recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ကာဂျီရို ယာမာမိုတို** (山本 嘉次郎, *ယာမာမိုတို ကာဂျီရို*?, ၁၉၀၂ မတ် ၁၅ – ၁၉၇၄ စက်တင်ဘာ ၂၁) သည် ဂျပန်လူမျိုး ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဇာတ်ညွှန်းဆရာ၊ သရုပ်ဆောင်မင်းသားလည်း ဖြစ်သူဖြစ်သည်။ သူ၏ စစ်ကားများ၊ ဟာသရုပ်ရှင်များဖြင့် လူသိများသည်။ အကီရာ ကူရိုဆာဝါ၏ ရှေ့ဆောင်လမ်းပြ ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။

ငယ်ဘဝ
-----

တိုကျိုမြို့တွင် မွေးဖွားသော ယာမာမိုတိုသည် ကေအို တက္ကသိုလ်တွင် တက်ရောက်ပညာသင်ယူစဉ်ကပင် ရုပ်ရှင် ရသခံစားမှုအဖွဲလေးတစ်ခု တည်ထောင်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၁ တွင် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်စဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏ အိမ်က သဘောမတူ အမျက်ထွက်၍ သားအဖြစ်မှ စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်

အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းဘဝ
---------------------

စင်တင်သရုပ်ဆောင်လုပ်ကိုင်ရာမှ နစ်ကတ်ဆုထံတွင် လက်ထောက်ဒါရိုက်တာအဖြစ် ဝင်လုပ်သည်။ ၁၉၂၄ တွင် ဒါရိုက်တာစဖြစ်သည်။ နစ်ကတ်ဆုတွင် လုပ်နေစဉ်ပင် P.C.Lက ဆွဲဆောင်၍ ၁၉၃၄ တွင် ပြောင်းလာခဲ့သည်။ P.C.Lတွင် ဟာသကားများရိုက်ကူးပြီး နာမည်တစ်လုံးတည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည် P. C. Lသည် တိုဟိုကုမ္ပဏီဖြစ်လာပြီးနောက် ယာမာမိုတိုသည် ပဲ့ကိုင်ဖြစ်လာသည်။

ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် သူသည် ရုပ်ရှင်များဆက်လက်ရိုက်ကူးခဲ့သော်လည်း ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ရေဒီယို ဘက်တွင် အလုပ်ပိုလုပ်ခဲ့သည်။

အမွေခံသူများ
------------

သူ့အား အကီရာ ကူရိုဆာဝါ၏ ရှေ့ဆောင်လမ်းပြအဖြစ် လူသိများသည်။ သူ၏ ရုပ်ရှင် ၁၇ကားတွင် ကူရိုဆာဝါက လက်ထောက်အဖြစ် ကူညီခဲ့ဖူးသည်။ သူသည် တိုရှီရို မီဖူနီ၏ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းဘဝအပေါ်တွင်လည်း များစွာ ကျေးဇူးပြုခဲ့၏။

ဖန်တီးသမျှမှ အချို့လက်ရာများ
----------------------------

*အီနိုကင် နို ကွန်ဒို အီဆာမီ"အတွက် ကြော်ငြာ*
### ဒါရိုက်တာအဖြစ်

* *အီနိုကင် နို ကွန်ဒို အီဆာမီ" (エノケンの近藤勇) (၁၉၃၅)*
* *အီနိုကင် နို ချာက္ကီရိ ကင်တာ" (エノケンのちゃっきり金太) (၁၉၃၇)*
* *ဆုဇူရီကာတာ ကျိုရှစ်ဆု* (綴方教室) (၁၉၃၈)
* *အူမာ* (馬) (၁၉၄၁)
* *ဟာဝေ မာရီ အိုကီ ကိုင်စံ* (ハワイ・マレー沖海戦) (၁၉၄၂)
* *ကေတို ဟူရာဘူဆာ ဆန်တို-တိုင်* (加藤隼戦闘隊) (၁၉၄၄)
* *တိုကျိုမှာ အားလပ်ရက်တစ်ရက်* (東京の休日 *Tōkyō no kyūjitsu*) (၁၉၅၈)

### ဇာတ်ညွှန်း

* *မနက်ဖြန်များကို ဖန်တီးသူများ* (明日を作る人々, Asu o tsukuru hitobito) (၁၉၄၆)

အကိုးအကား
---------

1. 1 2 3  Yamane Sadao (1997)။ "Yamamoto Kajirō"။ *Nihon eiga jinmei jiten: Kantoku hen* (Japaneseဘာသာစကားဖြင့်)။ Tokyo: Kinema Junpō။ pp. 867–870။CS1 maint: အသိအမှတ်မပြုသော ဘာသာစကား (link)
2. 1 2 3  Yamamoto Kajirō (in Japanese)။ *Nihon jinmei daijiten + Plus*။ Kōdansha။  15 January 2011 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Prince၊ Stephen (1999)။ *The Warrior's Camera: The Cinema of Akira Kurosawa*။ Princeton, NJ: Princeton University Press။ p. 33။ ISBN 978-0-691-01046-5။
**ရွှေတချောင်းမြောင်း**သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးမြို့တွင်တည်ရှိ၍ မန္တလေးမြို့အနောက်ခြမ်းပိုင်း၌ မြောက်မှတောင်သို့ စီးဆင်းသောမ​ြောင်းဖြစ်သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

ကုန်းဘောင်ခေတ်၊ ဘိုးတော်ဘုရား နန်းတက်စကာလ ၁၇၈၂-ခုနှစ်တွင် အရှေ့ဝင်းတော်မှူး ဦးရောက်ကြီးအား ကြီးကြပ်တူးဖော်စေခဲ့သည်။ မြောက်ဘက် မတ္တရာမြစ်မှအဖျားခံကာ ရွှေလောင်းချောင်းဖြင့်စတင် စီးဆင်းသည်။ မတ္တရာအနီး ဆည်တော်ကြီးချောင်းမှ တက်သေးအင်းအထိ တာ (၂၇၀ဝ) ကျော် ရှည်လျားပြီး ယခင်က *နှဲကုပ်သိုမြောင်း*ဟုခေါ်သည်။ သာယာဝတီမင်းလက်ထက် တိမ်ကောသဖြင့် ၁၈၄၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်၌ အမိန့်တော်အရ ဝန်ကြီးသတိုးမင်းရဲရာဇာနှင့် လက်ဝဲမင်းကျော်သီဟတို့ ပြန်လည် တူးဖော်ခဲ့သည်။ 

မန္တလေး နေပြည်တော်တည်ပြီးနောက် မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ကျောက်တော်ကြီးဘုရားထုဆစ်ရန် စကျင်တောင်မှ ကျောက်လုံးတော်ကြီးကို ရွှေတချောင်းမြောင်း အသုံးပြု၍ မန္တလေးသို့ သယ်ဆောင်သည်။ မန္တလေးမြို့တည်ရာတွင် ဈေးချိုတော်ကို ရွှေတချောင်းမြောင်းပေါ်၌ လျာထားတည်ဆောက်ခဲ့၏ဟု ဆိုသည်။ သီပေါမင်းလက်ထက် တောင်ပြုန်းပွဲအတွင်း ရာဇဝတ်မှုများကို ပွဲတွင်းအပြီးစီရင်၍ သေဒဏ်ထိုက်သူများကို ရွှေတချောင်းတလျောက် ကားစင်တင်၍ထားသည်ဟု ဆိုသည်။

အသုံးပြုပုံ
-----------

ရှေးယခင်က ရွှေတချောင်းမြောင်းသည် စိုက်ပျိုးရေအဖြစ်လည်းကောင်း မတ္တရာမြို့မှ ကောက်ပဲသီးနှံများ သယ်ယူပို့ဆောင်ရာတွင် ရေလမ်းအဖြစ်လည်းကောင်း အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ ကုန်စည်စီးဆင်းမှု လွယ်ကူချောမွေ့စေရန် ဈေးချိုကို မြောင်းနံဘေး၌ ကပ်လျှက်တည်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အိမ်တော်ရာ ဆင်တံတားမှ ဆင်ကြီးနှစ်ကောင်ရုပ်တုများရှိရာ ရွှေတချောင်းရေဆိပ်သည် အစည်ကားဆုံးဟုဆိုသည်။ ရှေးယခင်ကာလတွင် ထိုလှေဆိပ်၌ လှေများဆိုက်ကပ်ကာ ရေချိုးသူများဖြင့် သက်ဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည့် မြောင်း(ချောင်း) တစ်ခုလည်းဖြစ်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2  ဓာတ်ရထားနှင့်ဆိုက်ကား (ဆူးငှက်)
**ဆိုက်ဘေးရီးယား ကတိုးကောင်** (Siberian Musk Deer) ကို အာရှတိုက်အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ တောင်ပေါ်တောအုပ်များတွင်တွေ့ရသော ကတိုးကောင်တစ်မျိုး ဖြစ်လေသည်။ သိပ္ပံအမည်မှာ မော့စ်ချက်စ် မော်ချီဖားရက်စ် ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ကို ဆိုက်ဘေးရီးယား တောင်ပိုင်းရှိ အဖျားချွန်သောအရွက်များရှိသည့်အပင်များပေါက်သောတောအုပ်များတွင် တွေ့ရလေသည်။ သို့သော်လည်း ယင်းတို့ကို မွန်ဂိုလီးယား၊ အတွင်းမွန်ဂိုလီးယား၊ မန်ချူးရီးယား (တရုတ်ပြည်အရှေ့မြောက်ပိုင်း) နှင့် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်တို့၏ အစိတ်အပိုင်းတချို့တွင်လည်း တွေ့ရလေသည်။ ညအချိန်တွင်သာ အများဆုံးကျက်စားတတ်လေသည်။ ရာသီအလိုက် ခရီးတိုများ ရွှေ့ပြောင်း ကျက်စားတတ်သည်။ မီတာ၂၆၀ဝအထက် မြင့်သောအရပ်တွင်သာ ကျက်စားသည်။ အရွယ်ရောက်ပြီးသော ကတိုးကောင်များသည် သေးငယ်ပြီး ကိုယ်အလေးချိန်သည် ၇ မှ ၁၇ ကီလိုဂရမ်သာ လေးလေသည်။ 

ဆိုက်ဘေးရီးယားကတိုးကောင်ကို အိုင်ယူစီအန်က မျိုးပြုန်းတီးနိုင်သည့်မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားလေသည်။ ယင်းတို့ ၏ ကတိုးကျိတ်ကိုအလိုရှိမှုကြောင့် အမဲလိုက်ခံကြရသည်။ ကတိုးသည် တစ်ကီလိုဂရမ်လျှင် ဒေါ်လာ ၄၅၀ဝ၀ တန်လေ သည်။ အရွယ်ရောက်ပြီးသောအဖိုတစ်ကောင်ထံမှ ကတိုးဂရမ် ဆယ်ဂဏန်း အနည်းငယ်ကိုသာ စစ်ထုတ်ရယူနိုင်လေ သည်။ ကတိုးကောင်ကို မသတ်ဘဲလျက် ကတိုးကျိတ်ကို ဖယ်ရှားယူနိုင်ခြေ ရှိလေသည်။ သို့သော်လည်း မည်သူမှ ဤကဲ့သို့ မလုပ်ဆောင်ကြချေ။ 

ဆာခါလင်ကျွန်းတွင် မျိုးစိတ်ခွဲတစ်မျိုး ကျက်စားလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Nyambayar, B. (2008). "Moschus moschiferus". *IUCN Red List of Threatened Species* **2008**. IUCN. old-form url Database entry includes a brief justification of why this species is of vulnerable.
2. ↑  Huffman, Brent. "Species profile: Moschus moschiferus, Siberian musk deer". www.UltimateUngulate.com. Archived from the original on 2010-02-17. Retrieved 2010-02-17.
Penrose stairs
**ပဲန်းရို့စ် လှေကား** (အင်္ဂလိပ်: Penrose stairs or Penrose steps) ကို **မဖြစ်နိုင်သော လှေကား** အဖြစ် အမည်တစ်မျိုးဖြင့် ခေါ်ဝေါ်နိုင်ကာ လိုင်ယန်နယ်လ် ပဲန်းရို့စ်နှင့် သားဖြစ်သူ ရော်ဂျာ ပဲန်းရို့စ်တို့က ဖန်တီးခဲ့သည်။ ပဲန်းရို့စ် တြိဂံ၏ မူကွဲတစ်ခုဖြစ်ကာ နှစ်ဖက်မြင် သဘောတရားဖြင့် ရေးဆွဲထားသည့် လှေကားအုံတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်း၌ လှေကားလေးခုပါဝင်ရာ လှေကားမှ တက် (သို့) ဆင်း ရာတွင် လှေကား အချင်းချင်း (၉၀) ဒီဂရီစီ ချိတ်ဆက်လျက် ရှိပြီး အဆက်မပြတ်သွားနိုင်သော ပတ်လမ်းပုံစံဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ လူတစ်ဦးသည် ယင်းလှေကားမှ သွားလာလျှင် ထာဝရကြာမြင့်နိုင်၍ တက်သာတက်သွားသော်လည်း အမြင့်တစ်နေရာသို့လည်း ရောက်ရှိခြင်း မရှိနိုင်ပေက သုံးဖက်မြင် ယူးကလစ်ဒီယန် ဂျီဩမေထြီတွင် လုံးဝဖြစ်နိုင်မှု မရှိချေ။

