recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

(၂)သုတ် ရှိပါသည်။

အရှင်မဟာကဿပထေရ်နှင့် အရှင်အာနန္ဒာထေရ်တို့ မဂဓနိုင်ငံ ရာဇဂြိုဟ်မြို့ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်ဝယ် သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် အရှင်အာနန္ဒာထေရ်၏တပည့် ရဟန်းငယ်(၃၀)တို့ လူထွက်မှုကိုအကြောင်းပြု၍ အရှင်မဟာကဿပထေရ်က "တိကဘောဇဉ် ပညတ်တော်မူခြင်းအကြောင်းများကို မေးမြန်းတော်မူပြီး အရှင်အာနန္ဒာထေရ်အား ကြောင်းကျိုးဖော်ပြ "ကုမာရကဝါဒ"ဖြင့် ဩဝါဒပေးတော်မူခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ထုလ္လနန္ဒာဘိက္ခုနီက အရှင်မဟာကဿပထေရ်အား "အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗ" ဟု စွပ်စွဲပြောဆိုမှုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အရှင်မဟာကဿပထေရ်က "မိမိ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗ မဖြစ်ခဲ့ဖူးပုံနှင့် မိမိ၏ ရဟန်းအဖြစ် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခဲ့ပုံ ဘုရားရှင်၏ ချီးမြှောက်မှုများကို မိန့်ကြားတော်မူပါသည်။ ထုလ္လနန္ဒာဘိက္ခုနီ ဗြဟ္မစရိယ (သာသနာတော်)မှ ရွေ့လျားသွားပုံကို ပြဆိုသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ၌-ဒက္ခိဏာဂိရိဇနပုဒ်အကြောင်း၊ ဒေသစာရီနှစ်မျိုး၊ ဒက္ခိဏာဂိရိ၌ အရှင်အာနန္ဒာ ဒေသစာရီလှည့်လည်ချိန်၊ တပည့်ရဟန်းငယ်များ လူထွက်ကြပုံ၊ တိကဘောဇဉ်အကြောင်း၊ ကုမာရကဝါဒ၊ အရှင်မဟာကဿပမထေရ်အား "အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗ"ဟု စွပ်စွဲခြင်းအကြောင်း၊ ဃရာဝါသသမ္ဗာဓဖြစ်ပုံ၊ အဒ္ဓါနမဂ္ဂ ပဋိပန္န၊ အရှင်မဟာကဿပထေရ်၏ အနုပုဗ္ဗိကထာ၊ ပရိဘောဂလေးမျိုး၊ ထုလ္လနန္ဒာ ဘိက္ခုနီ၏ စွပ်စွဲချက်သည် ဒုဗ္ဘာသိတဖြစ်ပုံ၊ အရှင်မဟာကဿပထေရ်၏ သီဟနာဒ၊ အစရှိသော ဖွင့်ပြချက်များကို သိရှိနိုင်ပါသည်။ ဋီကာ၌လည်း မှတ်သားဖွယ်ရာများကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။

---

 
ပံသုကူဓုတင်ဆောင် ရဟန်းငါးမျိုးကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -သံ၊၁၊၄၁၈-၄၂၁။ သံ၊မြန်၊၁၊၄၀၇-၄၁၀။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၆၄-၁၈၅။ -သံ၊ဋီ၊၂၊၁၆၄-၉။

-သံယုတ္တနိကာယ၊ နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ကဿပသံယုတ္တ၊ ဧကာဒသမသုတ်။
2. ↑  -အံ၊၂၊၁၉၃။ အံ၊မြန်၊၂၊၂၄၆။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ပဉ္စကနိပါတ၊ စတုတ္ထပဏ္ဏာသက၊ (၁၉) ၄-အရညဝဂ္ဂ၊ ဒုတိယသုတ်၊
3. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
**အောင်ဇေယျတံတား** (လှိုင်သာယာကြိုးတံတား၊ အင်းစိန်ကြိုးတံတား) သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အင်းစိန်ခရိုင် လှိုင်သာယာအရှေ့ပိုင်းမြို့နယ် နှင့် အင်းစိန်မြို့နယ်သို့ လှိုင်မြစ်ကို ဖြတ်သန်းတည်ဆောက်ထားသည့် တံတား တစ်စင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်မြို့တို့၏ အရှည်ဆုံး ပန်ကာဒီဇိုင်းကြိုးတံတားဖြစ်သည်။ အရှည် ၁,၇၆၄ မီတာ (၅,၇၈၇ ပေ) ရှည်သည်။ ၄ လမ်းသွား ၁၉ မီတာ (၆၂ ပေ) အကျယ်ကားလမ်း နှင့် ၂ မီတာ (၆.၆ ပေ) အကျယ်ရှိ လူသွားလမ်းနှစ်ခု ပါဝင်သည်။ တံတားကို ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနမှ တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။၀

တံတားအချက်အလက်များ
------------------

အောင်ဇေယျတံတားသည် လှိုင်မြစ်ကို ဖြတ်သန်းရန် တည်ဆောက်ထားသည့် ဒုတိယမြောက်တံတား ဖြစ်သည်။ လှိုင်မြစ်ကို ဖြတ်သန်းတည်ဆောက်ထားသည့် တစ်ခုတည်းသော ကြိုးတံတားလည်းဖြစ်သည်။ ယာဉ်တစ်စီးချင်း ခွင့်ပြုအလေးချိန်မှာ ၆၀ တန် ဖြစ်သည်။ အရှည် ၁,၇၆၄ မီတာ (၅,၇၈၇ ပေ) ရှည်ပြီး လှိုင်မြစ်လမ်းပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ ၄ လမ်းသွား ၁၉ မီတာ (၆၂ ပေ) အကျယ် ကားလမ်း နှင့် ၂ မီတာ (၆.၆ ပေ) အကျယ်ရှိ လူသွားလမ်းနှစ်ခု ပါဝင်သည်။ အင်းစိန်ဘက် ချင်းကပ်လမ်းတွင် ၅၅၀ မီတာ (၁,၈၀၀ ပေ) ရှိ၍ လှိုင်သာယာဘက်ချဉ်းကပ်လမ်းတွင် ၆၀၃ မီတာ (၁,၉၇၈ ပေ) ရှိသည်။ ရန်ကုန်မြို့၏ အဓိကတံတား ၉ စင်းမှ တစ်စင်းဖြစ်သည်။ကွန်ကရစ်တိုင် ဖြင့် သံမဏိကြိုးများဆိုင်းထားသော တံတားဖြစ်သည်။ သံမဏိကြိုးဆိုင်းထားသောနေရာတွင် အောက်ခြေကို သံပေါင်ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသည်။ အများဆုံးကွေ့ ဒီဂရီမှာ ၉ ဒီဂရီဖြစ်သည်။

သမိုင်းကြောင်း
--------------

တံတားအား ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနမှ တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။စတင်ဆောက်လုပ်ချိန်မှာ ၁၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၃ ဖြစ်ကာ လုပ်ငန်းပြီးဆုံးချိန်မှာ ၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၅ ဖြစ်သည်။

တည်ဆောက်မှု
-----------

အောင်ဇေယျတံတား ကိုတည်ဆောက်ရခြင်းမှာ ဘုရင့်နောင်တံတား အမှတ် ( ၁ ) ယာဉ်ကြောရှုပ်ထွေးကြောင့်ဖြစ်သည်။

ခေါ်တွင်ပုံ
-----------

အလောင်းမင်းတရား(ဦးအောင်ဇေယျ)ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ကမ္ပည်းမော်ကွန်းတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------
ဆရာ‌တော် ဘဒ္ဒန္တတိဿကို မွန်ပြည်နယ်၊ မုဒုံမြို့နယ် 
ပိုင်ကမာရွာ၌ ခမည်း‌တော် ဦး‌ရွှေသင်၊ မယ်‌တော် ‌ဒေါ်လှမင်း 
တို့က သက္ကရာဇ် ၁၂ရ၆ ခုနှစ် သီတင်းကျွတ်လပြည့်‌ကျော် ၁၄ 
ရက် စ‌နေ‌နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ ‌မွေးချင်း ‌ခြောက်‌ယောက်တွင် 
သားဦးရတနာဖြစ်သည်။

‌ကျောင်းသားဘဝတွင် ပိုင်ကမာရွာ၊ ‌ကော့ကလုတ် 
‌ကျောင်း၌ မွန်သင်ပုန်းကြီး၊ ‌လောကသိဒ္ဓိကျမ်း၊ ပရိတ်ကြီး 
ဘုရားရှိခိုးတို့ကို သင်ကြားသည်။ ထို့‌နောက် ‌ကော့ကလုတ် 
‌ကျောင်း ဆရာ‌တော် ဦးပုပ္ဖရမ္မကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရှင်သာမ‌ဏေ 
အဖြစ်သို့‌ရောက်သည်။ သာမ‌ဏေဘွဲ့မှာ ရှင်တိဿဖြစ်သည်။
၁၂၉၉ ခုနှစ် တန်‌ဆောင်မုန်းလပြည့်‌ကျော် ၁၁ ရက်တွင် 
ဖား‌အောက် ‌တောရ ‌ခေမိကသိပ္ပံ‌ကျောင်းတိုက် ဗဒ္ဓသိမ်၌ 
ဆရာ‌တော် ဦးစန္ဒိမာကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ အဘိုးဦးဒက်၊ ဦး‌လေး 
ဦးသဲတို့၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟဖြင့် ရဟန်းအဖြစ်သို့ ‌ရောက်‌တော်မူ 
သည်။

