recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ဘေးစောင်းလက်ထောက်ပံ့ဖြစ်သည်။ 

နံဘေးတဖက်သို့ လက်ထောက်ထားပုံ ဖြစ်သည်။ ရုပ်တုသည် ခပ်စောင်းစောင်းထိုင်၍ တကိုယ်လုံး၏ အလေးချိန်ကို လက်ဖြင့်ထောက်ကာ ကြမ်းတွင် လက်ဝါးမှောက်ပြီး ထားသော ပုံဖြစ်သည်။ 

လဲလျောင်းခါနီး အိပ်ခါနီးတွင် လက်ကိုထောက်သည့် ဟန်ပန်မျိုး ဖြစ်သည်။ အပန်းဖြေသော သဘော, အားလျော့သောသဘော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ကြိတ်မှိတ်သည်းခံနေသောသဘောနှင့် ချစ်သူများအား သွေးဆောင်ချော့မြူ သော သဘောများကို သရုပ်ဆောင်ထားပေသည်။ 

သန္တုဋ္ဌိမင်္ဂလာ, ခန္တီမင်္ဂလာ, အသောက မင်္ဂလာများကို သရုပ်ဆောင်ပြသည်။ 

ကရုဏာရသ, သိင်္ဂါရရသတို့ကို ပေါ်လွင်စေသည်။ 

ခန္တီပါရမီ, မေတ္တာပါရမီစခန်းများသို့ ညွှန်ပြထားသော သဘောကို ဆောင်ပေသည်။ 

ပုံစံအားဖြင့် သုဝဏ္ဏသာမဇာတ်တွင် မြှားမှန်သောအခါ သဲငွေပြင် သောင်ခုံယံဝယ် ဘုရားလောင်းလဲကျနေဟန် ရုပ်လုံး ရုပ်ကြွဆေးရေး ပန်ချီကားများ၌ ဤ နိဒြတဟတ္ထပုံဖြင့် တွေ့ရသည်။ 

မြန်မာကကြိုးကကွက်များတွင် ခြေဆင်းအနားယူ အပန်းဖြေဟန်များကို ဤနိဒြတဟတ္ထ လက်ဟန်များဖြင့် တွေ့ရှိရပေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  NIDRATA HASTA

Icons in Bronze, p.28. fig.5.
2. 1 2  စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း မဟာဝိဇ္ဇာ (ရန်ကုန်)၊ မဟာဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး (ဟားဗဒ်) အထက်တန်း သုတေသန ပညာရှင်ဘွဲ့ (ဟားဗဒ်) ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ သုတေသနနှင့် ကျမ်းပြုဌာနခွဲ သာသနာရေး ဦးစီးဌာန။ *မြန်မာ့ရိုးရာ ပဋိမာ သိပ္ပံပညာ*။
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၄)သုတ် ရှိပါသည်။

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်ဝယ် အရှင်အာနန္ဒာထေရ်၏ မေးလျှောက်ချက်အရ ဟာနဘာဂိယသညာ၊ ဌိတိဘာဂိယသညာ၊ ဝိသေသဘာဂိယသညာ၊ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသညာတို့ကို မှန်ကန်စွာ မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် မသိကြခြင်းကြောင့် မျက်မှောက်ဘဝ၌ အချို့သောသတ္တဝါတို့ ပရိနိဗ္ဗာန် မပြုနိုင်ကြပုံ၊ ယင်းသညာလေးပါးတို့ကို မှန်ကန်စွာ မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် သိမြင်ကြခြင်းကြောင့် အချို့သော သတ္တဝါတို့ မျက်မှောက်ဘဝ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုနိုင်ကြပုံကို အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ် ဖြေကြားတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဟာနဘာဂိယပညာကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။

---

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် နိဗ္ဗာန်ကို ဒုက္ခဟု အဖန်ဖန်ရှုသူအား အနုလောမိကခန္တီဉာဏ်မဖြစ်၊ ယင်းဉာဏ်မဖြစ်လျှင် သမ္မတ္တနိယာမသို့ မသက်ဝင်၊ ယင်းသို့ မသက်ဝင်လျှင် ဖိုလ်ဉာဏ် (၄) ပါးကို မျက်မှောက်မပြုနိုင်၊ နိဗ္ဗာန်ကို သုခဟု အဖန်ဖန်ရှုသူအား အနလောမိကခန္တီဉာဏ်ဖြစ်ပုံ၊ သမ္မတ္တနိယာမသို့ သက်ရောက်ပုံ၊ ဖိုလ်ဉာဏ် (၄)ပါးကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ပုံကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

---

ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် နိဗ္ဗာန်ကိုသုခဟု အဖန်ဖန်ရှုလျက် သုခသညီ သုခပဋိသံဝေဒီသတတသမိတ အဗ္ဗောကိဏ္ဏ စေတသော အဓိမုစ္စမာန ပညာယပရိယောဂါဟမာနဖြင့် နေခြင်းကြောင့် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ် (၂)မျိုး, အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ် (၅)မျိုးဖြစ်နိုင်ပုံကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

---

အရှင်အာနန္ဒာထေရ် ဝံသနိုင်ငံ ကောသမ္ဗီမြို့ ဃောသိတာရုံ ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ဘုရားရှင်သည် အဘယ်မျှလောက်ဖြင့် နိဗ္ဗာန်ဟု ဟောတော်မူပါသနည်းဟူသော အရှင်ဥဒါယီ၏ မေးလျှောက်ချက်အရ သမာပတ် (၈)ပါး၊ မဂ်ဉာဏ် (၄)ပါး၊ ဖိုလ်ဉာဏ် (၄)ပါး ရရှိလျှင် နိဗ္ဗာန်ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူကြောင်း အရှင်အာနန္ဒာဟောတော်မူသည့်သုတ်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -အံ၊၁၊၄၈၆။ အံ၊မြန်၊၁၊၅၀၁။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၅၆၊ အံ၊ဋီ၊၂၊၃၅၃-၄။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ စတုက္ကနိပါတ၊ ၄-စတုတ္ထပဏ္ဏာသက၊ (၁၈)၃-သဉ္စေတနိယဝဂ္ဂ၊ နဝမသုတ်။
2. ↑  -အံ၊၂၊၃၈၅။ အံ၊မြန်၊၂၊၄၈၆။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ဆက္ကနိပါတ၊ ၂-ဒုတိယပဏ္ဏာသက၊ ၁၀-အာနိသံသဝဂ္ဂ၊ ဆဋ္ဌသုတ်။
3. ↑  -အံ၊၂၊၄၀၆။ အံ၊မြန်၊၂၊၅၁၄-၅။ အဘိ၊က၊၂၉၅ )

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ သတ္တကနိပါတ၊ ၂-အနုသယဝဂ္ဂ၊ နဝမသုတ်။
4. ↑  -အံ၊၃၊၂၄၆။ အံ၊မြန်၊၃၊၂၄၅။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ နဝကနိပါတ၊ ၁-ပဌမပဏ္ဏာသက၊ ၅-သာမညဝဂ္ဂ၊ သတ္တမသုတ်။
5. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
**မန်နာဘောလုံးကွင်း**မှာ အင်္ဂလန်၊ လန်ဒန်မြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ ပလန်းစတတ်ဒေသတွင် ရှိခဲ့သောဘောလုံးကွင်း ဖြစ်သည်။ တော်ဝင်အာဆင်နယ် (နောက်ပိုင်းဝူးဝစ်အာဆင်နယ်) အသင်း၏ အိမ်ကွင်း ဖြစ်သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

ဒိုင်ယာစကွဲအဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းအပြီး ပထမဆုံးပွဲကို အိုင်ဆဲအော့ဖ်ဒေါ့ရှိ ကွင်းတွင် ၁၈၈၆ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကန်ခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၁၈၈၇ တွင် တော်ဝင်အာဆင်နယ်အဖြစ် အမည်ပြောင်းအပြီးတွင် ပလန်းစတတ်ရှိ စပေါ့မန်းကွင်းတွင် ၆လကန်ခဲ့သည်။

၁၈၈၈ တွင် ထိုကွင်းရေမြုပ်အပြီးတွင် မန်နာကွင်းသို့ ပြောင်းခဲ့သည်။ ထိုကွင်းသည် ပွဲကြည့်စင်မရှိဘဲ ကွင်းသက်သက်သာ ဖြစ်သည်။

၁၈၉၀ တွင် အင်ဗီတာကွင်းသို့ အသင်းပြောင်းသွားသည်။ ထိုကွင်းတွင် ပွဲကြည့်စင်မှာ ပို၍အဆင်ပြေစေသည်။ ထိုစဉ် သူတို့၏အမည်ကို ဝူးဝစ်အာဆင်နယ်ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ပရော်ဖက်ရှင်နယ်အသင်းဖြစ်လာပြီးနောက် မန်နာကွင်းကို ဝယ်ယူခဲ့ပြီး ပွဲကြည့်စင်တစ်ခု ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၉၃-၉၄ ရာသီ မစမီတွင် မန်နာကွင်းသို့ ပြန်ပြောင်းခဲ့သည်။ လိဂ်ပြိုင်ပွဲ၏ ပထမဆုံးပွဲကို ကစားခဲ့သည်။ ထိုရာသီအတွက် ပရိသတ် ၆၀၀၀ လာကြည့်ခဲ့သည်။

ထိုကွင်းကို အိမ်ကွင်းအဖြစ် နှစ် ၂၀ ကြာအောင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် လူပြည့်မှုပြဿနာကြောင့် မန်နာကွင်းကို ၅ ပတ်မျှ ခေတ္တပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။

မန်နာကွင်း
၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယမြောက်ပွဲကြည့်စင်ကို ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ အချို့ပွဲများတွင် ပရိသတ် ၂၀၀၀၀ ကျော် လာရောက်အားပေးခဲ့သည်။

၁၉၁၀ တွင် အခြေအနေအရပ်ရပ်အရ ဟိုက်ဘူရီကွင်းအသစ်သို့ ပြောင်းခဲ့ရသည်။

မန်နာကွင်းတွင် နောက်ဆုံးပွဲအဖြစ် ၁၉၁၃ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၆ ရက်တွင် မစ်ဒယ်ဘရော့နှင့် တစ်ဖက်တစ်ဂိုးစီ သရေကျကာ ကန်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မန်နာကွင်းကို ဖြိုဖျက်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ ထိုနေရာသည် စက်မှုဇုန်နေရာ ဖြစ်သည်။

၂၀၁၆ ခုနှစ်၌ မန်နာကွင်းနေရာ

ကိုးကား
-------

1. ↑  Manor Ground။
ဆာ အက်ဒဝပ် ဂရေး
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး မဖြစ်မီ ဂရိတ်ဗြိတိန်နိုင်ငံတွင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဖြစ်ဖြင့် ကျော်ကြားခဲ့သူ ဆာအက်ဒွပ်ဂရေးသည် လစ်ဘရယ်ပါတီဝင်ဖြစ်၍ ခရစ် ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ပါလီမန်အမတ်အဖြစ် ပထမအရွေးခံရသည်။ ဂရေးသည် သူ၏အဖိုး ဆာဂျော့ဂရေး ကွယ်လွန်သောအခါတွင် ဗဲရွန်နက် အရိုက်အရာကို မျိုးရိုးအရ ဆက်ခံရရှိခဲ့လေသည်။

လစ်ဗရယ်ပါတီ ခေါင်းဆောင် နန်းရင်းဝန် ဂလက်စတုန်းသည် ၁၈၉၂ ခုနှစ်တွင် ဂရေးအား နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကလေးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဖြစ်သူ လော့ရို စဘရီ၏ လက်ထောက်အဖြစ်ဖြင့် ပါလီမာန်တွင် ဆောင်ရွက်ရသည်။ ၁၈၉၅ ခုနှစ်တွင် ဂရေးသည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကလေး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၈၉၅ ခုနှစ်မှ ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်အထိ လစ်ဘရယ်ပါတီသည် အာဏာလက်လွတ်ဖြစ်၍ ကွန်ဆားဗေးတစ်ပါတီကသာ အစိုးရဖွဲ့ခဲ့သည်။ ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် လစ်ဘရယ်ပါတီက တစ်ဖန် ရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲသာပြန်သဖြင့် ကင်းဗဲ ဗင်းနားမန်းက နန်းရင်းဝန်အဖြစ် ခေါင်းဆောင်၍ လစ်ဘရယ်အစိုးရဖွဲ့ ဖွဲ့နိုင်ပြန်လေသည်။ ထိုအခါ ဂရေးကို နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ခန့်လိုက်သည်။

