recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**နိဗ္ဗာန်ဘုံတွင် လမ်းပျောက်ခြင်း** (**Lost in Paradise**) သည် ၂၀၁၁ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိလာသည့် ဗီယက်နမ် ရုပ်ရှင်ကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဒါရိုက်တာ Vũ Ngọc Đãng မှရိုက်ကူးထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမှ ပထမဦးဆုံး လိင်တူချစ်သူများနှင့် သက်ဆိုင်ရာ ရိုက်ကူးထားသည့် ဇာတ်ကားဟုလည်းဆိုနိုင်သည်။ အမည်ရင်းသည် ရှည်လျားပြီး **ချောမွေ့လှသည့် ကောင်လေး နှင့် ခွိုင်၏ဘ၀၊ ပြည့်တန်ဆာ နှင့် ဘဲတစ်ကောင်** ဟု အမည်ပေးထားသည်။ ရုပ်ရှင်သည် ဟိုချီးမင်းမြို့တော် ဆိုင်ဂုန်တွင် ရိုက်ကူးထားပြီး၊ အဓိက ဇာတ်ကြောင်း နှစ်ခုအပေါ် မူတည်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဇာတ်ကြောင်းတစ်ခုသည် အမျိုးသား သုံးယောက်၏ အချစ်အရှုပ်တော်ပုံနှင့် အမျိုးသားပြည့်တန်ဆာဇာတ်ကြောနောက်ခံထားပြီး၊ ဒုတိယ ဇာတ်ကြောင်းမှာ စိတ်ရောဂါ မသန်စွမ်းသူတစ်ဦး နှင့် သူငယ်ချင်းဖြစ်သူ ဟန်(အမျိုးသမီးပြည့်တန်ဆာ) နှင့် ဘဲတစ်ကောင်အား မွေးဖွားရန် ကြိုးစားသည်ကို ပုံဖော်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းရုပ်ရှင်သည် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် အငြင်းပွားဆုံး ဇာတ်ကားတစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ အောင်မြင်ခဲ့သော ရုပ်ရှင်လည်းဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတကာ ရုပ်ရှင်ပွဲတော်များတွင် ပြသခဲ့ပြီး၊ ရောထွေးသည့် ဝေဖန်မှုများစွာလည်း ရရှိခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် လိင်တူချစ်သူများတည်ရှိနေမှုအပေါ် ဗီယက်နမ်ပြည်သူများဆီသို့ ရုပ်ရှင်လောကမှ အသိပေးထိုးဖောက်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Tuấn Thảo, Hot Boy nổi loạn : Phỏng vấn đạo diễn Vũ Ngọc Đãng (ဗီယက်နမ်), Radio France Internationale, 3 Feb, 2012, Retrieved 14 Feb, 2014
အရွယ်အစားအမျိုးမျိုးရှိသည့် အုဝဘခိများကို ရောင်းချထားပုံ
**အုဝဘခိ** (上履き) သည် ဂျပန်ဖိနပ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အိမ်တွင်း၊ ကျောင်းအတွင်း၊ သတ်မှတ်ထားသည့် ကုမ္ပဏီများနှင့် အများပြည်သူနှင့်ဆိုင်သည့် နေရာများ စသည်တို့ကဲ့သို့သော အပြင်လမ်းလျှောက်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် ဖိနပ်များဖြင့် စီးနင်း၍ မဖြစ်နိုင်သော/ ကန့်သတ်ထားသော နေရာများတွင် ဝတ်ဆင်ကြသည်။

ဂျပန်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုတတွင် အိမ်များ၊ အခြားသော အဆောက်အဦးများ၊ အထူးသဖြင့် ကြမ်းခင်းခင်းထားသည့် ကြမ်းပြင်များနှင့် အရောင်တင်ထားသည့် သစ်သားကြမ်းခင်း၊ တတမိ စသည်များသို့ ဝင်ရောက်သည့်အခါ ဖိနပ်များကို ချွတ်ပြီးမှ ဝင်ကြရသည်။ အုဝဘခိသည် ပေါ့ပါးသည်၊ ကွေးနိုင်သည့် ဖိနပ်များ ဖြစ်ပြီး အလွယ်တကူပင် စွပ်နိုင်ချွတ်နိုင်ပြီး အိမ်အတွင်းစီးရန် ဒီဇို်င်းပြုလုပ်ထားသည်။ အုဝဘခိများကို အပြင်ဘက်တွင် မစီးနင်းသည့်အတွက် ဖိနပ်အောက်ခံများသည် သန့်ရှင်းနေပြီး အဆောက်အဦး၏ ကြမ်းပြင်များကို အနည်းဆုံး သန့်ရှင်းရှိအောင် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ပေသည်။ 

မူကြိုမှစ၍ ကောလိပ်အထိ ကျောင်းတိုင်း၏ အဝင်တွင် ဖိနပ်ချွတ် (genkan) ရှိပြီး ကျောင်းသားတစ်ယောက်ချင်းစီအတွက် အုဝဘခိများကို ထားရှိရန် လော့ကာ (getabako) များ ထားရှိသည်။ အုဝဘခိ၏ အရောင်သည် အမြဲတမ်း အဖြူရောင် ဖြစ်သော်လည်း ခြေချောင်းများတစ်လျောက်တည်ရှိသည့် အစင်းကြောင်း၏ အရောင်အလိုက် ကျောင်းသား၏ အတန်းကို ဖော်ပြကြသည်။

ကိုးကား
-------
"ပယ်လေးတန်" သည် ဘုရားရှင်၏ညီတော်အာနန္ဒာမှ ဘုရားရှင်ထံတွင် အလုပ်အကြွေးတာဝန် မယူခင် ခွင့်တောင်းခဲ့သည့် ပယ်အပ်သောဆုလေးခု နှင့် ပန်အပ်သောဆုလေးခုကို ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ 
ပယ်အပ်သောဆုလေးခုမှာ 
(၁)အရှင်ဘုရားသည် မိမိရသော အဖိုးထိုက် သင်္ကန်းကို တပည့်တော်အား မပေးဘဲ နေတော်မူပါဘုရား၊ 
(၂) အရှင်ဘုရားသည် မိမိရရှိလာသော ဆွမ်းခဲဖွယ်ကို တပည့်တော်အားမပေးဘဲ နေတော်မူပါဘုရား၊ 
(၃) အရှင်ဘုရားသည် မိမိ ကျိန်းစက်တော်မူရာကျောင်း၌ တပည့်တော်အား အတူတကွ နေထိုင်ခွင့်ကို မပေးဘဲ နေတော်မူပါဘုရား၊ 
(၄) အရှင်ဘုရားအား ပင့်ဖိတ်၍ ကျွေးမွေးလှူဒါန်းရာသို့ တပည့်တော်အား မခေါ်ဘဲ ထားတော်မူပါဘုရား ဟူ၍ ဖြစ်ပြီး၊ 
ပန်အပ်သောဆုလေးခု မှာ 
(၁) အရှင်ဘုရားသည် တပည့်တော် လက်ခံထားသော ဖိတ်ကြားရာသို့ လိုက်တော်မူပါဘုရား၊ 
(၂) အရှင်ဘုရားအားဖူးမျှော်ရန် အဝေးရပ်ရွာမှ ရောက်လာကြသော ပရိသတ်အား ရောက်လာသောအချိန်မှာပင် ဘုရားရှင်ထံသို့ ပို့ဆောင်ခွင့်ရလိုသည်ဘုရား၊ 
(၃) တပည့်တော်၌ ယုံမှားသင်္ကာ တစုံတရာ ပေါ်လာခဲ့သော် ပေါ်လာသော အချိန်မှာပင် ဘုရားရှင်ထံ ချဉ်းကပ်ခွင့် ရလိုသည်ဘုရား၊ 
(၄) တပည့်တော်၏ မျက်ကွယ်အရပ်တပါးတွင် ဟောကြားတော်မူခဲ့သော တရားဒေသနာများကို ကျောင်းပြန်ရောက်သောအခါ တပည့်တော်အား ထပ်မံဟောကြားတော်မူပါဘုရား ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ 
ပယ်လေးတန်ဟူသော အခွင့်အရေးလေးမျိုးကို ပယ်ရခြင်းမှာ "အာနန္ဒာသည် ဘုရားရှင် ရရှိလာသော အဖိုးထိုက် အဖိုးတန် သင်္ကန်းကို ဝတ်ရုံရ၏။ ဆွမ်းကောင်းဟင်းကောင်းကို စားသောက်ရ၏။ တကျောင်းတည်းမှာ အတူနေရ၏။ ဘုရားရှင်ကို ပင့်ဖိတ်လျှင် သူပါလိုက်ပါရ၏။ ဤသို့သော အခွင့်ထူးလာဘ်ထူးကို ရသဖြင့် ဘုရားရှင်ကို သူပြုစုလုပ်ကျွေးခြင်း ဖြစ်၏။ ဤလို ပြုစုလုပ်ကျွေးရသူမှာ ဘာများဝန်လေးစရာ ရှိမည်နည်း" ဟု မနာလိုသူတို့ ပြောကြားလာခြင်းမှ ရှောင်နိုင်ရန်ဖြစ်ပြီး - 
ပန်အပ်သောဆုလေးခု တောင်းယူရခြင်းမှာ "သဒ္ဓါထက်သန်သော အမျိုးသားများသည် ဘုရားရှင်နှင့် တွေ့ဆုံခွင့်မရှိကြ၍ နောက်တနေ့မှာ ဘုရားရှင်နှင့်အတူ သူတို့အိမ်သို့ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးကြရန် ပင့်ဖိတ်တတ်ကြသည်။ ထိုဖိတ်ကြားရာသို့ အကယ်၍ ဘုရားရှင်လိုက်ပါတော်မမူပါလျှင်၊ အလိုရှိသော ခဏမှာ ပရိသတ်ကို ဘုရားဖူးပို့ခွင့် မရပါလျှင်၊ ယုံမှားသင်္ကာကင်းရှင်းရန် ချဉ်းကပ်ခွင့် မရပါလျှင် ပြောစရာဆိုစရာများ ပေါ်လာနိုင်ပြီး၊ အာနန္ဒာသည် ဘုရားရှင်ကို မည်သို့များ ပြုစုပါသနည်း၊ သူ့ကို ဘုရားရှင်က ဤမျှလောက်ပင် ချီးမြှောက်မှုပြုတော်မမူပါချေတကား ဟု အပြစ်တင်လာနိုင်သည်။ 
ထို့ပြင် ဟောကြားသော ဒေသနာတော် တခုခုနှင့်ပတ်သက်၍ ဘုရားရှင်မျက်ကွယ်ရာမှာ မေးလာကြသောအခါ မိမိမဖြေနိုင်ပါက ‘သင်သည် ဘုရားရှင်နောက်တော်ပါးမှ အရိပ်ပမာ လိုက်ပါခဲ့၏။ နှစ်ရှည်လများ ပြုစုလုပ်ကျွေးခဲ့၏။ သို့ပါလျက် ဤမျှလောက်ပင်မသိလေတကားဟု ဆိုလာကြပါလိမ့်မည်။ 
ပယ်လေးတန် အစရှိသောဆုများကို ရှင်အာနန္ဒာသည် ဘုရားရှင်အားပြုစုရာတွင် အပြစ်အနာအဆာများ ကင်းစင်၍ စိတ်နှလုံးရွှင်လန်းစွာ ပြုစုနိုင်သော အကျိုးတရားများကို မြင်သောကြောင့် တောင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ဘုရားရှင်မှလည်း ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့သည်။ ။ 
(သုတ်မဟာဝဂ်၊ မဟာပဒါနသုတ် အဌကထာ)

(ကိုးကား)
---------

1. ↑  ညီတော်အာနန္ဒာ၏ တစ်သက်တာမှတ်တမ်း - ဝဏ္ဏသီရိ (ဒုတိယတွဲ)
**ထန်းတက်လုပ်ငန်း**ကို မြန်မာနိုင်ငံရှိ ထန်းပင်များ အများအပြား ပေါက်ရောက်ရာ ဒေသများတွင် လုပ်ကိုင်လေ့ရှိကြသည်။ ထန်းတက်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများကို ထန်းတောင်သူများဟု ခေါ်တွင်သည်။

ထန်းတောင်သူများသည် ထန်းပြင်ခြင်း၊ ထန်းတက်ခြင်း၊ ထန်းလျက် ချက်ခြင်း လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ထန်းတောင်သူအများစုမှာ ထန်းတက်သည့် ပထမဆုံးနေ့ကို စနေနေ့တွင် ပြုလုပ်ကြပြီး ထန်းမှာ စနေနံဖြစ်၍ စနေနေ့မှာ စ၍ ထန်းတက်ပါက ထန်းရည်အထွက်နှုန်း ကောင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ 

ထန်းတက်လုပ်ငန်းအတွက် ထန်းလှီးဓား (၂) ချောင်း၊ ထန်းလိုင်၊ လှေကား၊ ရင်းထောင်၊ ရင်းဆွဲ၊ ထန်းရည်အိုး၊ ထန်းရည်ကြိုးတို့ကို အသုံးပြုကြသည်။ 

ထန်းတက်ရန်အတွက် ပထမဦးစွာ ပန်ခြောက်ကန်ရှင်းခြင်းဟု ခေါ်သည့် ထန်းလက်ခြောက်တို့ကို ရှင်းလင်းပေးရသည်။ နုတ်လက်ပယ်ပြီးသည်နှင့် ထန်းစ၊ ထန်းဖူး ပေါ်လာသည်။ ပေါ်လာသော ထန်းစကို ကလိုင်ဖြင့် နင်းခြင်း၊ ထန်းစူးပေါက်ခြင်းဟု ခေါ်သော နှီးနှင့် စုစည်းခြင်း၊ အခွံရစ်လှီးခြင်းတို့ကို စနစ်တကျ စိတ်ရှည်စွာ ပြုလုပ်ပေးကြရသည်။

