recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
အိုးစည်မျက်နှာပြင်ဖှန်ရှင် (vibrating drum problem) သည် ၎င်းအပေါ် လက်ပလေ့စ် လုပ်ဆောင်ချက် ပြုလုပ်ပြီးနောက် ပင်ကိုဖှန်ရှင်၏ ဆပြောင်းရလဒ်မျိုးသာ ထွက်ပေါ်သဖြင့် အိုင်ဂန်ဖှန်ရှင် (ဆပြောင်းဖှန်ရှင်) ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်ပေမည်။
**အိုင်ဂန်ဖှန်ရှင်** (သို့) **ဆပြောင်းဖှန်ရှင်** (p-သံ မဟုတ်ဘဲ f-သံ အဖြစ်နှာမှုတ်သံ ပါကြောင်းကို ဟထိုးဖြင့် စနစ်တကျဖော်ပြလျက်) (အင်္ဂလိပ်: eingenfunction သို့မဟုတ် *eingen function*) ဆိုသည်မှာ ၎င်းအပေါ်ကို အချို့သော လုပ်ဆောင်ချက် (operator)တို့ သက်ရောက်လိုက်လျှင်လည်း ဖန်ရှင်အသစ်သဖွယ် မဖြစ်ဘဲ ပင်ကိုဖှန်ရှင်ကို စကေလာ (သို့) မြှောက်ဖော်ကိန်းထီး တစ်ခုဖြင့် မြှောက်ထားသကဲ့သို့သာ ရလဒ်ထွက်ပေါ်သော ဖှန်ရှင်မျိုး ဖြစ်သည်။ သင်္ချာဇာတ်ကောင်တစ်ခုကို ကိန်းထီးဖြင့် မြှောက်ခြင်းမှာ ဆပြောင်းခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ (ဥပမာအားဖြင့် 2 နှင့် မြှောက်လိုက်ခြင်းသည် ၂ဆ ဖြစ်စေခြင်း၊ ½ နှင့် မြှောက်လိုက်ခြင်းသည် ဆဝက် ဖြစ်စေခြင်း၊ {\displaystyle -1} နှင့် မြှောက်လိုက်ခြင်းသည် ပင်ကို တစ်ဆအတိုင်းပင် ဆန့်ကျင်ဘက် လားရာ ရှိစေခြင်း ဖြစ်၏။) ထို့ကြောင့် အိုင်ဂန်ဖှန်ရှင်ကို ဘာသာပြန်လိုလျှင် *ဆပြောင်းဖှန်ရှင်* ဟု ပြန်ဆိုနိုင်သည်။  

သင်္ချာစကားဖြင့်လျှင် *D* က **တည့်တိုးဆက်သွယ်ချက် ရှိသော လုပ်ဆောင်ချက်** (linear operator) ဖြစ်ပြီး {\displaystyle f} က (သုည မဟုတ်သော) အိုင်ဂန်ဖှန်ရှင်တခု ဆိုအံ့၊ ၎င်းအိုင်ဂန်ဖှန်ရှင်အပေါ် ၎င်းလုပ်ဆောင်ချက် သက်ရောက်လိုက်လျှင် -



D
f
=
λ
f

{\displaystyle Df=\lambda f}

{\displaystyle Df=\lambda f}
ဤသို့ ထွက်ပေါ်မည်။ {\displaystyle \lambda .} ဟု ပြထားသည်က အထက်တွင် ဆိုခဲ့သော မြှောက်ဖော်ကိန်း (သို့) ဆပြောင်းကိန်း (သို့) စကေလာ ဖြစ်ပြီး ဤဖြစ်စဉ်မျိုးတွင် **အိုင်ဂန်တန်ဖိုး** (eingenvalue) ဟု ခေါ်သည်။

ဥပမာ
----

### ကိန်းအုံများဖြင့်

**v** က (သုည မဟုတ်သော) ဗှတ္တာအဖြစ် တိုင်ထီးကိန်းအုံ (column vector) ဖြစ်ကာ T က တည့်တိုးဆက်သွယ်ချက် ရှိသည့် လုပ်ဆောင်ချက်အဖြစ် ထောင့်စက် ကိန်းအုံ ဖြစ်လျှင် -



T
(

v

)
=
λ

v

,

{\displaystyle T(\mathbf {v} )=\lambda \mathbf {v} ,}

{\displaystyle T(\mathbf {v} )=\lambda \mathbf {v} ,}
ဟု ထွက်ပေါ်ကာ {\displaystyle \lambda .} က အိုင်ဂန်တန်ဖိုးအဖြစ် ဆပြောင်းကိန်း (စကေလာ) ဖြစ်သည်။

### ကွမ်တမ်သုံးသင်္ချာဖြင့်

{\displaystyle e^{kx}} က {\displaystyle {\frac {\partial }{\partial x}}} ဟူသော လုပ်ဆောင်ချက်နှင့် တွဲလျှင် အိုင်ဂန်ဖှန်ရှင် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် -



∂

e

k
x

∂
x

=
k

e

k
x

{\displaystyle {\frac {\partial e^{kx}}{\partial x}}=ke^{kx}}

{\displaystyle {\frac {\partial e^{kx}}{\partial x}}=ke^{kx}}
ဟု အိုင်ဂန်တန်ဖိုး (ဆပြောင်းကိန်း) {\displaystyle k} မြှောက်ထားသည့် မူရင်း {\displaystyle e^{kx}} အဖြစ် ရလဒ်ထွက်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။  

ကွမ်တမ် သဘောယန္တရားတွင် လှိုင်းသရုပ် (wavefunction) များမှာ အိုင်ဂန်ဖှန်ရှင်ဖြစ်လျက် တန်ဖိုးအနန္တသို့ မချဉ်းကပ်သော (well-defined)၊ ခုချင်းအလွားကုန်သော (bijective) စသည့် သဘောသတ္တိတို့လည်း ရှိရသည်။

အကိုးအကား
---------

1. ↑  Davydov 1976, p. 20.
2. ↑  Kusse & Westwig 1998, p. 435.
3. ↑  Wasserman 2016.
4. ↑  Roman 2008, p. 185 §8
5. ↑  Quantum Physics of Atoms, Molecules, Solids, Nuclei, and Particles
ဝက်မင်စတာ အက်ဗေး
ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေး (Westminster Abbey)သည် လန်ဒန်မြို့ ဝက်စမင်စတာရပ်တွင် ဗြိတိသျှပါလီမန် အဆောက်အအုံအနီး၌ တည်ရှိ 
၍ ထင်ရှားသော ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးဖြစ်သည်။ ရှေးအခါက ဗင်နဒစ် 
ဂိုဏ်းဝင် ဘုန်းကြီးကျောင်းဖြစ်ခဲ့သည်။ ရှစ်ရာစုနှစ်က တည်ဆောက်ခဲ့သော 
ဘုန်းကြီးကျောင်းနေရာမှ လက်ရှိဘုရားရှိခိုးကျောင်း၏ အနောက်ခပ်ယွန်း 
ယွန်းတွင်ဖြစ်သည်။ ဝက်စမင်စတာအက်ဗေး၏ အမည်ရင်းသည် စိန်ပီတာ 
ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ဖြစ်သည်ဟုဆို၏။

ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေးသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသမိုင်းနှင့် ဆက်စပ် 
လျက်ရှိသည်။ ပဉ္စမအက်ဒွပ်နှင့် အဋ္ဌမ အက်ဒွပ်ဘုရင်တို့မှတစ်ပါး ဝီလျံ - 
သ - ကွန်ကာရာဘုရင် လက်ထက်မှစ၍ အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဘုရင်အသီး 
အသီးတို့သည် ထိုကျောင်းတော်ကြီးတွင် ဘိသိတ်ခံခဲ့ကြသည်။ အက်ဒွပ် - 
သ - ကွန်ဖက်ဆား ဝတ်ကျောင်းဆောင်တွင် ဘိသိတ်ခံရာ ကုလားထိုင်ကို 
လည်းကောင်း၊ ထိုကုလားထိုင်အောက်၌ စကော့တလန်ပြည်မှ ၁၂၉၆ 
ခုနှစ်တွင် ယူဆောင်ခဲ့သော စကုန်းကျောက်တုန်းကိုလည်းကောင်း တွေ့နိုင် 
သည်။ ဝက်စမင်စတာအက်ဗေးသည် မင်းမျိုးမင်းနွယ်တို့ ထိမ်းမြားလက် 
ထပ်ရာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းလည်းဖြစ်သည်။ ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့ကို ဂူသွင်း 
သင်္ဂြိုဟ်ရာဌာနလည်းဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် နိုင်ငံခေါင်းဆောင်များ၊ အာဇာနည် 
သားကောင်းများ၏ ဂူသင်္ချိုင်းများလည်း ထိုကျောင်းအတွင်း၌ရှိသည်။ 
ကျောင်း၏ တောင်ဘက်အဆွယ်တွင် 'ကဗျာစာဆိုထောင့်'ဟူ၍ ကဗျာစာဆို 
ကျော်တို့အတွက် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ်ဖြင့် သီးသန့်နေရာ သတ်မှတ်ထားရှိ 
သည်။ ထိုနေရာတွင် ချော်စာ၊ ရှိတ်စပီးယား၊ ဗင် ဂျွန်ဆင်၊ မီလတန်၊ 
စပင်ဆာ၊ ဒရိုင်ဒင် စသောစာဆိုတော်တို့၏ရုပ်တုနှင့် ကမ္ပည်းစာတမ်းတို့ကို 
တွေ့နိုင်သည်။ အခြားစာဆိုတော်နှင့် လူရည်ချွန်များဖြစ်သော ကိုးလားရစ်၊ 

ဗန်း၊ ဆယ်မျူယယ်ဂျွန်ဆင်၊ မကောလေး၊ ဒစ်ကင်း၊ လစ်ဗင်းစတုန်း၊ 
ဒါဝင်၊ နျူတန်၊ ပစ်၊ ဖောက်၊ ဂလက်စတုန်း၊ ဒစ်ဇရေလီ၏ ဟာဒီ၊ 
ကစ်ပလင်းတို့အတွက် ဂူများ၊ အထိမ်းအမှတ်များလည်း ကျောင်းအတွင်း၌ 
ရှိကြသည်။ 

၁ဝ၅ဝ - ၁ဝ၆၅ ခုနှစ်များအတွင်း အက်ဒွပ် သ ကွန် 
ဖက်ဆား ဘုရင်သည် ထိုနေရာ၌ နော်မန်ပုံစံ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတစ် 
ဆောင်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၂၄၅ ခုနှစ်တွင် တတိယဟင်နရီဘုရင် 
(ခရစ် ၁၂ဝ၇-၇၂) က အရှေ့ဘက်အဆောင်ကို ဆောက်လုပ်သည်။ တစ်ဖန် 
၁၅ ရာစုနှစ်တွင် သတ္တမဟင်နရီဘုရင် (ခရစ် ၁၄၅၇-၁၅ဝ၉)က တတိယ 
ဟင်နရီဘုရင် ဆောက်လုပ်ခဲ့သောအဆောင်ကို အသစ်ပြင်၍ဆောက်သည်။ 
ထိုကဲ့သို့ ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေးကို ဘုရင်အဆက်ဆက်တို့က ပြင်ဆင် 
မွမ်းမံလာခဲ့ကြရာ နောက်ဆုံး ၁၈ ရာစုနှစ်တွင် ဆာခရစ္စတိုဖာရင်းက 
အနောက်ဘက်ရှိ မျှော်စင်ကြီးနှစ်ခုကို ပုံစံထုတ်၍ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထို 
မျှော်စင်ကြီးများသည် ၁၇၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြီးစီးလေသည်။

  

ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေးသည် ဂေါ့သ ဗိသုကာပုံစံလက်ရာ 
ကောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်သာမက ပြော့ကြောင်းထိုးတိုင်များ၊ ခုံးချွန်များ၊ 
အရောင်ခြယ် ပြတင်းမှန်များဖြင့် ခမ်းနားတင့်တယ်လှပေသည်။ အဆောက် 
အအုံအလျား ပေ ၅၃ဝ ရှိ၍ မျှော်စင်အမြင့်မှာ၂၂၅ ပေဖြစ်သည်။ 
ဘုရားဝတ်ပြုရာ အဆောင်ပေါင်း ၁၁ ခုရှိသည်။ အဝင်ဝလက်ယာဘက်တွင် 
ဂျရူးဆလမ်းခန်းမဆောင်တည်ရှိသည်။

ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေး၏ အလယ်ခန်းမတွင် ပထမကမ္ဘာ 
စစ်အတွင်းက ကျဆုံးခဲ့သော အညတြစစ်သည်တော်များ၏ ဂူသင်္ချိုင်းရှိ 
သည်။ သတ္တမ ဟင်နရီ ဝတ်ကျောင်းဆောင်၌လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ် 
အတွင်းက ဗြိတိန်လေကြောင်းတိုက်ပွဲတွင် ကျဆုံးခဲ့သော လေသူရဲတို့ 
အတွက် အထိမ်းအမှတ် ပြတင်းပေါက် တပ်ဆင်ထားသည်။ ဝက်စမင်စတာ 
အက်ဗေးသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျာမန်လေတပ်က ဗုံးကြဲသဖြင့် 
အတော်အတန် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။

ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေးကို မည်သည့်ဂိုဏ်းအုပ်၊ ဂိုဏ်းချုပ်လက် 
အောက်၌မျှ မထားဘဲ ဘုရင်ကခန့်အပ်သော ဘုန်းတော်ကြီးက စီမံအုပ်ချုပ် 
ရလေသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
နှင်းဝေ ၊တက္ကသိုလ်
------------------

သာယာဝတီခရိုင် လက်ပံတန်းမြို့၌ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ( ၈ ) ရက်နေ့ အဖ ဦးဘီစီဘရူးဝါး၊ အမိ ဒေါ်ရှင်တို့မှ ဖွားမြင်သည်။ အမည်ရင်း ဦးတင်ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် R.A ( မှတ်ပုံတင်ရှေ့နေ ) စာမေးပွဲကိုလည်း ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာန၌ ကထိက အဖြစ် ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်နှင်းဝေ ကလောင်အမည်ဖြင့် ပြက္ခဒိန်ပေါင်းချုပ် ( ၁၂၁၇ - ၁၃၄၇ ) အပါအဝင် လုံးချင်းစာအုပ် ( ၃၅) အုပ်၊ ဝတ္ထုတို ( ၈၀ ) ၊ ကဗျာ ( ၅၀ ) နှင့် ဆောင်းပါး ( ၁၀၀ )ခန့် ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကျောင်းသင် ခန်းစာ ပို့ချချက်များကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။
စာဆိုသည် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် အလယ်တန်းကျောင်းဆရာမ ဒေါ်ခင်မာအေး ( အလက ( ၇ ) လှိုင် ) နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး ကြည့်မြင့်တိုင် မြို့နယ် ထီးတန်းအိမ်ရာ တိုက် ၆၆/၇၂၊ အခန်း ( ၂၀၇) တွင် နေထိုင်လျက် ရှိသည်။ ယခုအခါ မြန်မာစာဌာန ကထိက အဖြစ်မှ အငြိမ်းစား ယူပြီးနောက် အလွတ်ပညာသင်ကျောင်းများ၌ မြန်မာစာဆရာအဖြစ် သင်ကြားပို့ချလျက် စာပေများကို ဆက်လက်ပြုစုရေးသားလျက် ရှိသည်။

ကျမ်းကိုးစာရင်း
---------------

1. ↑  တွေ့ဆုံမေးမြန်းချက် ( ၁၇- ၁၀ -၉၈ )
ဗိုလ်ဆွန်ပက် ခေါ် ကြွမ်ဘိ (Cawn Bik) ကို ချင်းတောင်၊ ဖလမ်းနယ်၊ တာစွန်းရွာ၌ တာစွန်းချင်းမျိုးနွယ်ခေါင်းဆောင် ဦးကိပ်ဘိတ် နှင့် ဒေါ်ဇတိလ် တို့မှ ၁၈၃၄-ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ကြွမ်ဘိ အသက် ၂၂-နှစ်အရွယ်တွင် ဖခင်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံကာ တာစွန်းချင်းမျိုးနွယ်စုတို့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကြွမ်ဘိသည် ဗြိတိသျှတပ်များကို ဟောက်မန်း၊ ဆွန်အွန်၊ ကိမ်းလန်း စသော ချင်းတိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များနှင့် ပူးပေါင်းကာ ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ပုဂံ၊ မြင်းခြံနယ်မှ ဆုတ်ခွာလာသော ရွှေချိုးဖြူမင်းသားနှင့်လည်း ပူးပေါင်းကာ ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှများသည် ကြွမ်ဘိကို မဖမ်းနိုင်သောအခါ ကြွမ်ဘိ၏ သားဖြစ်သူ ဗန်မွန်း (ဗန်မှုန်း) အား ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ဗန်မွန်းသည် ဖခင်ဖြစ်သူ ကြွမ်ဘိအား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးပါက ချင်းတိုင်းရင်းသားများ လက်နက်ချမည်ဟု ကတိပေးခဲ့သည်။ ဗန်မွန်း၏ ကတိစကားကို ဗြိတိသျှတို့က လက်ခံခဲ့သဖြင့် ကြွမ်ဘိ၏ နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေးမှာ ရပ်စဲသွားခဲ့ရလေသည်။
ကြွမ်ဘိတွင် ဒေါ်ကိန်းကြွယ် နှင့် အခြားဇနီးတစ်ယောက်ရှိပြီး သားသမီး ၆ ဦးရှိသည်။ သားသမီးများတွင် ဗန်းမွန်းမှာ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။ ကြွမ်ဘိသည် ၁၉၁၀ ပြည့်နှစ်၊ ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့ အသက် ၇၆ နှစ် အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ (\*ကွယ်လွန်သည့်\_ရက်စွဲ\_မူကွဲများ\_တွေ့ရှိရ) အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများတွင် Cawn Bik (ကြွမ်ဘိ) သို့မဟုတ် Sonpek ဟု ရေးထားသဖြင့် ဗိုလ်ဆွန်ပက် အမည်ဖြင့် လူသိများသည်။
{\displaystyle \mathbb {N} } ဟူသော အစုမှာ သဘာဝကိန်းများ (natural numbers) အားလုံးကို စုစည်းပြထားလိုရင်း သဘော ဖြစ်၏။ {\displaystyle \mathbb {Z} } ဟူသော အစုမှာ ကိန်းပြည့်(integers) အစု ဖြစ်၍ အနုတ်ကိန်းများပါ ပါဝင်ခြင်း၌ သဘာဝကိန်းများအစုထက် ကြီးမားသွား၏။ အစု {\displaystyle \mathbb {Q} } မှာ ရာရှင်နယ်ကိန်းများ (rational numbers) အစု ဖြစ်ပြီး၊ အစု {\displaystyle \mathbb {R} } မှာ ကိန်းစစ်များ (real numbers) အစုကြီး ဖြစ်သည်။ {\displaystyle \mathbb {C} } အစုမှာမူ ကိန်းထွေးများ အစု ဖြစ်လေ၏။
အစုများသည် အထွေထွေသော အရာများကို စုဝေးထားခြင်း ဖြစ်နိုင်၏။ ဤပုံတွင် ဗဟုဂံများ စုစည်းထားမှုကို ဥပမာပြသည်။
သင်္ချာရှိ **အစု** (အင်္ဂလိပ်: set) ဆိုသည်မှာ တစ်ခုမကတတ်သောအရာ များကို စုစည်းထားခြင်း သဘောဖြစ်ပြီး ထိုထဲ၌ ပါဝင်သော ဇာတ်ကောင်များကို *အစုဝင်များ (elements)* ဟု ခေါ်သည်။ အစုဝင်များမှာ ကိန်းများလည်း ဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့ အခြားသော အရာများလည်း ဖြစ်နိုင်သည်၊ အခြားသော အစုများကိုပင် အစုဝင်များအဖြစ် စုစည်းထားခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်ပြန်သည်။  

အစု ၂ ခု၏ အစုဝင်အားလုံး ထပ်တူကျနေလျှင် ထိုအစု ၂ ခုက ထပ်တူကျသည်ဟု သင်္ချာနည်းကျ ဆိုနိုင်သည်။ အစု A ၏ အစုဝင်တိုင်းက အစု B တွင် ပါဝင်သော်လည်း အစု B က ထို့ထက်ပို၍ အစုဝင်များ ပါဝင်နေသေးလျှင် အစု A က အစု B ၏ "အစုပိုင်း" (subset) ဖြစ်သည် ဟု ဆိုနိုင်သည်။ အရပ်စကားဖြင့်လျှင် အစု A က အစု B ၏ တစ်စိတ်တပိုင်းဟု ဆိုလိုသည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ "ခိုတိုင်းက ငှက်ဖြစ်သောလည်း ငှက်အလုံးစုံက ခိုမဟုတ်သဖြင့် ခိုများဟူသည့် အစုက ငှက်များဟူသည့် အစု၏ အစုပိုင်း ဖြစ်သည်"ဟု ဆိုရမည်မျိုး ဖြစ်သည်။ အစုဝင်တစ်ခုမျှ မရှိသောအစုကို "ဗလာစု" (empty set) ဟု ခေါ်သည်။

အကိုးအကား
---------

1. ↑  Halmos 1960, p. 1.
2. ↑  Stoll၊ Robert (1974)။ *Sets, Logic and Axiomatic Theories*။ W. H. Freeman and Company။ pp. 5။ ISBN 9780716704577။
**ဇမ္ဗူ့သပြေပင်** (*Syzygium jambos*) သည် ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းဦးတွင် ပေါက်သောကမ္ဘာ 
ဦးသစ်ပင်ကြီးဖြစ်သည်။ တစ်ကမ္ဘာပတ်လုံး တည်နေနိုင်သည့် 
သစ်ပင်ကြီး ခုနစ်ပင်တွင် ပါဝင်သော သစ်ပင်ကြီးဖြစ်သည်ဟု 
အင်္ဂုတ္တိုရ် အဋ္ဌကထာ၊ သာရတ္ထသင်္ဂဟအဋ္ဌကထာတို့တွင် လာ 
သည်။ ထိုကျမ်းဂန်လာစကားအရ ဇမ္ဗူ့သပြေပင်၏ အမြင့် 
အစောက်မှာ ယူဇနာ ၁ဝဝ၊ ပင်စည်လုံးပတ် ယူဇနာ ၃ဝ ရှိ 
သည်ဟူ၏။ ခက်မငါးဖြာရှိ၍၊ အကိုင်းအခက် ငယ်ပေါင်းမှာ 
ရှစ်သောင်းရှိသည်။ အလွန်ထူထပ်သောအရွက်၊ စိပ်သောအရွက် 
ရှိသည်ဖြစ်၍၊ မိုးပေါက် ဆီးနှင်းပေါက်တို့သည်အတွင်းမဖောက် 
နိုင်ချေ ဟူ၍လည်းဆိုသည်။

ဇမ္ဗူ့သပြေပင်၏အသီးတို့သည် လူတို့တီးသော မရိုးစည်မျှ 
လောက်ရှိကုန်၏။ ပတ္တမြားညိုအဆင်းရှိ၍ ပျားလပို့အရသာ 
ကဲ့သို့ လွန်စွာချိုမြိန် ကောင်းမြတ်သော အရသာရှိကုန်သည်။ 
ထိုအသီးတို့ကို ဆင်ပမာဏရှိသော ငှက်ကြီးတို့သည် ဆွတ်ယူ 
သုံးဆောင်ကုန်၏။ တန်ခိုးကြီးသော ရသေ့ရဟန်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ 
ဇော်ဂျီတပသီတို့သည်လည်းကောင်း ဆွတ်ယူသုံးဆောင်ကုန်၏။

အရှေ့မျက်နှာ၊ အနောက်မျက်နှာ၊ တောင်မျက်နှာတို့သို့ 
ထွက်သော အကိုင်းအခက်တို့မှသီးသော အသီးတို့သည် ဇမ္ဗူဒိပ် 
ကျွန်းအပြင်သို့ကျကုန်၏။ မြေက်မျက်နှာသို့ထွက်သော အကိုင်း 
အခက်မှအသီးတို့သည်ကား သီတာသမုဒ္ဒရာသို့ ကျလေကုန် 
သည်။ သမုဒ္ဒရာသို့ကျသော အသီးတို့ကား ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေစင်အတိ 
ချည်း ဖြစ်ကြကုန်၏။ 

ရွှေမဖြစ်သေးသော အခါ အရသာမျိုးလွန်သည်ဖြစ်၍ 
ငါးတို့သည်လည်းကောင်း၊ နဂါးတို့ သည်လည်းကောင်း စားကြကုန်၏ဟူ၍ 
အာဒိကဏကမ္ဘာဦးကျမ်းနှင့် ဇမ္ဗူဒီပစာတမ်းတို့တွင် ဆိုထားလေသည်။ 

