက်ငင်ခြင်းဖြင့် ရက်ပြန်ပြင်ယူကြရသည်။ ထို့ကြောင့် လပြည့်၊ လကွယ်နေ့များနှင့် အမှန်တကယ် လပြည့်ခြင်း လကွယ်ခြင်းများသည် မကြာခဏဆိုသလို ကွာဟနေခြင်းမျိုးရှိတတ်သည်။ လပြည့်နေ့များတွင်ပင် ကွာဟမှုများရှိနေတတ်သည်အတွက် အခါပေးပညာများ၊ အစီအရင်ပညာများတွင် လဆန်း၊ လဆုတ်ထက် တိထီကို ပို၍ သုံးစွဲကြသည်။

တိထီတွက်ပုံ
လ က ကမ္ဘာကို ပတ်သည့် ၃၆၀ ဒီကရီအား လဆန်း ၁၈၀ ဒီကရီ၊ လဆုတ် ၁၈၀ ဒီကရီပိုင်းခြားထားသည်။ လဆန်းတွင် ၁၅ ပိုင်း လဆုတ်တွင် ၁၅ ပိုင်း ပိုင်းခြားခြင်းအားဖြင့် တိထီတစ်လုံးတွင် ၁၂ ဒီကရီရှိသည်။ (၁၈၀ / ၁၅ = ၁၂ ဒီကရီ)။

အကိုးအကား
---------

1. ↑  "သင့်အတွက် နေ့စဉ်အကြံပေး ဒိုင်ယာရီ ၂၀၂၄"။
2. ↑  "နက္ခတ္တဗေဒသိပ္ပံ စာပေးစာယူသင်တန်း"၊ ဆရာကာလာစန်။ ရန်ကုန်။ ၁၉၇၀။
ဝယ်ဒီမာ ဟက်ဖ်ကင် (Ukrainian: Володимир Мордехай-Вольф Хавкін; Russian: Мордехай-Вольф Хавкин; 15 March 1860 – 26 October 1930) သည် ရုရှားအင်ပါယာမှ ဗက်တီးရီးယားဗေဒ ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသားခံခဲ့သည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ခိုလှုံခဲ့ပြီး ပါရီမြို့ရှိ ပတ်စ်တူးဝါး အင်စတီကျုတွင် အလုပ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ထိုကျောင်းတွင် ကာလဝမ်းရောဂါကာကွယ်ဆေးအား ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံအတွင်း၌ အောင်မြင်စွာ ကုသပေးနိုင်ခဲ့လေသည်။ သူအား ပလိပ်ရောဂါနှင့် ကာလဝမ်းရောအား ကာကွယ်ဆေး အသုံးပြု၍ ကုသပေးသည့် ပထမဆုံးသော အဏုဇီဝပညာရှင်တဦးအဖြစ်အသိအမှတ်ပြုကြလေသည်။ ကာကွယ်ဆေးအား သူ့ကိုယ်ပေါ်တွင် ကိုယ်တိုင် ထိုးသွင်းစမ်းသပ်ခဲ့သည်။ လော့ဒ် ဂျိုးဆက် လစ်စတာက သူ့အား "လူသားများ၏ ကယ်တင်ရှင်"အဖြစ် အမည်ပေးခဲ့သည်။

ဟက်ဖ်ကင်ည် ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် ရုရှားအင်ပါယာ နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပြီး ယခု ယူကရိန်း နယ်နိမိတ်အတွင်းတွင်ရှိသည့် အိုဒက်ဆာ တက္ကသိုလ်မှ သတ္တဗေဒဘာသာဖြင့် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ သူသည် ဂျူးလူမျိုး ဖြစ်သ့အတွက် ထိုအချိန်က ဂျူးမုန်းတီးရေး အယူအဆများရှိသည့် ရုရှားအင်ပါယာအတွင်းတွင် ကျောင်းဆရာအဖြစ် အသက်မွေးခွင့် မရရှိပဲ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ ဂျနီဗာမြို့နှင့် နောင်းပိုင်းတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရီမြို့တို့တွင် ကျောင်းဆရာအလုပ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ပါရီမြို့ရှိ ဗက်တီးရီးယား သုတေသနပိုင်းဌာနတွင် ကမ္ဘာ့ရှေ့ဆောင် လူဝီပက်စ်တော အင်စတီကျုကျောင်းတွင် လက်ထောက် စာကြည့်တိုက်မှူးအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ကာလဝမ်းရောဂါနှင့် ပက်သက်သည့် လေ့လာမှုများအား စတင်ခဲ့သည်။ 

