|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၁) ၅-ဒွါရ၌ (ထင်လာသောအာရုံကို) ဆင်ခြင်ခြင်း-အမှု-ကိစ္စ၊ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းကိစ္စ။ 

(၂) ၅-ဒွါရ၌(ထင်လာဓသာအာရုံကို) ဆင်ခြင်သော စိတ်၊ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်၊ 

  

ယင်းစိတ်သည် စက္ခု, သောတ, ဃာန, ဇိဝှါ, ကာယဟူသော ၅-ဒွါရ၌ ထိခိုက်ထင် လာသော အာရုံ၅-ပါးကို ရှေးဦးစွာ(ဖမ်းယူ) ဆင်ခြင်မှု "အာဝဇ္ဇန်း ကိစ္စ တပ်သည်၊ ထို့ကြောင့် "**ပဉ္စဒ္ဓါရာဝဇ္ဇန်း**"ဟုခေါ်သည်။ 

**အဟိတ်ကြိယာစိတ်** ၃-ပါးတို့တွင် ပဌမစိတ် ဖြစ်သည်။ 

ထူးသောသိခြင်းကိစ္စမရှိဘဲ အာရုံကို **သိကာမျှ သဘောတရား**ဖြစ်၍ "မနောဓာတ်" မည်သော စိတ် ၃-ပါးတွင် တစ်ပါးအပါအဝင်ဖြစ်သည် )။

လက္ခဏာ, ရသစသည်
--------------

၁။ စက္ခုဝိညာဏ် စသည်တို့၏ ရှေ့သွားဖြစ်၍ (ရှေ့ကဖြစ်၍) ရူပါရုံ စသည့် အာရုံတို့ကို သိခြင်းသဘော = ရယူခြင်းသဘော ... **လက္ခဏ၊**

၂။ (ရူပါရုံစသည့် ပဉ္စာရုံကို) နှလုံးသွင်းခြင်း = ဆင်ခြင်ခြင်း ... **(ကိစ္စ) ရသ၊**

တစ်နည်း – စိတ်အစဉ်ကို ရှေးဖြစ်သော အခြင်းအရာမှ တစ်ပါးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာအောင် မူလအာရုံဟောင်းကို စွန့်စေခြင်း ... **(ကိစ္စ) ရသ၊**

၃။ ရူပါရုံစသည့် အာရုံဘက်သို့ ရှေးရှူ မျက်နှာမူသည့် သဘောတရား ... **ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊**

၄။ ဘဝင်စိတ်အစဉ် ပြတ်စဲခြင်း = ဘဝင်စိတ် ချုပ်ပျက်သွားခြင်း ... **ပဒဋ္ဌာန်။**

ဤအထက်ပါ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း = ကိရိယာမနောဓာတ်၏ ရှုကွက်မှာ ရူပါရုံ စသည့် ပဉ္စာရုံကို အာရုံပြုသည့် ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း ငါးမျိုးကို စုပေါင်း၍ ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်သည်။ လက်တွေ့ရှုသောအခါ၌ကား ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းသည် အာရုံငါးမျိုးလုံးကို ပြိုင်တူ မသိနိုင်သဖြင့် အာရုံတစ်မျိုးစီကို သိသော ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း တစ်မျိုးစီကို ခွဲ၍ ရှုရမည်ဖြစ်သည်။ သို့အတွက် ရူပါရုံကို အာရုံပြုသည့် ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း = အာဝဇ္ဇန်း၏ရှုကွက်မှာ ဤသို့ ဖြစ်၏၊။

အာဝဇ္ဇန်း - ရူပါရုံကို အာရုံပြုသည်
----------------------------------

၁။ စက္ခုဝိညာဏ်၏ ရှေးကဖြစ်၍ ရူပါရုံကို သိခြင်း = ရယူခြင်းသဘော ... **လက္ခဏ၊**

၂။ ရူပါရုံကို နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်ခြင်း ... **(ကိစ္စ) ရသ**၊
တစ်နည်း – စိတ်အစဉ်ကို ရှေးဖြစ်သော အခြင်းအရာမှ တစ်ပါးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ဘဝင်အာရုံကို စွန့်စေခြင်း ... **(ကိစ္စ) ရသ၊**

၃။ ရူပါရုံဘက်သို့ ရှေးရှူမျက်နှာမူသည့် သဘောတရား ... **ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊**

၄။ ဘဝင်အယဉ် ပြတ်စဲခြင်း = ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ = ရပ်သောဘဝင် ... **ပဒဋ္ဌာန်။**

အာဝဇ္ဇန်း - သဒ္ဒါရုံကို အာရုံပြုသည်စသည်
---------------------------------------

ယှဉ်သည့်ဝေဒနာ
-------------

ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်သည် တစ်စုံတစ်ခုသော ဝီထိ စိတ်က မယူအပ်သေးသော အာရုံသစ်ကို ရှေးဦးစွာယူ၍ တစ်ကြိမ်တည်းဖြစ်သောကြောင့် **ဥပေက္ခာဝေဒနာ**နှင့်သာယှဉ်သည်။

မနသိကာရ
-------

ယင်းစိတ်သည် ရှေ့ဘဝင်စိတ်နှင့် မတူသော နောက်ဝီထိစိတ်ကို ဖြစ်အောင် ပြုတတ်သောကြောင့် "**မနသိကာရ**" ဟု ခေါ်သည်။ မနသိကာရ ၃-ပါးတွင် ဝီထိစိတ်ကို စီရင်တတ်, ထင်စေတတ်သောကြောင့် "ဝီထိပဋိပါဒကမနသိကာရ" ဟု ခေါ်သည် ။ 

### ကိုးကား

1. ↑  (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၃၂။ သင်္ဂဟ၊၄၄-၈။ ဝိဘာဝိနီ၊၈၆)
2. ↑  (အဘိ၊ဓ၊၁၃၉။ သင်္ဂဟ၊၅)
3. ↑  (အဘိ၊ဓ၊၁၀၈။ ဝိဘာဝိနီ၊၁၃၆
4. 1 2 3  တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၃
5. ↑  (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၈၆)
6. 1 2  ဖားအောက်တောရဆရာတော်။ *နိဗ္ဗာန်သို့ သွားရာ တစ်ကြောင်းတည်းသောလမ်း*။
7. ↑  (ဝိဘာဝိနီ၊၈၅။ အဘိ၊ဝတာရ၊ဋီ၊၁၊၂၇၆။ မဏိမဉ္ဇူ၊၁၊၁၉၈)
8. ↑  (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၇။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၉၆)