recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**အပူပိုင်းမုန်တိုင်း ဒိုင်ယမ်မူ** သည် အင်အားပျော့သည့် အပူပိုင်းဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လလယ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ Leizhou ကျွန်းဆွယ်ဒေသနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတို့ကို တိုက်ခတ်ခဲ့သည်။ ဤမုန်တိုင်းသည် နှစ်ပတ်လည်မုန်တိုင်းရာသီတွင် ရှစ်ခုမြောက်အမည်ပေးခံရသည့် မုန်တိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

မိုးလေဝသဆိုင်ရာ သမိုင်းများ
---------------------------

Map plotting the track and the intensity of the storm, according to the Saffir–Simpson scale

ပြင်ဆင်မှုများနှင့် သက်ရောက်မှု
-------------------------------

တရုတ်
-----

ဒိုင်ယမ်မူမုန်တိုင်းသည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဟောင်ကောင်၏ အနောက်တောင်ဘက် ၂၂၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၃၅ မိုင်) ကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ၎င်းဖြတ်သန်းသွားသည့်အတွက် သန့်ရှင်းသည့် လေများကို ထုတ်လွှတ်ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဒိုင်ယမ်မူသည် အနောက်ဘက်သို့ ဦးတည်ကာ ဖြည်းဖြည်းရွေ့လျားသွားနေပြီး မကာအိုမိုးလေဝသနှင့် ဘူမိရုပ်သွင်ဌာနတို့က လေတိုက်ခိုက်မှုအား နံပါတ် ၃ ဟု မထုတ်ပြန်မိအချိန် ဟောင်ကောင်တွင် တိုက်ခတ်လျက်ရှိသည့် လေများသည် ထိုအချိန်တွင် အားအင်များနေသည်ကို ခံစားရသည်။ ထို့နောက်တွင် ပြင်းထန်သည့်လေများသည် ဟောင်ကောင်ကို ဆက်တိုက်ဆိုသလိုတိုက်ခိုက်လာခဲ့ပြီး ဩဂုတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် အကြောင်းကြားမှုအားလုံးသည် ပျက်ပြယ်သွားခဲ့သည်။

Hainan ကျွန်းတွင် လူပေါင်း ၄၀၀၀၀ ခန့်သည့် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုကျွန်းရှိ ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ဆောင်မှုများသည်လည်း သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ မိုးကြီးမှုကြောင့် ထိုကျွန်းတွင် မြို့တော် Haikou အပါအဝင် များစွာသော နေရာတို့တွင် ရေလွှမ်းမှုများ တွေ့ကြုံခဲ့ရသည်။ မိုးကြီးသဖြင့် နန်ဒုမြစ်ရှိ လောင်းတန့်ဆည်၏ ရေအမှတ်သည် ၁၀ နှစ်ကြာအမြင့်ဖြစ်သည့် ၁၃.၃၅ မီတာ (၄၃.၈ ပေ) အထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ စုစုပေါင်းအားဖြင့် ဒိုင်ယမ်မူမုန်တိုင်းသည် လူပေါင်း ၆ ဦးသေဆုံးစေခဲ့ပြီး တရုတ်ပြည်မကြီးတွင် စီးပွားရေးအရ ဆုံးရှုံးမှုစုစုပေါင်းသည် တရုတ်ယွမ် ၃.၁၈ ဘီလီယမ် (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၈၀.၉ မီလီယံ) ရှိခဲ့သည်။

ဗီယက်နမ်
--------

ဗီယက်နမ်တွင် လူ ၁၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ လူနှစ်ဦး ပျောက်ဆုံးမှု ရှိခဲ့သည်။ Quảng Ninh စီရင်စုနယ် တစ်ခုလုံးတွင် အိမ်စုစုပေါင်း ၁၁ လုံးပြိုကျပျက်စီးခဲ့သည်။ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုတန်ကြေးစုစုပေါင်းသည် စုစုပေါင်း VND ၁.၉၉ တြီလီယမ် (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈၉ မီလီယံ) ရှိသည်။

ပြင်ပလင့်များ
-------------

ကိုးကား
-------

1. 1 2
2. ↑  CMA (October 27, 2016)။ *Member Report: China* (PDF)။ ESCAP/WMO Typhoon Committee။ ESCAP/WMO Typhoon Committee။ pp. 1–2။ March 6, 2017 တွင် မူရင်း (PDF) အား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ October 30, 2016 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  2016 VIETNAM REPORT
လှော်ထားပြီးသော တစ်ကောင်ဘွား ကော်ဖီစေ့များ
**တစ်ကောင်ဘွား** (အင်္ဂလိပ်: Peaberry) ဆိုသည်မှာ အထူးတန်းဝင် ကော်ဖီစေ့တစ်မျိုး၏ အမည် ဖြစ်သည်။ စပိန်ဘာသာဖြင့် caracolillo ဟု ခေါ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ကော်ဖီသီး (ကော်ဖီချယ်ရီ)​ များတွင် မျိုးအောင်သော ကော်ဖီစေ့ နှစ်စေ့ ပါဝင်လေ့ရှိပြီး အချို့သော ကော်ဖီသီးများထဲတွင် တစ်ကောင်ဘွားဖြစ်မည့် ကော်ဖီစေ့ တစ်စေ့သာ အောင်နေတတ်သည်။ တစ်ကောင်ဘွား ကော်ဖီစေ့များသည် ပုံမှန်ကော်ဖီစေ့များထက် ပိုမိုလုံးဝန်းပြီး ပြည့်ဝိုင်းသော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ပုံမှန်ကော်ဖီစေ့များသည် ကော်ဖီသီးထဲတွင် မျက်နှာချင်းဆိုင် ဖွံ့ဖြိုးခဲ့ရသဖြင့် မျက်နှာပြင်ဘက် ပြားချပ်ပြီး ကျောဘက်တွင်သာ ခုံးသည်။ ကော်ဖီတစ်ပင်တွင် ထွက်သမျှကော်ဖီသီးထဲမှ ငါးရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ တစ်ကောင်ဘွားကော်ဖီစေ့ ထွက်နိုင်သည်။

လှော်ခြင်း
----------

တစ်ကောင်ဘွားကော်ဖီစေ့များကို လှော်ပုံလှော်နည်းသည် ပုံမှန်ကော်ဖီစေ့များကဲ့သို့ မဟုတ်ပါ။ ပုံမှန်ကော်ဖီစေ့များနှင့် ကွဲပြားသော ပုံသဏ္ဌာန်ကြောင့် ရောလှော်လျှင် အကျက်မညီမှု ဖြစ်ပွားစေသဖြင့် ရွေးထုတ်ပြီး သီးသန့်လှော်ရသည်။ ပုံမှန်ကော်ဖီစေ့များကဲ့သို့ ပြားချပ်သည့်မျက်နှာပြင် မရှိဘဲ ပိုမိုလုံးဝန်းသည့်အတွက် လှော်အိုးထဲတွင် လွတ်လပ်စွာလိမ့်နိုင်ပြီး အလွယ်တကူ အကျက်ညီညာသည်။ လှော်ပြီးချိန်တွင် ပိုမိုထူးကဲသော ကော်ဖီအနံ့အရသာ ထွက်ပေါ်လာစေသည် ဟု သိရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑
လွိုင်မွေ သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေသည် ၁၉၉၆ ခုနှစ်ပတ်ဝန်းကျင်က ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ လွိုင်မွေသည် ကိုလိုနီခေတ်က ဗြိတိသျှအစိုးရအရာရှိများ နွေရာသီအပန်းဖြေနိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ တောင်စခန်းမြို့အဖြစ် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုလိုနီခေတ်လက်ရာ အဆောက်အအုံများရှိပြီး ယခုအခါ အသစ်တဖန် ပြန်လည်မွမ်းမံထားသည်။ တောင်ပေါ်ရှုခင်းများ ကြည့်ရှုရန်ကောင်းမွန်ပြီး သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် အင်း၊ဝ၊ပလောင်လူမျိုးများ နေထိုင်ကြရာ ထိုလူမျိုးများ၏ လူနေမှုဘဝစရိုက်များကိုလည်း လေ့လာနိုင်သည်။

တည်နေရာ
-------

မြောက်လတ္တီတွဒ်၂၁°၁၂'၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၉°၄၆'၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ အကျယ်အဝန်း ၄၂.၈၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။

သဘာဝအရင်းအမြစ်များ
------------------

ခြောက်သွေ့တောင်ပေါ်တောအမျိုးအစား ဖြစ်ပြီး သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ဖုံးလွှမ်းထားပြီး ကျန် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ တောင်ပေါ်ထင်းရှူးတော အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။

ခြိမ်းခြောက်အန္တရာယ်များ
------------------------

သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ ဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေအများကြီး မဟုတ်သည်တိုင်အောင် ရွေ့ပြောင်းတောင်ယာများနှင့် လှေကားထစ်စိုက်ခင်းများ တိုးလာခြင်းသည် သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေအတွက် ပို၍ အန္တရာယ်ရှိလာနေသည်။ နောက်ထပ် အရေးကြီးသော အန္တရာယ်တစ်ခုမှာ စစ်တမ်းများအရ သစ်ထုတ်လုပ်မှုတိုးလားခြင်းဖြစ်သည်။

ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းလုပ်ငန်းများ
---------------------------------------

ခရီးသွားလာရေးလုပ်ငန်းများ
-------------------------

ကျိုင်းတုံမြို့မှတဆင့် သွားလာနိုင်ပြီး ခွင်ပြုမိန့်တောင်းယူပြီး အနီးအနားတောင်များသို့လည်း လှည့်ပတ်ခါ ဒေသခံများနှင့် တွေ့ဆုံနိုင်ပြီး ဒေသထွက် လက်မှုပစ္စည်းများကိုလည်း ဝယ်ယူနိုင်သည်။ ညအိပ်ကိုတော့ ကျိုင်းတုံမြို့တွင်သာ ခွင့်ပြုပြီး မြို့ထဲတွင် တည်းခိုစရာကောင်းသော ဟိုတယ်များရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများကြွယ်ဝမှု၊ သစ်တောဦးစီးဌာန  Archived 23 October 2014 at the Wayback Machine.
2. Report: Myanmar Protected Area (2011)

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
မြန်မာနိုင်ငံရှိ သဘာဝ ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေများ |
| --- |
| အမျိုးသားဥယျာဉ်များ | 
* အလောင်းတော်ကဿပ
* လှော်ကား
* ခါကာဘိုရာဇီ
* အင်ခိုင်ဘွမ်
* လန်ပိကျွန်း
* နတ်မတောင်
* ပုပ္ပါးတောင်
* တနင်္သာရီ
* လေညာ
* နံ့သာကျွန်း

 |
| ဘေးမဲ့တောများ | 
* ချပ်သင်း
* ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်း
* အင်းတော်ကြီး
* အင်းလေးကန်
* မိန်းမလှကျွန်း
* မိုးယွန်းကြီးအင်း
* ရခိုင်ရိုးမ
* ရွှေစက်တော်
* ထမံသီ
* ကေလာသ
* ဖုန်ကန်ရာဇီ
* ကျောက်ပန်းတောင်
* ကျိုက်ထီးရိုး
* ဝက်သည်းကန်
* မြောက်ဇာမရီ
* လောကနန္ဒာ
* သမီးလှကျွန်း
* မင်းစုံတောင်
* မင်းဝံတောင်
* မော့စ်ကော့ကျွန်း
* မူလာရစ်
* ပိတောင်
* ရွှေဥဒေါင်း
* ကဟီးလူ
* ပန်းလောင်နှင့် ပြဒါးလင်းဂူ- ဘွမ်ဖာဘွမ်
* တောင်ကြီး
* ပြင်ဦးလွင်
* တနင်္သာရီ
* လွိုင်မွေ
* ပါစာ

 |
| တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်များ | 
* ဆာဖာရီဥယျာဉ်
* နေပြည်တော်
* ရန်ကုန်
* မန္တလေး

 |
| ဥယျာဉ်များ | 
* ကန်တော်ကြီး
* စိမ့်ရေ သစ်တောဥယျာဉ်

 |
| ဆင်စခန်းများ | 
* မြိုင်ဟေဝန်
* ဖိုးကျား
* ဝင်္ဂဘော်ဆင်စခန်း
* မှော်ယောကြီးဆင်စခန်း
* ဆင်ဆေးရုံ

 |
Rokudō Jizō; photograph by Adolfo Farsari
**မိုတို - ဟခိုနဲ ကျောက်ဆင်းတုဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ** သည် ကမာကူရခေတ်ကလက ပြုလုပ်ကိုးကွယ်ခဲ့သည့် ကျောက်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် ဘုရားများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ရှေးယခင် မိုတို-ဟခိုနဲရွာတွင် တည်ရှိသည်။ ယခုအခါ ထိုရွာသည် ခနဂဝခစီရင်စု၊ ဟခိုနဲမြို့တွင် ပေါင်းလိုက်ပြီ ဖြစ်သည်။ ထိုဘုရားများ ရှိရာနေရာကို နိုင်ငံ၏ သမိုင်းဝင်အမွေအနှစ်နယ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းနေရာတွင် ယဉ်ကျေးမှုအတွက် အရေးကြီးသည့် အရာများစွာ တည်ရှိသည်။