ထိုအချိန်က ကာလဝမ်းရောဂါသည် မသန့်ရှင်းသော လေထဲမှတဆင့် ကူးစက်တတ်သည်ဟု ယူဆမှုများ ရှိသော်လည်း ဟက်ဖ်ကင်က ဤသို့ မဟုတ်ကြောင်းကို စမ်းသပ်ကြည့်နိုင်ခဲ့သည့်အပြင် ကာကွယ်ဆေးကိုလည်း စမ်းသပ်ဖော်ထုတ်သည့် အဆင့်ထိ ရောက်လာခဲ့သည်။ သူသည် ပထမတွင် ပူးသတ္တဝါများ၏ ဝမ်းဗိုက်သား၌ ကာလဝမ်းရောဂါပိုးများကို ထိုးသွင်းပြီး ပွားများအောင် အလျင် ပြုကြည့်သည်။ ထို့နောက် ထိုပူးဝမ်းဗိုက်သားထဲရှိ ပိုးများ အားလျော့နည်းသွားစေရန် အပူပေး စမ်းသပ်ကြည့်ခဲ့သည်။ ထိုပိုးများကို ကာကွယ်ဆေးအဖြစ် စမ်းသပ်ပုံမှာ ကာလဝမ်းရောဂါပိုး မထိုးရသေးသော ပူးများကို အားနည်းအောင် ပြုလုပ်ထားသည့် ကာလဝမ်းရောဂါပိုး အလျင်ထိုးစေပြီး အချိန်အတန်ခြားပြီးမှ ယခင် ဗိုက်သား၌ ရှင်သန်ကြီးပွားအောင် လုပ်ထားသည့် ကာလဝမ်းရောဂါပိုးကို ပြန်လည်ထိုးသွင်းခြင်းအားဖြင့် ထိုသို့ နှစ်ခါအထိုးခံရသည် ပူးများသည် ကာလဝမ်း‌ရောဂါ ပြင်းထန်မှု မရှိကြောင်းကို လေ့လာတွေ့ရှိရလေသည်။ ထိုနော့ ပူးများတွင်သာမက ခိုနှင့် ယုန်သတ္တဝါများတွင်လည်း အလားတူ ထိရောက်မှုရှိသည်ကို တွေ့ရှိရပြီးနောက် ပထမအဆင့်အနေဖြင့် သူကိုယ်တိုင် အသက်‌နှင့် ရင်း၍ စတင်အထိုးခံကြည့်လေသည်။ ထိုသို့ ထိုးကြည့်ပြီးနောက် ရက်အတန်ကြာ နေမကောင်းဖြစ်ခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းပြန်လည်သက်သာလာခဲ့သည့်အတွက် အစမ်းသပ်ခံလိုသည့် ၎င်း၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်နှင့် အပေါင်းအသင်းများအား ထိုးကြည့်ရာ အောင်မြင်သည်။ ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် မစ္စတာ ဟက်ဖ်ကင်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဘန်ဂေါပြည်နယ်အတွင်း ကာလကတ္တားမြို့ကို ကာလဝမ်းရောဂါကာကွယ်ဆေး အသုံးပြုရမရ လေ့လာရန် လာရောက်ခဲ့သည်။ သို့သော် အုပ်ချုပ်သူ ဗြိတိသျှအစိုးရလက်အောက်ခံ အသိုင်းအဝိုင်းနှင့် အိန္ဒိယပြည်သူများက သူ့၏အယူအဆအား သံသယရှိခဲ့သည်၊

ကိုးကား
-------

1. ↑  ကမ္ဘာကြီးက မေ့နေတဲ့ ရှေးဦး ကာကွယ်ဆေးဖော်သူ
Leonardo da Vinci's *en:Lady with an Ermine* (1489–1490).
**မြွေပါဖြူ** (သို့) **အဖြူရောင်မြွေပါမြီးတို** (Stoat) ကို ပါဏဗေဒ အလိုအရ မတ်စတီလာ အာမီနီယာဟု ခေါ်သည်။ ကမ္ဘာ့မြောက်ပိုင်းဒေသ အလွန်အေးသော နေရာ များတွင် မြွေပါဖြူ၏ ဆောင်းရာသီအရောင်မှာ အဖြူရောင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် အမြီးဖျား၏ အရောင်မှာ အစဉ်သဖြင့် အမည်းသာဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ ဆောင်းရာသီ၌ မြွေပါဖြူ၏ အမွေးရောင် ပြောင်းလဲသွားခြင်းသည် မြွေပါဖြူအား အထူး အဆင်ပြေစေသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရေခဲပြင်ပေါ်တွင် သားကောင်များအား ယင်တို့၏ရန်သူ လိုက်လာသည်ကို မမြင် စေနိုင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ မြွေပါဖြူသည် သေးသွယ်သော် လည်း သတ္တိရှိ၍ လျင်မြန်သည်။ ထို့ပြင် အငြိမ်မနေဘဲ သတ် ဖြတ်လိုသည့်ဆန္ဒရှိသော တိရစ္ဆာန် ဖြစ်သည်။