ထန်းတက်ခြင်းလုပ်ငန်းသည် တစ်ရက်မှ ပျက်၍မရသောလုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။ နေ့စဉ်ထန်းလှီးပေးရသည်။ ရက်ကျော်ပါက ထန်းမထွက်တော့ပေ။ ပထမဦးစွာ ထန်းပြင်၊ ထန်းလှီးသည်နှင့် ထန်းရည်အိုး တင်ပေးရသည်။ ထန်းတစ်ပင်လျှင် ထန်းရည်အိုး လေးလုံးမှ ခြောက်လုံးအထိ ထန်းစပေါ် မူတည်၍ တင်ပေးရသည်။ ထန်းစတစ်ချောင်းလျှင် တစ်နေ့ ထန်းရည်တစ်မြူခန့် ထွက်သည်။ ထန်းကို နံနက်နှင့်ညနေ တစ်နေ့လျှင် နှစ်ကြိမ် တက်ပေးရသည်။ ထန်းသမား တစ်ဦးလျှင် တစ်နေ့ ထန်းပင် ၄၀မှ ၅၀ ခန့်အထိ တက်နိုင်သည်။ 

ထန်းရည်ရလာပါက ထန်းရည်များကို ဒယ်အိုးများအတွင်း ထည့်ကာကျိုပေးရသည်။ ထန်းလျက်ကျိုရာတွင် ထင်းကောင်းကောင်းဖြင့် မီးထိုးကာ ဒေသအခေါ် ဖိုက်လာသည်အထိ ဆင့်ကဲခတ်ယူ မီးထိုးပြီး ပြစ်သွားမှ မီးဖိုပေါ်မှ ချကာ မွှေပေးရသည်။ ပြစ်ခဲလာပါက ယောက်မနှင့် ခပ်ကာ ထန်းလျက်လုံးလေးများ လုံးပေးကြရသည်။ 

ထန်းတက်ရာတွင် ထန်းရာသီ စတင်သည်မှ စကာ ထန်းတုန်းသည်အထိ ထန်းဖို၊ ထန်းမ၊ သီးယဉ်ဟူ၍ သုံးမျိုးခွဲ တက်ကြသည်။ ထန်းဖိုကို ပြာသိုလ၊ တပို့တွဲလမှ စတက်ပြီး ထန်းမကို တန်ခူးလ တွင် တက်ကြသည်။ သီးယဉ်ကို ကဆုန်လ နောက်ပိုင်းမှ ဝါဆိုလကုန်အထိ တက်ကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မန္တလေး နေ့စဉ်သတင်းစာ (၂၉.၁၂.၂၀၁၇) စာ-၁၇
"**တပြည်ထောင် နှစ်စနစ်**" (One country, two systems; 一國兩制) ဆိုသည်မှာ တရုတ်ခေါင်းဆောင် တိန့်ရှောင်ဖိန်က တရုတ်တပြည်လုံး ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေးအတွက် ရည်ရွယ်ကာ ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ် အစောပိုင်းကာလတွင် အဆိုပြုခဲ့သည့် စိတ်ကူးဖြစ်သည်။ ၎င်းက ကမ္ဘာပေါ်တွင် တရုတ် တပြည်ထောင်တည်းသာရှိသည်၊ ဟောင်ကောင်၊ မကာအို၊ ထိုင်ဝမ် စသည့် ဒေသများတွင် ကိုယ်ပိုင် အရင်းရှင် စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးစနစ်ကို ကျင့်သုံးနိုင်သည်၊ တရုတ်ပြည်၏ ကျန်ဒေသများတွင် ဆိုရှယ်လစ်စနစ်ကို ကျင့်သုံးမည်ဟု အကြံပြုခဲ့သည်။ အဆိုပါ အကြံပြုချက်အရ ထိုင်ဝမ်သည် လက်ရှိ နိုင်ငံရေး၊ တရားရေး၊ စစ်ရေး၊ စီးပွားရေး၊ ဘဏ္ဍာရေးစနစ်ကို ဆက်လက်ကျင့်သုံးနိုင်သည့်အပြင် နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်များနှင့် ရေးထိုးထားသည့် စီးပွားရေး၊ ယဉ်ကျေးမှု သဘောတူညီချက်များ အပါအဝင် နိုင်ငံခြား ဆက်ဆံရေးတွင် အတိုင်းအတာ တစ်ခုအထိ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။

ဟောင်ကောင်နှင့် မကာအို
----------------------

၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် တိန့်ရှောင်ဖိန်က ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ် မာဂရက် သက်ချာနှင့် ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဟောင်ကောင်အား ငှားရမ်းသည့် နှစ်စေ့ချိန် ဟောင်ကောင်၏ ရှေ့ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ဆွေးနွေးစဉ် ဟောင်ကောင်၌ တပြည်ထောင် နှစ်စနစ် ကျင့်သုံးရန် အဆိုပြုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အလားတူစနစ်မျိုး မကာအိုတွင် ကျင့်သုံးရန်လည်း ပေါ်တူဂီနှင့် ဆွေးနွေးရာတွင် အဆိုပြုခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  China.org.cn. "China.org.cn." *One Country, Two Systems.* Retrieved on 2008-01-04.
**ဩဒိဿမေတ္တာရေ** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

အကြောင်းအရာ
-----------

မြို့ဝန် ဦးသာအိုးဝ်ငးမှာ စာဆိုကြီးသုံးယောက်အား ဖိနှိပ်၍ ငထွေရူး၊ ငလုံးလက်ဖယ်၊ ညောင်ဦးဖီး တို့နှင့်တူကြောင်း၊ ဦးကျော်လှမှာ ကျန်ရစ်သားနှင့် တူကြောင်း စသည်တို့ကို ဖွဲ့ဆိုထားသော သံချိုကဗျာ ဖြစ်သည်။ အသက် ၂၇ နှစ်တွင် ဖွဲ့ဆိုထားသည်။

ဩဒိဿမေတ္တာရေ
------------

သဘိချွတ်လို့သာပ၊ ဝိဝဋ္ဌာ ကမ္ဘာမြေသို့၊ ဗြဟ္မာတွေ အလည်လာကြတော့၊ နွယ်ပတာ အာသာ ဝေသော်ကြောင့်၊ ဣတ္ထိလိင် ပုရိသောငယ်နှင့်၊ ရောနှောကာ ပေါင်းဖော်လျှင်းပေကြ၊ ယင်းမူလမျိုးအဆွေ။  

  

နှစ်သောင်းကျူးပေလိမ့်၊ ချောင်းဦးမြေ ရွာရွှေတောင်က၊ ညီနှင့်နောင် မတော်လျှင်းသော်လဲ၊ အရင်းအပင် စစ်လိုက်လျှင်၊ အမြစ်မှာ ဗြဟ္မာမျိုးဟာမို့၊ စိတ်ဆိုးကာ မာန်မထပါဘု၊ ဒေါသမစ္ဆေ။  

  

မတော်ကြသော်လဲ၊ ပျော်ရရုံသဘင်ထဲမှာလ၊ စင်ခွဲကာ ကိုယ်စီလိုက်ကြရ တိုင်းကြိုက်ဉာဏ် အတူတူမို့၊ မောင်ကြူကို ဆရာလှငယ်က၊ ဩဒိဿမေတ္တာရေ မာပါစေဆွတ်ဖျန်း။  

  

သဗ္ဗေတဲ့သတ္တာ၊ အဝေရာမေတ္တာပြုရင်ဖြင့်၊ ဤကုသိုလ် အလွန်ကြီးပါသတဲ့ ရာထီးပိုင်ရှင့်ထံ မှောင်တွင်ဖြင့်၊ နှစ်ယောက်လူ မာန်ကိုပယ်ကြစို့၊ ဉာဏ်အကျယ်ကို ဆရာလှငယ်က၊ နှစ်ရာတိုင် မေတ္တာမျှပါငဲ့၊ ဒေါသမစွန်း။

ခက်ဆစ်
------

၁။ ဝိဝဋာ = ဝိဝဋာကပ်ကမ္ဘာ။

၂။ နွယ်ပတာ = ကမ္ဘာဦးက ပေါ်ခဲ့သော ပတာလတာနွယ်။

၃။ အာသာ = အလိုဆန္ဒ။

၄။ ဣတ္ထိလိင် = မိန်းမဘာဝ။

၅။ ပုရိသော = ယောက်ျားဘာဝ။

၆။ နှစ်သောင်း = ခရီးနှစ်သောင်းကွာသည်။ ၁၀ တိုင်လျှင် ခရီး တစ်သောင်းရှိသည်။

၇။ ဒေါသ = ကြမ်းကြုတ်သောစိတ်။

၈။ မစ္ဆေ = မစ္ဆေရ(ပါ)၊ မလိုမုန်းထားသောစိတ်။

၉။ ဩဒိဿမေတ္တာ = ရည်ညွှန်း၍ ပို့သောမေတ္တာ။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော ခေါင်းစဉ်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------



1. ↑  *မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ၏ သံချိုကဗျာပေါင်းချုပ်*။ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်ဌာန။ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၃။
**အက်ရှပင်**သည် မြင့်မားစွာပေါက်ရောက် 
၏။ အကိုင်းအခက်များနှင့် ပင်စည်မှာ အချိုးအစားကျသည်။ 
အမြင့်မှာပေ ၈ဝ မှ ၁ဝဝ အကြားတွင်ရှိသည်။ ပင်စည်၏ 
အချင်းမှာ သုံးပေခန့်ရှိသည်။ အက်ရှပင်သည် အကြီးမြန်ပြီး 
လျှင် အရိပ်ကောင်းကိုဖြစ်စေနိုင်သည်။

ဆောင်းရာသီတွင် အက်ရှပင်၌ အခြားသစ်ပင်များနှင့် 
ခွဲခြားသိသာနိုင်သော အချက်အလက်များရှိသည်။ ယင်းမှာ 
ခပ်ပြားပြားနှင့် တောင့်တင်း၍ မွဲပြာရောင်ရှိသောအခက်အလက် 
များတွင် အဖူးမဲကလေးများ ရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ နွေကူးရာသီ 
စောစောပိုင်းတွင် အပွင့်ကလေးများပွင့်ကြသည်။ အရွက်များ 
မှာ အရွက်ငယ်ခုနစ်ရွက်မျှပါဝင်သော ငှက်မွေးပုံအရွက်များ 
ဖြစ်၍ အရွက်ပေါက်ချိန်မှာ အခြားအပင်များ အရွက်ပေါက်ချိန် 
ထက် နောက်ကျသည်။ ထို့ပြင် အခြားအပင်များ အရွက်မကြွေ 
မီ ဆောင်းကူးရာသီတွင် စောစီးစွာညိ|ုးနွမ်းကြွေကျလေ့ရှိသည်။ 
အရွက်များမှာ အဖျားချွန်သည်။ ဆောင်းကူးရာသီတွင် ရင့်နေ 
ပြီဖြစ်သောအသီးများကို အပင်ပေါ်တွင် အခိုင်လိုက်တွေ့ရသည်။ 
ထိုအသီးကလေးများသည် လှော်တက်များနှင့်တူသော အတောင် 
ကလေးများပါရှိသောကြောင့် လေသယ်ယူရာသို့ လွင့်ပါသွား 
နိုင်လေသည်။

အက်ရှပင်၏အသားသည် ပေါ့ပါး၍မာကျောပြီးလျှင် 
အလွယ်တကူကွေးညွှတ်နိုင်သည်။ ထိုအသားဖြင့် ဝန်တင်လှည်း 
ဝင်ရိုး၊ လှည်းဘီး၊ လှေကား၊ ဗေ့စဘောရိုက်တံနှင့် စိုက်ပျိုးရေး 
ကရိယာများ၏ လက်ကိုင်များ ပြုလုပ်ကြသည်။ အသားကို 
ထင်းအဖြစ်ဖြင့်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည့်အပြင် အက်ရှပင်၏ 
အခေါက်ကို တစ်ခါတစ်ရံ သားရေနယ်ရာ၌ အသုံးပြုလေ့ရှိကြ 
သည်။

ကမ္ဘာပေါ်တွင် အက်ရှပင်အမျိုးပေါင်း မြောက်မြားစွာ 
ရှိသည်။ အက်ရှပင်သည် အိုလီအေစီအီး မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်၍ 
အင်္ဂလိပ်အက်ရှပင်မျိုးကို ရုက္ခဗေဒအမည်ဖြင့် ဖရက်ဆင်းနပ် 
အိပ်ဆဲလစီယာ ဟုခေါ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)
**မိုဟာမက် အက်ရှရက် ဂါနီ အာမက်ဇိုင်**(တမ်းပလိတ်:Lang-nq ၊ ၁၉၄၉ မေ ၁၉ ဘွား) သည် အာဖဂန်နိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမား၊ စီးပွားရေးပညာရှင်၊ ပညာရေးနယ်ပယ်သားဖြစ်ပြီး အာဖဂန်နစ္စတန်၏သမ္မတအဖြစ် ၂၀၁၄ စက်တင်ဘာလမှ ၂၀၂၁ ဩဂုတ်လအထိ တာဝန်ထမ်းသည်။ ၂၀၂၁ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်တွင် တာလီဘန်တို့က အာဖဂန်နစ္စတန်ကို ထိန်းချုပ်လိုက်သည်၌ နိုင်ငံမှ တိမ်းရှောင်ရ၏။