၁၉၅၈ ဗြိတိသျှ စိတ်ပညာဂျာနယ်၌ ရော်ဂျာ ပဲန်းရို့စ်၏ *ပဲန်းရို့စ် တြိဂံ* ဟုခေါ်သော ဆောင်းပါးပေါ်တွင် အခြေခံကာ သားအဖနှစ်ဦးတို့က ၁၉၅၉တွင် နောက်ထပ်ရေးသားခဲ့သော ဆောင်းပါး၌ ဤ*အဆင်မပြတ် လှေကားအုံ* ကို ပထမဆုံး သရုပ်ဖော်ထားသည်။ အမ် စီ အက်ရှာက နောက်တစ်နှစ်တွင် ပဲန်းရို့စ် လှေကားပုံ ကို ရှာတွေ့ခဲ့၍ ၎င်း၏ နာမည်ကြီး ပုံနိပ်ပုံဖြစ်သော *Klimmen en dalen*(အတက် အဆင်း) ကို ၁၉၆၀ မတ်လ၌ ဖန်တီးရေးဆွဲခဲ့သည်။ ပဲန်းရို့စ်နှင့် အက်ရှာတို့နှစ်ဦးသည် ၎င်းတို့၏ လက်ရာများအကြောင်းကို ထိုနှစ်၌ပင် တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦးအသိပေးခဲ့ကြသည်။ အက်ရှာက ထို့နောက် ၁၉၆၁တွင် ဤအကြောင်းအရာကို ပိုမိုချဲ့ထွင်၍ *Waterval* - ရေတံခွန် (အမ် စီ အက်ရှာ) ကို ရေးဆွဲ ပုံနှိပ်ခဲ့သည်။ 

မူရင်းဆောင်းပါတွင် ပဲန်းရို့စ်သားအဖသည် ထိုရေးဆွဲထားသော အဆောက်အအုံ၏ အပိုင်းတစ်ပိုင်းချင်းစီသည် လှေကားတစ်ခုချင်းစီကို သရုပ်ဖော်ပြခြင်းအဖြစ် လက်ခံနိုင်ဖွယ်ရာရှိသည်၊ သို့သော် ဆက်သွယ်ထားမှုသဘောအရ ပုံကို တစ်ခုလုံးအနေဖြင့် ကြည့်လျှင် တစ်သမတ်တည်းမဟုတ်၊ အကြောင်းမှာ ညာရစ်ပုံစံဖြင့် ကြည့်ရှုပါက လှေကားများသည် ဆက်တိုက်ဆိုသလို ဆင်းသွားမည်ဖြစ်၏ ဟူ၍ မှတ်ချက်ပြုသည်။

ခေတ်ပေါ် ယဉ်ကျေးမှု ဖော်ပြချက်
------------------------------

ပဲန်းရို့ လှေကားသည် *Inception* ရုပ်ရှင်ကားတွင် နှစ်ကြိမ်တိုင်ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဤအမြင်လှည့်စားမှု၏ ဝိရောဓိသဘောဖြစ်နေမှုကို ရုပ်ရှင်အတွင်းက အိပ်မက်ကမ္ဘာ၌သာ လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ ရုပ်ရှင်၌ ဇာတ်လိုက်သည် ထွက်ပြေးရင်း လှေကားကို ဆင်းခဲ့သည်။ အရှိကမ္ဘာ၌ ဇာတ်လိုက်သည် ထွက်ပြေးမှု (အလိုက်ခံရမှု) ဖြစ်စဉ်တွင် အမြဲလိုလို လူဆိုး၏ ရှေ့တွင် ရှိနေသည်သင့်သည်။ သို့သော်လည်း ပဲန်းရို့စ် လှေကားအခန်း၌ ဇာတ်လိုက်မှာ နောက်ထပ်လှေကားကို ဆင်း၍ လူဆိုးကို အမီလိုက်နေကာ ဖမ်းမိသည်။

ကိုးကား
-------

### ကိုးကားအညွှန်းများ

1. 1 2  Penrose & Penrose 1958, pp. 31–33
2. ↑  Hallyn 2000, p. 172
3. ↑  Ernst 1992, p. 72
4. ↑  Harshbarger၊ Eric။ "The Never-Ending Stories: Inception's Penrose Staircase"၊ *Wired*၊ 2010-08-19။

### ယေဘုယျကိုးကား

* Deutsch, Diana (July 2010). "The Paradox of Pitch Circularity". *Acoustics Today* **6** (3): 8–14. doi:10.1121/1.3488670. Retrieved on March 16, 2011.
* Ernst၊ Bruno (1992)။ *The Eye Beguiled: Optical Illusions*။ Taschen။ ISBN 3-8228-9637-3။CS1 maint: ref=harv (link)
* Hallyn၊ Fernand (2000)။ *Metaphor and Analogy in the Sciences*။ Springer။ ISBN 978-0-7923-6560-0။ March 16, 2011 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။CS1 maint: ref=harv (link)
* IllusionWorks (1997)။ Impossible Staircase။ 13 July 2013 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  March 16, 2011 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
* "Impossible objects: A special type of visual illusion"  (1958). *British Journal of Psychology* **49**: 31–33. doi:10.1111/j.2044-8295.1958.tb00634.x. PMID 13536303.
အ.ထ.က(၆)ဗိုလ်တစ်ထောင်

**အခြေခံ ပညာ အထက်တန်း ကျောင်း အမှတ် (၆) ဗိုလ်တထောင်** (အ.ထ.က. (၆) ဗိုလ်တထောင်) ဆိုသည်မှာ ဗိုလ်တထောင်မြိုနယ် မြို့တော်ဟောင်း ရန်ကုန် (ရန်ကုန်တိုင်း) အတွင်းတွင်တည်ရှိသော အခြေခံပညာအထက်တန်း ကျောင်းဖြစ်သည်။ ယခင်အမည်ဟောင်းမှာ **စိန်ပေါလ်ကျောင်း** (St. Paul's English High School) ဖြစ်သည်။ အမျိုးသားကျောင်း ဖြစ် ပြီး အနောက်အရပ်တွင် ဗိုလ်အောင်ကျော်လမ်းနှင့် အရှေ့အရပ်တွင်သိမ်ဖြူလမ်းကြား၊ တောင်အရပ်တွင် အနော်ရထာလမ်းနှင့် မြောက်အရပ်တွင်ဗိုလ်ချူပ်အောင်ဆန်းလမ်းကြား တို့အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ 

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးဆာဘွဲ့ရသူ ဆာမောင်ခင်၊ မြန်မာ့ ပထမဆုံး ပါရဂူ ဥပဒေပညာရှင် ပါမောက္ခဒေါက်တာ ဘဟန်၊ နိုင်ငံတော်အဓိပတိ ဒေါက်တာဘမော်၊ ဆာဂျေအေမောင်ကြီး၊ မြန်မာ့ပထမဆုံး ကိုယ်ကာယအလှ ဖော်ထုတ်သူ ဒေါက်တာ ဝေါ်လတာ ချစ်ထွန်း၊ ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်စကြာ၊ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သူ ဂျပန်ခေတ် စစ်ပညာတော်သင် ဗိုလ်တင်မောင် (စာရေးဆရာ မြတ်ထန်)၊ အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို၊ ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ဆွေး‌နွေးရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သူ အိုင်စီအက်စ် ဦးတင်ထွဋ်၊ ပထမဆုံးသော မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ပညာမင်းကြီး စည်သူ ဦးကောင်း၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံး ပါမောက္ခချုပ်ဒေါက်တာ ထင်အောင်၊ နိုင်ငံတော် တရားသူကြီးချုပ်သတိုးမဟာသရေစည်သူ ဦးချန်ထွန်းအောင်၊ စာရေးဆရာ သုမောင်၊ မောင်ဝဏ္ဏ၊ မင်းသိင်္ခ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အသည်းအစားထိုးကုဆရာဝန်ကြီး ဒေါက်တာနော်မန်လှ၊ ရိုးမဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသိမ်းဝေ(ဆရ်ပန်)၊ ဓာတ်ပုံ ကျော်မိုးလွင်( RASU ).။ ဓာတ်ပုံ မိုးပိုင်စိုး ။ တေးရေး မောင်သစ်မင်း ။ အဆိုတော် ဘန်နီဖြိုး ။ ဒါရိုက်တာ မောင်မျိုးမင်း ( ရင်တွင်းဖြစ် ) ။ ဒါရိုက်တာ ဇင်ယော်မောင်မောင်၊ အဆိုတော် ရဲလေး တို့သည် စိန်ပေါလ်ထွက်များ ဖြစ်ကြသည်။
အ.ထ.က ၄ အလုံ (ကူရှင်ကျောင်း)
ကျောင်းတံဆိပ်

အမှတ် (၄) အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း အလုံမြို့နယ် (ရှေးအခေါ်အဝေါ် = ကူရှင်ကျောင်း)  သည် ၅၇၊ အောက်ကြည့်မြင်တိုင်လမ်း၊ အလုံမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျောင်းတွင် သူငယ်တန်းမှ ဒသမတန်း အထိ ပညာသင်ကြားနိုင်သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

အလုံကူရှင်ကျောင်း(ယခု အလုံ အထက ၄)သည် ကိုလိုနီခေတ်ဦးကလက ထင်ရှားသော စာသင်ကျောင်း တကျောင်း ဖြစ်သည်။ ကူရှင်ကျောင်းကို အမေရိကန် နှစ်ခြင်းခရစ်ယာန် သာသနာပြုအဖွဲ့က ၂၈ မေ ၁၈၇၂ တွင် ယူနိုက်တက် ခရစ်ယာန် အထက်တန်းကျောင်း (United Christian High School) အဖြစ် စထောင်စဉ် ကျောင်းသား ၁၇ ဦးသာ ရှိသည်။ ၁၈၉၄ တွင် ကာလကတ္တားတက္ကသိုလ်၏ ဥပစာတန်း စာမေးပွဲအတွက် စတင် သင်ကြားပေးရာ ဘက်ပ်တစ် ကောလိပ်ဟု အမည်တွင်ခဲ့ပြီး‌နောက် ၁၉၀၉ တွင် ဘီအေတန်း တိုးမြှင့်သည်။ ယင်းကျောင်းကို ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီး Mr.J.N Cushing)(၁၈၉၄-၁၉၀၆)ကို အစွဲပြု၍ ကူရှင် အထက်တန်းကျောင်းဟုလည်း ခေါ်သည်။

ကျောင်းသားကျောင်းသူဟောင်းများ
-----------------------------

ထင်ရှားသော ကျောင်းသားကျောင်းသူဟောင်းများအနက် မင်းသားကြီးဦးကျော်ဟိန်း (ဦးဇင်းဦးကိတ္တိသာရ) သည် အလုံ ကူရှင်ကျောင်းတွင် ဆဋ္ဌမတန်းမှ နဝမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ စာရေးဆရာ ဦးခင်ဝမ်းသည် အထက (၄) အလုံ၌ ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ (၉) တန်းတွင် ပညာသင်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  စင်ကြီး၊ နာရီ။ "ဆရာယုဒသန်ကို ရည်မှန်းတည်ခဲ့သည့် သက်တမ်း ၁၀၀ ကျော် နာရီစင်ကြီး ပြန်လည်ပတ်"၊ Burma Irrawaddy၊ January 9, 2014။ 13 September 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ Archived from the original on 13 September 2014။
2. ↑  တင်နိုင်တိုး (ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၃)။ *မြန်မာပြည်တစ်ခွင် လမ်းညွှန်*။ မဇ္ဈိမစာပေ။ p. ၁၈။
3. ↑  Kyaw၊ Aye (1993)။ *The Voice of Young Burma*။ SEAP Publications။
4. ↑  အသိသတိ - ဦးကိတ္တိသာရရဲ့ အတ္ထုပ္ပတ္တိအကျဉ်း။
**စံအိမ်ထက်က အဖြစ်အပျက်** (အင်္ဂလိပ်: Up at the Villa) သည် အင်္ဂလိပ်စာရေးဆရာ ဝီလီယံ ဆမ္မားဆတ် မွမ် က ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ရေးသားခဲ့သည့် ဝတ္ထုတစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။ အလွန်လှသော မိန်းမတစ်ဦးသည် မေတ္တာ၊ တဏှာတို့ကြောင့်သာမက ဂရုဏာကြောင့်လည်း အသိအကျွမ်းမဟုတ်သော ယောက်ျားကို မိမိခန္ဓာအား ပေးလိုက်နိုင်သောအချက်မှာ ဝတ္ထု၏ မူလအတွေးအခေါ်ပင် ဖြစ်သည်ဟု စာရေးသူက ဆိုထားသည်။ ကြီးမား ခမ်းနားသည်များ မပါသော်လည်း လက်တင်နိုင်ငံများနှင့် အရှေ့ဘက်နိုင်ငံများတွင်ပါ လူကြိုက်များခဲ့သည်။