မြွေပါဖြူ၏ အလျားသည် အမြီးမပါ ၁ဝ လက်မရှိ၏။ အမြီး၏ အလျားမှာ လေးလက်မခန့်ရှိ၍ အမွေး ထူသည်။ နွေရာသီတွင် မြေပါဖြူ၏ အရောင်မှာ အပေါ်ပိုင်း၌ အနီရင့် ရောင်ဖြစ်၍ အောက်ပိုင်းတွင် ဖြူသည်။

မြွေပါဖြူမျိုးစိတ်ကို သမပိုင်းနှင့် အအေးလျော့ပိုင်းဒေသ များတွင် မူရင်းဒေသအဖြစ် တွေ့ရသည်။ ချုံများ ရှိရာနှင့် ကျောက်ပေါများရာ ဒေသများတွင် နေထိုင်သည်။ ထို့ပြင် ပွေးကောင်နှင့် အခြားတွင်းအောင်း တိရစ္ဆာန်များ စွန့်ပစ်သွား သည့် တွင်းဟောင်းများတွင်လည်း နေထိုင်သည်။ တိရစ္ဆာန် ကလေးများ၊ ငှက်နှင့် ဥများသည် မြွေပါဖြူတို့၏ အစာဖြစ်ကြ ၏။

အလယ်ခေတ်အတွင်းက မြွေပါဖြူ သားမွေးပါရှိသော အဝတ်များကို ဘုရင်၊ မိဖုရားနှင့် မင်းညီမင်းသား သာလျှင် အသုံးပြုနိုင်ခွင့် ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုနောက်တွင် တရားလွှတ်တော် တရားဝန်ကြီးများ အဝတ်များတွင်သာ ထည့်၍အသုံးပြုရန် ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပြုလုပ်ခြင်းသည် တရားဥပဒေ၏ ခန့်ညား ဖွယ်ကောင်းကြောင်းကို ဖော်ပြလို၍ဖြစ်ကောင်း ဖြစ်မည်ဟု ယူဆရပေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Reid, F. (2016). "*Mustela erminea*". *IUCN Red List of Threatened Species* **2016**. IUCN.
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀)
**လမ်း‌မတော်ဖိုးတုတ်**သည် ကိုလိုနီခေတ်ဦးကာလက တရုတ်တန်း ခေါ် လမ်းမတော်ရပ်ရှိ ထင်ရှားသည့် လူမိုက်တဦး ဖြစ်သည်။  ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားသော ကုလား-ဗမာအရေးအခင်းများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး မျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် လူသိများသည်။ ဘာသာတရား ကိုင်းရှိုင်းသူ၊ စိတ်ရင်းစေတနာ ကောင်းသူလည်း ဖြစ်ပြီး ပုလိပ်အဖွဲ့ (ရဲတပ်ဖွဲ့) ကို များစွာ အကူအညီ ပေးခဲ့သည်။ ရဲမင်းကြီးဟောင်း ဦးခင်မောင်၏ မှတ်တမ်း၌ 

> *"ကျွန်တော် အုပ်ချုပ်ခဲ့ရသော လမ်းမတော် တိုက်နယ်တွင် ဖြစ်ပျက်ခဲ့သော ရာဇဝတ်မှု အများအပြားတွင် အမှုစစ် အရာရှိများသည် ဦးဖိုးတုတ်၏ အကူအညီဖြင့် အမှုများမှ အလိုရှိသော တရားခံများ၊ သက်သေပစ္စည်းများ၊ သက်သေခံ စသည်တို့ကို ရယူကြရ၏။"*
> 
> 

ဟူ၍ ဖော်ပြသည်။  ထိုကာလများတွင် လူငယ်တိုင်းသိသူဖြစ်ပြီး အားကျရိုသေကြ၏။

ငယ်ဘဝ
-----

၁၈၉၈ ခုတွင် ပဲခူးဒိစတြိတ်၊ ကမာစဲရွာ၌ ဦးစံညိမ်း၊ ဒေါ်ချစ်ပုတို့မှ ဖွားမြင်သည်။ဖိုးတုတ်သည်ငယ်စဉ်အခါက ရွာဦးကျောင်းဆရာတော် အရှင်လောကိန္နိတထံ ကျောင်းပညာကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။

