recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ရန်ကုန်အထူးကုဆေးရုံသစ်ကြီး** သည် ရန်ကုန်မြို့၊ မြို့လယ်တွင် တည်ရှိသည့် တည်ဆောက်နေဆဲ အထူးကုဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆေးရုံသည် အထူးကုဝန်ဆောင်မှုများကို ပေးအပ်မည် ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော cerebral နှင့် cardiovascular ရောဂါများအတွက် သင်ကြားရေးနှင့် သုတေသနအင်စတီကျုတစ်ခု ဖြစ်သည်။

ဆေးရုံသည် လမ်းမတော်မြို့နယ် မင်းရဲကျော်စွာလမ်းနှင့် ပြည်လမ်းထောင့်တွင် တည်ရှိသည်။ အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံသစ်ကြီး (ရန်ကုန်)နှင့် ခုတင်(၅၀၀)ဆံ့ အထူးကုဆေးရုံကြီး ရန်ကုန်) တို့တည်ရှိရာလမ်း၏ တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် တည်ရှိသည်။

ဤဆေးရုံတည်ဆောက်မှုကို JICA က အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၇၇ သန်း ထောက်ပံ့ကာ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဤစီမံကိန်းသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးသော ကူညီထောက်ပံ့ပေးသည့် စီမံကိန်း ဖြစ်သည်။ ကျန်ရှိသည့် ကုန်ကျစရိတ်ဖြစ်သည့် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၇ သန်းကို မြန်မာအစိုးရက ပေးရမည် ဖြစ်သည်။ ဆေးရုံ၏ ပန္နက်တင်အခမ်းအနားကို ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ဆေးရုံကို ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ပြီးစီးရန် စီစဉ်ထားသည်။

အထပ် ၇ ထပ်ပါဝင်ပြီး ၂၇၀၀၀ စတုရန်းမီတာ (၂၉၀၀၀၀ စတုရန်းပေ) ရှိသည့် အဆောက်အဦတွင် ခုတင် ၃၁၆ ခု ပါဝင်သည်။ ICU အခန်းတစ်ခုစီတွင် ခုတင် ၂၀ ကျော် ပါဝင်မည် ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးမှ neurosurgery, neurology, cardiac surgery, နှင့် cardiology စသည့် ဌာနလေးခုတို့ကို ဤဆေးရုံအသစ်သို့ နေရာပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ဤဆေးရုံသစ်ကြီးသည် ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်၏ အနီးတွင် တည်ရှိပြီး ထိုတက္ကသိုလ်၏ သင်ကြားရေးဆေးရုံလည်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2  New Yangon Specialist Hospital to open in 2 years (2019-04-30)။ 17 December 2021 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  2020-06-14 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. 1 2  Japan to Fund $77M Neuro, Cardio Hospital in Yangon (in en-US) (2018-07-18)။  2020-06-14 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. 1 2 3 4  Ground Breaking Ceremony of the Project for the Construction of New Yangon Specialist Hospital။  2020-06-14 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. 1 2  Government to purchase equipment for specialist hospital (in en)။  2020-06-14 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**ပယ်ရီကျူရီ** (အင်္ဂလိပ်: Pierre Curie) ကို ၁၈၅၉ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်တွင် ပဲရစ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် သံလိုက်ဓာတ်၊ ကျောက်သလင်းကဲ့သို့ ပုံဆောင်ခဲများအကြောင်း၊ ပိုင်အီဇို လျှပ်စစ်နှင့် ရေဒီယိုဓာတ်သတ္တိကြွမှုဆိုင်ရာတွင် ရှေ့ဆောင်အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သည်။ ၁၉၀၃ ခုနှစ်တွင် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆုကို လက်ခံရရှိခဲ့သည်။ သူသည် ငယ်စဉ်ကဖခင်ဖြစ်သူ၏ စနစ်တကျ ပညာသင်ကြားပေးခြင်းကို ခံယူရကာ သင်္ချာနှင့် ဂျီဩမေတြီပညာရပ်များတွင် ထူးချွန်ခဲ့သည်။ သူ အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်တွင် အထက်တန်း
ပညာရပ်များကို သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း ငွေကြေးချိုတဲ့ခဲ့၍ ပါရဂူဘွဲ့ ရယူရန် နှောင့်နှေးခဲ့ရသည်။ သူသည် သုတေသနဓာတ်ခွဲခန်းတွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကျောက်သလင်းကဲ့သို့ ပုံဆောင်ခဲကိုဖိသိပ်ခြင်းဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို ထုတ်လုပ်နိုင်ကြောင်းကို သရုပ်ပြသနိုင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ဖော်ထုတ်ချက်သည် ခရစ်စတယ်များကို အသုံးပြုကာ လျှပ်စီးလမ်းကြောင်းများအဖြစ် ပြုလုပ်နိုင်သည့် အခြေခံအချက်လည်းဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ပါရဂူဘွဲ့အတွက် စာတမ်းများပြုစုရန်သံလိုက် စွမ်းအင်အကြောင်းကို အထူးလေ့လာခဲ့သည်။

ဇနီးဖြစ်သူ မာရီကျူရီနှင့်အတူ ရေဒီယိုသတ္တိကြွခြင်းအကြောင်းကို လေ့လာခဲ့သူဖြစ်သည်။ "Radioactivity" ဟူသော စကားလုံ:ကို အစဦးသုံးခဲ့သူများဖြစ်ပြီး အဆိုပါ ပညာရပ်၏ရှေ့ဆောင်များလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပယ်ရီ ကျူရီသည် ၁၉၀၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၉ ရက်တွင် ပဲရစ်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

မှတ်စု
------

1. ↑  Awarded jointly to Pierre Curie and wife Marie Skłodowska-Curie

ကိုးကား
-------

1. ↑  The Nobel Prize in Physics 1903။ နိုဘယ်ဆု။ 31 August 2020 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  8 July 2016 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
၁၉၄၈ ဩဂုတ်လအတွင်း သောင်းကျန်းသူ ကွန်မြူနစ်တပ်များသည် အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ရန်ကုန်မြို့ကိုတိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ရန် ပြည်-ရန်ကုန်ကားလမ်းအတိုင်း ချီတက်လာရာ ၁၉-၄-၄၈ ည ၇ နာရီခန့်အချိန် နတ်တလင်းမြို့ အနီးရှိ ဖိုးသာအောင်ကုန်းတံတားတဘက်သို့အရောက်တွင် တပ်စွဲထားသော ပြည်ထောင်စုစစ်ရဲတပ်ရင်း(၂၁)၏ တပ်ရင်းမှူး ဗိုလ်မှူးအေးချိုသည် အင်အားအဆမတန်များပြားသော ရန်သူတို့အား မိမိအသက်ကိုပဓာနမထားပဲ ရွပ်ရွပ်ချွံချွံခုခံတိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သဖြင့် သောင်းကျန်းသူကွန်မြူနစ်တပ်များ ဆက်လက်မချီတတ်နိုင်တော့ပဲ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ရသည်။

ဗိုလ်မှူးအေးချိုသည် ယင်းကဲ့သို့ ထူးကဲမြင့်မြတ်လှသော ရဲစွမ်းသတ္တိ၊ ကြံခိုင်သောစိတ်ဓာတ်တို့ဖြင့် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံခုခံ တိုက်ခိုက်ရင်း ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိကာ ၁၉၄၈ ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်အတွက် တာဝန်ကျေပွန်စွာ အသက်ပေးလှူသွားသူဖြစ်သည့်အလျှောက် နိုင်ငံတော်၏ ရဲစွမ်းသတ္တိဆိုင်ရာအမြင့်ဆုံးဖြစ်သော အောင်ဆန်းသူရိယဘွဲ့ကို အမိန့်အာဏာ ၁၀/အထူး/၅၀ ဖြင့် ပထမဆုံးချီးမြှင့်ခြင်းခံရသူဖြစ်သည်။

ဒီနေ့ခေတ်တွင် အောင်ဆန်းသူရိယ အေးချို၏ အမည်အား သူရဲကောင်းဗိမာန်၌ မော်ကွန်းတင်ကမ္ပည်းရေးထိုးထားရှိသည်။

ကိုးကား
-------
Decorated wall of Rankoth Vehera, ancient city of Polonnaruwa, Sri Lanka
**ရန်ကော့ဝိဟာရ** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ပေါဠောန္နရုဝမြို့ဟောင်း (Polonnaruwa) တွင် တည်ရှိသည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ စေတီတော်ကို Polonnaruwa ၏ ဘုရင် Nissanka Malla (1187 - 1196)က တည်ခဲ့သည်။

ဖော်ပြချက်
----------

ရန်ကော့ဝိဟာရသည် အားလုံးနီးပါး အုတ်ဖြင့် ပြလုပ်ထားသည်။ အခြေသည် အချင်း ၂၂၀ ပေ(၁၇၉ မီတာ) ရှိပြီး အမြင့်သည် ၁၀၈ ပေ( ၃၃ မီတာ) ရှိသည်။ သို့သော် စေတီတော်၏ မူလပုံစံ (အထူးသဖြင့် အပေါ်ပိုင်း) သည် နောက်ပိုင်းကာလ အုပ်ချုပ်သူများက ပြင်ဆင်မွမ်းမံမှုများလုပ်ဆောင်ခဲ့သဖြင့် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ မူလစေတီတော်၏ အမြင့်သည် ၂၀၀ ပေနီးပါး (၆၁ မီတာ) ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဤစေတီတော်သည် Polonnaruwa မြို့ဟောင်းတွင် အကြီးဆုံးစေတီအဖြစ်ရှိနေပြီး နိုင်ငံတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ စေတီတော်တွင် ကြီးမားသည့် အဆင့် လေးခုပါဝင်ပြီး ၎င်းသည် စေတီတော်ကို ပန်းများလှူဒါန်းရန်အတွက် ပြုလုပ်ထားပြီးစေတီတော်၏ အလေးချိန်ကိုလည်း ထောက်ပံ့ထားရန် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကိုလည်း အုတ်ဖြင့်ပင် ပြုလုပ်ထားသည်။ စေတီတော်သည် စတုရန်းပုံစံအဆင့်လေးခု၏ အလယ်တွင် တည်ရှိသည်။ စေတီတော်သို့ဝင်ရာ မုခ်ပေါက် လေးခု ရှိသည်။ မုခ်ပေါက်ဝတစ်ခုရှိ ကျောက်ထွင်းလက်ရာတစ်ခုသည် Nissanka Malla က စေတီတော် တည်ဆောက်မှုနှင့် ကြီးကြပ်မှုကို ဖော်ပြထားသည်။ အဆင့်များ၏ ထောင့်တစ်ခုတွင် တည်ရှိသည့် စင်္ကြံငယ်တစ်ခုမှ စေတီတော်ကို မင်းကြီးသည် ကြည်ညိုနေဟန် ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  The largest dagoba in Polonnaruwa။ *Sunday Observer* (2005-05-08)။ 5 June 2011 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  2010-01-15 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**အေးချမ်းမိုး**သည် အစီအစဉ်တင်ဆက်သူ အခမ်းအနားမှူး နှင့် မော်ဒယ်လ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ခုနှစ်တွင် ကျင်းပခဲ့သော အကယ်ဒမီပေးပွဲတွင် အခမ်းအနားမှူးတစ်ယောက်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။

ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး
----------------

အေးချမ်းမိုးအား ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၈ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ဦးမောင်မောင်စိန်နှင့် ဒေါ်သန်းသန်းဌေးတို့ဖြစ်သည်။ မွေးချင်း(၂)ယောက်အနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်။ အေးချမ်းမိုးသည် ငယ်စဉ်ကတည်းက အနုပညာ ဝါသနာပါသူဖြစ်ပြီး မူကြိုအရွယ်မှစ၍ သကြန်အကများတွင် ပါဝင်ခဲ့သူတ‌စ်ယောက်ဖြစ်သည်။ မူလတန်းအရွယ်တွင် ဆရာမတင်မိုးလွင်မှ မော်ဒယ်လ်အနေနှင့် စလုပ်ရန် ညွှန်ပြပေးသဖြင့် ငါးတန်းကျောင်းသူအရွယ်တွင် ကလေးသရုပ်ဆောင်အနေနှင့် မေမေ့ပုခက်လွဲ သီချင်းမှာ ပါဝင်ခဲ့သောသူတ‌စ်ယောက်ဖြစ်သည်။ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲကို အထက(၂)ဒဂုံမြို့နယ်မှ ဘာသာစုံဂုဏ်ထူးဖြင့်အောင်မြင်ခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့်အောင်မြင်ပြီးနောက် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် Talents and Models Agencyတွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ မော်ဒယ်လ်ရှိုးများ စလျှောက်ပြီး အမ်တီဗွီများ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ Miss ပြိုင်ပွဲများစွာတွင်လည်း ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဆေးတက္ကသိုလ်(၁) ရန်ကုန်မှဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။