မဟာဝါပါဠိတော်တွင် မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် ဥရုဝေဠ
ကဿပတို့အား တရားဟောရွတ်ချွတ်တော်မူရန်အလို့ငှာ ဇမ္ဗူ့ 
သပြေပင်မှ သပြေသီးကိုယူဆောင်ခဲ့ပြီးသော် သုံးဆောင်စေသည် ။
၎င်း သုတ္တန်ပါဠိတော်၌ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သား ရဟန်းနှစ်ပါးနှင့် 
ရှင်မောဂ္ဂလာန်ထေရ်တို့သည် ဇမ္ဗူ့သပြေပင်မှ သပြေသီးကို 
ယူဆောင်သုံး ဆောင်ကြောင်းကိုလည်းကောင်း ဖော်ပြထား၏။

ဇမ္ဗူသပြေပင်မှအသီးတို့သည် ရေသို့ကြွေကျသောအခါ 
သာယာသော အသံကိုမြည်၏။ ထိုအသံကိုစွဲပြု၍ ပြုတ်ပြုတ် 
ဗြုန်းဟူသော ဗျောသံတူရိယာတီးလုံးသွားကို ဖန်တီးခဲ့ကြသည် 
ဟု အဆိုရှိသည်။ ဤကိုရည်၍ ရွှေဘုံနိဒါန်းတွင်၊ 'ဝေဠုအညို၊ 
စိမ်းလဲ့စိုသား၊ မြင့်မိုထုတ်သန်း၊ မြခါးပန်းမှ၊ မယွန်းပေါ်ထူး၊ 
မြောက်စူးစူးဝယ်၊ ကျွန်းဦးသပြေ၊ ညှာမှကြွေသား၊ ကျပေ 
တုံလှာ၊ ရေမျက်နှာထက်၊ သံဝါကျူးလွန်၊ နစ်လေဟန်တူ၊ 
ပြုတ်ပြုတ်ဟူ၍၊ ပေါ်မူထူးလည်၊ ပြုန်းပြုန်းမြည်ရှင့်၊ နတ်စည် 
အစ၊ မပေး၍ရသား'ဟူ၍ စပ်ဆိုထားသည်ကို တွေ့ရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Botanic Gardens Conservation International (BGCI). (2019). "*Syzygium jambos*". *IUCN Red List of Threatened Species* **2019**. IUCN. doi:10.2305/IUCN.UK.2019-1.RLTS.T49487025A144800316.en.
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)
**တက္ကသိုလ် မြတ်စိုး** သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာ၊ တက္ကသိုလ်ဆရာ၊ သီချင်းရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်ကာ မြန်မာစာအဖွဲ့ဦးစီးဌာနတွင် အရာရှိတစ်ဦးအဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

ဘဝ
--

တက္ကသိုလ် မြတ်စိုးသည် အဖ ဦးဘိုးချစ် (အငြိမ်းစား တိုင်းပညာဝန်)၊ မိခင် ဒေါ်သန်းတို့မှ ၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ပြည်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ အမည်ရင်း ဦးမြင့်ကြည် ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ စတင်တက်ရောက်ပြီး ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူးဘွဲ့၊ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိသည်။

လုပ်ငန်း
--------

၁၉၅၃ ခုနှစ်၌ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာနသို့ စတင်ဝင်ရောက်၍ မော်လမြိုင်ကောလိပ်၊ ဗထူးစစ်တက္ကသိုလ်၊ ပုသိမ် ကောလိပ်၊ ရန်ကုန် ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံတက္ကသိုလ်နှင့် မြန်မာစာအဖွဲ့ဦးစီးဌာနတို့တွင် တာဝန်များ အဆင့်ဆင့် ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာအဖွဲ့ဦးစီးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးတာဝန်မှ အငြိမ်းစားယူ ခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်မှစ၍ မြန်မာစာအဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန်
ထမ်းဆောင်သည်။

စာပေနယ်ပယ်
----------

တက္ကသိုလ်မရောက်မီ စစ်ပြီးစ ဂျာနယ်၊ စာစောင်အချို့တွင် **မောင်သာယာ** အမည်ဖြင့် စတင်ကလောင်သွေးခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်ရောက်ပြီးနောက် တက္ကသိုလ် မြတ်စိုးအမည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အမည်ရင်းဖြင့်လည်းကောင်း ချိုတေးသံ၊ ဂီတ ပဒေသာ၊ ရှုမဝ၊ မြဝတီ၊ ငွေတာရီ၊ ယဉ်ကျေးမှု စသည့်မဂ္ဂဇင်းများတွင် ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထု၊ ကဗျာ၊ ရသစာတမ်းများ ရေးသားခဲ့သည်။

ဂီတနယ်ပယ်
---------

စာပေနှင့်ယှဉ်လျက် ဂီတကို ဝါသနာအလျောက် လေ့လာခဲ့သည်။ စန္ဒရားနီနီ အပျော်တမ်းတူရိယာအဖွဲ့အတွက် သီချင်းများကို ပင်တိုင် ရေးသားခဲ့ရာ သံလွင်ဦး၊ သပြေညို၊ မိုးနဲ့စစ်သား၊ မေတ္တာကန်မွန်၊ အသည်းလမ်းကလေးမှာ လျှောက်လာပါ၊ ကြင်စဦး စသည့်သီချင်းများ ဖြစ်သည်။

ဆောင်ရွက်ချက်များ
-----------------

သုတေသနစာတမ်းများအဖြစ် ကုန်းဘောင်ခေတ် မဟာဂီတ(၁၉၆၈)၊ မြန်မာဂီတ ၁၉၂၀-၇၀(၁၉၇၀)၊ မြန်မာဂီတကို နိုင်ငံခြားဂီတ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်လာပုံ (၁၉၇၃)၊ Three Yodaya Songs Representing Thai Element In Myanmar Classical Music(၁၉၉၆) တို့ကို ဖတ်ကြားခဲ့သည်။ 
မြန်မာစာညွန့်ပေါင်းကျမ်း (ပ၊ ဒု) (၁၉၉၂)၊ မြန်မာ့နိုင်ငံရေး စနစ်ပြောင်းကာလ ၁၉၆၂-၁၉၇၄ (ပ၊ ဒု၊ တ) (၁၉၉၃)၊ သဗ္ဗဂီတက္ကမ ပကာသနီကျမ်း (၁၉၉၃)၊ ဦးဂုဏ်ဘဏ်၏ မြန်မာ့ဂီတ အခြေခံ အတွဲ (၁၊ ၂) (၁၉၉၉-၂၀ဝ၁)၊ တေးရေး ပညာရှင်ကြီးများ၏ ခေတ်ဟောင်း တေးသီချင်းများ (အတွဲ ၁ မှ ၈) (၁၉၉၅-၂၀ဝ၆) တို့ကို တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်မူ မဟာဂီတ (၂၀ဝ၅ ပုံနှိပ်မူ) ကို ဦးဆောင်
တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။

ယခုအခါ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန မြန်မာစာအဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အမျိုးသားစာပေဆု စိစစ်ရွေးချယ်ရေးကော်မတီတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။

ဂုဏ်ပြုမှုနှင့် ဆုတံဆိပ်များ
----------------------------

၂၀ဝ၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့တေးဂီတ အနုစာပေသမိုင်း စာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသား စာပေဆုနှင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် စာပေနှင့် ဂီတ၊ ဂီတနှင့်
စာပေ စာအုပ်ဖြင့် ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်း စာပေဆုတို့ ရခဲ့သည်။

၂၀၁၃-ခုနှစ် အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာ ဆုရရှိသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) က ဂုဏ်ထူးဆောင် စာပေပါရဂူဘွဲ့ အပ်နှင်းသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  စာပေဗိမာန်မှ ထုတ်ဝေသည့် ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ် အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆု၊ အမျိုးသား စာပေဆုနှင့် စာပေဗိမာန် စာမူဆု လက်ကမ်းစာအုပ်မှ
တိုင်းကြောင်း(dimension) အရေအတွက် အမျိုးမျိုးကို ဥပမာဆွဲပြပုံ။ တိုင်းကြောင်း-0 မှာ အမှတ်(point) ဖြစ်သည်။
 1. တိုင်းကြောင်း ၁ ခု ရှိနေခြင်း သဘောတွင် ထိုရှုထောင့်အတိုင်း အမှတ် ၂ ခုကို ဆက်တန်းနိုင်လျက် မျဉ်း(line) သဘော ရှိသွား၏။
2. တိုင်းကြောင်း ၂ ခု ရှိခြင်းတွင် အကျယ်အဝန်း(area)သဘော၊ မျက်နှာပြင်သဘော ရှိသွား၏။ ဤတွင် ပြထားသည်မှာ စတုရန်းပုံ။
3. တိုင်းကြောင်း ၃ ခု ရှိခြင်းတွင် ထုထည်(volume)သဘော ရှိသွား၏။ ဤတွင် ပြထားသည်မှာ ကုဗတုံးပုံ။
4. အာကာသ(နေရာသဘော) တိုင်းကြောင်း ၄ ခု ရှိလျှင် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပုံ သဘောတရားကို ပြထားခြင်းသာ ဖြစ်၏။

**တိုင်းကြောင်း** သို့မဟုတ် **ဒိုင်မန်းရှင်း** (အင်္ဂလိပ်: dimension ) ဆိုသည်မှာ စပေ့စ်ဟူသော နေရာသဘောတရား တစ်ခု၌ အမှတ် တို့၏ တည်နေရာကို ဖော်ပြရန် အနည်းဆုံးလိုအပ်သော အရေအတွက်ဖြင့် ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် သမားရိုးကျ ကာတက်စီးယန်း စပေစ့်အဖြစ် X-ဝင်ရိုးနှင့် Y-ဝင်ရိုးဟူသော ဝင်ရိုး ၂ ခုကို သုံးကာ ကိုဩဒိနိတ်စနစ် ဆွဲသားထားလျှင် ၎င်းအတွင်းရှိ ကိုဩဒိနိတ်တို့ကို (x, y) ဟူသော ကိန်း ၂ လုံး ဖြင့် ဖော်ပြရမည်။ ဤသည်မှာ တိုင်းကြောင်း ၂ ခု ရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ (*ရှုထောင့်* ၂ခု ရှိခြင်း မဟုတ်၊ ဤသည်မှာ တိုင်းကြောင်း၂ခု ရှိခြင်း ဖြစ်ကြောင်းကို မရေမတွက်နိုင်သော ရှုထောင့်တို့ဖြင့် ကြည့်နိုင်သည်။) သို့တည်းမဟုတ် Z-ဝင်ရိုးကိုပါ ထောင့်မတ်ကျ ထပ်ပေါင်းထည့်လျက် ကိုဩဒိနိတ်တို့ကို (x, y, z) ဟု ကိန်း ၃ လုံးဖြင့် ဖော်ပြရလျှင် ၎င်း အာကာသ၊ ၎င်း နေရာအကျယ်အဝန်းသဘောမှာ တိုင်းကြောင်း ၃ခု ရှိသည်ဟု ဆိုရမည်။ ဤဥပမာတို့တွင် ဝင်ရိုး(axis) တစ်ခုစီက တိုင်းကြောင်း တစ်ခုစီ ဖြစ်ပေသည်။
**တက္ကသီလာ**သည် ယခု ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ရှေးဟောင်းမြို့တော်တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အရေးပါသော ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေ ဖြစ်ပြီး ယူနက်စကိုက ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။  တက္ကသီလာမှ အပျက်အစီးများသည် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ ပန်ဂျပ်ပြည်နယ် ရာဝါပင်ဒီ၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၂၂ မိုင် (၃၅ မိုင်) ခန့်အကွာ ယနေ့ တက္ကသီလာမြို့ အနီးတွင် တည်ရှိသည်။

တက္ကသီလာသည် အိန္ဒိယတိုက်နှင့် အလယ်အာရှတို့ ၏ လမ်းဆုံ နေရာတွင် တည်ရှိသည်။ မြို့တော် အဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်မှာ ဘီစီ ၁၀၀၀ ခန့်မှ စတင်သည်။ တက္ကသီလာရှိ အချို့သော အပျက်အစီးများသည် ဘီစီ ၆ရာစု အာချေမနစ် အင်ပိုင်ယာ တည်ရှိသည့် အချိန်ကို ဖော်ပြနေပြီး ဆက်တိုက်ဆိုသလိုပင် မာရူယန်၊ အင်ဒို-ဂရိ၊ အင်ဒို-ဆင်သီယန် နှင့် ကူရှန်ခေတ်များကို ဖော်ပြနေသည်။ မဟာဗျူဟာမြောက်သော နေရာတွင် တည်ရှိသဖြင့် ရာစုနှစ်များစွာ အတွင်း တက္ကသီလာသည် တစ်လက်မှ တစ်လက်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး အင်ပိုင်ယာ မြောက်မြားစွာက ထိန်းချုပ်ရန် အပြင်းအထန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။ ရှေးခေတ် ထိုဒေသများကို ဆက်သွယ်သော မဟာကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းကြီး အရေးမပါတောသည့် အခါတွင် မြို့တော်သည် အရေးမပါသော အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားပြီး ခြေသလုံးအိမ်တိုင် ဟူနပ်စ်လူမျိုးတို့၏ ဖျက်ဆီးမှုကို ခံခဲ့ရသည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင် အလက်ဇန္ဒား ကာနင်ဟမ်မှ တက္ကသီလာ၏ အပျက်အစီးများကို ၁၉ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် ပြန်လည် ရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့သည်။