လူမိုက်ဖြစ်လာခြင်း
------------------

အလုပ်ကြမ်းသမားအဖြစ် ကျင်လည်ရင်း ဘဝအချိုးအကွေ့များကြောင့် နေထိုင်ရာ လမ်းမတော်ရပ်တွင် လူမိုက်ဖြစ်လာသည်။

ရဲဘော်သုံးကျိပ်တို့ ဟိုင်နန်သို့သွားကာ စစ်ပညာသင်ရန် ခရီးစရိတ်ရှာစဉ်က ဘိုးတုတ်မှာ အလှူငွေ အများဆုံးထည့်ဝင်သူတည်း။သူသည် မတ်စတီးခန်း ဗိုလ်တစ်ထောင်ငမိုး၊ ဂန္ဓမာသောင်းရီတို့နှင့်ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်သည်။

ဘဝနိဂုံး
--------

ဂျပန်ခေတ်တွင် ဒေါက်တာဘမော်အစိုးရက လုံခြုံရေးကိစ္စရပ်များကြောင့် ကျော်ဇောသူများကို ထိန်းသိမ်းရာ ဖိုးတုတ်မှာ မြောင်းမြထောင်သို့ အပို့ခံရသည်။ ၁၉၄၄ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၆ ရက်တွင် ထောင်ဆေးရုံ၌ပင် ကွယ်လွန်၏။

အခြား ဆက်စပ်
------------

* ကိုလိုနီခေတ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သော မဟာမင်းကြီးများ

ကိုးကား
-------

1. ↑  "The Guys of Rangoon 1930 Archived 28 July 2020 at the Wayback Machine.". *The Myanmar Times*. 26 June 2020.
2. ↑  "ပုလိပ်မင်းကြီး၊ လမ်းမတော်ဖိုးတုတ်နဲ့ ဒေဝဒတ်သာသနာ[*လင့်ခ်သေ*]". *Democratic Voice of Burma* (in Burmese). 19 June 2019.
3. ↑  တင်နိုင်တိုး (ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၃)။ *မြန်မာပြည်တစ်ခွင်လမ်းညွှန်*။ မဇ္ဈိမစာပေ။ p. ၂၀။
4. ↑  "လူမိုက်ကြီး လမ်းမတော် ဖိုးတုတ်နှင့် သူ၏ ကိုယ်ရေး ရာဇဝင် (ဖြစ်ရပ်မှန်) (စ/ဆုံး)[*လင့်ခ်သေ*]". *Lotaya* (in Burmese). 8 November 2018.
ဝင်ရိုးစွန်းမှ ဝင်ရိုးစွန်းသို့ ဒေါင်လိုက်မျဉ်းများသည် လောင်ဂျီကျူမျဉ်းများ ဖြစ်ကြပြီး အီကွေတာနှင့်အပြိုင်မျဉ်းများသည် လတ္တီကျူမျဉ်းများ ဖြစ်ကြသည်။
ဂရင်းနစ် မွန်းတည့်မျဉ်း၏ အရှေ့ဘက်ရှိ လောင်ဂျီတွဒ်များကို 
အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ်များဟုခေါ်၍ အနောက်ဘက်ရှိ လောင်ဂျီတွဒ်များကို အနောက်လောင်ဂျီတွဒ်များဟုခေါ်ရန် သတ်မှတ်ကြသည်။ ထိုလောင်ဂျီတွဒ်များကို မြောက်နှင့်တောင် ဝင်ရိုးစွန်းများအား ဖြတ်၍ဆွဲထားကြသဖြင့် အီကွေတာဒေသရှိ လောင်ဂျီတွဒ် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု၏ အကွာအဝေးသည် ကျယ်ဝန်း၍ မြောက်နှင့်တောင်ဘက်များရှိ နေရာများသည် ဝင်ရိုးစွန်းများနှင့် နီးကပ်သွားလေလေ တစ်ခုနှင့်တစ်ခုပို၍ နီးကပ်သွားလေလေဖြစ်သည်။ လောင်ဂျီတွဒ် တစ်ခုနှစ်တစ်ခု၏ အကွာအဝေးကို တစ်ဒီဂရီစီ ခြားထားသဖြင့်
ရင်းနစ် မွန်းတည့်မျဉ်း၏ အရှေ့ဘက်တွင် ကပ်လျက်ရှိသော လောင်ဂျီတွဒ်သည် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် တစ်ဒီဂရီဖြစ်၍ မွန်းတည့်မျဉ်း၏ အနောက်ဘက်တွင် ကပ်လျက်ရှိသော လောင်ဂျီတွဒ်သည် အနောက်လောင်ဂျီတွဒ် တစ်ဒီဂရီဖြစ်လေသည်။
ကမ္ဘာကြီးသည် ၂၄ နာရီတွင် တစ်ပတ်၊ သို့မဟုတ် ၃၆ဝ° ပတ် 
လျက်ရှိသဖြင့် တစ်နာရီတွင်(၃၆ဝ/၂၄) = ၁၅° ဖြတ်သန်းသွားလာလျက် ရှိလေသည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူတစ်ဦးကမူ နေက ဖြတ်သွားသည်ဟု ထင်မြင်ပေလိမ့်မည်။ ထိုကြောင့် ၁ နာရီသည် ၁၅° လောင်ဂျီတွဒ်နှင့် တူညီသည်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။ တစ်ဖန် တစ်ဒီဂရီကို မိနစ် ၆ဝ(၆ဝ) အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တစ်မိနစ်ကို စက္ကန့်၆ဝ(၆ဝ)အဖြစ်လည်းကောင်း ခွဲခြားထားကြပြန်သည်။ ထိုမိနစ်နှင့် စက္ကန့်တို့မှာ အကွာအဝေးများသာဖြစ်ကြ၍ အချိန်များ မဟုတ်ကြ 
ချေ။ အချိန်တစ်မိနစ်နှင့် တစ်စက္ကန့်ကိုလည်း လောင်ဂျီတွဒ် မိနစ်နှင့် 
စက္ကန့်တို့နှင့် မည်သို့ဆက်သွယ်တူညီပုံကို ပြနိုင်ပေသည်။
၂၄ နာရီအချိန်သည် ၃၆ဝ° လောင်ဂျီတွဒ်နှင့် တူညီသဖြင့်   