ဆရာ‌တော်သည် ရှင်သာမ‌ဏေဘဝတွင် ‌ပေါင်မြို့၊ ကဒါ 
တိုက်‌ကျောင်းဆရာ‌တော် ဦးဂုဏဝံသ၊ ဦးပုပ္ဖရမ္မ တို့ထံ၌ 
လည်း‌ကောင်း၊ ဦးဝံသ‌တေဇထံ၌လည်း‌ကောင်း သဒ္ဒါ၊ သင်္ဂြုဟ်၊ 
မာတိကာ၊ ဓာတုကထာ၊ ‌ဒွေမာတိကာ စ‌သော ကျမ်းတို့ကို 
သင်ကြားခဲ့ပြီး အစိုးရပထမပြန် စာ‌မေးပွဲကို ဝင်‌ရောက်‌ဖြေဆိုရာ 
ပထမငယ်တန်းကို ‌အောင်မြင်သည်။

ရဟန်းဖြစ်ပြီး‌နောက် မုဒုံမြို့နယ်၊ အခွန်ရွာ‌ကျောင်းတိုက် 
စာချဆရာ‌တော် ဦးသီရိန္ဒထံတွင် ရူပသိဒ္ဓိ၊ ကင်္ခါ၊ ဋီကာ‌ကျော် 
စ‌သော ကျမ်းစာများကို သင်အံ‌လေ့ကျက်ခဲ့သည်။ ထို့‌နောက် 
ရမည်းသင်းမြို့နယ် ‌ညောင် လွန့်‌တောရ‌ကျောင်းတိုက် 
ဆရာ‌တော် ဦးနာယကထံတွင် သုတ်၊ အဘိဓမ္မာ၊ ဝိနည်း၊ 
‌နေ့ဝါညဝါများကို ‌လေးနှစ်တိုင် သင်ကြား‌တော်မူခဲ့သည်။ 
စာ‌ပေသင်ကြားယင်း အစိုးရပထမပြန် စာ‌မေးပွဲကို ဝင်‌ရောက် 
‌ဖြေဆိုရာ အကြီးတန်းအထိ ‌အောင်မြင်‌တော်မူခဲ့သည်။ တဖန် 
သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ ပရိယတ္တိအသင်းစာ‌မေးပွဲကို ဝင်‌ရောက်‌ဖြေဆိုရာ 
ဝိနယဓရတန်းကို ‌အောင်မြင်‌တော်မူသည်။

၁၃၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံသို့ သွား‌ရောက်၍ 
အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို ‌ခြောက်နှစ်ပတ်လုံး သင်ယူ‌လေ့လာခဲ့ 
သည်။ ၁၃၁၉ ခုနှစ်တွင် ဓမ္မာစရိယ(စာချ)တန်းကို ဝင်‌ရောက် 
‌ဖြေဆိုရာ သာသနဓဇ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့ ကိုလည်း‌ကောင်း၊ ၁၃၂၂ 
ခုနှစ်တွင် သာသနဓဇ ဓမ္မာစရိယ ဝိနယပါဠိပါရဂူဘွဲ့ကို 
လည်း‌ကောင်း ‌အောင်မြင်ရရှိ‌တော်မူသည်။

ဆရာ‌တော်သည် သာသနာ‌ရေးကိစ္စအဝဝကို ‌ဆောင်ရွက် 
‌တော်မူရာ ၁၃၁၆ ခုနှစ်တွင် ကျိုက်သီမွန်ပါဠိ တက္ကသိုလ် 
ကထိက၊ ၁၃၁၈ ခုနှစ်မှ ၁၃၄၆ ခုနှစ်အထိ အစိုးရပါဠိပထမ 
ပြန်နှင့် စာချတန်းစာ‌မေးပွဲ စာစစ်၊ အစိုးရပါဠိပထမပြန် 
စာ‌မေးပွဲ၊ မွန်ဘာသာပြန်စသည်ဖြင့် ‌ဆောင်ရွက်‌တော်မူခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ကျိုက်သီမွန် ပါဠိတက္ကသိုလ်‌ကျောင်းတိုက် ဦးစီး 
ပဓာန နာယကအဖြစ်ဖြင့် စာ‌ပေပို့ချခြင်း၊ နိုင်ငံ‌တော်ဗဟိုသံဃာ့ 
ဝန်‌ဆောင် ဆရာ‌တော်အဖြစ် ‌ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ဝါဆိုသံဃာ 
စာရင်း‌ကောက်ယူ‌ရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာ‌ဖြေရှင်း‌ရေးအဖွဲ့ဝင် 
ဆရာ‌တော်အဖြစ် ‌ဆောင်ရွက်ခြင်း စ‌သော တာဝန်များကို 
ထမ်းရွက်‌တော်မူလျက် ရှိသည်။

ဤသို့ သာသနာ‌တော်အကျိုးကို သယ်ပိုး‌ဆောင်ရွက်‌တော် 
မူ‌သော‌ကြောင့် သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာဂုဏ်တို့နှင့် ပြည့်စုံ‌သော 
ဆရာ‌တော်ဘဒ္ဒန္တတိဿသည် ၁၉၈၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ 
ရက်‌နေ့တွင် ပြည်‌ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ‌တော်၊ 
နိုင်ငံ‌တော်‌ကောင်စီက ဆက်ကပ်လှူဒါန်း‌သော အဂ္ဂမဟာ 
ပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်‌တော်ကို အလှူခံရရှိ‌တော်မူသည်။

ကိုးကား
-------

မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၃)
မစ္စစ် ဘီဒီယာ ဒေဗီ ဘန်ဒါရီ၊ နီပေါနိုင်ငံသမ္မတ
နီပေါဖက်ဒရယ်ဒီမိုခရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ သမ္မတ မစ္စစ် ဘီဒီယာ ဒေဗီ ဘန်ဒါရီ (Bidhya Devi Bhandari)ကို ၁၉-၆-၁၉၆၁ ရက်န​ေ့တွင် နီပေါနိုင်ငံ၊ ဘော့ချ်ပါခရိုင် မနီဘန်ယန်(၂) ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အထက်တန်းပညာရေးကို ဘော့ချ်ပါခရိုင်၌၎င်း၊ အဆင့်မြင့်ပညာကို မိုရန်းခရိုင် ဘီရင်နာဂါ၌၎င်း ဆည်းပူးခဲ့သည်။

နီပေါသမ္မတသည် ၎င်းဖြတ်သန်းခဲ့သည့် နိုင်ငံရေးခရီးတစ်လျှောက် အမျိုးသမီးအခွင့်အရေး ဇာတ်နှင့် ချို့တဲ့သူများ၏ အခွင့်အရေးရရှိရေးအတွက် အထူးအလေးပေး ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ နီပေါနိုင်ငံ၌ ကျား-မ ခွဲခြားဆက်ဆံမှု အဆုံးသတ်ရေးနှင့် အမျိုးသမီးအခွင့်အရေး ရရှိရေးတို့အတွက် အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူ၏ စွမ်းဆောင်ချက်များကြောင့် နီပေါနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် အဖွဲ့အစည်းများ၌ အမျိုးသမီးများ အနေဖြင့် ၃၃% ကိုယ်စားပြု ပါဝင်ခွင့်ပြုကြောင်း နီပေါနိုင်ငံ၏ လက်ရှိဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ၌ ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ရသည်။ 

နီပေါနိုင်ငံ သမ္မတသည် နီပေါအမျိုးသမီးအသင်းဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ၁၉၉၇-ခုနှစ်မှ ၂၀၁၅-ခုနှစ်အထိ၎င်း၊ နီပေါကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ၂၀၀၇-ခုနှစ်မှ ၂၀၁၅-ခုနှစ်အထိ သက်တမ်း နှစ်ကြိမ်တိုင်၎င်း၊ နီပေါကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ၁၉၉၇-ခုနှစ်မှ ၂၀၀၇-ခုနှစ်အထိ၎င်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၁၉၉၃-ခုနှစ် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ၌၎င်း၊ ၁၉၉၄-ခုနှစ် လွှတ်တော်သက်တမ်း တစ်ဝက် ရွေးကောက်ပွဲ၌၎င်း ၁၉၉၉-ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၌၎င်း နီပေါနိုင်ငံ လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူသည် နီပေါနိုင်ငံ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ် ၁၉၉၇-ခုနှစ်တွင်၎င်း၊ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ် ၂၀၁၀-ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၂-ခုနှစ်အထိ၎င်း ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် နီပေါနိုင်ငံ အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ၂၀၁၃-ခုနှစ်မှ ၂၀၁၅-ခုနှစ်အထိ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နီပေါနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး သမ္မတအဖြစ် ၂၈-၁၀-၂၀၁၅ ရက်န​ေ့တွင် ရွေးချယ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး ၁၃-၃-၂၀၁၈ ရက်န​ေ့မှ စတင်၍ သမ္မတအဖြစ် ဒုတိယအကြိမ် သက်တမ်းကို ထမ်းဆောင်လျက် ရှိသည်။ 