၂၀၁၄ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၂၀ ရက်တွင် ပထမဆုံး ရွေးကောက်ခံရပြီး ၂၀၁၉ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် ဒုတိယအကြိမ် ထပ် ရွေးခံရသည်။ ၂၀၂၀ ပြည့်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်တွင် မဲစာရင်းကိစ္စများပြီး၌ နောက်တကြိမ် ၂၀၂၀ ပြည့်၊ မတ်လ ၉ ရက်တွင် ကျမ်းကျိန်သည်။  ဒုတိယ ၅-နှစ်သက်တမ်းကို ၂၀၂၀ ပြည့်၊ မတ်လ ၉ ရက်က စတင်ထမ်းဆောင်၏။ 

ဂါနီသည် ယခင်က ကဘူးတက္ကသိုလ်၏ ပါမောက္ခချုပ်၊ နောက် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဖူးသည်။

အာဖဂန်နစ္စတန်သို့ ၂၀၀၂ ခုတွင် မပြန်လာမီက မနုဿဗေဒပါမောက္ခအဖြစ် နာမည်ကျော်တက္ကသိုလ်များ (အထူးသဖြင့် ဂျွန်ဟော့ပကင်းတက္ကသိုလ်) တွင် စာပို့ချသည်။ နောက် ကမ္ဘာ့ဘဏ်တွင် အလုပ်ဝင်သည်။ အာဖဂန်နစ္စတန်သို့ ပြန်လာပြီးနောက် ၂၀၀၂ ခု၊ ဇူလိုင်လမှ ၂၀၀၄ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလအတွင်း ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းသည်။ တာလီဘန်အစိုးရကြောင့် ချည့်နဲ့နေသော စီးပွားရေးကို ပြန်လည်တည့်မတ်ရန် အားထုတ်၏။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Mashal, Mujib (18 February 2020). "After 5-Month Delay, Ashraf Ghani Is Named Winner of Afghan Election". *The New York Times*. ISSN 0362-4331. Retrieved 18 February 2020.
2. ↑  "Ghani named winner of disputed Afghan poll, rival also claims victory". *Reuters*. 19 February 2020. Retrieved 19 February 2020.
3. ↑  "Amid Controversy, Ghani Takes Oath of Office". *TOLOnews*. Retrieved 9 March 2020.
**မာ့ခ်တွိန်း** (Mark Twain) သည် ကမ္ဘာကျော်အမေရိကန်လူမျိုး ဟာသစာရေးဆရာကြီး ဆယ်မျူယယ်လန်ဟွန်းကလဲမန်း၏ ကလောင်အမည်ဖြစ်၍ ယင်းအမည်ဖြင့်ပင် ထင်ရှားသည်။ ၁၈၃၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မစ်ဆိုရီပြည်နယ် ဖလော်ရီဒါမြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ သူ့ကို ဖွားမြင်ပြီး၍ မကြာမီ မာ့ခ်တွိန်းသည် မိဖများပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ရာ မစ္စစ္စပီမြစ်ဝှမ်းရှိ ဟန္နီဗောမြို့တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ရလေသည်။ ထိုမြို့၌ပင် ရေကြောင်းပြပညာနှင့် စာပေများကို လေ့လာဆည်းပူး၏။ မစ်စစ်စပီမြစ်ရိုးတလျှောက်တွင် ရေကြောင်းပြအဖြစ် အမှုထမ်းနေခိုက်၊ စာပေရေးသားရန် ဗဟုသုတများ ရရှိခဲ့သည်။ နီဗားသတ္တုတွင်းများတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်တွင် သတင်းထောက်နှင့် စာတည်းအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း အသက်မွေးခဲ့လေသည်။ မာ့ခ်တွိန်းသည် ၁၈၆၆ ခုနှစ် ဟာဝိုင်ယီကျွန်းသို့ အလည်သွားရာမှ အပြန်တွင်စာပေများကို စတင်ရေးသားခဲ့သည်။ သူရေးသားသော စာပေတို့မှာ ဟာသနှင့်ယှဉ်သည်။ သူ၏ဟာသမှာ အပြစ်ကင်း၍ ပင်ကိုဉာဏ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော ဟာသဖြစ်လေသည်။

၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော "ကာလာဗရတ်မြို့နယ်မှ ဖားပျံကျော်နှင့် အခြားဝတ္ထုတိုများ" ဟူသော ဝတ္ထုတိုစာအုပ်မှာ သူ၏ပထမဦးစွာ ကျော်ကြားလာသော ဟာသစာအုပ်ဖြစ်သည်။ နောင်သောအခါ အီဂျစ်၊ပါလက်စတိုင်းနှင့် မြေထဲပင်လယ်ဒေသများသို့ ခရီးလှည့်ယင်း ရရှိခဲ့သော ဗဟုသုတများကို မူတည်၍ "အဝေးရောက်ရိုးအသူကလေးများ" (၁၈၆၉) ခေါ် ကမ္ဘာကျော်စာအုပ်ကို ရေးသားခဲ့သည်။ 
၁၈၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် အော်လီဗီယာလန်ဂျွန်အမည်ရှိ အမျိုးသမီးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီးနောက် နိုင်ငံခြားများတွင် အတန်ကြာ သွားရောက်နေထိုင်ခဲ့၏။ မိမိငယ်စဉ်ကနေထိုင်ခဲ့ရသော မစ်စစ်စပီမြစ်ရိုးရှိ လူငယ်ကလေးများ၏ ဓလေ့ကို သရုပ်ဖော်သောအားဖြင့် "တွမ်ဆောယား၏စွန့်စားခန်း" (၁၈၇၆) ဝတ္ထုနှင့် ယင်း၏နောက်ဆက်တွဲ "ဟပ်ကပ်ဗဲရီဖင်း၏စွန့်စားခန်းများ" (၁၈၈၅) ဝတ္ထုတို့မှာ မာ့ခ်တွိန်း၏ ဟာသဂုဏ် အမြောက်ဆုံး ဝတ္ထုများ ဖြစ်လေသည်။ ထို့ပြင် ဂျုန်းအော့အတ်၏ အဖြစ်အပျက်ကိုမူတည်၍ ရာဇဝင်ဝတ္ထုများအပြင် လူကြိုက်များသော အခြားဝတ္ထုပေါင်း မြောက်မြားစွာကို ရေးသားခဲ့သည်။
၁၉၀၇ ခုနှစ်တွင် ယေးလ်နှင့် မစ်ဇူးရီတက္ကသိုလ်များမှ ဂုဏ်ထူးဆောင် မဟာဝိဇ္ဇာနှင့် ဂုဏ်ထူးဆောင် ဥပဒေပါရဂူဘွဲ့များဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရပြီးနောက်၊ အင်္ဂလန်ပြည် အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်မှ အနုစာပေပါရဂူဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့၏။

၁၉၁၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကွန်နက်တီကတ်ပြည်နယ် ရက်ဒင်းမြို့၌ ကွယ်လွန်လေသည်။ သူကွယ်လွန်ပြီးမှ ထုတ်ဝေသော "ထူးဆန်းသောဧည့်သည်" (၁၉၁၆) "လူဆိုတာဘာလဲ" (၁၉၁၇) စသောစာအုပ်တို့မှာ ၁၈၉၇ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း၌ ရေးသားသော စာအုပ်များဖြစ်၍ အသက်ကြီးရင့်လာသောအခါ အိမ်ထောင်ရေးနှင့်စီးပွားရေးတို့တွင် အဆင်မပြေမှုများနှင့် ကြုံတွေ့ရသဖြင့် လောကကြီးကို ငြီးငွေ့သော လေသံများ ပါလာသည်။ သို့သော် မာ့ခ်တွိန်းအား ဟာသစာရေးဆရာကြီးအဖြစ်သာ လူအများက အမှတ်တရဂုဏ်ပြုကြလေသည်။
ဥပဒေတစ်ရပ်ကို ပါလီမန်မှအတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းခြင်းဖြစ်ပါက အဆိုပါပြဋ္ဌာန်းသည့်ဥပဒေကို အက်ဥပဒေဟုခေါ်ပြီး၊ ပါလီမန်စံနစ်ကို မကျင့်သုံးသော်လည်း၊ ပါလီမန်ကဲ့သို့ အလားတူဖြစ်သည့် နိုင်ငံ၏အမြင့်ဆုံး ဥပဒေပြုအဖွဲ့က ပြဋ္ဌာန်းသည့် ဥပဒေကို ဥပဒေဟုပင်ခေါ်ခြင်းဖြစ်ပေသည်၊ အက်ဥပဒေ နှင့်ဥပဒေတို့ကို ဥပဒေပြုပိုင်ခွင့်ရှိသည့် အမြင့်ဆုံးအဖွဲ့အစည်းမှ ပြဋ္ဌာန်းခြင်းဖြစ်သည်။ အဆိုပါဥပဒေများသည် ပြဋ္ဌာန်းဥပဒေများဖြစ်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့ကို စတက်ကျူ့ (Statute) ဥပဒေ၊ ကိုဓဥပဒေ (Code) လည်းခေါ်ဆိုပေသည်။

၁၉၄၇ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ၏ ပုဒ်မ ၆၅ တွင် "ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၏ ဥပဒေပြုမှုအာဏာသည် ပါလီမန်တွင်တည်ရှိရမည်။ ပါလီမန်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် Chamber of Deputies နှင့် လူမျိုးစုလွှတ်တော် Chamber of Nationalities တို့ပါဝင်ရမည်" ဟုဖော်ပြထား ချက်အရ အမြင့်ဆုံးဥပဒေပြုအာဏာမှာ ပါလီမန်တွင်ရှိကြောင်းမြင်တွေ့ရသည်။ ထို့အတူ ၁၉၇၄ခုနှစ် ပြည် ထောင်စုဆိုရှယ်လစ် သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၄ တွင် "နိုင်ငံတော်၏ ဥပဒေပြုမှု အာဏာသည် ပြည်သူ့လွှတ်တော်၌သာ တည်သည်" ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်ကိုတွေ့ရှိရမည်ဖြစ်ပေသည်။ အမြင့်ဆုံးဥပဒေပြုပိုင်ခွင့်ရှိသောအဖွဲ့အစည်းကို နိုင်ငံအသီးသီး၌ ကွဲပြားခြားနားသော အမည်များဖြင့် ခေါ်ဝေါ် ခဲ့ကြသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ကွန်ဂရက် Congress ၊ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒိုင်ယက် (Diet)၊ အစ္စရေးနိုင်ငံတွင် နက်ဆက် (Knesset)၊ နော်ဝေးနိုင်ငံတွင် စတော့တင်း (Storting)၊ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတွင် (Supreme Soviet)၊ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင် (National People's Assembly)၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ပါလီမန် (Parliament) မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၄၇ ခုနှစ် အခြေခံဥပဒေအရ ပါလီမန်နှင့် ၁၉၇၄ ခုနှစ် အခြေခံဥပဒေအရ ပြည်သူ့လွှတ်တော် စသည်ဖြင့် အမျိုး အမည်များစွာဖြင့်မှဲ့ခေါ်တတ်ကြသည်။ မည်သို့ပင်ခေါ်ဝေါ်စေကာမူ ပြည်သူလူထုက ရွေးချယ် တင်မြောက်သော ပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဥပဒေပြုအာဏာကို ကျင့်သုံးကြသော အာဏာပိုင် အဖွဲ့အစည်း မှန်သမျှသည် ပါလီမန်ပင် ဖြစ်သည်။

၁၉၇၃ ခုနှစ် စကားရပ်များအနက်အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၊ ပုဒ်မခွဲ (၅) တွင်ဖော်ပြရာ၌ "ဥပဒေ"ဆို သောစကားရပ်တွင် ဤဥပဒေ အာဏာ မတည်မီကဖြစ်စေ၊ အာဏာတည်ပြီးနောက်ဖြစ်စေ၊ ဥပဒေပြုအာဏာပိုင် တစ်ရပ်ရပ်က ပြဋ္ဌာန်းထားသည့်ဥပဒေ၊ အက်ဥပဒေ၊ တချက်လွှတ်ဥပဒေ၊ နည်းဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းဥပဒေ၊ အမိန့် အပြင် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သော ဓလေ့ထုံးတမ်းများလည်း ပါဝင်သည်ဟု ဖွင့်ဆိုထားသည်။
ဦးသန့်ကျွန်း(U Thant Island)
ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ မြန်မာနိုင်ငံသား ဦးသန့်အား ဂုဏ်ပြုထားသည့် ဦးသန့်ကျွန်းသည် အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ နယူးယောက်စီတီးမြို့၏ အရှေ့ဘက်မြစ် (East River) အတွင်းမှာရှိသော ကျွန်းငယ်လေးဖြစ်သည်။ အတိအကျ ပြောရလျှင် ကုလသမဂ္ဂရုံးချုပ်နှင့် ဂမ့်တရီပလာဇာ စတိပ် Gantry Plaza State ပန်းခြံကြား၌ရှိသော အရှေ့ဘက်မြစ်အတွင်းမှ ကျွန်းငယ်လေး ဖြစ်ပေသည်။ ထိုကျွန်းသည် အမှန်မှာ သဘာဝကျွန်း မဟုတ်ပဲ လူလုပ်ကျွန်းသာဖြစ်သည်။ ၁၉၈ဝ-ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းက ဂျာမနီလူမျိုး အမေရိကန်ရောက် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် ဝီလီယံ စတိန်းဝေးမှ ပြုလုပ်ဖန်တီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မြစ်တစ်ဖက်ကမ်းနှင့် တစ်ဖက်ကမ်း ရေအောက်ဖြတ်ရထားလှိုဏ်ဂူ ဆောက်ရန် ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ယင်းအစီအစဉ်ကြောင့် ကျွန်းငယ်လေးကိုပါ လုပ်ဖြစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ထို့ပြင် ယင်းကျွန်းကလေးဆီသို့ ရေပေါ်မှလည်း ကောင်း၊ လိုဏ်ဂူထဲမှလည်းကောင်း အရောက်သွားနိုင်အောင် ပြုလုပ်ထားသည်။ ယင်းကုန်းမြေလေးကို ၁၉၇၇-ခုနှစ်ရောက်မှ ကျွန်းတစ်ခုအဖြစ် ကုလသမဂ္ဂဝန်ထမ်းများ၏ အားထားလေးစား သော ဒဿနပညာရှင်၊ ဂုရု Sir Chinmoyက ဦးဆောင်ပြီး အတည်ပြုပေးလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ 