အဓိကဇာတ်ကောင်များ
-----------------

* မေရီ ပန်တန် (Mary Panton)
* ဆာ အက်ဂါ ဆွစ် (Edgar Swift)
* ရော်လေ ဖလင့် (Rowley Flint)
* ကား ရစ်ချတာ (Karl Richter)

မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုမှုများ
-----------------------------

ဒဂုန်တာရာက *လရောင်ရွှန်းမြ ညတစ်ည* အမည်ဖြင့် မြန်မာမှု ပြုသကဲ့သို့ မောင်ပေါ်ထွန်းကလည်း *ကုန်းမြင့်စံအိမ်* အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  W. Somerset Maugham, "*The Selected Novels of Somerset Maugham*", Vol. III. Heinemann, London. 1953.
2. ↑  ပေါ်ထွန်း၊ မောင်။ "*ကုန်းမြင့်စံအိမ်*"။ လင်းလွန်းခင် စာပေတိုက်၊ ရန်ကုန်။ ၂၀၁၈ ဩဂုတ်။
**ဝပိတ်ရွာ၊ ကျီးကန်းပြင်**

၂၀၁၆-ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက် ည ၇ နာရီ ၂၀ မိနစ်ခန့်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော အကြမ်းဖက်စီးနင်းတိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက ဒေသတည်ငြိမ်အေးချမ်းရေးအတွက် နယ်မြေရှင်းလင်းရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်စဉ် အကြမ်းဖက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်သူတစ်ဦး၊ သေနတ်တစ်လက်နှင့် ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရမိသည်။ မောင်တောမြို့နယ်၊ ဝပိတ်ကျေးရွာ၏ အနောက်ဘက် မီတာ ၂၀၀ ခန့်အကွာရှိ တောင်ကုန်း၌ ကျီးကန်းပြင်အုပ်စု၊ ဝပိတ်ကျေးရွာနေ အကြမ်းဖက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်သူ ဖော်ဆော်လာမောက်(အဖ) ဖွေဘာမောက်အား ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။

  

၁၃-ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် တပ်မတော်စစ်ကြောင်းက အကြမ်းဖက်စီးနင်းတိုက်ခိုက်သူများ အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက်တွင် မီးရှို့ဖျက်ဆီးသွားခဲ့သည့် ဝပိတ်ကျေးရွာအတွင်းအသေး စိတ်ထပ်မံရှင်းလင်းရာ မီးလောင်ထားသည့် MA-11 အမျိုးအစားသေနတ်တစ်လက်၊ ကျည်အိမ်မျိုးစုံ ၁၁ ခု၊ ကျည်မျိုးစုံ ၁၅၁၀ တောင့်၊ ပြောက်ကျားယူနီဖောင်းတစ်စုံ၊ RSO အလံ ၂၄ ခုနှင့် RSO တံဆိပ်ပါ လည်စီး ၄၀ ခုနှင့် ဓားရှည်တစ်ချောင်းတို့အား ထပ်မံသိမ်းဆည်း ရရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  GAD, Feb 2011.
2. ↑  Myanmar President Office
Daisen Kofun, the largest of all kofun, one of many tumuli in the Mozu kofungun, Sakai, Osaka Prefecture (5th century)
**ခိုဖွန်း** သည် အာရှတိုက်အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တွေ့ရသည့် ကြီးမားသည့်ဂူများ ဖြစ်သည်။ ခိုဖွန်းများကို အဓိကအားဖြင့် ဂျပန်ကျွန်းစုများတွင် ၃ ရာစုအလယ်ပိုင်းနှင့် ၇ ရာစုအစောပိုင်းတွင် တညဆောက်ခဲ့ကြသည်။

ခိုဖွန်းဟူသည့် ဝေါဟာရသည် "ခိုဖွန်းခေတ်ကာလ" မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ထိုကာလသည် ၃ ရာစုအလယ်ပိုင်းနှင့် ၇ ရာစုအစောပိုင်း ကာလကို ဆိုလိုသည်။ ဂူများစွာတို့သည် ထူခြားသည့် သော့ပေါက်ပုံစံဂူများ (zempō-kōen fun (前方後円墳)) ဖြစ်ကြသည်။ မိုဇု-ဖုရုအိချိခိုဖွန်းဂွန်း ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်း ထည့်သွင်းခဲ့သည်။

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* Kofun - World History Encyclopedia
* Japanese Archaeology: Kofun Culture
* (In ဂျပန်) Decorated Kofun Database
* Comprehensive Database of Archaeological Site Reports in Japan, Nara National Research Institute for Cultural Properties

ကိုးကား
-------

1. ↑  岡田裕之「前方後円墳」『日本古代史大辞典』大和書房、2006年。ISBN 978-4479840657
2. ↑  Mozu-Furuichi Kofungun, Ancient Tumulus Clusters။ UNESCO။  18 May 2011 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Asuka-Fujiwara: Archaeological sites of Japan’s Ancient Capitals and Related Properties။ UNESCO။  18 May 2011 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
|  |  |
| --- | --- |
|  | ဝစ်ရှင်နရီ၊ အခမဲ့အဘိဓာန်တွင် ***စွန့်ဦးတီထွင်သူ*** ကို ရှာဖွေကြည့်ရှုပါ။ |

စီပွားရေးတစ်ရပ်ကို စတင် လှုပ်ရှားသွားစေသူအဖြစ် ဘောဂဗေဒ အစဦးပိုင်းကပင် သတိပြုမိဖော်ပြခြင်း ရှိခဲ့ပါသည် (R. Catillon, J. B. Say)၊ သို့သော် မကြာသေးမီက Mark Casson က ထောက်ပြရာတွင် ခေတ်သစ်ဘောဂဗေဒ သီအိုရီများအထိ ၎င်းတို့ ပေါင်းစပ်ပါဝင်နိုင်ခြင်း မရှိသေးဟုဆိုပါသည်။ သတင်းအချက်အလက် အပြည့်အစုံ အချိန်နှင့်အမျှရရှိနိုင်ပြီး ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်နိုင်ရန် လွတ်လပ်မှု အပြည့်အဝရှိသော ရေသေကျမ်းရိုးဆန်းသစ် ဘောဂဗေဒ၏ "ပြိုင်ဆိုင်မှု အပြည့်သီအိုရီ"တွင် စွန့်ဦးတီထွင်သူဟူ၍ မရှိနိုင်ပေ။ F. Knight ၏ နောက်ပိုင်းတွင် စွန့်ထွင်ဦးစီးနှင့် ၎င်းလုပ်ကိုင်သော ကုမ္ပဏီကို ခွဲခြား၍ မရဟုဆိုပါသည်။ 

အစဉ်ပြောင်းလဲနေသော ပြီးပြည့်စုံသည်ဟူ၍ မရှိသော လက်တွေ့လောကတွင် စွန့်ဦးလုပ်ကိုင်ရမှု၊ တီထွင်နေရမှု၊ ကြိုတင်မှန်းဆနေရမှုတို့ အမြဲရှိနေရမည်။

အမြတ်ဆိုသည်မှာ မသေချာ မရေရာမှုများ အန္တရာယ်စွန့်စားရမှုများမှ ပြန်ရချက်ဖြစ်သည်။ 

ထို့ကြောင့် စွန့်ထွင်ဦးစီးတစ်ယောက်၏ အမြတ်များစွာရရှိအောင် လုပ်ကိုင်နိုင်မှုသည် ၎င်းအားစတုတ္ထမြောက်ကုန်ထုတ်စွမ်းအားစု (လုပ်အား၊ မြေယာ၊ အရင်းအနှီး)အပြင်Fourth Factor ဟု လက်ခံလာစေပါသည်။ 

စီးပွားရေးပညာရှင်များက စွန့်ဦးတီထွင်များသည် စွန့်စားလုပ်ကိုင်မှုသာမက တီထွင်မှု၊ စီမံခန့်ခွဲမှု၊ ကာလရှည် အရင်းအနှီး စွန့်စားမှု Risk capital or venture capital များလည်း ပြုလုပ်ရသည်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။

ရည်ညွှန်းကိုးကား - 
(ဦးကြည်မြင့်၏ အားလုံးအတွက် စီးပွားရေးပညာ အဘိဓာန် မှ)
**ဝန်းကျင်ဝန်**၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာကို တိကျသေချာစွာ မသိရှိရပေ။ နန်းတော်ဝန်းကျင် လုံခြုံရေးတာဝန်ယူရသူ ဖြစ်မည်ထင်ပါသည်။ ညောင်ရမ်းခေတ် နောင်ကာလက ဝန်းကျင်မြဲ ဟူသော ရာထူးမှာ ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဝန်အဆင့်သို့ တိုးမြှင့်လျက် ဝန်းကျင်ဝန်ဖြစ်လာဟန်ရှိ ပါသည်။ ညောင်ရမ်းခေတ်က နန်းတော်ဝန်းကျင်တွင် တာဝန်ကျ အမှုထမ်း ၂၁ ဦးအား ဝန်းကျင်မြဲက အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲရရာ ဝန်းကျင်ဝန်ရာထူးမှာလည်း အလားတူ ဖြစ်ဟန်ရှိ၏။

ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလ
-------------------

အလောင်းမင်းတရား (၁၇၅၂-၁၇၆၀) လက်ထပ်တွင် ဝန်းကျင်ဝန်ရာထူး ရှိနေပြီး ဖြစ်သော်လည်း မည်သူမည်ဝါဟူ၍ မသိရပေ။ အလောင်းမင်းတရား လက်ထက် သို့မဟုတ် ဒီပဲယင်းမင်း (နောင်တော်ကြီး) (၁၇၆၀-၁၇၆၃)လက်ထက်တွင် ဝန်းကျင်ရာထူးရရှိခဲ့သူမှာ စည်သာမင်းကြီး ဦးစည်းစိမ်၏ တူ ဦးထွေး
ဖြစ်သည်။

မြေဒူးမင်းလက်ထက်
----------------

မြေဒူးမင်း (ဆင်ဖြူရှင်) နန်းတက်စတွင် နရာဇေယကျော်ထင် အား ဝန်းကျင်ဝန်အရာခန့်အပ်ခဲ့၏။ ဝန်းကျင်ဝန် အရာခန့်အပ်ခဲ့၏။ ဝန်းကျင်ဝန် နရာဇေယကျောင်ထင်သည် ၁၅ စက်တင်ဘာ ၁၇၆၄ တွင် အဘယသကြင်န် ဦးစီးသော ၅၀ တော် သွေးသောက်အဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့ပါသည်။ ဝန်းကျင်ဝန် နရာဇေယကျော်ထင်၏ ရာထူးကို သီရိကျော်သူက ဆက်ခံခဲ့သည်။

ဝန်းကျင်ဝန် သီရိကျော်သူ
-----------------------

သီရိကျော်သူ သည် ဒီပဲယင်းမင်း (နောင်တော်ကြီး) လက်ထက် ဘထွေးတော် တောင်ငူမင်းသား၏ သံတော်ခံ ဖြစ်သည်။ တောင်ငူမင်းသား တော်လှန်ပုန်ကန်မည့် အကြောင်း ကြိုတင်သတင်းပို့နိုင်သဖြင့် ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ယုံကြည်အားကိုးမှုကို ခံခဲ့ရ၏။ မြေဒူးမင်းလက်ထက် နှောင်းပိုင်းတစ်လျှောက် ဝန်းကျင်ဝန်ဖြစ်ခဲ့သည့်အပြင် သမီးဖြစ်သူ ရှင်ရွှေဥမှာလည်း မြေဒူးမင်း၏ မိဖုရားတစ်ပါး ဖြစ်လာခဲ့ပါသည်။
စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက် ၁၇၈၂ ခုနှစ် နှစ်ပိုင်းတွင် ဖောင်ကားစား မောင်⁠မောင်၏ တပ်များ အင်းဝကို တိုက်ခိုက်သိမ်း ပိုက်လိုက်သောအခါ ဝန်းကျင်ဝန်မှာ စဉ့်ကိုင်သို့ ရောက်ရှိနေပါသည်။ မကြာမီ ဖောင်ကားစား၏ တပ်များ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဝန်းကျင်ဝန် ကျောက်မြောင်းသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရ၏။

ဗဒုံမင်း လက်ထက်
---------------

၁၇၈၂ ခုနှစ် ဗဒုံမင်းနန်းတက်လာပြီးနောက် ၁၂ ဇွန် ၁၇၈၄ ခုနှစ် ဗုဒ္ဓဘိသိက် အခမ်းအနားအပြီးတွင် ဝန်းကျင်ဝန်အား နေမျိုးရန္ဒသူဘွဲ့ ပေးအပ်ခဲ့သည်။