ခင်ပွန်းဖြစ်သူ မစ္စတာ မာဒန်ကူးမား ဘန်ဒါရီ (ကွယ်လွန်)သည် နီပေါနိုင်ငံ၏ ကွန်မြူနစ် လှုတ်ရှားမှုများတွင် မာ့စ်ဝါဒီ တွေးခေါ်ပညာရှင် တစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး **ပြည်သူ့ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ** ခေါ် မာ့စ်ဝါဒ ပုံစံသစ်တစ်ရပ်ကို ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြုခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့တွင် သမီးနှစ်ဦး ထွန်းကားသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  ကြေးမုံသတင်းစာ၊ အောက်တိုဘာ၊ ၁၆ ရက်၊ မျက်နှာဖုံးစာမျက်နှာ
**ပြင်သစ်လူမျိုး** (ပြင်သစ်: *Français*); အင်္ဂလိပ်: French) သည် အနောက်ဥရောပရှိ ပြင်သစ်နိုင်ငံ တွင် နေထိုင်ကြသော လူမျိုးစုတစ်စု ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို ပြောဆို့ကြသည်။

ပြင်သစ်လူမျိုး၊ အထူးသဖြင့်မြောက်ပိုင်းနှင့်ပြင်သစ်အလယ်ပိုင်းမှဘာသာစကားများပြောဆိုသောမိခင်ဘာသာစကားပြောဆိုသူများသည်အဓိကအားဖြင့်ဂေါလ်နှင့် ရောမ (သို့မဟုတ်ဂါလို - ရောမ၊ အနောက်ဥရောပ ခဲလ်တစ်နှင့်အီတလီလူမျိုးများ) မှဆင်းသက်လာသောမျိုးဆက်များနှင့်ဖရန့်ခ်ကဲ့သို့သောဂျာမန်လူမျိုးများ၊ ရောမအင်ပါယာပြိုလဲပြီးနောက် Rhine ၏အရှေ့ဘက်မှဂေါလ်ကိုအခြေချခဲ့သော Visigoths, Suebi နှင့် Burgundians ပါဝင်သည်။ ဒတ်ချ်လူမျိုးတို့သည် ၁၀ ရာစုတွင်နော်မန်ဒီတွင်အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြပြီးနော်မန်လူမျိုးများကိုမျိုးရိုးလိုက်ကြသည်။ ထို့အပြင်ဒေသတွင်းတိုင်းရင်းသားလူနည်းစုများမှာပြင်သစ်တွင်ကွဲပြားခြားနားသောမျိုးနွယ်စုများ၊ ဘာသာစကားများနှင့်ယဉ်ကျေးမှုများဖြစ်သည့်ဘရစ်တနိနီရှိဘရွန်တွန်၊ အော့စီတီယာယန်အူစီတီယန်များ ဖြစ်ကြသည်။ 

ပြင်သစ်သည်ဒေသန္တရဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့်ဒေသဆိုင်ရာကွဲပြားခြားနားမှုများကိုကြာမြင့်စွာကတည်းကချုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီးပြင်သစ်လူမျိုးအများစုသည်၎င်းတို့၏မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ်ပြင်သစ်ဘာသာစကားကိုပြောဆိုနေကြဆဲဖြစ်သည်။ နော်မန်၊ ပီကတ်၊ Poitevin-Saintongeais၊ Franco-Provencal, Occitan, Catalan, Auvergnat, Corsican  Basque, French Flemish, Lorraine Franconian, Alsatian နှင့် Breton တို့ဟာသူတို့ရဲ့ဒေသတွေမှာဆက်လက်ပြောဆိုကြသည်။  (၂၁ ရာစု) ပြင်သစ်ဘာသာစကားသည်အာရဗီဘာသာစကားကိုကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်ပြောဆိုကြသည်။

ပြင်သစ်နိုင်ငံသူ/သားများ
------------------------

လူမျိုးနှင့် နိုင်ငံရှိနေထိုင်သူများကို ခေါ်သည် (Nationality)ကို ကွဲရင်လို့အပ်သည်။ ယနေ့ခေတ် ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ပြင်သစ် လူဖြူများနှင့် အခြားသောလူမျိုးများကပါ နေထိုင်ကြသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ၁၉ရာစုအလယ်ပိုင်းမှ စ၍ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှုနှုန်း အလွန်မြင့်မားခဲ့ပြီး။ ထိုလူမျိုးမျာမှ ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် လူဦရေး ၆၈ သန်း ရှိပြီး ပြင်သစ်လူမျိုး ၆၇ သန်း၊ အခြားလူမျိုး ၁ သန်းကျော် ရှိသည်။ အခြားလူမျိုးအများစုမှ အာရပ်၊အာဖရိက၊ ဂျူး၊ အရှနှင့် ဥရောပသားများ ဖြစ်သည်။ ယဉ်ကျေးမှုများ ပေါင်းစည်းနေထိုင်ခြင်းကို တွေရသည်။

သမိုင်း
-------

ပြင်သစ်လူမျိုးသည် ကဲ့လူမျိုး၊ ဂေါလ်(Gauls၊ ဂျာမန်နစ်လူမျိုးတို သွေရောရမှ ဆင့်တက်လာသည်။ roman အင်ပါရာမှ ပြင်သစ်နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲသည်။ roman အင်ပါ ပြိုကွဲပြီ နောက်ပိုင်းတွင် ဖရန့်ဘုရင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာသည်။ ၁၇၈၉–၁၇၉၉ ပြင်သစ် တော်လှန်ရေးကြောင်း ပြင်သစ်သည် သမ္မတနိုင်ငံ (၁၇၉၂–၁၈၀၄) ဖြစ်ခဲသည်။ သို့သော နိုင်ငံရေးကြောင်း ဘုရင်နိုင်ငံအဖြစ် ၁၈၇၀ အထိ ဖြစ်ခဲပေ။ ယခုတွင် ပြင်သစ်သည် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။

ယဉ်ကျေးမှု
----------

### ဘာသာစကား

ပြင်သစ်ဘာသာစကားသည် အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကား မိသားစုမှ ဖြစ်ပြီး။ ပြင်သစ်ဘာသာစကားမှ ပြောဆို့သူ ၃၁၀ သန်းရှိသည်။
ဒေသခံဘာသာစကားများမှ အောက်ပါအတိုင်ဖြစ်သည်။

ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ဒေသသုံးဘာသာစကား  

  ဂျာမန်ဘာသာစကား
  Franco-Provençal
  Basque language
  Breton language
  Catalan language
  Corsican language
  ဒတ်ချ်ဘာသာစကား
  Occitan language
  Langues d'oïl
### ဘာသာရေး

ပြင်သစ်လူမျိုးအများစုမှ ရိုမန်ကက်သလစ်နှင့် ပရိုတက်စတင့် ခရစ်ယာန်များဖြစ်ကြသည်။ ဒုတိယမှ ဘာသာမဲ့ များ၏။ အခြား ဘာသာများကိုလည်း ကိုးကွယ် ကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
**မော်ဝါဒ** သို့မဟုတ် **မော်စီတုန်းအတွေးအခေါ်** သည် စက်မှုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးစ စိုက်ပျိုးရေးအခြေပြုသော (နောက် တရုပ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာမည့်) တရုပ်သမ္မတနိုင်ငံအတွက် ဆိုရှယ်လစ်တော်လှန်ရေးဖြစ်မြောက်အောင် မာ့စ်-လီနင်ဝါဒအား ဆန်းသစ်ထားသော ဝါဒတခုဖြစ်သည်။ မူရင်း မာ့စ်-လီနင်ဝါဒနှင့် မော်ဝါဒတို့အကြား အကောက်အယူကွာသည်ကား တော်လှန်ရေးကိုယ်ထည်မှာ အလုပ်သမားလူတန်းစားကို အခြေမခံဘဲ လယ်သမားတို့ကို ပင်တိုင်ထားခြင်းတည်း။ 

၁၉၅၀ နှစ်များမှ တိန့်ရှောင်ဖိန်လက်ထက် စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများလုပ်သည့် ၁၉၇၀ ကာလများမတိုင်မီအထိ မော်ဝါဒသည် ကမ္ဘာအနှံ့ရှိ မော်ဝါဒီတော်လှန်ရေးလှုပ်ရှားမှုတို့နှင့် တရုပ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးအယူဝါဒဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ နှစ်ပိုင်း၌ တရုပ်-ရုရှားအကွဲအပြဲဖြစ်သည်နောက် တရုပ်ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုကွန်မြူနစ်ပါတီတို့သည် ကမ္ဘာ့ကွန်မြူနစ်ဝါဒ၏ အယူဝါဒဆိုင်ရာဦးဆောင်သူအရာကိုလည်းကောင်း၊ ဂျိုးဇတ်စတာလင်၏ မာ့စ်-လီနင်ဝါဒကို မှန်ကန်သောအကောက်အယူဖြင့် မူပိုင်ဆက်ခံသူအရာကိုလည်းကောင်း မိမိသာဖြစ်ကြောင်း အသီးသီးပြောဆိုကြသည်။