ဦးသန့်
Sir Chinmoyသည် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ထမ်း ဆောင်ခဲ့သော ဦးသန့်၏ အရင်းနှီးဆုံး မိတ်ဆွေတစ်ဦးလည်း ဖြစ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့် Sir Chinmoy ကိုယ်တိုင်က ယင်းကျွန်းကို ဦးသန့်ကျွန်း (U Thant Island)ဟု အမည်ပေးလိုက်ပါသည်။ ယခင်အမည်မှာ Belmont ကျွန်းဖြစ်သည်။ အရွယ်အစားအား ပေ ၁ဝဝx၂ဝဝ ပတ်လည်သာရှိသော ထိုကျွန်းကို ကမ္ဘာ့အထူး ဆန်းဆုံးကျွန်း ဆယ်ခုစာရင်းထဲတွင် ထည့်သွင်းခဲ့ပေသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံရှိ အသေးငယ်ဆုံးကျွန်းလည်း ဖြစ်ပေသည်။ ၁၉၉၉-ခုနှစ်တွင် နယူးယောက်တိုင်းမ်မဂ္ဂဇင်းမှ ၃ဝ-ရာစု၌ ပျောက်ကွယ်သွားမယ့် ကျွန်းဟုဖော်ပြခဲ့သည်။ ကုန်းပေါ်မှာ ငှက်များ၊ ရေအောက်မှာ ရေမှော်ရေညှိများတွယ်ပြီး လှပနေသော ဦးသန့်ကျွန်းလေးသည် ကမ္ဘာသိ ထူးဆန်းကျွန်းငယ်လေး တစ်ခုအ ဖြစ် တည်ရှိနေလေသည်။

ကိုးကား
-------

ကိုဩဒိနိတ်: 40°44′48″N 73°57′52″W﻿ / ﻿40.746599°N 73.964387°W﻿ / 40.746599; -73.964387
Hygrophila phlomoides Nees (မိကျောင်းကွမ်းဖတ်)
----------------------------------------------

* Botany Term : Hygrophila phlomoides Nees
* Species/Family : Acanthaceae

 မိကျောင်းကွမ်းဖတ်ပင်
ပုံသဏ္ဌာန် : အပင်
- ချုံဆန်သော တစ်နှစ်ခံ ပင်ပျော့ ပင်ငယ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အမြင့် ၁၁/၂ -၃ ပေ ခန့် ရှိသည်။ ပင်စည်နှင့် ရိုးတံ လေးထောင့် ပုံဖြစ်ပြီး အနည်းငယ် မာကျော ၏ ။ ပင်စည်ဆစ် များမှ အကိုင်းများ မျက်နှာချင်း ဆိုင် အလှည့်ကျ ထွက်၏ ။ အပင်ရိုးတံ တစ်လျှောက်လုံး အမွေးနု ကလေးများ ပေါက်၏ ။
အရွက်
- ရွက်ဆိုင် ထွက်၏။ အလျား ၂ လက်မခန့် ရှည်၏။ ငှက်တောင် ပုံဖြစ်ပြီး ရွက်ညှာ မရှိသလောက် ဖြစ်၏။ အရင်း အနည်းငယ် ချွန်ပြီး အဖျားဝိုင်း ၍ ရွက်နား လှိုင်းတွန့် ပါ၏။ အရွက် ထက် အောက် အမွေးနု ကလေးများ ရှိ၏။
အပွင့်
- အဖြူရောင် တွင် မရန်းစေ့ ရောင် အနားတွင် ကွပ်ထား ၏။ ပွင့်ချပ်အုံ သည် ပင်မနှင့် အကိုင်း တို့၏ အဆစ်အဖု ကို ကပ်တွယ်ပြီး ပတ်လည်ပွင့် ၏။ သီတင်းကျွတ် လကုန်၌ စတင် ပွင့်၏။
အသီး
- ခွံပျော့ အက်ကွဲ သီးဖြစ်သည်။ အစေ့ဆံ အနီရောင် ဖြစ်၍ မုန်ညင်းစေ့ ခန့်ရှိ၏ ။ တပေါင်းလတွင် အသီး ရင့်မှည့်၏။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ : အစေ့။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ : အပူပိုင်း ဒေသတွင် ပေါက်ရောက်သည်။ သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင်
- မြန်မာ ဆေးကျမ်း များ အလိုအရ မိကျောင်း ကွမ်းဖတ်သည် ဆိမ့်၍ အနည်းငယ် ခါးသော အရသာ ရှိ၏ ။ ပူ၏ ၊ အားကို ဖြစ်စေ၏ ၊ ဝမ်းမီးကို တောက်စေ၏၊၊ အရေပြားပေါ် ၌ ဖြစ်သော အနာများ ကို နိုင်၏။

အသုံးပြုပုံ-
အစေ့
၁။ ပြည်တ ရွှဲရွှဲနှင့် မကျက်နိုင် သော အနာအို ၊ အနာဟောင်းများ ၎င်းအစေ့ကို ကြိတ်၍ အုံပေးက အနာကျက် ပြီး အသားနု တက်ကာ ပျောက်ကင်း၏။
၂။ ယင်း၏ အစေ့ဖြင့် မျက်စိနာ ၊ လေနာ ၊ ပွေးညှင်း ၊ တင်းတိပ် နာ တို့ကို ပျောက်ကင်းစေ သော ဆေး ဖော်စပ် သုံးနိုင်၏။

ကိုးကား
-------

1. ↑
**အက်ဗနီပင်**သည် သစ်မာပင်မျိုးဖြစ်သည်။ 
သစ်သားရောင်မှာမည်းနက်၍ သတ္တုကဲ့သို့ ပြောင်လက်လာ 
အောင် အရောင်တင်ပေးနိုင်သည်။
ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် အက်ဗနီပင်သည်အက်ဗီနေစီအီး 
မျိုးရင်းတွင် ဒိုင်အိုစပိုင်ရိုးမျိုးစု၌ပါဝင်၏။ အက်ဗနီပင်အမျိုးမျိုး 
ရှိရာ ယင်းတို့ကို ဂျပန်၊ ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်း၊ အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစု၊ 
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ သီဟိုဠ်ကျွန်း၊ မတ်ဒါဂက်စကာကျွန်း၊ အာရိက 
တိုက်နှင့် အမေရိကတိုက်တို့၌ တွေ့ရသည်။ အက်ဗနီပင်ဝယ် 
အနှစ်မှာအရောင်နက်၍ အပြင်သားမှာအဖြူ၊ မွဲပြာရောင်၊ 
ပန်းဆီနုရောင် စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ အချို့အက်ဗနီပင် 
များ၏ အနှစ်သားမှာ အမည်းရောင်မရှိဘဲ အညိုရောင်ရှိပြီးလျှင် 
အညိုဖျော့၊အနီ၊ အဝါ၊ အစင်းကြောင်းများပါရှိသည်။ အက်ဗနီ 
ပင်အနှစ်သားထဲ၌ ညိုနက် သို့မဟုတ် အနက်ရောင်ရှိ၍ 
မာသောသစ်စေးများပါရှိ၏။ ထို့ကြောင့် အက်ဗနီသားဖြင့် ပြု 
လုပ်သောပစ္စည်းများမှာ ထိုသစ်စေးများကြောင့် ကျိုးပဲ့လွယ်ခြင်း 
ဖြစ်ကောင်းဖြစ်ပေမည်။ ယင်းတို့ကို ပန်းပုလုပ်ငန်းနှင့် ပွတ်ခံ 
လုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုကြ၏။ အနှစ်သားတစ်ကုဗပေသည် 
အလေးချိန် ပေါင် ၇ဝ ကျော်ရှိ၏။ အရောင်ဖျော့သော အကာ 
သား တစ်ကုဗပေမှာ ပေါင် ၅ဝ မှ ၅၅ အထိ လေးသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းများတွင်ပေါက် 
ရောက်သောအက်ဗနီပင်များ၏ သစ်လုံးအချင်းသည် သုံးပေ 
အထိကြီးထွားနိုင်၏။ အာဖရိကတိုက် အနောက်ဘက်ပိုင်းနှင့် 
အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုများတွင် ပေါက်ရောက်သော အက်ဗနီပင် 
များသည်လည်း ကောင်းမွန်ကြပေသည်။ အချို့အက်ဗနီပင်မျိုး၏ 
အသီးကိုစားနိုင်သည်။

အမဲနက်ဆုံးသော အက်ဗနီပင်များကို အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် 
သီဟိုဠ်ကျွန်းများတွင် တွေ့ရသည်။ ထိုထက်ပို၍ မဲနက်သော 
အက်ဗနီသားများနှင့် အညိုရောင်အက်ဗနီသားများကို အရှေ့ 
အိန္ဒိယကျွန်းစုနှင့် အာဖရိကတိုက်များ၌တွေ့ရသည်။ အမေရိကန် 
ပြည်ထောင်စုနှင့် အရှေ့ဘက်တိုင်းပြည်များတွင် ပေါက်ရောက် 
ကြသော တည်ပင်များမှာ အက်ဗနီပင်မျိုးဖြစ်သော်လည်း ယင်း 
တို့၌ အနှစ်သားများနည်းသဖြင့် တန်ဖိုးမရှိလှချေ။ အမေရိကန် 
တည်ပင်များကို လွန်းနှင့် ဂေါက်သီးရိုက်တုတ်များ၏ထိပ်တွင် 
သုံးကြ၏။

အက်ဗနီသားများကို စန္ဒယားလက်နှိပ်ခလုတ်များ၊ ပြွေ 
များ၊ ဓားရိုး၊ ဝက်မှင်ဘီးနှင့် အလှအပပစ္စည်းကလေးများ ပြု 
လုပ်ရာ၌ အသုံးပြုကြလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)
**အက်ဒွပ် ဂျင်းနား** (Edward Jenner) (၁၇၄၉ - ၁၈၂၃) သည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို လေ့လာသည့် ဗြိတိန် သိပ္ပံပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ကျောက်ကြီးရောဂါ ကာကွယ်ဆေးကို တွေ့ရှိခဲ့သောကြောင့် ဂျင်းနားအား အများက ကိုယ်ခံအား ပညာရပ်၏ ဖခင်ဟု အသိအမှတ် ပြုကြသည်။ ဂျင်းနား၏ တွေ့ရှိမှုသည် လူပေါင်းများစွာကို ကျောက်ကြီးရောဂါဖြင့် မသေဆုံးရန် ကယ်တင်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။

ငယ်စဉ်ဘဝ
--------

အက်ဒွပ် ဂျင်းနားကို ၁၇၄၉ ခုနှစ် မေ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ ဂလောက်ဆက်စတာရှိုင်းယားနယ် ဘာကလေမြို့၌ မွေးဖွားသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူ ခရစ်ယာန် သင်းအုပ်ဆရာက ဂျင်းနားကို မူလတန်းပညာ သင်ယူဖို့ တစ်ကျောင်းပြီး တစ်ကျောင်းပို့ခဲ့သည်။ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်မှ စတင်၍ ခွဲစိတ်ဆရာဝန် ဒေါက်တာ ဒင်နီယယ် လပ်ဒ်လို၏ နောက်လိုက်တပည့်အဖြစ် ၈ နှစ်ကြာ ဆည်းပူးသင်ယူခဲ့သည်။ အသက် ၂၁ နှစ် အရွယ်ရောက်သောအခါ လန်ဒန်မြို့ စိန့်ဂျော့ဆေးရုံကြီးမှ ကျော်ကြားသည့် ခွဲစိတ်ဆရာဝန်ကြီး ဂျွန်ဟန့်တား၏ လက်အောက်တွင် ဆက်လက် သင်ယူခဲ့သည်။