တည်နေရာ
-------

ဖော်ပြချက်
----------

### ရိုခုဒိုးဂျိဇိုး

### ဟိတခိဂျိဇိုး

### ဟိုးခယောအင်တိုး

### ဗောဓိသတ္တဘုရား ၂၅ ဆူ

### ဂိုရင်တိုး

ကျောက်ဆင်းတုများအပြင် ဂိုရင်တိုး သုံးခုသည် တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် ကမာကူရခေတ်နောက်ပိုင်းတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဗောဓိသတ္တဘုရား ၂၅ ဆူ အစု၏ အနောက်ဘက်ခပ်ဝေးဝေးတွင် တည်ရှိသည်။ ထိုသုံးခုထဲမှ နှစ်ခုသည် ဆိုဂညီအစ်ကိုများ ရှေးဟောင်းပုံပြင်များတွင် ပါရှိသည့်အတွက် အထူးထင်ရှားသည်။ ထိုပုံပြင်သည် ဆိုဂမိုနိုဂတရိ ဟု ခေါ်သည့် သူရဲကောင်းပုံပြင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တတိယတစ်ခုတွင်မူ ကျောက်စာထွင်းထားသည်များ ပါရှိကာ အဲနင်း ၃ (1295) ခုနှစ်၏ ၁၂ ခုမြောက်လဟု အချိန်ကို ဖော်ပြထားသည်။ ထိုအချိန်သည် တိုရဂိုဇင်း (虎御前) အချိန်ကာလ ဖြစ်သည်။

ပြင်ပလင့်များ
-------------

ကိုးကား
-------

1. ↑  မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ (in Japanese)။ Hakone Town။ 25 June 2012 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  26 July 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  You must specify ***title =***  and ***url =***  when using {{cite web}}. (in Japanese)။ Agency for Cultural Affairs။  25 June 2012 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
၂၀၁၈ခုနှစ် ​ဇွန်လ၂၃ရက်​နေ့တွင် အသက်၁၁နှစ်မှ၁၆နှစ်အထိရှိ​သော ​​ဒေသ​ဘောလုံးအသင်းမှ က​လေး၁၂​ယောက်နှင့် နည်းပြတစ်​ယောက်တို့မှာ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ချင်းရိုင်ခရိုင်ရှိ သမ်လူအမ်လိုဏ်ဂူတွင် ပိတ်မိမှုဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ သူတို့ဂူအတွင်းဝင်သွားပြီးအပြင်တွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာပြီး ဂူအတွင်း​ရေများဝင်​ရောက်ကာ ပိတ်မိ​နေခြင်းဖြစ်သည်။ သူတို့​ပျောက်ဆုံးပြီးနာရီအနည်းငယ်အကြာတွင် ​ပျောက်ဆုံး​ကြောင်းတိုင်ကြားခံရပြီး ရှာ​ဖွေ​ရေးလုပ်ငန်းများလုပ်​ဆောင်ခဲ့သည်။ ဂူထဲတွင်သူတို့ရှိ​ကြောင်း အတည်ပြုအပြီးဂူအတွင်းသို့ဝင်​ရောက်ရန် ကြိုးစားကြ​သော်လည်း မိုးရွာသွန်းမှု​ကြောင့်အခက်အခဲများရှိခဲ့သည်။ နိုင်ငံ​တော်အစိုးရကိုယ်တိုင် ရှာ​ဖွေခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့နိုင်ငံမ​ျား၏စိတ်ဝင်စားမှုခံခဲ့ရသည်။

နိုင်ငံတကာမှအကူအညီများနှင့်ရှာ​ဖွေခဲ့ပြီး ​ပျောက်ဆုံးပြီး၉ရက်အကြာတွင် ​ရေငုပ်သမားကယ်ဆယ်သူများက ဂူ၏ အတွင်းပိုင်း​တော်​တော်ကျ​သော​နေရာတွင် ​တွေ့ရှိခဲ့သည်။​ရေမျာ္ပြည့်​နေ​သော​နေရာရှိ ​ကျောက်တုံးအမြင့်​ပေါ်တွင် အားလုံးကိုအသက်ရှင်လျက်​တွေ့ခဲ့သည်။ ဂူအတွင်းမှထွက်ရန်မှာမူ ​ရေငုပ်သင်ခြင်း (သို့မဟုတ်) ​ရေကျသွားရန်​စောင့်ခြင်းတို့လိုအပ်သည်။

ကယ်ဆယ်ခြင်းတွင် လူ​ပေါင်း၁၀၀၀​ကျော်ပါဝင်ခဲ့ပြီး ထိုင်း​ရေတပ်မှ နိုင်ငံ​တော်အဆင့်ကယ်တင်ခဲ့သည်။ မြန်မာအပါအဝင် ဗြိတိန်၊တရုတ်၊လာအို၊ဩစ​​တြေးလျနှင့် အ​မေရိကန်တို့ပါ ကူညီခဲ့သည်။

​ပျောက်ဆုံးခြင်း
----------------

သမ်လုအမ်ဂူမှာ ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ ဒွိုင်နမ်နွန်​တောင်တန်းတွင်တည်ရှိပြီး ၁၀ကီလိုမီတာ(၆.၂မိုင်)ရှည်လျားသည်။

၂၀၁၈ခုနှစ် ဇွန်လ၂၃ရက်တွင် အသက်၁၁နှစ်မှ၁၆နှစ်အထိရှိ​သော ​​"Moo Pa" ​ဘောလုံးအသင်းမှ က​လေး၁၂​ယောက်နှင့် ၂၅နှစ်အရွယ်နည်းပြတစ်​ယောက်တို့မှာ လိုဏ်ဂူအတွင်း​ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သည်။

ကယ်ဆယ်ခြင်း
-----------

### ကနဦး ရှာ​ဖွေမှု

သိသိချင်း စစ်တပ်မှ ရာ​ဖွေခဲ့သည်။ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်း​နေ၍ ကယ်ဆယ်​ရေးမှာ ​အခက်အခဲများရှိခဲ့သည်။၄ရက်အကြာတွင် ဗြိတိန်နှင့် အ​မေရိကန်တို့မှကယ်ဆယ်​ရေးသမားများ​ရောက်လာသည်။

### အဆက်အသွယ်ရရှိခြင်း

ဇူလိုင်လ၂ရက်​နေ့ ည၁၀နာရီတွင် အားလုံးကိုအသက်ရှင်လျက်ရှိ​ကြောင်းသိခဲ့ရသည်။ သူတို့ကို ဗြိတိန်​ရေငုပ်သမား၂ဦးက​တွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ပထမဆုံး​တွေ့ရှိခဲ့သည့် ဗွီဒီယိုကို ထိုင်း​ရေတပ်မှ လူမှုကွန်ယက်တွင်တင်ခဲ့သည်။ ထိုဗွီဒီယိုတွင် က​လေးများမှ သူတို့ဘယ်​လောက်ကြာ​အောင်ပိတ်မိခဲ့​သနည်းနှင့် ​နေ့စွဲတို့ကို​မေးမြန်း​နေကြသည်။

ဇူလိုင်လ၃ရက်​နေ့တွင် ဆရာဝန်နှင့် သူနာပြုအပါအဝင် ​ရေငုပ်သမား၇​ယောက်မှာ ဂူအတ့င်းဝင်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  *Live : เจอแล้ว! 13 ชีวิตหมูป่าติดถ้ำหลวงเชียงราย #ถ้ำหลวงล่าสุด #ทีมหมูป่า #ข่าว13ชีวิต*၊ 2 ဇူလိုင် 2018၊ 5 ဇူလိုင် 2018 တွင် မူရင်း အား မော်ကွန်းတင်ပြီး၊ 5 ဇူလိုင် 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (အကူအညီ)
**အပီယာမြို့** သည် ဆမိုးအားနိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ၁၉၀၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၁၉ ခုနှစ် အထိ ဂျာမန်ဆမိုးအား၏ မြို့တော် ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြို့တော်သည် ဆမိုးအားနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအကြီးဆုံး ကျွန်းဖြစ်သော ယူးပိုလူးကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်း အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ အပီယာသည် ဆမိုးအားနိုင်ငံရှိ တစ်ခုတည်းသော မြို့တော်ဖြစ်ပြီး တွာမားဆားဂါ နိုင်ငံရေးခရိုင် အတွင်း တည်ရှိသည်။

အပီယာ၏ မြို့ပြဒေသတွင် လူဦးရေ ၃၆,၇၃၅ ဦး (၂၀၁၁ လူဦးရေစာရင်းအရ) ရှိပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် အပီယာမြို့တော်ဟု ခေါ်လေ့ရှိကြသည်။ အပီယာ မြို့ပြဒေသသည် လက်တဂိုကျေးရွာမှ စက်မှုဇုံဒေသ အသစ်ဖြစ်သော ဗီတလီ အထိ ဖြစ်သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

အပီယာသည် မူလကရွာငယ်လေးတစ်ရွာဖြစ်ပြီး ထိုအမည်ကို မြို့တော်အမည်အဖြစ်သုံးစွဲခဲ့သည်။ အပီယာရွာသည် ယနေ့ခေတ် ကြီးမားသော မြို့တော် အတွင်း၍ တည်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းကျေးရွာများစွာသည် မြို့ပြ ဧရိယာထိ ကျယ်ပြန့် ကြီးထွားလာသည်။ ဆမိုးအား၏ အဆိုအရ နိုင်ငံအတွင်းရှိ အခြားအခြေချနေထိုင်မှုများနည်းတူ အပီယာကျေးရွာတွင် ကိုယ်ပိုင် မစ်တိုင်(ခေါင်းဆောင်များ) နှင့် ဖာအလူပီဂ(ဆွေစဉ်မျိုးဆက်နှင့်ဓလေ့ထုံးတမ်းနှုတ်ခွန်းဆက်စကားများ) ရှိသည်။

ခေတ်သစ်အက်ပီယာမြို့သည် ၁၈၅၀ ပြည့်နှစ်များတွင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၉ ခုနှစ်မှ စ၍ ဆာမိုအာနိုင်ငံ၏တရားဝင်မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။

ထိုဆိပ်ကမ်းသည် ၁၈၈၉ ခုနှစ်မတ်လ ၁၅ ရက်တွင်သင်္ဘောခုနစ်စီးဖြင့်ရေတပ်အငြင်းပွားမှုဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဂျာမနီ၊ ယူအက်စ်နှင့်ဗြိတိန်နိုင်ငံများမှ တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်းတိုက်ခတ်နေသဖြင့် ဆိပ်ကမ်းမှထွက်ခွာရန်ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဆိပ်ကမ်းမှထွက်ခွာနိုင်ခဲ့ပြီး တစ်နာရီမိုင်နှုန်းဖြင့် ခရီးသွားနိုင်သည့် ဗြိတိသျှသင်္ဘော Cruiope မှလွဲ၍ သင်္ဘောအားလုံး နစ်မြုပ်ပျက်စီးသွားခဲ့သည် သို့မဟုတ် မုန်တိုင်းဒဏ်ခံခဲ့ရသည်။ အမေရိကန်နှင့် ဂျာမန် နှစ်ရာနီးပါး အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  အပီယာ၊ ဆာမိုးအားနိုင်ငံ ၁၅ - ၁၆ ရက် မတ်လ ၁၈၈၉ ခုနှစ်ဟာရီရီကိန်းမုန်တိုင်းတိုက်ခက်မှု။ *အမေရိကန်ရေတပ်ဦးစီးဌာန၊ ရေတပ်သမိုင်းဝင်စင်တာ* (24 March 2002)။ 4 April 2002 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  13March 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
ဤဆောင်းပါးသည် နိုင်ငံတကာ အစိုးရရာထူး အကြောင်း ဖြစ်သည်။   မြန်မာနိုင်ငံ အတွက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ ကို ကြည့်ပါ။
**သမ္မတ**ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံအများစုတွင် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲအတွက် ရာထူးတစ်ခုဖြစ်သည်။သမ္မတတစ်ဦး၏ လုပ်ငန်းတာဝန်များသည် နိုင်ငံရေးစနစ်ပေါ်မူတည်၍ အမျိုးမျိုးရှိသည်။ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်ကို ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံများ (ဥပမာ - အိန္ဒိယ)တွင် သမ္မတသည် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲအဖြစ် အဆောင်အယောင်သာရှိပြီး လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာ နည်းပါးသည်။လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာသည် အစိုးရအဖွဲ့အကြီးအကဲဖြစ်သော ဝန်ကြီးချုပ်ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်ထံတွင် ရှိသည်။သမ္မတစနစ်နှင့် ၎င်းနှင့်ဆင်တူသည့်စနစ်များကို ကျင့်သုံးသောနိုင်ငံများ (ဥပမာ- အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု)တွင် သမ္မတသည် လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာ ပိုမိုရရှိသည်။အာဏာရှင်နိုင်ငံအချို့တွင် အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် ၊ တစ်ပါတီစနစ်ကျင့်သုံးသောနိုင်ငံများ (ဥပမာ- ဆိုရှယ်လစ်ခေတ် မြန်မာပြည်) ပါတီခေါင်းဆောင်သည်လည်း သမ္မတရာထူး ရယူလေ့ရှိသည်။