အလုပ်အကိုင်
-----------

### မော်ဒယ်လ်

အေးချမ်းမိုးသည် ဆရာမတင်မိုးလွင်ရဲ့တပည့်တဦးဖြစ်ပြီး သင်တန်းပြီးဆုံးချိန်တွင် 2009 ခုနစ်မှစ၍ ပြည်တွင်း ပြည်ပ မော်ဒယ်လ်ပြိုင်ပွဲများစွာကို ဝင်ပြိုင်ခဲ့သူဖြစ်သည် နောက်ဆုံးပြိုင်ပွဲမှာ ဗီယမ်နမ်နိုင်ငံ၌ကျင်းပသော Miss Grand International ၌ ​​​​မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြုအဖြစ် သွားရောက်ယှဉ်​ပြိုင်ခဲ့သည်။ အေးချမ်းမိုးယှဉ်ပြိုင်ခဲ့တဲ့ပွဲတွေကတော့ Miss Grand Myanmar 2017,Miss Universe Myanmar 2013(1st runner up),Miss Taw Win
2012,Miss Myanmar international 2012 (2nd runner up),Miss Lily 2012(1st runner up),Best body award for Miss people 2012, Miss Talent award for Miss Yuzana Plaza 2011,Miss beautiful footstep 2010,Best Body Beauty award for Miss La Pyae Wun 2010, Stylist Star Winner 2010, Miss style award for Miss Giffarine 2010, Miss Smart 2009 (1st runner up)စသည့်ဆုများလဲရရှိခဲ့သည်။

### အစီစဉ်တင်ဆက်သူ

အေးချမ်းမိုးသည် presenterအဖြစ်လုပ်ကိုင်ရာတွင်လည်း အောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့သည်။ သူသည်ဆရာဝန်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သဖြင့် ကျန်းမာရေးအသိပညာများကိုလည်း တစ်ခါတစ်ရံ ပြည်သူများအား ပြန်လည်မျှဝေလေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် MWD channelမှ တနင်္ဂနွေနေ့တိုင်းထုတ်လွှင့်လျက် ရှိသည့် Health Talk အစီအစဉ်တွင် အဓိကတင်ဆက်သူ အဖြစ်ဆောင်ရွက်နေသည်။ ဒါအပြင် MWD Documentary channel မှထုတ်လွှင့်လျက် ရှိသော Hello Ladies program မှာလဲhostအဖြစ် ဆောင်ရွက်နေသည်။  Fortune TV channel မှ တနင်္ဂနွေနေ့တိုင်းထုတ်လွှင့်သည့် ကျန်းမာရေးအမေးအဖြေ ဂိမ်းအစီအစဉ်တစ်ခုဖြစ်သော (ဒေါင်ဒေါင်မြည်ဖို့ ကျန်းမာစို့)အစီအစဉ်တွင်လည်း အစီအစဉ်တင်ဆက်သူအဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ ထို့ပြင် အခမ်းအနားပေါင်းများစွာတွင်လည်း အခမ်းအနားမှူးအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။[*လင့်ခ်သေ*]

ကိုးကား
-------

1. ↑  အႏုပညာနဲ႔-ပညာေရး-မွ်တစြာ။ ပေါ်ပြူလာဂျာနယ် (16-5-2017)။ 18 September 2020 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  26-4-2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  ကိုယ့္ႏိုင္ငံကို-မ်က္ႏွ။ ပေါ်ပြူလာဂျာနယ် (10-10-2017)။  26-4-2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။[*လင့်ခ်သေ*]
3. ↑    "ပရော်ဖက်ရှင်နယ် အလုပ်အဖြစ် Presenter အလုပ်ကို ရွေးချယ်ခဲ့တဲ့ မော်ဒယ် အေးချမ်းမိုး"  (20-1-2019).
4. ↑  "Miss Grand International ပြိုင်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်မည့် အလှမယ်အေးချမ်းမိုးနှင့် တွေ့ဆုံခြင်း". *Eleven media group*.



1. ↑  [*လင့်ခ်သေ*].
|  |  |
| --- | --- |
|  | ဝစ်ရှင်နရီ၊ အခမဲ့အဘိဓာန်တွင် ***ဗျာပါဆံ*** ကို ရှာဖွေကြည့်ရှုပါ။ |

**ဗျာပါဆံ**ဟူသည် ရှေးမိန်းမငယ်များ နားနောက်၌ ခပ်တိုတိုဖြတ်၍ချထားသော ဆံပင်ပုံစံကို ခေါ်သည်။ အင်းဝခေတ်တွင် ပေါ်လာသော်လည်း အမရပူရခေတ်တွင် ထင်ရှားသည်။  ပူပန်သောက (ဗျာပါ) ရှိသူတို့ ဆံမသိမ်းနိုင်သဖြင့် ထိုသို့ကျသည်ကို တင့်တယ်ဟန်ထင်ကာ အတုလိုက်ရာမှ အလေ့ဖြစ်ဟန်တူကြောင်း ဦးဖိုးလတ်က ဆိုထားသည်။ 

မြန်မာအမျိုးသမီးတို့ ဆံပင်ပုံစံ တစ်မျိုး (ဗျာပါဆံ)

ပေါ်ပေါက်လာပုံ
--------------

ရှင်မြတ်လှ (မင်းမြတ်လှ) သည် မိဖုရားကြီးဖြစ်ရန် မျှော်မှန်းသော်လည်း ဘုရင်မင်းခေါင်က မိုးညှင်းမြို့စား မင်းဥဒိန် နှင့် စုံဖက်ပေးရန် စီစဉ်သည်။  အမိန့်အား မလွန်ဆန်ဝံ့ရာ မြစ်ဆိပ်သို့ဆင်း၍ လှေနံ၌ဆံထုံးတင်ဖြတ်ပြီး ရေ၌ မျှောသည်။ အထုံးပြတ်သော်လည်း ဆံတိုဆံစများမှာ ကားရယားဆင်း၍ တစ်မျိုးကြည့်ကောင်းနေရာ အမိန့်ပြန်သူ ဘိုးရာဇာက "ကပိုကရို ဗျာဆံဝိုက်နှင့် နန်းထိုက်တဲ့တို့ခင်လေး" ဟု မင်္ဂလာစကား ဆိုသည်မှသည် ဗျာပါဆံ ဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာသည်။

စာပေထဲက ဗျာပါဆံ
---------------

### ရာမ ရကန်

ဦးတိုးက ရာမရကန်၌

> ဗျာပါဆံစွယ်စုံကို အပုံကြီးလည်းမချဘူး ပါးအထက်မှာငှက်လိပ်ပြာပျံ ရွှေတာင်ပံသွဲ့ နွဲ့သနှင့်စိမ်းသနှင့် ပလိမ်းတုံးမို့ လက်သန်းလုံးခန့် ယဉ်စံ့လို့ချတတ်သည့် မိန်းမဂုဏ်စံ နည်းရစ်တန်နှင့်
> 
> 

ဟု ဆိုထားသည်။

### သံဝေဂ လေးဆစ်သဖြန်

မိဖုရား ရှင်မင်းက သံဝေဂလေးဆစ်သဖြန်တွင်

> ဗျာကေကို သာခွေရုပ်ပါလို့
> 
> 

> ခွံလျှော်တေ ဖန်ရေအုပ်ကယ်နှင့်
> 
> 

> လဲ့လုပ်ကဲ့ ကြော့ဒေဝီမှာ
> 
> 

> ယောဂီတို့ ကျင့်နည်း
> 
> 

ဟု စပ်ဆိုဖူးသည်။

အောက်ခြေမှတ်စု
--------------

1. ↑  မဟာရာဇဝင်၌မူ မင်းဥဒိန်အား ပေးသည်မှာ မိဖုရားငယ် ရှင်မိမြတ် ဖြစ်သည်ဆို၏။ ရှင်မြတ်လှမှာ ဘုရင်မင်းခေါင်နှမ (နောင်သော် သုပဘာဒေဝီ ဘွဲ့ဖြင့် ရာဇာဓိရာဇ်၏ မိဖုရား) ဖြစ်လေရာ ဖီလာသွားနေသည်။
2. ↑  ဗျာပါရကေသ (ပါဠိ) ဗျာပါဆံ

ကိုးကား
-------

1. ↑  ရွှေကိုင်းသား။ "ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှု"၊ တတိယအကြိမ်။ ကြီးပွားရေး စာအုပ်တိုက်၊ မန္တလေး။ ၂၀၀၅၊ ဒီဇင်ဘာ။
2. ↑  ဦးဖိုးလတ်၊ သီချင်းပဒေသာ၊ ပထမအုပ်၊ စာ ၁၃၃
3. ↑  "ရှင်မြတ်လှ၏ မိဖုရားသွေး"။ ပြုပြင်ရေး မဂ္ဂဇင်း။ ၁၉၃၅၊ ဇွန်။
မြက်ခင်းပြင်တစ်ခုအပေါ်၌ ရေခဲမှတ်ထက်နိမ့်သော အရိပ်ကျနေသောနေရာတွင် တွေ့ရသော ပုံဆောင်ခဲပုံရှိ နှင်းခဲပြင် (အပြာရောင်၊ ပုံညာဘက်အောက်ပိုင်း)၊ မကြာသေးမီက နေရောင်ထိတွေ့ခဲ့သဖြင့် နွေးနေသော်လည်း ရေခဲမှတ်ထက်နိမ့်နေသေးသော နှင်းခဲပြင်တစ်ကြောင်း (အဖြူရောင်၊ ပုံအလယ်ပိုင်း)၊ နေနှင့်ကြာကြာ ထိတွေ့ပြီး နှင်းခဲများအရည်ပျော် ကင်းစင်သွားပြီး မြက်ခင်းပြန်ပေါ်လာသောနေရာ (အစိမ်းရောင်၊ ပုံဘယ်ဘက်အပေါ်ပိုင်း) 
**နှင်းခဲ**(frost)ဆိုသည်မှာ ရေခဲမှတ်ထက်မြင့်သော ပတ်ဝန်းကျင် ရေငွေ့မှ ရေခဲမှတ်ထက်နိမ့်သော မျက်နှာပြင်အမာနှင့် ထိတွေ့သောအခါ၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော ရေခဲပြင်အပါးကို ခေါ်သည်။ ဤသို့ဖြစ်ပေါ်ရာတွင် အငွေ့ (Gas)အဆင့်ဖြစ်သော ရေငွေ့မှ အစိုင်အခဲ (Solid)အဆင့်ဖြစ်သော ရေခဲအဖြစ်သို့ ဓာတုအဆင့်ပြောင်းလဲခြင်း (Phase transition)ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ သမပိုင်းဒေသများတွင် နှင်းခဲများကို မြေပြင်အနီးရှိ မျက်နှာပြင်များတွင် ကျိုးပျက်လွယ်သော အဖြူရောင်ပုံဆောင်ခဲများအဖြစ် အများအားဖြင့် တွေ့ရသည်။ ပိုအေးသောဒေသများတွင်မူ ပုံစံအမျိုးမျိုးကိုတွေ့ရှိနိုင်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Frost – Definition of frost by Merriam-Webster။ *merriam-webster.com*။ 2015-05-11 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။
2. ↑  What causes frost?။ 2007-12-10 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  2007-12-05 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  John E. Oliver (1 January 2005)။ *The Encyclopedia of World Climatology*။ Springer Science & Business Media။ pp. 382–။ ISBN 978-1-4020-3264-6။ 8 May 2016 တွင် မူရင်းမှ မော်ကွန်းတင်ပြီး ။
ကမ္ဘာပေါ်မှာ နှင်းဆီအမျိုးပေါင်း ၂၅၀ခန့် ရှိပါတယ်။ အဲ့ဒီ နှင်းဆီပန်းတွေမှာ အဓိပ္ပာယ်ကိုယ်စီရှိကြပါတယ်။ အနီရောင်နှင်းဆီပန်းတွေဟာ ချစ်ခြင်း မေတ္တာ ကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြပါတယ်။ နှင်းဆီပန်း အနီရောင်တစ်ပွင့်တည်းဆိုရင် ဒီတစ်မိုးအောက်မှာ၊ဒီတစ်လောကလုံး မှာ မင်းတစ်ယောက်တည်း လို့အဓိပ္ပာယ် သက်ရောက်ပါတယ်။ အမျိုးသားများဟာ မြတ်နိုးရတဲ့ မိန်းကလေးကို နှင်းဆီနီလေး တစ်ပွင့်ပေးပြီး မေတ္တာတောင်းခံလေ့ရှိကြပါတယ်။ အနီရောင်နှင်းဆီပွင့် နှစ်ပွင့် ဆိုရင်တော့ ကိုယ်ရယ်၊မင်းရယ် နှစ်ယောက်တည်း ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ် သက်ရောက်ပါတယ်။ နှင်းဆီနီ သုံးပွင့်ကတော့ စကားလေး သုံးခွန်း (I love you) ဖြစ်ပါတယ် ။ မင်းကိုကိုယ်ချစ်တယ် ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ်ချစ်ရတဲ့မိန်းကလေးကို နှင်းဆီနီလေး သုံးပွင့် နဲ့ ချစ်ခွင့်တောင်းလေ့ရှိကြပြန်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် အနီရောင်နှင်းဆီပန်းတွေဟာ မြင်မြင်ခြင်းချစ်တဲ့အချစ် ( love at first sight)နဲ့ ကြည်နူးနှစ်သက်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြပါတယ်။ အဖြူရောင်နှင်းဆီပန်းတွေကတော့ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်း၊ အပြစ်ကင်းခြင်ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကိုဖော်ဆောင်ပါတယ်။ တစ်ခါတစ်ရံ မှာတော့ သိမ်မွေ့စွာငြင်းဆိုခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ အဖြူရောင်နှင်းဆီဖူးလေးတွေရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ ချစ်သူရည်းစားထားဖို့ ငယ်လွန်း သေးတယ်။ မေမေဆူလိမ့်မယ်ဆိုတဲ့ သဘောသက်ရောက်ပါတယ်။ ငြင်းရမှာအားနာနေတဲ့ မိန်းကလေးတွေအတွက်နှင်းဆီဖူး အဖြူရောင်လေးတွေက ကိုယ်စားငြင်းပေးပါလိမ့်မယ်။ 