ကျောက်ကြီးရောဂါ
---------------

ဂျင်းနားတို့၏ ခေတ်အခါက ကျောက်ကြီးရောဂါဆိုလျှင် လူများအား တုန်လှုပ်ချောက်ချား စေသည်။ ကျောက်ပေါက်လျှင် ၃ ဦးတွင် ၁ ဦး သေဆုံးသည်။ အသက်မသေ လျှင်လည်း ကျောက်ပေါက်မာများဖြင့် ရုပ်ပျက်ဆင်းပျက် ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ ကျေးတောသူမ ကလေးတစ်ဦးက 'ကျွန်မနွားကျောက်ပေါက်ပြီးမို့၊ နောက်ထပ် ကျောက်မပေါက်နိုင်တော့ပါ'ဟု ပြောလိုက်သည်ကို ကြားမိသည့် နေ့မှစ၍ ထိုစကားယုတ္တိတန်သည် မတန်သည်ကို စူးစမ်းရှာဖွေ ခဲ့သည်။ ဂျင်းနားသည် ဆရာဝန်ကြီး ဂျွန်ဟန်းတားလက်အောက်၌ ဆရာဝန်အတတ်ကို ဆက်လက်သင်ကြား၍ ခရစ် ၁၇၉၂ ခုနှစ် တွင် ဆေးပညာဘွဲ့ ရရှိသည်။ ထိုအခါ မိမိဇာတိရပ်ဌာန်သို့ ပြန်၍ ဆရာဝန်အဖြစ်ဖြင့် အသက်မွေးရင်း ခရစ် ၁၇၇၅ ခုနှစ်၌ ကျောက်ရောဂါ ကုထုံးဆိုင်ရာ သုတေသနကို ရှာမှီးခဲ့ သည်။ သို့သော် ၁၇၉၆ ခုနှစ် ရောက်မှပင် ယခင်က ကျေး တောသူမကလေး၏ စကားမှန်မမှန်ကို စစ်ဆေးကြည့်ရှုနိုင် သည်။ သူ၏ စမ်းသပ်နည်းမှာ နို့သည်မကလေးတစ်ဦး၏ လက် မောင်းတွင် ပေါက်နေသော နွားကျောက်အနာမှပြည်ကို ယူ၍ ကလေးတစ်ယောက်၏ အသားအရေထဲသို့ သံဆူးနှင့် 
ခြစ်ကာထည့်သွင်းသည်။ နှစ်လခန့်ကြာသော် ထိုကလေးကို ကျောက်ရောဂါ ပိုးကူးစက်အောင် ဆေးထိုး၍ပေးလေသည်။ သို့သော်ကလေး၌ ကျောက်ရောဂါ မဖြစ်ပေ။ ခရစ် ၁၇၉၈ ခုနှစ်တွင် ဂျန္နားသည် သူ၏ စမ်းသပ်ချက်ကို ကြေညာ လိုက်၏။ ဤတွင် ကျောက်ဆေးထိုးနှံသော ဓလေ့ပျံ့နှံ့လာ၍ 
ကျောက်ရောဂါလည်း များစွာ ပပျောက်သွားခဲ့သည်။ 

ဂျင်းနား စိန့်ဂျော့ဆေးရုံကြီးမှ သင်တန်းပြီးဆုံးသောအခါ ဂျင်းနားသည် ဆရာဖြစ်သူ ဂျွန်ဟန့်တား၏ အကြံပြုချက်အရ ဂလောက်ဆက်စတာနယ်သို့ ပြန်သွားကာ ဆေးကုသခဲ့သည်။ ထိုနယ်တွင် နွားကျောက် ပေါက်ပြီးသူများ ကျောက်ကြီး မပေါက်သည်ကို တွေ့ရပြီး ကျောက်ကြီးရောဂါနှင့် နွားကျောက် ဆက်စပ်မှုကို ဒေါက်တာ ဂျင်းနား စူးစမ်းသုတေသနပြုတော့သည်။

အသိအမှတ်ပြုခြင်းခံရ
-------------------

ကျောက်ကြီးရောဂါကို ကျောက်ဆေးထိုး၍ ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်ကြောင်း ဒေါက်တာဂျင်းနား တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဗြိတိသျှ ပါလီမန်က ၎င်းအား ဆာဘွဲ့ အပ်နှင်းချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ဆုငွေ စတာလင်ပေါင် ၁၀၀၀၀ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၀၆ ခုနှစ်တွင် ၎င်းအား ပေါင် ၂၀၀၀၀ ထပ်မံ ချီးမြှင့်ပေးအပ်သည်။ ထိုနှစ်တွင် ဂျင်းနားသည် ဆွီဒင်တော်ဝင် အကယ်ဒမီသိပ္ပံ၏ နိုင်ငံခြားသား အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။ 

၁၈၁၁ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်သို့ ပြန်လာသည်။ ၁၈၂၁ ခုနှစ်တွင် ၎င်းအား ဂျော့ဘုရင်၏ အထူးသမားတော်ကြီးအဖြစ် ခန့်ထားလိုက်သည်။ ၁၈၂၃ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ဂျင်းနားသည် လေဖြတ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)
**အက်ဒွပ်** (ပေါ်တူဂီ: *Eduardo Riedel*) သည်ဘရာဇီးနိုင်ငံရေးသမားနှင့်စီးပွားရေးသမားဖြစ်ပြီး ဘရာဇီးလူမှုဒီမိုကရေစီပါတီ နှင့်ဆက်နွှယ်သူဖြစ်ပြီး 2022 ခုနှစ်ရွေးကောက်ပွဲတွင်ဘရာဇီး တွင် Mato Grosso do Sul ၏အုပ်ချုပ်ရေးမှူး အဖြစ်ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။  Mato Grosso do Sul ၏ အခြေခံအဆောက်အဦအတွက် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးရာထူးကို ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၂ ရက်မှ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ 

2022 ခုနှစ်တွင်သူသည် Mato Grosso do Sul တွင်ပြည်နယ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် Barbosinha နှင့်အတူဒုတိယအုပ်ချုပ်ရေးမှူးအတွက်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ်ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။  2022 ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ 2 ရက်နေ့တွင် သူ 361,981 မဲ (25.16%) ရခဲ့ပြီး ကိုယ်စားလှယ်လောင်း Renan Contar နှင့် ဒုတိယအကျော့သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။

အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း
-------------------

သည် Seila Garcia Côrrea နှင့် Nelson Riedel ၏သား 1969 ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 5 ရက်နေ့တွင် ရီယိုဒီဂျနေးရိုးမြို့ တွင်မွေးဖွားခဲ့သည်။ 

1995 ခုနှစ်တွင် သူသည် Maracaju ရှိ မိသားစု၏ကျေးလက်ပိုင်ဆိုင်မှုစီမံခန့်ခွဲမှုကို တာဝန်ယူခဲ့ပြီး စီမံခန့်ခွဲမှုအတွေ့အကြုံများရရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ စီမံခန့်ခွဲရေးဆိုင်ရာ ရာထူးများကို ရယူခဲ့သည်။ 

2015 ခုနှစ်တွင် Riedel သည် Famasul (2012-2014) ၏ သမ္မတ ဒါရိုက်တာရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး Reinaldo Azambuja ၏ အစိုးရတွင် အစိုးရအတွက် နိုင်ငံတော်အတွင်းဝန်ရုံး၏ အကြီးအကဲနှင့် Mato Grosso do Sul ၏ မဟာဗျူဟာစီမံခန့်ခွဲမှု အကြီးအကဲအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ 2021 ခုနှစ်အထိ ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။  

1994 ခုနှစ်တွင်သူသည် မော်နီကာ နှင့်လက်ထပ်ခဲ့ပြီး၎င်းတွင်ကလေးနှစ်ယောက်ဖြစ်သော Marcela နှင့် Rafael ။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Resultados – TSE။ 2 November 2022 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  2022-10-30 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Secretários (in pt-BR)။  2022-10-20 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Saiba quem é: Eduardo Riedel, candidato ao governo de MS။  2022-10-20 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  Eleições estaduais com virada no 2º turno representam menos de um terço das disputas (in pt-BR)။  2022-10-20 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
5. ↑  Quem são Capitão Contar e Eduardo Riedel, candidatos a governador no MS no segundo turno (in pt-br)။  2022-10-20 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
6. ↑  MS: Veja a íntegra da sabatina UOL/Folha com Eduardo Riedel (PSDB)။  2022-10-20 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
7. ↑  Capitão Contar e Eduardo Riedel vão para o 2º turno em MS (in pt-br)။  2022-10-20 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
8. 1 2 3  Saiba quem é: Eduardo Riedel, candidato ao governo de MS။ dothnews.com.br။  2022-10-22 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
9. ↑  Riedel assume Seinfra com missão de reconstruir pontes e conduzir obras do 'governo presente' em MS။  2022-10-22 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**အက်ဗီညွန်မြို့** သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင်ရှိသော မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဗောကလုစ် ဒေသအတွင်း တည်ရှိကာ ရုန်းမြစ်၏ လက်ဝဲဘက်ကမ်းပါးပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် စာရင်းအရ လူဦးရေ ၉၀,၁၉၄ ဦးရှိပြီး ၎င်းတို့ထဲမှ ၁၂,၀၀၀ ခန့်သည် အလယ်ခေတ် ခံတပ်ကတုပ်များဖြင့် ဝန်းရံထားသော မြို့ဟောင်းအတွင်း နေထိုင်ကြသည်။

၁၃၀၉ ခုနှစ်မှ ၁၃၇၇ အတွင်း အက်ဗီညွန်မြို့တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းများ စိုးစံနေထိုင်ရာ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ၇ဦး အထိ အက်ဗီညွန်တွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ၁၃၄၈တွင် ဆဋ္ဌမမြောက် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ကလဲမန့်မှ မြို့အား နေပယ်လ်မှ ပထမမြောက် ဂျိုနာ ဘုရင်မထံမှ ဝယ်ယူခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးများသည် ၁၇၉၁ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး အတွင်းတွင် ၎င်းသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယခုအခါ အက်ဗီညွန်မြို့သည် ဗောကလုစ်ဒေသ၏ မြို့တော်ဖြစ်လာပြီး ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွင်း ခံတပ်ကတုပ်များ ယနေ့အထိ ကျန်ရှိသေးသော မြို့များတွင် တစ်မြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ပလိုင်ဒီပတ်စ်နန်းတော်၊ အက်ဗီညွန် ကက်သီဒရယ် ဘုရားကျောင်း နှင့် ပုန့်ဒီ အက်ဗီညွန် တံတားတို့ ပါဝင်သည့် သမိုင်းဝင်ဌာနသည် ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကို၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ်သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။ အလယ်ခေတ် အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အဦးများနှင့် အက်ဗီညွန်ပွဲတော်တို့က မြို့အား ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ လည်ပတ်ရာ အဓိက နေရာ ဖြစ်လာစေရန် ကူညီပေးလျက် ရှိသည်။

ကိုးကား
-------
ခရစ်မပေါ်မီ သုံးရာစုနှစ်အတွင်းက ဂရိဒဿနိကဗေဒပညာရှင်အဖြစ် နာမည် ကျော်ကြားခဲ့သော အက်ပစ်ကျူးရပ် (ဘီစီ ၃၄၁ - ၂၇၀) သည် အေသင်နိုင်ငံဆေးမော့ ကျွန်းကလေး၌ဖွားမြင်လေသည်။ လောကတွင် ပျော်ပျော်ပါးပါး စားသောက်နေထိုင်သွားကြသူများသည် အက်ပစ်ကျူးရပ်ဝါဒအရ ပျော်ပျော်နေသည်ဟုပြောလေ့ရှိကြရာ အက်ပစ်ကျူးရပ်ဝါဒမှာ အပျော်အပါးအားပေးသောဝါဒဟု အထင်မှားစရာ ဖြစ်နေ 
ပေသည်။ စင်စစ် အက်ပစ်ကျူးရပ်၏ဝါဒကား ဆင်းရဲခြင်းအပေါင်းမှ ကင်းရှင်း၍ မွေ့လျော်ခြင်းနှင့် ပြည့်စုံစွာနေရန်သာ ဖြစ်၏။ ဆန့်သောလက်မကွေးမီ၊ ကွေးသောလက်မဆန့်မီ၊ သေခြင်းသဘောတရားသည် လျင်မြန်စွာ ဆိုက်ရောက်လာတတ်၏။ ယနေ့သေမည် နက်ဖြန်သေမည်ကို မည်သူမျှမသိနိုင်ကြ၍ နေရသမျှအချိန်ကလေးအတွင်း မွေ့လျော်ခြင်းရှိရန် အားထုတ် 
လော့ဟုဆိုရာ၌ ပျော်ပျော်နေကြကုန်လော့ သေရည်ကို သောက်စား၍ အပျော်အပါးကိုလိုက်စားကြကုန်လော့ ဟူ၍မဆိုလိုပေ။ ကောင်းသောလူ့ကျင့်ဝတ်များကို လိုက်နာကျင့်ကြံ၍ မွေ့လျော် 
ခြင်းကိုရရှိအောင် ကြိုးစားအားထုတ်ကြကုန်လော့ဟု ဆိုလိုရင်း ဖြစ်ပေသည်။