ဝန်းကျင်ဝန် ဦးပေ
----------------

စစ်ကိုင်းမင်း (ဘကြီးတော်) လက်ထက်တွင် ရွှေတောင်ဇေယျသူဘွဲ့ခံ ဦးပေအား ဝန်းကျင်ဝန်အရာခန့်အပ်ခဲ့ပါသည်။ ဦးပေသည် စစ်ကိုင်းမင်း၏ အမှုထမ်းဟောင်းဖြစ်ပြီး နောင်အတွင်းဝန် ၊ ဝန်ကြီးရာထူးများ တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခံခဲ့ရ၏။ ၁၈၂၆ ခုနှစ် ရန္တပိုစာချုပ် ချုပ်ဆိုစဉ် လက်ကိုင်းမြို့စား ဝန်ကြီးအဖြစ် ပါဝင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့၏။

ဝန်းကျင်ဝန် ဦးဘဲ
----------------

ပုဂံမင်း (၁၈၄၆-၁၈၅၂)လက်ထက် ဝန်းကျင်ဝန်မှာ စားတော်ကွမ်း ရေကိုင်လည်းဖြစ်သူ ဦးဘဲ ဖြစ်သည်။ ဦးဘဲသည် ပုဂံမင်းလက်ထက်တစ်လျှောက် ဝန်းကျင်ဝန်အရာဖြင့် အမှုထမ်းခဲ့ရပြီး မင်းတုန်းမင်း နန်းတက်လာသောအခါ နေမျိုးသိင်္ခကျောင်ထင်ဘွဲ့ဖြင့် တရုတ်ဝန် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

နောက်ဆုံး ဝန်းကျင်ဝန်
---------------------

သီပေါမင်း (၁၈၇၈-၁၈⁠၈၅)လက်ထက် နောက်ဆုံးခန့်အပ်ခံခဲ့ရသူ ဝန်းကျင်ဝန်မှာ ဦးဖိုးတူ ဖြစ်ဟန်ရှိပါသည်။ ဝက်မစွတ်ဝန်ထောက် ဦးလတ်၏ နေ့စဉ်မှတ်တမ်းအရ ၁၄ ဇွန် ၁၈⁠၈၇ ခုနှစ်တွင် ဝန်းကျင်ဝန်ထံ သွားရောက်တွေ့ဆုံခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြပါရှိပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  တင်နိုင်တိုး၏ ဝန်တစ်ရာ စာအုပ် ၂၇-၅-၂၀⁠၀၉
ပြည်သူ့အစိုးရအောက်တွင် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ရုပ်သံလွှင့်ဌာန၊ ဆောက်လုပ်ရေးဌာန၊ ဆည်မြောင်းဌာန၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တောဌာန၊ လျှပ်စစ်ဌာန၊ တိုင်းရင်းသားနှင့် သာသနာရေးဌာန၊ သတ္တုတွင်း၊ ဟိုတယ်လုပ်ငန်း၊ စည်ပင်၊ ရဲဌာန စသည်များ ဖွင့်လှစ်ထားရှိပြီး အုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်သည်။ ဌာနများကို ဌာနကြီးမှူးများက တာဝန်ယူသည်။ 

ဥက္ကဋ္ဌ - ဦးပေါက်ယိုချမ်း
ဒုဥက္ကဋ္ဌ - ဦးရှောက်မင်လျံ
ဒုဥက္ကဋ္ဌ - ဦးကျောက်ကော့အန်း
ဒုဥက္ကဋ္ဌ - ဦးပေါက်ယိုလျံ

ဝဒေသ အုပ်ချုပ်ဖွဲ့စည်းမှု
-------------------------

မူလ"ဝ"ဒေသပန်ဆန်း(ပန်ခမ်း)တွင် 
UWSP/UWSA ဌာနချုပ် ထားရှိသည်။ မူလ ဝ ဒေသအား ဝနယ်မြောက်ပိုင်းဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ဝမြောက်ပိုင်းအား ခရိုင် သုံးခုနှင့် အထူးမြို့နယ် နှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားရှိသည်။ 
၎င်းတို့မှာ-

1. မိုင်းမောခရိုင်
2. မိုင်းလင်းခရိုင် (ဝိန်းကောက်)
3. မိုင်းပေါက်ခရိုင်
4. ပန်ခမ်း(ပန်ဆန်း) အထူးမြို့နယ်
5. နမ့်တစ်အထူးမြို့နယ်တို့ ဖြစ်သည်။

### မိုင်းမောခရိုင်

မိုင်းမောခရိုင်သည် ဝ နယ်မြောက်ပိုင်းဖြစ်ပြီး မြို့နယ် ၁၁ မြို့နယ် ထည့်သွင်းစည်းထားသည်။ မိုင်းမောခရိုင်အတွင်းရှိ မြို့နယ်များမှာ -

1. မိုင်းမောမြို့နယ်
2. ယင်းဖန်မြို့နယ်
3. အိုက်ချင်မြို့နယ်
4. ဝမ်လင်မြို့နယ်
5. နောင်ငစ်(လုံထန်) မြို့နယ်
6. တုံမားမြို့နယ်
7. ပန်ဝိုင်မြို့နယ်
8. လင်ဟော်(မွေရိုက်) မြို့နယ်
9. မန်တုံမြို့နယ်
10. ကလုံပါမြို့နယ်
11. နာဝီးမြို့နယ်တို့ ဖြစ်သည်။

မိုင်းမောခရိုင်အတွင်း မြို့နယ် (၁၁)မြို့နယ်၊ ကျေးရွာအုပ်စု (၉)အုပ်စု၊ ကျေးရွာပေါင်း (၇၄၀)၊ လူဦးရေ ၂ သိန်း ၉သောင်း ရှိပြီး လူဦးရေ၏ ၉၅% မှာ ဝ လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။ 
မိုင်းမောခရိုင် မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ဆက်စပ်နေပြီး အနောက်ဘက်တွင် သံလွင်မြစ်နှင့် တပ်မတော်ထိမ်းချုပ်ထားသည့် ဟိပုန်၊ ပန်လုံ ဒေသရှိသည်။

### မိုင်းလင်းခရိုင် (ဝိန်းကောက်)

မိုင်းလင်းခရိုင်သည် ဝိန်းကောက်၌ အခြေပြု၍ ဝ ဒေသ၏ အလယ်ပိုင်းဖြစ်သည်။ မြို့နယ် ၅ မြို့နယ် ပါဝင်ဖွဲစည်းထားသည်။

1. နမ့်ခမ်းဦးမြို့နယ်
2. နောင်ခေတ်မြို့နယ်
3. မန်းရှန်မြို့နယ်
4. နားကောင်မြို့နယ်
5. ပန်ယန်းမြို့နယ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။

မိုင်းလင်းခရိုင်ရုံးအား ဝိန်းကောက်တွင် အခြေစိုက်သည်။ မပြည့်စုံသေးသောစာရင်းအရ မိုင်းလင်းခရိုင်အတွင်း ကျေးရွာအုပ်စု (၂၂)စု၊ ကျေးရွာ (၃၀၀)ခန့် ရှိပြီး လူဦးရေ (၉)သောင်းခန့်ရှိသည်။ 
မန်မန်းဆိုင်၏ အနောက်ဘက် သံလွင်မြစ်တလျောက်တွင် အစိုးရထိမ်းချုပ်ထားသည့် တန်ယန့်မြို့နယ်နှင့် ၎င်း၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် မက်မန်းမြို့နယ်၊ မော်ဖာဒေသနှင့်၎င်း ဆက်စပ်နေသည်။

### မိုင်းပေါက်ခရိုင်

1. မိုင်းပေါက်မြို့နယ်
2. ဟိုတောင်းမြို့နယ်
3. မိုင်းဖျင်မြို့နယ်
4. မိုင်းကာမြို့နယ်
5. မိုင်းငင်းမြို့နယ်

#### စိစစ်ဆဲ

မိုင်းပေါက်ခရိုင်သည် အထက်တွင်ဖော်ပြထားသကဲ့သို့ မြို့နယ် (၆)မြို့နယ် ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းထားပြီး ကျေးရွာအုပ်စု (၃၅)စု၊ ကျေးရွာ (၃၇၃)ရွာ၊ လူဦးရေ (၉)သောင်းခန့် ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင်တရုတ်နယ်နမိတ်နှင့်ဆက်စပ်နေပြီး တောင်ဘက်တွင် တပ်မတော်ထိမ်းချုပ်ရာ မိုင်းယန်း၊ မိုင်းခတ်ဒေသနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မောင်မောင်စိုး ရေး၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုး လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ pdf file၊ ၁၈.၅.၂၀၂၁
ဝပ်ဖနွမ်မှမြင်ကွင်း
ဝပ်ဖနွမ်သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ ဖနွမ်းပင်မြို့တော်တွင် တည်ရှိသော ဗုဒ္ဓဘာသာဝပ်ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ **ဝပ်ဖနွမ်** ဟူသော ဝေါဟာရသည် ခမာဘာသာစကားဖြင့် **တောင်ပေါ်ဘုရား** ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ၁၃၇၃ ခုနှစ်တွင် တည်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်တော် ၂၇ မီတာ (၈၈.၅ ပေ) မြင့်သည်။ ဖနွမ်းပင်မြို့တွင် အမြင့်မားဆုံးသော ဘာသာရေးအဆောက်အအုံလည်း ဖြစ်သည်။ ဘုရား၏ဘွဲ့အမည်အပြည့်အစုံမှာ ဝပ် ဖယားရ် ချေဒီဘိုရာပွတ်ဖြစ်သည်။ ဖနွမ်းပင်မြို့၏ အလယ်ဗဟိုချက်တွင် တည်ရှိသည်။

ဆီဆိုဝတ်ဘုရင်၏ ရုပ်တု

သမိုင်း
-------

ဒဏ္ဍာရီများအဆိုအရ ငွေကြေးချမ်းသာကြွယ်ဝသည့် ဒေါင်န်ပင်အမည်ရှိ မုဆိုးမတစ်ဦးသည် မြစ်အတွင်းတွင် ကြီးမားသောကိုကီပင်တစ်ပင်ကို တွေ့လေသည်။ သူသည် ယင်းအပင်၏အတွင်းတွင် ကြေးဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်လေးဆူကို တွေ့လေသည်။ လေဒီပင်သည် ရွာထဲမှရွာသူရွာသားများအကူအညီဖြင့် တောင်ကုန်းအတုတစ်ခုကို တည်ဆောက်ကာ ယင်း တောင်ကုန်းအတုပေါ်တွင် စေတီငယ်တစ်ဆူကို တည်လိုက်သည်။ ယင်းစေတီငယ်တွင်းတွင် ဆင်းတုတော်များကို ပူဇော်ထားရှိသည်။ မကြာမီမှာပင် အဆိုပါနေရာသည် အထွတ်အမြတ်ထားရာနေရာဖြစ်လာပြီး အများပြည်သူများက ဆုမွန်တောင်းရာ၊ ရှိခိုးပူဇော်ရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။

စေတီဆီသို့ ဦးတည်သွားရာ အဓိကလှေကား
၁၄၃၇ခုနှစ်၊ မြွေနှစ်တွင် ဘုရင်ပွန်ဟီယာရ်ရက်က သူ၏နန်းရင်းဝန် ဒီချိုဆရီအား တောင်ကုန်းကို အမြင့်ပိုမြှင့်ရန် အမိန့်တော်ချမှတ်လိုက်သည်။ ဘုရင်မင်းမြတ်သည် မြို့တော်သစ်တစ်ခုကို တည်လိုက်ပြီး ယင်းမြို့တော်ကို ခရွန်ချခ့်တိုမော့ခ်မွန် ကိုးလ်ဟု အမည်ပေးလိုက်သည်။ သို့သော် မြို့အမည်ကို ဖနွမ်းပင်ဟု လူသိများသည်။ ဘုရင်က မြို့တော်ရှိ တော်ဝင် နန်းတော်အသစ်ကို တည်ဆောက်ပြီးစီးချိန်တွင် အဆိုပါအမိန့်တော်ကို ချမှတ်လိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဘုရားဝတ္တကမြေ၏ အနောက်ဘက်တွင် စေတီတစ်ဆူကို အလျင်အမြန်တည်လိုက်ပြီး ယင်းစေတီအတွင်းတွင် ဘုရင်နှင့်တော်ဝင်မိသားစု၏ အရိုးပြာများကို ထားရှိသည်။

ဘုရားကျောင်း၏အတွင်းနံရံဆေးရေးပန်းချီများ
ဝပ်ဖနွမ်သည် ခမာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်အတွင်း အဓိကပွဲများ ဆင်နွှဲကျင်းပရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်။

