recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
စစ်တပ်မရှိ   ဥပဒေအရ စစ်မှုထမ်းစေခြင်း မရှိ   ဥပဒေအရ စစ်မှုထမ်းစေခြင်း ရှိနေသော်လည်း စစ်မှုထမ်းအရွယ်ရောက်ပြီးသူများ၏ ၂၀% အောက်သာ စစ်မှုထမ်းရသည်။  ဥပဒေအရ စစ်မှုထမ်းစေခြင်းရှိသည်   အချက်အလက်မရှိ
**ဥပဒေအရ စစ်မှုထမ်းခြင်း**(အင်္ဂလိပ်: Conscription) ဆိုသည်မှာ အဓိကအားဖြင့် စစ်မှုထမ်းခြင်းတွင် ပြည်သူများကို နိုင်ငံတော်မှ နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းအဖြစ် စာရင်းသွင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ စစ်မှုထမ်းခြင်းမှာ ရှေးယခင်ကတည်းကဖြစ်ပြီး အချို့သောနိုင်ငံများတွင် ယနေ့ခေတ်အထိ အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် ဆက်လက်တည်ရှိနေပါသည်။ လူငယ်များအတွက် နိုင်ငံတော်စစ်မှုထမ်းခြင်း ခေတ်သစ်စနစ်သည် ၁၇၉၀ ခုနှစ်များအတွင်း ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးတွင် စတင်ခဲ့ပြီး အလွန် အင်အားကြီးမားသောစစ်တပ်၏ အခြေခံဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဥရောပနိုင်ငံအများစုသည် ငြိမ်းချမ်းရေးကာလတွင် ဤစနစ်အား ကူးယူခဲ့ကြပြီး အချို့သောအသက်အရွယ်တွင် အမျိုးသားများသည် တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုတွင် ၁ နှစ်မှ ၈ နှစ်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် အရန်တပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ကြရသည်။

စစ်မှုထမ်းခြင်းသည် ဘာသာရေး သို့မဟုတ် အတွေးအခေါ်ဆိုင်ရာ အကြောင်းပြချက်များဖြင့် စစ်မှုထမ်းခြင်းအား အသိစိတ်ဖြင့် ကန့်ကွက်ခြင်း အပါအဝင် အကြောင်းပြချက်များစွာအတွက် အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်နေသည်။ နိုင်ငံရေးကန့်ကွက်မှု၊ ဥပမာ- မနှစ်သက်သောအစိုးရတစ်ရပ်အတွက် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် သို့မဟုတ် လူကြိုက်များသောစစ်ပွဲ၊ လိင်မှုဝါဒအရ၊ သမိုင်းကြောင်းအရ အမျိုးသားများသည် ကိစ္စအများစုတွင် တပ်သားစုဆောင်းခြင်းကို လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ တစ်ဦးချင်းအခွင့်အရေးများကို ချိုးဖောက်သည်ဟု ယူဆသော အတွေးအခေါ်ဆိုင်ရာ ကန့်ကွက်မှုများ၊ စစ်မှုထမ်းသူများသည် တစ်ခါတစ်ရံ နိုင်ငံတွင်းမှ ထွက်ခွာပြီး အခြားနိုင်ငံ၌ ခိုလှုံခွင့်တောင်းခြင်းဖြင့် စစ်မှုထမ်းခြင်းမှ တိမ်းရှောင်နိုင်သည်။ နိုင်ငံအများအပြားသည် အမျိုးသားစစ်သားများကို လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များအတွက်သာမက ပြည်သူ့စစ်၊ နယ်ခြားစောင့်တပ် သို့မဟုတ် အရပ်ဘက်ကာကွယ်ရေးကဲ့သို့ တိုက်ခိုက်ရေးမဟုတ်သော ကယ်ဆယ်ရေးတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်စေခြင်းများရှိသည်။

၂၀၂၃ ခုနှစ်အထိ၊ နိုင်ငံအများအပြားသည် ၎င်းတို့၏နိုင်ငံသားများကို ဥပဒေအရ စစ်မှုမထမ်းစေတော့ဘဲ မိမိသဘောအလျောက်ဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုသော စစ်ဘက်များကိုသာ မှီခိုအားထားနေသည်။ ဥပဒေအရ စစ်မှုထမ်းခြင်းအား ဖျက်သိမ်းလိုက်သော နိုင်ငံအများအပြားသည် စစ်အတွင်း သို့မဟုတ် အကျပ်အတည်းကာလတွင် စစ်မှုထမ်းခြင်းကို ပြန်လည်စတင်ရန် အာဏာကို သိမ်းဆည်းထားသည်။ စစ်ပွဲများ သို့မဟုတ် နိုင်ငံတွင်း ပြိုင်ဆိုင်မှုများတွင် ပါဝင်သည့်နိုင်ငံများသည် ဥပဒေအရ စစ်မှုထမ်းခြင်းကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် အလားအလာ အများဆုံးဖြစ်ပြီး ဒီမိုကရေစီများသည် စစ်မှုထမ်းရန် အော်တိုကရေစီများထက် နည်းပါးသည်။ စင်ကာပူနှင့် အီဂျစ်တို့ကဲ့သို့ ခြွင်းချက်အနည်းငယ်ဖြင့် ဗြိတိသျှကိုလိုနီဟောင်းများသည် အင်္ဂလိပ်ပြည်တွင်းစစ်ကို ပြန်လည်ခြေရာခံနိုင်သည့် ဗြိတိသျှ စစ်မှုထမ်းဆန့်ကျင်ရေး စံနှုန်းများဖြင့် လွှမ်းမိုးထားသောကြောင့် စစ်မှုထမ်းရန် အလားအလာနည်းပါးသည်။ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းသည် ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် ဥပဒေအရ စစ်မှုထမ်းခြင်းကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  "Conscription"။ *Merriam-Webster Online*။ 13 September 2023။
2. ↑  "Seeking Sanctuary: Draft Dodgers"။
3. ↑  "World War II"။ *The Canadian Encyclopedia*။ Toronto: Historica Canada။ 15 July 2015။
4. 1 2   "I Want You! The Determinants of Military Conscription" (in en)  (2017-08-01). *Journal of Conflict Resolution* **61** (7): 1456–1481. doi:10.1177/0022002715606217. ISSN 0022-0027.
**ငါးပေါင်းထုပ်** သည် ငါးကို ရဲယိုရွက်ဖြင့် ထုပ်ကာ ပေါင်းထားသည့် မွန်ရိုးရာ ဟင်းလျာတမျိုး ဖြစ်သည်။

ပါဝင်ပစ္စည်းနှင့် လုပ်နည်း
--------------------------

ငါးပေါင်းထုပ် လုပ်ရန် ငါးခူ၊ ငါးရံ့၊ ကကတစ်တို့ကို အသုံးများသည်။  မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းတွင် အသားများသော ငါးကြင်းကို သုံးလေ့ရှိသည်။ ထုပ်ရန်အတွက် ရဲယိုရွက်ကို သုံးသည်။ မရနိုင်က ငှက်ပျောရွက်နုကို သုံးသည်လည်း ရှိ၏။ 

အခြားပါဝင်ပစ္စည်းများမှာ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ကြက်သွန်နီ၊ ချင်း၊ ဆား၊ သကြား၊ ငရုပ်သီးအစိမ်းမှုန့် (သို့) စဉ်းထားသော ငရုပ်သီးစိမ်း၊ ဆန်လှော်မှုန့်၊ နနွင်းမှုန့်၊ ဆီ၊ စပါးလင်တို့ ဖြစ်သည်။ 

အစာတိုးစေရန် မျှစ်ကို၎င်း၊ ငှက်ပျောဖူးကို၎င်း ထည့်တတ်သေးသည်။

မူကွဲများ
---------

ထိုင်းနိုင်ငံတွင် စားသည့် ငါးပေါင်းထုပ်မှာ နွားနို့၊ နံနံပင်၊ သံပရာရည်တို့ သုံးကာ ချဉ်ချိုချိုအရသာ ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  "သထုံငါးပေါင်းထုပ်နှင့်ထမင်းဝါ". Myanmar Digital News. 2020-07-19.
2. ↑  "ငါးပေါင်းထုပ်လုပ်နည်း". Food Industry Directory. 2018-09-17.
3. ↑  "တောင်စွန်းငါးပေါင်းထုပ် Archived 2 September 2021 at the Wayback Machine.". မြန်မာတိုင်းမ်. 2020-11-19.
4. ↑  Sofia. "ယိုးဒယားငါးပေါင်းထုပ် (Steamed Fish in Banana Leave) Archived 2 September 2021 at the Wayback Machine.". Taste Window Magazine. 2018-08-01.
ရိုးရိုးဖားပြုတ် (*Rana temporaria*) ဖားတစ်ပိုင်းငါးတပိုင်း တစ်ကောင်ပုံ
**ဖားလောင်း**သည် ကုန်းနေရေနေ သတ္တဝါ၏ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်မှ သားလောင်းအဆင့်ဖြစ်သည်။ ဖားလောင်းအများစုသည် ရေနေသတ္တဝါများဖြစ်သော်လည်း အချို့သော ကုန်းနေရေနေ သတ္တဝါများ၏ သားလောင်းဘဝသည် ကုန်းပေါ်တွင်သာ နေထိုင်ရှင်သန်သော မျိုးစိတ်များလည်ရှိသည်။ ဖားလောင်းများတွင် ငါးများကဲ့သို့ပင် ဘေးတိုက် အတန်း၊ ပါးဟက်နှင့် ရေကူးနိုင်သော အမြီးပြားများ စသော အရွယ်ရောက်ပြီး ကုန်းနေရေနေသတ္တဝါများတွင် မတွေ့ရနိုင်သော အင်္ဂါရပ်များရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် အသွင်ပြောင်းသောအခါ လေကို ရှူရန်အတွက် အဆုတ်များ စတင်ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး ဖားလောင်း၏ အစာသည်လည်း သိသိသာသာ ပြောင်းလဲလာသည်။

 ဆယ်ရက်သား ဖားလောင်လေးများ။ ပြင်ပ ပါးဟပ်များကို အရေပြားအလွှာတစ်ခုဖြင့် ဖုံးကွယ်သွားမည်ဖြစ်သည်။
 *Bufo bufo* မျိုးစိတ်၏ အသွင်ကူးပြောင်းမှု
Anatomy of a Wood frog tadpole သစ်ဖား ဖားလောင်း၏ ခန္ဓာဗေဒ (Lithobates sylvaticus )

ကိုးကား
-------

1. ↑  The Grammarphobia Blog: On tadpoles and pollywogs (2012-05-01)။ 2016-08-22 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  2016-08-08 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ "The word is a compound of the Middle English tade or tadde (toad) and, apparently, the noun "poll" (head or roundhead), Oxford says. [...] Its earliest appearance in writing—spelled "polwygle"—is from 1440, the OED says. That very odd-looking word was originally derived, Oxford says, from "poll" plus "wiggle"."
2. ↑  Crump, Martha L. (2009). "Amphibian diversity and life history". *Amphibian Ecology and Conservation. A Handbook of Techniques*: 3–19.  Archived 15 July 2011 at the Wayback Machine. မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ။ 15 July 2011 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  4 January 2023 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။

|  |  |
| --- | --- |
| Authority control | 
* LCCN: sh85131880
* BNF: cb137435074 (data)
* NDL: 01190473

 |
**မီးဝတိုက်ပွဲ**သည် ရက္ခိုင့်တပ်တော်နှင့် မြန်မာ့တပ်မတော်ကြား ၂၀၂၀ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့၊ နံနက် ၁၁ နာရီခန့်မှ စတင်၍ ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲဖြစ်သည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်တော်မြို့နယ် မြောက်ဖက်၊ ကုလားတန်မြစ်၏ အရှေ့ဖက်၊ မီးချောင်းနှင့် ကုလားတန်မြစ်တို့ဆုံရာ မီးချောင်းဝတောင်ဖက်ကမ်းခြေရှိ မြန်မာ့တပ်မတော် အခြေပြုဗျူဟာကုန်းသို့ ရက္ခိုင့်တပ်တော် စစ်သည်တော်များ ထိုးစစ်ဆင်လာသောကြောင့် ဖြစ်ပွားရသော တိုက်ပွဲဖြစ်သည်။ မြန်မာ့တပ်မတော် ဗျူဟာထိုင်ရာ တောင်ကုန်းအနောက်ဖက် ကုလားတန်မြစ် အနောက်ဖက်ခြမ်းတွင် မီးဝ‌ကျေးရွာတည်ရှိသည်။ မီးချောင်းသည် ရခိုင်ပြည်နယ် ကျောက်တော်မြို့နယ်နှင့် ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်တို့ကို ခွဲခြားထားသော ပြည်နယ်ခြားမျဉ်းလည်း ဖြစ်သည်။ 