အက်ပစ်ကျူးရပ်သည် ဂရိနိုင်ငံအနှံ့အပြား၌ သူ၏ဝါဒ 
ကို လိုက်လံဟောပြောပြီးနောက် အသက် ၃၅ နှစ်အရွယ်တွင် 
သူ့မိခင်ဖခင်တို့၏ဇာတိမြို့ဖြစ်သော အေသင်မြို့တွင် ခြံနှင့်အိမ် 
ကိုဝယ်၍ သူ့ဝါဒကိုဖြန့်ချိရန် ကျောင်းတစ်ကျောင်းတည်ထောင် 
လေသည်။ သူတပည့်များထဲတွင် အမျိုးသမီးများလည်းပါဝင်၍ 
သူနှင့်အတူ အေသင်မြို့တွင်နေထိုင်သော တပည့်များလည်း 
မြောက်မြားစွာရှိ၏။ အက်ပစ်ကျူးရပ်နှင့် သူ၏တပည့်များကား 
ယခုခေတ် လူအများပေါ့ပေါ့ဆဆပြောဆိုကြသကဲ့သို့မဟုတ်မူ၍ 
လူအများချီးကျူးလောက်အောင် ရိုးရိုးသားသား လိုအင်နည်းစွာ 
နေထိုင်ခဲ့ကြသူများပေတည်း။ အက်ပစ်ကျူးရပ်၏ဟောပြောချက် 
များကို အတိုချုံး၍ ရေးသားထားသော *လောကသဘာဝ* 
အမည်ရှိ ကဗျာရှည်ကြီးကို ရေးသားသူ လူကရီရှပ်မှာ သူ၏ 
တပည့်ရင်း ဖြစ်လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Bunnin & Yu (2004)။ *The Blackwell Dictionary of Western Philosophy*။ Oxford: Blackwell Publishing။
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)
အက်ဒဝပ် ဂစ်ဗန်၏ ပုံတူ ပန်းချီကား
ရောမနိုင်ငံကြီး ပျက်စီးယိုယွင်းပုံသမိုင်းကို ရေးသားပြုစုခဲ့သော နာမည်ကျော် စာရေးဆရာကြီး အက်ဒွပ်ဂစ်ဗန်သည် ခရစ် ၁၇၃၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့အနီးရှိ ပတ္တနီမြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ မိဘတို့မှာ ငွေကြေးတတ်နိုင်သူများ ဖြစ်၏။ ဂစ်ဗန်သည် ငယ်စဉ်က ချူချာလှသဖြင့် ကျောင်းကို ပင် မှန်မှန်မတက်နိုင်ခဲ့ချေ။ သို့ရာတွင် စာများစွာဖတ်ခဲ့သူ ဖြစ်၍ ပညာဗဟုသုတပြည့်စုံပြီးလျှင် အသက် ၁၅ နှစ်တွင် အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်၊ မောဒလင်ကောလိပ်ကျောင်းသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် မကြာမီ ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းသို့ ကူးပြောင်းသွားသဖြင့် သူ၏ဖခင်က သူ့ကို အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်မှ ထုတ်လိုက်သည်။ ထို့နောက် ဂစ်ဗန်ကို ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ 
လိုဇန်းမြို့ရှိ ပရိုတက်စတန့် ဘုန်းကြီးတစ်ပါးထံတွင် အပ်နှံ၍ ပညာသင်ကြားစေ၏။ ထိုမြို့တွင် ဂစ်ဗန်သည် ၅ နှစ်ကြာခဲ့၏။

ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၌ ပညာသင်ကြားရသည်မှာ ပြင်သစ်ဘာသာနှင့် ဖြစ်သဖြင့် ပထမသော် အင်္ဂလိပ်ကျောင်းသားကလေး ဂစ်ဗန်အတွက် များစွာ ခက်ခဲနေလေသည်။ သို့သော်လည်း ဆရာ ဘုန်းကြီးက အစစအရာရာ သွန်သင်ဆုံးမသဖြင့် ဂစ်ဗန်မှာ မကြာမီ ပြင်သစ်ဘာသာကို လေ့လာဆည်းပူးနိုင်၏။ ဂစ်ဗန်သည် နဂိုကပင် စာဖတ်ဝါသနာပါသူဖြစ်၍ ယခုကဲ့သို့ ဝေးလံသောအရပ်၌ တစ်ယောက်တည်း လာနေရစဉ် စာအုပ်ကိုသာ အဖော်ပြု၍ မျက်နှာနှင့်စာ အမြဲကပ်လျက် ရှိခဲ့၏။ ထိုသို့ 
ပညာသင်ကြားရင်း ဆရာဘုန်းကြီးက အယူဝါဒတရားကို တစိမ့်စိမ့် နားဝင်အောင် ဟောပြလေရာ ဂစ်ဗန်မှာ ပရိုတက် စတန့်ဂိုဏ်းဝင်တစ်ဦး ပြန်ဖြစ်လာပြန်၏။ လိုဇန်း၌နေ၍ ၅ နှစ်မျှကြာသော် ပျင်းရိငြီးငွေ့လာသဖြင့် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ တဖန် ပြန်ခဲ့၏။ ၁၇၅၈ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပြန်ရောက်သောအခါ ပြင်သစ်ဘာသာဖြင့် စာပေလေ့လာမှုအကြောင်း ကျမ်းတစ်ကျမ်း ပြုစုလေသည်။ ၁၇၇၄ ခုနှစ်တွင် အောက်လွှတ်တော်အမတ် ဖြစ်သည်။ ၁၇၇၆ ခုနှစ်တွင် 'ရောမ နိုင်ငံတော်ကြီး ပျက်စီးပုံ' ခေါ် နိုင်ငံသမိုင်းကျမ်းကြီးကို စတင်ထုတ်ဝေသည်။ 

နိုင်ငံသမိုင်းကျမ်းကြီးမှာ အင်္ဂလိပ်ဂန္ထဝင်တွင် မှတ်တမ်းတင် လောက်သော ကျမ်းကြီးတစ်စောင်ဖြစ်၍ အတွဲ ၆ တွဲ ရှိ၏။ ၁၇၇၆ ခုနှစ်မှ ၁၇၈၈ ခုနှစ်အတွင်း ၁၂ နှစ် ကာလပတ်လုံး ဂစ်ဗန်သည် ထိုကျမ်းကြီးထွက်အောင် ကြိုးစားခဲ့ရ၏။ ကျမ်း ကြီးကို ပြုစုနိုင်အောင် ရောမနိုင်ငံနှင့် သက်ဆိုင်သည့် အချက်အလက်တို့ကို ရှာဖွေရာ၌ ဂစ်ဗန်သည် စာတွေ့မဟုတ်ဘဲ ကိုယ်တွေ့ဖြစ်အောင် သူကိုယ်တိုင် အီတလီမြေကိုနင်းကာ ခရီးလှည့်လည်ခဲ့၏။ အကြောင်းအရာများကို သူ၏စိတ်၌ သေချာတိကျမှ ရေးသားလေ့ရှိ၏။ သူ၏ နိုင်ငံသမိုင်းတွင် နိုင်ငံရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် စစ်မက်ရေးများကို အသားပေးထား၍ စီးပွားရေး၊ ဘဏ္ဍာရေး၊ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေးများကို 
မြှုပ်ထား၏။ သို့သော်လည်း ဂစ်ဗန်၏ ရောမနိုင်ငံတော်ကြီး ပျက်စီးပုံသမိုင်းကျမ်းကြီးကို သမိုင်းစာစောင်အဖြစ်၎င်း၊ ဗဟုသုတဖြစ်ဖွယ် စာပေတရပ်အဖြစ်၎င်း လူတိုင်းလက်ခံ နှစ်သက်ကြပေသည်။ သူ၏ စာအရေးအသားမှာ ပြေပြစ်ချောမောပြီးလျှင် ဖတ်ရှု၍ မငြီးနိုင်အောင် ခံ့ညားကောင်းမွန် လှပေသည်။ ထို့ကြောင့် ကျမ်းကြီးကိုပြုစုရသော အက်ဒွပ်ဂစ်ဗန်ကို နာမည်ကျော် စာရေးဆရာတစ်ယောက်အဖြစ် အသိ အမှတ်ပြုလာကြသည်မှာ အံ့ဩဖွယ်ရာ မဟုတ်ချေ။ သူ၏နိုင်ငံ 
သမိုင်းကျမ်းကြီးကို ၂ ပိုင်း ခွဲခြား၍ ဝေဖန်နိုင်သည်။ ပထမပိုင်းမှာ အတော်ပင်စေ့စပ် သေချာစွာ ရေးထားသည်။ ဒုတိယပိုင်းကား နှစ်ပေါင်း ၈ဝဝ အတွင်း ဖြစ်ပျက်သော အကြောင်းအရာဖြစ်၍ ပထမပိုင်းမှာလောက် အချက်အလက် ပြည့်စုံမှန်ကန်ခြင်း မရှိ။ သို့ရာတွင် သူရေးသားခဲ့သောကျမ်းကြီးတစ်ခုလုံးကို ခြုံ၍ကြည့်လျှင် ထိုကျမ်းကြီးသည် အင်္ဂလိပ်စာပေတွင်လည်းကောင်း၊ ကမ္ဘာ့စာပေတွင်လည်းကောင်း ထင်ရှားသော သမိုင်းမှတ်တမ်းကြီး တစ်စောင်ဖြစ်ကြောင်းကို လူတိုင်း ဝန်ခံရမည် ဖြစ်ပေသတည်း။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)
သံချပ်အဓိပ္ပာယ်
---------------

ယိမ်းချင်း၊ နတ်ချင်း၊ လှေတော်သံ စသော သီချင်းတို့၏အကြား၌ ထည့်သွင်းချပ်ညှပ်၍ တိုင်ကာ
ဖောက်ကာ သီဆိုရသော သီချင်းသံတိုမျိုး ဖြစ်သောကြောင့် 'သံချပ်' ဟုခေါ်သည်။

စပ်နည်း
-------

သံချပ်စပ်ရာတွင် အတိုင်၊ အဖောက် တစ်စုံစီ ပါရမြဲဖြစ်သည်။
အတိုင်ပိုဒ်တွင် ခုနစ်လုံးခံ၍ အပေါက်ပိုဒ်တွင် ခုနစ်လုံးဖြစ်စေ၊ ရှစ်လုံးဖြစ်စေ အုပ်ရသည်။ ကာရန်
ယူပုံမှာ ၇ - ၃ သို့မဟုတ် ၇ - ၄ ဖြစ်သည်။

နမူနာ
-----

အတိုင်။ ။ ဘုန်းတော်ကြီးလို့ သက်တော်ရှည် (ရှေ)

  

- - - - - - +

  

အဖောက်။ ။ တို့တတွေ ရေချမ်းအိုးကြီး

  

- - + - - - - ။

နမူနာပြ ကဗျာများ
----------------

၁။ မိုးလားကွဲ မောင်တို့ မောင်တို့။
လေလားကွဲ့ မောင်တို့ မောင်တို့။ (သံချပ်အချီ)

  

၂။ ဘုန်းတော်ထွန်းလို့ လေးကျွန်းသာ
ရွှေမြို့အောင်ချာ နတ်ပြည်အလား

  

၃။ ဖန်ပြာခွက်နဲ့ ကျောက်စက်ရေ
အမောပြေအောင် တိုက်ပါ့မမ။

  

၄။ ရွှေလက်ခုပ် အုပ်ကာတီး
ပျောသီးမှည့်မှည့် စားရအောင်။

  

၅။ အိုးစည်သားများ ကျက်သရေ
ကမ္ဘာသင်္ချေ ပြောလို့မဆုံး။

  

၆။ တေဇာ ဝေဖြာ ကြေညာကျော်
မိုးပေါ် ဘိုးတော် မ တဲ့ရပ်သား။

  

၇။ ဟေ့လား မောင်တို့ ဝါး။ (သံချပ်အချ)

ယခုအခါ သင်္ကြန်ပွဲတွင် သံချပ်ကဗျာများ အထူးခေတ်စားသည်။ သံချပ်ဝိုင်းများကို လူအများ
ဝိုင်းအုံနားထောင်ကြသည်။ တိုင်းပြည်၌ ပြုပြင်စရာကိစ္စများကို လှောင်ပြောင်ရယ်မောယင်း ဟာသဉာဏ်
ပါသော အကျိုးပြုအသိပေးသံချပ်များ စပ်ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့အစဉ်အလာတခု ဖြစ်ပေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မိုးမခ မီဒီယာ စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့မွ ထုတ်ဝေသော ကဗျာဆရာ တင်မိုး၏ မြန်မာကဗျာဖွဲ့နည်း၊(၂၀၁၁၊ ဩဂုတ်)

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
မြန်မာဘာသာစကား |
| --- |
| ပြောင်းလဲပုံအဆင့်များ | 
* ရှေးဟောင်း
* ခေတ်လယ်
* ခေတ်ပေါ်

 |
| ဒေသိယစကား | 
* ရခိုင်ဘာသာစကား (ရမ်းဗြဲ၊ သံတွဲ)
* အင်းသား
* မြိတ်
* ထားဝယ်
* ယော

 |
| သဒ္ဒါနှင့်ဝေါဟာရ | 
* **ဝါစဿရဗေဒ**
* မျိုးပြပစ္စည်းများ
	+ အတိုင်းအတာယူနစ်များ
* ကိန်းဂဏန်းများ
* ကင်းစီး
* နာမ်စားများ
	+ ဆွေမျိုးတော်စပ်ပုံ
* ကြိယာများ
* ဝိဘတ်များ

 |
| စာပေ | 
* သင်ပုန်းကြီး
* ရာဇဝင်ကျမ်းများ
* ဓမ္မသတ်

|  |  |
| --- | --- |
| စာပေပုံစံများ | 
* ခေတ်စမ်းစာပေ
* မေတ္တာစာ
* ပေစာ
* ပြဇာတ်
* မှာတမ်း

 |
| ကဗျာပုံစံများ | 
* ကလေးချော့ကဗျာ
* ခွန်းထောက်
* တမ်းချင်း
* တောလား
* တေးထပ်
* တျာချင်း
* တြိချိုး
* ဒုံးချင်း
* ဒွေးချိုး
* ဗုံကြီးသံ
* ဘောလယ်
* ရတု
* ရကန်
* ဝဲရိုက်ဝဲသွင်း
* ရဲတင်း
* လေးချိုး
* အလင်္ကာ
* လင်္ကာ
	+ လေးလုံးစပ်လင်္ကာ
* လွမ်းချင်း
* သဖြန်
* သာချင်း
* ကာချင်း
* သံချပ်
* သံချို
* သံပိုင်း
* သံပေါက်
* ဟန်ချင်း
* အန်ချင်း
* အိုင်ချင်း
* တုံးချင်း
* အဲချင်း
* သီချင်း
* ပျို့
* ပတ်ပျိုး
* ယိုးဒယား
* ကြိုး
* ဘွဲ့
* နတ်သံ
* လူးတား
* မော်ကွန်း
* တောလား

 |

 |
| စာအရေးအသားစနစ် | 

|  |
| --- |
| 
* အက္ခရာ
* မျက်မမြင်စာ

 |
| ရောမမှုပြုခြင်း | 
* မြန်မာစာကော်မရှင် အသံဖလှယ်မှုစနစ်
* ALA-LC ရောမမှုပြုခြင်း
* BGN/PCGN ရောမမှုပြုခြင်း

 |

 |
| အခြားအကြောင်းအရာများ | 
* မြန်မာအင်္ဂလိပ်
* မြန်မာစာအဖွဲ့
* မြန်မာအမည်များ

 |
အသံချိုချိုသာသာရွတ်ရသော လေးချိုးကဗျာမျိုးဖြစ်သည်။ ရုပ်သေးပွဲများတွင် လက်စွဲတော်ရုပ်ခေါ် စာဆိုရုပ်ကို ကိုင်ရသော စာဆိုကိုင်သည် အလှူအကြောင်း၊ အလှူရှင်အကြောင်းတို့ကို ရုပ်သေးစင်လက်တန်းကိုကိုင်လျက် ဇဝနဉာဏ်ဖြင့် ချက်ချင်းဖွဲ့ဆိုလေ့ရှိသော ကဗျာမျိုးဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် လျင်မြန်သော ဇဝနဉာဏ်ကိုပင် လက်တန်းဉာဏ်ဟု ဆိုကြခြင်းဖြစ်သည်။