တက္ကသီလာသည် ပညာသင်ကြားရာ ဗဟိုဌာန တစ်နေရာ ဖြစ်ခဲ့ပြီး အချို့သည် ကမ္ဘာ့အစောဆုံး တက္ကသိုလ် အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။  အချို့ကမူ ယနေ့ခေတ် တက္ကသိုလ်များ နှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ တက္ကသီလာကို တက္ကသိုလ် အဖြစ် မသတ်မှတ်ကြပေ။ အိန္ဒိယ အရှေ့ပိုင်းတွင် နောက်မှ ပေါ်ပေါက်လာသော နာလန္ဒတက္ကသိုလ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ ကြည့်ပါက တက္ကသီလာတွင် တွင် နေထိုင်ကြသော ဆရာများမှာ ကောလိပ်၏ အဖွဲ့ဝင်များ မဟုတ်ကြခြင်း နှင့် စာသင်ကြားရန် သီးသန့်တည်ဆောက်ထားသော စာသင်ခန်းမ နှင့် လူနေထိုင်ရာ အဆောင်များ မရှိခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ 

၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဂါးဒီးယန်း သတင်းစာသည် တက္ကသီလာကို ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ သွားရောက်လည်ပတ်နေရာများတွင် ပထမ အဖြစ် သတ်မှတ် ဖော်ပြခဲ့သည်။. ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် ရန်ပုံငွေ အဖွဲ့၏ အစီရင်ခံစာ အရ တစ်ကမ္ဘာလုံးရှိ ပြန်လည်အဖတ်ဆည်မရနိုင်အောင် ပျက်စီးဆုံးရှုံးလုဆဲ ဖြစ်သော နေရာ ၁၂ နေရာတွင် တစ်နေရာ အဖြစ် ထည့်သွင်း သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး လုံလောက်သော စီမံခန့်ခွဲမှု မရှိခြင်း၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု၏ ဖိအားကို ခံရခြင်း၊ လုယက်ခံရခြင်း၊ စစ် နှင့် ပဋိပက္ခများအား အဓိက ခြိမ်းခြောက်မှု အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Taxila။ UNESCO။  1 June 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  Kulke & Rothermund 2004: "In the early centuries the centre of Buddhist scholarship was the University of Taxila."
3. ↑  Mookerji 1989, p. 478: "Thus the various centres of learning in different parts of the country became affiliated, as it were, to the educational centre, or the central university, of Taxila which exercised a kind of intellectual suzerainty over the wide world of letters in India."
4. ↑  Mookerji 1989, p. 479: "This shows that Taxila was a seat not of elementary, but higher, education, of colleges or a university as distinguished from schools."
5. ↑  "Nalanda" (2007). *Encarta*.
6. ↑  "Nalanda" (2001). *Columbia Encyclopedia*.
7. ↑  Windsor၊ Antonia။ "Out of the rubble"၊ *The Guardian*၊ 17 October 2006။ 24 May 2010 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
8. ↑  Global Heritage Fund | GHF။ 20 August 2012 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  17 February 2018 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
ကိန်းစစ်ကို ကိုယ်စားပြုရိုးရှိသော သင်္ကေတ
သင်္ချာတွင် **ကိန်းစစ်** (အင်္ဂလိပ်: **real number**) ဆိုသည်မှာ ဥပမာအားဖြင့် အလျား၊ အချိန်၊ အပူချိန် စသည့် တိုင်းဖွယ်တို့ကို တစ်ခုတည်းသောတိုင်းကြောင်းသဖွယ် စဉ်းစားကြည့်လျက် မည်မျှသော ၎င်းတို့၏ ပမာဏကို မဆို ဖော်ပြနိုင်သော ကိန်းများဖြစ်သည်။  

ကိန်းမျဉ်းဖြင့် ကိန်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုလျှင် ၎င်းပေါ်ရှိ အမှတ်တိုင်းကို ကိန်းစစ်ဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်။ မည်မျှ သေးငယ်သော ကိန်းကိုမဆိုလည်း ကိန်းစစ်ဖြင့် ဖော်ပြနိုင်၏။ သို့ဖြင့် ကိန်းမျဉ်းတစ်ခုပေါ်ရှိ ကိန်းပြည့်များနှင့် အပိုင်းကိန်းများ အားလုံး၊ *ရာရှင်နယ်ကိန်း* ခေါ် *အတိပြကိန်း* (rational number)များနှင့် *အီရာရှင်နယ်ကိန်း* ခေါ် *အတိမပြကိန်း* (en:irrational number)များ အားလုံးမှာ ကိန်းစစ်များထဲ၌ အကျုံးဝင်သည်။  

မည်သည့် ကိန်းစစ်အသီးသီးကိုမဆို အဆုံးမဲ့ဒသမကိန်းတို့ဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်။

Real numbers can be thought of as all points on a number lineReal numbers can be thought of as all points on a number line

ဆက်စပ်ကြည့်ရှုဖွယ်
------------------

* ကိန်းစစ်မဟုတ်သော ကိန်းတေး

အကိုးအကား
---------

1. ↑  The terminating rational numbers may have two decimal expansions (see 0.999...); the other real numbers have exactly one decimal expansion.

1. ↑  Real number (2011-08-03)။
Bikrampur Vihara
**ဘိကရမ်ပါဝိဟာရ** သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ Munshiganj ခရိုင်၊ Bikrampur မြို့၊ Raghurampur ရွာတွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓဘာသာဝိဟာရတစ်ခု ဖြစ်သည်။

တည်နေရာ
-------

ကျောင်းတော်သည် Munshiganj ခရိုင်၊ Union of Sadar Upazila လက်အောက်ရှိ Raghurampur ရွာတွင် တည်ရှိသည်။

သမိုင်း
-------

ဒေသတွင်းလူမှုယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည့် Agrasar Bikrampur ဖောင်ဒေးရှင်းနှင့် Jahangirnagar တက္ကသိုလ်၏ ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာနတို့ ပူးပေါင်းကာ တူးဖော်မှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး လေးနှစ်ကြာပြီးနောက် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများကို ၂၀၁၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့သည်။ တူးဖော်မှုအတွက် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနက ငွေကြေးထောက်ပံ့ခဲ့သည်။

၂၀၁၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် Bikrampur ဒေသ၏ ရှေးဟောင်းသုတေသန တူးဖော်ရေးနှင့် သုတေသန ဒါရိုက်တာက ၁၀၀၀ ခုနှစ် ကြာမြင့်ပြီဖြစ်သည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် မတ်လ အထိ အဖိုးတန် ရုပ်တုနှင့် ပန်းပုများ ၁၀၀ ကျော်ကို တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။

ဤကျောင်းတော်သည် ဓမ္မပါလ ဧကရစ် (Dharmapala )က သူအုပ်ချုပ်ခဲ့စဉ် c. 820 အတွင်း တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ကျောင်းတော် အခု ၃၀ ထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ဓမ္မပါလဧကရာဇ်သည် Pala အင်ပါယာ၏ ဒုတိယမြောက် ဘုရင်လည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျောင်းတော်သည် တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ထင်ရှားသည့် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည့် Atiśa နှင့် ဆက်နွယ်မှုရှိသည်။ Atiśa ခေတ်ကာလအတွင်း ထိုဒေသသည် ထိုနေရာသို့ တရုတ်၊ တိဘက်၊ နီပေါနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံများမှ ကျောင်းသားများနှင့် ပါမောက္ခများ ၈၀၀၀ တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာပညာရေး သင်ကြားရာ ဗဟိုနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။

ဗဟိုကျောင်းတော်
---------------

တူးဖော်တွေ့ရှိသမျှအရ ရဟန်းများ နေထိုင်ရာအ ခန်းငါးခန်းရှိပြီး ၃.၅ x ၃.၅ မီတာ (၁၁ ပေ x ၁၁ ပေ) အရွယ်အစား ရှိသည်။ ကျောင်းတော်၏ အရွယ်အစားကို ယခုအချိန်တွင် တိတိကျကျ မပြောဆိုနိုင်သေးပေ။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Archaeology - Ancient Buddhist Vihara found in Munshiganj။  17 June 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  "Ancient Buddhist Vihara found in Munshiganj"၊ 23 March 2013။ 17 June 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  "Ancient Buddhist monastery found in Munshiganj"၊ 24 March 2013။ 17 June 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  "Bangladeshi 1000yr old relic"၊ 2 April 2015။ 17 June 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
ကာတက်စီးယန်း အမှတ်ချအိမ် (Cartesian coordinate system) အတွင်း၌ ကိုဩဒီးနိတ်(2, 3) ကို ညွှန်းဆို ဖော်ပြနေသည့် ဗှတ္တာပုံ
သင်္ချာနှင့် ရူပဗေဒရှိ **ဗှတ္တာ** (အင်္ဂလိပ်: **vector**) ဆိုသည်မှာ ကိန်းလုံးတန်ဖိုး တစ်ခုမကဖြင့် တစ်စုတစည်းတည်း ဖော်ပြရသော သင်္ချာဇာတ်ကောင် (mathematical object) ဖြစ်သည်။ သင်္ချာစကားဖြင့် ဆိုရလျှင် ဗှတ္တာများသည် ဗှတ္တာ စပေ့စ်၌ ပါဝင်စုဖွဲ့သည့် သင်္ချာဝတ္ထုများ ဖြစ်သည်။  

ပိုမိုရိုးရှင်းသော နယ်ပယ်များတွင် **ဂျီဩမေတြီ ဗှတ္တာ**များ သည် သမားရိုးကျ ယူကလစ်ဒ် စပေ့စ်အတွင်း၌ ပမာဏ(magnitude) နှင့်တကွ ဦးတည်ချက်(direction) လည်း ရှိနေသော အရာများ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကန်းအုံ(materix)၏ ကိန်းလုံး(element) တခုစီက ဆိုင်ရာ တိုင်းကြောင်း(dimension) အတွက် အပိုင်းခွဲတန်ဖိုးကို ဖော်ပြလျက် ပုံ၌ မြားပုံတစ်ခု တည်ဆောက်သကဲ့သို့ ဖြစ်မည်။  

ဗှတ္တာချင်း ပေါင်းနိုင်ပုံဗှတ္တာချင်း ပေါင်းနိုင်ပုံ

  

အဆင့်ပိုမြင့်သော တာအုံ (high-ranked tensor) တို့ကို ထောင့်စက် ကိန်းအုံဖြင့် ကိုယ်စားပြုလျှင် အဆင့်-2 သာ ရှိ၌ တိုင်ထီးကိန်းအုံ (column vector) ဖြင့် ဖော်ပြရသော တာအုံတို့မှာ ဗှတ္တာများ ဖြစ်တတ်ပေမည်။

ဗှတ္တာကို ဆပွားကိန်း(scalar)နှင့် မြှောက်နိုင်ပုံ။ မြှောက်ဖော်ကိန်း 3နှင့် မြှောက်လိုက်ခြင်းသည် ဗှတ္တာကို ထိုဦးတည်ချက်အတိုင်းပင် ၃ဆ ရှည်သွားစေခြင်း။

အကိုးအကား
---------

1. ↑  Ivanov 2001
**ဦးထွန်းထွန်းဟိန်** (ဦးထွန်းအောင်) မှာ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သည်။ နောင်ချိုမြို့နယ် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်သည်။ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးဝင်းမြင့် သမ္မတဖြစ်ပြီးနောက် ဒုဥက္ကဋ္ဌ ဦးတီခွန်မြတ်မှာ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာပြီး ဦးထွန်းထွန်းဟိန်မှာ ဒုဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာသည်။၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ရက်တွင် ထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက် လားရှိုးအကျဉ်းထောင်သို့ပို့ကာ  ထောင်(၃၃) နှစ်ချခံထားရသည်။

၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီနောက်ပိုင်းဖြစ်ရပ်များ
-------------------------------------

၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း တွင် ဦးထွန်းထွန်းဟိန်သည် အခြားသောထိပ်တန်းနိုင်ငံရေးသမားများနည်းတူ အစောဆုံးထိန်းသိမ်းခံရသည်။   စစ်ကောင်စီ က ၎င်းကို နေပြည်တော်ရှိ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌနေအိမ်ထဲမှာပင် အကျယ်ချုပ်ချသည်။တစ်ပါတ်ကြာ အကျယ်ချုပ်ထားပြီး ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ၇ ရက်နေ့ မနက်ပိုင်းတွင် အကျယ်ချုပ်ထားရှိရာနေရာမှနေ၍ အပြင်သို့ ပြန်လွတ်ပေးသည်။ ရန်ကုန်သို့ မသွားရန် တားမြစ်ခံရသည့်အတွက် ဦးထွန်းထွန်းဟိန်သည် ဇာတိ နောင်ချို ကျောက်တောကျေးရွာ သို့ ပြန်ရောက်ပြီး ၃ရက်အကြာ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀ရက် ညနေပိုင်းတွင် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ လားရှိုးအကျဉ်းထောင်တွင် ချုပ်နှောင်ခံရသည်။

အကျဉ်းချခံရခြင်း
----------------

၂၀၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၂ရက်တွင်  ပုဒ်မ ၅၀၅ (က)၊ (ခ) အမှုများဖြင့် လားရှိုးထောင်တွင်း တရားရုံးက အလုပ်ကြမ်းနှင့် ထောင်ဒဏ် လေးနှစ်၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၉ ရက်တွင် လားရှိုးထောင်တွင်းတရားရုံးကပင် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်ဖျက်ပုန်ကန်မှုဆိုင်ရာ ရာဇသတ်ကြီး ပုဒ်မ ၁၂၂ဖြင့် ထောင်နှစ် ၂၀ ဖြင့် အသီးသီးချမှတ်သည်။ ဦးထွန်းထွန်းဟိန် က စွပ်စွဲချက်များနှင့် ပတ်သတ်ပြီး ၎င်းတွင် အပြစ်မရှိဟု ထုချေကာ အယူခံတက်သည်။အယူခံများ ပယ်ချခံရသည်။

၂၀၂၃ ဇန်နဝါရီ ၂၇တွင် နောင်ချိုတရားရုံးက ရွေးကောက်ပွဲမသမာမှုစွဲစွပ်ချက် အမှုသုံးမှုဖြင့် တစ်မှုလျှင် ထောင်(၃) နှစ်စီ စုစုပေါင်း ထောင်ကိုးနှစ် ချခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် ဦးထွန်းထွန်းဟိန်သည် ရှေ့အမှုများပါ ပေါင်းလျှင် ကျခံရမည့် အရေအတွက်မှာ ထောင်ဒဏ် (၃၃) နှစ် အထိ ရှိလာခဲ့သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  နောင်ချို ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် ဦးထွန်းထွန်းဟိန် ထိန်းသိမ်းခံရ။ *သျှမ်းသံတော်ဆင့်* (၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁)။  ၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  "ခေါင်းငုံ့ခံနေရင် ဒီမိုကရေစီဆိုတာ ကျမတို့နဲ့ အဝေးကြီးဖြစ်သွားပြီ"- ဒေါ်မေသင်္ကြန်ဟိန်။ *DVB News* (၁၃ မတ် ၂၀၂၁)။  ၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  လွှတ်တော် ဒုတိယနာယက ဦးထွန်းထွန်းဟိန်ကို ထပ်မံဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်း။ *DVB News* (၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁)။  ၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  ဦးထွန်းထွန်းဟိန် အလုပ်ကြမ်းနဲ့ ထောင်လေးနှစ် အမိန့်ချခံရ။ *RFA* (၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁)။  ၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
5. ↑  ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုဥက္ကဋ္ဌ ဦးထွန်းထွန်းဟိန် ထောင်ဒဏ် နှစ် ၂၀ ချမှတ်ခံရ။ *VOA Burmese* (၂၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂)။  ၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။}}
6. ↑  ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုဥက္ကဋ္ဌ ဦးထွန်းထွန်းဟိန်ကို ထောင်နှစ် ၂၀ထပ်ချ။ *Myanmar Now* (၂၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂)။  ၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
7. ↑  လွှတ်တော်ဒုဥက္ကဋ္ဌ ဦးထွန်းထွန်းဟိန် ထောင်ကိုးနှစ်ထပ်ချခံရ၊ ပေါင်း ၃၃ နှစ်ရှိလာ။ *RFA* (၂၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၃)။  ၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
ဤဆောင်းပါးသည် အပင် အကြောင်း ဖြစ်သည်။   ဆေးဝါးအသုံးအနှုန်း အတွက် ဆေးခြောက် ကို ကြည့်ပါ။

**ဆေးခြောက်ပင်**ကို ရုက္ခဗေဒ အလိုအားဖြင့် 'ကန္နာဗစ် ဆာတီဗား'ဟု ခေါ်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် ဆေးခြောက်ပင်ကို လျှော်အတွက်သာမက အရွက်နှင့်အပွင့်များ အတွက်လည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ ဆေးခြောက်ပင်၏ အရွက်နှင့် အခက်နုကလေးများကို အခြောက်လှန်းသောအခါ၊ ဘင်းခေါ် မူးယစ်စေတတ်သည့် ပစ္စည်း တစ်မျိုးကိုရသည်။ ဆေးခြောက်ပင်၏ ပန်းပွင့်ရှိရာအခက်အလက်များကို လက်နှင့်ပွတ်၍ ချေသောအခါ အစေးတမျိုးထွက်လာသည်။ ထိုအစေးကို ဆေးတံသောက်ဆေးနှင့်လည်းကောင်း၊ တမာကူးနှင့်လည်းကောင်း ရော၍ ရှူကြသည်။ ဆေးခြောက်ပင်၏အပွင့်ခြောက် သို့မဟုတ် ပန်းခြောက်ကို မုန့်၊ ဝေါ်ကိ၊ ရှော်ကပ်၊ အီစိုင်၊ ဒိန်း စသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်သတ်မှတ်ကာ ဆေးလိပ်ကဲ့သို့ သောက်ခြင်း၊ ဟင်းနဲ့ရောချက်ခြင်း နှင့် သရေစာမုန့် လုပ်စားခြင်းဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။ ဝေါ်ကိ ကို ယနေ့အချိန်တွင် အနောက်နိုင်ငံများ၌ အပန်းဖြေခြင်းနှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အသုံးပြုခြင်းများအတွက် ခွင့်ပြု​ခဲ့ကြပြီဖြစ်သော်လည်း ဖွံ့ဖြိုးဆဲ အာရှနိုင်ငံများတွင်မူ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ သုံးစွဲရန်အတွက်ပင် ကြိုးပမ်းနေကြရဆဲ ဖြစ်သည်။ 

အပင်ပေါက်ရာဒေသကိုစွဲ၍ ဆေးခြောက်ပင်အမည် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ထင်ရှားသောဆေးခြောက်ပင် သုံးမျိုးမှာ 

1. အိန္ဒိယဆေးခြောက်
2. အမေရိကန် ဆေးခြောက်
3. အာဖရိက ဆေးခြောက်တို့ဖြစ်သည်။

  

အိန္ဒိယဆေးခြောက်ကို ဗင်္ဂလားဂံဂျာနှင့် ဘုံဘိုင်ဂံဂျာဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲထားသည်။ ဗင်္ဂလား 
ဂံဂျာကို အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုတွင် များစွာ အသုံးပြုကြသည်။ ယင်းကို အများအားဖြင့် ကာလကတ္တားမြို့ 
မြောက်ပိုင်းနှင့် ဘုံဘိုင်မြို့အရှေ့ပိုင်းတွင် စိုက်ပျိုးသည်။ အမေရိကန် ဆေးခြောက်သည် အိန္ဒိယဆေးခြောက်ကဲ့သို့ အစေးမများလှ 
ချေ။ ယင်းကို တောင်ပိုင်းနှင့်မြောက်ပိုင်း ကယ်ရိုလီးနား၊ အီလီနွိုင်၊ အင်ဒီယားနား၊ နယူးယော့၊ ဝစ္စကွန်းဆင်း၊ ကင်တပ်ကီး၊ တက်ဆက်နှင့် မိဘူးရီပြည်နယ်တို့မှ တင်ပို့သည်။ 
အာဖရိကတိုက် အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေနှင့် အနောက်ဘက်ကမ်းခြေ 
အနီးတို့တွင်ပေါက်သော ဆေးခြောက်ပင်မှ အရွက်နှင့် အပွင့်များကို အများအားဖြင့် ဇန်ဇိဗာမြို့မှတင်ပို့သည်။ ကွန်ဂိုမြစ်နှင့် 
ဇမ်ဗီဇီမြစ်မှ ရေသွင်းယူရသော အာဖရိကတိုက် အလယ်ပိုင်းဒေသတွင် ပေါက်သည့် ဆေးခြောက်ပင်မှ အရွက်နှင့် အပွင့်များကိုလည်း ဇန်ဇိဗာမှ တင်ပို့သည်။ 
ဆေးခြောက်ပင်မှ ဘင်းကို အပူပိုင်းနိုင်ငံများ၌သာ ရနိုင်သည်။ အအေးပိုင်းနိုင်ငံများရှိ ဆေးခြောက်ပင်မှ ဘင်းကို မရနိုင်ခြင်းမှာ ထူးခြားသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံလုံးတွင် ထိုဘင်းကိုပင် ဘိန်းအစားအသုံးပြုကြသည်။ သို့ရာတွင် အစိုးရထံမှ လိုင်စင်ရမှသာ ထိုအပင်ကို စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)
**ဇူးကျော်** သည် မြန်မာနိုင်ငံသား အမျိုးသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်း ဦးကျော်လင်း ဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်မြို့ တာမွေမြို့နယ်၌ ညီအစ်ကိုမောင်နှမများနှင့်အတူ နေထိုင်လျက်ရှိသည်။

အစောပိုင်းဘဝ
------------

အဘ ဦးမြင့်အေး၊ အမိ ဒေါ်သိန်းကြည်တို့မှ ပဲခူးတိုင်း၊ တောင်ငူမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း ရှစ်ယောက်အနက် အကြီးဆုံးသား ဖြစ်သည်။

စာပေရေးသားခြင်း
---------------

ပထမဦးဆုံး ပုံနှိပ်ဖော်ပြခံရသော စာမူမှာ၁၉၈၇ ခုနှစ် သောကြာစာစောင်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည့် "ပျော်ခဲ့ရတဲ့ ယုဒသန်"ဝတ္ထုတို စာမူ ဖြစ်သည်။ သောကြာ ဦးမောင်ကလေး တည်းဖြတ်ထုတ်ဝေခဲ့သောစာစောင်ဖြစ်သည်။ ထိုစာမူဖော်ပြခံရစဉ်က ကလောင်အမည်မှာ ကိုကိုကျော် (သတ္တဗေဒ) ဖြစ်သည်။

စာရေးလာသည့် သက်တမ်းတလျှောက်တွင် ဝတ္ထုတိုပုဒ်ရေ ၁၀၀ ကျော် ရေးသားခဲ့ပြီး *မျဉ်းပြိုင်လိပ်ပြာ* တစ်ကိုယ်တော်ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့ဖူးသည်။ နိုင်ဇော်၊ ဂျူး၊ မင်းလူ ၊ ကြူးနှစ်၊ သန်းမြင့်အောင်၊ ဆောင်းဝင်းလတ်၊ နိုင်ဝင်းသီ ၊ ပန်းမောင် (မြန်မာစာ)တို့နှင့် ပူးတွဲ၍ ဝတ္ထုတိုစုစည်းမှု စာအုပ်များလည်း ထွက်ခဲ့ဖူးသည်။ မြစ်ကြီးနား အခြေစိုက် ဥတ္တရလမင်းမှ စီစဉ်ထုတ်ဝေသော ခံစားသူအကြိုက် ဝတ္ထုတို‌စာအုပ်တွင်လည်း ဇူးကျော်၏ ဝတ္ထုတိုစာမူကို ရွေးချယ်ဖော်ပြခဲ့သည်။

မိုးမိုးအင်းလျား ဝတ္ထုတိုပြိုင်ပွဲတွင် ဆု နှစ်ကြိမ် ရရှိခဲ့ဖူးသည်။ ဆုရဝတ္ထုနှစ်ပုဒ်အနက် တစ်ပုဒ်ကို ဘီဘီစီ အသံလွှင့်ဌာနမှ အသံလွှင့်ဇာတ်အဖြစ် ထုတ်လွှင့်ခဲ့ဖူးသည်။ ဇူးကျော်၏ မာစတာပိစ်ဟု စာပေလောကမှ သတ်မှတ်ထားကြသော "ဖဦးထုပ် "ဝတ္ထုတိုစာမူ[]ကိုလည်း မြန်မာ့အသံမှ ဇာတ်လမ်းပမာ နားဆင်စရာအဖြစ် အကြိမ်ကြိမ် ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။[]