  

မီးဝတိုက်ပွဲသည် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (ဗကပ) နှင့် မြန်မာ့တပ်မတော်တို့ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ကွမ်းလုံတိုက်ပွဲအပြီး နှစ် (၅၀) အကြာ၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ထပ်မံဖြစ်ပွားသော ရက်အကြာဆုံး တိုက်ပွဲကြီးတစ်ပွဲဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၂၀ ထိ မီးဝတိုက်ပွဲမှာ နှစ်ဖက်လုံးမှ အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ပြင်းပြင်းထန်ထန် တိုက်ခိုက်နေရဆဲဖြစ်သော တိုက်ပွဲတစ်ပွဲဖြစ်သည်။

2023 ခုနှစ် နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် တစ်ကျော့ပြန် ဖြစ်ပွါးသောအာဏာသိမ်း စစ်ကောင်စီ(မြန်မာ့တပ်မတော်)နှင့် ရက္ခိုင့်တပ်တော်တိုက်ပွဲ များအတွင်း 2024 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (13)ရက်နေ့ ညနေ ၆နာရီ အချိန်တွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်မှ မီးဝဗျူဟာကုန်းနှင့် အခြားသော ဗျူဟာ ကုန်းကြီး များကို အပြင်းထန် ချေမှုန်းတိုက်ခိုက် ပြီး ပလက်ဝ ဒေသ တစ်ခု လုံးအား သိမ်းပိုက်သည်။

ကိုးကား
-------
နယူးဂျာစီတွင် တွေ့ရသည် ယူအဖ်အို(UFO) တစ်စင်း
အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် ကောင်းကင်တွင် ပျံသန်းနေပြီး ၎င်းအရာအား မြင်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်က မည်သည့်အရာဖြစ်သည်ဟု အတိအကျခွဲခြားမရနိုင်ခြင်း ဖြစ်ရသည့် အရာဝတ္ထုမျိုးကို အမျိုးအမည်မသိ ယာဉ်ပျံ (အင်္ဂလိပ်:Unidentified Flying Object) ဟုခေါ်ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ယင်းစာလုံးအားအတိုကောက်အနေဖြင့် UFO ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

အမျိုးအမည်မသိ ယာဉ်ပျံများ( Unidentified flying object (UFO)
-----------------------------------------------------------

လေ့လာသူများက မှတ်ချက်ပေးသည်မှာ UFO(Unidentified flying object)အမြင်များကို နောက်ပိုင်းတွင် ခွဲ့ခြားနိုင်သည်ဖြစ်ပြီး မှတ်တမ်းအားလုံး၏ ၅၀-၉၀ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ မှတ်တမ်း၏ ၁၀-၂၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ခွဲခြားမရနိုင်ပါဟု ဆိုကြလေခြင်း ဖြစ်သည်။ လေ့လာသူအများစုက အလွန်နည်းသော ယူအဖ်အို အမြင်များမှာ လူတို့၏လှည့်ကွက်တစ်ခုဖြစ်သည်ဟုလည်း ပြသခဲ့ကြသည်။ 
အမှန်တကယ်အားဖြင့် ယူအဖ်အိုအများစုမှာ လူလုပ်အရာ သို့မဟုတ် သဘာဝအတိုင်းဖြစ်ပြီး အမြင်မှာ အံ့ဩစရာကောင်းသည်။

အမျိုးအမည်သိ ယာဉ်ပျံများ ( Identified flying objects (IFOs)
-----------------------------------------------------------

IFOsများ၏ ၈၀-၉၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အောက်ဖော်ပြပါ မတူညီသည့် အရာမသုံးခုမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ခွဲခြားနိုင်သည်။

1. အာကာသအတွင်းရှိဖြစ်စဉ်များ (ဥပမာ-ဂြိုဟ်များ၊ ကြယ်များ၊ ဥက္ကာပျံများ)
2. လေယာဉ်ပျံများ
3. ဖူဖောင်းများ(မိုးလေဝသဖူဖောင်းအပါအဝင်) တို့ဖြစ်သည်။

IFOsများ၏ ၁၀-၂၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် အခြားအကြောင်းကြောင့်ဖြစ်နိုင်သည်။ (ဥပမာ-ငှက်၊ တိမ်များ၊ ဆလိုက်မီးများ၊ သဘာဝအတိုင်းဖြစ်သည် မြင်ကွင်းများ၊ အစရှိသဖြင့်)

ကိုးကား
-------

Allan Hendry, The UFO Handbook: A Guide to Investigating, Evaluating, and Reporting UFO Sightings, 1979, Doubleday & Co. ISBN 0-385-14348-6

အခြားအကြောင်းအရာများ
--------------------

* Wikinews - UFO Archive
* CIA educational summary on UFO Archived 9 May 2007 at the Wayback Machine. (working link or what? Maybe it should be used this link Archived 1 October 2019 at the Wayback Machine. instead?)
* NASA Institute for Advanced Concepts
* BBC article on Mexican Air-force videotape
* NASA UFO Hacker Video Interview Archived 13 November 2007 at the Wayback Machine.
* Popularmechanics Article - When UFOs Arrive: February 2004 Cover Story Archived 27 September 2007 at the Wayback Machine.
ရက္ခိုင့်တပ်တော် နှင့် မရောထွေးပါနှင့်။

**ရခိုင်ပြည်တပ်မတော်** (အင်္ဂလိပ်: Arakan Army (AA)) သည် မြန်မာနိုင်ငံ ကရင်ပြည်နယ်တွင် အခြေစိုက်သည့် ရခိုင်လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်၌ ရခိုင်ပြည်လုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားနှင့်လူငယ်များအစည်းအရုံး (All Arakan Students' and Youths' Congress - AASYC) က ရခိုင်မျိုးဆက်သစ်တပ်မတော် (Arakan New Generation Army - ANGA) ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ 

၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်တော်လှန်ရေးပါတီများကို စုစည်းထားသည့် ရခိုင်အမျိုးသားညီညွတ်ရေးတပ်ပေါင်းစု (National United Front of Arakan - NUFA)က ၎င်းတို့လက်အောက်ခံ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကို စုစည်းပြီး ရခိုင်ပြည်သစ်တည်ဆောက်ရေးတပ်မတော် (New Arakan Construction Army - NACA)ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ 

၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (Arakan Liberation Army - ALA) မှ တော်လှန်ရေးလမ်းကြောင်းသစ် ဖောက်လိုသည့် ဗိုလ်ရာဇာဦးဆောင်သေ ာတပ်ဗိုလ်တပ်မှူးများက ရခိုင်တပ်မတော် (Arakan Army - AA)ကိုထူထောင်ခဲ့သည်။

၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်အမျိုးသားညီညွတ်ရေးတပ်ဦးအား ရခိုင်ပြည်အမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ (National United Party of Arakan - NUPA) အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ရခိုင်ပြည်သစ်တည်ဆောက်ရေးတပ်မတော် (NACA) နှင့် ရခိုင်တပ်မတော်တို့ကိုပေါင်းစည်းကာ ရခိုင်ပြည်တပ်မတော် (Arakan Army - AA) ဆိုသည့် အမည်ကို သုံးစွဲခဲ့သည်။ 

၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယရှိ AASYC အဖွဲ့ဝင်များမှလွဲ၍ တခြား AASYC အဖွဲ့ဝင်များသည် NUPA နှင့်လည်းကောင်း၊ ANGA သည် AA နှင့်လည်းကောင်း ပူးပေါင်းပြီး အိန္ဒိယသို့ အခြေစိုက်ရန် ပင်လယ်ကြောင်းမှထွက်ခွါခဲ့ရာ ဗမာစစ်အစိုးရနှင့် အိန္ဒိယထောက်လှမ်းရေးတို့၏ ပူးပေါင်းလုပ်ကြံမှုကြောင့် ရခိုင်ပြည်တပ်မတော်၏ စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ခိုင်ရာဇာကျဆုံးခဲ့ရပြီး AASYC/ANGA ရဲဘော်ဟောင်းများ အများအပြားလည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ အကျဉ်းထောင်များတွင် နှစ်ပေါင်း(၁၀)ကျော် အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။ 

ထိုအချိန်မှစ၍ ရခိုင်ပြည်လုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားနှင့်လူငယ်များအစည်းအရုံးသည် တိမ်မြုပ်ပျောက်ကွယ်နေခဲ့ရာမှ (၂၀၀၀) ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ပေါက်ဖွားလာခဲ့ပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ကျောင်းသားနှင့်လူငယ်တပ်မတော် (Arakan Students' and Youths' Army - ASYA)ကို အသစ်တဖန် ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ 

သို့ရာတွင် ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ASYA အခြေစိုက်ထားသည့် မဟာမိတ်နယ်မြေများ လက်လွတ်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသဖြင့် မဟာမိတ်တချို့နှင့်လက်တွဲ၍ ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေးကိစ္စများကို ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပ၌ လျှို့ဝှက်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။

လက်ရှိအချိန်တွင် ရခိုင်ပြည်အမျိုးသားကောင်စီ (Arakan National Council - ANC) ၏ နိုင်ငံရေးဦးဆောင်မှုကိုခံယူပြီး ANC မှတဆင့် ညီညွတ်သောတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖက်ဒရယ်ကောင်စီ (United Nationalities Federal Council - UNFC) ၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ပေါင်းစုဖြစ်သော ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုတပ်မတော် (Federal Union Army – FUA) တွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  Myanmar Peace Monitor - Arakan Army (Karen Region)။ 29 April 2017 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  10 June 2016 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
ကိုဩဒိနိတ်: 8°20′42″N 80°23′20″E﻿ / ﻿8.34500°N 80.38889°E﻿ / 8.34500; 80.38889

Mirisawetiya Stupa
Mirisawetiya Stupa at night
**မိရိဆဝေတိယစေတီတော်** (**မိရိသဝေဋိယဝိဟာရ**) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနုရာဓပူရမြို့တွင် တည်ရှိသည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အမှတ်တရအဆောက်အဦတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ဒုဋ္ဌဂါမဏိမင်းသည် ကေဠာရမင်းကို တိုက်ခိုက်အောင်မြင်ပြီနောက်တွင် ဤစေတီတော်ကို တည်ခဲ့သည်။ မင်းကြီးသည် မြတ်စွာဘုရား၏ ဓာတ်တော်ကို လှံတံတွင် မြှုပ်နှံထားရှိသည်။ တစ်ခုသောအချိန်တွင် မင်းကြီးသည် တိဿဝီဝကန်သို့ ရေသွားချိုးရာတွင် လှံတံကို စိုက်ကာ ထားခဲ့ပြီး ရေချိုးဆင်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် လှံတံကို နှုတ်မရဘဲ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုလှံတံ နှုတ်မရဘဲ ရှိခဲ့သည့်နေရာတွင် ဤစေတီတော်ကို တည်ခဲ့သည်။ မင်းကြီးသည် အေးစက်သည့်ဟင်းတစ်ခွက်ကို သံဃာအား မလှူဒါန်းပဲ စားမိသည်ကို အမှတ်ရမိခဲ့သည်။ ထို့အတွက် သူသည် မိမိကိုယ်ကို အပြစ်ပေးသည့်အနေဖြင့် မိရိဆဝေတိယစေတီကို တည်ခဲ့သည်။ မြေနေရာအကျယ် ဧက ၅၀ (၂၀ ဟက်တာ) တွင် တည်ခဲ့သည်။ Kasyapa I နှင့် Kasyapa V မင်းတို့သည် စေတီတော်သည် ပြိုလဲပျက်စီးနေသည့်အတွက် ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