သံချိုစပ်နည်း
-------------

သံချိုစပ်နည်းမှာ လေးချိုးစပ်နည်း အတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ အချိုး
လေးချိုးပါသည်။ တတိယအချိုးတွင် ခွာထောက်ကာရန်ပါသည်။ ချီသံ ချသံအနေအထား၊ ကာရန်
အနေအထား အနည်းငယ်ကွဲသည်။ သို့ရာတွင် သံချိုသီဆိုပုံကို နားထောင်ကြည့်မှသာလျှင် သံချို၏သဘောကို
နားလည်နိုင်ပေမည်။ ကာရန်ယူပုံစနစ်မှာမူ လေးချိုး ကာရန်ယူပုံအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

သံချိုစာဆိုများ
---------------

မြန်မာစာပေလောကတွင် ထင်ရှားသော သံချိုစာဆိုမှာ မောင်းထောင် ဦးကျော်လှ ဖြစ်သည်။ ဦးကျော်လှအပြင် သာဝတ္ထိဦးကြီး၊ အလုံမြို့ ကင်းစမ်းရွာက ဦးမြတ်ဝင်း၊ ကျောက္ကာရွာက ဦးကျော်၊ ချောင်းဦး ဆယ်ရွာက ဉာဏ်ကျယ် အမည်ခံ ဦးကြူ၊ မင်းစာဝန်နှင့် ဦးပျော်ဘွယ် စသည်တို့ ထင်ရှားကြသည်။ ဦးဉာဏ်ကျယ်နှင့် ဦးကျော်လှတို့သည် သံချိုစာဆိုပြိုင်ဖက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၃ဝ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ခေတ်စမ်းစာပေ ပေါ်ထွန်းသော ခေတ်တွင် ကဗျာစာဆို ဆရာဇော်ဂျီသည်
သံချိုအများအပြား ရေးသားဖွဲ့ဆိုခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မိုးမခ မီဒီယာ စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့မွ ထုတ်ဝေသော ကဗျာဆရာ တင်မိုး၏ မြန်မာကဗျာဖွဲ့နည်း၊(၂၀၁၁၊ ဩဂုတ်)

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
မြန်မာဘာသာစကား |
| --- |
| ပြောင်းလဲပုံအဆင့်များ | 
* ရှေးဟောင်း
* ခေတ်လယ်
* ခေတ်ပေါ်

 |
| ဒေသိယစကား | 
* ရခိုင်ဘာသာစကား (ရမ်းဗြဲ၊ သံတွဲ)
* အင်းသား
* မြိတ်
* ထားဝယ်
* ယော

 |
| သဒ္ဒါနှင့်ဝေါဟာရ | 
* **ဝါစဿရဗေဒ**
* မျိုးပြပစ္စည်းများ
	+ အတိုင်းအတာယူနစ်များ
* ကိန်းဂဏန်းများ
* ကင်းစီး
* နာမ်စားများ
	+ ဆွေမျိုးတော်စပ်ပုံ
* ကြိယာများ
* ဝိဘတ်များ

 |
| စာပေ | 
* သင်ပုန်းကြီး
* ရာဇဝင်ကျမ်းများ
* ဓမ္မသတ်

|  |  |
| --- | --- |
| စာပေပုံစံများ | 
* ခေတ်စမ်းစာပေ
* မေတ္တာစာ
* ပေစာ
* ပြဇာတ်
* မှာတမ်း

 |
| ကဗျာပုံစံများ | 
* ကလေးချော့ကဗျာ
* ခွန်းထောက်
* တမ်းချင်း
* တောလား
* တေးထပ်
* တျာချင်း
* တြိချိုး
* ဒုံးချင်း
* ဒွေးချိုး
* ဗုံကြီးသံ
* ဘောလယ်
* ရတု
* ရကန်
* ဝဲရိုက်ဝဲသွင်း
* ရဲတင်း
* လေးချိုး
* အလင်္ကာ
* လင်္ကာ
	+ လေးလုံးစပ်လင်္ကာ
* လွမ်းချင်း
* သဖြန်
* သာချင်း
* ကာချင်း
* သံချပ်
* သံချို
* သံပိုင်း
* သံပေါက်
* ဟန်ချင်း
* အန်ချင်း
* အိုင်ချင်း
* တုံးချင်း
* အဲချင်း
* သီချင်း
* ပျို့
* ပတ်ပျိုး
* ယိုးဒယား
* ကြိုး
* ဘွဲ့
* နတ်သံ
* လူးတား
* မော်ကွန်း
* တောလား

 |

 |
| စာအရေးအသားစနစ် | 

|  |
| --- |
| 
* အက္ခရာ
* မျက်မမြင်စာ

 |
| ရောမမှုပြုခြင်း | 
* မြန်မာစာကော်မရှင် အသံဖလှယ်မှုစနစ်
* ALA-LC ရောမမှုပြုခြင်း
* BGN/PCGN ရောမမှုပြုခြင်း

 |

 |
| အခြားအကြောင်းအရာများ | 
* မြန်မာအင်္ဂလိပ်
* မြန်မာစာအဖွဲ့
* မြန်မာအမည်များ

 |
သံခို၊ ရှင် (မြန်မာ ၉၆ဝ ဖွား)
-----------------------------

စာပေအမြောက်အမြား 
မရေးခဲ့သော်လည်း ရေးသမျှနှင့်ပင် ပထမတန်းစားရတုဆရာဟု 
စာရင်းဝင်ဂုဏ်ပြုအပ်သော တောင်ငူခေတ်စာဆိုတော် 
ရှင်သံခိုသည် လှော်ကား ၃ဝဝဝမှူး၏ မြေးဖြစ်၍ 
မင်းဇေယျရန္တမိတ်၏တူတော်ပြီးလျှင် ရတုဘုရင် 
နတ်သျှင်နောင်ထံ၌ ခစားသောအမတ်လည်း ဖြစ်၏။ သက္ကရာဇ် 
၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင်တောင်ငူမြို့၌ဖွားမြင်သည်။ အသက် ၁၂နှစ် 
သား အရွယ်ကပင်စတင်၍ကဗျာလင်္ကာစပ်ဆိုခဲ့သူဖြစ်လေသည်။

‌တောင်ငူကို အနောက်ဘက်လွန်မင်းတရားကြီး 
အလိုတော်ပြည့်၍ အင်းဝသို့ပြန်တော်မူရာ ရှင်သံခို 
ပါသွားလေသည်။ အင်းဝရောက်လျှင်မင်းတရားကြီးထံပါးတွင် 
လက်ဆောင်ယူမှူးအဖြစ်အမှုတော်ထမ်း ရွက်ရ၏။
ထိုသို့အမှုတော်ထမ်းရွက်စဉ် အနောက်ဘက်လွန်
မင်းတရားကြီး၏ သားတော်မင်းရဲဒိဗ္ဗကို ဖွဲ့ဆိုသော 
ဧချင်းတစ်စောင် ရေးသားခဲ့သေးသည်။ ထိုအခါက 
ရှင်သံခိုသည်အသက် ၁၆ နှစ်၂ဝ တွင်းလောက်ပင်ရှိဦး 
မည်ဟုခန့်မှန်းရ၏။ သို့ရာတွင်ဧချင်းဟောင်း ၁၂ 
စောင်တွင်အကောင်းဆုံးဧချင်းဟု ပညာရှိတို့ခြီးကျူး 
ခေါ်ဆိုထိုက်သောယင်းမင်းရဲဒိဗ္ဗဧချင်းကိုအရွယ်နှင့်မလိုက်အောင်
ဖွဲ့ဆိုနိုင်ခဲ့လေသည်။ ထိုဧချင်းတွင်ဘိုးတော်ဘေးတော်များပြုစုခဲ့
သောမဟာကုသိုလ်တော်များကို ထည့်သွင်းဖွဲ့ဆိုထားရာ 
ရှေးဧချင်းများထက်စုံလင်၍ ဖွဲ့ပုံဆန်း သည်ဟုဆိုရပေသည်။

ရှင်သံခိုသည် ကဗျာလင်္ကာစပ်ဆိုရာ၌ ဆရာ 
နတ်သျှင်နောင်၊ ဦးရီးမင်းဇေယျရန္တမိတ်၊ အဖိုးလှော်ကား 
၃ဝဝဝ မှူးတို့၏ဉာဏ်ရည်ကိုလိုက်နိုင်သည်ဖြစ်၏။ 
ကျေးစေရတုများ၌နတ်သျှင်နောင်၏လေသံကို 
အတုယူ၍ ဘုရားတိုင်၌ မင်းနဝဒေးကြီး၏ အာဘော်ကို 
အရယူနိုင်၏၊ ထိုကြောင့်ရှင်သံခို၏ရတုများသည် 
ဆန်ကာချထားသကဲ့သို့အသန့်ချည်းဖြစ်တော့သည်။ 

သို့ရာတွင်ရတုဖွဲ့ဆိုရာ၌နတ်သျှင်နောင်ကဲ့သို့ မေတ္တာဘက်ကို 
ဦးစားပေး၍မရေးဘဲ အလွမ်းဘက်ကိုအားသန်စွာ 
ရေးသားလေသည်။ ရှင်သံခိုသည် ရတနာပြောင်မွန် 
ဆင်တော်ဘွဲ့မော်ကွန်းတစ်စောင်နှင့်
နေနတ်ကသည်*အစချီသောရတုပေါင်း ၁ဝစုံကိုလည်းရေးသား*
သွား၏။ *သာလွတ်ထွတ်တင်*ချီရတုကိုရေးသားဆက်သွင်းရာ 
စောင်းပါးရိပ်ခြေအပြစ်အနာပါနေသဖြင့် 
အနောက်ဘက်လွန်မင်းတရားကြီး မျက်မာန်တော်ရှကာ 
ကွပ်မျက်မည်အပြုတွင် ပြည်ငထင်ငယ် တောင်းပန် 
လျှောက်ထားသဖြင့်အသက်ချမ်းသာရာရခဲ့လေသည်။

  

ကျည်းကဆက်သည်-ချီ ကျေးစေရတုရေးသူ ရှင်သံခိုမှာ စာဆိုတော်၊ မင်းဇေယျရန္တမိတ်နှမမှ သက္ကရာဇ် ၉၆၀-ပြည့်နှစ် တောင်ငူမြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ အဖိုးဖြစ်သူ လှော်ကားသုံးထောင်မှူး၊ ဦးရီးဖြစ်သူ ကောင်းစစ်ဒိုင်းစုမှူး ဇေယျရန္တမိတ် တို့ ထံမှ ကဗျာလင်္ကာစာပေပညာကို သင်ကြားတတ်မြောက်လာသူဖြစ်၍ ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် စာဆိုမှု၌ အထူးဝါသနာ ထုံလာသူဖြစ်သည်။
နတ်သျှင်နောင်မင်းသား အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်သောအခါ ရှင်သံခိုကို နန်တော်တွင်းခေါ်ယူချီးမြှင့်ထားလေသည်။ အနောက်ဘက်လွန် မင်းတရားကြီး တောင်ငူကို အလိုတော်ပြည့်သောအခါ အင်းဝသို့ခေါ်ဆောင်သွားသော စာဆိုရှင်တို့အနက် ရှင်သံခိုလည်း တဦးအပါအဝင်ဖြစ်လေသည်။
အင်းဝသို့ ရောက်သောအခါ မင်းတရားကြီး ချီးမြှင့်ခြင်းကို တဖန်ခံစားရပြန်ရာ လက်ဆောင်ယူမှူးအဖြစ်ဖြင့် ထမ်းရွက်ရသောကြောင့် လက်ဆောင်ယူမှူး ရှင်သံခိုဟု ကျော်ကြားသည်။ ရှင်သံခိုသည် မင်းရဲဒိဗ္ဗ ဧချင်း၊ ရတနာပြောင် ဆင်တော် မော်ကွန်းနှင့် ရတုအများကိုလည်း ရေးသားခဲ့သူဖြစ်သတည်း။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)
2. ↑  မြန်မာကဗျားရွေးချယ်ချက်နှင့် ရတုရွေးချယ်ချက် H 594\_ A (ဟံသာဝတီ)
|  |
| --- |
| **သမိုင်းမတင်မီခေတ်** |
|  | **သံခေတ်** |  |
|   ကြေးဝါခေတ်နှောင်း |   |
|   ​ကြေးဝါခေတ်လယ် |
|   ကြေးဝါခေတ်ဦး |
| **ကြေးဝါခေတ်** |
|     ကြေးနီခေတ် |   |   |
|   ကျောက်ခေတ်သစ် |  |
| ကျောက်ခေတ်လယ် |
|  |     ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်နှောင်း |   |
|     ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်လယ် |
|     ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်ဦး |
|   ကျောက်ခေတ်ဟောင်း |
| **ကျောက်ခေတ်** |