မော်ဝါဒဟူသောစကားလုံးကို မော်အား ထောက်ခံသူတို့က သုံးနှုန်းခြင်းဖြစ်ပြီး မော်ကိုယ်တိုင်ကမူ မာ့စ်-လီနင်ဝါဒကို တရုပ်ပြည်အခြေအနေနှင့်ကိုက်အောင် ပြင်ရခြင်းဖြစ်သဖြင့် မော်ဝါဒဟူသော အသုံးကို ပယ်သည်။
*ပိတောက်ပန်း* သည် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ နှစ်သစ်ကူး အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ ဆယ့်နှစ်လ ရာသီများတွင် တန်ခူးလဟူသော မြန်မာ နှစ်သစ်ကူးလတွင် ပိတောက်ပန်းများ ဝေဆာစွာ ပွင့်ဖူးကြသည်။ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် ပိတောက်ပန်းအား ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်အား ကပ်လှူခြင်း၊ ပန်ဆင်ခြင်းတို့တွင် အသုံးပြုကြသည်။ ပိတောက်ပန်းနှင့် ပက်သက်သော ကဗျာများ၊ သီချင်းများ၊ ဝတ္ထုဇာတ်လမ်းများ အများအပြားရှိသည်။ ပိတောက်ပင်ကို မြန်မာနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ 
ပိတောက်ပင်သည် ယေဘုယျအားဖြင့် အလယ်အလတ် အမျိုးအစား အပင်မျိုးဖြစ်ပြီး ၁၀ မီတာမှ ၃၀ မီတာထိ ရှည်လျားတတ်ပြီး အချင်း ၁.၇ မီတာခန့်ရှိသည်။ ခြောက်သွေ့ရာသီတွင် ပေါက်ရောက်သော အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ အပင်အပြင်ခွံသည် အညိုရောင် ဖြစ်ပြီး ပွရောင်းသည်။ အတွင်းသားသည် အနီရောင် ဖျော့ဖျော့ ရှိသည်။ အပွင့်များသည် ၂၀-၂၅ စင်တီမီတာ ရှည်လျား၍ အဝါရောင်ရှိသည်။ အရွက်ရှိ ဆစ်တံများသည် ၅-၉ စင်တီမီတာ ရှည်လျားကြသည်။ ပိတောက်သီးသည် အစေ့ဆံ ၂ခု သို့ ၃ခုခန့် ပါရှိတတ်ပြီး အတောင့် သဏ္ဍန်ရှိသည်။ ၎င်းကို ၄.၅မှ ၇ စင်တီမီတာခန့်ရှိသော အတောင်ပံကဲ့သို့သော အမွေးပါးလေးများဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ 
ပိတောက်သားသည် သစ်မာအမျိုးအစား ဖြစ်ပြီး ခိုင်ခန့်ခြင်း၊ ခြမစားခြင်းတို့ကြောင့် အိမ်တိုင်များ၊ အိမ်ပျဉ်၊ ဗီရို၊ လှည်းဘီးနှင့် လှည်းလက်ရန်းတိုင်များနှင့် အခြား ပရိဘောဂ အမျိုးမျိုးတို့တွင် အသုံးပြုကြသည်။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3  *Pterocarpus macrocarpus*။ *International Legume Database & Information Service (ILDIS)*။  3 July 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  *Pterocarpus macrocarpus*။ Danida Forest Seed Centre။ 31 March 2010 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  3 July 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  *Pterocarpus macrocarpus*။ International Institute of Tropical Forestry။ 16 January 2009 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  3 July 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။

|  |  |
| --- | --- |
|  | ဝီကီမီဒီယာ ကွန်မွန်းစ်တွင် ***Pterocarpus macrocarpus*** နှင့် ပတ်သက်သော မီဒီယာ ရှိသည်။ |
|  |
| --- |
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|  |
| သမိုင်း
* ဗုဒ္ဓဝင်
* ဂေါတမဗုဒ္ဓ
* သင်္ဂါယနာများ
 |
| ဓမ္မ\ ဝိနယ
* သစ္စာလေးပါး
* ခန္ဓာငါးပါး

* အနိစ္စ
* ဒုက္ခ
* အနတ္တ

* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
* မဇ္ဈိမပဋိပဒါ
* သုညတ

* ကံ
* သံသရာ
* ၃၁-ဘုံ
 |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ
* တိပိဋက
* ပိဋကတ် သုံးပုံ
	+ ဝိနည်းပိဋကတ်
	+ သုတ်ပိဋကတ်
	+ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
 |
| ကျင့်စဉ်များ
* ရတနာသုံးပါး
	+ ဗုဒ္ဓ
	+ ဓမ္မ
	+ သံဃာ
* သီတင်းသီလ
	+ ငါးပါးသီလ
	+ ရှစ်ပါးသီလ
	+ ကိုးပါးသီလ
* ပါရမီ
* သမထ
* ဝိပဿနာ
* သတိပဋ္ဌာန်
* ဓုတင်
* ကမ္မဋ္ဌာန်း
* ဒုက္ကရစရိယာ
 |
| နိဗ္ဗာန်
* ပုထုဇဉ်
* ကိုရင်
* ရဟန်း
* သောတာပန်
* သကဒါဂါမ်
* အနာဂါမ်
* ရဟန္တာ
* ဧတဒဂ်
* ဘုရား
 |
| Traditions
* ထေရဝါဒ
* မဟာယာန

* တန္တရ
* တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
 |
| နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
* ကမ္ဘောဒီးယား
* ကိုရီးယား
* ဂျပန်
* တရုတ်
* တိဗက်
* ထိုင်း
* ထိုင်ဝမ်
* ဗီယက်နမ်
* ဘူတန်
* မြန်မာ
* မွန်ဂိုးလီးယား
* ရုရှား
* လာအို
* သီရိလင်္ကာ
* အိန္ဒိယ
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

 မဖေါက်မပြန်-မှန်ကန်-ကောင်းမြတ်-သော-အနက်-အဓိပ္ပါယ်-တို့ကို ဖွင့်ပြသော အဋ္ဌကထာကျမ်း။ 

(က) ခုဒ္ဒကပါဌအဋ္ဌကထာ။ (ခ) သုတ္တနိပါတအဋ္ဌကထာ။ ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ ဤအဋ္ဌကထာနှစ်ကျမ်းလုံး၏ နိဂုံး၌ "အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသမထေရ် ရေးသားစီရင်သည်"ဟု ပါရှိသည်။ သို့သော်လည်း မုံရွာမြို့ လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီးကမူ ပါရမီဒီပနီ (၁၃၆-၇)၌ ဤသို့ မိန့်ဆိုတော်မူသည်။ "အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဆရာ စီရင်သော ... သုတ္တနိပါတ် အဖွင့် ဖြစ်သော ပရမတ္ထဇောတိကာ အဋ္ဌကထာ, ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာ, ပါဌဇာတ်အဋ္ဌကထာ ...အညတရဆရာ စီရင်အပ်သော ခုဒ္ဒကပါဌပါဠိတော်၏ အဖွင့်ဖြစ်သော ပရမတ္ထဇောတိကာ အဋ္ဌကထာ၊ ဤခုဒ္ဒကပါဌအဋ္ဌကထာ၏ ကျမ်း ပြီးနိဂုံးတွင် အချို့စာ၌ အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာ၏ နိဂုံး, အချို့စာ၌ အရှင်ဓမ္မပါလဆရာ၏ နိဂုံးဟု နှစ်ထွေရှိ၏၊ ရေးပုံသားပုံ စကား အဆို စာနေစာသွား အခြင်းအရာ အလုံးစုံမျိုးကို ထောက်သော် ထိုဆရာနှစ်ပါးတို့၏ အခြင်းအရာ စင်စစ်မဟုတ်ဟု သိသာသည်၊ ယော အတွင်းဝန် အမတ်ကြီး ဦးဘိုးလှိုင်ကမူ "ဇိနပတ္တသင်္ဘောဆိပ်က ရေးသည့် ခုဒ္ဒကပါဌအဋ္ဌကထာ (၃၈)ဆရာ ရှင်ဓမ္မပါလ-က ထိုစကားကို ဧကေ-ဟု မိန့်ဆိုကြောင်း ကာယာနုပဿနာကျမ်း (၁၉၄)၌ ဖေါ်ပြထားသည်။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂနိဒါနကထာ (၅၇)၌ကား "ဗဟူ ပန ဝိစက္ခဏာ ဣမာ အာရမ္ဘဂါထာယော ဝိစိနိတွာ "နေတံ အာစရိယဗုဒ္ဓဃောသတ္တေရဿ ဝိယ ဝစနံ ဟောတီ"တိ ဝဒန္တိ။ ... တံ ယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ"ဟု မိန့်ဆိုသည်။ 