ပြင်ပလင့်များ
-------------

* Discover Sri Lanka - More information & images about Mirisaveti Stupa
* photos of Mirisawetiya Stupa Archived 17 January 2021 at the Wayback Machine.
* Details about The Mirisavati Dagaba and other sites in Anuradhapura
* *This page incorporates content from Dr. Rohan Hettiarachchi's  Archived 8 April 2011 at the Wayback Machine. used with permission of website owner.*

ကိုးကား
-------

1. ↑  The Official Website of Mirisawetiya Maha Dagaba - Sri Lanka။ 2010-08-19 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  2010-11-05 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
လူမျိုးတစ်မျိုး၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုသည်မှာ ထိုလူမျိုးတို့ မွေးဖွားချိန်မှ သေဆုံးချိန်ထိ ပြုလုပ် သုံးစွဲခဲ့သော ပစ္စည်းမှန်သမျှ၊ ထိုသူတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှု၊ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု၊ ပြောဆို သော ဘာသာစကား၊ ရိုးရာဓေလ့ထုံးစံမ်ား၊ အတွေးအခေါ်၊ ဓလေ့စရိုက်၊ လက်မှုအနုပညာနှင့် အနုသုခုမပညာတို့ ပေါင်းခြုံထားခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
 အမျိုးအစားအားဖြင့် ဒြပ်ရှိယဉ်ကျေးမှု (Material Culture (or) Tangible Culture) နှင့် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု (Non-material Culture (or) Intangible Culture) ဟူ၍ (၂) မျိုး ခွဲခြားထား ပါသည်။
 ဒြပ်ရှိယဉ်ကျေးမှုတွင် လူသားတို့ပြုလုပ်သုံးစွဲခဲ့သော ကိုင်တွယ်ထိတွေ့၍ရသော ပစ္စည်းများ အားလုံး ပါဝင်ပါသည်။ (ဥပမာ၊ ရှေးဟောင်းကျောက်လက်နက်ကိရိယာများ၊ နေအိမ်၊ အဆောက် အအုံ၊ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ၊ တူရိယာပစ္စည်းများ၊ ခရီးသွားယာဉ်များ စသည်များ 
 ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် နာမ်သဘောသဘာဝဝင်များဖြစ်သော လူသားတို့ ပြောဆိုသည့် ဘာသာ စကား၊ အတွေးအခေါ်၊ ဓလေ့စရိုက်၊ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဓေလ့ထုံးစံ စသည်တို့ ပါဝင်သည်။
 UNESCO က ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ဟူသည်မှာ အဆောက်အအုံများ၊ ပြတိုက်များတွင် စုဆောင်းထားရှိသော ရုပ်ဝတၳုပစ္စည်းများ စသည်တို့သာမကဘဲ လူသားတို့၏ ဘိုးဘေးဘီဘင် အစဉ် အဆက်မှ လက်ဆင့်ကမ်းလာခဲ့ကြသည့် ပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့်ဖော်ပြချက်များ၊ ဘာသာစကားမ်ား၊ ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုအနုပညာများ၊ လူမှုရေးအစဉ်အလာ အေလ့အထမ်ား၊ ရိုးရာဓလေ့များနှင့် ပွဲတော်များ၊ သဘာဝနှင့် စကြဝဠာဆိုင်ရာ ဗဟုသုတနှင့် ရိုးရာအစဉ်အလာအလေ့အထများ၊ ရိုးရာ လက်မှုပညာရပ်များတို့ ပါဝင်ကြောင်း သတ်မှတ်ထားပါသည်။
 ယနေ့ခေတ်တွင် ကမ်ဘာလုံးဆိုင်ရာပတ်သက်ဆက်နွယ်မှု (Globalization) မ်ား ကြီးထွားလာပြီး ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာတိုးတက်ပြောင်းလဲမှုများ စဉ်ဆက်မပြတ်ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိရာ ကမ်ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးက မိမိတို့၏ယဉ်ကျေးမှုများအား ထိန်းသိမ်းရာတွင် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု မ်ားကို အရေးကြီးသောအခန်းကဏ္႑တစ်ခုအဖြစ် ထိန်းသိမ်းလျက်ရှိပါသည်။
 UNESCO ကဦးဆောင်၍ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များအားကာကွယ်စောင့် ရှောက်ရန်၊တစ်ဦးချင်း၊အုပ်စုနှင့်အဖွဲ့အစည်းအလိုက်ဆိုင်ရာဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကိုတန်ဖိုးထားအလေးထားရန်၊ဒေသအလိုက်၊နိုင်ငံအလိုက်နှင့်နိုင်ငံတကာဆိုင်ရာအဆင့်များ 
တွင်ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များအား သိမြင်အလေးထားမှုမြှင့်တင်ရန်နှင့် အပြန်အလှန် အလေးထားရေးနှင့်၎င်းတို့အတွက် နိုင်ငံတကာပူးပေါင်းဆောင်ရက်ရေးနှင့် အကူအညီ အထောက်အပံ့ပေးရေးတို့ကိုဆောင်ရွက်ရန်အတွက်၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ကမ်ဘာတစ်ဝန်းလုံးရှိ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များအား ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးကွန်ဗင်းရှင်းကိုထုတ်ပြန် အတည်ပြုခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါကွန်ဗင်းရှင်းပါသတ်မှတ်ချက်များအရကမ်ဘာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များအားUNESCO ကအသိအမှတ်ပြုရာတွင် လူသားမျိုးနွယ်ကိုကိုယ်စားပြု သောဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်း (Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity) နှင့်အရေးပေါ်ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန်လိုအပ်သော ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များစာရင်း(List of Intangible Cultural Heritage List in need of Urgent Safeguarding) ဟူ၍၂မျိုးခွဲခြားပြီးအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏တင်ပြချက်အပေါ် တွင်စိစစ်လက်ခံသတ်မှတ်ပေးလျက်ရှိပါသည်။

@y p
ကရဝိတ်ဖောင်အား ညအခါ ရှုမြင်ရပုံ
**ကရဝိက်** (သို့) **ကရဝိက် ဖောင်**သည် ကန်တော်ကြီး၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းနားတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းဖောင်အား ဗိသုကာပညာရှင်  ဦးငွေလှိုင် သည် တော်ဝင်ပြည်ကြီးမွန် ဖောင်အားအခြေခံ၍ ဆောက်လုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် စတင် ဆောက်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ဤဖောင်သည် ကွန်ကရစ် နှစ်ထပ်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး သံချောင်းများဖြင့် ပိုမိုခိုင်ခံ့အောင် ပြုလုပ်ပြီး အမိုးကိုပြာသာဒ် အမိုးဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။

ကန်တော်ကြီး အရှေ့ဘက်ကမ်း၌ တည်ရှိသော ကရဝိတ်ဖောင်

ဝေါဟာရဗေဒ
---------

မြန်မာစာလုံးပေါင်း သတ်ပုံကျမ်းတွင် **ကရဝိက်**ဟု ရေးသည်။ ကရဝိတ်ဟုသော စကားလုံးသည် ပါဠိဘာသာ "ကရဝိက"မှ ဆင်းသက်လာပြီး သာယာသော အသံရှိသော ဒဏ္ဍာရီလာ ဆန်းကြယ်သော ငှက်ဖြစ်သည်။

### ကရဝိတ်အယူအဆ

ကရဝိက် ဆိုတာ ဆက်ရက်ငှက်ပါကွာလို့ ပြောသည့် လူများရှိကြရာ ထိုကဲ့သို့ပြောသူများကို မှားတယ်ဟု ငြင်းရန်ခက်ပေသည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ကရဝိက် အစပြုသော ကိန္နရာ၊ ကိန္နရီ၊ ဂဠုန်၊ ဟင်္သာ၊ ခြင်္သေ့၊ စာမရီ၊ နဂါး၊ နရား တို့မှာ ဆန်းကြယ်သော သတ္တဝါများအဖြစ် ပန်းချီဆရာ လက်စွမ်းရှိသလောက် ခြယ်လှယ်ထားသော အရာများ ဖြစ်သည်။ ကိန္နရာရုပ်ရေးသည့်အခါတွင် ငှက်၏ကိုယ်လုံးပေါ်၌ လူခန္ဓာကိုယ်တစ်ခု ထပ်ဆင့်တင်ပေးထားသော်လည်း ဆန်းကြယ်လှပသော သတ္တဝါတစ်ခုအဖြစ် လူအများ၏အမြင်တွင် မေးခွန်းမရှိပဲ လက်ခံလိုက်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ပန်းချီဆရာက ဉာဏ်ရှိသလို ခြယ်လှယ်သည် ဆိုရာတွင် ပဒေသရာဇ်ခေတ်တွင်မှ စတင်သည်ဟု ဆိုသင့်သည်။ 

ကရဝိက်ငှက်သည် ဟိမဝန္တာ ဥဩ တစ်မျိုး ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ အလွန်သာယာသော အသံများကို ကရဝိက်သံ၊ ကြိုးကြာသံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လေ့ရှိခြင်းကို ထောက်သော် ကရဝိက်ငှက်သည် အလွန်အသံသာယာသော ငှက်မျိုးဖြစ်ဟန်တူပေသည်။

ကရဝိက်ဖေါင်ဟုခေါ်သော ရေယာဉ်တွင် ကရဝိက်ငှက်၏ သဏ္ဌာန် တည်ဆောက်လေ့ ရှိကြသော်လည်း၊ နှုတ်သီးရင်အုပ် အတောင်နှစ်ဖက်နှင့် ငှက်တစ်ကောင်အဖြစ်ကိုသာ သာမန် အားဖြင့် သိကြရ၍ အမှတ်အသား အတိအကျ မရှိချေ။ ဤ ငှက်၏ဥ၊ အသိုက်နှင့် အလေ့အထများကိုလည်း တိကျစွာ ဖော်ပြထားခြင်း မရှိပေ။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Tin Mg Oo (2003)။ *Aspects of Myanmar Culture* (PDF)။ Yangon: Zun Pwint Publishing House။ pp. 78–79။ 14 July 2011 တွင် မူရင်း (PDF) အား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 2010-09-19 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Kandawgyi Nature Park။ January 5, 2010 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  2010-08-24 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)
4. ↑  သန်းထွန်း - သမိုင်းထဲက ဒီဇိုင်း

ကိုဩဒိနိတ်: 16°47′42.77″N 96°10′5.00″E﻿ / ﻿16.7952139°N 96.1680556°E﻿ / 16.7952139; 96.1680556
**ဦးသုခ**သည် ါဏ္ဌ

ရှိတစ်မျက်နှာုဘ လြးု0့ြြြြြ ။ပန်းချီဆရာကြီး တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဦးသုခကို ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ အဖ ဦးပု၊ အမိ ဒေါ်နှစ်တို့က မွေးဖွားသည်။ ဦးဘဉာဏ်၊ ဦးဘဇော်၊ ဦးသက်ဝင်း၊ ဦးမောင်မောင်မြ၊ ဦးငွေကိုင်၊ ဦးဘဂျမ်း၊ ဦးစံဝင်းတို့ထံမှ ပန်းချီပညာကို ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉၄ဝ ခုနှစ်တွင် အစိုးရ ဟိုက်စကူး ၁ဝ တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာ ပညာရေးနှင့် ပြန်ကြားရေးမှ ဦးစီး ကျင်းပသော ပန်းချီဆရာဖြစ် စာမေးပွဲကို ပထမအဆင့်ဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။