အနီရောင်နှင်းဆီ နဲ့ အဖြူရောင်နှင်းဆီ နှစ်မျိုးပေါင်းကတော့ ပေါင်းစည်းခြင်းဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကိုဖော်ဆောင်ပြန်ပါတယ်။ အဝါရောင်နှင်းဆီပန်းတွေကတော့ မိတ်ဆွေဖြစ်ခြင်း(friendship)ကိုကိုယ်စားပြုပါတယ်။ ချစ်ရတဲ့သူငယ်ချင်းလေးကို ပန်းလက်ဆောင်ပေးမယ်ဆိုရင် အဝါရောင်နှင်းဆီတွေကိုသာ ရွေးချယ်လေ့ရှိကြပါတယ်။ ထို့အပြင် အဝါရောင်နှင်းဆီတွေက ပျော်ရွှင်ခြင်း ၊ လွတ်လပ်ခြင်းလို့ အဓိပ္ပာယ်ဖော်ဆောင်ပြန်ပါတယ်။ 

စိတ်ကောက်နေတဲ့ချစ်သူလေးကိုချော့ဖို့ဆိုရင်လည်း အဝါရောင်နှင်းဆီပွင့် အပွင့်သုံးဆယ် လိုအပ်မှာဖြစ်ပါတယ်။ နှင်းဆီအဝါ နှင်းဆီလှလှ အပွင့်သုံးဆယ်ကို ဖဲကြိုးလေးနဲ့စည်းပြီး စိတ်ကောက်နေတဲ့ ချစ်သူလေးဆီ ပို့လိုက်မယ်ဆိုရင် စူနေတဲ့နှုတ်ခမ်းလေးက ပြုံးလာမှာ အမှန်ပါပဲ။

အနီရောင်နှင်းဆီ နဲ့ အဝါရောင်နှင်းဆီ နှစ်ခုပေါင်းပြီး ပေါင်းစည်းခြင်း၊ အတူတကွမခွဲမခွာရှိခြင်း ဆိုတဲ့သဘောသက်ရောက်ပါတယ်။ မင်း နဲ့ ကိုယ် ဘယ်တော့မှမခွဲဘူးလို့ ဆိုလိုတာမျိုးပါ။ နှင်းဆီနီတစ်ပွင့်ရယ်၊နှင်းဆီဝါတစ်ပွင့်ရယ်ကို နှစ်ပွင့်ပေါင်းပြီး ဖဲကြိုးလေး နဲ့ စည်းလိုက်ရင် စေ့စပ်ခြင်း (engagement )လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ 

နှင်းဆီပန်း ဘယ်အရောင်မဆို တစ်ပွင့်တည်းကတော့ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်ဆိုတဲ့ စကားလေးကို ကိုယ်စားပြုပါတယ်။ 

နှင်းဆီပန်း ပန်းရောင်တွေကတော့ လေးစားဂုဏ်ယူခြင်း ၊ နှစ်သက်ခြင်း၊ပျော်ရွှင်ခြင်း၊စာနာနားလည်ခြင်း အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ်ချစ်တဲ့ ဆရာမကို ပန်းလက်ဆောင်ပေးမယ်ဆိုရင်၊သူငယ်ချင်းလေးကိုပေးမယ်ဆိုရင်၊မွေးမိခင်အတွက် ပေးမယ်ဆိုရင် ဘယ်လိုပဲဖြစ်ဖြစ်နှင်းဆီပန်းရောင်လေးတွေက အဆင်ပြေပါတယ်။
**နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူမြတ်စွာဘုရား၏ ရုပ်ပွားတော်များ ဒေသစာရီလှည့်လည် ပူဇော်ခံပွဲ** သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်မြို့တွင် ကျင်းပသည့် ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလတွင် ကျင်းပပြုလုပ်သည်။ ဘုရားလှည့်လည်ပွဲသည် ဒေသတွင်း အစည်ကားဆုံးဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ်မှ ဘုရားဖူးများစွာ လာရောက်ဖူးမြော်ကြသည်။ အဆိုပါပွဲတော်ကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ တိုင်းဒေသကြီးအဆင့် အခမ်းအနားဖြင့် ကျင်းပခဲ့သည်။

ထားဝယ်မြို့၏ ကျက်သရေဆောင် နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူမြတ်စွာဘုရား၏ ရုပ်ပွားတော်များ ဒေသစာရီလှည့်လည် ပူဇော်ခံပွဲကို ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၂ ခုနှစ်မှတင်ကာ ကျင်းပလာခဲ့သည်။ နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူဘုရားများ လှည့်လည်ပွဲတော်အတွက် နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁ ရက်နေ့တွင် မြို့ပေါ် ရပ်ကွက်များနှင့် အနီးပတ်ဝန်းကျင် ကျေးရွာများသည် ဘုရားတစ်ဆူစီကို ကြိုတင်ပင့်ဆောင်ကြပြီး သက်ဆိုင်ရာ ရပ်ကွက်နှင့် ကျေးရွာများ၏ အဓိကကျသည့်နေရာများတွင် ကိန်းဝပ်စံပယ်တော်မူရန် ယာယီမဏ္ဍပ်များ ဆောက်လုပ်ကာ ပူဇော်ခံလေ့ရှိသည်။ ယင်းကဲ့သို့ မိမိဒေသအတွင်း ကိန်းဝပ်စံပယ်တော်မူသော နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူမြတ်စွာဘုရားများအား တန်ဆောင်မုန်း လဆန်း ၁ဝ ရက်နေ့နှင့် ၁၁ ရက်နေ့တို့တွင် ရွှေတောင်စားဘုရားကြီးဝင်းအတွင်းရှိ ယာယီစံပယ်ရန် ရပ်ကွက်နှင့် ကျေးရွာများသည် မိမိတို့ပင့်ဆောင်ထားကြသော နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူမြတ်စွာဘုရားကို အတီး၊ အမှုတ်၊ အက၊ အခုန်များဖြင့် ပြန်လည်ပို့ဆောင်ကြသည်။ ဘုရားကြီးဝင်းအတွင်း၌ နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁၂ ရက်မှ လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့ထိ တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်ကာလအတွင်း ရဟန်းရှင်ပြည်သူများ နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ မြတ်စွာဘုရားရုပ်ပွားတော်များကို ပူဇော်ကန်တော့ရန် ယာယီစံကျောင်းတော်ဖြင့် ထားရှိပေးခြင်း ဖြစ်သည်။

ထားဝယ် နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ ဘုရားပွဲတော်ကို နောက်ခံထား၍ ဒါရိုက်တာ မျိုးထူးက နေအောင်၊ မို့မို့မြင့်အောင်၊ စိုးမိုးကြည် တို့ဖြင့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား ရိုက်ကူးခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  ထားဝယ်မြို့ (၁ဝ၇) ကြိမ်မြောက် နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူဘုရား ဒေသစာရီ လှည့်လည်အပူဇော်ခံ။ *တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး(ပြန်/ဆက်)*။ ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန (၁၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၆)။  ၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၇ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။[*လင့်ခ်သေ*]
2. ↑  ဘုရားလှည့်လည်ပင့်ဆောင်ပွဲတွင် အသုံးပြုသည့် ဂီတအမျိုးအစားအပေါ် ဝေဖန်မှုများလာ။ *Dawei Watch* (၁၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၆)။  ၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၇ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  စိုးမိုးအောင် (၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၃). "ထားဝယ် တန်ဆောင်တိုင် နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူဘုရား ဒေသစာရီကြွချီပွဲ စည်ကားစွာကျင်းပ". *၇ ရက် နေ့စဉ်သတင်းစာ* (၂၀၈). Retrieved on ၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၇. [*လင့်ခ်သေ*]
4. ↑  စိုးမိုးအောင် (၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၄). "ထားဝယ် နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ ဘုရားပွဲအကြောင်း ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူး". *၇ ရက် နေ့စဉ်သတင်းစာ* (၅၅၁). Retrieved on ၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၇. [*လင့်ခ်သေ*]
**နှင်းကိုမြင်ခိုက်** ကဗျာကို နောင် ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ လင်္ကာ ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ နှင်းများကျသည့်ဆောင်းရာသီတွင် အမျိုးသားစည်းလုံးမှုနှင့် အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေးကို ရယူကြိုးပမ်းခဲ့သော ပြည်သူပြည်သားတို့ကို ဂုဏ်ပြုရေးဖွဲ့ထားသည်။

နှင်းကိုမြင်ခိုက်
-----------------

နှင်းကိုမြင်၍  

သဇင်ပွင့်ဦး၊ သူကြည်နူးစဉ်  

ရယ်မြူးရွှင်ပျ၊ နှမနှင့်မောင်  

ညီနောင်သားချင်း၊ လက်တွဲရင်းနှင့်  

ချစ်ခြင်းခင်ခြင်း၊ ယုံကြည်ခြင်းများ  

ဆပွားသစ်သစ်၊ ခိုင်မြဲနှစ်မာ  

ကာလကြာလေ၊ စည်းရုံးလေတည့်။  

  

မြေပြန့်တောင်ခုံး၊ ပတ်ကုံးဝန်းကျင်  

မြစ်ခွင်တကြော၊ လွန်သာမောကို  

ချစ်သောစိတ်နှင့်၊ သွေးနှင့်ချွေးနှင့်  

အဆင့်ဆင့်ဆက်၊ အသက်သက်များ  

စတေးထား၍၊ ဘိုးဘွားပေးဝေ  

ချစ်အမွေတည့်။  

  

အနေကြာကြာ၊ အသာမိုးမိုး  

ချစ်တိုးလွန်မြတ်၊ သွေးသားထပ်၍  

ကိုယ့်ရပ်ကိုယ့်မြေ၊ တွယ်တာပေ၏။  

  

ကိုယ့်နေရာကို  

တစ်ဖျာတစ်ကွက်၊ တစ်လက်မလည်း  

တသနှမြော၊ စုံမက်မောသည့်  

သဘောခြင်းရာ၊ ပြောရပါလျှင်  

နှင်းရင်နုမှ၊ သဇင်လှကို  

မြင်ရကြုံရ၊ ဆောင်းအမြမှာ  

မဟာအောင်ခြင်း၊ စည်းလုံးခြင်းဖြင့်  

သွေးချင်းကိုယ်သား၊ တို့ပိုင်ထားသည်  

တရားမျှတလွတ်လပ်ခြင်း။

ကိုးကား
-------
နှင်းဖုံးသစ်ပင်
**နှင်း** သည် ရေခဲ ၏ အခြားအသွင်ဖြစ်သည်။  လေထုထဲရှိ ရေသည် အေးခဲလာသောအခါ နှင်းဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ပုံသဏ္ဌာန် အမျိုးမျိုး ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။

ရေခဲမှတ် (0° Celsius, 32° Fahrenheit) တွင် အချို့နှင်းများသည် အရည်ပျော်ကာ ရေဖြစ်လာသည်။ တစ်ခါတရံတွင် အရည်ပျော်ခြင်း မြန်ဆန်ကာ ရေငွေ့အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားသည်။ ၎င်းကို sublimation ခေါ် ရေခဲငွေ့ပြန်ခြင်း ဖြစ်စဉ်ဟု ခေါ်သည်။ ပြောင်းပြန် အဖြစ် ရေငွေ့မှ နှင်း ဖြစ်ပေါ်ခြင်းလဲ ရှိကာ ၎င်းကို deposition ဟုခေါ်သည်။

အချို့သော စကိတ်စီးခြင်း၊ နှင်းလျှောစီးခြင်း ကဲ့သို့သော ဆောင်းတွင်းအားကစားများ လုပ်ရန်အတွက် နှင်းထုကို လိုအပ်သည်။ အချို့လူများကလည်း နှင်းများနှင့် ကစားခြင်း၊ အပျော်အဆောက်အဦးများ ဆောက်လုပ်ခြင်း ကို လုပ်ဆောင်ကြသည်။

နှင်းကျချိန်တွင် မြင်ကွင်းမှုန်ဝါးခြင်း၊ ကားမောင်းနှင်ရန် ခက်ခဲခြင်း စသည့် အန္တရာယ် ရှိနိုင်သည်။ နှင်းကျသောအခါ နေ့အချိန်တွင် အနည်းငယ် အရည်ပျော်၍ ညအချိန်တွင် ပြန်အေးခဲသည်။ ၎င်းမှ ရေခဲကို ဖြစ်ပေါ်စေသောကြောင့် ကားများ ချော်ထွက်၍ တိုက်မိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် လမ်းပေါ်တွင် ကားတိုက်မှု အန္တရာယ် နည်းပါးစေရန် နှင်းရှင်းကားများ အသုံးပြုကြသည်။ ထို့နောက် သဲ နှင့် ဆားများ ပက်ဖျန်းခြင်းဖြင့် လမ်းမချော် စေရန် ဆောင်ရွက်လေ့ ရှိသည်။ နှင်းထဲသို့ ဆား ပက်လိုက်သော အခါ ဆားသည် နှင်း အရည်ပျော်မှုကို မြန်ဆန်စေသည်။ ဆားငန်ရည် သည် ရိုးရိုးရေ ထက် အရည်ပျော်မှတ် နှိမ့်ကျသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