ခုဒ္ဒကပါဌအဋ္ဌကထာကျမ်းသည် ဖေါ်ပြပြီး ဆရာနှစ်ပါး၏လက်ရာ မဟုတ်စေကာမူ မကိုးကားလောက်သည့် အညတရကျမ်းကား မဟုတ်ပေ၊ အလေးအမြတ် ယုံကြည်ကိုးကားအပ်သော ကျမ်းကောင်း ကျမ်းမြတ်သာလျှင် ဖြစ်သည်၊ ထို့ကြောင့် အရှင်ဓမ္မပါလဆရာသည် ဒီ၊ဋီ၊၁၊၁၂၃။ မ၊ဋီ၊၂၊၁၅၈။ သံ၊ဋီ၊၂၊၅၄၈-တို့၌လည်းကောင်း, အရှင်သာရိပုတြာဆရာသည် အံ၊ဋီ၊၂၊၁၇၇-၌လည်းကောင်း, အရှင်ဗုဒ္ဓနာဂ ဆရာသည် ကင်္ခါ၊ဋီသစ်။ ၄၇၁-၌လည်းကောင်း "တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒကပါဌဋ္ဌကထာယ‘ဓမ္မူပသံဟိတမ္ပိ စေတ္ထ ဂီတံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဂီတူပသံဟိတော ဓမ္မော န ဝဋ္ဋတီ’တိ" ဟူ၍ ကိုးကား ပြဆိုကြသည်။ ယင်းသို့ ပြဆို ကြသော်လည်း မူရင်းခုဒ္ဒကပါဌအဋ္ဌကထာ၌ မူ "ဓမ္မူပသံဟိတမ္ပိ စေတ္ထ ဂီတံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဂီတူပသံဟိတော ပန ဓမ္မော ဝဋ္ဋတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော"ဟူ၍သာ ပါဌ်ရှိသည်။ မောင်းထောင် သာသနာပိုင်ဆရာတော်၏ သီလက္ခန်ဋီကာသစ်(၁။ ၃၄၇)၌မူ မူရင်းအဋ္ဌကထာအတိုင်း ပါဌ်ရှိ၍ "ကတ္ထစိ ပန န-ကာရဝိပရိယာယေန ပါဌော ဒိဿတိ။ ဥဘယတ္ထာပိ စ ဂီတော စေ ဓမ္မာနုလောမတ္ထပဋိသံယုတ္တောပိ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဓမ္မော စေ ဂီတသဒ္ဒပဋိသံယုတ္တောပိ ဝဋ္ဋတီတိ အဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော"ဟု မူရင်းအဋ္ဌကထာ ပါဌ်သာ သင့်မြတ်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်တော်မူသည်၊

ထို့အတူပင် မိုင်းကိုင်းဆရာတော်၏ တိပေဋကဝိနိစ္ဆယကျမ်း (၂။ ၃၇၇)၌ ဆုံးဖြတ်တော်မူသည်။ 

1. ↑  ပရမတ္ထဇောတိကာ (ထီ) [ပရမတ္ထ+ဇောတိကာ]
2. ↑  (ဝဇိရ၊၃၇၁။ သာရတ္ထ၊၃၊၂၅၄-၅။ ဝိမတိ၊၁၊၁၁၁။ မ၊ဋီ၊၃၊၅၉။)
3. ↑  တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၄ အပိုင်း (၃)
ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိအဘိညာ ဆိုသည်မှာ ရှေးဘဝက ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည့် ဘဝအစဉ်ကို သိမြင်အောက်မေ့နိုင်သည့်ဉာဏ် ဖြစ်သည်။

ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိအဘိညာ
----------------------

ဣဒ္ဓိမာပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိရှေးကဖြစ်ခဲ့ဖူးသော ဘဝအစဉ်ကို သိလို, အောက်မေ့လို အမှတ်ရလိုသောအခါ တေဇော, ဩဒါတ, အာလောက-ဟု အလင်းကသိုဏ်း သုံးခုတွင် တစ်ခုခု၌ တန်ခိုးဈာန်ကို ဝင်စား၍, ထ၍ ယခုအခါမှစ၍ မိမိနို့စို့အခါ, မိမိမွေးဖွားသောအခါကျအောက် နောက်ပြန် အစဉ်အတိုင်း မိမိနေဖူး, ပြုဖူး, ဆိုဖူးသမျှ အလုံးစုံကို ပရိကံစိတ်ဖြင့်ပင်လျှင် ဆင်ခြင်အောက်မေ့၍, အမှတ်ရ၍ သွားအပ်၏၊ နို့စို့အရွယ်ကျအောင် ပရိကံစိတ်မှာ ထင်ရှားအမှတ်ရနိုင်၏။

ထို့နောင် အရင်းသို့ကျအောင် တိုး၍တိုး၍ ဆင်ခြင်အောက်မေ့အပ်၏၊ ထို့နောင် မသိနိုင်နိုင်သော အရာသို့ကျလျှင် "ဤမွေးခါစအခါ, ပဋိသန္ဓေနေသောအခါတိုင်အောင် ငါလာခဲ့သော အစဉ်ကိုသိစေ, အမှတ်ရစေသတည်း" ဟု အဓိဋ္ဌာန်ကို ပြုအပ်၏။ သိနိုင်သောအဓိဋ္ဌာန် အဘိညာဇောကျလာ၏၊ သိ၏။

ထို့နောင် ငါသည် ဘယ်ဘဝက ဘယ်အဖြစ်က လာခဲ့လေသနည်း။ "ငါလာခဲ့သော ရှေးဘဝကို သိစေ အမှတ်ရစေသတည်း" ဟု ပရိကံပြုပြီးလျှင် ဈာန်ကိုဝင်စား၍ ထ၍ အဓိဋ္ဌာန်ခြင်းကို ပြုအပ်၏၊ ထိုအခါ ပဋိသန္ဓေမှ အရင်းသို့တိုးလျက် ရှေးဘဝကို သိမြင်အမှတ်ရနိုင်သော အဓိဋ္ဌာန်အဘိညာဇောကျလာ၏၊ အကယ်၍ မသိနိုင်, အမှတ်မရနိုင်သေးလျှင် ဈာန်ဝင်စား၍ ဝင်စား၍ အဖန်ဖန် အဓိဋ္ဌာန်ခြင်းကို ပြုအပ်၏၊ သိမြင်အမှတ်ရနိုင်တော့၏။ ဤယခုဘဝ၌ မိမိ၏ အဖြစ်အပျက်အကြောင်းခြင်းရာ အလုံးစုံကို အကုန်သိနိုင်ဘိသကဲ့သို့ ရှေးဘဝ၌ မိမိ၏ အဖြစ်အပျက် အကြောင်းခြင်းရာ အလုံးစုံကို အကုန်သိနိုင်, အမှတ်ရနိုင်တော့၏။

(ဤနည်းတူ ရှေးရှေးဘဝတို့ကိုလည်း သိအောင်, အမှတ်ရအောင် နောက်ပြန်အောက်မေ့၍ သိအောင် ပြု၍ သွားရာ၏။) 

ထိုသို့ သွားသောအခါ မိမိတို့ စိတ်ဉာဏ် ထက်သန်သလောက် ဘဝများစွာ, ကမ္ဘာများစွာ အောက်မေ့ အမှတ်ရနိုင်ကြ သိနိုင်ကြ၏။ သာသနာပ ရသေ့ရဟန်းတို့ အောက်မေ့ကြသောအခါ ဉာဏ်အကြီးဆုံးပုဂ္ဂိုလ်သည် ကမ္ဘာကြီး ၄၀ ကုန်အောင် အမှတ်ရနိုင်, သိနိုင်၏။ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့ကား မိမိတို့ဆုတောင်းပါရမီ ဖြည့်ခဲ့ရသမျှ ကာလကုန်အောင် အမှတ်ရနိုင်, သိနိုင်ကြ၏။ သဗ္ဗညုဘုရားရှင်တို့မူကား ကမ္ဘာသင်္ချေ အောက်မေ့အမှတ်ရနိုင်, သိနိုင်ကြ၏။ စိတ်ဉာဏ်ထက်သန်ကြီးထွားသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် မိမိ၏ ဘဝအစဉ်ကိုသာမဟုတ်, သူတစ်ပါး၏ ဘဝအစဉ်ကိုလည်း အောက်မေ့အမှတ်ရနိုင်, သိနိုင်ကြ၏။

ကိုးကား
-------

1. 1 2 3 4 5 6  လယ်တီဆရာတော်။ *ကျေးဇူးရှင်လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး ရေးသားစီရင်တော်မူသော ကမ္မဋ္ဌာန်းကျမ်းကြီး*။
**တတိယမောင်းထောင် ဆရာတော်** (မြန်မာ ၁၁၇၇ - ၁၂၃ဝ) သည် အလုံမြို့၊ မောင်းထောင်ကြီးရွာ၌ သက္ကရာဇ် ၁၁၇၇ ခုနှစ် ဝါဆိုလဆန်း ၈ ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ ငယ်မည် ဦးသော်၊ ဘွဲ့ရှင်ပညာသာမိ ဖြစ်သည်။ ဒုတိယ မောင်းထောင် သာသနာပိုင်ဆရာတော်၏ တပည့်ဖြစ်သည်။ မင်းတုန်းမင်း လက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၂၁၇ ခုနှစ်တွင် *ပညာသာမိသိရိ ကဝိဓဇ မဟာဓမ္မ ရာဇာဓိရာဇဂုရု* တံဆိပ်တော်ရသည်။ မန္တလေးမြို့ [[အရှေ့ပြင် မင်္ဂလာရာမ ခေါ်သော မောင်းထောင်တိုက်၌ သက်တော် ၅၃ နှစ် သက္ကရာဇ် ၁၂၃ဝ ပြည့်နှစ် တပို့တွဲလတွင် ပျံလွန်တော်မူသည်။