၁၉၃ဝ မှ ၁၉၄၁ ထိ ဘားမားအတ်ကလပ် အသင်းဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်မှ စတင်၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေသော သတင်းစာများတွင် ပုံနှိပ် ပန်းချီဆရာ အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ပြီး ရုပ်ပြ ဇာတ်လမ်းတိုများလည်း ရေးဆွဲခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ မှ ၁၉၈၁ ထိ ရန်ကုန် ပန်းချီ ပန်းပုကျောင်း နည်းပြဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ ဂျာမနီနိုင်ငံနှင့် အီဂျစ်နိုင်ငံများသို့ ပန်းချီပညာ လေ့လာရေး သွားရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၁ မှ ၁၉၈၃ ထိ ရန်ကုန် ပန်းချီ ပန်းပုကျောင်း၊ ကျောင်းအုပ်ကြီး တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် တာဝန်များမှ အငြိမ်းစားယူခဲ့ပြီး၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသို့ အာဆီယံ ပန်းချီပြပွဲ၏ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ကွပ်ကဲစီမံသူ (Country Organizer) အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် မလေးရှားနိုင်ငံ၊ ကွာလာလမ်ပူသို့ အာဆီယံ ပန်းချီပြပွဲ၏ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ကွပ်ကဲစီမံသူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် တကိုယ်တော် ပန်းချီပြပွဲကို ကျင်းပခဲ့သည်။

ဦးသုခသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်၊ ညနေ ၅ နာရီခန့်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Perfect မဂ္ဂဇင်းမှာ 'သားတပည့် မောင်ခင်လှ (ခ) ဝသုန်' ရေးသားတဲ့ 'သားများဖ' ရုပ်ပုံလွှာ ဆောင်းပါးနဲ့ ဂျာနယ်တစောင်မှာ ဖော်ပြပါရှိခဲ့တဲ့ 'မြန်မာ့ ပန်းချီလောကမှ ထင်ရှားသော ပန်းချီဆရာကြီး ဦးသုခ ကွယ်လွန်' တဲ့ သတင်းတို့မှနေ မြန်မာ့ ပန်းချီလောကနှင့် ပန်းချီဆရာများ အကြား ဩဇာကြီးမားသူ "ပန်းချီဆရာကြီး ဦးသုခ (၁၉၁၈-၂၀၀၇)" ရဲ့ ကိုယ်ရေးအကျဉ်း
Spread of the Black Death in Europe and the Near East (1346–1353)
**မဲသေရောဂါ** သို့မဟုတ် **ပလိပ်ကပ်ရောဂါ** (**Black Death**)သည် လူ့သမိုင်း၌ အဖျက်စွမ်းအား အကြီးမားဆုံး ကူးစက်ရောဂါများအနက် တမျိုး ဖြစ်ကာ၊ ၁၃၄၇ မှ ၁၃၅၁ ခုနှစ်ထိ အာရှနှင့် ဥရောပရှိ လူသန်းပေါင်း ၇၅ မှ သန်းပေါင်း ၂၀၀ ထိ သေကြေပျက်စီးခဲ့ပြီး၊ ဥရောပတွင် အဆုံးစွန် မွှေနှောက်ခဲ့သည်။ *ယာစီနီယာ ပက်စတိ* ဆိုသော ဘက်တီးရီးယားသည် ပလိပ်ရောဂါ ကပ်ပုံစံ အမျိုးမျိုးကို ဖြစ်ပွားစေရသည့် အကြောင်းရင်းဟု ယုံကြည်ကြသည်။ မဲသေရောဂါကြောင့် ဘာသာရေး၊ လူမှုရေးနှင့် စီးပွားရေးတို့ ပြိုလဲကာ၊ ဥရောပသမိုင်းအပေါ် အကြီးအကျယ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။

မဲသေရောဂါသည် ဗဟိုအာရှ (အလယ်အာရှ)၏ ခြောက်သွေ့သော လွင်ပြင်များတွင် မြစ်ဖျားခံပြီး၊ ထိုမှတဆင့် ပိုးလမ်းမကြီးကို ဖြတ်ပြီး ၁၃၄၃ တွင် ခရိုင်မီးယားသို့ ရောက်ရှိလာသည်ဟု ယူဆသည်။ ကုန်သင်္ဘောများတွင် အမြဲတစေ ကပ်ပါလာတတ်သော ကြွက်မဲများပေါ်တွင် နေထိုင်သော ကြွက်သန်းမဲများကြောင့် ဖြစ်ပွားရခြင်း ဖြစ်နိုင်ချေ အလွန် ရှိပြီး၊ မြေထဲပင်လယ်နှင့် ဥရောပတလျှောက် ပျံ့နှံ့သွားသည်။

မဲသေရောဂါကြောင့် ဥရောပတိုက်ရှိ လူဦးရေ စုစုပေါင်း၏ အနီးစပ်ဆုံး ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းထိ သေကြေကြရသည်။ ခြုံရလျှင်၊ ၎င်းပလိပ်ရောဂါကြောင့် ၁၄ ရာစုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့လူဦးရေသည် အနီးစပ်ဆုံး သန်း ၄၅၀ မှ သန်း ၃၅၀-၃၇၅ ထိ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။ ထိုလူအရေအတွက်သို့ ပြန်ရောက်ရှိရန် ကမ္ဘာသည် နှစ် ၂၀၀ အချိန်ယူရသည်။ ၁၉ ရာစု ရောက်ခါနီးတွင် ဥရောပ၌ ၎င်းမဲသေရောဂါ ပြန်လည် ဖြစ်ပွားလိုက်သေးသည်။

ဖြစ်စဉ်
-------

### ရောဂါဇစ်မြစ်

ယာစီနီယာ ပက်စတိကြောင့် ဖြစ်ရသော ပလိပ်ရောဂါသည် ဗဟိုအာရှ၊ ကာဒစ္စတန်၊ အနောက်အာရှ၊ မြောက်အိန္ဒိယနှင့် ယူဂန်ဒါတို့ ပါဝင်သော ဒေသအမျိုးမျိုးတွင် မြေအောင်း ကိုက်ဖြတ်စားသတ္တဝါများက သယ်ဆောင်လာသော သန်းများ ပွားများခြင်းကြောင့် ဖြစ်ရသော မြေလျှောက်ရောဂါ ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ABC/Reuters။ "Black death 'discriminated' between victims (ABC News in Science)"၊ Australian Broadcasting Corporation၊ 29 January 2008။ 3 November 2008 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  "Health. De-coding the Black Death"၊ BBC၊ 3 October 2001။ 3 November 2008 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  "Black Death's Gene Code Cracked"၊ *Wired*၊ 3 October 2001။ 12 February 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  BBC – History – Black Death။ BBC (17 February 2011)။
5. ↑  Austin Alchon၊ Suzanne (2003)။ *A pest in the land: new world epidemics in a global perspective*။ University of New Mexico Press။ p. 21။ ISBN 0-8263-2871-7။
6. ↑  Historical Estimates of World Population။ Census.gov။  12 November 2016 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
7. ↑  Wheeler၊ Dr. L. Kip။ The Black Plague: The Least You Need to Know။ Dr. L. Kip Wheeler။  9 August 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
8. ↑  Jay, Peter (17 July 2000). "A Distant Mirror" **156** (3). Retrieved on 25 January 2018.  Archived 25 July 2008 at the Wayback Machine. မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ။ 25 July 2008 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  17 August 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
9. ↑  Ziegler 1998.
**ဦးမြတ်သက်ဦး** သည် မြန်မာလူမျိုး သံအမတ်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။သူသည် တပ်မတော်မှ အငြိမ်းစားယူပြီး နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန သို့ကူးပြောင်းလာကာ သံအမတ်ကြီး ဖြစ်လာသူဖြစ်သည်။သံအမတ်ကြီးအဖြစ် လအနည်းငယ်သာ တာဝန်ထမ်းဆောင်လိုက်ရသည်။

စစ်မှုထမ်းခြင်း
---------------

သူသည် စစ်တက္ကသိုလ် အပါတ်စဉ် (၃၈) ဆင်း ဖြစ်သည်။ ကိုယ်ပိုင်အမှတ်မှာ ကြည်း - ၂၀၂၇၈ ဖြစ်သည်။ စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းလိုက်သည့် ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ရက်နေ့ နောက်ပိုင်းတွင် မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ပေးခံရသည်။ ယင်းနောက် ၂၀၂၂ ဩဂုတ်လတွင် အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။၂၀၂၃ မတ်လ တွင် ထိုတာဝန်မှ အနားပေးခံရကာ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန သို့ ပြောင်းရွှေ့သည်။စစ်တိုင်းမှူးတာဝန်များ မထမ်းဆောင်မီ သူသည် တပ်မ(၇၇) တပ်မမှူး တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သေးသည်။

သံအမတ်ကြီး ဖြစ်လာပုံ
--------------------

၂၀၂၃ မတ်လ နောက်ပိုင်းတွင် သူ့ကို နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနတွင် သံအမတ်ကြီး အဆင့်ဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် တပ်မတော်က နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနသို့ လွှဲပြောင်းသည်။ ၂၀၂၃ ဇွန်လ ၁၆ ရက်တွင် ၎င်းကို လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌက ခန့်အပ်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း တရားဝင်ကြေညာသည်။  ၂၀၂၃ ဇွန်လ ၂၆ ရက်ကစပြီး လာအိုသမ္မတထံ သံတမန်ခန့်အပ်လွှာပေးပြီး ထိုရာထူးတွင် တရားဝင်တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။

ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခံရခြင်း
----------------------

သူသည် လာအိုသမ္မတ ထံ သံအမတ်ခန့်အပ်လွှာပေးအပ်ပြီး  ၄လခန့်အကြာတွင်  နေပြည်တော် သို့ ပြန်လည် ဆင့်ခေါ်ခြင်းခံရသည်။ ၎င်း မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တွင် တိုင်းမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် အခါက ကိစ္စရပ်များကြောင့် ဖြစ်သည်။၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ လတွင် သူ့ကို စစ်ကောင်စီက သံအမတ်ကြီးအဖြစ်မှ ရပ်စဲပြီး  ထောင် ၁၀နှစ် ချသည်။

ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ
--------------

အိမ်ထောင်သည်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ဇနီးဖြစ်သူမှာ ဒေါ်မီမီဆွေလှိုင် ဖြစ်ကာ ဘုန်းပြည့်မြတ်လှိုင် နှင့် လင်းပြည့်မြတ်လှိုင် ဆိုသည့် သား၂ဦးရှိသည်။

ကိုးကား
-------



1. ↑  တိုင်းမှူးနေရာမှ ဖယ်ရှားခံရသည့် ဗိုလ်ချုပ်မြတ်သက်ဦး လာအိုသံအမတ်ဖြစ်လာ။ *Myanmar Now* (၁၉ ဇွန် ၂၀၂၃)။  ၂၂ ဇွန် ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ တိုင်းမှူးဒိုင်း သေနတ်ပစ်ပြိုင်ပွဲ ဆုပေးပွဲ ပြုလုပ်။ *MWD* (၁၆ ဇွန် ၂၀၂၂)။  ၂၂ ဇွန် ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  တိုင်းမှူးဟောင်းကို ဘာကြောင့် လာအိုသံအမတ်ကြီး ခန့်သလဲ။ *BBC Burmese* (၁၉ ဇွန် ၂၀၂၃)။  ၂၂ ဇွန် ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  U Myat Thet Oo presents Credentials to President of the Lao People’s Democratic Republic။ *The Global New Light of Myanmar* (27 June 2023)။  27 June 2023 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
5. ↑  Junta Watch: Failed Commander Sent to Laos; Bad Omens Trigger Regime Rituals; and More။ *The Irrawaddy* (24 June 2023)။  27 June 2023 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
6. ↑  လာအိုသံအမတ်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်(ငြိမ်း) မြတ်သက်ဦး စစ်ဆေးခံနေရ။ *BBC Burmese* (၂၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃)။  ၁၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
7. ↑  လာအိုသံအမတ်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် (ငြိမ်း) ဦးမြတ်သက်ဦးကို ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ် ချမှတ်။ *The Irrawaddy* (၁၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄)။  ၁၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
8. ↑  ရတခ တိုင်းမှူး အပြောင်းအလဲဖြစ်။ *KIC News* (၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂)။  ၂၂ ဇွန် ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**ရစ်သမ် အန် ဘလူးစ်** (rhythm and blues) ဆိုသည်မှာ ၁၉၄၀ ပြည့်လွန်နှစ် ကာလများအတွင်း အာဖရိကနွယ်ဖွား အမေရိကန်များအကြား စတင်ပေါက်ဖွားကာ နောက်ပိုင်းတွင် ကမ္ဘာတဝန်း ရေပန်းစားလာသည့် ခေတ်ပေါ်တေးဂီတ ဟန်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အတိုကောက်အားဖြင့် **အာရ်အန်ဘီ** (R&B) ဟု အခေါ်များသည်။  ထိုခေတ်ထိုအခါက မြို့ပြနေ အာဖရိကနွယ်ဖွား အမေရိကန်များအကြား လူကြိုက်များသည့် ‘အာဘိန်း (urbane)၊ ရော့ခင်း (rocking)၊ ဂျက်ဇ် (jazz) ဂီတ’ များကိုအရင်းခံကာ အဆက်မပြတ်သည့် စည်းချက်ပျင်းပျင်းများပါဝင်သော ဂီတဟန်သစ်တစ်မျိုးကို ဖော်ပြရန်အတွက် တေးသံသွင်းကုမ္ပဏီများက ‘ရစ်သမ် အန် ဘလူးစ်’ ဆိုသည့် ဝေါဟာရကို စတင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ 