ရောင်ပြန်မဂ္ဂဇင်း၊ ပြစ်မှုမဂ္ဂဇင်း၊ မှုခင်းရေးရာသတင်းဂျာနယ်တို့တွင် အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့စဉ်က မေတ္တာရှင် မောင်မဲခေါင်၊ ချစ်ဖွယ်(တောင်ငူ)၊ မောင်ရှင်းသန့်၊ ကိုအေးသား၊ ဇော်မင်း(တောင်ငူ)ဟူသော ကလောင်အမည်များဖြင့် ဝတ္ထုနှင့်ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့သည်။ မေတ္တာရှင် မောင်မဲခေါင် ကလောင်အမည်ဖြင့် ဂမ္ဘီရ ဝတ္ထုတိုပုဒ်ရေ ငါးဆယ်ကျော်ခန့် ရေးသားခဲ့သည်။

‌ဆရာမကြီး ဒေါ်ကလျာ (ဝိဇ္ဇာ/ သိပ္ပံ) စီစဉ်ထုတ်ဝေသော ကလျာ မဂ္ဂဇင်းတွင် မဂ္ဂဇင်းရပ်နားသွားချိန်အထိ အယ်ဒီတာအဖြစ် ကိုးနှစ်ခန့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

ယခုအခါ လင်းလွန်းခင်စာပေတိုက်၌ စာတည်းအဖြစ် စာပေတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်နေဆဲဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------
ဗဟိုပုံနှိပ်စက်ရုံ၏ အရှေ့မျက်နှာစာ မြင်ကွင်းပုံ(၂၀၂၃)
ဗဟိုပုံနှိပ်စက်ရုံသည် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာနလက်အောက်တွင် တည်ရှိသည့် စက်ရုံတစ်ရုံဖြစ်သည်။

တည်နေရာ
-------

ရန်ကုန်မြို့ ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ် ၊ သိမ်ဖြူလမ်းနှင့် အနော်ရထာလမ်းထောင့် တွင်တည်ရှိသည်။ 

### သမိုင်းအကျဉ်း

ဗဟိုပုံနှိပ်စက်ရုံ ဖြစ်လာမည့် မူလအဆောက်အအုံကို နာမည်ကျော် စကော့လူမျိုး ဗိသုကာ ဂျွန်ဘာ့ဂ်ရေးဆွဲသည့် အဆောက်အအုံမျက်နှာစာ ဒီဇိုင်းဖြင့် ကိုလိုနီခေတ် ၁၉၀၉ ခုနှစ်က စတင်တည်ဆောက်ကာ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။ထိုအဆောက်အဦထဲ ဓာတ်လှေကားများ၊ မြင်းဇောင်းများနှင့် ဝန်ထမ်းတန်းလျားများရှိသည်။ မူလက အိန္ဒိယမှတင်သွင်းလာသော စာရေးကိရိယာများ ဖြန့်ချိရာဌာနအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်း ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ အရေးကြီးစာရွက်စာတမ်းများ ပုံနှိပ်ရာနေရာဖြစ်လာသည်။

လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ဗဟိုပုံနှိပ်စက်ရုံအဖြစ်တိုးချဲ့ကာ အစိုးရဌာနများအတွက် ပုံနှိပ်မှုများဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ဗဟိုပုံနှိပ်စက်ရုံသည် သန်းခေါင်စာရင်းများနှင့် ပြန်တမ်းများကို ပုံနှိပ်သည့်အပြင် နိုင်ငံတော်အဆင့် အရေးကြီးစာရွက်စာတမ်းများအား ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရာ၊ သန်းခေါင်စာရင်းနှင့် ပြန်တမ်းများ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသည်။နောက်ပိုင်း ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ခံ စက်ရုံအဖြစ် သတ်မှတ်လိုက်ပြီး ယခုလက်ရှိတွင် ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်လျှက်ရှိနေသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ပြအမွေအနှစ်အထိမ်းအမှတ် အပြာရောင်ကဗ္ဗည်းပြားကိုတပ်ဆင်၍ ရန်ကုန် မြို့ပြအမွေအနှစ် အဆောက်အအုံအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ 

#### ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာနလက်အောက်ရှိ စက်ရုံများ

1. နေပြည်တော်ပုံနှိပ်စက်ရုံ (ဇေယျာသီရိ)
2. အထက်မြန်မာပြည် အစိုးရပုံနှိပ်စက်ရုံ (မန္တလေး)
3. ဗဟိုပုံနှိပ်စက်ရုံ
4. ဖိုတိုလစ်သိုပုံနှိပ်စက်ရုံ
5. အောင်ဆန်းပုံနှိပ်စက်ရုံ
6. စာပေဗိမာန်ပုံနှိပ်စက်ရုံ
7. ဂျီတီစီပုံနှိပ်စက်ရုံ

ကိုးကား
-------

1. ↑  ဗဟိုပုံနှိပ်စက်ရုံ။ *7days TV* (၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၈)။  ၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦရဲတင့် တူယှဉ်နွှဲပျော် ဂီတပွဲတော် သီချင်းဆိုပြိုင်ပွဲ၏ ပွဲစဉ်(၁၅)ကို တက်ရောက် ကြည့်ရှု အားပေး၊ သိမ်ဖြူလမ်းရှိ ဗဟိုပုံနှိပ်စက်ရုံတွင် ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်နေမှု စစ်ဆေး။ *MRTV News* (၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂)။ 25 February 2023 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  ၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  ဗဟိုပုံနှိပ်စက်ရုံကို မြို့ပြအမွေအနှစ် အဆောက်အအုံအဖြစ် အသိအမှတ်ပြု။ *i Myanmar House* (၁၃ ဩဂုတ် ၂၀၁၅)။  ၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
4. ↑  သမိုင်းဝင်ဗဟိုပုံနှိပ်စက်ရုံကို အပြာရောင်ကမ္ဗည်းကပ်ပြီ။ *Kamayut Online TV* (၁၀ ဩဂုတ်၂၀၁၅)။  ၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
5. ↑  အဖိုးမဖြတ်နိုင်သော ရန်ကုန်အမွေအနှစ်ဟောင်းများ။ *Myanmar Digital News* (၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၉)။  ၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**မနှင်းဆီ ရထား** ဆိုသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်တွင် မန္တလေးမြို့၌ ထင်ရှားခဲ့သော ပုဂ္ဂလိက မီးရထားတစ်စီးအမည် ဖြစ်သည်။  မန္တလေးမြို့ ၂၅ လမ်းနှင့် ၂၆ လမ်းကြား ရွှေတစ်ချောင်းမြောင်း၏ အရှေ့ဘက်တွင် ယခု မန်းသီရီဈေးတည်ရှိသည်။ အဆိုပါနေရာသည် ယခင်က မန္တလေး၏ အထင်ကရနေရာ ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ ယခင်က ထိုနေရာသည် ဘူတာရုံတစ်ခု ရှိခဲ့သည်။ ဈေးချိုနှင့် မတ္တရာကို ပြေးဆွဲသော မီးရထားလမ်း၏ လမ်းစလမ်းဆုံး ဘူတာဖြစ်သည်။ မတ္တရာရထားသည် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဖြစ်ပြီး လူမျိုးခြားသူဌေး အိန္ဒိယအမျိုးသား မနန့်ဂျီ (Mr. Manetji)ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ မနန့်ဂျီ ကို မြန်မာအသံထွက်ဖြင့် လွယ်လွယ်ကူကူ မနှင်းဆီရထားဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။

အရေးပါပုံ
---------

မနှင်းဆီရထားသည် ရထား(၂)စင်းရှိခဲ့ပြီး ဈေးချိုဘူတာမှ နံနက် ၇ နာရီတွင်တစ်ကြိမ်၊ ညနေ ၃ နာရီတွင် တစ်ကြိမ် မတ္တရာသို့ ပြေးဆွဲခဲ့သည်။ မတ္တရာနယ်သည် ကွမ်းရွက်အပါအဝင် သစ်သီးဝလံများ၊ သစ်ဥသစ်ဖုများထွက်ရှိရာ နေရာဖြစ်သည့်အတွက် ဈေးချို လက္ကားဈေးကွက်ကြီးသို့ မတ္တရာကုန်များ လွယ်လင့်တကူ ရောက်ရှိရေးတွင် မနှင်းဆီရထားသည် အရေးပါခဲ့သည်။

ဘူတာကြီး၊ ဘူတာလေး
-----------------

ထိုစဉ်က မန္တလေးတွင်း မန္တလေး-ရန်ကုန်၊ မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား၊ မန္တလေး-ပြင်ဦးလွင်-လာရှိုး၊ မန္တလေး-မုံရွာ-ရေဦး မီးရထားလမ်းအတွက် ရ၈ နှင့် ၇၉ လမ်းကြား၊ ၂၇ နှင့် ၃၄ လမ်းကြားတွင် ဘူတာရုံတစ်ရုံ ရှိသည်။ ထိုဘူတာရုံကို ဘူတာကြီး၊ မနှင်းဆီရထားဘူတာရုံကို ဘူတာလေးဟု သုံးစွဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်မီ ၁၄-၁၅ နှစ်အလို၌ ဘူတာလေးသို့ သွားလာသော ရထာလမ်းများကို ဖြိုဖျက်ခဲ့ကြ၍ ဘူတာလေးဟုခေါ်ဆိုသော ဘူတာရုံလည်း မရှိတော့ပေ။ ထို့ကြောင့်ပင် မန္တလေးဘူတာကို မန္တလေးသားတို့က ဘူတာကြီးဟု အစဉ်အဆက် လက်ဆင့်ကမ်းခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။

အကိုးအကား
---------

1. ↑  နေထွတ်၏ မန္တလေး အဘိဓာန်
2. ↑  Hsue Hgnet (translated by Yay Chan (Mandalay)) (January 2003)။ *The Straight Lines of Mandalay*။ Mandalay: Kyipwarye Books House။ pp. 156–157။ OCLC 54372317။ Unknown parameter `|langue=` ignored (`|language=` suggested) (အကူအညီ)
3. ↑  ဆရာဆူးငှက်၏ သင်္ဘောတန်းနှင့် ဘူတာကြီး ဆောင်းပါမှ ကောက်နှုတ်သည်။ The Irrawaddy, vol 1, No 27, july 6, 2014, page 39
**ဝသုဝိဟာရ** သို့ **ဝသုဝိဟာ** သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ ထင်ရှားသည့် ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဒေသခံများကြားတွင် ဤနေရာသည် Narapatir Dhap ဟူသည့် အမည်ဖြင့် ထင်ရှားသည်။ ၎င်းသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓဘာသာအမွေအနှစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

Vasu Vihara, Bogra

တည်နေရာ
-------

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ Bogra, Shibganj Upazila တွင်တည်ရှိသည်။ Mahasthangarh ၏ အနောက်ဘက် ၆ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။

သမိုင်း
-------

၁၉၇၃ - ၇၄ ခုနှစ်တွင် တူးဖော်မှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ရှေးဟောင်းရွှံ့စေးတံဆိပ် ၁၈ ခု တွေ့ခဲ့ရသည်။ အများစုသည် Pala မင်းဆက်ကာလက ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် တူးဖော်မှုများ ပြုစဉ် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များသည် အုတ်ဖြင့်တည်ဆောက်ထားသည့် အဆောက်အဦနှစ်ခုကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။

ဖော်ပြချက်
----------

ဝသုဝိဟာရတွင် မြေကမူ ငါးခု ရှိသည်။ သုံးခုသည် ကြီးမားပြီး ကျန်နှစ်ခုသည် သေးသည်။ ကျောင်းငယ်တစ်ခုတည်ရှိပြီး တောင်မြောက် ၄၉ မီတာနှင့် အရှေ့အနောက် ၄၆ မီတာ ရှိသည်။ ရဟန်းများအတွက် နေထိုင်ရန် အခန်းခြောက်ခန်းပါရှိသည်။ အရှေ့ဘက်ရှိ အခန်းကို ဝရန်တာဖြင့် ဝန်းရံထားပြီး အခန်း၏ အရှေ့ဘက်အလယ်တွင် ဝင်ပေါက်ရှိသည်။ ကြီးမားသည့် ကျောင်းတော်သည်လည်း ကျောင်းတော်ငယ်ကဲ့သို့ပင် ပုံစံတူသည်။ သို့သော် ၎င်းသည် နေရာကျယ်ဝန်းကာ အခန်းများလည်း ပိုမိုပါဝင်သည်။ အခန်းငယ်များ ဝန်းရံထားသည့် ကြားထဲတွင် နေရာလွတ်တစ်ခု ရှိနေသည်။ ထိုနေရာမှ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း ၈၀၀ နီးပါး တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် အသေးစားရုပ်ပွားတော်များ၊ တံဆိပ်များ၊ ကဗ္ဗည်းပြားများ၊ အဖိုးတန်ကျောက်ပုတီးများ၊ တန်ဆာဆင်ထားသည့် ကျောက်ပြားနှင့် အုတ်ခဲများ၊ ရွှံ့စေးမီးအိမ်များ၊ ပြန့်ကြဲနေသည့် ခရားအိုးများသည် ထင်ရှားသည်များ ဖြစ်ကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Vasu Vihar။
2. ↑  18 ancient clay seals found at Bhasu Bihar | The Daily Star
3. ↑  Vashu Bihar, Shibgonj, Bogra။ Bangladesh Parjatan Team။ 17 September 2016 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  30 January 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
ပေါက်ရောက်ပုံ
-------------