ဂရေးသည် ဗြိတိသျှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ဖြင့် မိမိ တာဝန်ကို နိုင်နင်းကျွမ်းကျင်စွာ ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့်လည်းကောင်း၊ ဗဲလဂျီယမ်နိုင်ငံလည်းကောင်း၊ ရုရှအင်ပိုင်ယာကြီးနှင့်လည်ကောင်း၊ ဂျပန်နိုင်ငံနှင့်လည်းကောင်း၊ မဟာမိတ်စာချုပ်များ ချုပ်ဆိုကာ ဗြိတိန်၏ အင်အားကို ကမ္ဘာတွင် တောင့်တင်းစေခဲ့သည်။ ဂရေးသည် ဂျာမန်ဧကရာဇ်၏ စစ်ဖြစ်ရေးခြေလှမ်းကို အကဲခတ်မိသည့်အတိုင်း ဗြိတိန်က ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်စေရန် လိမ္မာပါးနပ်စွာ မဟာမိတ်များကို ရှာကြံဖွဲ့ခဲ့သည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး မဖြစ်မီအချိန်ကာလတွင် စစ်မက်မဖြစ်ပွားရအောင် ဂရေးသည် စေ့စပ်ကမ်းလှမ်းနည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် အစွမ်းကုန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ကြိုးပမ်းချက်များ မအောင်မြင်ဘဲ ဂျာမန်တို့က စစ်စတင်တိုက်ခိုက်သောအခါ ဗြိတိသျှတစ်မျိုးသားလုံးက စစ်ကြေညာရေးကို ထောက်ခံအားပေးလာအောင် ဂရေးသည် ထိရောက်စွာ ဟောပြော၍ အစွမ်းကုန် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။

၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ညွန့်ပေါင်းအစိုးရခေါင်းဆောင် အက် စကွစ် နန်းရင်းဝန်ရာထူးမှ နုတ်ထွက်သောအချိန်၌ ဂရေးသည် မျက်စိရောဂါ စွဲကပ်လာသဖြင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ်မှ နုတ်ထွက်လိုက်လေသည်။ သူ၏တိုင်းပြည်အတွက် အမှုထမ်းခဲ့သည့် ကျေးဇူးကို အသိအမှတ်ပြုသောအားဖြင့် အင်္ဂလိပ် ဘုရင်မင်းမြတ်က လော့အဆင့်အတန်းတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သော ဗိုင်းကောင့်ဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်းပြုသည်။ ထို့အတွက် ဂရေးအား 
ပထမဗိုင်းကောင့်ဂရေး အော့ဖယ်လိုဒွန်ဟူ၍လည်း စာအုပ်စာတမ်းများတွင် ရေးသားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံလည်း 'ဂရေးအော့ဖယ်လိုဒွန်'၊ သို့မဟုတ် 'လော့ဖယ်လိုဒွန်'ဟု ခေါ်ဝေါ်ရေးသားကြသည်။ ဂရေး ရေးသားခဲ့သော စာအုပ်များအနက် '၁၈၉၂ ခုမှ ၁၉၁၆ ခုနှစ်အထိ ၂၅ နှစ်ကာလ'ဟူသော စာအုပ်နှင့် 'ဖယ်လိုဒွန်စာတမ်းများ'(၁၉၂၆)ဟူသောစာအုပ်မှာ သမိုင်းမှတ်တမ်းတင်စာအုပ်များ ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)
အင်္ဂလိပ် ပန်းချီကျော် ဆာ**အက်ဒွပ်ဟင်နရီလန်းဆီယာ**သည် ခွေးများကို အထူးချစ်ခင်သူဖြစ်သည့် အလျောက်ခွေးရုပ်ပန်းချီကားများကို ရေးဆွဲရာ၌ အလွန်လက်ရာမြောက်လေသည်။ လန်းဆီယာ၏ ပန်းချီခန်းတွင် ခွေးရုပ်ပုံ အမျိုးမျိုးကိုတွေ့မြင်နိုင်သည်။ ခွေးကြီးပုံ၊ ခွေးကလေးပုံ၊ ခွေးဆိုးပုံ၊ ခွေးလိမ္မာ ပုံ စသည်တို့မှာ တကယ်ပင်အသက်ရှင်နေသော ခွေးတို့နှင့်မခြား သရုပ် ပေါ်လှပေသည်။ လန်းဆီယာသည် ခွေးများကိုသာမဟုတ်ဘဲ အခြားတိရစ္ဆာန် များကိုလည်းချစ်ခင်သည်။ ယင်းတို့၏ ပုံများကိုလည်းရေးဆွဲခဲ့လေသည်။ လန်းဆီယာကို ၁၈ဝ၂ ခုနှစ် မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ဖွားမြင်သည်။ သူ၏ဖခင် ဂျှန် လန်းဆီယာ ကိုယ်တိုင် တံဆိပ်ထုဆရာ နှင့် အနုသုခုမပညာအကြောင်းရေးသူ စာရေးဆရာဖြစ်ရာ သူသည် ငယ်စဉ် ကတည်းက ပန်းချီပညာကို ဖခင်ထံတွင်စတင် သင်ယူခဲ့လေသည်။ အသက် ငါးနှစ်အရွယ်တွင် အရုပ်များအသင့်အတင့် ရေးဆွဲတတ်လာ၍ ရှစ်နှစ်သား အရွယ်ရောက်သော် အလွန်လက်ရာကောင်းလာလေသည်။ ၁၁ နှစ်သား အရွယ်တွင်ရေးဆွဲခဲ့သော ပန်းချီကားများအတွက် လန်ဒန်မြို့အနုပညာ အသင်းမှငွေနှင့်ပြုလုပ်ထားသော ပန်းချီဆေးစပ်ပျဉ်ချပ်တစ်ခုကို ဆုအဖြစ် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရလေသည်။ ပန်းချီကားအချို့မှာလည်း တော်ဝင်ပညာ့တံခွန် အသင်းပြခန်းတွင် ချိတ်ဆွဲပြသခြင်းခံရလေသည်။

  

၁၈၁၆ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်ပညာ့တံခွန်အသင်းကျောင်းတွင် ဝင်ရောက် ပန်းချီပညာသင်ကြားရ၏။ လန်းဆီယာသည် လက်နှစ်ဖက်စလုံးဖြင့် ပန်းချီရေးဆွဲနိုင်၏။ လက်ယာလက်ဖြင့် သမင်ခေါင်းပုံကိုရေးဆွဲနေစဉ် လက်ဝဲလက်ဖြင့် မြင်းခေါင်းပုံကိုတစ်ချိန်တည်း ရေးဆွဲနိုင်သည်ဟု ဆိုလေ သည်။ လန်းဆီယာသည် ပန်းချီသင်တန်းတက်နေစဉ် တစ်ခါတစ်ရံ အတန်း မှထွက်ခွာခဲ့ပြီးလျှင် တိရစ္ဆာန်ရုံသို့ သွားရောက်ကာ တိရစ္ဆာန်ကောင် အမျိုးမျိုး၏ ပုံကို သက်ရှိပုံစံများကို ကြည့်၍ရေးဆွဲလေ့ရှိ၏။ လန်းဆီယာ ပထမဦးဆုံ းရေးဆွဲခဲ့သောစိန်ဗားနပ် ခွေးရုပ်ပုံကို သူ၏အစ်ကို တောမတ်လန်းဆီယာက ပုံထွင်း၍လူအများအတွက် ပုံတူကူးကာထုတ်ဝေခဲ့လေ၏။ လန်းဆီယာ ၏လက်ရာအကောင်းဆုံးခွေးရုပ်ပုံမှာ *ဂုဏ်ကျက်သရေနှင့် မထီလေးစားခြင်း*ဟု ခေါင်းစဉ်တပ်ထားသော ခွေးနှစ်ကောင်၏ရုပ်ပုံဖြစ်လေသည်။ 

လန်းဆီယာသည် ငယ်စဉ်ကပင် တော်ဝင်ပညာ့တံခွန် အသင်းဝင်တစ်ဦးဖြစ် ခဲ့၍ ၁၈၆၅ခုနှစ်၌ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကိုပင် အပ်နှင်းခြင်း ခံရလေသည်။ သို့သော် မယူဘဲငြင်းပယ်ခဲ့၏။ လန်းဆီယာသည် ခွေးရုပ်များသာမဟုတ်ဘဲ ဒရယ်ရုပ်များ၊ ခြင်္သေ့ရုပ်များနှင့် ကျော်စောထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ ရုပ်ပုံများကိုလည်း ရေးဆွဲခဲ့လေသည်။ သူသည် ပန်းချီကားပေါင်း ရာထောင်များစွာ ရေးဆွဲခဲ့၏။ သူရေးဆွဲခဲ့သော ပန်းချီကားများကို ရောင်းချရာတွင် အဖိုးသားနား အမြောက်အမြား ရရှိခဲ့လေသည်။ အထူးသဖြင့် သူရေးဆွဲခဲ့သော တိရစ္ဆာန်ပုံများအတွက် သူသည်ထင်ရှားကျော်ကြားလာသည့်ပြင် ကြွယ်ဝချမ်း 
သာလာလေသည်။

၁၈၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဆာဘွဲ့ချီးမြှင့်သူကောင်းပြုခြင်းခံရသည်။ လန်ဒန်မြို့ ထရာဖဲလဂါးစကွဲယားရှိ နယ်လဆင်ကျောက်တိုင်ခြေရင်း၌ တွေ့ မြင်ရသော ခြင်္သေ့ရုပ်လေးရုပ်မှာလည်း လန်းဆီယာသည် ၁၈၇၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ရာ စိန်ပေါ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ သူ၏ရုပ်ကလာပ်ကိုမြှုပ်နှံထားလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
သံချက်ဝန်
---------

သံခွန်ထမ်းမြို့ရွာများက ဆက်သွင်းသည့်သံကျောက်များကို အရည်ကျို၍ သံသတ္တုရရှိအောင် လုပ်ဆောင်ကြရသော အမှုထမ်းတို့ကိုကြီးကြပ်အုပ်ချုပ် စီရင်ရသောမှူးမတ် 

  

သံချက်ဝန်သည် သံခွန်တောင်ထမ်း မြို့ရွာများမှ ဆက်သွင်းသော သံသတ္ထုရိုင်းများအား သံချက်အမှုထမ်းများဖြင့် ကြိုချက်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ရာ၌ ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲရသူ ဖြစ်သည် ။ ညောင်ရမ်းခေတ်က သံဝန်အြဖစ် ခန့်အပ်ခဲ့သော်လည်း ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦး ကာလတွင် သံချပ်ဝန်ဟူ၍ ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။

ဗဒုံမင်းလက်ထက်
--------------

ဗဒုံမင်းလက်ထက် သံချက်ဝန်အြဖစ် ခန့်အပ်ခံရသူမှာ ေနမျိုးေကျာ်ထင်သီဟ ြဖစ်သည် ။ သူသည် ၁၇၈၇ ခုနှစ်တွင် ကျိုက်ထိုနယ်မှတစ်ဆင့် ကျိုင်းချိုင်၊ မိုင်းေညာင်းစစ်ေြကာင်းချီတက်ရာ၌ လိုက်ပါစစ်မှုထမ်းခဲ့ရသူ ြဖစ်၏ ။ ထို့အတူ ၁၇၉၇ ခုနှစ်တွင် ယိုးဒယားသို့ စစ်ချီေသာအခါ၌လည်း သံချက်ဝန်ေနမျိုးေကျာ်ထင်သီဟ စစ်ဗိုလ်ချုပ်အြဖစ် ဦးစီးလိုက်ပါခဲ့ရသည်။ ဗဒုံမင်းလက်ထက်တွင် သံချပ်ဝန် ေနမျိုးေကျာ်ထင်သီဟ၏ အမှုထမ်းသက်မှာ ရှည်လျားလှသည့် အေလျာက် ဗဒုံမင်း၏ ယုံြကည်အားထားရသူ အမှုထမ်းေကာင်းတစ်ဦး ြဖစ်မည်ဟု မှန်းဆရသည် ။

သံချက်ဝန် ဦးရွဲ
---------------

စစ်ကိုင်းမင်း ( ဘြကီးေတာ် ) နန်းတက်စ ၃ နိုဝင်ဘာ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် သံချက်ဝန် စည်သူနန္ဒေကျာ်ထင်အား ေနမျိုးေကျာ်ထင်ဘွဲ့ ေပးအပ်ခဲ့ေြကာင်း တော့ ရှိရ၏ ။ ယင်းေနာက် မဏိပူရသို့ စစ်ချီရာတွင် ချီတက်လိုက်ပါခဲ့ရေလသည် ။ စစ်ကိုင်းမင်းလက်ထက်တွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် သံချက်ဝန်တစ်ဦးမှာ ဦးရွဲ ြဖစ်ပါသည် ။ ၃၀ ဒီဇင်ဘာ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် မင်းြကီးမဟာဗန္ဓုလ ဦးေဆာင်ေသာ ြမန်မာ့တပ်မေတာ် ပန်းဝါသို့ စစ်ချီစဉ် သံချက်ဝန်ဦးရွဲလည်း တပ်တစ်တပ်ကို အုပ်ချုပ်လျက် လိုက်ပါခဲ့ရ၏ ။

မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်
-------------------

မင်းတုန်းမင်း ( ၁၈၅၃ - ၁၈၇၈ ) လက်ထက် အေစာပိုင်းကာလတွင် သံချက်ဝန်အြဖစ်ခန့်အပ်ခံရသူမှာ ပညာသိဒ္ဓိေကျာ်သူဘွဲ့ခံ ဦးညွန့် ြဖစ်သည် ။ နိုင်ငံြခား ပညာတာ်သင်တစ်ဦးြဖစ်ခဲ့ဖူးသူ သံချက်ဝန် ဦးညွန့် ၂⁠၂ ေအာက်တိုဘာ ၁၈၇၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်သို့ေရာက်ရှိခဲ့သည့် ေရွှတိဂုံေစတီေတာ်ထီးတင် အဖွဲ့ဝင်အရာ ၉ ဦးအနက် တစ်ဦးအပါအဝင်ြဖစ်သည် ။ မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ေနှာင်းပိုင်းကာလတွင် သံချက်ဝန် ြဖစ်ခဲ့သူ မှာဦးြမူြဖစ်ြပီး ၁၈၇၂ ခုနှစ် ေနာက်ပိုင်း၌ သံချက်ဝန်ရာထူးရရှိခဲ့၏ ။ ြပင်သစ်နိုင်ငံတွင် ပညာေလ့လာစည်းပူးခဲ့သူြဖစ်ြပီး ဝန်ေတာ်အရာနှင့် ပူးတွဲတာဝန်ထမ်းေဆာင်ရဩဖင့် သံချက်ဝန်ေတာ်ဟု အမည်တွင်ပါသည် ။

  

သီေပါမင်း ( ၁၈၇၈ - ၁၈⁠၈၅ ) နန်းတက်လာေသာအခါ ဦးြမူးကို သံချက်ဝန်ရာထူး ဆက်လက်ခန့်အပ်ခဲ့သည် ။ ၁၈⁠၈၂ ခုနှစ် ဧြပီလတွင် ဆင်းမလာသို့ သံအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ေစလွှတ်ရာ၌ သ့ချက်ဝန်မင်း ကြီး မဟာစည်သူေကျာ်ဘွဲ့ခံ ဦးြမူ သံတမန် အြဖစ်လိုက်ပါခဲ့သည် ။ ထို့ြပင် ၁၅ ဧြပီ ၁၈⁠၈၃ ခုနှစ်တွင် စန္ဒီထီးေတာ် မဟာမုနိဘုရားသို့ ပင့်ေဆာင်ရာဤလည်း ပါဝင်ခဲ့ရ၏ ။ ၁၈⁠၈၃ ခုနှစ်တွင်ဦးြမူ ြပင်သစ်နိုင်ငံသို့ သိပ္ပံပညာ နှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ေလ့လာရန်သွားေရာက်ခဲ့ရာ ယင်းေနာက်ပိုင်းတွင် သံချက်ဝန်ရာထူး အြပာင်းလဲရှိခဲ့ဟန်တူသည် ။

သံချက်ဝန် ဦးခြုံ
----------------

ဦးမြူအား မင်းလှမင်းထင်စည်သူေကျာ် ဘွဲ့ခံ ဦးခြုံက ဆက်ခံ၏ ။ ဦးခြုံနှင့်ပက်သက်၍ အချက်အလက်အေြကာင်းအရာများ ြပည့်ဆုံစွာမသိရေသးေပ ။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ( ရွှေနန်းသုံး၊ စာ ၁⁠၁၄ )
2. ↑  တင်နိုင်တိုး၏ ဝန်တစ်ရာ စာအုပ် ၂၇-၅-၂၀⁠၀၉
**တောင်သူကြီး** ကဗျာကို ဖိုးသူတော်ဦးမင်း ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ ဒုံးချင်း ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ အရေးကြုံလျှင် နိုင်ငံတော်အတွက် ယောက်ျားပီသစွာ အမှုထမ်းပြီး နိုင်ငံတော် အေးချမ်းနေပါက လယ်ယာလုပ်ကိုင်ကာ အေးဆေးပျော်ရွှင်စွာနေတတ်သော တောင်သူကြီး၏ စိတ်ထားကို ရေးဖွဲ့ထားသည်။

တောင်သူကြီး
-----------

ခက်ရင်းစွယ်စုံ၊ စိန်တောင်ကြီးနှင့်  

ငါးစီးဆင်ပြောင့်အားပေကို။  

  

ဇမ္ဗူစိုးရ နတ်ရှင့်ကျွန်  

တုလို့ချွန်လျှင် ခန္ဓာစဲမယ်  

ရဲရန်ညွန့်ဖြို။  

  

ကိုးပိဿာစီး ဓားမကြီး  

ရန်းမီးသတ္တရု ငေါက်လျှင်ပြို  

ကုန်းဘောင်ရွှေဘို ထောင်ကနတ်က  

ဘေးဘိုးစဉ်ဆက် ခုတိုင်အောင်  

ရေးတော်မရှောင် ထမ်းတဲ့ယောက်ျား။  

  

ယာလယ်လုပ်လို့ တောမှာပျော်  

စီးပွားထင်ပေါ် ပြောင်းနှင့်စပါး။  

  

ပဲမျိုးအပြား ဘူးသခွား  

ကယားမြို့မ နယ်တစ်ခွင်  

ဝါနှမ်းစုံလင် ချဉ်ပေါင်ခင်းနှင့်  

မကြွင်းခရမ်း သီးမျိုးလျှမ်း  

ပိုက်တန်းစည်းဝိုက် ရွှေယုန်ထောင်ကာ  

ချိုးနှင့်ငုံး စာငယ်ကိုလေ  

ပုတက် မွှေးကြိုင်စွာ  

ဇွန်လုံး ထိန်ထိန်ဝါ။  

  

ရေယဉ်စီးတဲ့ တောမြိုင်သာ  

ပြောင်းပဲရောရာ ဆန်တစ်ဝက်ကယ်နှင့်  

စပျစ်ကျင်းလျက် ပြည့်အနှက်  

လူပျိုချက်တဲ့ ဟင်းလျာကို  

ရောရာစုံ ချိုလှချည့်  

အပျိုငယ် ရွှေနံကားအောင်  

စားပါလှည့် ဗုန်းဗော။

ကိုးကား
-------
ဗိုလ်လင်းယုန်(၁၉၁၇-၁၉၇၄)
------------------------

ရဲဘော်သုံးကျိပ် ဝင် **ဗိုလ်လင်းယုန်** ခေါ် သခင်ထွန်းရွှေ ကို ၁၉၁၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ တွင် တောင်ငူမြို့ ၌ ဦးအောင်သိန်း၊ ဒေါ်ဒေါ်စိမ်း တို့မှ မွေးဖွားသည်။ ဗမာလူမျိုး ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ဖြစ်သည်။

အသက်မွေးမှု ဘဝ
--------------

တော်လှန်ရေး အစိုးရ လက်ထက်တွင် သစ်လုပ်ငန်း ကော်ပိုရေးရှင်း ဒုတိယ မန်နေဂျာ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

အမျိုးသား နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်ချက်
----------------------------------

သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း၊ သခင်မြ တို့၏ တို့ဗမာ အစည်းအရုံး သို့ ဝင်ရောက်၍ နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ သို့ စစ်ပညာ သင်ကြားရန် စေလွှတ်သည့် မြန်မာမျိုးချစ်လူငယ် ဒုတိယ အသုတ်နှင့် အတူ ၁၃ ဧပြီ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ကိုင်ရှိူမာရူး သင်္ဘောဖြင့် ရန်ကုန်မြို့ မှ ထွက်ခွာခဲ့ရာ ၂၈ ဧပြီ ၁၉၄၁ ခုနှစ် တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ အိုဆာကာ မြို့သို့ ရောက်ရှိသည်။ အိုဆာကာမှ တဆင့် တိုကျိုမြို့ သို့ ရောက်ရှိပြီး ဟာကိုနီ တောင်ပေါ်စခန်း မြို့တွင် အပန်းဖြေခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် ၉ မေ ၁၉၄၁ တွင် တိုကျိုမှ လေယာဉ်ဖြင့် ထွက်ခွာလာရာ ၁၀ မေ ၁၉၄၁ တွင် ဟိုင်နန်ကျွန်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဟိုင်နန်ကျွန်း နှင့် တိုင်ဝမ်ကျွန်း တို့တွင် စစ်ပညာများ သင်ကြားခဲ့သည်။

ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော် (ဘီအိုင်အေ) မြန်မာနိုင်ငံ တွင်း မချီတက်မီ ပြည်တွင်းသူပုန် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံတွင်း ဝင်ရောက်ခဲ့ရာ ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးကြီး နေဝင်း၊ ဗိုလ်မိုးညို တို့နှင့် အတူ ရန်ကုန်မြို့ သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် ပြည်သူ့ အရေးတော်ပုံ ပါတီဝင်များနှင့် ဆက်သွယ်ကာ ရန်ကုန်မြို့၊ မင်းလှမြို့၊ ပဲခူးမြို့၊ မန္တလေးမြို့ တို့တွင် စစ်ပညာ သင်တန်းပေးခြင်း၊ လက်နက်ငယ် သင်တန်းပေးခြင်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၂၇ ဇူလိုင် ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဘီအိုင်အေ ကို ဖျက်သိမ်း၍ ဗမာ့ ကာကွယ်ရေး တပ်မတော် (ဘီဒီအေ) ဖွဲ့စည်းသော အခါ ဗိုလ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

ဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေးကာလ က ခရမ်း၊ သုံးခွ ဒေသတွင် ဖက်ဆစ်ဂျပန် တို့ကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။

ဆုတံဆိပ်ရေးရာ
-------------

၂၅ မတ် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု နောက်ဆုံးကဏ္ဍ ၌ ကိုယ်ကျိုးမငဲ့ဘဲ တိုင်းပြည်နှင့် လူမျိုးအတွက် သက်စွန့်ဆံဖျား ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော် က ကျေးဇူးဆပ်ခြင်း အထိမ်းအမှတ် အဖြစ် လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင် (ပထမဆင့်) တံဆိပ် ချီးမြှင့်ဂုဏ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ဘဝနိဂုံး
--------

၁၉၇၄-ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၈)ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ လေဖြတ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ၂ဝရာစု မြန်မာ့သမိုင်း သန်းဝင်းလှိုင်၊ ၂ဝဝ၉ ခု၊ မေလ၊ ကံကော်ဝတ်ရည် စာပေ။

ကျော်ငြိမ်း (သုတေသနအရာရှိ) (၁၉၉၈)။ *ရဲဘော်သုံးကျိပ်*။ ပထမ အကြိမ်။ အင်းဝ စာအုပ်တိုက်။
  


| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် သက်စွန့်ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသော ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်များ နှင့် ဂျပန်ပြည်သို့ စစ်ပညာသင် သွားရန်အတွက် မြန်မာပြည်မှ အသုတ်လိုက်ခွဲ၍ လျှို့ဝှက်ထွက်ခွာမှုပြဇယား |
| --- |
| အသုတ်ခွဲ၍ဂျပန်ပြည်သို့ထွက်ခွာမှု | 
* ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်အမည်

 |
| ပထမအသုတ် (၅) ဦး | 
* ဗိုလ်တေဇ
* ဗိုလ်လက်ျာ
* ဗိုလ်လရောင်
* ဗိုလ်မိုး
* ဗိုလ်ရန်နိုင်

 |
| ဒုတိယအသုတ် (၇) ဦး | 
* ဗိုလ်မြင့်အောင်
* ဗိုလ်မင်းခေါင်
* သခင်သန်းတင်
* ဗိုလ်ကျော်ဇော
* ဗိုလ်ဘုန်းမြင့်
* ဗိုလ်ရဲထွဋ်
* ဗိုလ်လင်းယုန်

 |
| တတိယအသုတ် (၃) ဦး | 
* ဗိုလ်ဇေယျ
* ဗိုလ်တောက်ထိန်
* ဗိုလ်တာရာ

 |
| စတုတ္ထအသုတ် (၁၁)ဦး | 
* သခင်ထွန်းအုပ်
* ဗိုလ်နေဝင်း
* ဗိုလ်မှူးအောင်
* ဗိုလ်မြင့်ဆွေ
* ဗိုလ်မင်းရောင်
* ဗိုလ်ဇင်ယော်
* ဗိုလ်မိုးညို
* ဗိုလ်ဉာဏ
* ဗိုလ်စောနောင်
* ဗိုလ်စောအောင်
* ဗိုလ်ဗလ

 |
| အခြားနည်းများဖြင့် (၄) ဦး | 
* ဗိုလ်ရန်အောင်
* ဗိုလ်စကြာ
* ဗိုလ်မြဒင်
* ဗိုလ်ထိန်ဝင်း

 |
**လင်းယုန်**သည် စွန်၊ လင်းတ၊ သိမ်းငှက်မျိုးတို့နှင့်အတူ ဖော်လကိုနီဖောမီး မျိုးစဉ်တွင် အက်ကဆစ်ပီထရီဒီး မျိုးရင်း၌ပါဝင်၍ ငှက်ရဲဖြစ်သည်။ ပါဏဗေဒအမည်မှာ စပိုင်လောနစ်ချီးလာဗာမေးနီးကပ် ဖြစ်သည်။ အလျား ၂၆ လက်မမှ ၂၈ လက်မထိရှိ၍ ငှက်မသည် ငှက်ဖိုထက် ထွားကျိုင်းသည်။ ပျံသန်းနေစဉ် အတောင်များသည် အလွန်ကျယ်ပြန့်၍ ဝိုင်းနေသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ အောက်မှနေကြည့်လျှင် အတောင်တစ်ခုစီ၏ နောက်ဘက်စွန်း တစ်လျှောက်လုံးတွင် အဖြူတန်းကြီးနှစ်ခုနှင့် အမြီးတွင် ကန့်လန့်ဖြတ်အဖြူတန်းတစ်ခု တွေ့ရခြင်းအားဖြင့် လင်းယုန်ဟု အလွယ်တကူ မှတ်မိနိုင်သည်။