ပြုစုတော်မူခဲ့သော ကျမ်းများ
---------------------------

1. ကုသဇာတ်စကားပြေ (သာမဏေ ဘဝက ရေးသည်ဟူသတတ်)။
2. ကံ ဒွါရ အဆုံး အဖြတ်။
3. ဇာတ်ဋီကာသစ်ပါဌ်။
4. ဒေါသကထာကျမ်း။
5. နဝဗုဒ္ဓပူဇနကျမ်း။
6. နာဂရာဇုပ္ပတ္တိကထာပါဌ်။
7. နိရယ ကထာ ဒီပကကျမ်း။
8. ပေါရာဏာကထာ ၆၂ ဂါထာပါဌ် နိသျ။
9. မောင်းထောင်ဆရာတော်ဖြတ်ထုံး။
10. ရာဇသေဝကဒီပနီကျမ်း။
11. သာသနဝံသပ္ပဒီပိကာပါဌ်။
12. သီလကထာ ကျမ်း။
13. သဒ္ဒနီတိ ဋီကာသစ်ပါဌ်။
14. သဒ္ဒတ္ထဘေဒစိန္တာဂဏ္ဌိကျမ်း။
15. အဘိဓာန်ဋီကာ နိသျသစ်။
16. အာပတ္တိ ဝိနိစ္ဆယ။
17. ဥပါယကထာကျမ်း။
18. ဥပေါသထ ဝိနိစ္ဆယကျမ်း။
19. အက္ခရဝိသောဓနီကျမ်းတို့ ဖြစ်သည်။

  

(ဤမောင်းထောင် ဆရာတော်များ အကြောင်းကို ရေးရာ၌ −

(၁) ၁၁၉၃ ခုနှစ်၊ မင်းတိုင်ပင်အမတ် မဟာဓမ္မသင်္ကြန် ပြုစုသော သာသနာလင်္ကာရ စာတမ်း၊
(၂) ၁၂၁၃ ခုနှစ်၊ မင်းလှသီရိသီဟသူ ပြုစုသော ဆရာတော်များ ဦးရေစာရင်း၊
(၃) ၁၂၄၈ ခုနှစ်၊ မိုင်းခိုင်းမြို့စားအတွင်းဝန် ပိဋကတ်တော်အုပ် ဦးရန် ပြုစုသော ပိဋကတ် သမိုင်း စာတမ်းတို့ကို အရင်းခံ မှီငြမ်းပြု၍ ရေးသားပါသည်။ ကုန်းဘောင်ဆက် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ဟင်္သာတမြို့ မြစ်ကွေးဆရာတော် ဦးပညာဝံသ၏ မှတ်စုများ၊ ဟင်္သာတမြို့ သပြေပင်ဆရာတော် ပြုစုသော သာသနဝံသ ဒီပနီတို့နှင့်လည်း ညှိနှိုင်းတိုက်ဆိုင်ပါသည်။)

ကိုးကား
-------

1. ↑  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)
ပါဏာတိပါတ အင်္ဂါ ၅-ပါး
----------------------

သတ်မှုကံမြောက် ဆုံးဖြတ်ချက်အကြောင်းငါးပါး၊ ၎င်း အင်္ဂါ ၅-ပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံက ထိုသိက္ခာပုဒ် ပျက်၏။

(၁) ပါဏ- သက်ရှိသတ္တဝါဖြစ်ခြင်း၊

(၂) ပါဏသညိတ- သက်ရှိသတ္တဝါဟု မှတ်သိခြင်း၊

(၃) ဃာတ စိတ္တ- သတ်လိုသောစိတ်ရှိခြင်း၊

(၄) ဥပက္ကမ- လုံ့လဥပခြင်း၊

(၅) မရဏ- ထိုလုံ့လကြောင့် သေခြင်း။

ပါဏာတိပါတ၏ ပယောဂမျိုး ၈-ပါး
---------------------------

ပါဏာတိပါတကံ ဖြစ်နိုင်ခြင်း၏ အကြောင်းတရားမျိုး ရှစ်ပါး၊ ပါရာဇိကဏ် အဋ္ဌကထာမှ —

(၁) ဥဒိဿ ပယောဂ-သတ္တဝါကိုရည်မှတ်၍ သတ်ဖြတ် ထိုးခုတ်ခြင်း၊

(၂) အနုဒ္ဒိဿ ပယောဂ-သတ္တဝါတစုံတခုကို ရည်မှတ်ခြင်းမရှိဘဲ ဘာကောင်သေသေဟု ပစ်ခတ် ထိုးခုတ်လိုက်ခြင်းမျိုး၊

(၃) သာဟတ္ထိက ပယောဂ-ကိုယ်တိုင် သတ်ပုတ် ထိုးခုတ်ခြင်း၊

(၄) အာဏတ္တိက ပယောဂ- သူတပါးကို စေခိုင်းခြင်း၊

(၅) နိဿဂ္ဂိယ ပယောဂ-အဝေး၌နေသော သတ္တဝါကို မြှား၊ လှံ၊ သေနတ် စသည်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခြင်း၊

(၆) ထာဝရ ပယောဂ- အမြဲတည်နေ၍ သေစေနိုင်သည့် တွင်းတူးထားခြင်း၊ ဆေးဝါး အစီအရင်ထားခြင်းç စသည့် အရာမျိုး၊

(၇) ဝိဇ္ဇာမယ ပယောဂ- ဓာတ်ရိုက်၊ ဓာတ်ဆင်၊ ဂါထာမန္တရား စသော အစီအရင်တို့ဖြင့် သေအောင်ပြုခြင်း၊

(၈) ဣဒ္ဓိမယ ပယောဂ- မိမိ ကမ္မဇိဒ္ဓိတန်ခိုးဖြင့် သတ္တဝါတို့ကို သေစေခြင်း။

ပါဏာတိပါတကံ၏ မကောင်းကျိုး ၂၃-မျိုး
----------------------------------

ပါဏာတိပါတ် သူ့သက်သတ်သူတို့ ခံစားတွေ့ကြုံရသော မကောင်းကျိုးများသည် ပိဋကပါဠိတော်တို့၌ သင်္ချာအမျိုးမျိုးဖြင့် လာရှိသော်လည်း ဤ၌ အလုံးစုံပါဝင်သည့် ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာလာ သင်္ချာ ၂၃-ပါးကို ဆိုလေသည်၊ သိလွယ်နိုင်ရန် မြန်မာဘာသာ သက်သက်ဖြင့် ပြလိုက်၏။

* (၁) ကိုယ်အင်္ဂါချို့တဲ့ခြင်း၊
* (၂) လုံးရပ်နေထား အချိုးအစား မကျခြင်း၊
* (၃) နုံနှေးလေးဖင့်ခြင်း၊
* (၄) ခြေ၊ လက်၊ ဖဝါး မညီခြင်း၊
* (၅) မလှပ မတင့်တယ်ခြင်း၊
* (၆) အရေ အဆင်း မပြောင်ဝင်းခြင်း၊
* (၇) အသားအရေ ကြမ်းတမ်းခြင်း၊
* (၈) ကြောက်ရွံ့တတ်ခြင်း၊
* (၉) ခွန်အားဗလ မရှိခြင်း၊
* (၁၀) စကားပြေပြစ်စွာ မပြောတတ်ခြင်း၊
* (၁၁) ချစ်ခင်သူ မရှိခြင်း၊
* (၁၂) မိမိပရိသတ် အကြိမ်ကြိမ် ပျက်စီးခြင်း၊
* (၁၃) ထိတ်လန့်တတ်ခြင်း၊
* (၁၄) လက်နက်၊ အဆိပ်ဘေး သင့်တတ်ခြင်း၊
* (၁၅) သူများ ပယောဂကြောင့် သေရခြင်း၊
* (၁၆) တွေဝေမိုက်မဲခြင်း၊
* (၁၇) ခြွေရံပရိသတ် နည်းပါးခြင်း၊
* (၁၈) ရွံ့စရာကောင်းသော ရုပ်အဆင်းရှိခြင်း၊
* (၁၉) ကုန်းကော့သော ကိုယ်ရှိခြင်း၊
* (၂၀) ကြောင့်ကြ စိုးရိမ်မှုများခြင်း၊
* (၂၁) ဘေးရန် များခြင်း၊
* (၂၂) ချစ်ခင်သော သားသမီးတို့နှင့် ကွေကွင်းရခြင်း၊
* (၂၃) အသက်တိုခြင်း။

သူတစ်ပါးအသက်ကို သတ်ဖြတ်သောသူသည် သေလွန်သောအခါ အပါယ်လေးဘုံသို့ ကျရောက်ပြီး ဒုက္ခများ ခံစားရသည်။ ထို့ပြင် ရှေးကုသိုလ်ကံကြောင့် အပါယ်ဘုံမှလွတ်မြောက်ကာ လူ့ဘဝကို ရရှိခဲ့ပါကလည်း အောက်ပါဆိုးကျိုးများကို ခံစားရနိုင်သည်။

* (၁) အသက်တိုခြင်း၊
* (၂) အနာရောဂါများကာ ကျန်းမာမှုအားနည်းခြင်း၊
* (၃) အားအင်မရှိခြင်း၊
* (၄) ကြောက်ရွံ့တတ်ခြင်း၊
* (၅) စိုးရိမ်ပူပန်စိတ်များခြင်း၊
* (၆) သူတစ်ပါး၏ နှိပ်စက်မှုကို ခံရခြင်း၊
* (၇) သူတစ်ပါးသတ်၍ သော်လည်းကောင်း၊ မိမိကိုယ်တိုင် ပြန်၍ သတ်၍သော်လည်းကောင်း သေရခြင်း၊
* (၈) ကိုယ်လက်အင်္ဂါချို့ယွင်းခြင်း၊
* (၉) ခန္ဓာကိုယ် ပြေပြစ်မှု မရှိခြင်း၊
* (၁၀) မိမိချစ်ခင်နှစ်သက်သော သူများနှင့် ကွေကွင်းရခြင်း။