ဗိသုကာ
------

ဘုရားဝတ္တကမြေသည် ၁၉ ရာစုအတွင်းတွင် အကြိမ်များစွာ ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင်လည်း ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သေးသည်။ အတွင်းခန်းမထဲရှိ ပလ္လင်တော်ပေါ်တွင် ထိုင်တော်မူ ကြေးဆင်းတုတော်ကြီးတစ်ဆူရှိပြီး ပတ်ပတ်လည်တွင် အခြားသောဆင်းတုတော်များ၊ ပန်းများ၊ ဖယောင်းတိုင်များနှင့် အခြားပူဇော်စရာ ပစ္စည်းများဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ နံရံတွင် ဆေးရေးပန်းချီများဖြင့် ရေးခြယ်ထားပြီး အဆိုပါဆေးရေးပန်းချီများမှာ ဗုဒ္ဓ၏ အတိတ်ဘဝဇာတ်လမ်းများဖြစ်သော ဇာတကဇာတ်တော်များကို သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းအပြင် ရာမာယဏ ၏ခမာမူဖြစ်သော ရီရာမ်ခါရ်မှ ဇာတ်လမ်းများကိုလည်း ဆေးရေးပန်းချီများဖြင့် သရုပ်ဖော်ထားသည်။ အောက်ဘက် နံရံများတွင် သရုပ်ဖော်ထားသော နံရံဆေးရေးပန်းချီများသည် ပိုမိုသစ်လွင်သည်။

ဝိဟာရနှင့် စေတီ၏ အနောက်တောင်ထောင့်တွင် ဝပ်ဖနွမ်ကိုတည်သောအမျိုးသမီးဖြစ်သည့် လေဒီပင်အတွက် ဗိမာန်ငယ် တစ်ခု တည်ထားသည်။ ယင်းဗိမာန်ရှေ့တွင် သဒ္ဒါကြည်ညိုသောဆုတောင်းသူများ ယူဆောင်လာသည့် ပူဇော်စရာပစ္စည်း များ ရှိလေသည်။ 

ဝပ်ဖနွမ်သည် ခရီးသွားရုပ်သံလိုင်း၏ မှတ်တမ်းအစီအစဉ်ဖြစ်သော **သင်မသေမီသွားရောက် သင့်သည့်နေရာတစ်ထောင်** အစီအစဉ်တွင် ပါဝင်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Wat Phnom - Wikipedia
ကာဆာဘလန်ကာမြို့ မြင်ကွင်း
ကာဆာဘလန်ကာမြို့သည် မော်ရိုကိုနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်းရှိ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ပြီး အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ ကမ်းခြေတွင် ရှိသည်။ မဟာ ကာဆာဘလန်ကာ ဒေသ၏ မြို့တော် ဖြစ်သည်။

ကာဆာဘလန်ကာသည် မော်ရိုကိုနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့နှင့် အဓိက ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်သည်။ မက်ဂ်ရပ် ဒေသ အတွင်း အကြီးဆုံးမြို့ လည်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်းအရ မြို့နေ လူဦးရေ ၂,၉၄၉,၈၀၅ ဦး ရှိပြီး မဟာ ကာဆာဘလန်ကာ ဒေသ အတွင်းတွင် လူဦးရေ ၃,၆၃၁,၀၆၁ ရှိသည်။ ကာဆာဘလန်ကာသည် မော်ရိုကိုနိုင်ငံ အတွက် စီးပွားရေး ဆိုင်ရာ အချက်အချာ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သော်လည်း မော်ရိုကိုနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ မြို့တော်မှာ ရာဘတ်မြို့ ဖြစ်သည်။

ကာဆာဘလန်ကာမြို့သည် မော်ရိုကိုနိုင်ငံတွင်းရှိ နိုင်ငံတွင်း နှင့် နိုင်ငံတကာ ကုမ္ပဏီများ၏ ရုံးချုပ် အများအပြား ရုံးထိုင်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။ လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ စာရင်းဇယားများ အရ ကာဆာဘလန်ကာသည် နိုင်ငံအတွင်း သမိုင်းတလျှောက် ရှိခဲ့သော အဓိက စီးပွားရေးဇုန် အဖြစ် ရှိနေသေးသည်။ ကာဆာဘလန်ကာ ဆိပ်ကမ်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူတို့ဆောက်လုပ်သော ဆိပ်ကမ်းများအနက် အကြီးဆုံး တစ်ခု ဖြစ်ပြီး မြောက်အာဖရိကတွင် အကြီးဆုံး ဆိပ်ကမ်းဖြစ်သည်။ မော်ရိုကန် တော်ဝင်ရေတပ်၏ အဓိက ရေတပ်စခန်းမြို့လည်း ဖြစ်သည်။
**ဝန်းဝမ်ဘင်း** (တရုတ်: 汪文斌 ၊ ၁၉၇၁ ဧပြီဖွား) သည် တရုတ်လူမျိုး နိုင်ငံရေးတမန်ဖြစ်ပြီး တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီဝင်၊ နိုင်ငံခြားရေးရာအချက်အလက်ဦးစီးဌာန ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးနှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၃ ခု၌ ဝန်ကြီးဌာနစတင်ထူထောင်ချိန်မှ တွက်လျှင် ၃၂ ယောက်မြောက် ပြောရေးဆိုခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ ခုကစ၍ တူနီးရှားနိုင်ငံဆိုင်ရာတရုတ်သံအမတ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ မော်ရစ်ရှနှင့် ဆီနီဂေါနိုင်ငံတို့ရှိ တရုတ်သံရုံးများကိုလည်း တူနီးရှား၌ရုံးထိုင်ကာ ကြီးကြပ်သည်။

ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး
----------------

ဝန်းကို ၁၉၇၁ ခု၊ ဧပြီလ၌ အန်ဟွေ၌ မွေးသည်။ အထက်တန်းပညာကို နန်ကျင်းဂျင်လင်းအထက်တန်းကျောင်း၌ တက်သည်။ ၁၉၈၉ ခု၌ တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးရာတက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ကာ ပြင်သစ်စကားကို အဓိကယူသည်။

သက်မွေးဝမ်းကြောင်း
------------------

ဘွဲ့ရသည်နောက် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၌ အလုပ်ဝင်သည်။ ဆောင်ရွက်ခဲ့သော ရာထူးအဆင့်ဆင့်မှာ ရဲသုတေသနရုံး လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ ရာထူးတိုးသည်နောက် ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ မော်ရစ်ရှသမ္မတနိုင်ငံရှိ တရုတ်သံရုံးတွင် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာကြီးကြပ်ရေးမှူး၊ ၎င်းနောက် တရုတ်နိုင်ငံပြန်ကာ မူဝါဒစီမံရေးဦးစီးဌာန၌ ကြီးကြပ်ရေးမှူး၊ ရာထူးတက်သော် ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးဖြစ်လာသည်။ 

၂၀၁၈ ခု၊ မေလတွင် ၁၃ ကြိမ်မြောက် ပြည်သူ့အမျိုးသားညီလာခံ ကိုယ်စားပြုကော်မတီမှ တူနီးရှားနိုင်ငံရှိ တရုတ်သံအမတ် ပင့်ရန်ဟွာ (Bian Yanhua) နေရာ၌ အစားခန့်သည်။ 

၂၀၂၀ ခု၊ ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်တွင် ဂန်းရွှောင် (Geng Shuang) နေရာကို ဆက်ခံကာ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်လာသည်။

မိသားစုဘဝ
---------

အိမ်ထောင်ကျပြီး သမီး ၁ ဦး ရှိသည်။
**စိုင်းဝင်းမြင့်** သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ကဗျာဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ စိုင်းဝင်းမြင့်ကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ အဖ ဦးသောင်းမြင့်၊ အမိ ဒေါ်ခင်စန်းတို့က မွေးဖွားခဲ့ပြီး မွေးချင်း ၄ ယောက်အနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ၁၉၈၂ ခုနှစ်၊ အမက (၄) အလုံတွင် မူလတန်း ပညာကိုလည်းကောင်း၊ အထက (၂) အလုံတွင် အလယ်တန်းနှင့် အထက်တန်း ပညာကိုလည်းကောင်း၊ သင်ကြားခဲ့သည်။

၁၉၉၆ ခုနှစ်ထုတ် ရွက်နုဝေ မဂ္ဂဇင်းတွင် 'သူစိမ်း' ကဗျာဖြင့် စာပေလောကသို့ ရောက်ရှိလာပြီး၊ ကဗျာများ ဆက်လက်ရေးသားနေဆဲ ဖြစ်သည်။

ဇနီး မဇင်မာမြင့်နှင့် သမီး (၂) ယောက်တို့နှင့် နေထိုင်ရင်း စာအုပ်ထုတ်၊ ကဗျာရေးသားဆဲ ဖြစ်သည်။

ရေးသား ထုတ်ဝေ ခဲ့သော စာအုပ်များ စာရင်း
--------------------------------------

| စဉ် | စာအုပ်အမည် |
| --- | --- |
| ၁ | *သူစိမ်း* |
| ၂ | *တစ်ယောက်တည်းစကား* |
| ၃ | *နားနားပြီးပြော* |
| ၄ | *တိုက်ခိုက်နေတဲ့လေထဲ* |
| ၅ | *ခေတ်ပေါ်ကဗျာအဖွင့်* |
| ၆ | *ကြယ်ကမ္ဘာရောင်းဝယ်ရေး* |
| ၇ | *များများမြန်မြန်* |
| ၈ | *ကဗျာပေါင်းချုပ်* |
| ၉ | *ဘယ်သူပြောပြော ကိုယ်ပြောတယ်* |
| ၁၀ | *ပျော်ရွှင်ဖွယ်ရာ ကမ္ဘာ* |
| ၁၁ | *ကမ္ဘာမြေသို့ ပန်းပို့သူများ* |

ကိုးကား
-------

1. ↑  ရနံ့သစ် မဂ္ဂဇင်း၊ အမှတ် (၉)၊ စက်တင်ဘာ ၂၀၀၉ ထုတ်မှ
**ပဉ္စကနိပါတ် - ၂။ ဝဏ္ဏာရောဟဝဂ် -(၃၆၇) - သာလိယဇာတ်**
မြွေကိုက်လျှင် ဆေးကုမည်ဟု ကြံစည်ကာ သူငယ်ချင်းအား မြွေကို ဆက်ရက်ဟု လိမ်လည်ပြီး သစ်ခေါင်းတွင် အနှိုက်ခိုင်းသော ဆေးသမား အကြောင်း။

ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထု
---------------

ဒေဝဒတ်ကြောင်းပြု မိန့်ဆိုမှု
----------------------------

နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဒေဝဒတ်ကို အကြောင်းပြု၍ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။

အတိတ်ဝတ္ထု
----------

ဆေးသမားလှည့်စား ကလေးများ
------------------------

လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ရွာငယ်တစ်ခုတွင် သူကြွယ်မျိုး၌ ဖြစ်၍ ငယ်ရွယ်စဉ် အခါ မြေမှုန့်ကစားဖက်ဖြစ်သောသူတို့နှင့် ရွာတံခါးအနီးရှိ ပညောင်ပင်ရင်း၌ ကကားလျက်နေ၏။

ထိုအခါ ဆေးသမားတစ်ယောက်သည် ရွာတွင်း၌ တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူကိုမျှ ဆေးမကုရသဖြင့် ဆေးဖိုးဝါးခမရဘဲ ရွာမှထွက်သည်ရှိသော် ထိုသူငယ်တို့ ကစားရာအရပ်သို့ရောက်၍ သစ်ခွကြားတွင် ဦးခေါင်းထွက်ကာ အိပ်နေသော မြွေကိုမြင်လျှင် ငါသည် ဤသူငယ်တို့ကို လှည့်ပတ်ကာ မြွေကိုကိုက်စေ၍ ဆေးဝါး ကု-မ-ရလျှင် ဆေးဖိုးဝါးခ ရပေမည်ဟု ကြံစည်ကာ သူကြွယ်သားသူငယ်ကို "အမောင် … ဆက်ရက်ငယ်ကို မြင်လျှင် ဖမ်းမည်လော" ဟု မေး၏။ "ဆရာကြီး … ဖမ်းမည်" ဟု ပြော၏။ "အမောင် … ကြည့်လော"ဟု ပြော၍ သစ်ခွကြားတွင် ဦးခေါင်းထွက်ကာ အိပ်နေသော မြွေကို ပြလေ၏။

စိတ်ယုတ်ကျင့်ဖောက် ကိုယ့်ကိုရောက်
---------------------------------

သူငယ်လည်း မြွေမှန်းမသိသည်ဖြစ်၍ သစ်ပင်ထက်သို့ လျင်မြန်စွာတက်၍ မြွေ၏ လည်ပင်းကို ဆုပ်ကိုင်မိလျှင် မြွေမှန်းသိသဖြင့် ကြောက်လန့်ရကား မလွတ်ရအောင် ကိုင်ပြီးလျှင် သစ်ပင်ထက်မှ လျင်မြန်သောအဟုန်ဖြင့် အောက်သို့ ပစ်ချလိုက်၏။ ထိုမြွေသည် ဆေးသမား၏ လည်ပင်းပေါ်သို့ကျ၍ လည်ပင်းကို ရစ်ပတ်ကာ [ကရ - ကရ] ဟု မြည်လျက် ကိုက်၍ ဆေးသမားကို ထိုအရပ်၌ လဲစေပြီးလျှင် ပြေးလေ၏။ အနီးရှိလူတို့လည်း ခြံရံကာ ကြည့်ရှုကြကုန်၏။ ထိုအခါ သူကြွယ်သားသူငယ်သည် -