မိုးရာသီတွင်များစွာပေါက်ရောက်သည်။

အသုံးပြုပုံ
-----------

နှာစေး၊ ချောင်းဆိုး၊ အဖျား၊ အစာမကြေ လေနာ၊ အရေပြား ရောဂါ၊ မြွေကိုက်ခြင်း တို့ကို ကုသရာ၌ အမြစ်ကို သုံးသည်။ နားပြည်ယို၊ နားကိုက် ရောဂါကဖလန်တောင်ဝှေး အခွံနွှာ မီးကင်ပြီး အတန်ကြာ အေးစေ၍ ရည်ညှစ်ယူ ၎င်းအရည်ကို နားအတွင်းသို့ ၃-၄ စက်ခန့် မကြာ မကြာ ထည့်ပေးရ၏။ ချောင်းဆိုး ရောဂါ၊ သာမန် နှလုံးတုန် ရောဂါ တို့ကို ဖလန်တောင်ဝှေး ဟင်းချက် စားခြင်း၊ နှမ်းဆီ စစ်စစ်ဖြင့် ကြော်စားခြင်း တို့ဖြင့် သက်သာ စေနိုင်သည်။ ဒူလာရောဂါကို ဖလန်တောင်ဝှေး သုံးခွက် တစ်ခွက်တင်ကို သောက်လျှင် ပျောက်၏။ ဖလန်တောင်ဝှေး ဥကို အခြောက်ခံ အမှုန့်ပြုလုပ်၍ ချင်း၊ သကြားနှင့် စပ်သောက်ပါက ပို၍ ပျောက်ကင်း၏။ ဖလန်တောင်ဝှေး ကို ငါးခူနှင့် ချက်စားပါက ကာမအားကို ဖြစ်စေသည်။ ငါးသိုင်းသားနှင့် ချက်စားက သွေးဝမ်း ရောဂါ ပျောက်စေသည်။ ပုစွန်နှင့် ကြော်ချက် စားလျှင် သွေးဝမ်း ရောဂါ ပျောက်စေသည်။ နွားသားနှင့် ချက်စားပါက ဆီးရွှင်ပြီး ကျောက်ကပ် ရောဂါကို ကာကွယ် စေနိုင်သည်။ ရေကြက်သားနှင့် ချက်စားလျှင် ဆီးကျောက် တည်ခြင်း၊ ဆီးပူခြင်း၊ ဆီးအောင့်၊ ဆီးအားနည်းခြင်း၊ ဆီးကျန်ခြင်း၊ ဆီးဝါခြင်းတို့ကို ပျောက်စေသည်။ ဖလန်တောင်ဝှေး ကို ဓားပြားနှင့် ရိုက်၍ ဟင်းချက် သောက်က အမျိုးသမီးများ နို့မထွက်ခြင်း၊ နို့ပူခြင်း၊ ယားယံခြင်း၊ နို့အနာပေါက်ခြင်း၊ နို့ချောင်း ပိတ်ခြင်း၊ သကျည်း ကိုက်ခြင်း တို့ကို ပျောက်စေနိုင်သည်။ ဖလန်တောင်ဝှေး ကို အခြောက်လှန်း အမှုန့်ပြု၍ အုန်းဆီနှင့် ဖျော်ပြီး စအိုနှင့် ဆီးစပ်ကို လိမ်းထားပါက သားအိမ် ‌လျှောကျခြင်း၊ သားအိမ် အောင့်ခြင်း၊ ယောက်ျားအူကျခြင်း၊ တိုနာ ဖြစ်ခြင်းတို့ကို ပျောက်စေသည်။ ဖလန်တောင်ဝှေး ပဥ္စငါးပါးကို ငရုတ်ကောင်း ၂ စေ့ထည့်၍ ကျကျ ပြုတ်သောက် ပါက ကျောက်ကပ်ရောင်၍ ဖောခြင်း၊ ခါးနာခြင်းတို့ကို သက်သာ ပျောက်ကင်း စေသည်။ ဖလန်တောင်ဝှေး ကို အမှုန့်ပြု၍ ပျားရည်၊ ထောပတ်နှင့် တေ၍ လက်ဖက်ရည်ဇွန်း တစ်ဇွန်း တစ်နေ့ တစ်ကြိမ် စားသုံးခြင်းခြင့် အားအင် ကုန်ခမ်းခြင်းကို ပြန်လည် အားဖြည့် စေသည်။ မိန်းမများ ရင်သားတွင် ဖြစ်ပေါ်တက်သော သာမန် အကြိတ်များအား ဖလန်တောင်ဝှေး ကို ထုခြေ၍ အကျိတ်ပေါ် အုံပေးပြီး အဝတ် စည်းပေးခြင်းဖြင့် အကျိတ်ကို ကျေစေသည်။

ပုံပမ်း သွင်ပြင်
----------------

* အပင် - လှပ တင့်တယ်သော သစ်ပင်ပျော့ ဖြစ်သည်။ ပင်စည်မှာ နီညိုရောင် ဖြစ်သည်။ ၄ ပေမှ ၁၀ ပေအထိ မြင့်သည်။
* အရွက် - ငှက်တောင်ပုံ ဖြစ်၍ ထိပ်ချွန်သည်။ ၉ လက်မခန့် ရှည်သည်။ ပန်းခိုင် ထိပ်ဖျားမှ ထွက်၍ ကတော့ ပုံသဣန် ပန်းခိုင်ဖြစ်သည်။ ၃ လက်မခန့် ရှည်၍ နီသော ပွင့်ခံရွက်များ ပါရှိသည်။ အပွင့်ပွင့်ရွက် အဖြူဆွတ်ဆွတ် ဖြစ်သည်။ နုနယ်၍ လှိုင်းတွန့် ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ကတော့ပုံ ဖြစ်သည်။ အချင်း ၃ လက်မခွဲခန့် ရှိ၍ ၂ လက်မခန့် ရှည်သည်။

အသုံးဝင်သောအပိုင်း
------------------

အမြစ်

ပုံများ
-------

* Flower at Kolkata, West Bengal, India.Flower at Kolkata, West Bengal, India.
* Flower & leaves  at Kolkata, West Bengal, India.Flower & leaves at Kolkata, West Bengal, India.
* Costus speciosus in Basse Terre, Guadeloupe.*Costus speciosus* in Basse Terre, Guadeloupe.
* Costus speciosus in Hawaii.*Costus speciosus* in Hawaii.

ကိုးကား
-------

1. ↑  Poulsen, A.D. (2020). "*Cheilocostus speciosus*". *IUCN Red List of Threatened Species* **2020**. IUCN. doi:10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T158548274A158548791.en.
2. ↑  *Cheilocostus speciosus* (J.König) C.Specht။ *The Plant List*။ 13 July 2019 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  14 July 2013 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
**ရွှေနှင့်ယိုးမှားပန်းစံကား** ကဗျာကို ပုဂံခတ်က အမည်မသိရှေးစာဆို ရေးသားခဲ့သည်။ ကဗျာအမျိုးအစားမှာ လင်္ကာ သို့မဟုတ် အချင်းငယ် ဖြစ်သည်။ ဤလင်္ကာသည် ပန်းပဲမောင်တင့်တယ်၏ နှမငယ်အကြောင်းရေးဖွဲ့ထားသည်ဟုကဗျာဗန္ဓသာရကျမ်းဆရာ ပုဂံဝန်ထောက်ဦးတင်ကဆိုသည်။ ရှေးခေတ်မြန်မာအမျိုးသမီးတို့၏ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် မေတ္တာတရားတို့ကို လေးစားဂုဏ်ယူဖွယ် ဖော်ပြလိုသောရည်ရွယ်ချက် ဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားသည်။ မိန်းမပျိုလေးတစ်ဦးက မင်းမဟာဂီရိနတ်မင်းကို မိမိ၏ မေတ္တာဇာတ်လမ်းအား ပြောပြနေပုံကို ရေးဖွဲ့ထားသည်။

အမည်
----

ဤကဗျာကိုပင် *သိုးကလေ*၊ *ရွှေနှင့်ယိုးမှားပန်းစံကား*၊ *ပုပ္ပားနတ်တောင်ဖွဲ့* ဟူသောအမည်များဖြင့် သိရှိကြသည်။ ရံခါတွင် ပုပ္ပားနတ်တောင်ဖွဲ့ဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း "တောင်ဘွဲ့"သည် တစ်ပိုဒ်သာပါဝင်၍ ကျန်သုံးပိုဒ်သည် မောင်မယ်အချစ်ဘွဲ့ဖြစ်သည်။

ခေတ်ကာလ
-------

ဤကဗျာသည် ပုဂံခေတ်ကဟု ယူဆနို​င်သော်လည်း မြကန်သာကဗျာထက် ခေတ်နောက်ကျနိုင်ကြောင်း ပညာရှင်များက သုံးသပ်သည်။ စာရေးဆရာ မောင်သာနိုးက ကဗျာသည်​ အကြောင်းအရာ၊ ဖွဲ့စည်းပုံစနစ်တို့ကြောင့် နောက်ကျနိုင်ကာ ပင်းယခေတ် (သို့) အင်းဝခေတ်ဦးတွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော ကဗျာဟူ၍ပင် သံသယရှိကြောင်း ဆိုထားသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အကြောင်းအရာသည် တိုက်ရိုက်ရေးဖွဲ့ခြင်းမဟုတ်၊ ချစ်ခြင်းမေတ္တာဖြစ်သောကြောင့် မစောနိုင်ကြောင်း၊ ကဗျာတွင် *သိုးကလေ* အစနှင့် အခြားအပိုဒ်များ ကာရန်မချိတ်မိသည်မှလွဲ၍ ကျန်အားလုံးသည် ကာရန်ညီညွတ်နေ၍ မစောနိုင်ကြောင်း၊ အက္ခရာခုနစ်လုံးပါ အချပိုဒ်များ ကိုယ်စီရှိနေသောကြောင့် နောက်ကျသည်ဟု သုံးသပ်မှတ်ယူသည်။ ထို့အပြင် စကားအသုံးနှုန်း၌လည်း ခေတ်ဆန်သည်။ သို့ရာတွင် အပိုဒ်အရေအတွက်နည်းသည်ဖြစ်၍ လွန်စွာတော့ နောက်မကျဟု ယူဆလေသည်။

ကဗျာ
----

သိုးကလေ  

ပုပ္ပါးနတ်တောင်  

အခေါင်မြင့်ဖျား စုံတောပြား၌  

နံ့ရှားကြိုင်လွင့်၊ ခါတန်ပွင့်သည်  

ရွှေနှင့်ယိုးမှား၊ ပန်းစကား။  

  

သိုးကလေ  

စကားပွင့်နှင့်  

နှိုင်းတင့်နိုးသည်၊ ရဲမျိုးသမီး  

မောင်ကြီးနှမ၊ ညက်လှပြာစင်  

မယ့်သည်ပင်သည် ခရီးသား။  

  

သိုးကလေ  

မြိတ်လွတ်စုလည်း  

အငယ်တည်းက၊ ကျွမ်းဝင်ကြသည်  

မွေးဖတူရင်း၊ မျိုးသည်မင်းနှင့်  

ချစ်ခြင်းစုရုံး၊ သက်ထက်ဆုံးသည်  

နှလုံးမခြား၊ စောင့်တရား။  

  