စောင့်ထိန်းရကျိုး
-----------------

ပါဏာတိပါတကံ မကျူးလွန်အောင် စောင့်ထိန်းသော သူသည် သုဂတိဘုံသို့ လားရသည်။ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် ဆိုးကျိုး (၁၀) မျိုးတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော ချမ်းသာသုခတို့ကို ခံစားရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  *သီလတောင်းနည်းအမျိုးမျိုး နှင့် ကောင်းကျိုးဆိုးကျိုးများ*။
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
| --- |
| ဝိနယပိဋက |
| * ပါရာဇိကဏ်
* ပါစိတ်
* မဟာဝဂ်
* စူဠဝါ
* ပရိဝါ
 |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| * ဒီဃနိကာယ်
* မဇ္ဈိမနိကာယ်
* သံယုတ္တနိကာယ်
* အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
* ခုဒ္ဒကနိကာယ်
 |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
| * ဓမ္မသင်္ဂဏီ
* ဝိဘင်း
* ဓာတုကထာ
* ပုဂ္ဂလပညတ်
* ကထာဝတ္ထု
* ယမိုက်
* ပဋ္ဌာန်း
 |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

အလိုရှိအပ် နှစ်သက်အပ် မြတ်နိုးအပ်သော လောက၌ရနိုင်ခဲသော ဘောဂ၊ ဝဏ္ဏ၊ အာရောဂျ၊ သီလ၊ ဗြဟ္မစရိယ၊ မိတ္တ၊ ဗာဟုဿစ္စ၊ ပညာ၊ ဓမ္မ (လောကုတ္တရာတရား ကိုးပါး)၊ သဂ္ဂ-ဟူသော တရားဆယ်ပါး၊ ယင်းတရားဆယ်ပါး၏ (၁)အာလသျအနုဋ္ဌာန၊ (၂)အမဏ္ဍန အဝိဘူသန၊ (၃)အသပ္ပါယကိရိယာ၊ (၄)ပါပမိတ္တ၊ (၅)ဣန္ဒြိယ အသံဝရ၊ (၆)ဝိသံဝါဒန၊ (၇)အသဇ္ဈာယကိရိယာ၊ (၈)အသုဿူသာ အပရိပုစ္ဆာ၊ (၉)အနနုယောဂ အပစ္စဝေက္ခဏာ၊ (၁၀)မိစ္ဆာပဋိပတ္တိ-ဟူသော ဘေးရန်များ။ (၁)ဥဋ္ဌာန အနာလသျ၊ (၂)မဏ္ဍနာ ဝိသနာ၊ (၃)သပ္ပါယကိရိယာ၊ (၄)ကလျာဏမိတ္တတာ၊ (၅)ဣန္ဒြိယသံဝရ၊ (၆)အဝိသံဝါဒနာ၊ (၇)သဇ္ဈာယကိရိယာ၊ (၈)သုဿူသာ ပရိပုစ္ဆာ၊ (၉)အနုယောဂ ပစ္စဝေက္ခဏာ၊ (၁၀)သမ္မာပဋိပတ္တိ-ဟူသော အာဟာရ (ပြည့်စုံကြောင်း)တရားတို့ကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  -အံ၊၃၊၃၆၄-၅။ အံ၊မြန်၊၃၊၃၆၁-၂။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၂၃။

-အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ဒသကနိပါတ၊ ဒုတိယပဏ္ဏာသက၊ (၈) ၃-အာကင်္ခဝဂ္ဂ၊ တတိယသုတ်။
2. ↑  ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် **တိပိဋကသူစိကျမ်း** နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် **တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ**
ဒဿနိကဗေဒ၏ အဓိက ကိုင်းခွဲကဏ္ဍ ၄ ခုအနက် တစ်ခု ဖြစ်သော **အကြောင်း-အကျိုး ဗေဒ** (ခေါ်) **ယုတ္တိဗေဒ** (အင်္ဂလိပ်: Logic) ဆိုသည်မှာ ကျိုးကြောင်းဆင်ခြင်မှုဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာပင်ဖြစ်သည်။ ယုတ္တိဗေဒဖြင့် လူတို့သည် အမှန်အမှားကို ခွဲခြားနိုင်ပေသည်။

အတွေးအခေါ်ပညာရှင် အရစ္စတိုတယ် ၏ ယုတ္တိဗေဒ ဆိုင်ရာ ဥပမာ တစ်ခုမှာ အောက်ပါ အတိုင်းဖြစ်သည်။

* လူတိုင်းသည် တစ်ချိန်တွင် သေမည်။
* အရစ္စတိုတယ်သည် လူဖြစ်သည်။
* ထို့ကြောင့် အရစ္စတိုတယ်သည် တစ်ချိန်တွင် သေမည်။

  

* {\displaystyle \land } ကို AND ဟု ဖတ်ပြီး နှစ်ခုစလုံး မှန်ရမည် သို့ ဖြစ်ရမည် ဟု ဆိုလိုသည်။
* {\displaystyle \lor } ကို OR ဟု ဖတ်ပြီး နှစ်ခုထဲမှ အနည်းဆုံး တစ်ခု မှန်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
* {\displaystyle \rightarrow } သည် အဓိပ္ပာယ် ရသည် သို့ မဟုတ် အကယ်၍ ... ဖြစ်သောကြောင့် ဟု ဆိုလိုသည်။
* {\displaystyle \lnot } ကို NOT ဟု ဖတ်ပြီး ဆန့်ကျင်ဘက် သို့မဟုတ် ဤသို့သော ကိစ္စမဟုတ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

*(* နှင့် *)* စသည့် ကွင်းစကွင်းပိတ်များကို ရှင်းလင်းစွာ မြင်နိုင်ရန် သို့မဟုတ် အရင်လုပ်ရန်ကိစ္စအတွက် သုံးသည်။ ကွင်းထဲမှ အဖြေကို အရင်ရှာပြီးမှ ကွင်းအပြင်ဘက်မှ အဖြေကို ရှာရမည် ဖြစ်သည်။

ယုတ္တိဗေဒ၏ သင်္ကေတများကို အသုံးပြု၍ ယခင် ဥပမာကို ပြန်ရေးပြရမည် ဆိုလျှင် အောက်ပါ အတိုင်း ဖြစ်သည်။

{\displaystyle {\rm {((human\rightarrow mortal)\land (Aristotle\rightarrow human))\rightarrow (Aristotle\rightarrow mortal)}}}
ယေဘူယျအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြနိုင်သည်။

{\displaystyle {\rm {((a\rightarrow b)\land (c\rightarrow a))\rightarrow (c\rightarrow b)}}}

ကိုးကား
-------
**ဆာလ်ဗဒေါမြို့** အား **ဆော ဆာလ်ဗဒေါ ဒါ ဘာဟီယာ ဒီ တိုဒို့စ် အော့စ် ဆန်တော့စ်** ("ပင်လယ်အော်မှ သူတော်စင်အပေါင်း၏ မြင့်မြတ်သော ကယ်တင်ရှင်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။) ဟုလည်း ခေါ်ကြပြီး ဘရာဇီးနိုင်ငံ ဘာဟီယာပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၂.၉ သန်း (၂၀၁၇ ခုနှစ်) ရှိပြီး ဘရာဇီးနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ကာ ဆောပိုလိုမြို့၊ ရီယို ဒီ ဂျီးနေးရိုးမြို့ ၊ ဘရာစေးလေးယားမြို့ တို့ပြီးလျှင် ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး မြို့ ဖြစ်သည်။

ပေါ်တူဂီအင်ပိုင်ယာမှ ၁၅၄၉ ခုနှစ်တွင် ဘရာဇီးကိုလိုနီနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး မြို့တော် အဖြစ်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဆာလ်ဗဒေါသည် အမေရိကားရှိ ရှေးအကျဆုံး ကိုလိုနီမြို့တော်များတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ မတ်စောက်ပြီး ၈၅ မီတာ (၂၇၉ ပေ) အမြင့်ရှိသော တောင်စောင်းတစ်ခုက မြို့အနိမ့်ပိုင်း နှင့် မြို့အမြင့်ပိုင်းကို ပိုင်းခြားထားသည်။ ဘရာဇီးနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဓာတ်လှေကားဖြစ်သော "အယ်လီဗေဒါ လာဆားဒါး" က မြို့ အပိုင်းနှစ်ပိုင်းကို ၁၈၇၃ ခုနှစ်ကတည်းက ဆက်သွယ်ပေးထားသည်။ မြို့အမြင့်ပိုင်းရှိ ပယ်လိုရင်ညို ရပ်ကွက်တွင် ပေါ်တူဂီ ကိုလိုနီခေတ်၏ ဗိသုကာ လက်ရာ နှင့် သမိုင်းဝင် အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အဦးများ အများအပြား ရှိနေသေးသဖြင့် ၁၉၈၅ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကိုမှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ မြို့တော်၏ ကသီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းသည် ပရိုင်းမိတ်အော့ဖ် ဘရာဇီး ဘွဲ့ခံယူထားသော ဘစ်ရှော့ ကျောင်းထိုင်ရာ နေရာဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ကာနီဗယ် ပွဲတော်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး ပါတီအဖြစ် သိရှိကြသည်။ ဆာလ်ဗဒေါသည် အမေရိကားတိုက်သို့ ပထမဆုံးသော ကျွန်တို့ ရောက်ရှိရာ ဆိပ်ကမ်းတစ်ခု ဖြစ်သဖြင့် ကျွန်တို့မှ ဆင်းသက်သော အာဖရိကသားတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အာဖရို-ဘရာဇီလေးယန်း (နီဂရိုး) ယဉ်ကျေးမှု၏ ဗဟိုချက်မ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြို့တော်သည် ဟင်းလျာများ၊ ဂီတ၊ အက နှင့် ဗိသုကာ ပညာတို့ကြောင့် ထင်ရှားသည်။ ပေါ်တို ဒါ ဘားရာ ပင်လယ်ကမ်းစပ်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကောင်းဆုံးသော ပင်လယ်ကမ်းခြေ တစ်ခု အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဘရာဇီး ကမ္ဘာ့ဖလား ဘောလုံးပြိုင်ပွဲနှင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ် ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်း ဖလား ဘောလုံးပြိုင်ပွဲတို့တွင် မြို့တော်ရှိ အီတာအီပါဗာ အေရီနာ ဖွန်တီနိုဗာ အားကစားရုံသည် ပြိုင်ပွဲကျင်းပရာ နေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။