တစ်နာရီအချိန်သည် = ၁၅° လောင်ဂျီတွဒ်  

လေးမိနစ်သည် = ၁° ။  

တစ်မိနစ်သည် = ၁၅° ။  

တစ်စက္ကန့်သည် = ၁၅° ။ ဖြစ်လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
**မင်္ဂလာပါ** သည် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ပုံမှန်နှုတ်ဆက်စကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနှုတ်ဆက်စကားပြောရာတွင် ကိုယ်ကိုဦးအနည်းငယ်ညွတ်ကာ သို့မဟုတ် ပုံမှန်အားဖြင့် လက်အုပ်ချီကာ ပြောကြသည်။

ပေါ်ပေါက်လာပုံ"မင်္ဂလာပါ" ဟူသည့် နှုတ်ဆက်စကားသည်လည်း ခေတ်သစ်ကာလမှ ဖန်တီးဖြစ်ပေါ်လာသည့် နှုတ်ဆက်စကား ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှတို့ အုပ်ချုပ်စဉ်အခါ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုတွင် ဤစကားသည် ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရက စာသင်ကျောင်းများတွင် နှုတ်ဆက်စာအနေနှင့် အသုံးပြုစေခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ စာသင်ကျောင်းများတွင် ယခုအခါတွင် ကျောင်းသားများသည် ဆရာများနှင့် နေ့စဉ် ပထမဆုံးအကြိမ်တွေ့သည့်အခါတွင် "မင်္ဂလာပါ" ဟူ၍ နှုတ်ဆက်ကြသည်။
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