  

လင်းယုန်သည် သစ်တောနှင့် သစ်ပင် ထူထပ်စွာပေါက်ရောက်သော ဒေသများတွင် နေထိုင်ကျက်စားသည်။ လင်းယုန်သည် များသောအားဖြင့် အလျား ခုနစ်ပေမှ ရှစ်ပေအထိရှည်သော မြွေများကို သတ်ဖြတ်စားသောက်သည်။ ပုတ်သင်၊ ကင်းလိပ်ချော စသော ဖွတ်၊ ပုတတ်မျိုး၊ ဖား၊ ပိုးမွှားနှင့် ငှက်များကိုလည်း ဖမ်းယူစားသောက်သည်။ ကောင်းကင်ထက်၌ မြင့်မားစွာ ဝဲပျံ၍ နေတတ်သည်။ လင်းယုန်သည် အလွန်ရဲရင့်ရာ အနီးသို့ လူရောက်လာသည်တိုင်အောင် မပြေးဘဲ ဝံ့ဝံ့စားစား ခံနေတတ်သည်။ လင်းယုန်သည် ဆူညံစွာနေတတ်၍ ပျံသန်းရင်းအသံမျိုးစုံဖြင့် အော်တတ်သည်။ 
မိတ်လိုက်ချိန်များတွင် ပို၍ဆူညံကြသည်။

  

လင်းယုန်သည် ဖေဖော်ဝါရီလမှ ဧပြီလအတွင်း သားပေါက်သည်။ အသိုက်များကို စမ်းချောင်းများအနီးရှိ မြင့်မားသော သစ်ပင်ကြီးများ၌ သစ်ကိုင်းများဖြင့် ပြုလုပ်သည်။ အသိုက်မှာ ငှက်၏ အရွယ်နှင့်စာလျှင် သေးငယ်သည်။ ဥတစ်လုံးတည်းသာ ဥသည်။ လင်းယုန်များကို အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံများတွင် အနှံ့အပြားတွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ သစ်တောအားလုံးလောက်တွင် ပေပေါင်းမည်မျှမြင့်သည်ဖြစ်စေ အမြဲတမ်းနေထိုင်ကြသည်။ လင်းယုန်ငှက်သည် သဘာဝအားဖြင့် ရဲရင့်ခြင်းသတ္တိနှင့် ပြည့်စုံသောကြောင့် ရှေးပဝေဏီကပင် ယင်းငှက်ကို အမျိုးသား အထိမ်းအမှတ် 
အဖြစ်ဖြင့် အသိအမှတ်ပြုကြသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် လင်းယုန်ငှက်ကို အမျိုးသားအထိမ်းအမှတ်အဖြစ်ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသည်။ ရှေးက ခေတ်ကောင်းခဲ့သော ရောမနိုင်ငံတော်ကြီးတွင်လည်း လင်းယုန်ငှက်ကို အမျိုးသားအထိမ်းအမှတ်အဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  BirdLife International (2016). "*Spilornis cheela*". *IUCN Red List of Threatened Species* **2016**. IUCN.
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
စမိုက်အီ၊ အမ်(ခရစ် ၁၈၅၈-၁၉၄၄)
-----------------------------

အီသယ်စမစ်
အင်္ဂလိပ် အမျိုးသမီး ဂီတစာဆိုနှင့် စာရေးဆရာမကြီး အက်သယ်မေရီစမိုက်သည် ၁၈၅၈ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ဖွားမြင်၍ ဗိုလ်ချုပ် ဂျေ၊ အိပ်၊ စမိုက်၏ သမီးဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်စာဆိုလောကတွင် တစ်ဦးတည်းသော ထင်ရှားသည့် အမျိုးသမီး ဂီတစာဆိုဖြစ်၏။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ဒီ၊ ဘီ၊ အီး ခေါ် ဗြိတိသျှနိုင်ငံတော် အမျိုးသမီးဘွဲ့ထူးကို ရရှိသည်။ အက်သယ်သည် ငယ်စဉ်အခါက ဂျာမနီနိုင်ငံ လိုက်ပဆစ်မြို့၌ ဂီတစာဆိုကျော်ကြီး ဟိုင်းနရစ်ဖွန်ဟတ်ဆို ဂင်ဗတ်ထံတွင် ဂီတပညာကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ သူစပ်ဆိုသော သီချင်းများသည် အင်္ဂလန်ပြည်မှာထက် ဥရောပတိုက်၌ ပိုမိုကျော်ကြားသည်။ အက်သယ်သည် အင်္ဂလိပ်ဂီတစာဆိုပင် ဖြစ်လင့်ကစား ဂီတပညာကို ဂျာမနီနိုင်ငံ၌ လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သူ ဖြစ်သည့်အလျောက် သူ၏ သီချင်းများမှာ အင်္ဂလိပ်မဆန်ဘဲ ဂျာမန်ဆန်လေသည်။ ရှေးဦးစွာ သူစပ်ဆိုသော ဖန်တာဇီယိုခေါ် အော်ပရာဇာတ်ပွဲကို ရုံတင်ပြသရာတွင် လူကြိုက်များ လှ၏။ 

ထိုနောက် ဆက်လက်၍ လိုက်ပဆစ်၊ ပရာဟ၊ ဗီယင်းနားစသည့် မြို့ကြီးများတွင် သူကိုယ်တိုင်ရေးသားသော အော်ပရာဇာတ်များကို ရုံတင်ပြသခဲ့သည်။ လန်ဒန်မြို့တွင် ကင်ဗင့်ဥယျာဉ်၌ ရုံတင်ပြသော ဒါဝေါအော်ပရာဇာတ်မှာ အလွန်ကျော်ကြားသည်။ ထိုဇာတ်များအပြင် သီချင်းများကိုလည်း စီကုံးခဲ့သဖြင့် ထင်ရှားသော အမျိုးသမီးစာဆိုကြီး ဖြစ်သည်။ သူသည် အမျိုးသမီးများ အဖိအနှိပ်ခံရမှုမှ တော်လှန်ရေးတွင် အရေးပါစွာ ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်ကာ 'အမျိုးသမီးများ ချီတက်ခဲ့'ဟူသော အမျိုးသမီးများ စိတ်တက်ကြွဖွယ်ရာ သီချင်းကို ရေးသားခဲ့သည်။ ထိုအမျိုးသမီး ဂီတစာဆိုကား ၁၉၄၄ ခုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)
**ဂွီဒို မိုနာကို** သို့မဟုတ် **အရက်ဇိုမြို့မှ ဂွီဒို** (အင်္ဂလိပ်: Guido of Arezzo၊ အီတလီ: *Guido Monaco*၊ အခြားအမည်များ: Guido Aretinus၊ Guido Aretino၊ Guido da Arezzo၊ Guido d'Arezzo၊ Guido Monaco Pomposiano၊ Guy of Arezzo သို့မဟုတ် Guy d'Arezzo) သည် အီတာလျံလူမျိုး အလယ်ခေတ်ကာလ ဂီတသီအိုရီပညာရှင်နှင့် ခရစ်ယာန်ဘုန်းကြီးတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ယခုခေတ်တွင် အသုံးပြုသော စတက်ဖ်စသော ဂီတ‌သင်္ကေတတို့ကို တီထွင်သူဟူ၍လည်း ယူဆကြသည်။ သူ၏ မိုက်ခရိုလိုးဂပ်စ် (Micrologus) အမည်ရှိသော ဂီတကျမ်းစာသည် အလယ်ခေတ်အတွင်း ဒုတိယအများဆုံး ဖြန့်ချိခြင်းခံရသည့်စာအုပ်ဖြစ်သည်။

ဂွီဒို မိုနာကို၏ရုပ်တု

ကိုယ်ရေးအကျဉ်း
--------------

ခရစ်နှစ် ၁၀၂၅ သို့မဟုတ် ၁၀၂၆ တွင်ရေးသားသော ဂွီဒို၏ မိုက်ခရိုလိုးဂပ်စ်ကျမ်းစာတွင် ထိုကျမ်းကိုရေးနေစဉ် သူ၏အသက်သည် ၃၄ နှစ် ရှိသည်ဟု ရေးသားထားသည့်အတွက် သူ၏မွေးသက္ကရာဇ်မှာ ၉၉၁ သို့မဟုတ် ၉၉၂ ဖြစ်သည်ဟုယူဆကြသည်။

ဂွီဒို မိုနာကိုသည်ဦးစွာ ဖရဲရားမြို့အနီး၌ရှိသော ပွန်ပိုစာ (Pomposa)‌ ကျောင်းတော်၌ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ၌သူသည် ‌အဆိုတော်များ ဂရီဂေါရီးယန်းချန့် (Gregorian Chant) ကိုမှတ်သားရာ၌ အခက်တွေ့နေသည်ကို သတိထားမိခဲ့သည်။

ထို့ကြောင့်သူသည် ဂရီဂေါရီးယန်းချန့်ကို အချိန်တိုတိုအတွင်း လွယ်လွယ်ကူကူမှတ်သားနိုင်မည့် နည်းလမ်းကို တီထွင်ခဲ့၍ ကျောင်းသားများကိုသင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ထိုသို့သင်ကြားမှုကြောင့် သူသည် အီတလီမြောက်ပိုင်းတွင် နာမည်ကြီးခဲ့သည်။ ၁၀၂၅ ခုနှစ်ခန့်တွင် သူ၏သင်ကြားမှုနည်းလမ်းကို အချို့သောဘုန်းကြီးများက မနှစ်သက်ကြသဖြင့် သူအား အရယ်ဇိုသို့ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့သည်။

အရယ်ဇိုမြို့သို့ရောက်သောအခါ သူသည် စတက်ဖ်သင်္ကေတကို တီထွင်ခဲ့‌လေသည်။ ထို့အပြင် ဆိုးဖက်ဂျ် (Solfége) ခေါ် "ဒို-ရေ-မီ" အခေါ်ဝေါ်ကိုလည်းတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုအခေါ်အဝေါ်၏မူလအစဉ်မှာ "အု(တ်)-ရေ-မီ-ဖာ-ဆို-လာ" (Ut-Re-Mi-Fa-Sol-La) ဟူ၍ဖြစ်ရာ "Ut queant laxis" အမည်ရှိသောသီချင်း၏ စာသားမှ အသံထွက်များကိုယူထားခြင်းဖြစ်သည်။ ခုနှစ်ခုမြောက်နုတ်ဖြစ်သော "စီ" (Si) ကို နောက်ပိုင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး "Sanctus Iohannes" မှ အစအက္ခရာများကို ယူထားခြင်းဖြစ်သည်။

ဂီတဗေဒပညာရှင်ဖြစ်သော ဂျိုဗာနီ ဘာတီစတာ ဒိုနီ (Giovanni Battista Doni) သည် "အု(တ်)" မှ "ဒို" (Do) ဟု ပြောင်းလဲ‌ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဂီတဆရာမဖြစ်သော ဆာရာ ဂလိုဗာ (Sarah Golver) သည် "စီ" မှ "တီ" (Ti) သို့‌ပြောင်းလဲခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်စကားပြောကြသောလူတို့သည် "စီ" အစား "တီ" ဟုသီဆိုကြလေသည်။

၁၀၂၈ ခုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းကြီး ဂျွန် (Pope John XIX) သည် ဂွီဒို၏သင်ကြားမှုနည်းလမ်းတို့ကို ကြားသိခဲ့ရာ သူအား ရောမမြိုသို့လာရောက်ရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။ ဂွီဒိုသည် ရောမမြို့သို သွားခဲ့သော်လည်း ကျန်းမာရေးဆိုးရွားလာမှုကြောင့် အရယ်ဇိုမြို့သို့ ပြန်လာခဲ့ရပေသည်။ ဤကာလမှနောက်ပိုင်း သူ၏ဘဝအကြောင်းကိုဆက်လက်မသိရှိရပေ။

ဂွီဒို၏အိမ်နှင့် "ဒို-ရေ-မီ-ဖာ-ဆို-လာ" ဟူသောပလက်ပြားတစ်ချပ်

ကျမ်းကိုး
---------

1. ↑  Stuart Lyons, Horace's Odes and the Mystery of Do-Re-Mi with Full Verse Translation of the Odes. Oxford: Aris & Phillips, 2007. ISBN 978-0-85668-790-7.
2. ↑
3. ↑  Norman Davies, Europe: A History (Oxford and New York: Oxford University Press, 1996), pp. 271–7). ISBN 978-0-19-520912-9; ISBN 978-0-19-820171-7.
4. ↑  McNaught, W. G. (1893). "The History and Uses of the Sol-fa Syllables". Proceedings of the Musical Association. London: Novello, Ewer and Co. 19: 35–51. ISSN 0958-8442. Retrieved 2010-02-26.