**သံခေတ်**သည် အကြမ်းအားဖြင့် လူ့အသုံးအဆောင် ပစ္စည်းများနှင့် လက်နက်ကိရိယာများကို သံဖြင့် ပြုလုပ် သုံးစွဲခဲ့သည့် အချိန်ကာလမှ အစပြုခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ သမိုင်းအရမူ သံခေတ်သည် ခေတ်ကြီး သုံးခေတ် (ကျောက်ခေတ်၊ ကြေးခေတ်၊ သံခေတ်) တွင် နောက်ဆုံး ခေတ်ဖြစ်သည်။ ဤခေတ်၏ အစပြုရာ အချိန်ကာလမှာမူ ပထဝီဝင် အနေအထားအရ ကွာခြားမှုများ ရှိသည်။ သံခေတ်၏ အဆုံးသတ် နေ့ရက်များကိုမူ တိကျသေချာစွာ ဖော်ပြနိုင်ခြင်း မရှိကြချေ။

အစပြုခြင်း
----------

ယေဘုယျအားဖြင့်မူ သံခေတ်သည် ဘီစီ ၂၁ ရာစုတွင် ကမ္ဘာ့အရှေ့ခြမ်း ၊ ပါရှား ၊ အိန္ဒိယနှင့် ဂရိတို့တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ဥရောပတွင်မူ ထိုထက်ပို၍ နောက်ကျခဲ့ပြီး ဥရောပ အလယ်ပိုင်းတွင် ဘီစီ ၈ ရာစုနှင့် ဥရောပ မြောက်ပိုင်းတွင် ဘီစီ ၆ ရာစုမှ စတင်ခဲ့သည်။ အာဖရိကတွင် ဘီစီ ၁၂၀ဝ ၌ သံရည်ကြိုပစ္စည်းများ သုံးစွဲခဲ့မှုအရ သံခေတ် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။

ကြေးခေတ်မှ သံခေတ်သို့ အကူးအပြောင်း
----------------------------------

လူတို့သည် ကြေးကို ဦးစွာ လက်နက်ကိရိယာများ ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အကြောင်းမှာ ကြေးသည် သံထက် အရည်ပျော်မှတ် နိမ့်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သံခေတ်သည် အပူချိန်မြင့်မြင့်တွင် အရည်ကြိုသည့် နည်းပညာများ ထွန်းကားလာပြီးနောက်မှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ကြေးခေတ်မှ သံခေတ်သို့ အကူးအပြောင်းသည် ပထဝီဝင် အနေအထားများအရ ခြားနားမှုများ ရှိနိုင်သော်လည်း ဘီစီ (၁၈၀ဝ) ခန့် ဖြစ်မည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။

မြန်မာနိုင်ငံသံခေတ်
-------------------

လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင် နှင့် သုံးထောင် ကြား ကာလသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် သံခေတ်ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  
မြန်မာသံခေတ် ယဉ်ကျေးမှု လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာရုပ်ကြွင်းများ တွေ့ရှိမှုနှင့်ပတ်သက်၍ တူးဖော်သုတေသနပြုခဲ့သည့်နေရာအား အမှတ်အသားကျောက်တိုင် စိုက်ထူမည် (in Myanmar)။ *Eleven News*။ Eleven Media Group Co. Ltd. (31 DECEMBER 2019)။  31 May 2023 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**ဝမ်းပြည့်ဆရာဖိုး**(၁၂+ - ၁၂၇၃) သည် စာပေပရိယတ္တိနှံ့စပ်သည့် ဇာတ်စာဆိုတော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

ဘဝ
--

ဆရာဖိုးကို မြင်းမူမြို့အပိုင် ဝမ်းပြည့်ရွာ၌ ဦးရော - ဒေါ်ငြိမ်းတို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဆရာဖိုးသည် စာပေပရိယတ္တိ နှံ့စပ်၏။ ကဗျာဉာဏ် ထက်သန်၏။ ဇနီးမှာ ရွှေယင်းမာရွာမှ မပေါဖြစ်ပြီး မအေးစိန်ဟူသည့် သမီးတစ်ဦး ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဇနီးဖြစ်သူ မယင်းမာ ကွယ်လွန်သည့်အခါ ရွှေယင်းမာရွာသူ မသွင်နှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့ပြီး မမယ်ဆိုသည့် သမီးတစ်ဦး ဖွားမြင်ခဲ့သည်။

ကွယ်လွန်ခြင်း
-------------

ဆရာသည် ဦးဘိုးစိန်ဇာတ်အဖွဲ့တွင် လိုက်ပါ၍ ဇာတ်ထုပ်များ ရေးသားနေခဲ့ရာ ၁၂၇၃ ခုနှစ်တွင် ကျုံမငေးမြို့ တစ်ဖက်ကမ်း ကျွန်းပြာသာဒ်ရွာတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

ဇာတ်ထုပ်များ ရေးသားခြင်း
------------------------

ဆရာကြီးသည် အောက်ပါဇာတ်ထုပ်များကို ရေးသားခဲ့သည်။

၁။ အမယ်ကြီးဇာတ်၊ 

၂။ ကိုးသန်းရှင်၊

၃။ စက်ဖြတ်သေတ္တာဖွင့်၊ 

၄။ ဆဒ္ဒန်ဆင်မင်း၊

၅။ ဟတ္တိပါလဇာတ်(၁၂၆၁)၊

၆။ စက်ဖြတ်သေတ္တာဖွင့်၊

၇။ အသမုခိဇာတ် (၁၂၆၄)၊

၈။ ကိန္နရာကြီးဇာတ်(၁၂၆၁)

၉။ ကြောင်ဖြူဇာတ် (၁၂၆၄)၊

၁၀။ ရာဇတမာန်ဇာတ် (၁၂၆၂)၊

၁၁။ စန္ဒကျီးဖြူဇာတ် (၁၂၆၅)၊

၁၂။ ဒါသိမနှင့်ကောသလ၊

၁၃။ နာဂသူဇာဇာတ် (၁၂၆၂)၊

၁၄။ မောင်ဇန် (၁၂၆၅)၊

၁၅။ သီတာရာမ၊

၁၆။ ကုသဇာတ်၊

၁၇။ ရတ္တမယ်ကိန္နရာကြီး (၁၂၆၁)၊

၁၈။ ကိန္နရာသက်ပြောင်း (၁၂၆၅)၊

၁၉။ သီဟဗာဟုဇာတ်၊

၂၀။ စမ္ပေယျဇာတ်၊

၂၁။ ပေါရိသာဒဇာတ်၊

၂၂။ သောရေယျဇာတ်၊

၂၃။ ရှင်ကစ္စည်းဇာတ်၊

၂၄။ ကျန်စစ်သားဇာတ်၊

၂၅။ ဝါးဖြူဇာတ် (၁၂၅၄)၊

၂၆။ ဝေဘူလထေရ်ပျံ (၁၂၆၃)၊

၂၇။ ငပြည့်အောင်စွာဇာတ်၊

၂၈။ ကလျာဏီသိမ်ဇာတ်၊

၂၉။ သူရရူပဇာတ်၊

၃၀။ စောရဇာတ် (၁၂၆၂)၊

၃၁။ ဝံသာကီဇာတ်၊

၃၂။ သုမဏဇာတ်၊

၃၃။ အိုစာမင်းခေါင်ဇာတ် (၁၂၆၂)၊

၃၄။ မောင်ကြီးဇာတ် (၁၂၆၆)၊

၃၅။ ဝိဋဋူပဇာတ်၊

၃၆။ ဖိုးတူဇာတ် (၁၂၆၆)၊

၃၇။ မောင်ပုည၊

၃၈။ တံငါလိမ်၊

၃၉။ မောင်မစ္စက၊

၄၀။ ဣသိသိင်္ဂ၊

၄၁။ ဖဝေး၊

၄၂။ သမ္ဘူလ၊

၄၃။ ငမိုးရိပ်၊

၄၄။ မောင်တင့်တယ် (၁၂၆၉)၊

၄၅။ သုတကုဏ (၁၂၆၈)၊

၄၆။ စကြဝတေး၊

၄၇။ ထိလပ်ပိုးအူ၊

၄၈။ နှင်းအေးဖိုးချိန်မယ်စိန်၊

၄၉။ ဖိုးချိန်မယ်စိန်၊

၅၀။ ပဒမြားသမင်၊

၅၁။ ရွှေလေးပင်၊

၅၂။ ပဋိက္ခရား၊

၅၃။ မောင်ဥဖွား၊

၅၄။ ဈာန်ပျံ၊

၅၅။ သုံးပန်လှ၊

၅၆။ ဥမ္မာဒန္တီ၊

၅၇။ ပဋာစာရီ၊

၅၈။ ဥပကဆာဝါ၊

၅၉။ ဇမ္ဗူသီတာ၊ 

၆၀။ နှင်းနွယ်သာဂရ၊

၆၁။ ကုက္ကုစ္စပုဏ္ဏား၊

၆၂။ ကောလိယ၊

၆၃။ ဒွေးလှပြန်၊

၆၄။ နန္ဒိယ၊

၆၅။ ကာလီဒါသ၊

၆၆။ ဗျတ္တပန်းဆက်၊

၆၇။ နန္ဒရွှေမှုန်၊

၆၈။ ငါးပါဒ၊

၆၉။ ချင်းရွှေဖန်၊

၇၀။ ပါသာဒ၊

၇၁။ ကာကလ္လိယဇာတ်၊

၇၂။ မြနန်း - ဒါရူ၊

၇၃။ ဝိသယှ၊

၇၄။ မစိန်ရွေး၊

၇၅။ အောင်ဖြူ၊

၇၆။ ရေချမ်း၊

၇၇။ ဓမ္မသိဒ္ဓိ၊

  

၇၈။ နှင်းနွယ်မိုးမြ၊

၇၉။ သမ္မေယျဇာတ်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  လှသမိန် (၁၉၆၁)။ *ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်: ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက်။
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၂)သုတ် ရှိပါသည်။

အပြစ်ကို အပြစ်အတိုင်းမမြင်သူ၊ အပြစ်ကိုဝန်ခံ၍ တောင်းပန်သည်ကို လက်မခံ သူတို့သည် "ဗလ" ဖြစ်၍ အပြစ်ကို အပြစ်အတိုင်းမြင်သူ၊ အပြစ်ကို ဝန်ခံ၍ တောင်းပန်သည်ကို လက်ခံသူတို့သည် "ပညာရှိ" ဖြစ်ကြောင်း ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

ဆက်လက်၍ သိကြားမင်းကလည်း သုဓမ္မာနတ်သဘင်၌ "ဒေါသအလိုသို့ မလိုက်သင့်ပုံ၊ မိတ်မပျက်သင့်ပုံ၊ မကဲ့ရဲ့ထိုက်သူကို မကဲ့ရဲ့ သင့်ပုံ၊ ဂုံးတိုက်သောစကားကို မပြောသင့်ပုံ၊ ကောဓသည် ယုတ်ညံ့သူကို တောင်ကြီးကဲ့သို့ ကြိတ်ချေနှိပ်စက်သည်" ဟု ဟောဖူးကြောင်း ဘုရားရှင်က မိန့်ကြားတော်မူသည်။

---

အပြစ်ကို အပြစ်အတိုင်း မမြင်သူ၊ အပြစ်ကို အပြစ်အတိုင်း မြင်သော်လည်း မကုစားသူ၊ အပြစ်ကို အပြစ်အတိုင်းဝန်ခံ၍ တောင်းပန်ပြောဆိုမှုကို လက်မခံသူတို့သည် "ဗာလ" ဖြစ်၍၊ အပြစ်ကို အပြစ်အတိုင်းမြင်သူ၊ အပြစ်ကို အပြစ်အတိုင်းမြင်၍ ကုစားသူ၊ အပြစ်ကိုအပြစ်အတိုင်းဝန်ခံ၍ တောင်းပန်ပြောဆိုသည်ကို လက်ခံသူတို့သည် "ပညာရှိ" သူဖြစ်ကြောင်း ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၁၊၂၄၁။ သံ၊မြန်၊၁၊၂၂၄။ သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၂၄-၅။ သံ၊ဋီ၊၁၊၃၄၄။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၁၁-သက္ကသံယုတ္တ၊ ၃-တတိယဝဂ္ဂ၊ စတုတ္ထသုတ်။
2. ↑  -အံ၊၁၊၁၀၁။ အံ၊မြန်၊၁၊၁၁၉-၁၂၀။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၇၁။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ တိကနိပါတ၊ ပဌမပဏ္ဏာသက၊ ၁-ဗာလဝဂ္ဂ၊ စတုတ္ထသုတ်။
3. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**