အင်္ဂလိပ်အသုံးတွင် **Mr President** သို့မဟုတ် **Madam President** ဟူ၍ လူပုဂ္ဂိုလ်ပေါ်မူတည်၍ အသုံးပြုသည်။"Mr President" အသုံးကို အစိုးရအဖွဲ့များက ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲကို ရည်ညွှန်းရာတွင် သုံးလေ့ရှိသည်။ထို့အပြင် ပြင်သစ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ သမ္မတ "Monsieur le Président" ကဲ့သို့ အင်္ဂလိပ်အသုံးမဟုတ်သော အမည်ကို ရည်ညွှန်းရာတွင်လည်း အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။

နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲမဟုတ်သူများအတွက် ရာထူးအခေါ်အဝေါ်
---------------------------------------------------

အချို့သောအသုံးများတွင် အင်္ဂလိပ်အသုံး *President* ကို သမ္မတမဟုတ်ဘဲ အခြားနေရာများအတွက်လည်း အသုံးပြုသည်။ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီစနစ်ကို ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံများတွင် ဝန်ကြီးများကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ၊ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌကို **President** ဟု သုံးကြသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ
-------------

အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြထားသောဆောင်းပါး - မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ
မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးစတွင် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီစနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့ပြီး သမ္မတသည် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲဖြစ်ကာ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ နည်းပါးသည်။။အစိုးရအဖွဲ့အကြီးအကဲဖြစ်သော ဝန်ကြီးချုပ်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ ပိုရှိသည်။။လွှတ်တော် ဖျက်သိမ်းထားချိန်များနှင့် ရွေးကောက်ပွဲကြားကာလများ အတွင်း အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ လစ်ဟင်းမှုများမဖြစ်ပေါ်စေရန် သမ္မတမှ ယာယီတာဝန်ယူ အုပ်ချုပ်ပေးခြင်းမျိုးသာ ရှိပေသည်။ 

၁၉၇၄အခြေခံဥပဒေပြဋ္ဌာန်းပြီးနောက် ဆိုရှယ်လစ်ခေတ်တွင် သမ္မတနှင့်အတူ နိုင်ငံတော်ကောင်စီမှာ အာဏာပိုရလာသည်။၂၀၀၈အခြေခံဥပဒေပြဋ္ဌာန်းပြီးနောက် ၂၀၁၁ခုနှစ်မှ ၂၀၁၆ခုနှစ်အထိတွင် သမ္မတသည် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲသာမက အစိုးရအဖွဲ့အကြီးအကဲလည်းဖြစ်သည်။အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ အလုံးစုံသည် သမ္မတထံတွင်ရှိကာ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး ဖျက်သိမ်းထားခဲ့သည်။၂၀၁၆ခုနှစ် အစိုးရအသစ်တက်လာချိန်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့်ဆင်တူသော အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ရာထူး ထားရှိခဲ့ပြီး သမ္မတထံမှ အာဏာခွဲဝေကာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Constitution of the Republic of South Africa, 1996 – Chapter 5: The President and National Executive (2012)။
2. ↑  Government social advertising and ethno-politics in a small, ethnically diverse nation (2016)။
တင်ငွေကွ.... တင်ငွေ၊ တင်ငွေဆိုလျှင် နင်သေသေ၊ ငါသေသေ၊ အရိုးကြေကြေ....အရေခမ်းခမ်း ဆိုတာလို စတန့်ဇာတ်လမ်းများတွင် စွန့်စားသရုပ်ဆောင်ခဲ့သော စစ်ကြိုခေတ်က စတန့်မင်းသား တင်ငွေပင်ဖြစ်သည်။

ငယ်ဘဝ
-----

တစ်‌ခေတ်က ရုပ်ရှင်‌လောကတွင် စတန့်မင်းသားအဖြစ်ကျော်ကြားခဲ့‌သော ဦးတင်‌ငွေကို ဖျာပုံခရိုင် သမိန်‌ထောရွာ၌ အဖ ‌မြေတိုင်းအင်စပက်‌တော် ဦးဆင်၊ အမိ ‌ဒေါ်မြတို့က ၁၉၀၈ ခုနှစ် ‌ဖေ‌ဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်‌နေ့တွင် ‌မွေးဖွားသည်။ မွေးချင်း‌လေး‌ယောက်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်၍ အမည်ရင်း မောင်သာ‌ဝေ ဖြစ်သည်။

ပညာသင်ဘဝ
--------

သားကြီးဖြစ်သောကြောင့် မိဘများက ရန်ကုန်မြို့ရှိ စိန်‌ပေါ​​​အထက်တန်း‌ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားစေခဲ့သည်။ ကျောင်းနေစဉ်ကပင် အားကစားကို ဝါသနာပါခဲ့သည့်အလျှောက် လေ့လာလိုက်စားခဲ့သည်။ ရှစ်တန်း‌အောင်ပြီး‌နောက် သမိန်‌ထော ရွာသူကြီးသမီး မတင်နှင့် အိမ်‌ထောင်ကျခဲ့သည်။ စိန်ပေါကျောင်းတွင် ၉-တန်းအောင်သည်အထိ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၂၇-ခုနှစ်၌ ကျောင်းထွက်ကာ နေရင်းဇာတိ ဖျာပုံမြို့သို့ ပြန်ခဲ့သည်။[1]

ရုပ်ရှင်လောက
------------

ထို့‌နောက် စတန့်ဇာတ်ကြမ်းကားများ ရိုက်ကူး ရန်အတွက် ‌မော်‌တော်ကား၊ မော်‌တော်ဆိုင်ကယ်များ ငှား‌သောအခါ ဦးတင်‌ငွေ၏တက္ကဆီကားကို ငှား‌လေ့ရှိ‌သော‌ကြောင့် ဦးတင်‌ငွေသည် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကွင်းများသို့ မကြာခဏ ‌ရောက်ရှိခဲ့သည်။

ဒါရိုက်တာဦး‌အောင်မြတ်၏ "သူခိုးကြီး"ဇာတ်ကား ရိုက်ကွင်းတစ်ခု၌ မင်းသား‌မောင်‌မောင်‌အေးသည် ‌ပေအစိတ်ခန့်ကျယ်သော ‌ချောက်ကမ်းပါးကို နွယ်ကြိုးနှင့်မကူးဝံ့သဖြင့် ဦးတင်‌ငွေက လူစားထိုးဝင် လုပ်‌ပေးရာမှ ရုပ်ရှင်နယ်ထဲ‌ရောက်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးပါဝင်ခဲ့ရသော ဇာတ်ကားမှာ "ဝရမ်း‌ပြေး"ဇာတ်ကားဖြစ်ပြီး "ဒုတိယ‌ခေါင်း‌ဆောင်" ဇာတ်ကားတွင် မင်းသမီးခင်စန်းနှင့်တွဲ၍ ‌ခေါင်း‌ဆောင်မင်းသားအဖြစ် စတင် ပါဝင်ခဲ့ရသည်။ ဦးတင်‌ငွေသည် စတန့်ဇာတ်ကြမ်းကားများကို ပါဝင်ရိုက်ကူးရာတွင် ကင်မရာလှည့်စားချက်မပါ၊ လူစားမထိုးဘဲ စွန့်စွန့်စားစား သရုပ်‌ဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၁၅ ‌ပေခန့် ‌ချောက်ကြီးကို မော်‌တော်ဆိုင်ကယ်နှင့် ဖြတ်‌ကျော်ခြင်း၊ မီးပုံကြားမှ ‌မော်‌တော်ဆိုင်ကယ်ကိုအတင်းဖြတ်‌မောင်းခြင်း၊ ခုတ်‌မောင်းလာ‌သော မီးရထား‌ခေါင်းတွဲ‌ရှေ့မှ မလွတ်တလွတ် ဒိုင်ဗင်ထိုးဖြတ်ကူးခြင်း၊ ‌လေယာဉ်‌မောင်း၍ အစွမ်းပြခြင်း စသည်ဖြင့် စွန့်စွန့်စားစား သရုပ်‌ဆောင်ခဲ့သည်။

ဂျပန်‌ခေတ်အတွင်း ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းများ ရပ်ဆိုင်း‌နေချိန်၌ ဦးတင်‌ငွေသည် ‌ခြေမြန်ရဲမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်း‌ဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့‌နောက် စစ်ပြီး‌ခေတ်တွင် ရုပ်ရှင်နယ်သို့ ပြန်လည်‌ရောက်ရှိပြီး ဗမာ့‌သွေး၊ ‌သွေးညီ‌နောင်၊ သူနဲ့သူ၊ ‌သွေးနဲ့‌သွေး၊ ကြယ်သုံးပွင့်၊ ‌ထောင်မင်းသားစ‌သော စတန့်ကားများတွင် ‌ခေါင်း‌ဆောင် မင်းသားအဖြစ် ပါဝင်သရုပ်‌ဆောင်ခဲ့သည်။ ထို‌နောက် ရုပ်ရှင်‌လောကမှ ထွက်၍ ‌ရေတပ်မ‌တော်တွင် ဝင်‌ရောက်အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ဦးတင်‌ငွေသည် ပထမအိမ်‌ထောင်ဖက် ကွယ်လွန်ပြီး‌နောက် ၁၉၃၅-ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်မင်းသမီးကြီး ‌ဒေါ်သီတာခင်‌ထွေးနှင့် အိမ်‌ထောင်ပြုခဲ့သည်။ ‌ဒေါ်သီတာခင်‌ထွေးသည် ၁၉၇၇-ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

  

ဦးတင်‌ငွေသည် ဝရမ်း‌ပြေး၊ ‌ယောက်ျားမ၊ နယ်ခြားမြိုင်၊ တိုင်းလုံး‌ကျော်၊ ရုပ်ရှင်သူခိုး၊ တို့မိခင်၊ မယ့်သတ္တိ၊ တို့‌ကျေးရွာစသည်ဖြင့် ဇာတ်ကား‌ပေါင်းများစွာ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ဦးတင်‌ငွေ ‌နောက်ဆုံးပါဝင် ရိုက်ကူးခဲ့‌သော ရုပ်ရှင်ကားမှာ ၁၉၈၆-ခုနှစ်အတွင်း ရိုက်ကူးလျက်ရှိ‌သော ဒါရိုက်တာပြည့်စုံ၏ ညတိုက်ပွဲ ဇာတ်ကားဖြစ်ပြီး အသက်အရွယ်ကြီးရင့်‌သောအရွယ် ‌ရောက်‌နေသော်လည်း ထိုဇာတ်ကားတွင် စွန့်စားခန်းများကို လူစားမထိုးဘဲ သရုပ်‌ဆောင် သွားခဲ့သည်။

ဘဝနိဂုံး
--------

ရုပ်ရှင်စတန့်မင်းသားကြီး ဦးတင်‌ငွေသည် ၁၉၈၆-ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁)ရက်‌နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။

ကိုးကား
-------

မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)

1. ↑  ရွှေလေးမောင် ရေး၊ ပြည်သူတွေချစ်ခဲ့သော ရုပ်ရှင်ပညာသည်ကြီးများ၊ စာ-၂၇
သမ္မပ္ပဓာန်ဟူသည် ကောင်းစွာ အလွန်ရွက်ဆောင်တတ်သော တရားဟု အဓိပ္ပာယ်ရရှိသည်။ အရေသာ ကြွင်းပါစေ၊ အကြောသာ ကြွင်းပါစေ၊ အရိုးသာကြွင်းပါစေ၊ အသားအသွေး အကုန် ခန်းခြောက်ပါစေဟူသော အင်္ဂါလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ဝီရိယဟု ဆိုလိုသည်။ တနည်းအားဖြင့် ကိစ္စလေးပါးကို ပြီးစေနိုင်သောကြောင့် ချီးမွမ်းထိုက်သော ဝီရိယဟု အဓိပ္ပာယ်ရရှိသည်။  