  

R&B စကားစုသည် ကာလရွေ့လျော၍ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် ပြောင်းလဲမှုထဲတွင် တစ်ခုတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းနှင့် အစောပိုင်းတွင် Rhythum and Blues ကို Blues တေးဂီတ အသံသွင်း ကဏ္ဍအတွက် မကြာခဏ အသုံးချခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၀ အစပိုင်း၌ R&B၏ ဂီတ စတိုင်လ်သည် Rock "N" Roll တေးဂီတ ဖွင့်ဖြိုးရန်အတွက် အရင်းအမြစ်ဖြစ်သည်။ 

R&Bတေးဂီတသည် အီလက်ထရစ် Blue( gospel, soul musicsကဲ့သို့သော)ဂီတပုံစံများ ပေါင်းစပ်ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၎င်းမှ ဖွင့်ဖြိုးတိုးတက်လာကာ ၎င်းဂီတကို ရည်ညွှန်းရန် အတွက် အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ခုနှစ်တွင် R&B သည် Funk နှင့် Soulတေးအမျိုးအစား အတွက် ခြုံငုံပြောဆို သုံးနှုံးလာကြသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် R&B၏ စတိုင်လ်အသစ်ဖြစ်ပြီး 
Contemporary R&Bဟု လူသိများသော တေးဂီတ တစ်ခုပုံစံအဖြစ်သို့ ဖွင့်ဖြိုးလာခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  The new blue music: changes in rhythm & blues, 1950-1999, p.172
2. ↑  Palmer၊ Robert (1982-07-29)။ *Deep Blues: A Musical and Cultural History of the Mississippi Delta* (paperback ed.)။ Penguin။ p. 146။ ISBN 978-0140062236။
**၁၉၉၅ မြန်မာ - တရုတ် ငလျင်** သည် မြန်မာ- တရုတ်နယ်စပ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့၊ ဒေသစံတော်ချိန် 05:46:43 တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ငလျင်ဗဟိုချက်သည် နယ်စပ်ဒေသ၏ မြန်မာဘက်ခြမ်း ရှမ်းပြည်နယ်၏ တောင်တန်းများ ရှိရာဒေသတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် Ms ၇.၃ ရှိပြီး Mw ၆.၈ ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံး မာကယ်လီပြင်းအားသည် ၈ ရှိသည်။ ငလျင်ကြောင့် လူပေါင်း ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့ကာ ၁၃၆ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်။ နိုင်ငံနှစ်ခုစလုံးမှ အိမ်ပေါင်း ၁၀၀၀၀၀ ကျော်သည် ပျက်စီးခဲ့ကာ ၄၂၀၀၀ သည် ဆိုးဆိုးရွားရွား ပျက်စီးခဲ့သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ချင်းမိုင်မြို့နှင့် ချင်းရိုင်မြို့များတွင်လည်း ထိခိုက်ပျက်စီးမှုများ ရှိခဲ့သည်။ ငလျင်မဖြစ်ပွားမီက ကြိုတင်ကာ အသိပေးနှိုးဆော်မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သဖြင့် စုစုပေါင်း သေဆုံးမှုသည် နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤငလျင်သည် သမိုင်း၌ အောင်မြင်စွာကြိုတင်၍ ခန့်မှန်းနိုင်ခဲ့သည့် တစ်ခုတည်းသော ငလျင်ဖြစ်သည်။

ပြင်းအား
--------

အမြင့်ဆုံးလှုပ်ခါခဲ့သည့်ပြင်းအားသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ယူနန်စီရင်စုတွင် ငလျင်သည် ဧရိယာ ၁၀၄၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ အပေါ် ပြင်းထန်စွာသက်ရောက်ခဲ့သည်။ ယူနန်၏ ခရိုင်များနှင့် စီရင်စုနယ်များဖြစ်ကြသည့် Simao ခရိုင်၊ Linxiang ခရိုင်နှင့် Xishuangbanna Dai Autonomous စီရင်စုနယ် စသည်တို့တွင်လည်း သက်ရောက်မှုများ ရှိခဲ့သည်။ Menglian, Ximeng, Lancang, Cangyuan နှင့် Menghai စသည့်မြို့ငါးမြို့နှင့် ကျေးရွာပေါင်း ၂၂၄၂ ရွာသည် ငလျင်ဇုန်အတွင်း ကျရောက်ခဲ့ကာ အိမ်ထောင်စုပေါင်း ၁၂၇၄၂၀ ခု၊ လူပေါင်း ၅၇၇၁၈၈ ဦးအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။

တရုတ်ငလျင်တိုင်းတာရေးက ဆိုသည်မှာ ငလျင်သည် ပြင်းအားသည် အဆင့် ၈ ရှိခဲ့သည်။ ယူနန်ပြည်နယ်တွင် ဧရိယာ ၁၁၀ စတုရန်းကီလိုမီတာကို သက်ရောက်ခဲ့သည်။ အုတ်နှင့် သစ်သားအဆောက်အဦများစွာတို့သည် ကြီးမားစွာ ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့သည်။ ပြင်းအားဇုန်အတွင်းတွင် တည်ရှိသည့် အချို့အဆောက်အဦများသည် ပြိုကျခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  M 6.8 - 158 km W of Jinghong, China။ USGS။  10 July 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  "RELATION BETWEEN THE CHARACTERISTICS OF THE FORESHOCK SEQUENCE AND THE MAIN SHOCK OF THE M7.3 WEST MENGLIAN EARTHQUAKE IN 1995 IN YUNNAN". *Seismological Bureau of Yunnan Province, Kunming*.  Archived 10 July 2021 at the Wayback Machine. မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ။ 10 July 2021 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  14 July 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑   "Predictions and Social Response Capacities in Face of the 1995 Menglian Earthquake (M = 7.3): An Overview"  (2003). *Early Warning Systems for Natural Disaster Reduction*. Springer, Berlin, Heidelberg. doi:10.1007/978-3-642-55903-7\_63.
4. ↑  Significant Earthquake Information။ NCEI။  10 July 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
5. ↑  Article---Major earthquakes on Chinese mainland since 1966(2008/05/22)။ Consulate-General of the People's Republic of China in Sydney (22 May 2008)။  11 July 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
6. 1 2
အိန္ဒိယနိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် 
ရာဇပုတ္တနနယ် 
ဟူ၍ ယခင်က ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် 
ပါကစ္စတန်နိုင်ငံဟူ၍ သီးခြားနိုင်ငံနှစ်ခု တည်ထောင်ပြီးသည့် 
နောက် ရာဇပုတ္တနနယ်ရှိ အိန္ဒိယစော်ဘွားနယ် ၁၉ နယ်နှင့် 
အကြီးအကဲ အုပ်ချုပ်သောနယ်သုံးနယ်တို့သည် ၁၉၄၉ ခုနှစ် 
မတ်လ ၃ဝ ရက်နေ့၌ စုပေါင်း၍ ရာဇဌာန်ပြည်နယ်အဖြစ် 
ဖွဲ့စည်းခဲ့လေသည်။ ထိုပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ 
၁၃၂၁၅၂ စတုရန်းမိုင်ရှိ၍ လူဦးရေ ၂ဝ၁၅၅၆ဝ၂ ယောက် 
(၁၉၆၁)ရှိသည်။ မြို့တော်မှာ ဂျိုင်ပူမြို့ဖြစ်သည်။
ရာဇဌာန်ပြည်နယ်အတွင်းတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ သမ္မတက 
မဟာမင်းကြီးမှတစ်ဆင့် တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သော အပ်ဂျမီအာ 
နယ်ဟူ၍ သီးခြားနယ်ရှိသည်။

ရာဇဌာန် ပြည်နယ်သားတို့သည် များသောအားဖြင့် 
ဗြာဟ္မဏအယူဝါဒကို သက်ဝင်ယုံကြည်သူများဖြစ်၍ ဟိန္ဒီ 
ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်။ ရှေးအခါကတည်းက 
စစ်သူရဲကောင်းများ ပေါ်ထွက်ရာဒေသအဖြစ် နာမည်ထင်ရှား 
ခဲ့သည်။

အာရဝေလ္လိတောင်တန်းသည် ပြည်နယ်ကို အရှေ့မြောက်မှ 
အနောက်တောင်သို့ ဖြတ်သန်းလျက် တည်ရှိသည်။ တောင်တန်း 
အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် အရှေ့တောင်ဘက်ပိုင်းထက်ပို၍ 
ကျယ်ဝန်းသော်လည်း သားသဲကန္တာရအစပ်ဖြစ်သောကြောင့် 
ခြောက်သွေ့သည်။ နေထိုင်သူများသည်လည်း နွားကျောင်း၊ သိုး 
ကျောင်း၊ ကုလားအုပ်ကျောင်းအလုပ်ဖြင့် ရေကြည်ရာ မြက်နုရာ 
သို့ အစဉ်ရွေ့ပြောင်း နေထိုင်သူများ ဖြစ်သည်။ အရှေ့ တောင် 
ဘက်ပိုင်း၌မူကား လူများသည် နှံစားပြောင်း၊ ဂျုံ၊ မုယော၊ ဝါ၊ 
ဆေးတို့ကို စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်၍ အိုးအိမ် အတည်တကျဖြင့် 
နေထိုင်သည်။ ထိုအပိုင်းတွင် ချမ်းဗောမြစ်နှင့် ယင်း၏ မြစ် 
လက်တက်များမှ ရေရလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ နှင့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေများ |
| --- |
| ပြည်နယ်များ | 
* ကနာဋက
* ကီရာလာ
* ဂျမ်မူး နှင့် ကက်ရှမီးယား
* ဂိုအာ
* ဂုဇရာတ်
* ဆစ်ကင်
* ဆတ္တီသဂရ်
* ဈာခဏ္ဍ
* တမီးနာဒူး
* တြိပူရ
* တေလံဂါဏ
* နာဂလန်း
* ပန်ဂျပ်
* ဝိဟာရ်
* မဇ္ဈဒေသ
* မဏိပူရ
* မဟာရဋ္ဌ
* မီဇိုရမ်
* မေဃာလယ
* ရာဇဌာန်
* ဟရိယန
* ဟိမစလပြဒေသ
* အနောက်ဘင်္ဂလား
* အန္ဓရဒေသ
* အရုဏစလဒေသ
* အာသံ
* ဥတ္တရခဏ္ဍ
* ဥတ္တရဒေသ
* ဩရိဿ

 |
| ပြည်ထောင်စုနယ်မြေများ | 
* အံဒမန် နှင့် နီကိုဘာ ကျွန်းစု
* စဏ္ဍီဂါရ်
* ဒါဒရာနှင့် နဂရဟဝေလီ
* ဒေလီ အမျိုးသားမြို့တော်နယ်မြေ
* ဒမန်နှင့် ဒီယူ
* လက္ခဒီပ
* ပုတုစ္စေရိ

 |
**မဟာရဋ္ဌပြည်နယ်**သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အနောက်ဘက် ကျွန်းဆွယ်ဒေသရှိ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