ပြင်ပလင့်ခ်များ
---------------

* Music sheets of Guido of Azzero at IMSLP
**အက်ဖ်အမ်အိုင် လေကြောင်းလိုင်း** (အင်္ဂလိပ်: FMI Air) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သော လေကြာင်းလိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြို့တော် နေပြည်တော်သို့ တစ်ပတ်လျှင် ခရီးစဉ် (၁၉) ခု ခန့်ဖြင့် ပျံသန်းနေပြီး စင်းလုံးငှားလေယာဉ် ဝန်ဆောင်မှုပေးကာ မြို့ပေါင်း (၂၀) ကို ပျံသန်းပေးခဲ့သည်။ အဓိက အခြေစိုက်ရာနေရာမှာ ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် ဖြစ်သည်။

သမိုင်း
-------

၂၀၁၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အေတီအာ ၄၂ လေယာဉ်သည် ရန်ကုန်လေဆိပ်မှ စတင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။ အဆိုပါ လေယာဉ်ထွက်ခွာမှုသည် အက်ဖ်အမ်အိုင် လေကြောင်းလိုင်း၏ ပထမဆုံး လေယာဉ်ထွက်ခွာမှုဖြစ်ပြီး  မြန်မာ့လေကြောင်းလောကအတွက် စာမျက်နှာအသစ် ဖြစ်ခဲ့သည်။

အက်ဖ်အမ်အိုင် လေကြောင်းလိုင်းသည် ရန်ကုန် နှင့် နေပြည်တော် အကြား တစ်ပတ်လျှင် ခရီးစဉ် (၁၉) ခု ပျံသန်းခဲ့သည်။

အက်ဖ်အမ်အိုင် လေကြောင်းလိုင်းသည် လေယာဉ် စင်းလုံးငှားခြင်းကိုလည်း ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိပြီး ပြည်တွင်း လေဆိပ် (၂၀) ကျော်သို့ ငှားရမ်း ပျံသန်းနိုင်ခဲ့သည်။

စီးနင်းသူ နည်းပါးမှုကြောင့် ၂၀၁၈ ဩဂုတ်တွင် လေကြောင်းလိုင်းကို ရပ်နားခဲ့သည်။

ပျံသန်းရာမြို့များ
------------------

အက်ဖ်အမ်အိုင် လေကြောင်းလိုင်းသည် အောက်ဖော်ပြပါ မြို့များသို့ ပျံသန်းခဲ့သည်။ 

* **မြန်မာ**
	+ **မန္တလေး တိုင်းဒေသကြီး**
		- နေပြည်တော် - နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်
		- မန္တလေး - မန္တလေး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်
		- ညောင်ဦး - ညောင်ဦးလေဆိပ်
	+ **ရခိုင် ပြည်နယ်**
		- စစ်တွေ - စစ်တွေ လေဆိပ်
	+ **ရှမ်း ပြည်နယ်**
		- တောင်ကြီး - ဟဲဟိုး လေဆိပ်
	+ **ရန်ကုန် တိုင်းဒေသကြီး**
		- ရန်ကုန် - ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်
	+ **တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး**
		- **ထားဝယ် ထားဝယ်လေဆိပ်**
		- **မြိတ် မြိတ်လေဆိပ်**
		- **ကော့သောင်း ကော့သောင်းလေ‌ဆိပ်**

လေယာဉ်
------

၂၀၁၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၃ ရက်နေ့အထိ အက်ဖ်အမ်အိုင် လေကြောင်းလိုင်းသည် အောက်ဖော်ပြပါ လေယာဉ်များဖြင့် ပျံသန်းခဲ့သည်။ 

**အက်ဖ်အမ်အိုင် လေကြောင်းလိုင်း၏ လေယာဉ်စာရင်း**| အမျိုးအစား | လက်ရှိ | အမှာစာ | မှတ်ချက် |
| --- | --- | --- | --- |
| Bombardier challenger 800SE | ၁ | ၀ |
| Bombardier CRJ200 | ၂ | ၀ |
| ATR 72-600 | ၁ | ၀ |
| **စုစုပေါင်း** | ၄ | 0 |

ကိုးကား
-------

1. 1 2  aerotelegraph.com - Airlines dying in Burma 9 August 2018
2. ↑  fmiaircharter.com။ 22 April 2017 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  22 March 2016 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  fmiaircharter.com။ 6 October 2016 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  22 March 2016 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
ပုံသဏ္ဌာန် : အပင်
- အပွင့်ကို လိုက်၍ အပင် သုံးမျိုး ကွဲသည်။ အဖြူ ၊ အနီ ၊ အညို ဖြစ်၍ သုံးမျိုးလုံး အကျိုးပြု သည်။ မြေတွင် ဖြန့်ပေါက် သော နွယ်ပင် မျိုး ဖြစ်သည်။
အရွက်
- အဆစ်မှ အရွက် များ မျက်နှာချင်း ဆိုင် ထွက်သော် လည်း တစ်ဖက် တွင် တစ်ရွက် ထွက်၍ အခြား တစ်ဖက် တွင် နှစ်ရွက် ထွက်သည်။ ရွက်ရင်း ကျယ်သော ဘဲဥ ပုံရှိ ရွက်ထိပ် အချို့ ချွန်ပြီး အချို့ ဝိုင်း၏ ။ အရွက် အပေါ် မျက်နှာပြင် ချောမွတ်သည်။
အပွင့်
- ပန်းခိုင် ထိပ်တွင် သေးငယ်သော အပွင့် ကလေးများ စု၍ ပွင့်၏ ။ အမျိုး လိုက်၍ အဖြူ ၊ အနီ ၊ အညို အရောင် သုံးမျိုး ကွဲ၏ ။
အသီး
- သေးငယ်သည်။ အခန်း ၅ ခန်း ပါရှိသည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ : အရွက် ၊ အမြစ် ၊ အပင်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ : မြန်မာ နိုင်ငံ မြေပြန့် အနှံ့အပြား တွင် ပေါက်ရောက်သည်။ သဘာ၀ အလျောက် အလေ့ကျ ပေါက်၏ ။
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင်
- မြန်မာ ဆေးကျမ်း များ အလိုအရ ပရန္နဝါ သည် ခါး၏ ၊ စပ်ရှားရှား ရှိ၏ ၊ ပူ၏ ၊ အသက်ကို ရှည်စေ၏ ။ နှလုံး ရောဂါ ၊ဖောရောင်ခြင်း ၊ ပန်းနာ ၊ လေ ၊ သလိပ်ရောဂါ တို့ကို ပျောက်ကင်း စေနိုင်၏ ။ ဝမ်းမီးကို တောက်စေ၍ ဝမ်းသက်စေ ပြီး ဆီးကို ရွှင်စေသည်။ ချွေးကို ထွက်စေ၍ ရေဖျဉ်း ရောဂါကို နိုင်သော သတ္တိ ရှိ၏။

အသုံးပြုပုံ-
အရွက်
၁။ ပရန္နဝါ ရွက်ရည်ကို နို့နှင့် ရောသောက်က ဆီးအောင့် ရောဂါ ၊ ဆီးပူ ညောင်းကျ ရောဂါ ၊ ပန်းသေ ရောဂါ နှင့် အဖျား ရောဂါ တို့ကို ပျောက်ကင်း စေရုံမျှ မက အသက် ကို ရှည်စေ၍ လူကို နုပျို အားတိုး စေနိုင်၏ ။
၂။ အရွက်ကို ငါးကြင်း သားနှင့် ချက်စား ပါက ကိုယ်တစ်ခြမ်း သေရောဂါ ပျောက်၏ ။
၃။ မီးဖွား ပြီးစ အမျိုးသမီး များ နို့မထွက် လျှင် ပရန္နဝါ ရွက်ကို ဟင်းခါး ချက်သောက် ခြင်းဖြင့် နို့ လျင်မြန်စွာ ထွက်ပြီး နို့နာ၊ နို့ကိုက် နှင့် သကျည်း ကိုက်ရောဂါ များလည်း ပျောက်ကင်း စေ၏။
၄။ ပရန္နဝါ ရွက်ကို ငါးပနော်နှင့် ကြော်ချက် စားခြင်း ၊ ဟင်းချိုသောက် ခြင်းဖြင့် နှလုံးရောဂါ ၊ အဆုတ်ရောင် ၊ အူရောင် ရောဂါ ၊ ကိုယ်ဖော ကိုယ်ရောင် ရောဂါ ၊ ရေဖျဉ်း ၊ မြင်းသရိုက် ၊ လေနာ သလိပ်နာ ၊ အစာ မကြေ ရောဂါများ ပျောက်၏ ။
၅။ ခန္ဓာကိုယ် ပြင်ပ၌ ရောင်ရမ်း ခြင်းများ အတွက် အရွက် ကို ထုထောင်း ၍ ကြပ်စည်း ပေးရ၏ ။
အမြစ်
၁။ အမြစ်မှုန့် ကို သကြားနှင့် စားသော် ချောင်းခြောက်ဆိုး ခြင်းနှင့် ကြက်ညှာ ချောင်းဆိုး ခြင်းနှင့် ကြက်ညှာ ချောင်းဆိုး ခြင်းများ ပျောက်၏ ။ ပျားရည်နှင့် လျက်ပေးသော် ပန်းနာ ရောဂါ ပျောက်၏ ။
အပင်
၁။ ပရန္နဝါ ကို ကြိတ်မှန် ရွက် နှင့် ရောသောက် သော် မီးယပ် ရောဂါ ပျောက်၏။
၂။ ဒန့်ကျွဲ စေ့နှင့် ရော၍ စားခြင်း ၊ လိမ်းခြင်း ပြုသော် ပွေးနာ ပျောက်၏ ။
၃။ တောင်သာ ဆရာမ မုန်း၏ ဆေးညွှန်း အရ ` ပရန္နဝါ ပါးပါး လွှာ ၊ သကာ ပျားရည်နှင့် စပ် ၊ ဒန့်သလွန် ပွင့် အုန်းဆံရင့် ချင့်၍ လျော်အောင် စပ်၊ မင်းတုန်းမင်းခေါင် သူသုံး ဆောင်၊ ဘုန်းရောင်နေ သို့တက် ၊ ဒန္တာသံ မှိုနှက် ၊ အသံ ကရဝိတ်ငှက် ၊ ကေသာ ပိတုန်းရောင် နက်´ ဟူ၍ ဖော်ပြ ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

**ဩဒနပ္ပဋိစ္ဆာဒနသိက္ခာပုဒ်** **(သက္ကစ္စဝဂ်)**

ဟင်းကို ဆွမ်းဖြင့် ဖုံးမှု
--------------------------

ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် ဆွမ်းခံသောအခါ (ဤသို့ဖုံးထားလျှင် မရသေးဘူးထင်၍ နောက်ထပ် လောင်းကြလိမ့်မည်ဟု မရိုးသားသော စိတ်ကူးဖြင့်) များများအလိုရှိ၍ ပဲဟင်း-ဟင်းလျာတို့ကို ဆွမ်းဖြင့် ဖုံးထားကြကုန်၏၊ (ဤသို့ ပြုလုပ်မှုကား သက်သက်အောက်တန်းစားတို့၏ အပြုအမူသာဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့်) ထိုအပြုအမူကို သိရှိသော လူတို့က ကဲ့ရဲ့ကြသဖြင့်—

"န သူပံဝါ ဗျဉ္ဇနံဝါ ဩဒနေန ပဋိစ္ဆာဒေဿာမိ ဘိယျောကမျတံ ဥပါဒါယာတိ သိက္ခာကရဏီယာ"။ ဟု ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်။