တရားကိုယ်အားဖြင့် ဝီရိယ တပါးတည်းဖြစ်သော်လည်း ကိစ္စအားဖြင့်လေးမျိုးဖြစ်သောကြောင့် သမ္မပ္ပဓာန် (၄) ပါး ပြားရသည်။ သမ္မပ္ပဓာန် (၄) ပါးကား ဖော်ပြလတ္တံပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။  

၁။ မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်ပြီး ဖြစ်ဆဲ ဖြစ်ကုန်သော အကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ခြင်းငှာ အားထုတ်ခြင်း၊ အကုသိုလ်တရားကို ပြုမိသည့်အတွက် နောင်တတဖန် ပူပန်ခြင်း ကုက္ကုစ္စဖြစ်နေလျှင် အကုသိုလ်များသာ တိုးပွားလာမည်၊ ပူပန်ခြင်းကြောင့်ပြုမိသော အကုသိုလ်လည်း ပျောက်မည်မဟုတ်၊ ဤသို့ ဆင်ခြင်ပြီး ထိုအကုသိုလ်တရားကို လုံးဝဂရုမပြုဘဲ ပယ်စွန့်ခြင်းငှာ အားထုတ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။  

၂။ မိမိသန္တာန်၌ နောင်ဖြစ်လတ္တံသော အကုသိုလ်တရားတို့ကို နောင်ဘဝအဆက်ဆက် တရံတဆစ်မျှ မိမိသန္တာန်၌ မဖြစ်လာစေခြင်းငှာ အားထုတ်ခြင်း၊ မိမိသန္တာန်၌ မဖြစ်ဖူးသေးသော အကုသိုလ်တရားများ မဖြစ်ပွားလာစေခြင်းငှာ ဒါနမှု သီလမှု အားထုတ်ခြင်း၊ ကမ္မဋ္ဌာန်း ဘာဝနာ စီးဖြန်းခြင်း၊ ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ် ပြုခြင်း၊ ပရိယတ္တိကို သင်အံပို့ချ ရေးသားဖြန့်ဖြူးခြင်းများကို အားထုတ်ပြုလုပ်နေရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။   

၃။ မိမိသန္တာန်၌ မဖြစ်ဖူးသေးကုန်သော ကုသိုလ်တရားတို့ကို မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်စေခြင်းငှာ အားထုတ်ခြင်း၊ ဒါနမှု သီလမှု ဘာဝနာမှု စသည်ကို ပြုလုပ်ခြင်းငှာ အားထုတ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။  

၄။ မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်ပြီး ဖြစ်ဆဲ ဖြစ်ကုန်သော ကုသိုလ်တရားတို့ကို နိယာမအဖြစ်သို့ ရောက်စေရန် လွန်စွာကြီးပွားစေခြင်းငှာ အားထုတ်ခြင်း၊ မိမိ ပြုပြီး ပြုဆဲ ဖြစ်ကုန်သော ဒါနမှု သီလမှု ဘာဝနာမှု စသည်တို့ကို တိုးတက်ကြီးထွားရန် အားထုတ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်းတစ်ယောက် − သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

**သမ္မာသင်္ကပ္ပ** သည် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး အကျင့်မြတ်တရားတွင် တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ "မှန်ကန်သောအကြံအစည်" အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

သမ္မာသင်္ကပ္ပ (၃) ပါး
---------------------

မှန်ကန်သော ကြံစည်မှု သမ္မာသင်္ကပ္ပသည် (၃) မျိုးရှိ၏။ ၎င်းတို့မျာ -
(၁) နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပ၊

(၂) အဗျာပါဒသင်္ကပ္ပ၊

(၃) အဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပ တို့ ဖြစ်ကြသည်။

### (၁) နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပ

နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပဆိုသည်မှာ ကောင်းသောအဆင်း, ကောင်းသောအသံ, ကောင်းသောအနံ့, ကောင်းသောအရသာ, ကောင်းသော အထိအတွေ့မျိုးဟူသော ကာမဂုဏ်ငါးပါးတို့၌လည်းကောင်း၊ ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့၌လည်းကောင်း၊ တပ်ခြင်း, တွယ်တာခြင်း, စွဲလမ်းခြင်းကို ပယ်စွန့်နိုင်သော အလောဘတရားသည် ရှိ၏၊ ထိုအလောဘတရားနှင့် ယှဉ်သော အကြံအစည်မျိုးသည် "နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပ" မည်၏။

### (၂) အဗျာပါဒသင်္ကပ္ပ

အဗျာပါဒသင်္ကပ္ပဆိုသည်မှာ လူ, တိရစ္ဆာန် အစရှိသော ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့၌ ကောင်းကျိုးချမ်သာကို လိုလားသော မေတ္တာတရားသည် ရှိ၏၊ ထိုမေတ္တာတရားနှင့် ယှဉ်သော အကြံအစည်မျိုးသည် "အဗျာပါဒ သင်္ကပ္ပ" မည်၏။

### (၃) အဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပ

အဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပ ဆိုသည်မှာ ခပ်သိမ်းသော ဒုက္ခိတသတ္တဝါတို့ကို သနားညှာတာတတ်သော ကရုဏာတရားသည် ရှိ၏၊ ထိုကရုဏာတရားနှင့် ယှဉ်သော အကြံအစည်မျိုးသည် "အဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပ" မည်၏။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4 5  လယ်တီဆရာတော်။ *ကျေးဇူးရှင်လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး ရေးသားစီရင်တော်မူသော မဂ္ဂင်္ဂဒီပနီ*။ မန္တလေးပိဋကတ်စာပုံနှိပ်တိုက်။ pp. ၅၅၊ ၅၆။
**ရန်ပိုင်စိုး**သည် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်၊ ဂီတအနုပညာရှင်နှင့် ဘိသိက်ဆရာ ဖြစ်သည်။ ဆိုကြမယ်၊ ပျော်ကြမယ် အစီအစဉ်တွင် ၁၈ နှစ်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

ဘဝဖြစ်စဉ်
---------

ငယ်စဉ်အခါက ကလေးသရုပ်ဆောင် တာတူးအဖြစ် ကျော်ကြားသည်။
တာတူးလေးအမည်ဖြင့် အနုပညာလောကသို့ ဝင်ရောက်လာသည်။
စာရေးဆရာ ဦးသုခ၏ *ဘဝသံသရာ*သီချင်းကို သီဆိုဖြစ်ရာမှ အသက် ၂၃ နှစ်တွင် မတော်တဆ အဆိုတော် စဖြစ်လာသည်။မြန်မာအသံက ထုတ်လွှင့်သော ဆိုကြမယ်၊ ပျော်ကြမယ် အစီအစဉ်တွင် ၁၈ နှစ်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော တင်ဆက်သူ ဖြစ်သည်။ မြန်မာသံ တေးသီချင်းများစွာ သီဆိုခဲ့သည်။
၂၀၁၉ တွင် တတိယမြောက် တကိုယ်တော် *ဘဝတိုက်ပွဲ* သီချင်းခွေ ထွက်ရှိသည်။
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ရုပ်ရှင်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။

မြန်မာသံစဉ်တေးများ သီဆိုသည့်အပြင် အလှူပွဲ၊ မင်္ဂလာဆောင်၊ အခမ်းအနားများတွင် ဘိသိက် အကျိုးတော်ဆောင် မင်္ဂလာအခမ်းအနားမှူးလည်း ဖြစ်သည်။
ရုပ်ရှင် နှစ် ၁၀၀ ပြည့် အထိမ်းအမှတ်ဖျော်ဖြေပွဲတွင် သီဆိုဖျော်ဖြေခဲ့သည်။
အနုပညာသက်တမ်း နှစ်လေးဆယ် ကျော်သည်။

ရေဒီယိုမှ သူ့သီချင်းများကို လွှင့်သည်။
ဗီဒီယိုခေတ်ဦးတွင် တစ်လ သုံးလေးကား ရိုက်ရသည်။
တောင်ဥက္ကလာပ ၇ ရပ်ကွက်တွင် နေထိုင်သော သူသည် ဂီတနှင့် ပတ်သက်လျှင် စွယ်စုံရသူ၊ ဝမ်းစာပြည့်သူ၊ နှံ့စပ်ကျွမ်းကျင်သူဟု အများက လက်ခံသည်။

နိဂုံး
------

ဆီးချိုသွေးတိုး ရောဂါအခံ ရှိသည်။ ကျောက်ကပ်ထုတ်ထားသည်။ ကိုဗစ်ရောဂါဖြင့် ရန်ကုန်၊ မြောက်ဥက္ကလာဆေးရုံ၌ ၂၀၂၀ အောက်တိုဘာ ၂၁ နံနက် ၁၁ နာရီ ၁၁ မိနစ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန် အသက် ၇၀ နှစ် ဖြစ်သည်။ ရေဝေးသုဿာန်သို့ ချက်ချင်း ပို့ဆောင်သင်္ဂြိုဟ်သည်။ ဂီတအနုပညာရှင်များ သာမက နယ်ပယ်စုံမှ ဝမ်းနည်းကြောင်း ဖေ့ဘွတ်တွင် ရေးသားဖော်ပြကြသည်။

အယ်လဘမ်များ
-----------

1. 
2. 
3. *ဘဝတိုက်ပွဲ (၂၀၂၀ ဇန်နဝါရီ )*

တေးသီချင်းများ
--------------

1. 
2. 
3.

ကိုးကား
-------

1. ↑  မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ။ 21 February 2021 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  1 November 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑
3. ↑  မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ။ 8 November 2020 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  1 November 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑
A pond at Ranmasu Uyana
**ရန်မဆုဥယန** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ဥယျာဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ Magul Uyana (တော်ဝင်ဥယျာဉ်) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အိဆုရုမုနိဝိဟာရနှင့် တိဿဝီဝရေလှောင်တမံ အနီးအနားတွင် တည်ရှိသည်။ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ရှေးဟောင်းမြို့တော် အနုရာဒပူရမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ အကျယ်အဝန်းသည် ဧက ၄၀ (၁၆ ဟက်တာ) ခန့်မှန်းခြေ ကျယ်ဝန်းသည်။ ခရစ်မတိုင်မီကာလ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ ဥယျဉ်ဆိုင်ရာ ဗိသုကာနမူနာဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ Vessagiriya တွင် တွေ့ရသည့် ရေးထွင်းထားသည်များအရ ဥယျာဉ်သို့ ထောက်ပံ့သည့်ရေကို တိဿဝီဝရေလှောင်တမံမှ ရယူပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် အုဆုရုမုနိဝိဟာရပတ်ဝန်းကျင်ရှိ စပါးစိုက်ကွင်းများသို့ ပို့လွှတ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ 

ဥယျာဉ်ထဲတွင် ကန်များစွာနှင့် အဆောက်အဦးအပျက်အစီးများ ရှိသည်။ သမိုင်းများအရ မင်းသား ဆလိယ (Saliya) သည် Asokamala ကို ဤဥယျာဉ်ထဲတွင် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။

ရန်မဆု ဆိုသည်မှာ "ရွှေငါး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

သမိုင်း
-------

ထင်ရှားမှု
----------

Star Gate Situated in Ranmasu Uyana

ရုပ်ပုံများ
-----------

* Royal gardens from the 8th-9th centuries AD.Royal gardens from the 8th-9th centuries AD.
* Closeup of the pavilion and tank.Closeup of the pavilion and tank.
* Frieze of elephants.Frieze of elephants.