မဟာရဋ္ဌပြည်နယ်၏ မြေပုံ
{{Infobox Indian state or territory
| name = Maharashtra
| official\_name = State of Maharashtra
| image\_alt = 
| image\_caption = 
| type = State

| image\_skyline = 

Ajanta CavesEllora CavesPratapgadHazur Sahib, NandedCST MumbaiThe Gateway of India, Mumbai
*From top, left to right:* Ajanta Caves, Kailasa Temple at Ellora Caves, Pratapgad Fort (near Mahabaleshwar) located in the Western Ghats, Statue of Shivaji , Raigad, Shaniwar Wada, Hazur Sahib Nanded, Chhatrapati Shivaji Maharaj Terminus, The Gateway of India
| imagesize = 
| image\_seal = Seal of Maharashtra.svg
| etymology = "mahā" (Great) and Sanskritized form of "Ratta dynasty"
| nickname = "Gateway of India"
| motto = Pratipaccandralēkhēva vardhiṣṇurviśva vanditā Mahārāṣṭrasya rājyasya mudrā bhadrāya rājatē   
 (The glory of Maharashtra will grow like the first day moon. It will be worshipped by the world and will shine only for the well-being of people)
| anthem = Jai Jai Maharashtra Maza   
 (Victory to My Maharashtra!)<ref>*Bombay, Meri Jaan: Writings on Mumbai*။
မဟာရဋ္ဌပြည်နယ်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေအများဆုံးပြည်နယ် ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယမြောက် လူဦးရေ အများဆုံးပြည်နယ် ဖြစ်သည်။ အနောက်ဘက်တွင် အာရေဗျပင်လယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ကရဏာဋကပြည်နယ်နှင့် ဂေါအာပြည်နယ်၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တေလံဂါနာပြည်နယ်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် ဆတ္တိံသဂြဟပြည်နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဂုဇရာတပြည်နယ်နှင့် မဇ္ဈပဒေသပြည်နယ်နှင့် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu ပြည်ထောင်စုနယ်မြေတို့နှင့် နယ်နိမိတ် ထိစပ်နေသည်။
ရှင်အဂ္ဂဓမ္မ (၁၂၄၀ - ၁၃၀၅) သည် "အဘယာရာမဆရာတော်" ဟု ထင်ရှားခဲ့သသည့် ကျမ်းပြုဆရာတော် ဖြစ်သည်။

ဘဝ
--

ဆရာတော်ကို ၁၂၄၀ ပြည့်နှစ်၊ တပေါင်းလဆန်း ၁၁ ရက်နေ့တွင် မြင်းခြံမြို့မှ ၆ မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည့် ဗလုံရွာ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မိဘနှစ်ပါးမှာ ဦးရွှေဇင် - ဒေါ်ရွှေမှဲ့ ဖြစ်သည်။ ဆရာတော်သည် ငယ်စဉ်ကပင် ဦးရီးတော် ရှင်မဉ္စူထံတွင် သုံးနှစ်သားမှစကာ ဖိုးသူတော်ဘဝဖြင့် နေလာခဲ့သည်။ ဆယ်နှစ်အရွယ်တွင် သာမဏေ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဘွဲ့တော်မှာ "ရှင်အဂ္ဂ" ဖြစ်သည်။

ဆရာတော်သည် ခင်မကန်တိုက်အုပ်ဆရာတော် ဦးလက္ခဏထံတွင် စာပေများ သင်ကြားခဲ့သည်။ အရွယ်ရောက်သည့်အခါတွင် ရဟန်းပြုခဲ့ပြီး ရေစကြိုဆရာတော် ရှင်ဂန္ဓသာရထံတွင် စာပေများ သင်ကြားခဲ့ပြန်သည်။ ထို့နောက် သုံးဝါရသည့်အခါ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်တွင် စာချဆရာတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။ ထို့နောက် စကုမြို့သက်တော်ရှည်တိုက် ဆရာတော် ရှင်ပဏ္ဏဝထံတွင် ခင်မကန်တိုက်၊ ရွှေရေးဆောင်တိုက်များတွင် သီတင်းသုံးနေစဉ် ပရိယတ္တိသာသနဟိတစာမေးပွဲကို ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်။

ဆရာတော်သည် မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံဆရာတော်ကြီးထံတွင် ပရိယတ္တိကို ဆက်လက်ကာဆည်းပူး၍ သကျသီဟဓမ္မာစရိယစာချတန်းကို အောင်မြင်တော်မူခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည် စာပေသင်ကြားပို့ချခြင်း၊ ကျမ်းဂန်ပြုစုခြင်းတို့ဖြင့် မွေ့လျော်သည်။ 

ဆရာတော်သည် အိန္ဒိယပြည်သို့ သွားရောက်ကာ သက္ကဋဘာသာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက် သုဝဏ္ဏအုတ်ကျောင်းကို အလှူခံတော်မူသည်။ 

၁၂၉၁ ခုနှစ်တွင် အဘယာရာမကျောက်တိုက်ကြီးကို အပ်နှင်းခြင်း ခံခဲ့ရသသည်။ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့တံဆိပ်ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ 

၁၂၉၄ ခုနှစ်တွင် ရွှေကျင်နိကာယ တွဲဘက်ဝန်ဆောင် မဟာနာယက ဓမ္မသေနာပတိအဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၀၂ ခုနှစ်တွင် မော်လမြိုင်မြို့ အယယာရာမကျောင်းတိုက်တွင် သီတင်းသုံးတော်မူခဲ့သည်။

ပျံလွန်တော်မူခြင်း
------------------

ဆရာတော်သည် ၁၃၀၅ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း ၃ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး၊ ဥမင် ၉၀ ချောင်၌ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။

ကျမ်းများ ပြုစုခြင်း
--------------------

ဆရာတော်သည် အောက်ပါကျမ်းများကို ရေးသားပြုစုတော်မူခဲ့သည် —

၁။ အဘိဓာန်နိသျသစ်၊

၂။ မောဂ္ဂလာနဗျာကရဏနိသျ၊

၃။ မောဂ္ဂလာနပဉ္စိကာနိသျ၊

၄။ ဏွာဒိဝုတ္တိနိသျ၊

၅။ ဏွာဒိဝုတ္တိနိသျ

၆။ မုဒ္ဓဗောဓနိသျ၊

၇။ အမရကောသနိသျ၊

၈။ ဟိတောပဒေသ၊

၉။ သာရတ္ထဝိလာသိနီနိသျ၊

၁၀။ ကာတန္တနိသျ၊

၁၁။ ကာဗျဒဿဒဏ္ဍီနိသျ၊

၁၂။ ရဃုဝံသကာဗျ၊

၁၃။ မေဃဒူတနိသျ။

၁၄။ ဝိသုံဂါမ သီမာဝိနိစ္ဆယ

မှတ်စု
------

1. ↑  ၂၊ ၃၊ ၄ ကျမ်းများကို ဆရာတော် တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  လှသမိန် (၁၉၆၁)။ *ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်*။ ရန်ကုန်မြို့: ဟံသာဝတီစာအုပ်တိုက်။ pp. ၁၆၂၊ ၁၆၃။
ရီယိုဒီဂျနေးရိုးမြို့သည် တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ ဘရာဇီးနိုင်ငံ 
၏ မြို့တော်ဟောင်းဖြစ်သည်။ ရီယိုဒီဂျနေးရိုး ပင်လယ်အော်၏ 
အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ အလွန်သာယာသော 
သင်္ဘောဆိပ်မြို့လည်း ဖြစ်၏။ တောင်အမေရိကတိုက်တွင် ဗျူနိုအေးရိစ်မြို့မှ လွဲလျှင် လူဦးရေအများဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။
ရီးအိုးဒါဇနရိုပင်လယ်အော်သည် ကုန်းတွင်းဘက်သို့ မိုင် 
ပေါင်းများစွာ ထိုးဝင်ပြီးလျှင် တောင်တန်းများ ဝိုင်းရံလျက် 
ရှိ၏။ ပင်လယ်အော်ထဲ၌လည်း ကျွန်းငယ်များရှိသည်။ အချို့ 
နေရာတို့တွင် တောင်စွယ်တောင်တန်းသည် ပင်လယ်ရေစပ် 
ထိအောင် သွယ်တန်းလျက်ရှိသဖြင့် သာယာသော ချိုင့်ဝှမ်းများ 
ကို မြို့တွင်း၌ပင် တွေ့နိုင်လေသည်။

တစ်မိုင်ကျော်ရှည်သော ရီးအိုဗရန်ကိုခေါ် လမ်းမကြီးသည် 
မြို့လယ်ကို ဖြတ်သန်း၍ တစ်ဖက်တစ်ချက်၌ ခေတ်မီအဆောက် 
အအုံများ ရံလျက်ရှိသည်။ လမ်းဘေးတစ်လျှောက်တွင် ထန်းမျိုး 
ဝင် သစ်ပင်များကို စိုက်ပျိုးထား၍ လူသွားလမ်းကို ကျောက် 
ပြားများဖြင့် အကွက်ဖော်ထားလေသည်။ ပင်လယ်ကမ်း 
တစ်လျှောက်၌လည်း ဗီးရားမားခေါ် လမ်းမကြီး ရှိ၏။ ထို 
လမ်းမနှစ်သွယ်ဆုံရာ အနီးတွင် မွန်ရိုးနန်းတော် အမည်ရှိ 
အဆောက်အအုံရှိသည်။ မြို့တွင်း၌ ပန်းခြံများ၊ ဥယျာဉ်များ 
ရှိ၍ ၁၈ဝ၈ ခုနှစ်က စတင်စိုက်ပျိုး ပြုစုခဲ့သော ရုက္ခဗေဒ 
ဥယျာဉ်မှာ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ အပင်မျိုး စုံလှသည်။ အမျိုးသား 
ပြတိုက်၊ သမ္မတစံအိမ်၊ မျူနီစီပယ်ဇာတ်ရုံနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး 
ဌာနရုံးများသည် မြို့ကျက်သရေဆောင် အဆောက်အအုံများ 
ဖြစ်ကြသည်။

ရီးအိုဒါဇနမြို့သည် ၂ဝ ရာစုနှစ်မတိုင်မီက ခေတ်နောက် 
ကျသော ရှေးဟောင်းမြို့တစ်မြို့သာ ဖြစ်၏။ မြို့လမ်းများသည် 
ကျဉ်းမြောင်း၍ ကျန်းမာရေးနှင့် မညီညွတ်သဖြင့် ရောဂါဘယ 
ထူပြော၏။ သင်္ဘောဆိပ်ကမ်း၌လည်း ရွံ့နွံ၊ သဲဖြင့်ပြည့်လျက် 
ရှိသဖြင့် သင်္ဘောကြီးများ မဆိုက်ကပ်နိုင်ကြချေ။ ကာဖီတမည် 
တည်းကို အဓိကထား၍ တင်ပို့ရောင်းချ၏။ ၂ဝ ရာစုနှစ်ထဲသို့ 
ရောက်လာသောအခါ ငွေပေါင်းမြောက်မြားစွာ အကုန်ခံ၍ မြို့ 
ကွက်နှင့် သင်္ဘောဆိပ်ကို ပြုပြင်ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုကြောင့် 
ယခုအခါ ရီယိုဒီဂျနေးရိုးမြို့သည် အရောင်းအဝယ်ဖြင့် စည်ကား 
လာရုံမျှမက သင်္ဘောကြီးများဝင်ထွက်သွားလာနိုင်သော ခေတ်မီ 
ဆိပ်ကမ်းမြို့လည်း ဖြစ်လာလေသည်။

မြို့တွင် နေထိုင်သူတို့မှာ များသောအားဖြင့် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်း 
ဝင်များ ဖြစ်သည်။ ဗရာဇီးတက္ကသိုလ်ကို ထိုမြို့တွင် ၁၉၂ဝ 
ပြည့်နှစ်က စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကက်သလစ်တက္ကသိုလ် 
ကိုမူ ၁၉၄၁ ခုနှစ်၌ တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကက်သလစ် 
တက္ကသိုလ်ကိုမူ ၁၉၄၁ ခုနှစ်၌ တည်ထောင်သည်။ အခြား 
စာသင်ကျောင်းများလည်းရှိရာ ပညာသင်ကြားရေး၌ တိုးတက် 
လျက် ရှိသည်။

ရီယိုဒီဂျနေးရိုးမြို့၏ မြင်ကွင်းကျယ်ရီယိုဒီဂျနေးရိုးမြို့၏ မြင်ကွင်းကျယ်

ကာဖီကို အများဆုံး တင်ပို့ရောင်းချလျက်ပင် ရှိ၏။ 
အခြားထွက်ကုန်များမှာ သကြား၊ ပီလောပီနံဥ၊ ဆေးရွက်နှင့် 
ဆေးလိပ်၊ အသားနှင့် သားရေတို့ ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ 
၃၃ဝ၇၁၆၃ (၁၉၆၁)ယောက် ရှိသည်။

၂၀၁၄ ရီယိုအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲနှင့် ၂၀၁၆ ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲတို့ကိုလည်း ကျင်းပနိုင်ခဲ့သောမြို့ဖြစ်သည်။

မှတ်စု
------

1. ↑  Vice Mayor Fernando Mac Dowell died on 21 May 2018.