မင်္ဂလာပါ သည် စကားစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မင်္ဂ နှင့် လ ကို ပေါင်းစပ်ထားသည်။ မင်္ဂလာ ဆိုသည်မှာ "မင်္ဂလ" ဟူသည့် ပါဠိစကားလုံးမှ ဆင်းသက်လာသည်။ မင်္ဂ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ "မကောင်းမှုသဘောတရားများကို ပယ်ဖျက်နိုင်သည့် သဘော" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဒုတိယစကားလုံး ဖြစ်သည့် "လ" ဆိုသည်မှာ "ဖျက်ဆီးဖယ်ရှားခြင်း၊ပယ်ဖျက်ခြင်း၊မပြုလုပ်ခြင်း" ဟု အဓိပ်ပါယ် ရသည်။ "ပါ" ဆိုသည်မှာ မြန်မာဘာသာစကား၌ ယဉ်ကျေးလိုသည့်အသုံးအနှုန်းအနေဖြင့် သဒ္ဒါသဘောတရားအရ ထည့်သည့် စကားလုံးဖြစ်သည်။
မဟုတ်တာ၊မမှန်တာမလုပ်မိကြစေဖို့၊မကြံစည်မိကြစေဖို့ အပြန်အလှန်သတိပေးကြသည့်သဘော သက်ရောက်စေသည့် မြန်မာတို့၏ နှုတ်ဆက်စကား မင်္ဂလာပါ ။။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Myint Myint Aye (2018). "A Comparative Study of Business Manners of Myanmar and German". *Mandalay University of Foreign Languages Research Journal* **9**.
2. 1 2  Yin၊ Saw Myat (2013-08-15)။ *CultureShock! Myanmar: A Survival Guide to Customs and Etiquette* (အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့်)။ Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd။ ISBN 978-981-4435-55-0။
3. 1 2  Houtman၊ Gustaaf (1999)။ *Mental Culture in Burmese Crisis Politics: Aung San Suu Kyi and the National League for Democracy* (အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့်)။ Tokyo University of Foreign Studies, Institute for the Study of Languages and Cultures of Asia and Africa။ ISBN 978-4-87297-748-6။
4. ↑  Aung-Thwin၊ Michael A. (2017-05-31)။ *Myanmar in the Fifteenth Century: A Tale of Two Kingdoms* (အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့်)။ University of Hawaii Press။ ISBN 978-0-8248-7411-7။
5. ↑  Davids၊ Thomas William Rhys; Stede၊ William (1993)။ *Pali-English Dictionary* (အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့်)။ Motilal Banarsidass Publ.။ ISBN 978-81-208-1144-7။
6. ↑
7. 1 2  *Myanmar-English Dictionary*။ Myanmar Language Commission။ 1993။ ISBN 1-881265-47-1။
**ကြပ်ကြာရ်ကုသ်ပွဲတော် (Chapchar Kut)** သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ် ၏ ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာပြည်ဖွား မီဇိုများဖြစ်သော လူရှိုင်းချင်း နှင့် ဟွာလ်ငိုချင်း တို့လည်း ကျင်းပသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်။

ဇစ်မြစ်နှင့်သမိုင်း
-------------------

ကြပ်ကြာရ်ကုသ် သည် ဆွိုက်ပွီး (Suaipui) ဟုခေါ်သော ရွာတစ်ရွာတွင် အေဒီ ၁၄၅၀ မှ ၁၇၀၀ အတွင်း စတင်ခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ မုဆိုးများ ရွာသို့ လက်ဗလာဖြင့် ပြန်လာသောအခါတွင် ပွဲတော်၏အစမှာ ရွာသူကြီးမှ ထမင်းဘီယာနှင့် အသားများဖြင့် ချက်ခြင်း အဆိုပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း Suaipui ရွာမှ ပွဲတော်ကို ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အခြားရွာများသို့ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။  Chapchar Kut ကို အိုက်ဇောတွင် ကြီးမားသော အတိုင်းအတာဖြင့် 1962 ခုနှစ်တွင် စတင်အသက်သွင်းခဲ့သော်လည်း ခရစ်ယာန် တန်ဖိုးများကို မလိုက်နာဘဲ ထမင်းဘီယာသောက်ခြင်းကဲ့သို့ ခရစ်ယာန်ယဉ်ကျေးမှုအလေ့အထကို ပြန်လည်အသက်ဝင်လာသောအခါတွင် စိတ်ဓာတ်ကျခဲ့သော်လည်း 1973 ခုနှစ်တွင် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ အစုလိုက်အပြုံလိုက် အတိုင်းအတာတစ်ခုတွင် နတ်ကိုးကွယ်သည့် အလေ့အကျင့်နှင့် ကခုန်ခြင်း မပါပါ။  ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု ပျောက်ကွယ်သွားတယ်လို့ ယူဆတဲ့အတွက် ပွဲတော်ကို ခရစ်ယာန်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတွေကတောင် ကန့်ကွက်ခြင်းမပြုတော့ပါဘူး။  Chapchar Kut ကို နှစ်စဉ် မတ်လတွင် ကျင်းပသည်။ လူအများကြားတွင် ခင်မင်ရင်းနှီးမှုကို ဆောင်ကြဉ်းရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် လူများသည် ၎င်းတို့၏ ချစ်လှစွာသော ပွဲတော်ကို ဂုဏ်ပြုရန် ကခုန်ခြင်း၊ ကခုန်ခြင်းများ၊ ဂီတတူရိယာများ တီးခတ်ကြသည်။