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* Royal Water Gardens of Anuradhapura

ကိုးကား
-------

1. ↑  Cooray၊ Nilan (2012)။ *The Sigiriya Royal Gardens: Analysis of the Landscape Architectonic Composition*။ TU Delft။ pp. 25–။ ISBN 9781480030978။
2. ↑  Stargate at Ranmasu Uyana။ Sri Lanka Tourism Promotion Bureau။  10 March 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Jayasuriya၊ E (2016)။ *A guide to the cultural triangle of Sri Lanka*။ Central Cultural Fund။ pp. 55–56။
အမည်ရင်းမှာ ဦးခင်မောင်စိန်ဖြစ်သည်။ ၁၉၁၉ခုနှစ်တွင် အဘဦးချစ်၊ အမိဒေါ်မှုန် တို့မှ မွေးဖွားသည်။ မွေးရာဇာတိမှာ ရန်ကုန်တိုင်း၊ ထန်းတပင်မြို့နယ်၊သစ်ဆိပ်ရွာဖြစ်သည်။

ရန်ကုန်မြို့၊ မက်သဒစ်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး အသက်၁၆နှစ် အရွယ်မှစ၍ သီချင်းများရေးစပ်ခဲ့သည်။ အေဝမ်းကုမ္ပဏီ အသံထွက်ရုပ်ရှင် လပြာသို ဇာတ်ကားတွင် သီချင်းစတင်ရေးသားသည်ဟု သိရ၏။ မယ်ဒလင်၊ တယော၊ ဘင်ချိုတို့ကို ကျွမ်းကျင်စွာတီးနိုင်ပြီး ဝိုင်အမ်စီအေအသင်းကြီးက ကျင်းပခဲ့သော တူရိယာအတီး ပြိုင်ပွဲတွင် မယ်ဒလင် ပထမဆုရရှိခဲ့သည်။

လက်ဦးဆရာများမှာ ဘဏ်မန်နေဂျာ ဦးပြုံး(မယ်ဒလင်)၊ ဒေါ်​စောမြဧကြည်နှင့် မန္တလေးမှ ဆရာဘကလေး (အဆိုပညာ)တို့ ဖြစ်၏။ စာရေးဆရာကြီး ရွှေတိုင်ညွန့်ထံတွင် သီချင်းအရေးပညာကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ အေဝမ်း၊ ဗြိတိသျှဘားမားနဲ့ ကိုလံဘီယာဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီတို့တွင် တေးသီချင်းအများအပြား ရေးသားခဲ့၏။ ခင်ခင်ရီ၏ ဖန်ပေါင်းချောင်၊ စိန်ပါတီ၏ ဝတစ်လုံး၊ ဥဩဘသောင်း ၏ မဟာဒုက်၊ အလောင်းတော်ကုသ၊ ဘိလပ်ပြန်သန်း၏ လသာတဲ့ည၊ ပြည်လှဖေ၊ မေရှင်တို့၏ မိန်ရာသီ သီချင်းများမှာ ထင်ရှားကျော်ကြားသည်။

မူလက ရွှေဂုဏ်စိန်အမည်ဖြင့် ရေးသားသည်။ ဓာတ်ပြားခေတ်တွင် ရေးသားသော ပြန်လည်ထူထောင်ရေးသီချင်းနှင့် လွတ်လပ်ရေးသီချင်းတို့မှာလည်း ရန်နိုင်စိန်၏ ထင်ရှားသောတေးများဖြစ်သည်။

၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှဘာမား ရုပ်ရှင်မင်းသမီး အဆိုတော်ခင်ခင်ရီနှင့် အကြောင်းပါ၍ သားတစ်ယောက် ထွန်ကားခဲ့သည်။

မြန်မာ့အသံတွင် ခေတ်ပေါ်တေးဂီတ စိစစ်ရေးအဖွဲ့၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၆ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ နိုင်ငံတော်အစိုးရက ချီးမြှင့်ခဲ့သည့် ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ကို ရရှိသူဂီတစာဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။

ရည်ညွှန်းကိုးကား
----------------
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

**သမ္မာသမာဓိ** သည် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး အကျင့်မြတ်တရားတွင် တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ "မှန်ကန်သော တည်ကြည်ခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ သမ္မာသမာဓိ(၄) ပါးရှိ၏။

သမ္မာသမာဓိ
----------

လောက၌ စာပေသင်ကျမ်းဂန်သင်ကြားမှုတွင် သင်ပုန်းကြီးသည် အစအဦး ဖြစ်၏၊ သင်ပုန်းကြီး ကြေလည်မှ အထက်စာကို သင်ကြား၍ ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ ဘာဝနာအလုပ်မှာလည်း သတိပဋ္ဌာန်သည် အစအဦး ဖြစ်သည်။ သတိပဋ္ဌာန်အလုပ် နေရာကျ၍ စိတ်ရူးစိတ်နောက်ပျောက်ငြိမ်းမှ အထက်အထက်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းဘာဝနာအမှုများကို တည်ကြည်စွာ အားထုတ်နိုင်သည်။ 

ထို့ကြောင့် သတိပဋ္ဌာန်အလုပ် နေရာကျ၍ မိမိကိုယ်ခန္ဓာအစုတို့၌ တစ်နေ့လျှင် ၁နာရီ, ၂နာရီ, ၃ နာရီ စသည်ဖြင့် မိမိစိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာထားနိုင်ကြသောအခါ၌ သင်ပုန်းကြီး ကြေလည်ပြီးသောအခါ မင်္ဂလသုတ်, နမက္ကာရ, ပရိတ်ကြီး, သဒ္ဒါ, သင်္ဂြိုဟ် စသည်များကို တက်၍ သင်ကြားရသကဲ့သို့ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိဘာဝနာဟု ဆိုအပ်သော သမထဈာန်၄ပါးကိုကို အားထုတ်ရသည်။ ထိုလေးပါးတွင် -

၁။ **ပထမဈာန်သမာဓိ** ဆိုသည်မှာ ကသိုဏ်းဆယ်ပါး၊ အသုဘဆယ်ပါး၊ ကေသာ လောမ စသောဒွတ္တိံသာကာရတစ်ပါး၊ အာနာပါနတစ်ပါး၊ မေတ္တာ,ကရုဏာ, မုဒိတာဟူသော ဗြဟ္မဝိဟာရ ၃ပါး, ဤ ၂၅ပါးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့တွင် တစ်ခုခုသော ကမ္မဋ္ဌာန်း၌ ပရိကမ္မဘာဝနာ, ဥပစာရဘာဝနာ, အပ္ပနာ ဘာဝနာတည်းဟူသော ဘာဝနာအစဉ်အားဖြင့် လွန်မင်းစွာ အားထုတ်၍ ရှေးဦးစွာ ရအပ်သော ပဌမဈာန်သမာဓိကို ဆိုသည်။ ယခုကာလ၌ စိတ်ရူးစိတ်နောက် ပျောက်ငြိမ်းရုံမျှ အားထုတ်သော အာနာပါနအလုပ်သည် ပဌမဈာန် သမာဓိအလုပ်၍ အတွင်းဝင်၏။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  လယ်တီဆရာတော်။ *ကျေးဇူးရှင်လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး ရေးသားစီရင်တော်မူသော မဂ္ဂင်္ဂဒီပနီ*။ မန္တလေးပိဋကတ်စာပုံနှိပ်တိုက်။ pp. ၆၉၊ ၇၀။
ဖိုင်:LGBT flag of Pakistan.pngပါကစ္စတန်၏လိင်တူချစ်သူအလံ
ပါကစ္စတန်ရှိမရှိလိင်တူချစ်သူအခွင့်အရေးအနည်းငယ်ရှိပါတယ်။ 6 အောက်တိုဘာလ 1860 ခုနှစ်မှစ. က (တူညီကျား, မများ၏ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးနှင့်အတူလိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအဆက်အသွယ်ရှိသည်ဖို့) လိင်တူဆက်ဆံပြုမူသောအမှုတွင်ပါဝင်ရန်တရားမဝင်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယအိမ်နီးချင်းတိုင်းပြည်အတွင်းနှင့်မတူဘဲဤဥပဒေတွင်သေးရုပ်သိမ်းခြင်း (သို့မဟုတ်ဖယ်ရှားပစ်ဖို့ဆည်းပူး) မခံတော်မူပြီ။ လိင်တူချစ်ခြင်းလည်းပါကစ္စတန်မညီကြောင်းဒုအဖြစ်စဉ်းစားသည်။ ပါကစ္စတန်ရှိအဓိကဘာသာတရားလိင်တူချစ်သူများ၏အတည်ပြုကြပါဘူး။ ထိုကြောင့်, တိုင်းပြည်အတွက်များစွာသောလူလိင်တူဆက်ဆံခြင်းနှင့်အခြားရွေးချယ်စရာလိင်ပိုင်းဆိုင်ရာတိမ်းညွတ်၏အခြားပုံစံများကိုဆန့်ကျင်ကြသည်။. 

ပါကစ္စတန်ကတရားဝင်အနေနဲ့အစ္စလာမ်မစ်သမ္မတနိုင်ငံသည်။ သို့သော်လက်တွေ့တွင်, ပါကစ္စတန် (Non-ဘာသာရေး) အဓိကအားလောကဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာအဓိကအားဖြင့်ဗြိတိသျှထံမှအမွေဆက်ခံခဲ့ကြသည်သော -Anglo-Saxon ဥပဒေတွေရှိပါတယ်။ ပို. ပို. , တိုင်းပြည်အတွက် (ပိုလစ်ဘရယ်ဖြစ်လာ) လွတ်လပ်၏ခေတ်ရေစီးကြောင်း (သို့မဟုတ်ပုံစံများ) ရှိပါတယ်။ ဂလိုဘယ်လိုက်ဇေးရှင်းနှင့်လူမှုရေးသည်းခံစိတ်လည်းတိုးပွားလာလျက်ရှိသည်။ ထိုကြောင့်, အများပြည်သူလိင်တူချစ်သူပါတီများနိုင်ငံအတွင်းရာအရပျကိုယူပြီးခဲ့ကြနှင့်, ဤပါတီများနှစ်ပေါင်းအတော်များများသည်အအောင်မြင်ပါပြီ။.

ပါကစ္စတန်၏ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအထူးသလိင်ပိုင်းဆိုင်ရာတိမ်းညွတ်သို့မဟုတ်ကျားမဝိသေသလက္ခဏာဖော်ပြထားခြင်းမရှိပါဘူး။ လိင်တူချစ်သူပါကစ္စတန်နိုင်ငံသားတွေရဲ့အခွင့်အရေးကိုထိခိုက်စေခြင်းငှါဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအတွက်အချို့သောအစိတ်အပိုင်းများရှိပါတယ်။.

ကိုးကား
-------

1. ↑  Walsh, Declan။ "Pakistani society looks other way as gay men party"၊ London: The Guardian Newspaper၊ 2006-03-14။ 2008-05-05 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
စည်းတပြစ်
---------

စည်းတပြစ်သည် ရှေးမြန်မာမင်းတို့၏ လက်ထက် မင်းမှု 
ထမ်းရာထူးတစ်ခုနှင့် တွဲဖက်နေသော ဘွဲ့အမည်ဖြစ်၏။ စည်း 
တပြစ်ကို စဉ်းတပြစ်ဟူ၍လည်း ရေးသားသည်။ စည်းတပြစ်မှာ 
စန္ဒပဇ္ဇောတသဒ္ဒါကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ပန္ဒပဇ္ဇော 
တမင်းဟူ၍ ဥဇ္ဇေနီပြည်တွင် ယာဉ်လျင် ၅ ငါးပါး ရသော
မင်းတစ်ပါးရှိခဲ့ကြောင်းကို ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာတွင် ဖော်ပြထား 
လေသည်။ ယင်းစန္ဒမဇ္ဇောတ၏ အနက်မှာ လ၏ အရောင်း 
ကဲ့သို့ ထွန်းလင်းသောသူဟု ဝေါဟာရ လိနတ္ထဒီပနီတွင် ပြဆို
ထား၏။

စည်းတပြစ်အမည်ကို စတင်ပေးထားသည့် အချိန်ကာလ 
ကိုမူ အတိအကျမသိရပေ။ သို့သော် မဟာရာဇဝင်တွင်'မင်းကြီး စွာစော်ကဲကား သက္ကရာဇ် ၇၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် နန်းတက်တော်မူ 
သည်။ နန်းတက်တော် မူသောအခါ၊ နေတော်မူသော ကန္နား 
တော်နှင့် ထိလျှင်ဗေါင်းတော်ကျွတ်၍ မြေသို့ကျလေ၏။ မင်း 
ကြီးစွာလည်း ဗေါင်းတော်ကို စွပ်ပြန်၍ ထန်းရွက်ယပ်ကို ကိုင် 
တော်မူလျက်၊ နန်းတက်တော်မူ၏။ ထိုအကြောင်းကို ပညာရှိ
စည်းတပြစ်ကြီးမြင်လသော်၊ ဘုန်းတော်ကြီးလှသောဘုရား
ဗေါင်းတော်ကျွတ်သည်အလိုကား၊ ဗေါင်းဖျင်သိမ်းတော်မမူ
နိုင်အောင် သက်တော်ရှည်မည်။ ယပ်ကိုင်၍ တက်တော်မူသည်
အလိုကား၊ ပြည်ထဲ ချမ်းငြိမ်းသာယာအံ့သည်ဟူ၍ နားတော်
လျှောက်၏။ မင်းကြီးစွာလည်း အားရတော်မူ၍ စည်းတပြစ်
ကြီးကို ဆင်မတစ်စီးဆုပေးတော်မူ၏။' ဟူ၍ တွေ့ရသည်။ 