ကိုးကား
-------

1. ↑  Rio de Janeiro Info ('History')။ paralumun.com။ 27 December 2008 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  6 August 2016 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  2019 population estimates. Brazilian Institute of Geography and Statistics (IBGE).။ Ibge.gov.br။  30 May 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)
*Anas platyrhynchos*
ဝမ်းဘဲနှင့် မျိုးစဉ်တူ၊ မျိုးရင်းတူနှင့် မျိုးရင်းခွဲတူ အခြားဘဲတစ်မျိုးမှာ ဘဲခေါင်းစိမ်းဖြစ်သည်။ ဘဲခေါင်းစိမ်း၏ အလျားမှာ ၂၃ လက်မ ဖြစ်သည်။ ဘဲခေါင်းစိမ်းဟုခေါ်ကြသည့်အတိုင်း ဦးခေါင်း၏ အရောင်သည် ကိုယ်အရောင်နှင့်မတူဘဲ အစိမ်းရောင်လွှမ်းလျက်ရှိသည်။ ဘဲခေါင်းစိမ်းအဖို၏ အမြီးအလယ်ရှိ အမွှေးလေးချောင်းသည် အပေါ်သို့ တွန့်လိမ်လျက်ရှိသဖြင့် အခြားဘဲများနှင့် ခြားနားသည်။ ဘဲခေါင်းစိမ်းအဖို၏အရောင်သည် များသောအားဖြင့် မွဲခြောက်ခြောက်ဖြစ်ပြီးလျှင် လည်ပင်းပတ်လည်တွင် အဖြူရစ်ရှိသည်။ ဘဲခေါင်းစိမ်းအမ၏အသံသည် ကျယ်လောင်၍ ကြမ်းတမ်းသော်လည်း အဖို၏အသံမှာ ခတ်အုတ်အုတ်ဖြစ်သည်။

ဘဲခေါင်းစိမ်းများကို ရေကန်များ၊ ထုံးအိုင်များနှင့် အသီးအနှံ စိုက်ပျိုးခင်းများရှိသည့် ရေဝပ်ဒေသများတွင် စုံတွဲဖြစ်စေ၊ အုပ်ကလေးများဖွဲ့၍ဖြစ်စေ တွေ့ရသည်။ များသောအားဖြင့် ဘဲခေါင်းစိမ်းသည် ရေမျက်နှာပြင်တွင်သာ ကျက်စားလေ့ရှိသော်လည်း တစ်ခါတစ်ရံတွင် အစာအတွက် နှစ်ပေ၊ သုံးပေမျှ ရေတွင်ငုပ်လေ့ရှိသည်။ ရေမှထ၍ ပျံရာတွင် တည့်တည့်မတ်မတ် ထလေ့ရှိသည်။ မြေကြီးပေါ်၌ လမ်းလျှောက်ရာတွင် သာမန်ဝမ်းဘဲထက်ပို၍ ကောင်းမွန်စွာ လျှောက်နိုင်သည်။ ဘဲခေါင်းစိမ်းအုပ်များသည် စားကျက်သို့ဖြစ်စေ၊ စားကျက်မှဖြစ်စေ အချိန်မှန်မှန် ပျံသန်းလေ့ရှိကြသည်။ ဘဲခေါင်းစိမ်း ပျံသန်းရာတွင် လျင်မြန်ပြီးလျှင် ထူးခြားသည့်လှုပ် ရှားမှုရှိသည်။ အတောင်များကိုခတ်ရာတွင် မမြန်လှသော်လည်း လေချွန်သံ ပေါက်သည်။ အစာရှာရန်ပျံသန်းစဉ်တွင် ပုံသဏ္ဌာန်ထား၍ ပျံသန်းလေ့မရှိ ကြသော်လည်း နယ်ပြောင်းကြသောအခါမှာမူ ပုံသဏ္ဌာန်နှင့်ဖြစ်စေ၊ အမြဲသဖြင့် ပြောင်းလဲလေ့ရှိသော ရွှေရွှေအတန်းလိုက်ဖြစ်စေ ပျံသန်းလေ့ရှိကြသည်။

ဘဲခေါင်းစိမ်းသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အမြဲနေထိုင်သော ငှက်မျိုးမဟုတ်ချေ။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အနီးဆုံး ဘဲခေါင်းစိမ်း၏ သားပေါက်သောနေရာများမှာ တိဗက်နှင့် ကသ္မီယပြည်တို့ဖြစ်သည်။ ဆောင်းရာသီ၌ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းသို့ အုပ်ကလေးများဖွဲ့၍ မှန်မှန်လာပုံရသည်။ ချင်းတွင်းအထက်ပိုင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း၊ အလယ်ပိုင်းနှင့် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတို့တွင်လည်း ဘဲခေါင်းစိမ်းကိုတွေ့ရသည်။ ဘဲခေါင်းစိမ်းသည် ကြောက်တတ်သဖြင့် သေနတ်သံကို ကြားသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ရှေးဦးစွာပျံသန်းသွားလေ့ရှိသည်။ ဘဲခေါင်းစိမ်းကို သတ္တဗေဒ(ပါဏဗေဒ‎)အလိုအားဖြင့် **အနပ်ပလက်တိုင်းရင်းချား ပလက်တိုင်းရင်းချာ** ဟုခေါ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑   "Anas platyrhynchos (Common Mallard, Mallard, Northern Mallard)"  (2016). *IUCN Red List of Threatened Species* **2016**. IUCN. old-form url
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
ဟိန်းနရစ်ချ် ရူးဒေါ့ဖ် ဟတ်ဇ်
နှစ်ဆယ်ရာစုနှစ် အတွင်းတွင် လူများသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မိုင်ပေါင်းများစွာ ဝေးကွာလျက်နှင့် ဝိုင်ယာလက်ဖြင့် ဆက်သွယ်စကားပြောနိုင်ခြင်းမှာ ၁၉ ရာစုနှစ်အတွင်းက သိပ္ပံပညာရှင်များ၏ 
အသစ်တွေ့ရှိခြင်းများကြောင့် ဖြစ်လေသည်။ ထိုသိပ္ပံပညာရှင်များတွင် ဟိုင်းနရစ်ရူးဒေါ့ဟက်ဇလည်း တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။

ဟက်ဇသည် ဂျာမန် ရူပဗေဒပညာကျော်တစ်ဦးဖြစ်၍ သူသည် ဂျာမနီနိုင်ငံ ဟမ်းဗတ်မြို့၌ ၁၈၅၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင်ဖွားမြင်သည်။ သူသည် ကျောင်းမှထွက်သောအခါအင်ဂျင်နီယာအတတ်ကို လေ့လာဆည်းပူးသည်။ သို့သော် သူစိတ်ထက်သန်သော ပညာရပ်မှာ သိပ္ပံပညာရပ် ဖြစ်သဖြင့် အင်ဂျင်နီယာအတတ်ကို စွန့်လွှတ်လိုက်လေသည်။ ထိုနောက် ဟက်ဇသည် မျူးနစ် တက္ကသိုလ် ရူပဗေဒပါရဂူကြီး ဟင်းမတိုး၏ လက်အောက်၌ ရူပဗေဒပညာရပ်များကို သင်ကြားသည်။ ၁၈၈၃ ခုနှစ်တွင် ကီးအရပ်သို့ သွားရောက်ကာ မက္ကဆွဲ၏ လျှပ်စစ်အားနှင့် သံလိုက်အားတို့ ဆက်သွယ်ပုံကို လက်တွေ့စမ်းသပ် လေ့လာကြည့်သည်။ ထိုအခါ သူသည် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများသည် အလင်းလှိုင်းများနှင့် သဘောချင်းအတူတူပင် ဖြစ်ကြောင်းကို လက်တွေ့ပြသနိုင်ခဲ့သည်။ ဟက်ဇသည် အဆိုပါ လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများ၏သဘောနှင့် ယင်းတို့တည်ရှိပုံကို သိပ္ပံလောကသို့ တင်ပြလိုက်သဖြင့် သူ၏နာမည်ကိုအစွဲပြု၍ ထိုလှိုင်းများကို ဟက်ဇီးယန်လှိုင်းများဟု မှည့်ခေါ်ခဲ့ကြလေသည်။

လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများကို အခြေပြု၍ ဝိုင်ယာလက် ကြေးနန်းဆက်သွယ်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာလေသည်။ အီသာထဲ၌ အလင်းလှိုင်းများရှိနေသကဲ့သို့ လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများလည်း ရှိသေးကြောင်းကို လက်တွေ့ပြသလိုက်သောအချိန်၌ ဟက်ဇမှာ အသက် ၃ဝ မျှသာရှိသေး၏။ ဟက်ဇသည် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများ၏ အရှည်နှင့်အမြန်ကို တိုင်းတာနိုင်ခဲ့ပြီးလျှင် ထိုလှိုင်းများသည် အလင်းလှိုင်းများကဲ့သို့ တစ်က္ကန့်တွင် မိုင်ပေါင်း ၁၈၆ဝဝဝ သွားနိုင်ကြောင်း ပြနိုင်လေသည်။ ထို့ပြင် ထိုလှိုင်းများသည် အလင်းလှိုင်းများနည်းတူ လှိုင်းပြန်ခြင်း၊ လှိုင်းယိုင်ခြင်းများ ရှိပုံတို့ကိုပါ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့လေသည်။ 
၁၉ ရာစုနှစ်အတွင်း၌ ဟက်ဇတွေ့ရှိခဲ့သော ရူပဗေဒပညာသစ်အားဖြင့် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ သတင်းစုံကို စက္ကန့်ပိုင်းလောက်ခြား၍ ရေဒီယို၊ ဝိုင်ယာလက်တို့ဖြင့်ကြား နိုင်ကြ၏။ သတင်းပို့နိုင်ကြ၏။ 

သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးဟက်ဇသည် သက်ဆိုးမရှည်ဘဲ နာတာရှည်ရောဂါဖြင့် ၁၈၉၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ အသက် ၃၇ နှစ်အရွယ်တွင် အနိစ္စရောက်သွားလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)
အီတလီနိုင်ငံ မီလန်မြို့တွင် ၁၉၃၅ ခုနှစ် မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သူ Leonardo Del Vecchio သည် ကွာလတီအမြင့်စား မျက်မှန်ဘောင်များကို ထုတ်လုပ်ရောင်းချသည့် ဒေါ်လာ ၃ ဘီလီယံ လုပ်ငန်း Luxottica ကုမ္ပဏီကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူဖြစ်ပြီး ထိုကုမ္ပဏီ၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် Forbes မဂ္ဂဇင်း၏ဖော်ပြချက်အရ သူသည် အီတလီတွင် Michele Ferrero ပြီးလျှင် ဒုတိယအချမ်းသာဆုံးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၇၁ ယောက်မြောက် အချမ်းသာဆုံး ဖြစ်သည်။