**နှင်းမုန်တိုင်း** သည် အန္တရာယ် ကြီးသော ရာသီဥတု ဖြစ်သည်။ နှင်းမုန်တိုင်း မှ နှင်းအများအပြား ကျဆင်းစေကာ ပြင်းထန်သော လေတိုက်သည်။ ထို့ပြင် နှင်းထု တွင် လျှပ်စစ် ပါသော နှင်း မိုးကြိုး ကို လည်းဖြစ်ပေါ်စေတတ်သည်။ မိုးရေ လည်း ကျသကဲ့သို့ မိုးရေ အစား နှင်းများကို လည်း ကျဆင်းစေတတ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Science in Your Watershed - General Introduction and Hydrologic Definitions။ *water.usgs.gov* (2011 [last update])။  13 February 2011 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
တရားဓမ္မကို ဟောပြနေဟန် ဖြစ်သည်။ 

လက်ဝဲလက်ကို ဒူးပေါ်တင်ထားပြီးလျှင် လက်ျာလက်ကို ရင်ဘတ်ဆီသို့ ချီမြှောက်ထားသည်။ လက်မနှင့် လက်ညှိုးများကို ပြင်ဘက်သို့ ထိုးပြထားသည်။ အခြားလက်ချောင်းများကို အတွင်းသို့ ကွေး ထားသည်။ လက်မထိပ်နှင့် လက်ညှိုးထိပ်မှာ မထိချေ။ လက်ဝါးကို ဖူးမြင်လာသူအား လှန်ပြထားသည်။ တခါတရံ လက်မထိပ်နှင့် လက်ညှိုးထိပ်ကို ထိထားပြီးလျှင် ကွင်း၍ ပြထားသော ဗျာချာန မုဒြာမျိုးလည်း ရှိသေးသည်။ 

အာဒေသနာပါဠိဟာရိယကို ပြတော်မူသည့် အနက်သဘောကို ဆောင်လေသည်။ 

ဓမ္မဿဝနမင်္ဂလာ, ဓမ္မသာကစ္ဆာမင်္ဂလာ, ဗာဟုသစ္စမင်္ဂလာ, သုဘာသိတမင်္ဂလာ, သောဝစဿတာမင်္ဂလာ, ဓမ္မေသု အပ္ပမာဒမင်္ဂလာများကို သဏ္ဌာန်ဆောင်ထားသော လက်ဟန်မျိုး ဖြစ်သည်။ 

သန္တရသ, ဝိမုတ္တိရသ, အဗ္ဘုတရသတို့ကို ပေါ်လွင်စေသည်။ 

ပညာပါရမီ, သစ္စာပါရမီ, မေတ္တာပါရမီ စခန်းများသို့ ညွှန်ပြလျက်ရှိပေသည်။ 

ပုဂံအာနန္ဒာဘုရားတွင် လိုဏ်ဂူအမှတ်စဉ်-၅၀-တွင် ဃဋိကာရဗြဟ္မာနှင့် ဆန္နအမတ်တို့အား တရားဟောပြနေပုံကို ဗျာချာနမုဒြာဟန်ဖြင့် တွေ့ရပါသည်။ 

အာနန္ဒာလိုဏ်ဂူအမှတ်-၅၆ များတွင်ရှိ ဂေါတမရဟန်းနှင့် ဥဒက, အာဠာရရသေ့တို့ တရာ ဆွေးနွေးခန်းများတွင်လည်း ထိုင်လျက်ပင် ဗျာချာနမုဒြာဖြင့် တွေ့ရှိရပါသည်။ 

တရားဟော ဓမ္မကထိကများ, မင်းဆရာပုရောဟိတ်များ ရှေ့နေ ရှေ့ရပ်များ တရားသူကြီးများ ဗေဒင် နက္ခတ်ဆရာများ ဒိသာပါမောက္ခကြီးများစသည့် ဟောပြောမှုဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများဖြင့် သက်မွေး ဝမ်းကျောင်းပြုသူများသည် ဤဗျာချာနမုဒြာပါသောပုံတော်မျိုးကို ကိုးကွယ်ရမည်။ တရားနာပရိတ်သတ် စည်ကားခြင်း, ဟောပြောမှုတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားခြင်း, ပြောသမျှ အောင်မြင်၍ ကိစ္စပြီးခြင်း, မိမိအသံစကားကြားရသူတိုင်း မိမိအား ချစ်ခင်မြတ်နိုးခြင်း စသော အကျိုးကျေးဇူးများကို ရရှိနိုင်သည်ဟု တန္တရာယာနကျမ်းများ၌ ဖော်ပြထားပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  VYĀKHYĀNA MUDRĀ

JBBS. p.189.; BHL.i.i. p.17.; DHI. p.254-255.

OBEP. plate 290 b. Ananda Pagoda. Niche 50. N. Wall

plate 291 d. 292.a Niches 56, 67. Ananda
2. 1 2  စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း မဟာဝိဇ္ဇာ (ရန်ကုန်)၊ မဟာဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး (ဟားဗဒ်) အထက်တန်း သုတေသန ပညာရှင်ဘွဲ့ (ဟားဗဒ်) ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ သုတေသနနှင့် ကျမ်းပြုဌာနခွဲ သာသနာရေး ဦးစီးဌာန။ *မြန်မာ့ရိုးရာ ပဋိမာ သိပ္ပံပညာ*။
မိုဆာကာ အနီးတွင် တွေ့ရသော ကွန်ဂိုမြစ်
**ကွန်ဂိုမြစ်**ကို ဇိုင်ရီမြစ်ဟုလည်း ခေါပြီး အာဖရိကတွင် ရှိသော မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အနက်ဆုံးမြစ်ဖြစ်ပြီး ၇၅၀ပေ( ၂၃၀ မီတာ) ကျော်မျှ နက်ရှိုင်းသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးမြစ်ဖြစ်သော အမေဇုံမြစ်၏ ထုထည် ၅ပုံ၁ပုံ မျှသာ ရှိသော်လည်း ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မြစ်များတွင် ဒုတိယမြောက် ရေစီးထွက်မှု အများဆုံး မြစ်ဖြစ်သည်။ အရှည်အားဖြင့် ၂၉၂၀ (၄၆၇၂မိုင်) ကီလိုမီတာ ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် နဝမမြောက် အရှည်ဆုံးမြစ် ဖြစ်သည်။

ကွန်ဂိုမြစ် မြစ်ဝှမ်းဒေသမှာ ၁,၅၅၀,၀၀၀ စတုရန်းမိုင် (၄,၀၁၄,၅၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) မျှ ရှိသည်။ ကွန်ဂိုမြစ်သည် မြစ်ဝ၌ တစက္ကန့်လျှင် ၂၃,၀၀၀ ကုဗမီတာ (တစက္ကန့်လျှင် ၈၁၀,၀၀၀ ကုဗ ပေ) မှ တစက္ကန့်လျှင် ၇၅,၀၀၀ ကုဗမီတာ (တစက္ကန့်လျှင် ၂,၆၀၀,၀၀၀ ကုဗပေ) နှုန်းအထိ ရေထုတ်လွှတ်မှုနှုန်း ရှိပြီး ပျမ်းမျှ ရေထုတ်လွှတ်မှုနှုန်းမှာ တစက္ကန့်လျှင် ၄၁၀,၀၀၀ ကုဗမီတာ (တစက္ကန့်လျှင် ၁,၄၀၀,၀၀၀ ကုဗပေ) မျှ ဖြစ်သည်။

ကွန်ဂိုမြစ်နှင့် ၎င်း၏ မြစ်ခွဲများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တောင်အမေရိကရှိ အမေဇုံတောအုပ်ပြီးလျှင် ဒုတိယအကြီးဆုံး မိုးသစ်တော ဖြစ်သည် ကွန်ဂိုတောအုပ် အတွင်းတွင် ဖြတ်သန်း၍ စီးဆင်းကြသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမေဇုံမြစ်ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အများဆုံး ရေစီးဆင်းမှုရှိပြီး မြစ်ဝှမ်းဒေသမှာ အမေဇုံမြစ်နှင့် ရိုင်ယိုဒီ ပလာတာ မြစ်တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ မြစ်ဝှမ်းဒေသသည် အီကွေတာ၏ အထက်နှင့်အောက်တွင် တည်ရှိသဖြင့် မြစ်၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုခုသည် မိုးရာသီနှင့် အမြဲတမ်း တွေ့ကြုံနေရသည်။

ကွန်ဂိုဆိုသော အမည်မှာ ယခင်က မြစ်ဝ တည်ရှိခဲ့သော ရှေးခေတ် ကွန်ဂိုတိုင်းပြည်၏ အမည်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ နှင့် ကွန်ဂိုသမ္မတနိုင်ငံ နှစ်ခုစလုံးသည် ကွန်ဂိုမြစ်၏ ကမ်းပါးပေါ်တွင် တည်ရှိကြပြီး ကွန်ဂိုမြစ်ကို အစွဲပြု၍ နိုင်ငံနာမည်ကို မှည့်ခေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၉၇ ခုနှစ် အကြားက ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံကို ဇိုင်ရီနိုင်ငံ ဟု ခေါ်သဖြင့် ကွန်ဂိုမြစ်ကိုလည်း ဇိုင်ရီမြစ်ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။

ကင်ရှာဆာမြို့တော် မာလူကူ အနီးတွင် တွေ့ရသော ကွန်ဂိုမြစ်
ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ ဘရပ်ဆဲလ်မြို့တွင် တွေ့ရသော ကွန်ဂိုမြစ်ကို သရုပ်ဖော်ထားသည့် ရုပ်တု။ ကွန်ဂိုသည် ဘယ်လ်ဂျီယမ်၏ ကိုလိုနီ အဖြစ် ၁၉၀၈ မှ ၁၉၆၀ အထိ တည်ရှိခဲ့သည်။

  


| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၏ မြစ်များ |
| --- |
| မြစ်များ | 
* ချီလွန်းဂို
* ကွန်ဂို
* ကွန်ဒို
* ကွန်ဇာ
* ကုနီနီ
* ကာစိုင်း
* Kwango
* လုအန်ဂင်ဂါ
* လုကာလာ
* လုဧနာ
* လွန်ဝဲဘွန်ဂူ
* အိုကာဗန်ဂို
* ကွီကွန်ဘိုမြစ်
* ဇမ်ဘီဇီမြစ်

 |
***ဂွမ်းတက္ကသိုလ်*** သည် မြန်မာနိုင်ငံ မှ 2D animation ဟာသဇာတ်လမ်းတွဲ အတိုများဖြစ်သည်။ Joosk Character Design & Animation Studio မှ ၂၀၁၆ မတ်လတွင် Gwen University Facebook စာမျက်နှာမှတစ်ဆင့် စတင်ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ ၉၀ ခုနှစ်ဖွားများ ကြုံတွေ့ရသော မြန်မာနိုင်ငံပညာရေး စနစ်၏ အလွဲများကို ဟာသပုံစံ ဖန်တီးတင်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ short animation တစ်ခုစီ၏ ကြာမြင့်ချိန်မှာ ၃၀ စက္ကန့်မှ ၁ မိနစ်ခန့်ဖြစ်သည်။

ဇာတ်လမ်းနောက်ခံ
---------------

တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူ လေးယောက်ဖြစ်သော ဆိုးတေ၊ ချယ်ရီ၊ စိုင်းလမင်း နှင့် ဒွန်းကြည် တို့၏ ဘဝအကြောင်းဖြစ်သည်။

ရန်ကုန်မြို့ တွင် ဂွမ်း အမည်ရှိ တက္ကသိုလ် တစ်ခုရှိပြီး ဂွမ်းတက္ကသိုလ် ကို ရည်ရွယ်ချက် အမျိုးမျိုး၊ အကြောင်း အမျိုးမျိုးဖြင့် ကျောင်းသားတွေ နှစ်စဉ် ရောက်ရှိလာကြသည်။ တစ်ရက်တွင် ဂွမ်းတက္ကသိုလ်ကို ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူ လေးယောက် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။

ဘဝကို ပျော်ပျော်နှင့် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ဖြတ်သန်းတတ်သော ဆိုးတေ၊ ကိုယ်ပိုင် ဆန္ဒမပါဘဲ မိဘ၏ဖိအားပေး အုပ်ချုပ်မှုကြောင့် ဂွမ်းတက္ကသိုလ်ကို ရောက်လာရသော်လည်း သူ့ဆန္ဒ၊ သူ့ရည်မှန်းချက်တွေကို အရှုံးမပေး ဆက်ရပ်တည်ဖို့ ကြိုးစားနေသူ ချယ်ရီ၊ မိဘက ပြောတဲ့အတိုင်း တသွေမတိမ်း ကြီးပြင်းလာပြီး ဂွမ်းတက္ကသိုလ်ကို မိဘက ရွေးချယ်ပေးသဖြင့် ရောက်ရှိလာသူ စိုင်းလမင်း၊ အမြဲတမ်း တတ်ယောင်ကား ဆရာကြီး လုပ်တတ်သော ဒွန်းကြည် တို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။

သူတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝတွင် ကြုံတွေ့နေရသည့် အဖြစ်အပျက်များကို ဟာသဇာတ်လမ်းအသွင် ဖန်တီးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ဇာတ်ကောင်များ
-------------

* ဆိုးတေ
* ချယ်ရီ
* စိုင်းလမင်း
* ဒွန်းကြည်

Animation ဇာတ်လမ်းတွဲ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ
-----------------------------------

မြန်မာ Animation Industry တွင် ခြေလှမ်းသစ်တွေ ဆက်လှမ်း နိုင်ရန် ရည်ရွယ်ကာ Joosk အဖွဲ့မှ Animation အတိုလေးများကို စမ်းသပ် ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ ယခင် Animation Work များမှ ရလာသော အတွေ့အကြုံများကို သုံးသပ် သင်ခန်းစာယူပြီး၊ ခြေလှမ်းသစ်အနေဖြင့် Short Animation Series တစ်ခုဖြစ်လာအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။

ထုတ်လွှင့်ထားသော အပိုင်းများ
----------------------------

1. *ပိုက်ဆံလည်းမကုန် လူလည်း ရှင်းတဲ့နေရာ*
2. *Only in မြန်မာပြည်*
3. *မြန်မာပြည်မှာ သရဲဖြစ်ရတဲ့ဒုက္ခ*
4. *ရှိ*
5. *ခိုးဝှက်ဖွက်နှိုက်*
6. *အားလုံး နားထောင်ကြပါလို့*
7. *ဆိုး‌တေတို့ ငယ်‌ငယ်‌တုန်းကပေါ့*
8. *မြန်မာလိုင်းကား ကမ္ဘာကို ထိုးဖောက်မည်*

ကိုးကား
-------

ပြင်ပလင့်ခ်များ
---------------

* ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် ပေါ်ရှိ ဂွမ်း တက္ကသိုလ်
* YouTube ပေါ်ရှိ ဂွမ်း တက္ကသိုလ် channel
**အက်ဒွင်အာနိုး** သည် အင်္ဂလိပ် ကဗျာဆရာနှင့် ဂျာနယ်လစ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူရေးသားခဲ့သည့် အာရှရဲ့ အလင်းရောင် ဟူသောစာအုပ်ဖြင့် ထင်ရှားခဲ့သည်။

အတ္ထုပ္ပတ္တိ
------------

အက်ဒွင်အာနိုးကို ဂရာဗဲဆန့် (Gravesend)၊ ကန့် (Kent) တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ Sussex တရားသူကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည့် ရောဘတ်ကိုးအာနိုး၏ ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ သူ၏ သားသမီးခြောက်ယောက်တွင် အက်ဒွင်လက်စတာအာနိုးသည် ဝတ္ထုရေးဆရာ ဖြစ်သည်။ သူသည် King's School, Rochester; King's College London; နှင့် University College, Oxford တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် သူသည် အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်တွင် Newdigate ဆုကို ကဗျာအတွက် ရရှိခဲ့သည်။ သူသည် King Edward's School, Birmingham တို့တွင် ကျောင်းဆရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယသို့ သွားရောက်ကာ ပူးန(Poona) ရှိ Government Sanskrit College တွင် ကျောင်းအုပ်အဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာကာ Daily Telegraph သတင်းစာတွင် ဂျာနယ်လစ်အဖြစ် အလုပ်လုပ်ခဲ့သည်။ ထိုသတင်းစာတွင် သူသည် အယ်ဒီတာအဖြစ် နှစ် (၄၀) ထက်မနည်း လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အယ်ဒီတာချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

အက်ဒွင်သည် သုံးကြိမ်တိုင် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။ ပထမဇနီးမှာ Katherine Elizabeth Biddulph ဖြစ်ပြီး ၁၈၆၄ ခုနှစ်တွင် သေဆုံးခဲ့သည်။ နောင်အခါတွင် Jennie Channing နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး သူမသည်လည်း ၁၈၈၉ တွင် သေဆုံးခဲ့ပြန်သည်။ နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် အာနိုးသည် တစ်ခါတစ်ရံ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် နေထိုင်သည်။ သူ၏ တတိယဇနီးသည် Tama Kurokawa ဖြစ်ပြီး ဂျပန်လူမျိုး ဖြစ်သည်။

သူသည် အနာဂါရိကဓမ္မပါလ ( Anagarika Dharmapala) နှင့်အတူ မဟာဗောဓိအဖွဲ့အစည်းကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Sir Edwin Arnold New York Times, 25 March 1904
2. ↑  Notices of 'The Light of Asia' Archived 2 September 2018 at the Wayback Machine. www.phx-ult-lodge.org.
3. ↑  The Marshall, Michigan, Expounder; 1 April 1904
4. ↑  Oxford University (1879)။ *Trübner's American and oriental literary record*။ Oxford University။ p. 120။
**သံဂါယနာတင်ပမာ** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။ သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

သံဂါယနာတင်ပမာ
-------------

ပုရပြည်စတည်ပျိုးခဲ့တဲ့၊ မြတ်ဘိုးတော်ရာဇာက၊ သာသနာဘုရင်မြှောက်လို့၊ တင်လျှောက်ကာဖူးမျှော်ကပ်တဲ့၊ ဦးမြတ်ခင်နေတတုန်းငဲ့ပြင်၊ တည်ကုန်းဘောင်ရွှေဘိုစံနှင့်၊ မန်းနဂရံ၊ နန်းစံနတ်ပေပ၊ မန္ဓတ်နွယ်ဒါယကာက၊ သာသနာရာဇာမှူးပါဟု၊ အထူးပင်ကိုးကွယ်သပေတဲ့၊ ဦးညေယျထိပ်ခေါင်တင်။  

  

တည်အခြေသည်ရွှေတောင်က၊ ဝေမှောင်ကို၊ နေရောင်လွှမ်းလေသို့၊ ပြောင်ရွှန်းဝေ၊ ကျွန်းသပြေဆုံးအောင်ပ၊ ဇမ္ဗူကျော်နှစ်ဆူဘုန်းတို့၏၊ မူထုံးစံစဉ်အလာနှင့်၊ ဝင်သာကီသင်္ဃာရဟန်းတို့၊ စာကျမ်းဂန်ဂန္တန္တရကိုဖြင့်၊ ကျွမ်းကြရက်ပင်။  

  

နန်းထူကာမန်းဘူမိ၊ သူရိယာနေအလျှံကဲ့သို့၊ ဣဘိယံရာဇာက၊ ဝိမလာဘွဲ့လှူနှိပ်လို့၊ ဖြူရိပ်စံတံခွန်တင်တဲ့၊ တံဆိပ်ရင်ထိပ်တင်ဘုန်းငဲ့၊ တိုက်ကုန်းမြေ၊ ရွှေသာလယ်က၊ သုံးရွှေဆယ် အောက်ခွင်သို့လှမ်းမိရင်၊ ရဟန်းထေရ် ပုဂ္ဂိုလ်ကောင်းတို့၊ ဟိုကျောင်းပျော်သည်အရှင်နှင့်၊ မပေါင်းချင် ရန်တမီးကဲ့သို့၊ ကံကြီးငယ်ရှောင်ကြဉ်ကွင်းသည့်ပြင်၊ ပဉ္ဇင်းခံရှင်ပြုရေးကိုမှ၊ အလှူခံအတူမထွေးသောကြောင့်၊ ပူဆွေးရှာသုံးဆယ်မြို့ရယ်က၊ ဘုန်းရွယ်လို့ ဆန်လှာချင်၊ ကံကြမ္မာငင်လို့ နတ်ခွင်ယွန်း။  

  

နန်းကုဿိန်ပြည်ခွင်က၊ မြတ်ရှင်ပင်ဓာတ်အသင်္ခတသို့၊ ဝင်ကြွကာ ဖိုလ်တော်ကူးမိရင်၊ ပျော်မြူးပုံနဲနာဆန်းလို့၊ ကွဲလမ်းပုံအဖြာဖြာမို့၊ ရဟန္တာကဿပါအမှူးနှင့်၊ လက်ဦးတွင်ပဋ္ဌမာပ၊ သင်္ဂါယနာ တင်ကာမြှောက်လေသို့၊ ရွာလျှောက်သူဒကာဒကာမတွေနှင့်၊ နာယကဦးကေတုငဲ့၊ ဝေစုအတူခံကြ၊ မူသိဿံ ဦနန္ဒက ဆန္ဒတူ ပဋိညာဉ် နှင့် ပြွမ်းဝင်ကာ၊ ဆွမ်းစဉ်ပရိတ်ကယ်တို့၊ ပင့်ဖိတ်ရာအတူခံကြလိမ့်၊ ဗူသယံ အမတာ ပျော်၏သို့၊ ဆရာတော်အညာကပြောင်းကာမှ၊ အရမ္မေသာရွှေမောင်းမှာမဖြင့်၊ တကာတွေ သဒ္ဓါရေကောင်းစေဘို့၊ သင်္ဂါယဉ်တင်ယနာပေါင်းကြချည်တော့၊ ကျောင်းရှိနယ်ဝှန်း။

မှတ်ချက်
--------

ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော ခေါင်းစဉ်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------
**ဒေါက်တာ ပါစီလီဘာရွန်စပင်ဆာ** (၁၈၉၄၊ဇူလိုင်လ(၉)ရက်နေ့ဖွား - ၁၉၇၀၊စက်တင်ဘာလ(၈)ရက်နေ့ ကွယ်လွန်) သည် အမေရိကန်လူမျိုး တီထွင်ပညာရှင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မိုက္ကရိုဝေ့(ဗ်)မီးဖို ကို တီထွင်ခဲ့သူအဖြစ် ထင်ရှားကျော်ကြားသည်။ 

စပင်ဆာကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ မိန်းပြည်နယ်၊ ဟောင်းလင်းမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ အသက်(၇)နှစ်သားအရွယ်တွင် ဖခင်သေဆုံးပြီးနောက် မိခင်ဖြစ်သူကလည်း သူ့အား ဆွေမျိုးများထံတွင် ထားရစ်ခဲ့သည်။ ဦးလေးနှင့် အဒေါ်တို့ လက်ထဲတွင်သာ ကြီးပြင်းခဲ့ရသည်။ ကျောင်းပညာကို အထက်တန်းအဆင့်မျှပင် မအောင်ခဲ့ပေ။ အသက် (၁၂)နှစ်သားအရွယ်တွင် စက်ရုံတစ်ခုတွင် အလုပ်ဝင်လုပ်ခဲ့ရသည်။ အမေရိကန်ရေတပ်သို့မဝင်ရောက်မီ ၁၉၁၂တွင် ဝိုင်ယာလက် ကြိုးမဲ့ဆက်သွယ်ရေး ပညာကို စတင်သင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ တွင် တပ်မှထွက်ပြီးနောက် ရေသီယွန်ကုမ္ပဏီတွင် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းသည်။ 

၁၉၄၁ခုနှစ်တွင် ရေသီယွန်ကုမ္ပဏီသည် ရေဒါ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော ရေဒီယိုလှိုင်းများထုတ်လွှတ်ပေးသည့် မဂ္ဂနက်ထရွန် များကို တစ်ရက်လျှင် (၁၇)ခုနှုန်းဖြင့် ထုတ်လုပ်နေခိုက်ဖြစ်သည်။ စပင်ဆာသည် မဂ္ဂနက်ထရွန်များကို ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် တီထွင်ကြံဆရင်း ဖောက်စက်များ ဂဟေဆော်ကိရိယာများဖြင့် အလုပ်ရှုပ်နေခဲ့သည်။ သူ၏တီထွင်ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ရေသီယွန် ကုမ္ပဏီသည် တစ်ရက်လျှင် မဂ္ဂနက်ထရွန် အလုံးရေ (၂၆၀၀) အထိ တိုးတက်ထုတ်လုပ်လာနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းတီထွင်မှုကြောင့် သူ့အား အမေရိကန်ရေတပ်မှ ထူးချွန်ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းဆုတံဆိပ် ကိုချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ 

၁၉၄၅ခုနှစ်တွင် သူသည် မဂ္ဂနက်ထရွန် တစ်ခုကိုဖွင့်နေခိုက်တွင် သူ၏အိပ်ကပ်အတွင်းမှ ချောကလက်တောင့် အရည်ပျော်ကျလာသည်ကို သတိထားလိုက်မိသည်။ ထို့နောက်သူသည် ပြောင်းဖူးစေ့အနည်းငယ်ကို မဂ္ဂနက်ထရွန်ရှေ့သို့ ယူလာပြီး ထားကြည့်သည်။ ပါဝါပေးလိုက်သောအခါ ပြောင်းဖူးစေ့များ ပေါက်ပေါက် လှော်သကဲ့သို့ ပေါက်ကွဲကြလေသည်။ ယင်းတွေ့ရှိချက်မှ မိုက္ကရိုဝေ့(ဗ်)မီးဖို ကို တီထွင်လိုက်သည်။ ၁၉၄၇ခုနှစ်တွင် ရေသီယွန်ကုမ္ပဏီမှ ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး မိုက္ကရိုဝေ့(ဗ်)မီးဖို ကို ရောင်းချခဲ့သည်။ သူသည် မိုက္ကရိုဝေ့(ဗ်)မီးဖို တီထွင်မှုကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၏ တီထွင်မှုဆိုင်ရာမူပိုင်ခွင့် မှတ်ပုံတင်ခဲ့ရာ မှတ်ပုံတင်အမှတ် ၂,၄၉၅,၄၂၉ ဖြစ်သည်။ 