  

ယင်းကို ထောက်သော် သက္ကရာဇ် ၇၃ဝ ပြည့်နှစ်မတိုင်မီကပင် 
စည်းတပြစ်အမည်ရှိနှင့်နေသည်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း 
အင်းဝခေတ် မင်းကြီးစွာစော်ကဲလက်ထက်တွင်သာ စည်းတပြစ်ရာထူးဘွဲ့အမည် 
အကြောင်းကိုတွေ့ရ၍၊ ထိုခေတ်မတိုင်မီနှင့် ထိုခေတ်နောက်ကာ 
လများတွင် မတွေ့ရချေ။ သို့သော်ထိုရာထူးမှာ ပုဂံခေတ်၊
စစ်ကိုင်းခေတ် လောက်ကစ၍ နိုင်ငံသမိုင်းတစ်လျှောက် 
ရှိနေခဲ့ပြီးဖြစ်လိမ့်မည်ဟု မှန်းဆရသည်။

မဟာရာဇဝင်ကြီး၌ပင်၊ 'ဘုရင်မင်းကြီးစွာလည်း ဝန်ဇင်း 
အသည်သား လျှောက်သောစကားသည် ငါ့ကိုယ်တော်ရေး 
သာမဟုတ်၊ သားတော်အစဉ် မြေးတော်အဆက် မြစ်တော် 
အညွန့်တိုင်အောင် အကျိုးတော်များမည်အကြောင်းကို လျှောက် 
ပေသည်ဟု စည်းတပြစ်ကြီး မရှိသည်ဖြစ်၍ စည်းတပြစ်အမည် 
နှင့် အဆောင်အယောင်ပေးတော်မူ၏။ ဆင်ပေါက်တစ်စီး၊ 
ရွှေဖလားတဆယ်သားခုတ်ပေးတော်မူ၏'ဟု တွေ့ရသည်။ ဘိုးရာဇာ‎

ထို့ပြင် သက္ကရာဇ် ၁၁၄၃ခုနှစ်တွင် ရှင်စန္ဒလင်္ကာ 
သူမြတ် ပြုစုအပ်သော မဏိရတနာပုံကျမ်း၊ မင်းရာဇာ၏ 
အကြောင်းတွင် 'နှလုံးကောင်း လက်ရုံးကောင်းကို ချစ်ခင်မြတ် 
နိုးလှအပ်သည်ဟု ဆုလာဘ် များစွာ သနားတော်မြတ်ခံစေ၍ 
စည်းတပြစ်ဟူသော အမတ်လတ်တို့အမည်နှင့် သူကောင်းပြု 
တော်မူပြီးလျှင် အင်းဝပြည်သို့ခေါ်ယူတော်မူခဲ့သည်ဟု အစဉ် 
ပြောထုံးရှိသည်'ဟူ၍ တွေ့ရ၏။ ယင်းသို့ မင်းကြီးစွာလက် 
ထက် ပထမစည်းတပြစ်ကြီး၏ နိမိတ်ဖတ်မှုအတွက် ဆင်မ 
တစ်စီး ဆုချခြင်းကို ထိုစည်းတပြစ်ကြီး မရှိသည့်နောက် 
ဝန်ဇင်း အသည်ကဲ့သို့ ပညာဉာဏ်ရှိသူအား စည်းတပြစ်အမည် 
ပေးခြင်း၊ ဆင်ပေါက်ဆုချ ခြင်းတို့အပြင် မင်းကြီးစွာစော်ကဲ 
လက်ထက်၌ ပြည်ရေး၊ ပြည်ရာ၊ သားတော်သမီးတော်တို့အရေး 
များကို စည်းတပြစ်အား တိုင်ပင်ခြင်း၊ စည်းတပြစ်၏ တင် 
လျှောက်ချက်တို့ကို နာယူဆောက်ရွက်ခြင်းတို့ကို ထောက်ထား 
၍ စည်းတပြစ်ဘွဲ့ရရှိသော အမတ်တို့မှာ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ 
အတိုင်အပင်အများဆုံး ခံရသောသူ ဖြစ်မည်ဟု ယူဆဖွယ်ရှိ၏။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၃)
**စည်သူပေါဝရာဇမဟာဝိဟာရ** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ Hambantota ခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ Katharagama မြို့မှ အရှေ့ဘက် ၁၈ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကျောင်းတော်ကို ဘီစီ ၂ ရာစုက တည်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ ယလအမျိုးသားဥယျဉ် (Yala National Park) သို့ သွားရာလမ်းဖြစ်သည့် Tissamaharama-Yodhakandiya လမ်းတစ်လျှောက် ၁၈ မိုင်ခန့်သွားပါက ဤဝိဟာရသို့ ရောက်ရှိမည် ဖြစ်သည်။ စည်သူပေါဝဟူသည့် စကားသည် "Chiththala Pabbatha" ဟူသည့် စကားမှ ဆင်းသက်လာပြီး ငြိမ်သက်သော စိတ်၏ တောင်ကုန်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

ကျောင်းတော်သည်ရှေးဟောင်းကျောင်းဖြစ်ပြီး သမိုင်းကြောင်းမှာ နှစ်ပေါင်း ၂၂၀၀ ကျော် ကြာမြင့်ပြီ ဖြစ်သည်။ ဘုရားဖူးသူများ၏ ဝတ်ပြုရာနေရာဖြစ်ရုံသာမက ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ၏ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာပညာများသင်ကြားရာ နေရာလည်း ဖြစ်သည်။ အနုရာဒပူရခေတ် ပန်းချီများ၊ ကျောက်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်အပျက်အစီးများ၊ ဗောဓိသတ္တရုပ်ပွားတော်များ၊ ကျောင်းဆောင်များ၊ လုံးဝန်းသည့် ဓာတ်တော်တိုက်များသည် ကျောင်းတော်ဥပစာတွင် ပြန့်ကြဲတည်ရှိနေကြသည်။ လက်ရှိ ဝိဟာရ၏ အုပ်ချုပ်သူအကြီးအကဲမှာ ရဟန်းတော် Metaramba Hemarathana Nayake Thera ဖြစ်သည်။

ရုပ်ပုံများ
-----------

* Sithulpawwa temple.Sithulpawwa temple

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* Sithulpawwa

ကိုးကား
-------

1. ↑  Sithulpawwa Rajamaha Viharaya – සිතුල්පව්ව රජමහා විහාරය။ Amazing Lanka (January 15, 2014)။  12 September 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  President worships Sithulpawwa Raja Maha Vihara။ NEWS.LK။  12 September 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
ရွှေဂုံမောင်
------------

ရွှေဂုံမောင် (ခေါ်) ကိုမောင်မောင်အား (၁၂၇၂) ခုနှစ် ရန်ကုန်မြို့ ၌ အဖ ရာဇဝတ်ဌာနမှ အင်စပတ်တော်ကြီး
ဦးဘအေး၊အမိ ဒေါ်မြမေတို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သားသမီး(၅) ဦးအနက် စတုတ္ထသားဖြစ်သည်။ ဂီတပညာကို စောင်းဆရာ
ဘိလပ်ပြန်ဆရာငြိမ်း၊ဘာဂျာနှင့် စန္ဒရားဦးဘလတ်၊တယောဆရာကြီးယောင်ကြီးဗွေ ဦးသွင် တို့ထံတွင် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့ပြီး
ဘီးလူးအက မင်းသားအကများကို ကောင်းစွာ ကျွမ်းသည်။
စန္ဒရားရွှေပြည်အေးနှင့် ငယ်သူငယ်ချင်းဖြစ်၍ တယောပညာ ကို ဖြည့်တင်း ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ရွှေဂုံမောင်ရေးစပ်သော
သီချင်းများအနက် မအေးမိ သီဆိုသော (ရွှေနှင်းဆီ) သီချင်း ဓာတ်ပြားမှာ အရောင်းရ တွင်ကျယ်ခဲ့သည်။ ရွှေဂုံမောင် ရေးစပ်ပြီး
မောင်မောင်စိုးသီဆိုသော (မြခွာညို) ဓာတ်ပြားသည် ဂျပန်ပြည်တွင် အသံသွင်းခဲ့ပြီး ပထမဆုံး သော အေဝမ်းဓာတ်ပြားဖြစ်သည်။
မင်းကတော်၊​​ဝေဘူစံ၊ပုတ်သင်ညို၊ဓာတ်ပုံရိုက်စသည့် ကိုလံဘီယာ ၊ ခွေးတံဆိပ်နှင့် အေဝမ်းဓတ်ပြား များသည် ရွှေဂုံမောင် ရေးစပ်ခဲ့
သော တေးသီချင်းများဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ရုပ်ရှင် တွင် လူကြမ်းမင်းသား အဖြစ် ပုလဲရောင်၊စိန်ဓားမြှောင်၊ရွှေဝါတောင် ဇတ်ကားများတွင်
ကြမ်းကြမ်း ရမ်းရမ်း ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ဘူးသည်။ ဇနီးဒေါ်ခင်ခင်နှင့် သားသမီးများရရှိခဲ့သော်လည်း တစ်ယောက်မှ အဖတ် မတင်ခဲ့ပေ။
အသက်(၂၉)နှစ်အရွယ် ၁၉၃၉ ခုနှစ် ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

ရည်ညွန်းစာစောင်
---------------

1. ↑  စစ်ကိုင်းလှရွှေ၏ ရုပ်ရှင် ဂီတ နှင့် ကျွန်တော်
ငံပြာရည်

ငံပြာရည်(Fish-paste Whey)
-------------------------

သာမန်အားဖြင့် ငါးပိမှထွက်သော အရည်သည် ငံပြာရည် ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ငါးပိအကြောင်းရပ်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော ငါးပိမျိုးအပြင်၊ ပဲမှလုပ်သော ပဲငါးပိဟူ၍လည်း 
ရှိသေးရကား၊ ပဲငါးပိမှရသော ပဲငံပြာရည်ဟူ၍လည်း ရှိလေသည်။ ငံပြာရည်ကို စိမ်းစားငါးပိ၊ မျှင်ငါးပိ၊ ဒမင်းငါးပိတို့မှ ရသည်။ ထိုငါးပိမျိုးအစားကို လိုက်၍ စိမ်းစားငံပြာရည်၊ မျှင်ငံပြာရည်၊ ဒမင်းငံပြာရည်ဟူ၍ အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ ငါးပိကောင်လုပ်ရာမှလည်း ငံပြာရည် ရနိုင်သေးသည်။

ငါးပိ
-----

ငါးပိသိပ်သော စည်၏ကြမ်းပြင်မှာ အိမ်ခေါင်မိုးကို ပြောင်းပြန်ထားသကဲ့သို့ ဆင်ခြေလျှောဖြစ်သည်။ ထိုဆင်ခြေလျှော ကြမ်းပြင်၏အလယ်တွင် ရေတံလျောက်ကို
ခံထားရသည်။ ထိုရေတံလျှောက်မှ ငံပြာရည်စီးဆင်းလာသည်။ အချို့ဒေသ၌ ငါးပိကို ရာဝင်အိုးများနှင့် သိပ်ရသည်။ ငါးပိမှာ လေးသောပစ္စည်းဖြစ်၍ အိုးထဲတွင် တဖြည်းဖြည်းထိုင်သွားသည်။ ထိုအခါ၌ ငံပြာရည်သည် စိမ့်၍အပေါ်သို့ တက်လာသည်။ ဤသို့ တက်လာသောငံပြာရည်ကို အိုးသွတ် ငံပြာရည်ဟု ခေါ်သည်။
ငါးပိမှရသော ငံပြာရည်ကို မြန်မာလူမျိုးတိုင်းလိုလိုပင် ကြိုက်နှစ်သက်ကြသည်။ ထိုငံပြာရည်၏အနံ့မှာ အနည်းငယ်ပြင်း၏။ အရသာမှာချို၍ ငန်၏။ ထို့ကြောင့် ငါးငံပြာရည်ကို ဟင်းချက်ပြုတ်ရာတွင်သုံးလျှင် ဟင်း၏အရသာပို၍ ကောင်းလာပေသည်။ ဟင်းချက်ပြုတ်ရာတွင် ငါးငံပြာရည်ကို အစိမ်းလိုက် ခတ်၍ အသုံးပြုကြ၏။ တစ်ခါတစ်ရံ ငါးပိရည်အစား ကျိုပြီးသား ငံပြာရည်ကို ငရုတ်သီးမှုန့်နှင့်ဖျော်၍ တို့စရာနှင့်စားတတ်ကြ၏။ ပဲငံပြာရည်ကို တရုတ်လူမျိုးတို့သည် ဟင်းချက်ပြုတ်ရာ၌အသုံးများကြသည်။ မြန်မာတို့လည်း စားသုံးကြသည်။ အထူးအားဖြင့် သက်သတ်လွတ်ဟင်းများ၌ ငါးငံပြာရည်အစား ပဲငံပြာရည်ကိုသုံးကြသည်။ ပဲငံပြာရည်ကိုမူ ပဲပိစပ်မှ အောက်ပါအတိုင်း လုပ်ယူကြသည်။