"အချင်းတို့ … မြွေဟောက်ကို ဆက်ရက်ငယ်ဟူ၍ လှည့်ပတ်ပြောဆိုကာ ဖမ်းယူစေ၏။ လှည့်ပတ်ပြောဆိုသော ဤဆေးသမားသည်ပင် ထိုမြွေဟောက်ကိုက်၍ သေရ၏။

မညှဉ်းဆဲ မသတ်ဖြတ်ထိုက်သူကို ညှဉ်းဆဲသတ်ဖြတ်ရန် အလိုရှိသော ဤဆေးသမားသည် သေ၍ အိပ်ရသကဲ့သို့ ထို့အတူ မညှဉ်းဆဲ မသတ်ဖြတ်ထိုက်သူကို ညှဉ်းဆဲသတ်ဖြတ်သူတို့လည်း သေ၍ အိပ်ကြရမည်။

လေညာသို့ ပစ်လွှင့်သော မြူမှုန်သည် ပစ်လွှင့်သူကိုသာ ပြန်၍ ညှဉ်းဆဲသကဲ့သို့၊ ထို့အတူ အပြစ်မရှိ စင်ကြယ်၍ မပြစ်မှားထိုက်သူကို ပြစ်မှားသော မကောင်းမှုသည် ပြစ်မှားသူ လူမိုက်ကိုသာ ပြန်၍ ညှဉ်းဆဲဘိ၏" –

ဟု ရောက်လာသော ပရိသတ်အား အကျိုးအကြောင်းပြကာ ဆုံးမဟောကြားလေ၏။

ဇာတ်ပေါင်း
----------

ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -

ရဟန်းတို့ -

ထိုအခါ ဆေးသမားသည် - ယခုအခါ ဒေဝဒတ်။

ပညာရှိသူငယ်သည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -

ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။

ဆောင်ပုဒ်
---------

(၁) သူတစ်ပါးမှန်၊ မကောင်းဖန်၊ ကိုယ်ဒဏ်ထိမည်သာ။

(၂) လေညာသို့မှု၊ လွှင့်သည့်မြူ၊ လွှင့်သူညှဉ်းဆဲရာ။

(၃) မသတ်ထိုက်သူ၊ သတ်ခဲ့မူ၊ သတ်သူသေသည်သာ။

(၄) မညှဉ်းထိုက်သူ၊ ညှဉ်းဆဲမူ၊ ညှဉ်းသူဆင်းရဲရာ။

ဂုမ္ဗိယဇာတ် ပြီး၏။

* + -

ကိုးကား
-------

1. ↑  မဟာပညာဗလပဌမကျော်ဦးကြီးဖေ။ *ငါးရာငါးဆယ် နိပါတ်တော်စကားပြေ*။
မိုင်းကိုင်စက္ကူ၊ သို့မဟုတ် ရှမ်းစက္ကူ
ပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးပြုရသောသာလဲပင်ကို ရုက္ခဗေဒ
အမည်အားဖြင့် ဗရူးဆိုနီးရှားပက်ပီရီဖားရားဟုခေါ်၍
မိုရေစီအီး မျိုးရင်း တွင်ပါဝင်သည်။ အချို့ကသာလဲကို
တာလဲဟုလည်း ခေါ်ကြ၍ ရှမ်းဘာသာဖြင့် မဲ့ဆိုင်လဲဟု
ခေါ်လေသည်။ 

သာလဲပင်သည် မိုးရေချိန်လက်မ ၅ဝ မှ ရဝ အထိ
ရှိ၍ အပူချိန်ဒီဂရီ ၈ဝ ကျော်ပြီးလျှင်ပေ ၂ဝဝဝမှ ၃၅ဝဝ
အထိမြင့်သောဒေသများရှိ ချောင်းကမ်းပါးအနီးအနားနျင့်
ချိုင့်ဝှမ်းများတွင်ပေါက်ရောက်သည်။ နုံးမြေများ၌လည်း 
စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းသည်။ 

ထိုအပင်များကိုပစိဖိတ်ကျွန်းများ၊ မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်၊ 
ယိုးဒယား (ထိုင်း)နျင့် ဂျပန်နိုင်ငံများ၌လည်း တွေ့ရသည်။ 
မြန်မာနိုင်ငံတွင် မုတ္တမ၊ ကျိုက္ခမီ၊သံလွင်စသောနယ်များ၊ 
ကယားပြည်တောင်ပိုင်း၊ ဂုတ်ထိပ်၊ မေမြို့နှင့် ဗန်းမော် နယ်များတွင် 
အများဆုံးပေါက်ရောက်သည်။ 

သာလဲပင်သည်ရွက်ကြွေပင်မျိုးဖြစ်သည်။ အပင် 
အလတ် စား မျိုးဖြစ်၍အမြင့်ပေ ၃ဝ ခန့်ရှိတတ်သည်။
အမြစ်စို့အများအပြားထွက်သောအပင်မျိုးဖြစ်ပြီးလျှင်
အငုတ်များမှလည်း အပင်များကောင်းစွာပေါက်နိုင်သည်။
အရွက်များသည်နုစဉ်အခါတွင် အဟိုက်များရှိတတ်၍
ရင့်သောအခါထိပ်ချွန်သောဘဲဥပုံများဖြစ်လာသည်။
အရွက်နှုတ်ခမ်းသားများတွင်ခွေးသွားစိတ်ကဲ့သို့ဖြစ်လေသည်။
အရွက်များသည်လေးလက်မမှရှစ်လက်မအထိရှည်ကြ၍
အပေါ်ဘက်သည် ကြမ်းလျက်အောက်ဘက်တွင်မူ 
အမွေးနုများ ရှိလေသည်။

အပွင့်များသည်ကြောင်မြီးတူပန်းသဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ ရှည်၍
လုံးသောပန်းခိုင်များဖြစ်ကြရာ တစ်လက်မခွဲမှသုံးလက်မ အထိ
ရှည်သည်။ အသီးသည်အနီရောင်ဖြစ်၍ အချင်း ၂/၅ လက်မ
ခန့်ရှိပြီးလျှင် အသားထူလေသည်။
သာလဲပင်၏အသားသည် မီးခိုးရောင်ဖြစ်၍ပျော့သည်။
ထင်းအဖြစ် အသုံးများကြသည်။ ပင်စည်၏အခေါက်သည်လည်း
မီးခိုးရောင်ဖြစ်၍ချောမွတ်သည်။ ရှေးကမြန်မာနိုင်ငံနှင့်
ယိုးဒယားနိုင်ငံတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသောပုရပိုက်များကို
သာလဲပင်၏ အခေါက်မှပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ နောင်အခါ
ရှမ်းပြည်တွင်မိုင်းကိုင်စက္ကူ သို့မဟုတ် ရှမ်းစက္ကူများကို
သာလဲပင်၏အခေါက်အတွင်းသားဖြင့်ပြုလုပ်လာကြ၍ 
ယခုအခါ ထိုလုပ်ငန်းသည်ရှမ်းပြည်နယ်၏ အိမ်တွင်းမှုလုပ်ငန်း
တစ်ရပ် ဖြစ်နေလေသည်။ 

( မိုင်းကိုင်စက္ကူ။)
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီက ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း
သီပေါနယ်တွင် သာလဲပင်မှ စက္ကူထုတ်လုပ်ရေးကို
စက်မှုလုပ်ငန်းတစ်ရပ်အနေဖြင့်လုပ်ကိုင်ရေးအတွက်
ကုမ္ပဏီတစ်ခုသည် ထိုအပင်များကိုအများအပြား
စိုက်ပျိုးရန်စီစဉ်ခဲ့သည်။ သို့သော် အပင်များ
ဖြစ်ထွန်းနိုင်မည့်မြေနေရာရှားပါးမှု၊ အလုပ်သမား
အခက်အခဲနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးပြဿနာများကြောင့်
ထိုအစီအစဉ်ကိုလက်လျှော့ခဲ့ရသည်ဟုသိရလေသည်။
ဂျပန်နိုင်ငံတွင် စက္ကူလုပ်ငန်းအတွက် သာလဲပင်များကို
လုပ်ကိုင်ကြလေသည်။ 

ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မိုင်းကိုင်စက္ကူကိုဆီစိမ်၍ 
ထီးရွက်ပြုလုပ်ကြသည်။ ပစိဖိတ်ကျွန်းစုများမှ
တိုင်းရင်းသား တို့သည် ရှေးအခါကပင် သာလဲခေါက်ကို ပြုပြင်၍
အဝတ်အထည်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  K. Koch Dendrologie 2(2): 440 1873
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)
*Gracula religiosa*
**သာလိကာ** (*Gracula religiosa*) ကို လူတိုင်းမမြင်ဖူးကြသည့် 
တိုင်အောင် လူသိအများဆုံးငှက်များတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ 
လူပြောသည့်စကားကိုလိုက်၍ ပြောတတ်သောကြောင့် 
အချို့က သာလိကာကို လှောင်အိမ်တွင်ထည့်၍ ချစ်စနိုး 
မွေးထားတတ်ကြသည်။ သာလိကာကို သာရကာဟု 
လည်းခေါ်သည်။ သာလိကာသည် စတာနီဒီး မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်၍ 
သတ္တဗေဒ(ပါဏဗေဒ‎) အလိုအားဖြင့် **ဂရက်ကူးလားရီလီ ဂျီအိုစား** 
အင်တာမီးဒီးယား **ဟုခေါ်သည်။ အလျား ၁ဝ လက်မရှိသည်။** 
တောင်ပံရှိ အဖြူမှတ်ကလွဲ၍ တစ်ကိုယ်လုံးရှိ အမွှေးများသည် 
မည်းနက်နေသည်။ တောင်ခြေရှိ သစ်တောများတွင်နေ၍ ပင်မြင့်တွင်ကျက်စားသော ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။ 

သာလိကာများသည် သစ်ပင်ထိပ်ဖျားများတွင်
အုပ်ဖွဲ့၍ နေတတ်သည်။ အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ
ပဲခူးရိုးမကျွန်း တောများ ထဲ၌အနေများသော
ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။ ထိုကျွန်းတောထဲ၌ ယင်းတို့၏
ပျော်ရွှင်မြူးတူးကခုန်နေကြ သည်ကိုမြင်ရသည်မှာ
ပျော်စရာကောင်းလှပေသည်။ သာလိကာသည်
အခြားငှက်များ၏ အသံကိုအတုခိုး၍အော်နိုင်သည့်အပြင်
လူတို့သင်ပေးသောစကားကိုလည်းပြောနိုင်သည်။
အထူးခြားဆုံး အချက်မှာ စူးရှသည့်လေချွန်သံကဲ့သို့သော
အသံဖြင့်လည်း အော်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။

သာလိကာတို့သည် ဥများကို ဧပြီလနှင့်မေလအတွင်း
များသောအားဖြင့် ဥလေ့ရှိကြသည်။ အသိုက်ဟူ၍
ကျကျနနမလုပ်ပဲမြေကြီးမှ ၁ဝ ပေမှပေ ၃ဝ ခန့်အကွာရှိ
သစ်ပင်ပေါ်၌သဘာဝအလျောက်ဖြစ်ပေါ်နေသော သစ်ခေါင်းတွင်
မြက်၊ သစ်ရွက်များတွင်ခင်း၍ ဥလေ့ရှိသည်။ ဥ ဥစ၌ဥများသည်
တောက်ပသောအပြာရင့်ရောင်ရှိပြီးလျှင်ချောကလက်ရောင်နှင့်
နီညိုရောင်အပြောက်များ ပါရှိသည်။ သို့သော် မကြာမီ
တဖြည်းဖြည်း အရောင်မှိန်သွားတတ်သည်။ တစ်မြုံလျှင်
နှစ်ဥမှသုံးဥ အထိ ရှိသည်။ 

သာလိကာများကို အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံတိုင်း၌လိုလိုပင်
တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတောင်ခြေရှိသစ်တောများတွင်
အနှံ့အပြားနေကြသည်။ သို့သော်မြင့်သော တောင်ပေါ်များ၌ကား
ယင်းတို့ကိုအတွေ့ရနည်းသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  BirdLife International (2012). "*Gracula religiosa*". *IUCN Red List of Threatened Species* **2012**. IUCN. old-form url
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)
**သာရုမာရု**သည် ရှေးခေတ်ဗုဒ္ဓဘာသာဂူများစွာနှင့် စေတီပုထိုးများပါဝင်သည့် ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ စေတီတော်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ Madhya Pradesh ပြည်နယ်၊ Sehore ခရိုင်၊ Budhani Tehsil, Pangoraria ရွာအနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ဤနေရာသည် ဆန်ချီမှ တောင်ဘက် ၁၂၀ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။