နောက်ပိုင်းတွင် သူသည် ရေသီယွန်ကုမ္ပဏီ၏ အမှုဆောင်ဒါရိုက်တာနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် ရေသီယွန်ကုမ္ပဏီတွင် အလုပ်လုပ်ရင်းဖြင့် ကိုယ်ပိုင်တီထွင်မှုပေါင်း (၃၀၀)ကျော်ကို မူပိုင်ခွင့် မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်။ သူ့တွင် သားသမီး (၃)ယောက်ထွန်းကားခဲ့သည်။ ဂျိမ်း(စ်)၊ ဂျွန် နှင့် ဂျော့(ခ်ျ) တို့ဖြစ်ကြသည်။
**အစ္စလာမ့် ယဉ်ကျေးမှု**သည် အစ္စလာမ့် သမိုင်းတစ်လျှောက်တူညီမှုရှိခဲ့သည့် ယဉ်ကျေးမှုများကို သုံးနှုန်းခေါ်ဆိုလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အစ္စလာမ် ၏ပထမပိုင်း ယဉ်ကျေးမှုပုံစံများမှာ အာရပ်ယဉ်ကျေးမှုဆန်ခဲ့သည်။ အစ္စလာမ်သည် အင်ပါယာ အသီးသီးသို့ လျင်မြန်စွာ ပြန့်နှံ့သွားပြီးနောက် ထိုယဉ်ကျေးမှုသည် ဖာရစီ၊ ကော့ကေးဆပ်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ တူရကီ၊ မွန်ဂို၊ အိန္ဒိယ၊ မလေး၊ ဆိုဘာလီ၊ ဘာဘာ၊ အီဂျစ်၊ အင်ဒိုနီးရှားနှင့် မရ်ဝ် တို့၏ယဉ်ကျေးမှုများအပေါ် လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။

အစ္စလာမ့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုသည်မှာ (အမှန်တကယ်တော့) အစ္စလာမ်တွင် ရှိနေသည့် အမလ် - လုပ်ဆောင်မှုကျင့်ကြံမှုအားလုံး အကျုံးဝင်သည်။ တစ်နည်းဆိုရသော် တမန်တော်မြတ် (ဆွ) ၏ စွန်နသ် တော်များသာ
အစ္စလာမ့် ယဉ်ကျေးမှုဖြစ်သည်။ ကုရ်အာန် ၏ မိန့်ရပ်များအားလုံး အကျုံးဝင်သည် ၊ ဥပမာ - နမါးဇ် ၊ ရိုဇာ တို့ ဖြစ်သည်။

ဘာသာစကား စာပေ သဒ္ဒါ
-------------------

### ဖှာရစီ

### တူရကီ

### ဟင်္နဒီ နှင့် အစ္စလာမ်မီး

အနုပညာ နှင့်အတတ်ပညာ
-------------------

### သတ္တဝါတို့၏ပန်းချီများ

### လက်ရေးလှ ပန်းစာလုံး

ဗိသုကာ
------

### အစ္စလာမ် ၏အရေးမပါလှသည့်ကိစ္စရပ်များ

ပြဇတ်ရုံ
--------

အကအခုန်
-------

တေးဂီတ
------

ထိမ်းမြားခြင်းသည် အစ္စလာမ်တွင်အရေးကြီးသောယဉ်ကျေးမှုဖြစ်သည်။
-----------------------------------------------------------

မိသားစုကိစ္စရပ်များသည်လည်းအလွန်လေးနက်သည့်ယဉ်ကျေးမှုများထဲမှဖြစ်၏။
-----------------------------------------------------------------

ကိုးကား
-------

1. ↑  the economist
ဂွတ်ဟုပ်အငူ
အာဖရိက၏ တောင်ဘက်စွန်းဒေသများဖြစ်သော ဂွတ်ဟုပ်အငူနှင့် အဂူလာအငူ တို့၏ မြေပုံ
**ဂွတ်ဟုပ်အငူ** သည် အာဖရိကတိုက်၊ တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ၏ အနောက်တောင်စွန်းတွင် တည်ရှိပြီး မြို့တော် ကေ့ပ်တောင်းနှင့် ၄၈ ကီလိုမီတာကွာဝေးသည်။ ဆူးအက် တူးမြောင်း မဖောက်လုပ်မီ ကာလ၌ ဥရောပနှင့် အာရှအကြား ကူးသန်းသွားလာသည့် ရေယာဉ်များ ဖြတ်သန်းရသည့် နေရာလည်းဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင်လည်း အရွယ်အစား အဆမတန်ကြီးမားသည့် ရေနံတင်သင်္ဘောများသည် ဂွတ်ဟုပ်အငူကို ဖြတ်သန်းမောင်းနှင်နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဂွတ်ဟုပ်အငူကို အာဖရိကတိုက်၏ တောင်ဘက်အကျဆုံး အစွန်းဟု အထင်မှားကြလေ့ရှိသည်။ လက်တွေ့မှာ အဂူလာအငူသာလျှင် တောင်ဘက်အကျဆုံး အမှတ်ဖြစ်သည်။

ဂွတ်ဟုပ်အငူမှာ ကမ္ဘာ့ရာဇဝင်အားဖြင့် အထူးထင်ရှားကျော်စောလေရာ ယင်းကိုအစွဲပြု၍ ယခင်က 'ကိပ်ကိုလိုနီ' တွင်ခဲ့သောနယ်ကိုပင် 'ကိပ်-အော့-ဂွတ်ဒဟုပ်'ဟု ခေါ်ကြလေသည်။ ထိုနယ်မှာ တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်၍ မူလကိုလိုနီနယ်၊ အရှေ့ ဂရီကွာလင်နယ်၊ တင်ဗျူလန်နယ်၊ ထရန်စကေးနယ်၊ ဝေါလဗစ်ဗေးနယ်၊ ပွန်ဒိုလန်နယ်၊ ဗက်ချူ အားနားလန်းနယ် စသော နယ်ပယ်တို့ ပါဝင်ကြသည်။ ထိုနယ်သည် မြေဩဇာ အတော်အသင့် ကောင်းမွန်၍ သစ်သီးများကို စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်အပြင် ကျယ်ပြန့်သော လွင်ပြင်များ၊ ကုန်းမြေမြင့်များ ရှိသောကြောင့်လည်း သိုးမွေးခြင်းလုပ်ငန်းနှင့် ကျွဲနွား၊ ဆိတ်တို့မှ နို့၊ ဒိန်၊ ထောပတ်များ ထုတ်ယူခြင်း လုပ်ငန်းများ အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်ကြ၏။ သတ္တုများလည်းထွက်၍ အဖိုးထိုက်တန်လှသော စိန်ကို ကင်ဗာလီခရိုင်မှ ရရှိလေရာ၊ ကင်ဗာလီစိန်တွင်းများမှာ ကမ္ဘာကျော် ဖြစ်လေသည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

အာဖရိကတောင်ပိုင်းကို ဥရောပတိုက်သားများ တွေ့ရှိပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝ ခန့်ကြာသည့်တိုင်အောင် အာဖရိကတိုက်၏ တောင်ဘက်ရှိ ဤအငူကြီးအကြောင်းကို ကောင်းစွာ မသိကြချေ။
ထိုနေရာတစ်ဝိုက်တွင် လေပြင်းမုန်တိုင်းများ အလွန်ပေါများရကား မကြာမကြာပင် သင်္ဘောများသည် လေမုန်တိုင်းဒဏ်ဖြင့် ပျက်စီးကြရလေသည်။ ထိုအငူကြီးကို ခရစ် ၁၄၈၇ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီလူမျိုး ပင်လယ်ခရီးသွား ဗာတူးလူးမေယုဒီအတ်ဆိုသူက ပထမဆုံး တွေ့ရှိ၍ သူသည် အငူကြီး၏ ပတ်ဝန်းကျင်၌ ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခတ်သော ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းလှသည့် လေမုန်တိုင်းကြီးများကို အစွဲပြုကာ ထိုအငူကို 'လေမုန်တိုင်းအငူ'ဟု အမည်ပေးလေသည်။ ဤအကြောင်းများကို မြေပုံနှင့်တကွ ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ ဒုတိယဂျွန်ဘုရင်ထံ ဆက်သရာ ဘုရင်က ဤအငူကြီး အရှေ့ဘက် တိုင်းကြီးပြည်ကြီးများနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့သွားရာ ဗဟိုစခန်း၌ ရှိသည့်အတိုင်း ဤအငူတွေ့ရှိရခြင်းအားဖြင့် အရှေ့နိုင်ငံများမှပစ္စည်း ဘဏ္ဍာရတနာ ရွှေငွေများသည် မိမိတို့တိုင်းပြည်တွင်းသို့ ဝင်ရောက်ရန် မျှောက်လင့်ချက်များရှိကြောင်းဖြင့် နိမိတ်ကောင်းယူပြီးလျှင် လေမုန်တိုင်းအငူဟူသော အမည်ကိုပြင်၍ ကောင်းသောမျှော်လင့်ချက်အငူ 'ကိပ်-အော့-ဂွတ်ဒဟုပ်'ဟု ပြောင်းလဲ ခေါ်တွင်စေခဲ့သည်။ ၁၄၉၇ ခုနှစ်၌ ဗတ်ရှကူးသဂါမဆိုသူ ပေါ်တူဂီလူမျိုး ခရီးလှည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတစ်ယောက်သည် အာဖရိကတိုက်ကြီးကို ထိုအငူမှကွေ့၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ကာလိကတ်မြို့သို့ သွားရောက်နိုင်ခဲ့ရာ ဥရောပတိုက်မှ အိန္ဒိယသို့ ဤအငူကိုပတ်လျက် သွားသည့် လမ်းတွင် သူသည် ပထမဆုံး ခရီးသည်ပင် ဖြစ်၏။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)

ပြင်ပလင့်ခ်များ
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ဝီကီမီဒီယာ ကွန်မွန်းစ်တွင် ***Cape of Good Hope*** နှင့် ပတ်သက်သော မီဒီယာ ရှိသည်။ |

* ဂွတ်ဟုပ်အငူ သဘာဝကြိုးဝိုင်းရှိ ငှက်များစာရင်း
* ဂွတ်ဟုပ်အငူ မြင်ကွင်းကျယ်ပုံ
* ၁၈၄၂ ခုနှစ်က ဂျွန်အေရိုစမစ် ရေးဆွဲခဲ့သော ဂွတ်ဟုပ်အငူမြေပုံ
လေကြောင်းမိုးလေဝသဌာနခွဲ
-----------------------

လေကြောင်းမိုးလေဝသဌာနခွဲ၏လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ချက်များ

၁။ လေကြောင်းမိုးလေဝသဌာနခွဲသည် လေကြောင်းမိုးလေဝသခန့်မှန်းရေးရုံး (၈)ရုံးကို အောက်ပါဒေသများတွင် ဖွင့်လှစ်ထားရှိပြီး လေကြောင်းမိုးလေဝသဆိုင်ရာ တိုင်းထွာချက်များ တိုင်းတာရယူခြင်း၊ လေကြောင်းခရီးစဉ်များအတွက် ခန့်မှန်းချက်များ ထုတ်ပြန်ပေးခြင်းကို ၂၄ နာရီ အချိန်ပြည့် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ပေးပါသည် -

(က) နေပြည်တော်လေဆိပ်

(ခ) ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်

(ဂ) မှော်ဘီလေတပ်စခန်းဌာနချုပ်

(ဃ) မိတ္ထီလာလေတပ်စခန်းဌာနချုပ်

(င) မန္တလေးအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်

(စ) မြစ်ကြီးနားလေတပ်စခန်းဌာနချုပ်

(ဆ) တောင်ငူလေတပ်စခန်းဌာနချုပ်

(ဇ) နမ့်စန်လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်

၂။ လေကြောင်းမိုးလေဝသခန့်မှန်းရေးရုံးများသည် နေ့စဉ် ပြည်တွင်း/ပြည်ပ ပျံသန်းနေ သော ခရီးသည်တင်လေယာဉ်များနှင့် တပ်မတော်လေယာဉ်များအတွက် လေကြောင်း ခရီးစဉ် တစ်လျောက် ခန့်မှန်းချက်များ ထုတ်ပြန်ပေးခြင်း၊ လေဆိပ်အသီးသီး၏ မိုးလေဝသ အခြေ အနေများကို ထုတ်ပြန် ပေးခြင်းများအပြင် အထူးလေကြောင်း ခရီးစဉ်များအတွက် လိုအပ် သော မိုးလေဝသခန့်မှန်းချက်များကို ထုတ်ပြန်ပေးပါသည်။