ပထမတွင် ပဲပိစပ်ကို နူးနပ်အောင် ပြုတ်ရသည်။ ကောင်းစွာနူးနပ်သောအခါ ပဲများကို အိမ်တွင်း၌ ရက်ပေါင်းအနည်းငယ်ကြာမျှ ဖြန့်ထားရ၏။ ဤသို့ ဖြန့်ထားစဉ် ပဲများအပေါ်တွင် မှိုများတက်လာသည်။ မှိုတက်လာသောအခါ ပဲများကို နေလှန်းပေးရသည်။ ကောင်းမွန်စွာ ခြောက်သွေ့သောအခါ ပဲများကို အသင့်ကျိုထားသော ထန်းလျက် သို့မဟုတ် ကြံသကာရည်ထဲတွင် ဆားတော်သင့်ရုံထည့်၍ စိမ်ပေးသည်။ ရက်အတန်ကြာ ကြာထားသောအခါ ပဲငံပြာရည် ဖြစ်လာသည်။ စိမ်ထားသော 
ပဲများသည် ပဲငါးပိဖြစ်၏။ ပဲငံပြာရည်သည် ထန်းလျက် သို့မဟုတ် ကြံသကာရည်၏ အပျစ်အကျဲကိုလိုက်၍ အရည်ပျစ် အရည်ကျဲဟူ၍ နှစ်မျိုး နှစ်စား ရှိသည်။ ပဲငံပြာရည်၏ အနံ့မှာ ငါးငံပြာရည်ကဲ့သို့ မပြင်းဘဲ ခပ်သင်းသင်းနေ၏။ အရသာမှာ ချိုသည်။ ပဲငံပြာရည်သည် ဟင်း၏အရသာကို ထူးခြားစေသည့်ပြင် အရောင်ကိုလည်း ကောင်းစေ၏။ မြန်မာတို့သည် ဟင်းချက်ပြုတ်ရာတွင် ငါးငံပြာရည်ကို အသုံးများကြသကဲ့သို့ တရုတ်တို့သည်လည်း ပဲငံပြာရည်ကို အသုံးများကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)
အုတ်ဝန်
-------

အုတ်ဝန်သည် ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ကုသိုလ်တော် စေတီ ၊ ပုထိုး ၊ ဂူ ၊ ကျောင်း ၊ တန်ဆောင်း ၊ ပြာသာဒ်များ မြို့တော်နန်းတော်များ တည်ဆောက်ရာ၌ လိုအပ်သည့် အုတ်များရရှိရေးအတွက် ကြပ်မတ်လုပ်ဆောင်ရသူဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အဆောင်အဦဆောက်လုပ်ရာ၌လည်း အုတ်ဝန်ကပင် အနီးကပ်ကြီးကြပ်ပေးရသည်။
အုတ်ဝန်ရာထူးကို ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းကာလတွင်သာ တွေ့ရှိရသည်။

အုတ်ဝန် ဦးအူ
------------

ပုဂံမင်း (၁၈၄၆-၁၈၅၂) လက်ထက်တွင် သံတော်ဆင့် ပညာသိဒ်ဓိဘွဲ့ခံ ဦးအူအား မင်းလှသီရိကျော်ထင်ဘွဲ့ဖြင့် အုတ်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့၏။ အုတ်ဝန် ဦးအူသည် ၁၈၄၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် မင်းတဲရပ်၌ အိမ်တော်ရာဘုရားတည်စဉ် အုတ်အရေအတွက် ကြိုတင်တွက်ချက် လျှောက်ထားမှုများ ပြုခဲ့ရပြီး ခြင်္သေ့ရုပ်တုကြီးများ ထုလုပ်ရာ၌လည်း တာဝန်ယူကြီးကြပ်ပေးခဲ့ရသည်။
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် ဦးအူအား အုတ်ဝန်ရာထူးဖြင့် တွေ့ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ဦးအူသည် ရတနာပုံ နေပြည်တော် တည်ရန်လိုအပ်မည့် အုတ်အရေအတွက်ကို အမိန့်တော်အရ တွက်ချက်ပြီး မင်းတုန်းမင်းထံ တင်ပြလျှောက်ထားခဲ့ရ၏။ ထိုစဉ်က အုတ်ဝန်ဦးအူ တွက်ချက်တင်ပြခဲ့သည့် အုတ်အရေအတွက်မှာ ၂၉⁠၉၁၄၃၆၄ ချပ် ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် ၁၂ နိုဝင်ဘာ ၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် မိဖုရားခေါင် စကြာဒေဝီ နတ်ရွာစံလွန်ရာ အုတ်ဂူပြာသာဒ် လုပ်ဆောင်ရာ၌ အုတ်ဝန်ဦးအူ တာဝန်ယူပေးခဲ့ရ၏။

အုတ်ဝန် ဦးဘိုးကြီး
------------------

သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် သံတော်ဆင့် ဦးဘိုးကြီးအား အုတ်ဝန်ရာထူး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဦးဘိုးကြီးသည် အုတ်ဝန်ဦးအူ၏ မြေးဖြစ်သည်ဆိုသည်။ သို့သော် ဦးဘိုးကြီးသည် ၃ စက်တင်ဘာ ၁၈⁠၈၅ ခုနှစ်တွင် ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့ရသည်။ မဟာဝိဇယပုညမှန်စီကျောင်း ဆောက်လုပ်ရာ၌ ငွေ ၆၀၄၀ ကျော်ကွာနေမှုကြောင့် ရာထူးကျသွားခြင်းဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  တင်နိုင်တိုး၏ ဝန်တစ်ရာ စာအုပ် ၂၇-၅-၂၀⁠၀၉
အပ်စိုက်ပြဟန်ဖြစ်သည်၊ သူစိဟတ္ထဟုလည်း ခေါ်သည်။ 

တဇ္ဇနီဟတ္ထဟန်နှင့် လက်ညှိုးညွှန်ပုံ ပြောင်းပြန်ဖြစ်သည်။ 

သူစိမုဒြာ၌ လက်ျာလက်ညှိုးကို အောက်သို့စိုက်၍ ညွှန်ပြနေဟန် ဖြစ်သည်။ အပ်နှင့်စိုက်ပြသည့် ဟန်မျိုးဖြစ်၍သာ သူစိဟတ္ထ = သူစိမုဒြာဟူ၍ ခေါ်သည်။ အပ်ကို ကိုင်ဆောင်ထား၍ကား မဟုတ်ချေ။ များသောအားဖြင့် ကနေသော ရုပ်ပွား ရုပ်လုံးများတွင် တွေ့ရသည့် လက်ချောင်းကလေးများကို အဖျားထိပ်တွင်စု၌ ဆန့်ထားသဖြင့် အပ်ပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်နေ၍ သူစိမုဒြာဟု ခေါ်သည်ဟုလည်း အချို့ သုတေသီများက ယူဆကြသည်။ 

ကရုဏာရသကို ပေါ်လွင်စေသည်။ 

ပညာပါရမီ, မေတ္တာပါရမီစခန်းသို့ ရည်ညွှန်းထားပေသည်။ 

အချို့အယူအဆအရ ငရဲပြည်သို့ ညွှန်ပြ၍ သတိပေး ဆုံးမနေဟန်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ လက်တဖက် က ကောင်းကင်သို့ ညွှန်ပြ၍ လက်တဖက်က မြေကြီးအောက်သို့ စိုက်ပြထားပါက ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ် တရား နှစ်ပါးကို ခွဲခြား ဟောပြနေဟန်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ မကောင်းမှုပြုသူ အပါယ် လားလိမ့်မည်ဟု ဆိုဟန်ရှိပါသည်။ 

ဤရုပ်ပွားတော်မျိုးကို ကိုးကွယ်ပါက ကုသိုလ် အကုသိုလ်အမှုကို ခွဲခြားနိုင်စွမ်းရှိခြင်း, တရားမှန် တရားမှားများကို အဟုတ်တကယ် ခွဲခြားသိရှိခြင်း, လူဆိုးလူကောင်း ခွဲခြားနိုင်ခြင်း, ရန်သူ မိတ်ဆွေ ခွဲခြားသိနိုင်ခြင်း, ပညာထူးချွန်ခြင်း, တည်ကြည်ခြင်း, သမထပေါက်မြောက်ခြင်း စသည့် အကျိုးများကို ရရှိကြောင်း မိန့်ဆိုကြပါသည်။

အချို့ သုတေသီများက ဤပုံမှာ ဘုရားလောင်းဖွားမြင်တော်မူစဉ်ပုံ ဖြစ်သည်ဟု အမြွက်မျှ ကောက်ချက်ချထားသည်ကိုလည်း တွေ့ရှိရပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  IBI. p.439. DHI. p.259.

EHI.ii. p.15

Suci Mudră

DHI. p.263-264, and plate V.

Mudra, Saunders, p.102 (Chi Ken-in).
2. 1 2  စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း မဟာဝိဇ္ဇာ (ရန်ကုန်)၊ မဟာဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး (ဟားဗဒ်) အထက်တန်း သုတေသန ပညာရှင်ဘွဲ့ (ဟားဗဒ်) ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ သုတေသနနှင့် ကျမ်းပြုဌာနခွဲ သာသနာရေး ဦးစီးဌာန။ *မြန်မာ့ရိုးရာ ပဋိမာ သိပ္ပံပညာ*။
Ojiro, Ueyama ရှိ ဆန်စပါးစိုက်ခင်းများ
Ojiro ရှိ တဂျိမနွားအုပ်စု
Yoshitaki ေရတံခွန်
**အိုဂျိရို** (小代) သည် ခမိမြို့၊ မိခတခရိုင်၊ ဟယေားဂိုစီရင်စုတွင် တည်ရှိသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ စုစုပေါင်း ဧရိယာအကျယ်အဝန်းသည် ၆၆.၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ၂၀၁၂ တွင် ခန့်မှန်းလူဦးရေ ၂၂၀၀ နေထိုင်ကြသည်။

အိုဂျိရိုသည် များသောအားဖြင့် တောင်ထူထပ်သည့် နေရာ ဖြစ်သည်။ ဝဂရူနွားအုပ်စု (Wagyu cattle)၏ မွေးရပ်ဒေသ ဖြစ်သည်။ အိုဂျိရိုအား ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အလှပဆုံးသော ရွာများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်စေရန် စီစဉ်ထားသည်။

နှစ်ပတ်လည် ပွဲတော်များ
----------------------

* ဖေဖော်ဝါရီ - မိခတကုန်းမြင့်နှင်းပွဲတော်
* မေ - Rhododendron ပန်းခြံပွဲတော်
* မေ - အိုဂျိရိုလွင်ပြင်ပွဲတော်
* ဇွန် - မိခတဇန်းခိုခုမာရသွန်
* ဩဂုတ် - ဖုရုဆတိုအိုဂျိရိုနွေရာသီပွဲတော်
* ဩဂုတ် - ဘွန်းအကများ
* စက်တင်ဘာ - အိုဂျိရိုအားကစားပွဲတော်
* အောက်တိုဘာ - ဆောင်းဦးပွဲတော်
* နိုဝင်ဘာ - "ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အလှပဆုံးရွာပွဲတော်" အိုဂျိရိုပွဲတော်

သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး
-----------------

### ဘတ်စကား

ဇန်းတန်ဘတ်စကားကုမ္ပဏီမှ ဆောင်ရွက်သည့် အခိအိုခလိုင်းသည် ယေားခဘူတာမှ ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ တစ်နာရီ ကြာမြင့်သည်။

ကိုးကား
-------

ကိုဩဒိနိတ်: 35°27′18″N 134°32′06″E﻿ / ﻿35.455°N 134.535°E﻿ / 35.455; 134.535
**လက္ခဏာ** ဆိုသည်မှာ ဤတရားတို့သည် အနိစ္စမျိုးတို့သာတည်းဟု သန္နိဋ္ဌာန်ကျ သိမှတ်နိုင်ကြရန် အမူအရာမျိုး ဖြစ်သည်။ လက္ခဏာရုပ် (၄) ပါးရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ

(၁) **ဥပစယရုပ်** − ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ ဖြစ်ပေါ်ပြီးနောက် အဆင့်ဆင့် တိုးပွားခြင်းများ ဖြစ်သည်။ ထိုတွင် ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို အာစယဟု ဆိုရ၏။ အစယ၊ ဥပစယမျိုး ခေါ်ရ၏။