မြန်မာပြန်
----------

"ပဲဟင်းကို၎င်း ပဲဟင်းမှတပါး အခြားဟင်းလျာကို၎င်း အများကို အလိုရှိသည်ဖြစ်၍ ဆွမ်းဖြင့် မဖုံးအံ့"ဟု အလေ့အကျင့်ကို ပြုရမည်၊ [အများကို အလိုရှိ၍ မဟုတ်ဘဲ အခြားအကြောင်းကြောင့် ဖုံးရာ၌၎င်း, လူတို့ကိုယ်တိုင်က နွားသားဟင်းစသည်ကို လူသိမှာ စိုး၍ ဆွမ်းဖြင့် ဖုံးပြီးလှူလိုက်ရာ၌၎င်း-အာပတ်မသင့်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  အရှင်ဇနကာဘိဝံသ (၁၉၉၆)။ *ဘုရားဥပဒေတော်ကြီး*။
**လင်းမြီးဆွဲငှက်** ကို ကျွဲမြီးဆွဲဟူ၍လည်းကောင်း၊ လင်းဆွဲဟူ၍လည်းကောင်း၊ မီးတောင်ဖိုနက်ဟူလည်းကောင်း အမည်အမျိုး မျိုးဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ လင်းမြီးဆွဲသည် ငှက်တော်နှင့်အတူ ဒိုင်ကရူး 
ရီဒီး မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်၍ သတ္တဗေဒ(ပါဏဗေဒ‎) အလိုအားဖြင့် ဒိုင်ကရူးရပ်မာကရိုဆာကပ်(*Dicrurus macrocercus*) ဟုခေါ်သည်။ အလျား ၁၂ လက်မရှိသည့်အနက် အမြီးတစ်ခုတည်းကပင် ငါးလက်မခွဲရှည်သည်။ တစ်ကိုယ်လုံး သပိတ်ရောင်ထနေအောင် မည်းနက် တောက်ပြောင်နေသော အမွှေးအတောင်များနှင့် ခက်ရင်းခွကဲ့သို့ ရှည်သော 
အမြီးခွများကြောင့် ထိုငှက်များကို အလွယ်တကူနှင့် ခွဲခြားသိရှိနိုင်သည်။ သို့သော် ငှက်တော်နှင့် ဆင်တူရိုးမှားဖြစ် တတ်သည်။ ငှက်တော်တွင်လည်း အမြီးခွရှိ၍ အရောင်မှာမည်းနက်၏။ သို့သော် အနက်နည်းသည်။ လင်းမြီးဆွဲအမြီး၌ရှိသည့် အမွှေးကြီးများတွင် အပြင်အမွှေးများသည် အလယ်မွှေးများထက် တစ်လက်မခွဲပိုရှည်သည်။ လင်းမြီးဆွဲတို့သည် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရာသီအလိုက် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်တတ်ကြသည်။

  

လင်းမြီးဆွဲသည် မည်းနက်တောက်ပြောင်သော အမွှေးအတောင် 
နှင့် ရှည်လျားသော အမြီးခွကြောင့် လှပတင့်တယ်သည်။ ကြေးနန်းကြိုး 
များ၊ သစ်ပင်များပေါ်၌ နားနေ၍ ကျယ်လောင်စွာ ဆူ⁠ဆူညံ⁠ညံ အော်တတ်ကြ 
သည်။ လင်းမြီးဆွဲသည် ကျီးကန်းမျိုးထဲကမဟုတ်သော်လည်း မိမိ၏ 
အသိုက်ကို ရဲရင့်စွာကာကွယ်ခြင်းနှင့် တိုက်ခိုက်လိုသော စိတ်ဓာတ်ပြင်းပြ 
ခြင်းတို့မှာ ကျီးကန်းထက်ပင် သာပေသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ကျီးကန်းတစ် 
ကောင်ကို လင်းမြီးဆွဲများက လိုက်လံထိုးဆိတ်နေသည်ကို တွေ့ရတတ် 
သည်။ ပျံသန်းရာ၌ ကျင်လည်၍ လျင်မြန်သန်စွမ်းသည်။ လင်းမြီးဆွဲကို 
လွင်တီးပြင်နှင့် ချုံတောများ၊ ကြေးနန်းကြိုးများတွင်တွေ့ရသည်။ သစ်ငုတ် 
တိုနှင့် အခြားမြင့်မားသော နေရာများတွင်နားနေရင်း လေထဲ၌ပင် ပျံသန်း 
နေသော ပိုးမွှားများနှင့် မြေပေါ်၌ သွားလာနေသော ပိုးမွှားများကို စောင့်၍ 
ဖမ်းယူစားသောက်လေ့ရှိသည်။ နားနေချိန်တွင် အမြီးကို နှိမ့်ချည် မြှင့်ချည် 
လုပ်နေတတ်သည်။ အစာစားနေသော ကျွဲ၊ နွားများပေါ်တွင်နား၍ ကျွဲ၊ နွား 
များကိုယ်ပေါ်၌ တွယ်ကပ်နေသော ပိုးမွှားများကိုလည်း ဖမ်းယူစားသောက် 
သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ၌မူ အခြားငှက်များ ဖမ်းယူထားသောအစာများကို 
အဓမ္မလု၍ စားကြသည်။ လင်းမြီးဆွဲသည် ပိုးမွှားများကိုသာ စားသဖြင့် 
လူတို့၏ အကျိုးဆောင်ငှက်လည်းဖြစ်ပေသည်။ 

  

ဥများကို ဧပြီလနှင့်မေလအတွင်း ဥအုကြသည်။ အသိုက်ကို မြေ 
ပေါ်မှ အတော်မြင့်၍ အပြင်သို့ အလျားလိုက် ထိုးထွက်နေသော သစ်ကိုင်း 
ခွတွင် တွဲလောင်းပြုလုပ်သည်။ အသိုက်ကို မြက်၊ သစ်ကိုင်းခြောက် 
စသည်တို့ဖြင့် သပ်ရပ်ခိုင်ခံ့စွာ ပြုလုပ်ထားသည်။ သို့ရာတွင် အသိုက်၏ 
အောက်ခံမှာပါးသဖြင့် ဥများကို အောက်မှ အတိုင်းသားမြင်နိုင်သည်။ တမြုံ 
လျှင် နှစ်ဥမှ ငါးဥအထိရှိ၍ အရောင်အမျိုးမျိုးရှိသည်။ သားငယ်များကို 
အစာကျွေးရာ၌ စားပြီးအစာကို တစ်ဖန် အန်၍ ခွံ့ကျွေးလေ့ရှိသည်။
လင်းမြီးဆွဲကို အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံများတွင် အများအပြား တွေ့မြင်ရ 
သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ဝန်းလုံးရှိ တောင်ခြေနှင့် လွင်ပြင်များတွင် အနှံ့ 
အပြား တွေ့ရလေသည်။ အချို့လင်းမြီးဆွဲများသည် အမြဲတမ်း နေရာအတည် 
တကျ နေကြသော်လည်း ကျန်များစွာသော လင်းမြီးဆွဲတို့မှာ နွေရာသီ၌ 
မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းဒေသများမှ အလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသများ 
သို့ သားပေါက်ရန် ရွှေ့တတ်ကြသည်။ တစ်ဖန် အောက်တိုဘာလတွင် 
နေရင်းဒေသများသို့ ပြန်လာကြပြန်သည်။ ဤကဲ့သို့ လင်းမြီးဆွဲအုပ်ကြီးများ 
ပြန်လာကြသည်ကို အချို့ဒေသတွင် အထင်အရှားတွေ့ရလေသည်။

ပြခန်း
------

* Greater racket-tailed drongo, Khao Yai National Park
* With growing outer tail feathers (Western Ghats, Kerala)

ကိုးကား
-------

1. ↑  BirdLife International. 2016. Dicrurus paradiseus. The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T103711122A94102694.. Downloaded on 11 December 2018.
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ( ၁၂ )
ပရစိတ္တဝိဇာနနအဘိညာ ဆိုသည်မှာ သူတစ်ပါးတို့၏ စိတ်အကြံအစည်ကို သိနိုင်သော အဘိညာ ဖြစ်၏။

ပရစိတ္တဝိဇာနနအဘိညာ
------------------

ဣဒ္ဓိမာပုဂ္ဂိုလ်သည် သူတစ်ပါး၏ စိတ်အကြံအစည်ကို သိလိုသောအခါ တန်ခိုး၌ မနိုင်နင်းသေးသော အာဒိကမ္မိကပုဂ္ဂိုလ်သည် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဖြင့် သူတစ်ပါး၏ နှလုံးသွေးကို ရှေးဦးစွာကြည့်၍ နှလုံးသွေးနီလျှင် ရာဂစိတ်, မည်းလျှင် ဒေါသစိတ်, ဝါလျှင် သဒ္ဓါစိတ်, ဖြူလျှင် ပညာစိတ် စသည်ဖြင့် နှလုံးသွေးကို မြင်သဖြင့် စိတ်ကိုလည်း ဘယ်လိုစိတ်ဟု သာမည အနုမာနအားဖြင့် သိ၍ "ဤသူ၏ စိတ်အကြံအစည်ကို ငါသိအံ့" ဟု ရည်မှန်းဆင်ခြင်ခြင်း ပရိကံကိုပြု၍ အဘိညာပါဒကဈာန်ကို ဝင်စား၍ ထပြီးလျှင် "ဤသူ၏ စိတ်အကြံအစည်ကို ငါသိစေသတည်း" ဟု အဓိဋ္ဌာန်ခြင်းကို ပြုအပ်၏၊ စိတ်အကြံအစည်ကို သိသော အဓိဋ္ဌာန်အဘိညာဇောကျလာ၏၊ သိ၏။

အကယ်၍ ပထမတစ်ကြိမ်ဖြင့် မသိသေးငြားအံ့၊ ဤနည်းအတူ အဖန်ဖန်ပြုအပ်၏၊ သိအပ်၏။ ဤကဲ့သို့ သိနိုင်ဖန်များ၍ နိုင်နင်းသော အခါကျလျှင် နှလုံးသွေးကို ကြည့်နေဖွယ်မရှိ။ တစ်ခါတည်း စိတ်ကိုပင် ကြည့်၍ သိနိုင်တော့၏၊ နှလုံးသွေးမရှိသော အရူပဘုံစိတ်တို့ကိုလည်း သိနိုင်တော့၏၊ ၎င်းကို စေတောပရိယအဘိညာဟူ၍လည်း ခေါ်၏။

ကိုးကား
-------

1. 1 2  လယ်တီဆရာတော်။ *ကျေးဇူးရှင်လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး ရေးသားစီရင်တော်မူသော ကမ္မဋ္ဌာန်းကျမ်းကြီး*။
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၂)သုတ် ရှိပါသည်။

ဤသုတ်ကို မဂဓနိုင်ငံ ရာဇဂြိုဟ်မြို့ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အစေလကဿပ၏ လျှောက်ထားချက်အရ ဆွမ်းခံဝင်ကြွနေစဉ် လမ်းခရီး၌ ဟောတော်မူသည်။

အစေလကဿပက ဒုက္ခနှင့်စပ်လျဉ်း၍ မိစ္ဆာအယူလေးချက်ကို မေးလျှောက်သည်။ ဘုရားရှင်က အားလုံးကိုပယ်တော်မူသည်။ အရှင်ဂေါတမသည် ဒုက္ခကို မသိ မမြင်ပါသလောဟု လျှောက်ထားရာ ဘုရားရှင်က ရှင်းလင်းမိန့်ကြားတော်မူပြီး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒအနုလောမ၊ ပဋိလောမဒေသနာတော်ကို ဟောကြားတော်မူသည်။

အစေလကဿပက ဥပါသကာအဖြစ်လျှောက်ထား၍ ရဟန်းပြုခွင့်တောင်းခံ လျှောက်ထားရာ ဘုရားရှင်က တိတ္ထိဘဝမှ ဤသာသနာတော်သို့ ဝင်ရောက်ကူးပြောင်း လာသူများ ကျင့်သုံးရမည့်ကျင့်စဉ်များကို မိန့်ကြားတော်မူပြီး ရဟန်းပြုခွင့်ပေးတော်မူသည်။ အစေလကဿပသည် မကြာမီ ရဟန္တာဖြစ်သွားပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ၌ -တိတ္ထိများလေးစားအောင် ဘုရားရှင်၏ဆောင်ရွက်ချက် အစေလကဿပကို ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင် ရဟန်းပြုပေးတော်မူပုံ စသည်တို့ကို ဖွင့်ပြ ထားပါသည်။