၃။ လေကြောင်းသိပ္ပံနှင့် လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်များတွင် လေယာဉ်မှူးများအတွက် လေကြောင်း မိုးလေဝသဆိုင်ရာ သင်တန်းပို့ချပေးခြင်း၊ လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးဦးစီးဌာန၏ လေကြောင်းထိန်းရုံး ဝန်ထမ်းများအား လေကြောင်း မိုးလေဝသဆိုင်ရာ သင်တန်းပို့ချပေးခြင်း တို့ကို ဆောင်ရွက်ပေးပါသည်။ လေကြောင်းမတော်တဆဖြစ်မှုများရှိသည့်အခါ မိုးလေဝသ အခြေအနေများ ရှင်းလင်းပြောကြားခြင်းနှင့် အစီရင်ခံစာပြုစုပေးခြင်းကိုလည်း ဆောင်ရွက် ပေးပါသည်။

လေကြောင်းမိုးလေဝသဆိုင်ရာ တိုင်းတာသည့် အချက်အလက်များ

(၁) မိုးရေချိန် နာရီဝက် (၁)ကြိမ်

(၂) လေတိုင်နှုန်း နာရီဝက် (၁)ကြိမ်

(၃) လေတို်က်ရာ အရပ် နာရီဝက် (၁)ကြိမ်

(၄) လေထုဖိအား နာရီဝက် (၁)ကြိမ်

(၅) အေ၀းမြင်တာ နာရီဝက် (၁)ကြိမ်

(၆) လေဆိပ်အနီးတဝိုက် နာရီဝက် (၁)ကြိမ်

မိုးလေ၀သအခြေအနေ

ထုတ်ပြန်သည့် ခန့်မှန်းချက်/သတိပေးချက်/ အခြေအနေသတင်းများ

၄။ မိုးလေ၀သနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာနမှ လေကြောင်းမိုးလေဝသဆိုင်ရာ ထုတ်ပြန်ပေးသည့် ခန့်မှန်းချက် /သတိပေးချက်နှင့် အခြေအနေသတင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-

(က) ခန့်မှန်းချက်များ

* လေဆိပ်များအတွက် ခန့်မှန်းချက်

(ခ) သတိပေးချက်များ

* လဆိပ်များတွင် ထူးခြားသည့် မိုးလေ၀သ အခြေအနေ သတိပေးချက်
* လေဆိပ်များတွင် ဆိုးရွားသည့် မိုးလေ၀သ အခြေအနေ သတိပေးချက်

  

(၅) လေတိုက်ရာအရပ် တစ်နေ့ (၅)ကြိမ်

(၆) မြေဆီလွှာအပူချိန် တစ်နေ့ (၂)ကြိမ်

(၇) နေပူချိန် တစ်နေ့ (၁)ကြိမ်
ခူနာသည် လက်ချောင်းတွင် ပေါက်လေ့ရှိသည့် အနာ 
တစ်မျိုး ဖြစ်၏။ ထိုအနာမျိုးပေါက်လျှင် သတိမမူက လက် 
ဆစ်များကိုပင် ဖြတ်ပစ်ရတတ်သည်။ ထိုအနာဖြစ်ပေါ်သည့် 
အကြောင်းရင်းမှာ အစဉ်ပွတ်တိုက်မှုကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆို 
သည်။ ထို့ပြင် စတြက်တိုကောကပ်ခေါ် ဗက်တီးရီးယားကြောင့် 
လည်း ဖြစ်တတ်သေးသည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုအနာမျိုးသည် 
လက်ချောင်းရှိ တစ်ရှူး(အသားမျှင်)များတွင် သွေးသွားစုရာမှ 
စတင်ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ ထိုသို့ သွေးသွားစုခြင်းကြောင့် 
လက်ချောင်း၏ အရေပြားသည် တင်းမာပြီး ရောင်လာသည်။
ထိုအနာဖြစ်ပေါ်စ၌ အလွန်ကိုက်ခဲ နာကျင်၍ နောက်
မကြာမီ အနာတွင် ပြည်တည်လာတတ်၏။ ကုသပုံနည်းမှာ 
လက်ချောင်းရောင်လာသည်ကို သိသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ၂ 
နာရီခြား တစ်ခါမျှ အဝတ်ပိုင်းကို ရေနွေးတွင် စိမ်၍ ကျပ်ပူ 
ထိုးပေးရ၏။ အန်တီဖလိုဂျစ်စတင်ကိုလည်း အပေါ်မှ အုံပေး 
ရ၏။ အကိုက်အခဲကို အက်စပီရင်ဆေးပြားများ မှီဝဲခြင်းဖြင့် 
သက်သာစေနိုင်သည်၊ရောင်ခါစ၌ လက်ချောင်းသည် 
ပြောင်၍ နီလာပြီးနောက် တဖြည်းဖြည်း အဝါပုပ်ရောင်
ဖြစ်သွားသည်။ ထိုအခြေ၌ အနာ အတွင်းရှိ ပြည်များကို
ခွဲထုတ်ပစ်ရသည်။ အနာခွဲကိရိယာ များကို အသုံးမပြုမီ 
ရေနှင့်ပြုတ်၍ ပိုးများကို သေစေရသည်။ 

ပိုးသတ်မထားသော ကရိယာများဖြင့် မဖောက်ခွဲသင့်ပေ။ 
ပိုးများကြောင့် အနာတွင် အဆိပ်ဖြစ်စေတတ်သည်။ ခွဲစိတ် 
သောအခါ၌ အနာကို သင့်ရုံလောက်ခွဲ၍ ပြည်ကိုထုတ်ပြီးလျှင် 
အနာပေါက်ထဲသို့ ဆေးရည်စိမ်ထားသော ဂွမ်းဖတ်များကို 
ထည့်ပေးရသည်။ လူနာကိုလည်း ပင်နီဆီလင်ဆေး ထိုးပေး 
လေ့ ရှိသည်။
[1]

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)
ဆေးပညာသမိုင်းတွင် အထူးချွန်ဆုံးဟု သတ်မှတ်ကြသော ပြင်သစ်လူမျိုး ဇီဝဗေဒပညာရှင် လူးဝစ္စ ပါစတာအား ၁၈၂၂က ပြင်သစ်နိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းရှိ ဒိုးလ်(Dole) တွင်ဖွားမြင်သည်။ ပါရီကောလိပ်တွင် သိပ္ပံကျောင်းသားအဖြစ် ပညာသင်ယူသည်။ များစွာထူးချွန်မည့် အနေအထားမရှိလှသဖြင့် ပါမောက္ခကပင် သာမန်အလယ်အလတ်စား ကျောင်းသားဟုသတ်မှတ် ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၈၄၇တွင် ဒေါက်တာဘွဲ့ရလျှင် အများမှင်တက်လောက်သည့် သုသေတနပြုချက်များကို စတင်ပြုလုပ်သည်။ ထိုစဉ်က အသက် ၂၆နှစ်အရွယ် ပါစတာ၏ တာတာရစ်အက်ဆစ် နှင့်ပက်သက်သည့် ဖော်ထုတ်ချက်ကြောင့် လူအများ၏ အသိအမှတ်ပြုခံပြီး နာမည်ကျော်တစ်ဦးဖြစ်လာသည်။ 

ထိုနောက် အချဉ်ဖောက်ခြင်းနှင့် ပက်သက်၍ သုသေတနပြုလုပ်ရှာဖွေရာ အလွန်သေးငယ်သည့် အဏုဇီဝရုပ်ရှိသော ပိုးမွှားငယ်လေးများကြောင့် ဖြစ်သည်ကို နားလည်လာပြီး ကိုယ်တိုင် လက်တွေ့ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ပိုးမွှားများအထဲမှ မလိုလားအပ်သည့် ပိုးမွှားများ ပါဝင်လာပြီး လူနှင့် တိရစ္ဆာန်များအား အန္တရာယ်ပေးခြင်း အကြောင်းကိုပါ တစ်ဆက်တည်း ဖော်ထုတ်လိုက်နိုင်သည်။ 
ရောဂါပိုးမွှားများကြောင့် ရောဂါဖြစ်သည်မှာ မှန်လျှင် ရောဂါပိုးအား တားဆီး၍ ရောဂါကာကွယ်ခြင်းမှာလည်း ဖြစ်နိုင်သည့် အနေအထား ယုတ္တိတန်မှုကြောင့် ရောဂါပိုးမွှားများ လူ့ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်းသို့ မဝင်ရောက်နိုင်စေရန် ကာကွယ်မည့် နည်းလမ်းများကို ပါစတာတစ်ယောက် ဆက်လက်၍ ရှာဖွေတော့သည်။ သို့ဖြင့် အနာအား ပိုးမဝင်စေရန် စနစ်တကျ သန့်ရှင်းသောနည်းလမ်းများ(antiseptic) ကိုဖော်ထုတ်သည်။ 

အသက် ၅၅နှစ်တွင် ပါစတာသည် ထောင့်သန်းရောဂါ(Antharax) အားလေ့လာပြီး ရောဂါပိုးကြောင့်ဖြစ်သည့် အချက်ကို ဖော်ထုတ်ပြသခဲ့သည်။ ထိုနောက်တွင် အားနည်းသည့် ထောင့်သန်းပိုးအား နွားတစ်ကောင်ကိုယ်တွင်း ထည့်၍ ရောဂါဝေဒနာ မပြင်းထန်သည့် အဖြစ်ကိုရပြီးနောက်တွင် သေစေလောက်သည့် ထောင့်သန်းရောဂါ ထိုနွားတွင် ထပ်မံမဖြစ်ပွားတော့ကြောင်းကို ပြသ၍ ရောဂါကာကွယ်နည်းကိုပါ ဖော်ထုတ်လိုက်သည်။ ထိုမှအစပြု၍ ပါစတာ၏ နည်းလမ်းကိုလိုက်ကာ အခြားကူးစက်ရောဂါများအတွက်လည်း အလားတူ ကာကွယ်ဆေးများကို ဖော်ထုတ်ကြသည်။ 

ပါစတာသည် ခွေးရူးရောဂါ (Rabies) နှင့် ပက်သက်၍ ကာကွယ်ဆေး ထုတ်လုပ်ပေးခြင်းကြောင့်လည်း ကျော်ဇောသည်။ ထိုနည်းအတိုင်း နောင်းခေတ် ပညာရှင်တို့အနေဖြင့် အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါ(Typhus)၊ ပိုလီယိုရောဂါ (poliomyelitis) အစရှိသည့် ရောဂါမျိုးများကိုပင် ကာကွယ်လာနိုင်သည်။ 

၁၈၉၅ခုနှစ်၊ ပါရီမြို့အနီးတွင် ဆေးပညာရှင်၊ ဇီဝဗေဒပညာရှင်၊ သုတေသီ လူးဝစ္စ ပါစတာကွယ်လွန်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Asimov, *Asimov's Biographical Encyclopedia of Science and Technology* 2nd Revised edition
2. ↑  II. Abdülhamid'in Fransız kimyagere yaptığı yardım ortaya çıktı။ CNN Türk။  29 December 2016 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။

* ကျော်စွာ ၁၀၀ - ဒေါက်တာသန်းထွန်း
**လူးရှပ်စ် ကွင်းရှပ်စ် စင်စင်နေးတပ်**(ဘီစီ ၅၁၉-၄၃၀) သည် နိုင်ငံရေးအာဏာကို စုံမက် ခင်တွယ်ခြင်း မရှိဘဲ၊ နိုင်ငံနှင့် အမျိုး၏အကျိုးကို သည်ပိုးဆောင်ရွက်သူ ရောမလူမျိုး မျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၄၅၈ ခုနှစ်လောက်တွင် အီကွီယန်လူမျိုးတို့သည် ရောမပိုင်နယ်များကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ကြရာ၊ ရောမမြို့တော်ကြီးသည် ရောမစစ်တပ်ကြီးနှင့်တကွ ရန်သူတို့ ဝန်းရံခြင်းကို ခံရလေသည်။ 

  

ထိုအချိန်တွင် စင်စင်နေးတပ်သည် မှူးမတ်မျိုးနွယ်ပင် ဖြစ်လင့်ကစား၊ ဆင်းရဲနွမ်းပါး၍ လယ်သမားအဖြစ်နှင့် လယ်ထွန်ဆင်းနေခိုက်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ ရောမနိုင်ငံ ဆီနိတ်အဖွဲ့သည်၊ ရန်သူတို့ကို နှိမ်နင်းပေးရန် စင်စင်နေးတပ်အား ဖိတ်ခေါ်၍ ရန်သူတို့ကို နှိမ်နင်းနေသမျှသော ကာလအတွင်းတွင် ရောမနိုင်ငံ၏ အာဏာရှင်အဖြစ်နှင့် ဆောင်ရွက်ရန် ပန်ကြားလေသည်။ ရောမနိုင်ငံ၏ စိုးရိမ်ဖွယ်အခြေအနေကို သိသောအခါ၊ စင်စင်နေးတပ်သည် ထွန်တုံးကိုပစ်၍၊ ရောမမြို့တော်သို့ ချက်ချင်းလိုက်လာပြီးသော်၊ စစ်တိုက်နိုင်သူဟူသမျှကို စည်းရုံးကာ၊ ရန်သူတို့ကို တွန်းလှန် ဖြိုဖျက်လိုက်လေသည်။