(၂) **သန္တတိရုပ်** − အဆင့်ဆင့် တိုးပွားမှုပြီးဆုံးသည်နောက် မတိုးမဆုတ်တည်၍ နေခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသန္တတိကို ပဝတ္တိဟူ၍ ခေါ်ရ၏။ ရုပ်ကလာပ်တို့၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းဟူသော ဇာတိတရား တစ်ပါးတည်းသည်ပင်လျှင် အာစယ၊ ဥပစယ၊ သန္တတဟူ၍ အခိုက်အတန့်အားဖြင့် အမည်သုံးပါး ဖြစ်၏။

(၃) **ဇရတာ** − အိုမှု၊ ကျမှု၊ ရင့်ရော်မှည့်ရွမ်းဟောင်းနွမ်းဆွေပုပ်၊ ဆုတ်ယုတ်လျော့ပါးမှုဖြစ်သည်။

(၄) **အနိစ္စတာ** − သေဆုံးချုပ်ပျက်မှု ကုန်ခန်းပျောက်ကွယ်မှု ဖြစ်သည်။

သစ်ပင်တစ်ပင်၌ အာစယအခိုက်၊ ဥပစယအခို်က်၊ သန္တတိအခို်က၊ ဇရတာအခိုက်၊ အနိစ္စတာအခိုက်ဟူ၍ အခိုက်အလှည်အခါ အခွင့်ငါးပါး ရှိ၏။ ထိုသစ်ပင်ငယ်သည် ရှေးဦးစွာ ပေါ်ပေါက်လာ၏။ ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် တစ်နေ့တစ်ခြား တိုးပွားလာ၏။ တိုးပွားလာပြီးနောက် အတိုးအပွားရပ်၍ ကာလမြင့်ရှည် တည်နေ၏။ တည်နေပြီးနောက် ဆုတ်ယုတ်လျော့ပါး၍ သွား၏။ ဆုတ်ယုတ်လျော့ပါး၍ သွားရာအဆုံး၌ သေလေ၏။ သေပြီးနောက် ပျက်ပြားကုန်ဆုံးလေ၏။

ပေါ်ပေါက်စဉ်အခါ ရုပ်တို့၏ ဥပါဒ်သည် အာစယမည်၏။ တိုးပွားစဉ်အခါ ရုပ်တို့၏ ဥပါဒ်သည် ဥပစယမည်၏။ တည်နေစဉ်အခါ ရုပ်တို့၏ ဥပါဒ်သည် သန္တတိ မည်၏။ ဤအခါသုံးပါ၏ အတွင်း၌ ရုပ်တို့၏ ခဏိကဇရတာ ခဏိက အနိစ္စတာတို့သည် ရှိကြကုန်သော်လည်း မထင်ရှားကြလေကုန်။ ထိုသစ်ပင်၏ ဆုတ်ယုတ်လျော့ပါးစဉ်အခါ ရုပ်တို့၏ ဌီခဏ၌ ရင့်ရော်မှုသည် ဇရကာမည်၏။ ဤဆုတ်ယုတ်လျော့ပါးစဉ်အခါတွင်လည်း ရုပ်တို့၏ ခဏိကဇာတိ၊ ခဏိကမရဏတို့သည် ရှိကြကုန်၏။

ထိုသစ်ပင် ဆုတ်ယုတ်လျော့ပါး၍ သွားလေရာ အဆုံး၌ သေလေ၏။ သေသည်မှစ၍ ထိုသစ်ပင်၏ အစအန အလုံးစုံ ကုန်ဆုံးကွယ်ပျောက်သည်တိုင်အောင် ထိုအခါတွင်း၌ ရုပ်တို့၏ ခဏိကမရဏသည် အနိစ္စတာ မည်၏။ အနိစ္စတာ၏ အခိုက်အခါအတွင်း၌လည်း ရုပ်တို့၏ ခဏိကဇာတိ၊ ခဏိကဇရတာတို့ ရှိကြသည်ကုန်၏။ သို့ရာတွင် ထင်ပေါ်ထင်ရှားရာကိုသာ ထုတ်ဖော်၍ အခိုက်အခါငါးပါး ခြားနားချက်ကို ပြသသည်။

ထိုသစ်ပင်နှင့်တူစွာ သစ်ကိုင်း၊ သစ်ခက်၊ သစ်ရွက်၊ သစ်ညွန့်၊ သစ်ပွင့် အသီးသီးတို့၌လည်း အသီးသီး အခိုက်အတန့် ငါ့းပါးစီရှိကြ၏။ သစ်သီးတစ်ခုမှာ ရှေးဦးစွာပေါ်မှု၊ နောက်၌ တိုးပွားမှု၊ နောက်၌ တည်နေမှု၊ နောက်၌ မှည့်ရွမ်းမှု၊ နောက်၌ အညှာပြတ်ကြွေသေမှု၊ နောက်၌ ပျက်ပြားကုန်ဆုံးကွယ်ပမှုတို့သည် ရှိကြကုန်၏။

သစ်ပင်တို့နှင့်တူစွာ သတ္တဝါတို့၌လည်းကောင်း၊ သတ္တဝါတို့၏ အင်္ဂါကြီးငယ်တို့၌ လည်းကောင်း အစမှစ၍ ပေါ်ပေါက်မှု စသည်တို့ကို ထိုက်သည်အားလျော်စွာ ရအပ်ကုန်၏။

သွားခြင်း၊ လာခြင်း၊ ရပ်ခြင်း၊ ထိုင်ခြင်း၊ ပြောဆိုခြင်း စသော ကိုယ်အမူအရာ၊ နှုတ်အမူအရာတို့၌လည်း အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး ရှိကြကုန်ရာ ထိုအမူအရာ ငါးချက်တို့ကိုလည်း ထိုက်သည်အားလျော်စွာ ရအပ်ကုန်၏။

အိမ်၊ တိုက်၊ ဗိမာန်၊ ဇရပ်၊ တန်ဆောင်း၊ ညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ်၊ အဝတ်ပုဆိုး၊ အိုး၊ အင်၊ ခွက်တို့အလျောက် စသည်တို့၌လည်း အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး ရှိကြကုန်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  လယ်တီဆရာတော် (ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၇)။ *လယ်တီဒီပနီပေါင်းချုပ် − ဝိပဿနာဒီပနီ*။ မိခင်ဧရာဝတီစာအုပ်တိုက်
location = ရန်ကုန်။ line feed character in `|publisher=` at position 23 (အကူအညီ); Missing pipe in: `|publisher=` (အကူအညီ)
အသုံးအဆောင်၊ အဝတ်အထည်တို့ကို ရွှေခြည်ငွေခြည်၊ ရွှေကြယ် ငွေကြယ်တို့ဖြင့် ပုံဖော်၍ထိုးသည့် လုပ်ငန်းကို ရွှေခြည်ထိုးလုပ်ငန်းဟု ခေါ်သည်။

  

ရွှေခြည်ထိုးပညာသည် အလောင်းဘုရားလက်ထက်ကစ၍ ထွန်းကားခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုခေတ်က ရွှေခြည်ထိုးထည်များသည် ယခုခေတ်အထည်များကဲ့သို့ လက်ရာနုသည် မဟုတ်ချေ။ ရွှေဒင်္ဂါးအပြားလိုက်ကို အထည်ကြမ်းကြမ်းပေါ်၌ ကပ်၍ထိုးခြင်း ဖြစ်သောကြောင့် လက်ရာကြမ်းသည်။ အလောင်းဘုရား သားတော် ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက်တွင် ယိုးဒယားကို နိုင်သောအခါ ယိုးဒယားအနုပညာသည်များကို ခေါ်ခဲ့ရာမှအစ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရွှေခြည်ထိုးပညာသည် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အခက်အလက်အရွက်နှင့် ပန်းနွယ်ပန်းခက်ပုံများ စတင် ထိုးတတ်လာကြသည်။ အရုပ်များ ဖော်လာတတ်ကြသည်။ မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ရောက်သောအခါ အနောက်နိုင်ငံမှ ရက်လုပ်သော ကတ္တီပါထည်နှင့် နန်းတွင်းရက်ပိတ်ချောထည်များ ထိုး၍ အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။ ယခုခေတ်၌မူ ပိုးထည်ပေါ်၌ အထိုးများသည်။

  

မြန်မာဘုရင်လက်ထက် ရွှေခြည်ထိုးပညာသည်များသည် ရှင်ဘုရင် မိဘုရားတို့ ဆင်မြန်းသော မင်းမြောက်တန်ဆာမှအစ အိမ်ရှေ့မင်း၊ ဝန်ကြီး၊ ဝန်ထောက်၊ မှူးမတ်၊ မတ်တော်၊ စစ်သူကြီးနှင့် ရာထူးရာခံ ရှိသူအားလုံးတို့၏ အဝတ်တန်ဆာမင်းခမ်းတော်များကို ရွှေတိုက်ဝန်၏ အမိန့်အတိုင်း ရွှေတိုက်စာတမ်းနှင့် ကိုက်ညီစွာ ရာထူးအလိုက် လုပ်ဆောင်ကြရသည်။ နောက်မှတစ်ဖန် ဘုရင်းမင်းမြတ်သည် သာသနာတော်သို့ ဝင်ရောက်မည့် ရှင်သာမဏေလောင်းတို့အား၎င်း၊ နားထွင်းမင်္ဂလာပြုမည့် 
သူတို့အား ၎င်းမင်းဝတ်တန်ဆာနှင့် ဆင်တူရိုးမှား ဝတ်ဆင်နိုင် ခွင့်ပြုသဖြင့် ဝတ်ဆင်ကြရသည်။

မန္တလေးမြို့ရှိ ရွှေခြည်ထိုးရပ်ကွက်သည် ရှေးမြန်မာဘုရင်များလက်ထက်အခါက ရွှေခြည်ထိုးပညာသည် အမှုထမ်းများ နေထိုင်ရာ အရပ်ဖြစ်သည်။ မြန်မာမင်းများလက်ထက်က ဘုရင့်ရွှေခြည်ထိုး ပညာသည်များသည် ရွှေတိုက်ဝန်၏ ဝန်စုအမှုထမ်းများ ဖြစ်ကြသည်။ မင်းတုန်းမင်းနှင့် သီပေါမင်းလက်ထက်တော်၌ ရွှေခြည်ထိုးအမှုထမ်း လူ ၂ဝ ခန့်ရှိ၍ တစ်ဦးလျှင် ရိက္ခာတော် စပါးတင်း ၃၃ဝ အသနားတော်မြတ်ခံရကြောင်းဖြင့် ဆိုကြသည်။ အခြားရာထူးခံ ပုဂ္ဂိုလ်များ၌လည်း ရွှေခြည်ထိုးပညာသည် သီးသန့်ထား၍ မိမိတို့၏ အဝတ်အထည်ကို ရွှေခြည်ဖြင့် ထိုးလုပ်စေသည်။

မြန်မာဘုရင်လက်ထက် ရွှေခြည်ထိုးပညာသည်များသည် ဘုရင့်မင်းမြောက်တန်ဆာ၊ မိဖုရားကြီး၏ မဟလ္လတာတန်ဆာ၊ အဆောင်ရ မိဖုရားများ၏ ဃနမဋ္ဌကနှင့် မလ္လိကာတန်ဆာ၊ ဝန်ကြီးမှူးကြီးများ၏ သိုရင်းဝတ်လုံနှင့် ဗောင်းခေါင်းဆောင်းများအပြင် ကန့်လန့်ကာ လိုက်ကာ စသော အသုံးအဆောင်များကိုပါ ပြုလုပ်ရသည်။ ရာထူးရာခံမရှိသူများအတွက်မူ ရွှေခြည်ငွေခြည်၊ ရွှေကြယ်ငွေကြယ်တို့အစား လချေးကြယ်စေ့များကို ရိုးရိုးခြည်ဖြင့် ထိုး၍ ပြုလုပ်ပေးရသည်။ ယခုခေတ်၌မူ ဇာတ်အငြိမ့်ပွဲများ၌ မင်းသား မင်းသမီးများ ပုဆိုး၊ ထဘီ၊ မကိုဋ်၊ ခြေနင်း စသည်တို့နှင့် ရှင်ပြုနားသပွဲများတွင် ရှင်လောင်းနှင့် နားထွင်းမည့် အမျိုးသမီးတို့ ဝတ်ဆင်ရန် ပုဆိုး၊ ထဘီ၊ ခေါင်းဆောင်းစည်းပုံ စသည်တို့လောက်ကိုသာ ရွှေခြည်ထိုး ချုပ်လုပ်ကိုင်ကြရသဖြင့် ယင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူ အလွန်နည်းပါးလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)