---

ဤသုတ်၌ ပါရှိသော အစေလကဿပသည် စိတ္တသူကြွယ်၏ မိတ်ဆွေဟောင်း ဖြစ်သည်။ စိတ္တသူကြွယ်ကမေးသဖြင့် "မိမိရဟန်းပြုသည်မှာ အနှစ်သုံးဆယ်ရှိပြီ ဖြစ်ကြောင်း၊ အနှစ်သုံးဆယ်ပတ်လုံး အဝတ်မဝတ်ကြောင်း၊ ဦးပြည်းရခြင်း၊ တင်ပါး၌ ဖုန်ခါရန် ဥဒေါင်းမြီးစည်းကို ကိုင်ဆောင်ရခြင်းမှတပါး ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မကိုမရပါ" ဟု ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ဖြေကြားပါသည်။ အစေလကဿပက စိတ္တသူကြွယ်အားပြန်မေးသဖြင့် စိတ္တသူကြွယ်က "မိမိဥပါသကာဖြစ်သည်မှာ အနှစ်သုံးဆယ်ရှိပါပြီ။ အလိုရှိတိုင်း ရူပဈာန်များဝင်စားနိုင်ပုံ၊ ကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေပြန်နေရမည့် သံယောဇဉ်များ ပယ်ပြီးဖြစ် ပုံတို့ကို" ဖြေကြားသည့်အခါ အစေလကဿပက မိမိဗုဒ္ဓမြတ်စွာသာသနာတော်၌ ရဟန်းပြုလိုကြောင်း ပြောကြားသဖြင့် စိတ္တသူကြွယ်၏ လျှောက်ထားချက်အရ မထေရ် ကြီးများက ရဟန်းပြုပေးကြသည်။ အစေလကဿပသည် မကြာမီ ရဟန္တာဖြစ်သွားပုံကို ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၁၊၂၅၉-၂၆၁။ သံ၊မြန်၊၁၊၂၄၄-၆။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၃-၅။ သံ၊ဋီ၊၂၊၄၀-၄။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၁-နိဒါနသံယုတ္တ၊ ၂-အာဟာရဝဂ္ဂ၊ သတ္တမသုတ်။
2. ↑  -သံ၊၂၊၄၈၉-၄၉၀။ သံ၊မြန်၊၂၊၄၈၃။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၃၉။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ သဠာယတနဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၇-စိတ္တသံယုတ္တ၊ နဝမသုတ်။
3. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
**ဩစထြိုအေးရှားတစ်** ဘာသာစကား မိသားစု သည် များမကြာမီကမှ သတ်မှတ်လိုက်သော အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ ပင်ဖြစ်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှ၏ ကြီးမားသော ဘာသာစကား မိသားစု ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ နီပေါ နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ တောင်ပိုင်း နယ်စပ်တစ်လျောက်တွင်လည်း ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။ ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဆိုသည့် အမည်မှာ "တောင်ပိုင်း" နှင့် "အာရှ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် လက်တင်စကားလုံးများ ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားများတွင် ဗီယက်နမ်၊ ခမာ နှင့် မွန်ဘာသာစကား များ၌သာလျှင် ရှည်ကြာသည့် သမိုင်းမှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရှိပြီး ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား နှင့် ခမာဘာသာစကား သာလျှင် တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကား အဆင့်တွင် ရှိသည်။ အခြားသော အနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများမှာ လူနည်းစုများကသာ ပြောဆိုကြသည်။

မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ စုစုပေါင်း ၁၆၈ ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှ မိသားစု ၁၃ မျိုးခွဲခြားထားပြီး ထုံးစံအားဖြင့် မွန်-ခမာ အုပ်စုနှင့် မန်ဒါ အုပ်စု ဟူ၍ အုပ်စုနှစ်စု ခွဲခြားသည်။ သို့သော်လည်း များမကြာမီကပင် အုပ်စုသုံးစု(မန်ဒါ၊ နျူကလိယား မွန်-ခမာ နှင့် ခါစီ-ခမစ်)အနေဖြင့် ခွဲခြားသည်။ ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများသည် အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ နီပေါနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ တစ်ဝှမ်း အဆက်အစပ်မရှိ ပျံ့နှံ့နေပြီး ၎င်းတို့ကြားတွင် အခြားသော ဘာသာစကားပြောဆိုသည့် နယ်များက ပိုင်းခြားထားသည်။ ၎င်းသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အရင်းခံပေါက်ဖွားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပုံရပြီး နောက်တွင် ပျံ့နှံသွားခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

အမျိုးအစားဗေဒ
-------------

ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ၏ ထူးခြားမှုမှာ ဝဏ္ဏသံငယ် ပုံစံဖြစ်သည်။ အခြေခံ နာမ် နှင့် တြိယာ များသည် ဝဏ္ဏသံငယ်နောက်တွင် ဝဏ္ဏသံပြည့် ပေါင်းစပ်ထားသော ပုံစံဖြစ်သည်။ အတော်များများတွင် ကြားညှပ်အသံများ(infixes) ရှိကြသည်။ ဥပမာ တဂလော့ဘာသာစကားတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ graduate ဆိုသည့် စကားလုံးကို ငှားယူထားသည်။ "I graduated" ဟုသော စာကြောင်းကို တဂလော့ဘာသာစကားဖြင့် ပြောဆိုမည်ဆိုလျှင် "gr**um**aduate" ဟူ၍ တြိယာစာလုံး၏ ကြားအတွင်းဘက်တွင် ကတ္တားကို ညှပ်၍ ပြောဆိုသည်။ ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ၏ ထူးခြားမှု နောက်တစ်ခုမှာ သရသံများ လွန်စွာများပြားခြင်း ဖြစ်သည်။

စာအရေးအသားစနစ်
--------------

ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကား အတော်များများသည် ရှေးဟောင်း ခမာအက္ခရာများ၊ ထိုင်း အက္ခရာများနှင့် လာအို အက္ခရာများကို အသုံးပြုကြသည်။ ဗီယက်နမ်ဘာသာစကားသည် ယခင်က တရုတ်စာလုံးများကို အခြေခံသည့် စာရေးစနစ်ကို သုံးခဲ့သော်လည်း ၂၀ ရာစုနှစ်တွင် လက်တင် အက္ခရာများကို အခြေခံသည့် စာရေးစနစ်ကို ပြောင်းလဲ အသုံးပြုကြသည်။

ကိုးကား
-------
**လင်းပိုင်** ဆိုသည်မှာ ရေနေ နို့တိုက်သတ္တဝါ တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဝေလငါးနှင့် အမျိုးတော်စပ်သည်။ စုစုပေါင်း မျိုးစိတ် ၄၀ ခန့်နှင့် မျိုးစု ၁၇ ခုခန့် ရှိသည်။ လင်းပိုင်များ၏ အရွယ်အစားမှာ ၁.၂ မီတာ (၄ပေ) ခန့် နှင့် ၄၀ ကီလို (၉၀ပေါင်) မှ စ၍ ၉.၅မီတာ (၃၀ပေ) နှင့် ၁၀ တန် အထိ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားခြားနားကြသည်။ သူတို့ကို တကမ္ဘာလုံးတွင် တွေ့ရပြီး အထူးသဖြင့် ပင်လယ်ရေတိမ်ပိုင်းဒေသတွင် တွေ့ရသည်။ သူတို့သည် အသားစား သတ္တဝါများ ဖြစ်ကြပြီး ငါး နှင့် ပြည်ကြီးငါးတို့ကို စားလေ့ ရှိကြသည်။ ဒယ်ဖီနီဒေး (Delphinidae ) မိသားစုသည် Cetacean မျိုးစစ်တွင် အကြီးမားဆုံးဖြစ်ပြီး လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ဆယ်သန်းခန့်ကမှ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ လင်းပိုင်များသည် ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်သော သတ္တဝါများတွင် ပါဝင်ကြပြီး သူတို့သည် လူတို့နှင့် ရောနှော နေထိုင်တတ်ခြင်းနှင့် ဆော့ကစားတတ်ခြင်းတို့ကြောင့် လူတို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ထင်ရှားသည်။

လင်းပိုင်
---------

လင်းပိုင်သည် ဝေလငါး အငယ်စားမျိုးဖြစ်၍ ယင်းနှင့် 
အမျိုးနီးစပ်သည်။ လင်းပိုင်သည် ဆီတေဆီအေးမျိုးစဉ်တွင် ဒယ်လီနီဒီး မျိုးရင်း၌ပါဝင်၍ ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် ဒယ်လဖီးနပ် ဒယ်လဖစ်ဟုခေါ်သည်။ 
ဝေလငါးကဲ့သို့ပင် ငါးမဟုတ်ဘဲ နို့တိုက်သတ္တဝါဖြစ်သည်။ ပူနွေးသော မြေထဲပင်လယ်နှင့် မြောက်အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာတို့တွင် အများအပြားတွေ့ရသည်။ အလျားခြောက်ပေမှ ရှစ်ပေအထိရှည်၍ မေးရိုးနှစ်ဖက်တွင် သွားများရှိသည်။ ခြောက်လက်မခန့် အရှည်ရှိသည့် နှုတ်သီးကဲ့သို့သော နှာတံသည် 
ဦးခေါင်းရှေ့သို သွယ်၍ဆင်းသွားသည်။ လင်းပိုင်၏ကျောပိုင်းသည် ခပ်မည်းမည်းရှိ၍ အောက်ပိုင်းတွင်ဖြူနေကာ ဘေးနှစ်ဖက်တွင် မွဲပြာရောင်ရှိသည်။ 
လင်းပိုင်အမသည် တစ်ကြိမ်လျှင် သားတစ်ကောင်သာမွေး၍ သားကလေး 
မကြီးမခြင်း အထူးဂရုပြုကာ အမြဲစောင့်ရှောက်နေတတ်သည်။ မျိုးစိတ်ပေါင်း အမြောက်အမြားရှိသော်လည်း အားလုံးသည် အစာကို ငမ်းငမ်းတက် 
စားသောက်တတ်ကြသည်။ အခြားငါးများနှင့် သေးငယ်သည့် ရေသတ္တဝါများကို စားသောက်ကြသည်သာမက ကောင်းစွာမသွားလာနိုင်ကြသော ဇာတ်တူသားလင်းပိုင်အိုများကိုပင် စားသောက်ကြသည်။

  

လင်းပိုင်များသည် အကောင်ပေါင်းများစွာပါဝင်သည့် အစုအအုပ် 
ကြီးများဖွဲ့၍ နေတတ်ကြရာ ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောအနီး တစ်ဝိုက်တွင် 
ယင်းတို့ သွားလာခုန်ပျံလျက်ရှိသည်ကို တွေ့နိုင်ပေသည်။ သင်္ဘောဘေး ခပ်လှမ်းလှမ်းမှ လေထဲသို့ ခုန်ပျံတက်လာပြီးလျှင် တစ်ဖန် ရေထဲသို့ ရုတ်ခြည်း ထိုးဆင်းသွားတတ်ကြသည်။ သင်္ဘောစီးခရီးသည်တို့အား ယင်းတို့ 
ရေကူးကျင်လည်ကြောင်း ပြသသည့်အလား ရေပေါ်တွင် ဆပ်ကပ်ပြသကဲ့သို့ 
ကိုယ်များကို ကွေးကာကွေးကာ အမျိုးမျိုးခုန်ပျံကူးသန်း၍ သင်္ဘောနှင့် 
ယှဉ်လျက် မိုင်ပေါင်းများစွာ လိုက်ပါသွားတတ်ကြသည်။ ခရီးသည်တို့လည်း 
ဤကဲ့သို့ လင်းပိုင်တို့၏ ထူးဆန်းသည့် အပြုအမူများကိုကြည့်ရင်း တစ်နေဝင် တစ်နေထွက် အချိန်ကုန်ကြရလေသည်။ ယင်းသို့ လူတို့နှင့်ရင်းနှီးစွာ 
ယဉ်ပါးမှုကြောင့် သမုဒ္ဒရာရှိ အခြားအခြားသော ရေသတ္တဝါတို့ထက် လင်းပိုင်ကို လူအများခင်မင်ကြသည်ဟု ပြောကြသည်။
လင်းပိုင်တစ်မျိုးရှိသေးရာ ယင်းအမျိုးသည် သမုဒ္ဒရာတွင်မနေဘဲ 
ကမ်းနှင့် မနီးမဝေး အရပ်များ၌ ကျက်စားတတ်ကြသည်။ ကမ်းခြေနှင့် ဝေးဝေးမသွားတတ်ကြချေ။

  

လင်းပိုင်၏ ထူးခြားသည့် ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုမှာ 
ယင်း၏အမြီးသည် အခြားသောငါးများကဲ့သို့ ထောင်ပြားမနေဘဲ အလှဲလိုက် 
ပြားလျက်ရှိပေသည်။ ရှေးရွက်သင်္ဘောများခေတ်က လင်းပိုင်သားကို 
သင်္ဘောသားများ အလွန်နှစ်သက်ကြသည်။ ယခုအခါ လင်းပိုင်သားကို 
မစားကြတော့ချေ။ လင်းပိုင်ဆီသည် အလွန်အဖိုးတန်သော အဆီဖြစ်သည်။ 
လင်းပိုင်ဦးခေါင်းနှင့် မေးရိုးမှရသော ဆီကိုနာရီနှင့် တိကျသောကိရိယာများ 
ဆီထည့်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။

ဆက်စပ်လေ့လာရန်
--------------

* ဧရာဝတီ လင်းပိုင်

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)

|  |  |
| --- | --- |
|  | ဝစ်ရှင်နရီ၊ အခမဲ့အဘိဓာန်တွင် ***လင်းပိုင်*** ကို ရှာဖွေကြည့်ရှုပါ။ |
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

ဩဃာဒိသုတ္တ -၉x၈= (၇၂)