ဂုဏ်ပြုပွဲ
----------

ကိုးကား
-------

1. ↑  THE ORIGIN OF THE CHAPCHAR KUT။  12 March 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Thanzawna။ Origin of Chapchar Kut။ Mizoram.nic.in။ 2 April 2012 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  9 August 2012 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  *The Camera as Witness*။ 13 April 2015။ pp. 275–276။
4. ↑  Chapchar Kut: The Festival of Bonhomie။  12 March 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**အညိုရောင်**သည် ပေါင်းစပ်ရောင်အဖြစ် ယူဆနိုင်သော်လည်း အဓိကအားဖြင့် လိမ္မော်ရောင်ရင့်ရောင် ဖြစ်သည်။ ခေတ်ပေါ် အရောင်ပေါင်းစပ်ခြင်းနှင့် စာရိုက်ခြင်း၊ ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းတို့တွင် အညိုရောင်အား လိမ္မော်ရောင်နှင့် အနက်ရောင်တို့ကို ပေါင်းစပ်ခြင်းမှ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ကွန်ပျူတာ မျက်နှာပြင်များရှိ အညိုရောင်အား ပုံဖော်ရာတွင် အနီရောင်နှင့် အစိမ်းရောင်တို့ကို ပေါင်းစပ်ခြင်းမှ ထွက်လာသည်။ 

အညိုရောင်အား သဘာဝလောကတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ဥပမာ သစ်သား၊ ဆံပင်အရောင်၊ မျက်လုံးအရောင် စသည်တို့ဖြစ်သည်။ အညိုရောင်သည် သစ်သားမည်းအရောင် သို့မဟုတ် မြေဆီကောင်းသောအရောင် ဖြစ်သည်။

ဥရောပနှင့် အမေရိကရှိ စစ်တမ်းများအရ အညိုရောင်သည် လူကြိုက်အနည်းဆုံး အရောင်တခုဖြစ်သည်။ တခါတရံတွင် အညိုရောင်သည် ရိုးရှင်းမှု၊ ဆင်းရဲမွဲတေမှု စသည်တို့နှင့်လည်း ဆက်စပ်လေ့ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Shorter Oxford English Dictionary, (2002), Oxford University Press.
2. ↑  *Webster's New World Dictionary of the American Language*: "A combination of red, blue, and yellow."
3. ↑  Oxford English Dictionaries On-Line: "Of a colour produced by mixing red, yellow, and blue, as of dark wood or rich soil"
4. ↑  *Shorter Oxford English Dictionary*; "of a colour produced by mixing red, yellow, and blue, as of dark wood or rich soil"
5. ↑  Heller, Eva, *Psychologie de la couleur' -effets et symboliiques*, (2009), pp. 212–223.

  


| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
အရောင် ဆောင်းပါးများ |
| --- |
| 
* အပြာရောင်
* အစိမ်းရောင်
* အနီရောင်
* အဝါရောင်
* ပန်းရောင်
* ခရမ်းရောင်
* လိမ္မော်ရောင်
* အနက်ရောင်
* ခဲရောင်
* အဖြူရောင်
* အညိုရောင်

 |
တီးတိန်မြို့ (တိမ်ညင်းမြို့။ ဒေသစကားအသံထွက်အမှန် **သဲဒိမ်** ဟုဖတ်ရန်၊ ရေးရန်) သည် မြန်မာနိုင်ငံ ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်တွင် တည်ရှိပြီး တီးတိန်မြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ မဏိပူရပြည်နယ်နှင့် ဆက်စပ်‌နေ၍ ‌တောင်ဘက်တွင် ဖလမ်းမြို့နယ်နှင့် ဆက်‌နေ၏။ အင်္ဂလိပ်အစိုးရလက်ထက်က လက်‌ထောက်နယ်ခြားဝန်‌ထောက် အုပ်ချုပ်‌သော နယ်ဖြစ်သည်။

ယင်းမြို့နယ်တွင် ကုကီ သို့မဟုတ် သာဒိုး၊ ဇို(Jo)၊ ကမ်‌ဟောင်၊ စုတ်‌တေးနှင့် စိယင်ချင်းလူမျိုးများ ‌နေထိုင်၏။ ကုကီချင်းမျိုးမှာ အာသံနယ်စပ်‌ဒေသတွင် အများအပြား‌နေထိုင်ကြ‌လေသည်။ တီးတိန်မြို့နယ်တွင် ရွာ‌ပေါင်း ၇၅ ရွာပါဝင်သည့်အနက် စိယင်လူမျိုးတို့‌နေထိုင်‌သော ရွာ ၅ ရွာ၊ စုတ်‌တေးလူမျိုးတို့ ‌နေထိုင်‌သောရွာ ၂၆ ရွာ၊ ကမ်‌ဟောင်လူမျိုးတို့‌နေထိုင်‌သော ရွာ ၃၃ ရွာ၊ သာဒိုးလူမျိုးတို့ ‌နေထိုင်‌သောရွာ ၁၁ ရွာရှိ‌လေသည်။ အကြီးဆုံး‌သော ရွာများမှာ တီးတိန်၊ လိုဆိုး၊ တွန်းဇံရွာ တို့ဖြစ်‌လေသည်။