ဖော်ပြချက်
----------

ဤနေရာတွင် စေတီများစွာနှင့် ရဟန်းများ နေထိုင်ခဲ့သည့် သဘာဝဂူများလည်း တည်ရှိသည်။ ဂူများတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ပန်းချီများ (swastika, triratna, kalasa ...) ကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။ အဓိကဂူတွင်မူ အသောကမင်း၏ရေးဆွဲထားသည့် ပန်းချီနှစ်ခုကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ကျောက်တုံးပေါ်တွင် ရေးဆွဲထားသည့် အသေးစားတစ်ခုမှာ အသောကကမင်း၏ ကြေညာစာများထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ပိယဒဿီ၏ လည်ပတ်မှုကိုလည်း ရေးသားဖော်ပြထားသည်။

အထိမ်းအမှတ်ကျောက်စာ
ကျောက်ထွင်းစာများတွင် ရေးသားဖော်ပြချက်အရ အသောကမင်းသည် ထိုနေရာသို့ Madhya Pradesh ဒေသ၏ မင်းသားဖြစ်စဉ် အချိန်ကပင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် သူ၏ နေထိုင်ရာနေရာမှာ Vidisha ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာစာပေများတွင် အသောကမင်းကြီး၏ မိဖုရားသည် Vidishadevi ဟု ဆိုထားသည်။

* Saru Maru တောင်ကုန်းပေါ်ရှိ စေတီငယ်များSaru Maru တောင်ကုန်းပေါ်ရှိ စေတီငယ်များ
* Saru Maru ဂူများထဲမှ တစ်ခုတွင် အသောကမင်းရေးထိုးထားသည့် ကျောက်စာ၊
* View of the Minor EdictsView of the Minor Edicts

ဂုဏ်ပြုစာကမ္ပည်းအပြည့်အစုံ
--------------------------

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
အနီးအနားရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာစေတီပုထိုးများ |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| သတ္တာရ | 
**ဆန်ချီ**
 | ဘော့ပါစေတီတော်များ |
| သောနရီစေတီများ | ဆာရုမရု | အန်ဒါစေတီတော်များ |

 |

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  Gupta, The Origins of Indian Art, p.196
2. 1 2  Archaeological Survey of India
3. ↑  Sircar၊ D. C. (1979)။ *Asokan studies*။ Plate XVI။
**ရခိုင်ပြည်အမျိုးသားကောင်စီ**(ANC) သည် ရခိုင်ပြည်နှင့် လူထု၏တခုတည်းသော နိုင်ငံရေးစစ်မျက်နှာတစ်ခု အဖြစ် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင်အကြိုအမျိုးသားညီလာခံမှ ပေါက်ဖွားလာခဲ့သည်။ စတင်တည်ထောင်ချိန်မှစ၍ အလွန်ခက်ခဲသောနိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းတွင် လျှောက်လှမ်းလာခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၆ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၀ ခုနှစ်များတွင် ပထမအကြိမ် နှင့် ဒုတိယအကြိမ်ညီလာခံအသီးသီးကို အောင်မြင်စွာကျင်းပ၍ ရခိုင်ပြည်နှင့် ရခိုင်လူထု၏ လွတ်မြောက်ရေး အာမခံချက်တို့အတွက် အောက်ပါအတိုင်း နိုင်ငံရေးလမ်းညွှန်ချက်များကို ချမှတ်ဖော်ဆောင်လျက် ရှိသည်။

၁။ ရခိုင်ပြည်သူတရပ်လုံးသွေးစည်းညီညွတ်ရေး၊ ၂။ စစ်အာဏာရှင်စနစ် ချုပ်ငြိမ်းရေး၊ ၃။ ပြည်ထောင်တိုင်း၏ နိုင်ငံရေးအရ အမျိုးသားတန်းတူရေးနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် အပြည့်အဝရှိသည့် စစ်မှန်သော ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုတည်ဆောက်ရေး၊ ၄။ ငြိမ်းချမ်းစွာအတူယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေး၊ ၅။ စည်းလုံးခိုင်မာသောရခိုင်ပြည်တည်ဆောက်ရေး။

၂၀၁၀-ခု ဒုတိယအကြိမ်ညီလာခံတွင် နိုင်ငံရေးပါတီများဖြစ်ကြသော ရခိုင်ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်(ပြည်ပ) (ALD-Exile)၊ ရခိုင်ပြည်အမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ (NUPA)၊ရခိုင်ပြည်လုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားနှင့်လူငယ်များအစည်းအရုံး (AASYC)၊ ရခိုင်သံဃာ့သမဂ္ဂ (RSU) နှင့် အခြားသောလူမှုအဖွဲ့အစည်းများနှင့် တသီးပုဂ္ဂလများဖြင့် စုဖွဲ့ ချီတက်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် အရေးပေါ်မျက်နှာစုံညီအစည်းအဝေးများဖြင့် ANC ကို တစ်ဖွဲ့တစ်ပါတီတည်းအဖြစ် ကျစ်လျစ်ခိုင်မာစွာ တည်ဆောက်၍ နိုင်ငံရေးလမ်းညွှန်ချက်များအတိုင်း ခရီးဆက်လျက် ရှိသည်။

ANC အနေဖြင့် တိုင်းရင်းသားတပ်ပေါင်းစုများဖြစ်သည့် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများကောင်စီ (ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ) (Ethnic Nationalities Council – Union of Burma) တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော ညီညွတ်သောတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖက်ဒရယ်ကောင်စီ (United Nationalities Federal Council – UNFC) တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း ပူးပေါင်းပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ UNFC ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေး တပ်ပေါင်းစုများအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုမှာ ပိုမိုအဆင်ပြေစေရန် ENC တပ်ပေါင်းစုကို သက်ဆိုင်ရာ တာဝန်ရှိသူများမှ တရားဝင် ဖျက်သိမ်းခဲ့ကြသည်။ ANC ၏ တပ်ပေါင်းစုမူမှာ ယနေ့မိမိတို့ရင်ဆိုင်နေရသည့် ဘုံရန်သူ စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို တိုက်ဖျက်ပြီး ကိုယ့်ကြမ္မာကိုယ် လွတ်လပ်စွာ ဖန်တီးဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့် ရရှိရေးအတွက် လူမျိုးတစ်မျိုးတည်း တစ်စုတစ်ဖွဲ့တည်းဖြင့် ဖော်ဆောင်၍မရနိုင်သည့်အတွက် မဟာမိတ်များနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက် လုပ်ကိုင်ပါမှ အောင်မြင်မှုပန်းတိုင်သို့ ရောက်ရှိနိုင်မည်ဟု ယုံကြည်သည်နှင့်အညီ UNFC နှင့် အတူအတွ လက်တွဲဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။

ကရင်ပြည်နယ်တွင် အခြေစိုက်သော ရခိုင်ပြည်တပ်မတော်သည် ရခိုင်အမျိုးသားကောင်စီ၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သည်။

ရခိုင်ပြည်နယ်၏ မြို့တော် စစ်တွေမြို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဗုံးပေါက်ကွဲမှုများကြောင့် ရခိုင်အမျိုးသားကောင်စီ၏ ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သော ဦးနိုင်စိုးကို ၂၀၁၈ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင်း ဗုံးကွဲမှုများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း ရဲတပ်ဖွဲ့က သက်သေမပြနိုင်သဖြင့် ပြန်လွတ်လာခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑
2. ↑  AA (Karen Region)။ 29 April 2017 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  20 February 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  "Sittwe blasts put spotlight on Rakhine nationalists" (in en)၊ *The Straits Times*၊ 1 March 2018။ 11 March 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  "5 of 9 Suspects in Sittwe Bombings Released"၊ *The Irrawaddy*၊ 28 March 2018။ 3 April 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့သည် အီဂျစ်နိုင်ငံ နိုင်းမြစ်ဝကျွန်းပေါ် အနောက်မြောက် ထောင့်စွန်းတွင် မြေထဲပင်လယ်နှင့် မယ်ရီအိုးတစ်ရေအိုင်တို့အကြားရှိ ကုန်းမြင့် ကြောပေါ်၌တည်ရှိသည်။ အယ်လက်ဇန္ဒာ-သ-ဂရိတ်ဘုရင်က ထိုမြို့ကို ဘီစီ ၃၃၂ ခုနှစ်တွင် တည်ခဲ့၍ နှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ဂရိယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားရာ အချက်အချာဌာနအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့ပေသည်။ ထိုမျှမက အရှေ့နှင့်အနောက် ကုန်သွယ်ရေး ဗဟိုဌာနလည်း ဖြစ်ခဲ့လေသည်။

အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့ ကောင်းစားစဉ်က လူဦးရေ တစ်သန်းမျှနေထိုင်သော မြို့ကြီးဖြစ်မည်ဟု မှန်းဆရသည်။ အထူးသဖြင့် အီဂျစ်ပြည်တွင် အုပ်စိုးခဲ့သော တော်လမီဘုရင်များလက်ထက်က ထီးနန်းစိုက်ရာမြို့တော် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရောမ 
အင်ပိုင်ယာခေတ်၌လည်း ဒုတိယမြို့တော်အဖြစ်ထင်ရှားခဲ့သည်။ ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့သည် အရှေ့ရောမနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ် လာသောအခါ အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့သည် ကုန်သွယ်ရေးဌာန အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် အေဒီ ၆၄၁ ခုနှစ်သို့ရောက်သော် အာရပ်ဗိုလ်ချုပ်အမ်ရူက မြို့ကို တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်လေသည်။ ထို့နောက် မြို့သည် တဖြည်းဖြည်းဆုတ်ယုတ်လာခဲ့လေသည်။ ထို့နောက် ၁၇၉၈ ခုနှစ်တွင် နပိုလီယန်တပ်များက မြို့ကိုတိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်သည်။ တစ်ဖန် ၁၈ဝ၁ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတပ်များက မြို့ကို ပြင်သစ်တို့လက်မှ ပြန်၍ သိမ်းယူခဲ့သည်။ အီဂျစ်ဘုရင်ခံချုပ် မဟာမက်အလီ လက်ထက် ၁၉ ရာစုနှစ်ဦးပိုင်းတွင် မြို့သည် ပြန်၍စည်ကားတိုးတက်လာသည်။ 

ပထမတော်လမီဘုရင်လက်ထက်က အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့တွင် စာကြည့်တိုက်ကြီးတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့ရာ ထို ခေတ်ပညာရှင်တို့ ရေးသားခဲ့သည့် စာမူပေါင်း လေးသိန်းကျော်မျှရှိ၏။ နောင်အုပ်ချုပ်သော မင်းတို့ကလည်း စာကြည့်တိုက်ကို တိုးပွားအောင်ဆက်လက်ပြုစုခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် နောင်အခါ၌ ထိုကမ္ဘာကျော် စာကြည့်တိုက်ကြီးသည် မြို့ကိုလာရောက် တိုက်ခိုက်သူတို့၏ လက်ချက်ကြောင့် ယိုယွင်းပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့တွင် ဆီဇာဘုရင်များ၏ တန်ဆောင်းအနီးရှိ *ကလီယိုပါးထရား ဇာထိုးအပ်များ* ခေါ် လေးမြှောင့်ကျောက်တိုင်ကြီး နှစ်တိုင်ရှိခဲ့ရာ ယခုအခါ ကျောက်တိုင် တစ်ခုကို လန်ဒန်မြို့၌ စိုက်ထူထားရှိ၍ ကျန်တစ်ခုကို နယူးယော့မြို့၌ စိုက်ထူထားရှိသည်။ ကလီယိုပါးထရားကျောက်တိုင် အခြားထင်ရှားကျန်ရှိနေသော အဆောက်အဦများမှာ ဖေးရော့မီးပြတိုက်ကြီးနှင့် ပွန်ပီကျောက်တိုင်တို့ ဖြစ်သည်။ ထိုမီးပြတိုက်ကို ဘီစီ ၃ဝဝခန့်က ဖေးရော့ကျွန်းပေါ်တွင် ဆောက် 
လုပ်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ်ခုနှစ်သွယ်

  