စင်စစ်နေးတပ် အာဏာရှင်အဖြစ်နှင့် ရန်သူတို့ကို နှိမ်နင်းရန်၊ ၁၆ ရက်နေ့အကြာတွင် ရန်သူကို ရှင်းလင်းသော လုပ်ငန်းသည် ပြီးစီး၍ သွားခဲ့သည်။ ထိုအခါ စင်စင်နေးတပ်သည် အာဏာရှင်အဖြစ်ကို ဆီနိတ်အဖွဲ့အား ပြန်အပ်၍ လယ်ထွန်မြဲ ထွန်လေသည်။ ဘီစီ ၄၃၉ ခုနှစ်တွင် အသက် ၈ဝ အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ၊ စင်စင်နေးတပ်သည် ပြည်တွင်းစစ်ပြဿနာ တစ်ခုနှင့် ရင်ဆိုင်ရပြန်သည်။ ဤအကြိမ်၌လည်း ၂၁ ရက်တာမျှ အာဏာရှင်အဖြစ် ခံယူ၍ တိုင်းပြည်၏ရန်ဆူးရန်ငြောင့်တို့ကို ဖယ်ရှားပြီးသော် အာဏာရှင်ဘဝကိုစွန့်၍ လယ်လုပ်မြဲ လုပ်ပြန်သည်။ ထိုကြောင့် ရောမလူမျိုးတို့က စင်စင်နေးတပ်ကို ရာထူးဌာနန္တရ မမျှော်ကိုးဘဲ၊ နိုင်ငံ၏ အကျိုးကို ရွက်ဆောင်သော အာဇာနည် ယောက်ျားကောင်း တစ်ဦးအနေနှင့် အလေးအမြတ် ပြုကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၃)
"အဲလစ်ကလေး၏ ထူးဆန်းသော အိပ်မက်" အမည်ရှိစာအုပ်နှင့် "ကြေးမုံထဲဝယ်" အမည်ရှိစာအုပ် နှစ်အုပ်ဖြင့် အင်္ဂလိပ် စာပေလောကတွင် ထင်ရှားလာခဲ့သော လူးဝစ် ကဲရောသည်ကား အင်္ဂလန်ပြည် ချက်ရိုင်ယာနယ် ဒဲရီးစဗာရီမြို့၌ ၁၈၃၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ သူ၏ ဖခင်မှာ ချားဒေါ့ဂျဆန် အမည်ရှိ အင်္ဂလိပ် ဘုန်းကြီးတစ်ပါးဖြစ်သည်။ 
လူးဝစ်ကဲရောမှာ ကလောင်အမည်ဖြစ်၍ နာမည်ရင်းမှာ ချားလတ်ဝစ်ဒေါ့ဂျဆန်ဖြစ်သည်။ သူသည် ရပ်ဂဗီကျောင်းနှင့် ခရိုက်စချက် ကောလိပ်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထိုကောလိပ်ကျောင်းမှာ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်တွင် ပါဝင်၏။ ဒေါ့ဂျဆန်သည် သင်္ချာ ပထမတန်း ဂုဏ်ထူးနှင့် အောင်မြင်ပြီးနောက် ၁၈၅၅ ခုနှစ်ကစ၍ ထိုကောလိပ်ကျောင်းတွင်ပင် ကထိက ဖြစ်ခဲ့လေသည်။ 
ဒေါ့ဂျဆန်စာပေပို့ချသော ခရိုင်စချက်ကောလိပ်ကျောင်း၏ မဟာဌာနမှူးတွင် သမီးကလေး ၃ ယောက်ရှိသည်။ လူပျိုကြီး ဒေါ့ဂျဆန်သည် ထိုကလေးမများနှင့် ခင်မင်ရင်းနှီး၍ ထိုကလေးများကို မိမိသားသမီးပမာ ချစ်ခင်ခဲ့လေသည်။ ထို ၃ယောက်အနက် အဲလစ်လစ်ဒဲ အမည်ရှိကလေးမကို အထူးပိုမို၍ ချစ်ခင်ယုယခဲ့သည်။ 

ဒေါ့ဂျဆန်သည် အဲလစ် ကလေး၏ ထူးဆန်းသော အိပ်မက် ပုံပြင်ဝတ္ထုကို သူချစ်သည့် အဲလစ်ကလေးအတွက် ရည်စူး၍ ရေးသားခဲ့လေသည်။ ထိုသို့ ရေးသားရာတွင် မိမိမှာ သင်္ချာကထိက တစ်ဦးဖြင့်နေသဖြင့် မိမိ၏နာမည်ရင်းကို မသုံးဘဲ လူးဝစ်ကဲရောဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်၍ စာဖတ်ပရိသတ်များက အထူးသဖြင့် ကလေးသူငယ်များက သူ့ကို လူးဝစ်ကဲရောအဖြစ်ဖြင့်သာ သိကြလေသည်။ သင်္ချာကထိကကြီး ဒေါ့ဂျဆန်ကိုကား သိရှိသူ အလွန်နည်းပါးလှသည်။ အဲလစ်ကလေး၏ ထူးဆန်းသော အိပ်မက်စာအုပ်မှာ ကလေးများအတွက် အထူးကောင်းမွန်သော စာအုပ်ဖြစ်၍ ယနေ့ထွက်ပြီးခဲ့သမျှသော ကလေးစာအုပ်များထဲတွင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်အကောင်းဆုံးဖြစ်ပေသည်။ ထိုဝတ္ထုတွင် အဲလစ်ကလေးသည် တစ်နေ့သ၌ အိပ်ပျော်နေစဉ် အိပ်မက်ထဲတွင် ထူးဆန်းသော တိုင်းပြည်တစ်ပြည်သို့ရောက်သွားပုံကို ကလေးများအကြိုက်ဖြစ်အောင်၊ ရယ်ဖွယ်၊ လွမ်းမောဖွယ်၊ စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ် အဖြစ်အပျက်များဖြင့် တန်ဆာဆင်၍ ရေးသားထားလေသည်။ ပုံထဲတွင် ပါဝင်သော တိရစ္ဆာန်များနှင့် ထူးဆန်းသော သတ္တဝါကလေးများမှာ အထူးပင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသဖြင့် ထိုစာအုပ်ကို ကလေးများသာမက လူကြီးများပင် နှစ်ခြိုက်ကြလေသည်။ ဒေါ့ဂျဆန်သည် သင်္ချာဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ စာအုပ်များကိုလည်း ရေးသားခဲ့၏။ သို့သော် သူ့အမည်ကျော်ကြားခဲ့သည်မှာ ထိုစာအုပ်ကြောင့် မဟုတ်ဘဲ၊ အထက်ဖော်ပြပါ ပုံပြင်ဝတ္ထုစာအုပ်ကလေး ၂ အုပ်ကြောင့်သာလျှင်ဖြစ်ပေသည်။

လူးဝစ်ကိုယ်တိုင်ဓာတ်ပုံ ရိုက်ကူးခဲ့သော အဲလစ်လစ်ဒဲ
၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် သူ၏ နှစ် ၁၀၀ ပြည့်မွေးနေ့ အထိမ်းအမှတ်ကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံး တိုင်းပြည် အနှံ့အပြား၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် အဲလစ်လစ်ဒဲ နေထိုင်လျက်ရှိသော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ကြီးကျယ်ခမ်းနားစွာ ကျင်းပခဲ့လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း
2. ↑  Wikipedia:Lewis Carroll
**ရန်ကုန်မြို့ပြ အမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့** ကို ၂၀၁၂၊ မတ်လ တွင် ဒေါက်တာ သန့်မြင့်ဦး နှင့် အခြားသူများက စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။

၂၀၁၂ ဇွန်လတွင် ကျင်းပခဲ့သော ၂၁ရာစုအတွင်း ရန်ကုန်မြို့တော်အား ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး မဟာဗျူဟာ ဆွေးနွေးပွဲကို နိုင်ငံတကာနှင့် ပြည်တွင်းကျွမ်းကျင်သူများ၊ အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများ၊ အရပ်ဘက် အဖွဲ့အစည်းများ မှ ကိုယ်စားလှယ်များ တက်ရောက်ခဲ့ကြရာမှ အဖွဲ့အစည်း တစ်ခု အဖြစ် စတင်လှုပ်ရှားနိုင်ခဲ့သည်။ 

နောက်ပိုင်းကာလများ၌ ရန်ကုန်မြို့ပြ အမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့သည် ရန်ကုန်မြို့လယ်ရှိ သမိုင်းဝင်အဆောက်အအုံများအား ထိန်းသိမ်းခြင်း သာမက ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော မြို့ပြစီမံကိန်းလုပ်ငန်းစဉ်ကိုပါ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် တိုးချဲ့ကြိုးပမ်း လာခဲ့သည်။

ရန်ကုန်မြို့ပြစီမံကိန်းများအား အမွေအနှစ်ထိန်းသိမ်းမှုနှင့် အကောင်းဆုံး ပေါင်းစည်းဆောင်ရွက်နိုင်မည့် နည်းလမ်းများကို ရှာဖွေကာ အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် နီးကပ်စွာ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက် လျက်ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  သမိုင်းကြောင်း။ 28 October 2014 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  14 ၊ 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။12 2014   တွင် ပြန်စစ်ပြီး။

ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
---------------

* ရှေးဟောင်း အမွေအနှစ် အဆောက်အအုံများ၊ ရန်ကုန်
**ရန်ကြီးအောင်ခုံးကျော်တံတား**သည် မန္တလေးမြို့ရှိ ၃၅ လမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိကာ ၇၈ လမ်းနှင့် လမ်း ၈၀ ကြားရှိ ရန်ကုန်-မန္တလေးရထားလမ်းကို(မန္တလေး ဘူတာကြီး အနီး) ဖြတ်ကျော်သော မီးရထားခုံးကျော်တံတားဖြစ်သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

၃၅ လမ်း ခေါ် အေလမ်း၏ ၇၈ လမ်းနှင့် လမ်း ၈၀ ကြားတွင် ယခင်က မန္တလေးဘူတာကြီး၏ အဝင်အထွက် မီးရထားများရှိလေတိုင်း သံလမ်း ဖြတ်ကူးသော အေလမ်းကို သံတံခါးများနှင့် ပိတ် ထားခဲ့ရသည်။ ထိုတံခါးကို မျက်ပါး ရပ်ဂိတ်ဟု ခေါ်ကြသည်။ မီးရထားအဝင်အထွက် များသော နံနက်ပိုင်းအချိန်များတွင် မျက်ပါးရပ်ဂိတ် ပိတ်ထားသောကြောင့် တန်းစီနေကြသည့် မော်တော် ကား၊ မြင်းလှည်း၊ ဆိုက်ကား၊ စက်ဘီးများသည် အေလမ်းတစ်လျှောက် အရှေ့အနောက် တန်းစီစောင့်ဆိုင်းကြရသည်။ မျက်ပါးရပ်ဂိတ်သည် ဘူတာကြီးသို့ဝင်သော အဓိကဝင်ပေါက်ကြီးဖြစ်သဖြင့် ဘူတာအလံတိုင်၊ သံလမ်းခွဲ ပွိုင့်များက ဤနေရာတွင်ရှိသည်။ သံလမ်းပွိုင့်က လမ်းမပေးသောကြောင့်သို့မဟုတ် ဘူတာမှ အလံမချိုးသေးသောကြောင့် မီးရထားတွဲကြီးများ အေလမ်းကိုပိတ်ကာ ရပ်နေသည်များလည်းရှိခဲ့သည်။

၂၀၀၆ခုနှစ်က ​တွေ့ရ​သော တံတား
၂၀၁၀ပြည့်နှစ်က ​တွေ့ရစဉ်
ယခင်ခေတ်ကဆိုလျှင် ထိုသို့ရပ်တန့် စောင့်ဆိုင်းနေရသော မီးရထားတွဲများပေါ်မှ မှောင်ခို အထည်အလိပ်အိတ်များ၊ အထုပ်များ၊ သေတ္တာများ လှိမ့်ကာလှိမ့်ကာ ကန်ချကြသည်။ အေလမ်းဘေးက မြင်းလှည်းတွေက ထိုအထုပ်များကို သယ်ဆောင်ရန် စောင့်ဆိုင်းကြ၏။ ထို့ကြောင့် မျက်ပါးရပ်ဂိတ်သည် မလွတ်မကင်းကုန်များဝင်ရာ၊ လက်မှတ်မဲ့ မီးရထား စီးနင်းသူများဆင်းသက်ရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မျက်ပါးရပ်ဂိတ်ကြောင့် လိုရာခရီးမရောက်၊ အချိန်ကုန် လူပင်ပန်းဖြစ်ခဲ့ရသဖြင့် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့အစိုးရလက်ထက် ၁၉၈၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၀ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ဆူးငှက်။ "ဧည့်ကြိုအေလမ်း"၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန။
2. ↑  နတ်မောက် ထွန်းရှိန် (၁၉၉၄ ဇွန်)။ *ယနေ့မန္တလေး*။ `|year=` ရှိ ရက်စွဲတန်ဖိုး စစ်ဆေးရန် (အကူအညီ)