အတ္ထုပ္ပတ္တိ
------------

သူသည် အီတလီနိုင်ငံ မီလန်မြို့တွင် ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ငယ်စဉ်ကလေးဘဝက ဆင်းရဲနွမ်းပါးသည်။ သူ၏ဖခင်သည် သူ့ကိုမမွေးဖွားခင် ငါးလအလိုတွင် သေဆုံးခဲ့သည်။
သူ၏မိခင်က ဆက်လက်ကျွေးမွေးထားနိုင်ခြင်းမရှိသဖြင့် သူ့ကိုမိဘမဲ့ကျောင်းသို့ ပို့ပစ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ဆိုးဆေးဆိုးခြင်း၊ ကိရိယာလက်နက်များပြုလုပ်ခြင်းတို့ကို သင်ယူခဲ့ပြီး သူ၏ကျွမ်းကျင်မှု ကို မျက်မှန်အစိတ်အပိုင်းများပြုလုပ်သည့်အပေါ် ဇောင်းပေးခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ တွင် သူသည် အီတလီမျက်မှန်များ၏ဘူမိနက်သန်နေရာဖြစ်သော Belluno ရှိ အစိတ်အပိုင်း နယ်ပယ် Agordo သို့ပြောင်းလာခဲ့သည်။

ကုမ္ပဏီအသစ်မှာ Luxottica s.a.s ဖြစ်ပြီး ကန့်သတ်အစုစပ်လုပ်ငန်းလေးဖြစ်သည်။ ၁၉၆၇ တွင် သူသည် Luxottica အမည်ဖြင့် ကောင်းမွန်ပြည့်စုံသော မျက်မှန်ဘောင်များကို စတင်ရောင်းချခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သဖြင့် ထုတ်လုပ်မှုပိုင်းဆိုင်ရာ စာချုပ်များကို ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်။ ငွေကြေးပတ်သက်မှုမရှိပဲ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းရေးကိုလိုအပ်သောကြောင့် ၁၉၇၄ တွင် ထုတ်လုပ် ဖြန့်ဖြူးခြင်းဆိုင်ရာ ကုမ္ပဏီဖြစ်သော Scarrone နှင့် ပေါင်းစည်းလေ့လာခဲ့သည်။ ၁၉၈၁ တွင် ပထမဆုံး လုပ်ငန်းခွဲဖြစ်သော နိုင်ငံတကာကုမ္ပဏီကို အလျင်မြန်ဆုံးအရှိန်အဟုန်ဖြင့် ဂျာမနီတွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် Armani မှ ဒီဇိုင်နာဖြင့် အပေးအယူများစွာပြုလုပ်ခဲ့ရသည်။

အဆင်မပြေမှုများရှိလာခြင်းကြောင့် အခြားသောတံဆိပ်များဖြစ်သော အီတလီလုပ် Vogue ကို ၁၉၉၀ ခုနှစ်၊ Persol နှင့် Lens Crafters အမည်ရှိ US ဖိနပ်လုပ်ငန်းကို ၁၉၉၅ ခုနှစ်၊ Ray Ban ကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်နှင့် Sunglass Hut ကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်အတွင်းတွင် လေ့လာဆည်းပူးစေရန် ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ တွင် ကုမ္ပဏီသည် New York တွင် အတိမ်းအစောင်းရှိခဲ့ပြီး Milan တွင်တော့ ၂၀၀၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင် မှားယွင်းတိမ်းစောင်းခဲ့သောကြောင့် index MIB-30 ကို ၂၀၀၃ စက်တင်ဘာလတွင် ဆက်သွယ်ပူးပေါင်းခဲ့ သည်။ သူတို့သည် လက်လီကုမ္ပဏီလေးများဖြစ်သော Sydney အခြေစိုက် OPSM ကို ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ Pearle Vision ကို ၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ Surfeyes ကို ၂၀၀၆ ခုနှစ်နှင့် Cole National ကို ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ပူးပေါင်းရန်အတွက် ရှာဖွေခဲ့ သည်။ လတ်တလောနောက်ဆုံးအနေဖြင့် Oakley တံဆိပ်ကို ၂၀၀၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာတွင် ယူအက်စ်ဒေါ်လာ ၂ သန်းဖြင့် ကမ်းလှမ်းထားသည်။

အပိုဆောင်းကြည့်ရှုစရာများ
-------------------------

* Forbes.com: Forbes World's Richest People Archived 25 December 2009 at the Wayback Machine.
* Moneikos Archived 6 December 2010 at the Wayback Machine. Photos of Leonardo del Vecchio's new megayacht
**မြို့ပြမုဆိုး**သည် ​တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံတွင် ​၂၀၁၁ခုနှစ် ​မေလ၂၅ရက်​နေ့မှ ဇူလိုင် ၂၈ရက်​နေ့အထိထုတ်လွှင့်ပြသခဲ့​သောဇာတ်လမ်းတွဲဖြစ်သည်။လီမင်ဟိုနှင့် ပတ်မင်​ယောင်းတို့မှ သရုပ်​ဆောင်ထားသည်။ ဂျပန်ကာတွန်း City Hunter ကိုအ​​ခြေခံ၍ရိုက်ကူးထားခြင်းဖြစ်သည်။

အကျဉ်းချုပ်
-----------

သမ္မတ ဦးစန်းယုလက်ထက်က ရန်ကုန်မြို့တွင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည့်အာဇာနည်ကုန်း ဗုံးပေါက်ကွဲမှုမှစတင်ခဲ့သည်။၁၉၈၃ ​အောက်တိုဘာတွင် မြန်မာပြည်သို့ ​တောင်ကိုရီးယားသမ္မတ ​ခေါင်း​ဆောင်​သောသံအဖွဲ့လာ​ရောက်ကြသည်။ထို​တောင်ကိုရီးယားသမ္မတအားလုပ်ကြံရန်​မြောက်ကိုရီးယားမှ လုပ်ကြံသူ၃ဦး​စေလွှတ်ခဲ့သည်။ကံ​ကောင်းစွာပင် သမ္မတမှာ​သေဆုံးသွားခြင်းမရှိ​ပေ။သို့​သော် အဆင့်မြင့်အရာရှိများ​သေဆုံးသွားခဲ့သည်။ထိုအ​ကြောင်းကိုမ​ကျေနပ်၍​​မြောက်ကိုရီးယားထိပ်တန်းအရာရှိများအားလုပ်ကြံရန်တောင်ကိုရီးယား ထိပ်တန်းအရာရှိ ၅ဦးမှာ လျှို့ဝှက်စစ်ဆင်​ရေးတစ်ခုဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။ပြဿနာတစ်ခုမှာ ထိုကိစ္စကို လူသိရှင်ကြားလုပ်ပါက အ​မေရိကန်နှင့် နယူးကလီးယားကာကွယ်​ရေးကိစ္စပြဿနာတက်မည်စိုး၍တိတ်တဆိတ်လုပ်​ဆောင်ခဲ့သည်။ထိုတပ်ဖွဲ့ကို မြန်မာပြည်တွင်လုပ်ကြံမှုမှ လွတ်​မြောက်လာသည့် သမ္မတသက်​တော်​စောင့်၂ဦးဖြစ်​သော လီဂျင်ဖြိုနှင့် ပတ်မူ​ယောင်းမှဦး​ဆောင်သည်။စစ်ဆင်​ရေး​အောင်မြင်​သော်လည်း လီဂျင်ဖြိုတစ်​ယောက်သာအသက်ရှင်ခဲ့သည်။ စစ်ဆင်​ရေးတွင်ပါဝင်​သော လူ၂၁​ယောက်လုံး၏အချက်အလက်များကို​ဖျောက်ခဲ့ကြသည်။လီဂျင်ဖြိုမှာ ပတ်မူ​ယောင်း၏​မွေးစ က​လေးငယ်ကိုခိုးယူ​မွေးစားကာ မြန်မာ၊ထိုင်း၊လာအိုနယ်စပ်ရှိ ​ရွှေတြိဂံ​ဒေသတွင်သွား​ရောက်အ​ခြေချကာ ဒုစရိုက်လုပ်ငန်းများဖြင့်ချမ်းသာလာသည်။က​လေးကိုလည်း လီယွန်းဆန်းဟုအမည်​ပေးကာ ပြုစုပျိုး​ထောင်ခဲ့သည်။အ​မေရိကန်၊မတ်ဆာချူးဆတ်မှMIT နည်းပညာတက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရပြီး​နောက် ​တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊အိမ်ပြာ​တော်တွင် အလုပ်ဝင်​ရောက်ကာ လက်တုံ့ပြန်ရန်အစီအစဉ်စတင်ခဲ့သည်။လီမှ ကိုရီးယားသို့သွားမည်သူ၏သားကိုအချစ်ကိုမယုံဘဲ လက်တုံ့ပြန်မည့်အစီအစဉ်ကိုသာအာရုံစိုက်ရန်သင်​ပေးလိုက်သည်။

အိမ်ပြာ​တော်တွင် လီယွန်းဆန်းမှာ သက်​တော်​​စောင့်ကင်နာနာနှင့်​တွေ့ဆုံခဲ့သည်။​နောက်တွင် ရည်ရွယ်ချက်တူ​နေ၍ လက်တုံ့ပြန်မည့်အစီအစဉ်တွင် ကင်နာနာပါ ပါဝင်လာသည်။ထိုမှ တစ်ဆင့်အရာရှိ ၅ဦးကိုတစ်ဦးချင်းသတ်ခဲ့သည်။

​နောက်ဆုံးတွင် လီယွန်းဆန်းမှာ ပတ်မူ​ယောင်း၏သားမဟုတ်ဘဲ လက်ရှိသမ္မတ ချွိုင်အွန်းချန်း၏သားဖြစ်​နေသည်။ချွိုင်မှာ စစ်ဆင်​ရေး​စေလွှတ်သူအရာရှိ ၅​ယောက်တွင်ပါဝင်ခဲ့ကာ သူမှာစစ်ဆင်​ရေးကိုရပ်ခဲ့ချင်​သော်လည်းအခြား၄​ယောက်​​က ဆက်လက်​စေလွှတ်ခဲ့သည်။​နောက်ဆုံးတွင် လီယွန်းဆန်းလုပ်ကြံရမည့်သူမှာ သူ၏ဖခင်ဖြစ်​နေ​လေသည်။

ရိုက်ကူးခြင်း
-------------

### အဓိက

* လီမင်ဟို~ လီယွန်းဆန်း၊ပူချိုင်း (ထိုင်းအမည်)

* ပတ်မင်​ယောင်း~ကင်နာနာ

သမ္မတ သက်​တော်​စောင့်

* လီဂျွန်​ယောက်~ ကင်ယွန်ဂျူ

အရာရှိ၅​ယောက်​သေဆုံး​​သောအမှုကိုစုံစမ်း​နေ​သော စုံစမ်း​ရေးမှူး

* ကင်ဆန်ဂျိုး~လီဂျင်ဖြို

ယခင်ကသမ္မတသကိ​တော်​စောင့်ဖြစ်ပြီး စစ်ဆင်​ရေးအပြီးလက်တုံ့ပြန်ရန်ကြိုးပမ်းခဲ့သူ

* ကင်ဆန်းဟို~ဘယ်မန်​ဒေါက်

ထိုင်းတွင် လီယွန်းဆန်းမှကယ်တင်ခဲ့ပြီး လီယွန်းဆန်း၏ထမင်းချက်ဖြစ်လာသူ

* ချွန်ဟွန်ဂျင်း~ချွိုင်အွန်းချန်း

မျက်​မှောက်​ခေတ် သမ္မတ၊လီယွန်းဆန်း၏ အ​ဖေအစစ်

ကိုးကား
-------