ဆွေမိမင်း  

မျက်သုတ်နီစင်  

ရထည်းဖျင်နှင့်၊ ကျိုင်းစင်မြဝါ  

မတ်ကြီးလျာကို  

မယ်သာကြိုက်မိ၊ တုမရှိ။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4  မောင်သာနိုး။ *မြန်မာဂန္ထဝင်ကဗျာ*။ ကမာရွတ်စာအုပ်တိုက်။ pp. 5–6။
**မုန်ညင်းပင်**သည် ကရူစီဖာရီး မျိုးရင်းတွင် ဗရပ်ဆီကာ မျိုးစု၌ 
ပါဝင်၍ ယင်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ အဖြူမျိုးကို ဗရပ်ဆီ
ကာ အဲလဗာဟူ၍ လည်းကောင်း၊ အမည်းမျိုးရင်းကို ဗရပ်ဆီကာ 
နိဂရာ ဟူ၍ လည်းကောင်းခေါ်သည်။ အရွက်ပေါများသော ဤ
မုန်ညင်းပင်မားကို ကမ္ဘာ့သမပိုင်းဒေသများတွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။ 
မုန်ညင်းပင်မှရသော မုန်ညင်းစေ့များကို ဟင်းလျာခတ် အမွှေးအ
ကြိုင်အနေနှင့် ဖြစ်စေ၊ ဘယဆေး အဖြစ်နှင့် ဖြစ်စေ ရှေးခေတ်မှစ
၍ အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။ မုန်ညင်းရွက်များသည် ကြီး၍ထူပြီးလျှင်
လွှသွားပုံကဲ့သို့ အချွန်ကလေးများရှိသည်။ အရောင်မှာ အစိမ်းရင့်
ရောင်ဖြစ်သည်။

မုန်ညင်းပင် 
အရွက်နုမျာကို ခူး၍ ဟင်းရွက်အဖြစ် စားသုံးကြသည်။ အရွက်များ
ကို နုစဉ်က မခူးဘဲ အရင့်ခံထားလိုက်လျှင် ယင်းမှအစေ့တံများ
မကြာခင် ထွက်လာသဖြင့် စားရန် မသင့်တော့ချေ။
မုန်ညင်းသည် စိုက်ပျိုးရန် လွယ်ကူသော အပင်မျိုးဖြစ်သည်။ မိုး
ကုန်ခါနီးတွင် အစေ့များကို ကြဲ၍ စိုက်ပျိုးကြသည်။ မုန်ညင်း 
အမည်းနှင့် အဖြူ နှစ်မျိုးစလုံးသည် တစ်နှစ်ခံပင်များဖြစ်ကြ၍ 
အစေ့မှ စိုက်ပျိုး ရသည်။

မုန်ညင်း အမည်းပင်များသည် ၆ ပေခန့် အမြင့်ရှိသည်။ 
တောက်ပသော အဝါရောင် အပွင့်များ ပွင့်၍ ချောမွတ်သော သီး
တောင့်များသည် ပွင့်တံတွင်ကပ်၍ ထွက်လာကြသည်။ အညိုရင့်ရောင် အစေ့များကို ဈေး၌ မုန်ညင်းစေ့အဖြစ် အမြောက်အမြား ရောင်းချကြသည်။ မုန်ညင်းအဖြူပင်မျိုးကား အမြင့် ၂ ပေမှ ၃ ပေအထိသာ
ရှိသည်။ တောင့်တင်း၍ဖြာထွက်သော ပင်စည်ရှိခြင်း၊ အရွက်များ၌ အမွေးများရှိခြင်း၊ သီးတောင့်များ၌ အမွေးကြမ်းများရှိခြင်းနှင့် 
တောက်ပသောအဝါရောင် အပွင့်ကလေးများ ပွင့်ခြင်းတို့ကြောင့် 
မုန်ညင်း အမည်းပင်မျိုးမှ သိသာခွဲခြားနိုင်သည်။
မုန်ညင်းရွက်များတွင် အကောင်းဆုံး ဗီတာမင်ဓာတ်များ ပါရှိသည်။ 
ထို့ပြင် အမျှင်များနှင့် ပင်စည် အပွင့်စသည်တို့သည် ဝမ်းပျော့စေတတ်သည့် သတ္တိရှိသည်။ အစေ့များကို ကြိတ်၍ရသော ဆီသည်
အနံ့အရသာကောင်းသည့်ပြင် အိမ်တွင်းသုံးဆေးအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။ ဆီကြိတ်ပြီး၍ ကျန်ရစ်သော မုန်ညင်းဖတ်ကို 
အခြောက်ခံလျက် အမှုန့်ဖြစ်လာအောင် ထောင်းရသည်။ ထိုအခါ
မုန်ညင်းစေ့မှုန့် အစစ်ကို ရလေသည်။ ဆေးဖက်တွင် သရွတ်ကိုင်ရာ၌ ဖြစ်စေ၊ အဆိပ်အတောက် စားသောက်မိသည့်အခါ အော့
အန်စေသည့် ဆေးအဖြစ်ဖြင့်ဖြစ်စေ မုန်ညင်းကို အသုံးပြုကြသည်။
လယ်မြေများကို ပြုပြင်ရာ၌ သစ်စိမ်းမြေဩဇာကျွေးရန်အတွက် 
လယ်များတွင် မုန်ညင်းဖြူများကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ စိုက်ပျိုးပြီးလျှင် ထယ်ထိုးလိုက်ခြင်းဖြင့် ထိုလယ်မြေတွင် မြေဩဇာ ထက်သန်လာသည်။ မုန်ညင်းအမည်းမျိုးမှာ အစေ့များကို ဟင်းခတ်
အမွေးအကြိုင်အတွက် အသုံးပြုရန် စိုက်ပျိုးကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Angiosperm Phylogeny Group (2009). "An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III". *Botanical Journal of the Linnean Society* **161** (2): 105–121. doi:10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x.
2. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)
တန်ဖိုး *r* ရှိသည့်အလျားက စက်လုံး၏ အချင်းအလျား။ ဤတွင် ပြထားသော မျဉ်းမည့် ၂ကြောင်းလုံးသည် စက်လုံး၏ဗဟိုမှ စက်လုံး၏မျက်နှာပြင်သို့ ထောင့်မတ်ကျသည့် သဘော ရှိသော အချင်းမျဉ်းများချည်း ဖြစ်၏။
**စက်လုံး** (အင်္ဂလိပ်: **sphere**) ဆိုသည်မှာ တိုင်းကြောင်း ၃ခု ရှိသော (3-dimensional) တာသေဝန်း (en:ball (mathematics)) ဖြစ်သဖြင့်၊ အမှတ်တခုကို စက်လုံး၏ ဗဟိုဟု သတ်မှတ်ရလျှင် ၎င်းနေရာအမှတ်မှ အကွာအဝေး *r* ချည်း ရှိသော အမှတ်များအားလုံးက ဖော်ဆောင်နေသည့်မျက်နှာပြင်မှာ စက်လုံး၏ မျက်နှာပြင် ဖြစ်မည်။ ထိုအခါ *r* အလျားက စက်လုံး၏ *အချင်းဝက်* ဖြစ်ပြီး၊ {\displaystyle 2r=d} ဟူသည့်အတိုင်း အချင်းမျဉ်း၊ အချင်းအလျား၏ ၂ဆသော မျဉ်း၊ ၂ဆသော အတိုင်းတာက စက်လုံး၏ *အချင်း* {\displaystyle d} ဖြစ်မည်။  

သို့ဖြင့် ကာတက်စီးယန်း ယူကလစ်ဒ် စပေ့စ်အားဖြင့် ဖော်ပြရလျှင်  

{\displaystyle r={\sqrt {x^{2}+y^{2}+z^{2}}}} ဟူသည့် ညီမျှခြင်းကို အတူတကွ ပြေလည်စေသမျှသော {\displaystyle x}၊ {\displaystyle y}၊ {\displaystyle z} တန်ဖိုးတို့ကို ({\displaystyle x}, {\displaystyle y}, {\displaystyle z}) ဟူသော ချအမှတ်(coordinate)များအဖြစ် ကိုယ်စီ ချလိုက်လျှင် ထွက်ပေါ်လာမည်မှာ စက်လုံး၏ မျက်နှာပြင် ဖြစ်တော့သည်။

ဆက်စပ်ကြည့်ရှုဖွယ်
------------------

* စက်ဝိုင်း

အကိုးအကား
---------


1. ↑  Albert 2016, p. 54.
**ကင်းဘဲလမ်း**သည် ရန်ကုန်မြို့ ၊ ဗဟန်းမြို့နယ်၌ တည်ရှိပြီး၊ ယခုအခါ ငါးထပ်ကြီးဘုရားလမ်းဟု အမည်တွင်သည်။

ရာဇဝင်သမိုင်း
-------------

ရာဇဝင်အဆိုအတိုင်း ဆာ-အာ-ချီဘော ကင်းဘဲကို အမှတ်တရဖြစ်စေဖို့ မှည့်ခေါ်ထား၏။ ၎င်းသည် ၁၈ဝဝ-၁၈ဝ၃ ခုနှစ်လောက်က အင်းဝကို သံအဖြစ်နှင့် သွားရသော ကာနယ်ဆိုင်း၏လက်အောက်ခံအမှုထမ်း ရိုးရိုးတစ်ဦးဖြစ်သူ မစ္စတာကင်းဘဲဖြစ်ဟန်တူ၏။ ၁၈၂၄ ခုနှစ်၊ ပထမစစ်ဖြစ်စဉ် မြန်မာပြည်ကို ပထမဆုံး စတိုက်သော စစ်တပ်အုပ်ချုပ်လာသော ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသည် ဤပုဂ္ဂိုလ်ပင် ဖြစ်၏။ ရန္တပို စာချုပ်အရ ပထမစစ်ပွဲ ပြီး၍ အင်္ဂလိပ်များ ထွက်ခွာသွားသည့် ၁၈၂၆ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့အထိ အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို ထိုသူပင်အုပ်ချုပ်သွားလေသည်။ ဤသို့ ၂ နှစ်နှင့်၇ လခန့် အုပ်ချုပ်သွားသည့် အတွင်း ထူးဆန်းသောအချက်ကြီး ၂ ချက် တွေ့ရ၏။

ပထမတစ်ချက်ကား မြန်မာနှင့်မွန်ကို ရန်တိုက်ပေး၏။ ရန်တိုက်ပေးပုံကား ၁၈၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ အတွင်းမှာ ဤစစ်ဗိုလ်ကြီးက အမိန့်ပြန်တမ်းတစ်ခု ထုတ်ထားရာ၌ "မွန်လူမျိုးတို ့သည် အင်္ဂလိပ်အလံတော် အောက် ခိုလှုံကြ၊ အသင်တို့အထဲက အကြီးအကဲရွေးချယ်ကြတော့၊ သင်တို့ ရွေးချယ်သောသူအား ကျွန်ုပ်တို့က အသိအမှတ်ပြုမည်" စသည်ဖြင့် ရန်ကုန်ရာဇဝင်တွင် ပါရှိလေသည်။

ဒုတိယအချက်ကား ဆာကင်းဘဲအုပ်ချုပ်သော အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်များ ရန်ကုန်မြို့ကို သိမ်းထားခိုက် ဘုရားပုထိုးနှင့် ဆိုင်သော ရွှေဆင်းတု၊ ငွေဆင်းတုများကို အဆီးအတားမရှိ ဗရမ်းဗတာပြုကြလေသည်။ ရွှေတိဂုံစေတီ၌ တပ်စွဲ ရသော စစ်တပ်သည် တစ်ညတည်း ရွှေငွေ ဆင်းတုများ ရရှိသဖြင့် အရာရှိတစ်ဦးအား ၃၀၀ နှင့်ရောင်းချ၏။ ထိုအရာရှိက ကာလကတ္တားသို့ တစ်ဆင့်ရောင်းချရာ အတော်ပင် မြတ်သည်ဆို၏။ ယခုကဲ့သို့ ဘုရားနှင့်ဆင်းတုတော်များကို မရိုးမသေပြုမူဖျက်ဆီးကြသည်များကို အုပ်ချုပ်သူ ဆာအာချီ ဘော်လ်ကင်းဘဲသည် တားလည်း မတားမြစ်၊ ပိတ်လည်း မပိတ်ပင်ရုံသာမဟုတ်၊ သူ ကိုယ်တိုင်ကလည်း အားပေး၊ ရွှေတိဂုံဘုရားကြီး ဌာပနာဖောက်ရာတွင်လည်း ပါဝင်၏။ နောက်ဆုံး၌ လိုရာပစ္စည်းများ မတွေ့တော့ဘူးဆိုမှ လက်လျှော့လိုက်ကြသည် ဟု ရန်ကုန်ရာဇဝင်တွင် ပါရှိလေသတည်း။

ကိုးကား
-------

1. ↑   "{{{title}}}"  (၁၉၄ဝ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ၊ ၁၃၁၂ ခုနှစ် နယုန်လ). *သူရိယမဂ္ဂဇင်း* **အတွဲ ၂၄၊ စာစောင်နံပါတ် ၅**.