ပွန်ပီကျောက်တိုင်ကို အေဒီ ၃ဝ၂ ခုနှစ်က စိုက်ထူခဲ့သည်။ အမြင့်ပေ ၉ဝ ရှိ သည်။ ယခုအခါ ဖေးရော့ကျွန်းဟူ၍ မရှိတော့ချေ။ ကျွန်းနှင့် ကုန်းမအကြားတွင် မြေပြည့်လာပြီဖြစ်သောကြောင့် ဖေးရော့ ကျွန်းဆွယ်ဟူ၍ ကုန်းဆက်ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည်။ ထိုကျွန်းဆွယ်နှင့် အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့ဟောင်း အနောက်ပိုင်းသည် မွတ်စလင်ရပ်ကွက်ဖြစ်သည်။ အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့သည် သင်္ဘောဆိပ်နှစ်ခုရှိ၍ နိုင်းမြစ်နှင့်လည်းကောင်း၊ ကိုင်ရိုမြို့တော်နှင့် လည်းကောင်း၊ တူးမြောင်းဖြင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိသဖြင့် မြေထဲ ပင်လယ်ကမ်းခြေတွင် ထင်ရှားသော ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီးတစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ အခြားမြို့များနှင့် မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်းတို့ဖြင့်လည်း ဆက်သွယ်လျက်ရှိသည်။ ဝါ၊ဆန်၊ ဂျုံနှင့်သကြားကို နိုင်ငံခြားသို့တင်ပို့၍ သွင်းကုန်မှာ အများအားဖြင့် ကုန်ချောဖြစ်သည်။ 

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့သည် ဗြိတိသျှတို့၏ အရေးကြီးသော ရေတပ်စခန်း ဖြစ်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ထိုစခန်းကို အီဂျစ်တို့လက်သို့ ပြန်အပ်ခဲ့လေသည်။ လူဦးရေမှာ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ ၄၉၆၁ဝဝဝ ယောက်ရှိလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)
အယ်လဗျူမင်သည် အရောင်အဆင်းနှင့်အရာသာကင်းမဲ့၍ ယေဘုယျအားဖြင့်
ပုံသဏ္ဌာန်မဲ့သော (ခရစ်စတဲ မဟုတ်သော) ပစ္စည်းတမျိုးဖြစ်သည်။ အပင်
နှင့်တိရစ္ဆာန်တို့၏ ကြီးထွားသန်မာရေးအတွက် အလွန်အရေးပါ အရာရောက်
သော ဓာတ်ပစ္စည်းတခုဖြစ်သည်။ ထိုပစ္စည်းကို ဥအကာတွင် အတွေ့ရဆုံး
ဖြစ်၏ ဥ၏ အကာတွင် အယ်လဗျူမင်နှင့် ရေသာလျှင် အဓိကပါဝင်သည်
သွေးထဲတွင်၎င်း၊ မျက်လုံးရေကြည်တွင်၎င်း လူနှင့်တိရစ္ဆာန်တို့၏ အသားထဲ
၌ရှိသော အရည်များတွင် ၎င်း အယ်လဗျူမင်ကို တွေ့ရှိရလေသည်။ အခြား
အယ်လဗျူမင်တမျိုးကိုလည်း သစ်စေ့များ ကောက်နှံများနှင့် အပင်တို့၏ 
အရည်များတွင်တွေ့ရသည်။ အယ်လဗျူမင်ကို ရေနှင့်ရောသောအခါ ကော်
ကဲ့သို့ ပျော်ဝင်ရည်တမျိုး ဖြစ်လာ၍ အပူဓာတ်ပေးလိုက်သောအခါ ကြက်
ဥပြုတ် ဘဲဥပြုတ်များအတွင်း၌ အကာသည် မာသွားသကဲ့သို့ အယ်လဗျူမင်
သည်မာသွားသည်။ အယ်လဗျူမင်ထဲသို့ အယ်လကိုဟောရောထည့်လိုက်သော
အခါတွင်လည်း မာသွား၏အားလုံးသော အယ်လဗျူမင်တို့တွင် ကာဗွန်
ဟိုက်ဒရိုဂျင် အောက်စီဂျင် နိုက်ထရိုဂျင်နှင့် ဆာလဖာ (ကန့်) ဓာတ်များ
ပါရှိလေသည်။ အယ်လဗျူမင်သည် ပရိုတင်းဓာတ်တမျိုးဖြစ်၍ လူတို့၏
ကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းများကို ကြီးထွားသန်မာနိုင်သဖြင့် အစားအစာများ
တွင်အရေးကြီးသော ပစ္စည်းတခုအဖြစ်ပါဝင်လေသည်။ သို့ရာတွင် အယ်
လဗျူမင်၏ ခန္ဓာအိမ်ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အလွန်ရှုပ်ထွေးသောကြောင့် ယခုတိုင်
မဖြေရှင်းနိုင်သေးချေ။

အယ်လဗျူမင်ကို ဆီးထဲတွင် မကြာခဏတွေ့ရလျှင် ကျောက်ကပ်၌ ရောဂါ
ရှိတတ်လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)
ကံရာဇာကြီးသည် မဇ္ဈိမဒေသ ကပိလဝတ် ပြည်၌ ပထမဦးစွာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသော သကျသာကီဝင်မင်း အဘိရာဇာ၏သားကြီး ဖြစ်သည်။ 
အဘိရာဇာသည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မမူမီ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ခန့်က၊ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း ရှေးအကျဆုံးမြို့တော်ဖြစ်သည့် 
သင်္ကဿဋ္ဌ တကောင်းပြည်ကို စတင်တည်ထောင်သည်။
သားတော် ကံရာဇာကြီးသည် ခမည်းတော် အဘိရာဇာ 
နတ်ရွာစံသောအခါ ညီတော် ကံရာဇာငယ်နှင့် ထီးမွေနန်းမွေ လု 
ကြရာ ရန်စစ်မထိုးဘဲ ကုသိုလ်စစ်ထိုးကြရာတွင် အရေးနိမ့် 
သဖြင့် ဗိုလ်ပါတို့ကို စုရုံးခေါ်ဆောင်ကာ သလ္လာဝတီမြစ်ကို 
ဆန်တက်၍ ကလေးတောင်ညိုအရပ်တွင် ရာဇဂြိုဟ်မြို့တော်ကို 
တည်ထောင်သည်။ (မှတ်ချက်။။ အချို့စာအုပ်များတွင် မင်းကြီး အဘိရာဇာက သားတော် နှစ်ပါးအနက် မည်သူသည် ထီးနန်းစည်းစိမ်နှင့် ထိုက်တန်လေသနည်းဟု စုံစမ်းလို၍ ညတွင်းချင်း စေတီတစ်ဆူစီ ပြီးအောင် တည်စေရာ သားတော်ငယ်က အလျှင်ပြီးသဖြင့် အိမ့်ရှေ့အရာ အပ်နှင်းတော်မူပြီး နောင်တွင် မင်းဖြစ်သည်ဟု သိရသည်။) ထိုမြို့တွင် ၆ လကြာမျှ ဗိုလ်ပါစုဆောင်း 
နေသည်။ ထိုမှတဖန် ကစ္ဆာပနဒီမြစ် အရှေ့ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်း 
ပြန်ကာ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့ကို တည်ထောင်ပြန်သည်။ ထို 
မြို့တွင် ၇၄ နှစ်တိုင် စံနေသည်။ ထိုမှတဖန် ရှေးမာလာယုမင်း 
တို့ တည်ထောင်ခဲ့သော ဓညဝတီမြို့ဟောင်းကို သိမ်းယူ၍ 
ထီးနန်းမြို့ပြ ပြင်ဆင်စံနေသည်။
ကံရာဇာကြီးတွင် သုဘဒ္ဒါဒေဝီမိဖုရားမှ မုဒုစိတ္တမည်သော 
သားတော်တစ်ပါး ဖွားမြင်သည်။ ထိုသားတော်ကို သုနာပရန္တ 
တိုင်းမှ ပျူ၊ ကမ်းယံ၊ သက်လူမျိုးတို့က မင်းလျာတောင်းသော 
ကြောင့် ပျူတို့အရပ်တွင် မင်းပြုစေရန် စေလွှတ်အုပ်ချုပ်စေ 
သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့သမိုင်းပုံပြင်များ(၁၉၅၂ ခုနှစ်)
**စိုသောလက် မခြောက်စေနှင့်** ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

ရှင်းလင်းချက်
-------------

ခံယူသူ၏လက်သို့ ရေသွန်းလောင်း၍ ပေးကမ်းလှူဒါန်းသော အစဉ်အလာ ရှေးက ရှိခဲ့၏။ အလှူရှင်၏ ကျေးဇူးတရားကို မမေ့ခြင်းသည် အလှူခံအဖို့ မိမိ၏ စွတ်သော လက်ကို မခြောက်စေခြင်းတည်း။ ထို့အတူ တစ်စုံတစ်ရာ ကျေးဇူးပြုဖူးသူအား မည်သည့်အခါမျှ ကျေးဇူးမမေ့အပ်ပေ။
အခြားဆိုလိုရင်းတစ်ခုမှာ အလှူရေစက် လက်နှင့်မကွာ ပေးကမ်းလှူဒါန်းခြင်းဖြင့် တစ်ပါးသူ၏လက်ကို စိုစွတ်စေခဲ့ပြီးမှ ဆက်လက်ပေးကမ်းခြင်း မပြုပါက ထိုသူ၏လက်ကို ခြောက်သွေ့စေသည် မည်၏။ ထို့ကြောင့် အလှူရေစက်နှင့် စွတ်စိုသော လက်ကို မခြောက်စေရသကဲ့သို့ မေတ္တာနှင့် စွတ်စိုသော ရင်းနှီးခင်မင်မှုကို မပျက်ပြားစေအပ်။

မူလရင်းမြစ်
-----------

* "အလ္လဉ္စပါဏိံ ပရိဝဇ္ဇယ ဟူသည်ကား **စိုစွတ်သော လက်ကို ခြောက်သွေ့ပူလောင်အောင်**မပြုခြင်းတည်း။" [၁၁၄၅] ဝိဇာတ်။ ၆၇။
* "**စိုပြီးသော လက်**ကို **မခြောက်စေနှင့်** ဆိုတာလို ယခုတွေ့ဆုံချစ်ခင်ကြတဲ့ မေတ္တာဓာတ်ကို ခြောက်ကပ်၍ မသွားရအောင်..." [၁၂၇၈] တင်မြ၊ ဒု။ ၁၀၉။

အခြားအသုံးနှုန်း
----------------

* *စွတ်သော လက်ကို မလောင်စေနှင့်* ဟူ၍လည်း အသုံးရှိသည်။

ကျမ်းကိုး
---------
**ဆုံးနှင့် ချက်စော** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

အကြောင်းအရာ
-----------

ဆုံးနှင့် ချက်စော
-----------------

တိုးအသရေ၊ ဘိုးရွှေရစ်ကယ်တဲ့၊ ကိုးနှစ်ရွယ်ဆယ်နှစ်သားက၊ စကားပီသည့်နှုတ်ကယ်ကြောင့်၊ အမျိုးမှာရိုးရာမဟုတ်သော်လဲ၊ စိုးအုပ်ရရွာလက်ကိုင်။  

  

ခံအမွေမေမှတ်ကြီးနှင့်၊ ဖေကြီးချစ်မြတ်နိုးတဲ့၊ ဦး ဖိုး မှန်ပုတ္တံသားငဲ့၊ နှံထားကာ သက်ရာပေါင်းပေမဲ့၊ မယ်ကောင်းကြင်ဇနီး၏၊ သမီးမှာအရွယ်သင့်ပါဘိ၊ မယ်မြင့်ဆွေလုံမိတို့၊ ဘုံဗိမာန်အကြံဆန်းတဲ့၊ သံပန်းလိမ်အိမ်နှစ်ထပ်ကယ်နှင့်၊ ကျေးအရွာရွာ၊ လေးတာရပ်တည့်၊ လေးတာရပ်တည့်၊ ဈေးမြတ်တဲ့ဆိုင်။  

  

များထိုထိုသားကိုဘငဲ့ပြင်၊ ညိုမြသွင်ရှင်မယ်သန်းနှင့်၊ တဝမ်းဝင်အတူအောင်းကြ၊ လူသောင်းတန်စိန်တမေနှင့်၊ အိမ်တဆွေခင်မယ်မိတို့၊ ဂိနိ အမကြီးက၊ သမီးလိုသားလိုအမှတ်ကယ်နှင့်၊ ကြီးကြပ်၍စီကွပ်နိုင်၊ ပြီးပြတ်ပိုင်သဘော။  

  

နဝရတ်ပေပ၊ နားကပ်မှာမျက်စုံကျောက်ကဲ့ပြင်၊ လက်ကောက်တွေရွှေပုတီးနှင့်၊ သမီးတွေသားတွေများတို့၊ ဘုရားမှာဆွမ်းဖြူလောင်းတွင်မှ၊ မယ်ကောင်းအမေကြီးက၊ သမီးတွေသားတွေလှည့်ပါလို့၊ သူကြည့်ချင်သမင်မျက်လုံးလိုနှင့်၊ နခမ်းမှာကွမ်းရာသုံးပါလို့၊ ချမ်းသာပုံ၊ ဝမ်းမသာအုံးရမည်၊ ဆုံးနှင့်ချက်စော။

ခက်ဆစ်
------

၁။ ပုတ္တံ = သား။

၂။ ဂိနိ = ဘဂိနိ (ပါ)၊ နှမ၊ အစ်မ။

၃။ နဝရတ် = နဝရတန၊ နဝရတ်ကိုးပါး။

၄။ နခမ်း = နှုတ်ခမ်း။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------