တီးတိန်မြို့ကို တောင်ပိုင်မင်းမျိုး ဂွီးသဲမျိုးရိုးမှ ကျိမ်နွဲအိမ်တော်အဆက် ဒုတိမြောက်ဂွီးမာန်က ခရစ်နှစ် ၁၅၅၀ ခန့်တွင် မြို့တည်ခဲ့သည်။ ၁၈၂၀ ဝန်းကျင်တွင် ဆုတ်တဲမျိုးဆက် ကမ်ဟောက်က ဆက်လက်ဆက်ခံခဲ့ပြီး၊ ၁၈၉၀ နောက်ပိုင်း အိင်္ဂလိပ်အစိုးရလက်ထက်တွင် လက်ထောက်နယ်ခြားဝန်ထောက်ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်လာသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးကာလနှောင်းပိုင်းတွင် တွန်းဇံမြို့နယ်နှင့် ယခင်တပ်မတော်အစိုးလက်ထက်တွင် ကျီခါးမြို့တို့ကို မြို့နယ်ခွဲပေးခဲ့သည်။

၂၀ ရာစုအစ‌လောက်က ဤမြို့နယ်တွင်လူဦး‌ရေ ၁၆၄၃၅ ‌ယောက်မျှသာရှိ၍၊ စာ‌ရေးစာဖတ်တတ်သူ ၂၄၇ ‌ယောက်သာ ရှိခဲ့‌သော်လည်း၊ ၁၉၅၃ ခုနှစ်သန်‌ကောင်စာရင်းအရ လူဦး‌ရေ ၅၁၁၅၂ ‌ယောက်ရှိ၍၊ အနောက်တိုင်းခရစ်ယာန်သာသနာပြုဆရာတော်ကြီးများ၏ ကနဦးကြိုးစားအားထုတ်မှုနှင့် လွတ်လပ်ပြီးခေတ် မြန်မာနိုင်ငံမှ ‌စေလွှတ်‌သော လူထုပညာ‌ရေးမှူး၊ နှောင်းပိုင်းစေလွှတ်သော ဗုဒ္ဓသာသနာပြုအဖွဲ့ စသည်တို့၏ ‌ကျေးဇူး‌ကြောင့် ယခု အခါ စာ‌ရေးစာဖတ်တတ်သူ အ‌တော်များလာ‌လေပြီ ဖြစ်သည်။ တီးတိန်မြို့သည် ဖလမ်းမြို့နှင့် လမ်းပန်းအဆက် အသွယ်ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Ngul Lian Zam (Guite), *Mualthum Kampau Guite Hausate Tangthu* (History of Guite Chiefs the Sovereign of Three Mountains Region; Amazon/CreateSpace, United States, 2018), ISBN 978-1721693559.
2. မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၄)

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 ချင်းပြည်နယ် |
| --- |
| **မြို့တော်**: ဟားခါးမြို့ 
**မြို့နယ်ပေါင်း : (၉)မြို့နယ်** |
| ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့များ | 
* မတူပီမြို့
* မင်းတပ်မြို့
* ဖလမ်းမြို့
* ဟားခါးမြို့

 |  |
| မတူပီခရိုင် (၂) မြို့နယ် | 
* ပလက်ဝမြို့နယ်
* မတူပီမြို့နယ်

 |
| မင်းတပ်ခရိုင် (၂) မြို့နယ် | 
* ကန်ပက်လက်မြို့နယ်
* မင်းတပ်မြို့နယ်

 |
| ဖလမ်းခရိုင် (၃) မြို့နယ် | 
* ဖလမ်းမြို့နယ်
* တီးတိန်မြို့နယ်
* တွန်းဇံမြို့နယ်

 |
| ဟားခါးခရိုင် (၂) မြို့နယ် | 
* ထန်တလန်မြို့နယ်
* ဟားခါးမြို့နယ်

 |
| မြို့များ | 
* ကန်ပက်လက်မြို့
* ကျင်ဒွေးမြို့
* ကျီခါးမြို့
* ခိုင်ကမ်းမြို့
* ဆမီးမြို့
* ဆူရ်ခွားမြို့
* တီးတိန်မြို့
* တွန်းဇန်မြို့
* ထန်တလန်မြို့
* နှာဟရိန်မြို့
* ပလက်ဝမြို့
* ဖလမ်းမြို့
* မကွီအိမ်နူးမြို့
* မတူပီမြို့
* မင်းတပ်မြို့
* ရိခေါ်ဒါရ်မြို့
* ရေဇွာမြို့
* လိုင်လင်းပီမြို့
* ဝေဘူလမြို့
* ဟားခါးမြို့

 |