 ပဌမသုတ်မှ နဝမသုတ်အထိ ကိုးသုတ်။

ဩဃလေးပါးနှင့် ဩဃလေးပါးတို့ကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိရန်, ပိုင်းခြား၍ သိရန်, ကုန်ခမ်းစေရန်, ပယ်စွန့်ရန် ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါးကို ဝိရာဂနိဿိတ-စသည် ဖြစ်အောင် တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ပွားများရမည်-ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

---

ဣန္ဒ ၅-ပါးကို ဝိရာဂနိဿိတ-စသည် ဖြစ်အောင် ပွားများရမည်ဟု ဟောတော်မူပါသည်။ ။

---

-သံ၊၃၊၂၁၂။ (မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၄-ဣန္ဒြိယသံယုတ်၊ ၁၇-ဩဃဝဂ်၌)လည်း ဤနည်း တူ ဟောတော်မူပါသည်။

---

-သံ၊၃၊၂၁၇။ (မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၅-သမ္မပ္ပဓာနသံယုတ္တ၊ ၅-ဩဃဝဂ်၌) သမ္မပ္ပဓာန် လေးပါးတို့ကို ပွားများရမည်-ဟု ဟောတော်မူပါသည်။

---

-သံ၊၃၊၂၁၉။ (မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၆-ဗလသံယုတ္တ၊ ၅-ဩဃဝဂ်၌) ဗိုလ် ၅-ပါးတို့ကို ပွားများရမည်-ဟု ဟောတော်မူပါသည်။

---

-သံ၊၃၊၂၂၁။ (မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၆-ဗလသံယုတ္တ၊ ၁၀-ဩဃဝဂ်၌) ဗိုလ် ၅-ပါးတို့ကို ပွားများရမည်-ဟု ဟောတော်မူပါသည်။

---

-သံ၊၃၊၂၅၅။ (မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၇-ဣဒ္ဓိပါဒသံယုတ္တ၊ ၈-ဩဃဝဂ်၌) ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးပါးတို့ကို ပွားများရမည်-ဟု ဟောတော်မူပါသည်။

---

-သံ၊၃၊၂၆၉။ (မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၉-ဈာနသံယုတ္တ၊ ၅-ဩဃဝဂ်၌) ရူပါဝစရဈာန် ၄-ပါးတို့ကို ပွားများရမည်-ဟု ဟောတော်မူပါသည်။

မှတ်ချက်။ ။ တစ်ဝဂ် တစ်ဝဂ်၌ ၉-သုတ်စီ ရှိပါသည်။ ဩဃာဒိသုတ်ပေါင်း (၇၂)သုတ် ရှိပါသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၃၊၁၂၀။ သံ၊မြန်၊၃၊၁၂၄။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၂-ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တ၊ ၁၃-ဩဃဝဂ္ဂ၊
2. ↑  -သံ၊၃၊၂၁၁။ (မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၄-ဣန္ဒြိယသံယုတ်၊ ၁၂-ဩဃဝဂ်၌)
3. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
ပယ်ပုံတော်ဝင်း
အမရပူရမြို့နန်းတည် ဗဒုံမင်းကြီးခေါ် ဘိုးတော်ဘုရားတည်ဆောက်ခဲ့သော ပယ်အတိုင်းအတာ စံနှုန်းပြ ကျောက်စာဖြစ်သည်။

တည်နေရာ
-------

အကွက် ၉၀၃၊ သီတာအေးရပ်ကွက်၊ ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်၊ မန္တလေးမြို့။
အရှေ့ဘက်တွင် အဓိကရုဏ်းနှိမ်နင်းရေး ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်း၊ အနောက်ဘက်တွင် ဘုံကျော်ကျောင်းတိုက်၊ တောင်ဘက်တွင် စစ်ကိုင်းလမ်းခွဲနှင့် ချမ်းမြသာစည်ရပ်ကွက်၊ မြောက်ဘက်တွင် ရတနာပုံကားကြီးကွင်း တည်ရှိသည်။

ခေတ်ကာလ
-------

အမရပူရခေတ်လက်ရာ ကျောက်စာနှင့် ကျောက်တိုင်များကို စကျင်ကျောက်ဖြင့် ထွင်းထုထားသည်။

ထူးခြားချက်
-----------

ဘုရင်ပိုင်မြေနှင့် ပြည်သူပိုင်မြေတပယ်၏ အတိုင်းအတာကို ကျောက်တိုင်များဖြင့် စံနမူနာပြ စိုက်ထူထားသည်။ ကျောက်စာတွင် မြန်မာ့ရိုးရာတိုင်းတာမှု စံနှုန်းပါသည်။

သမိုင်းအကျဉ်း
-------------

ပယ်ပုံတော်ဝင်းကို သီရိပဝရပိယောနန္တယသတြိဘဝနာဒိတျာဓိပတိ ပဏ္ဍိတမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇာ မည်သော ဆင်ဖြူများရှင်မင်းတရား ဘိုးတော်ဗဒုံမင်းသည် မဟာပထဝီဖြစ်သော ဤမြေကြီးသည် ယူဇနာ နှစ်သိန်းလေးသောင်းရှိရာ ဆံခြည်တစ်ခြမ်း၊ နှမ်းတစ်လုံးရှိအရာတို့ကို အလေးအမြတ်ပြုစေရန် ပြည်သူပြည်သားတို့ ကန်သင်း၊ ကန်ပိုင်၊ နယ်စပ်အငြင်းအခုံ ခိုက်ရနမဖြစ် အပြစ်ကင်းလွတ်စေရန် ပညာရှိတို့နှင့် နှီးနှောတိုင်ပင်ပြီး ပကတိပယ်နှင့် မင်းပယ်နှစ်ရပ်ကို ကျမ်းဂန်လာထုံးစံဥပဒေနှင့်အညီ နေရာ၊ ဝင်းသတ်မှတ်၍ ကျောက်တိုင်များ စိုက်ထူတော်မူခဲ့သည်။ အငြင်းအခုံတစ်ခုပေါ်လာပါက ပကတိပယ်၊ မင်းပယ်တို့စံနှုန်းများနှင့် တိုင်းတာဆုံးဖြတ်စေရန် ကျောက်စာများဖြင့် ရေးသားစိုက်ထူခဲ့သည်။ 

* ပကတိပယ်တွင် တစ်ဘက် ၂၅ တာ၊ စတုရန်းလေးဘက်တွင် တာ ၁၀၀၊
* မင်းပယ်တွင် တစ်ဘက် ၃၅ တာ၊ နှစ်တောင်၊ တစ်မိုက်၊ လေးသစ် စတုရန်းလေးဘက်တွင် ၁၄၁ တာ၊ နှစ်တောင်၊ ၁၆ သစ် ဖြစ်၏။
* လက်သစ်တောင်တာ အခြင်ကို ဆန်ဖြူခွံနက် စပါးခုနှစ်လုံးသော် လက်တစ်သစ်၊ နှစ်ဆယ့်လေးလက်သစ်သော် တစ်တောင်၊ ခုနှစ်တောင်သော် တစ်တာဖြစ်သည် ဟူသော ကျမ်းဂန်နှင့်အညီ ထည့်သွင်းရေးထိုးထားသည်။

အမျိုးအစား
----------

သံကူကွန်ကရစ်ကျောက်စာရုံ နှစ်ရုံရှိပြီး ပယ်အတိုင်းအတာ စကျင်ကျောက်တိုင်များ ရှိသည်။

လက်ရှိအခြေအနေ
-------------

ကျောက်စာ၊ ကျောက်စာရုံနှင့် စိုက်ထားသော ကျောက်တိုင်များအားလုံး မူလအတိုင်း မပျက်မစီး ရှိနေပါသည်။ ကျောက်စာရုံနှစ်ရုံကို လက်ရန်းများဖြင့် ဧရိယာပြုဝန်းရံထားပြီး စံနှုန်းပြကျောက်တိုင်များကိုမူ သံပန်းများဖြင့် အုပ်မိုးထိန်းသိမ်းထားသည်။

ထိန်းသိမ်းမှု
-------------

ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနက ဝင်းခြံတစ်ခုလုံးကို ဝင်းခတ်ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ထားသည်။

အကိုးအကား
---------

1. ↑  မန္တလေးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံများမှတ်တမ်း၊ အမှတ် (၁)၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာန၊ ဒုကြိမ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၁။
ပယင်းနန်းတော်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ထူးဆန်းလှပသော ပယင်းနန်းတော် တည်ရှိသော နေရာမှာ ရုရှားနိုင်ငံ ၊ စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့ Tsarskoye Selo အနီးရှိ ကက်သရင်းနန်းတော်တွင် ဖြစ်သည်။ ပယင်းနန်းတော်ကို ၁၇၀၁-ခုနှစ်တွင် ပရပ်ရှားပြည်၊ ဘာလင်မြို့၌ ဖန်တီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ဂျာမန်အလှဆင် ပန်းပုပညာရှင် Andreas Schluter နှင့် ဒတ်ချ်လူမျိုး ပယင်းအနုပညာရှင် Gottfried Wolfram တို့က ပူးပေါင်းဖန်တီးခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဖန်တီးခဲ့ချိန် ခြောက်နှစ်ကြာမြင့်ခဲ့ကာ ၁၇၁၆-ခုနှစ်အထိ အဆိုပါ ပယင်းနန်းတော်ကို ဘာလင်မြို့၌သာ ထားရှိခဲ့သည်။ ထို့န​ောက် ပရပ်ရှားဘုရင် ဝီလျံ(၁)သည် ၎င်း၏ မဟာမိတ်ဖြစ်သော ရုရှားပြည့်ရှင် မဟာပီတာထံသို့ လက်ဆောင်အနေဖြင့် ပေးအပ်ခဲ့သည့်အတွက် ပယင်းနန်းတော်သည် ရုရှားပြည်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ 

ပယင်းနန်းတော်ဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတုရန်းပေ ၅၉၀ သာ ရှိသော အခန်းတစ်ခန်းထဲတွင်သာ ပယင်းများအပြည့်နှင့် ဖန်တီးအလှဆင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ပယင်းများအပြင် ရွှေသစ်ရွက်များ၊ ကျောက်မျက်ရတနာများ၊ မှန်ကြေးမုံများကိုပါ ထည့်သွင်းအလှဆင်ထားသည့်အတွက် လင်းလက်ပြောင်ဝင်းနေသော နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ အခန်းအတွင်း၌ ကောင်းကင်တမန် နတ်သမီးနှင့် ကလေးငယ် ရုပ်တုများလည်း ပါဝင်သည်။ အခန်းတွင်း တပ်ဆင်ထားသော ပယင်းစုစုပေါင်း၏ အလေးချိန်သည် (၆)တန်ရှိပြီး အံ့မခန်း လက်ရာမြောက်လွန်းလှသည့် အနုပညာကြောင့် အဆိုပါ ပယင်းနန်းတော်သည် (၈)ခုမြောက် 
ကမ္ဘာ့အံ့ဘွယ်စာရင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ကုန်ကျစရိတ်မှာ ယခုခေတ် ငွေကြေးအရ ဒေါ်လာ သန်း ၅၀၀ တန်ဖိုးရှိသည်။ 

ပယင်းနန်းတော်ကို ၁၇၀၁-ခုနှစ်တွင် ပရပ်ရှားနိုင်ငံ (ယခုဂျာမနီနိုင်ငံ)၏ ပထမဦးဆုံးဘုရင် ဖရက်ဒရစ်၏ ဒုတိယဇနီးဖြစ်သော Sophie Charlotte ၏ တိုက်တွန်းချက်အရ ဘုရင်၏နေအိမ်ဖြစ်သော Charlottenburg နန်းတော်တွင် တပ်ဆင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ အခန်း၏ အယူအဆနှင့် ဒီဇိုင်းကို Andreas Schluter က ရေးဆွဲခဲ့ပြီး ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ လက်မှုပညာရှင် Gottfried Wolfram က အသေးစိတ်ထုဆစ်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မူလက Charlottenburg နန်းတော်တွင် တပ်ဆင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် ဘာလင်မြို့တော် နန်းတော်၌ တပ်ဆင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ပယင်းနန်းတော်သည် ဘာလင်မြို့တော်နန်းတော်၌ ကြာရှည် မတည်ရှိခဲ့ဘဲ ၁၇၆၁-ခုနှစ်တွင် ရုရှားနိုင်ငံ၏ မဟာပီတာသည် ဂရိတ်၏ အလည်အပတ်ခရီးစဉ်အတွင်း ပရပ်ရှားဘုရင် ဖရက်ဒရစ်-၁ ၏ သား ဖရက်ဒရစ်ဝီလျံ-၁ က ရုရှားဘုရင်အား ပယင်းနန်းတော်ကို လက်ဆောင်အဖြစ် ပေးအပ်၍ ဆွီဒင်နှင့် ရုရှား-ပရက်ရှားတို့ မဟာမိတ် ဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။

ကိုးကား
-------