ဆာလ်ဗဒေါမြို့သည် ဘရာဇီး၏ ကြွယ်ဝချမ်းသာသော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးနှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း သင်္ဘောလုပ်ငန်း ဆိုင်ရာ ရပ်ကွက်တစ်ခု ဖြစ်သော ရီကွန်ကာဗို တည်ရှိရာ မြို့လည်း ဖြစ်ပြီး ဘရာဇီး၏ အဓိက ဆိပ်ကမ်းမြို့တစ်ခု အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၃,၈၉၉,၅၃၃ ဦး နေထိုင်သော မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသသည် ဘရာဇီးနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် အကြွယ်ဝဆုံး ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Primeiros resultados do Censo 2010 (in pt)။ Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística။ 14 July 2011 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။  26 February 2019 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2. ↑  População residente, por situação do domicílio e sexo - Aglomerados urbanos - Brasil။ Brazilian Institute of Geography and Statistics။  12 June 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3. ↑  Confira o ranking das maiores regiões metropolitanas Archived 13 April 2015 at the Wayback Machine.
**လူဖြူ (Caucasian ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။)** ကိုလူမျိုးခွဲခြားခြင်းနှင့် အရေပြားအရောင်သတ်မှတ်ခွဲခြားခြင်းကို အဓိကထား၍ ဥရောပနှင့် အနောက်တိုင်းယူရို လူမျိုးနွယ်ဖွားများအတွက်သာ အသုံးပြုကြသည်။  အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် တောင်အာရှ၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်အာဖရိက မှဌာနေလူဖြူလူမျိုးများကို လူဖြူဟု မသတ်မှတ် ထာပေ။ ဒါဟာ အယူအဆအငြင်းပွားမှုများခဲ့ပေ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ဥရောပသားနှင့် ဥရောပမှ ရွှေ့ပြောင်းလာသော ဥပမာ တောင်အာဖရိကမှ လူဖြူများကိုသာ လူဖြူအဖြစ်သတ်မှတ်သည်။

 "ဥရောပအခြေချနေထိုင်မှုဒေသများ" (အပြည့်အဝသို့မဟုတ်အများအားဖြင့် ဥရောပနွယ်ဖွားများဟုပြောဆိုသူများ ) ။ သန်းခေါင်စာရင်း, ဖော်ပြချက်အတွက်ကိုးကားဆောင်းပါးများ။

Caucasianနှင့် လူဖြူ
--------------------

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် Caucasianကို လူဖြူဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့ပေမဲ Caucasianသည် လူဖြူမဟုတ်ပေ၊ အသာဖြူအသာရောင်မရှိသော Caucasianများရှိသည် ဥပမာ ဆိုမာလီလူမျိုး လူမဲများဖြစ်သည်။ Caucasianများသည် လူသားဇီဝမျိုးနွယ် တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။

Caucasianအမျိုး ၃ မျိုးရှိသည် ၎င်းတိုမှ အာရိယာန်လူမျိုး၊ ဆီးမိုက်လူမျိုး (Semitic people)နှင့် ဟာမိုက်လုမျိုး (Hamites) တိုဖြစ်သည်။ အာရိယာန်လူမျိုးတွင် အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ ပြောဆို့သည် လူမျိုးများပါဝင်သည်။ ဆီးမိုက်လူမျိုး (Semitic people)တွင် အာရပ်လူမျိုးနှင့် ဂျူးလူမျိုးတို ပါဝင်သည်။ ဟာမိုက်လူမျိုး (Hamites)တွင် အာဖရိကမြောက်ပိုင်းဒေသရှိ အဖရိုအရှ ဘာသာစကား (Afroasiatic languages) ပြောဆို့သည် လူမျိုးတိုပါဝင်ပြီး တချိုသည်လူမဲလူမျိုးများ ဖြစ်သည်။

ကိုးကာ
------

1. ↑  David Reich. Who We Are and How We Got Here. Ancient DNA and the New Science of the Human Past (Oxford: Oxford University Press, 2018
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
**အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်များ**သည် ဖက်ဒရယ်အစိုးရနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာကို ခွဲဝေပေးသည့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်ခွဲ ၅၀မှ တစ်ခုစီဖြစ်သည်။ ၎င်း၏တရားဝင်အဆင့်အတန်းသည် အခြားပြည်နယ်များနှင့် တူညီသော်လည်း ပြည်နယ်လေးခု ( မက်ဆာချူးဆက် ၊ ပင် ဆယ် လ်ဗေးနီးယား၊ ဗာဂျီးနီးယား နှင့် ကင်တပ်ကီ )သည် *ပြည်နယ်* *အစား* "ဓနသဟာယ "၏ တရားဝင်ခေါင်းစဉ်ကို အသုံးပြုသည်။ ဤမျှဝေထားသော အချုပ်အခြာအာဏာကြောင့် အမေရိကန်တစ်ဦးသည် ဖယ်ဒရယ်အဖွဲ့အစည်းနှင့် သူ သို့မဟုတ် သူမနေထိုင်ရာပြည်နယ်နှစ်ခုလုံး၏ နိုင်ငံသားဖြစ်သည်။  သို့သော်လည်း၊ ပြည်နယ်နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်သည် အလွန် ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ်ဖြစ်ပြီး ပြည်နယ်များအကြား ပြောင်းရွှေ့ရန် သို့မဟုတ် လွှဲပြောင်းရန် အစိုးရခွင့် ပြုချက် မလိုအပ်ပါ။

မြေပုံ
------

၎င်းသည် အပြန်အလှန်အကျိုးပြုသောမြေပုံဖြစ်သည်- ၎င်း၏ဆောင်းပါးကိုဖွင့်ရန် အလိုရှိသောအခြေအနေပေါ်တွင် ဘယ်ကလစ်နှိပ်ပါ။တမ်းပလိတ်:Estados de Estados Unidos de América

ပြည်နယ်စာရင်း
-------------

### ပြည်ထောင်စုသည် လူမျိုးတစ်မျိုးတည်းဖြစ်သည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် ပေါင်းစည်းသည့်နေ့စွဲဖြင့် အမေရိကန်။  1776–1790  1791–1799  1800–1819  1820–1839  1840–1859  1860–1879  1880–1899  1900–1950  1950-

1. ↑  Véase la Decimocuarta Enmienda a la Constitución de los Estados Unidos.
မိုးဒီ
မိုးဒီသည် လူရွှင်တော် ဟာသသရုပ်ဆောင် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကျွန်တော့်သဘင် တင်မိုးဝင်းတွင် လူရွှင်တော် မော့စ်နှင့် တွဲဖက်၍ နာမည်ကျော် လာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်အထိ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကြီးပေါင်း ၈၀ ကျော်၊ ဗွီဒီယိုဇာတ်ကား ၂၀၀ ကျော်တို့တွင်ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးသန်းထွန်း ဖြစ်သည်။

ငယ်ဘဝ
-----

မိုးဒီကို ဇန်နဝါရီ ၁၆ရက် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ဟင်္သာတမြို့ ဆန်ခါတန်းရပ်တွင် အဖ ဦးဟန်တင်နှင့် အမိ ဒေါ်ခင်မြင့်တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မခင်ရွှေနှင့် မောင်ခင်မောင်အေး ဆိုသည့် အစ်ကိုတစ်ဦးနှင့် အစ်မတစ်ဦး ရှိပြီး မွေးချင်း (၃) ဦးတွင် အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်။ အ.ထ.က (၁) ဟင်္သာတတွင် သတ္တမတန်း အထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။

ဇာတ်သဘင်လောက
------------

အသက် ၁၄ နှစ် အရွယ်တွင် ပန်တျာကြည်လင်ဇာတ်အဖွဲ့သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုဇာတ်အဖွဲ့တွင် မီးထိုးသမား အဖြစ် ၅ နှစ်ကျော်မျှ လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ဇာတ်မင်းသမီး မအေးကြွယ်နှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။ အသက် ၂၀ အရွယ်တွင် ရွှေမန်းကျော်အောင် ဇာတ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ရွှေမန်းကျော်အောင်ဇာတ်တွင် မီးထိုးသမား အဖြစ်လုပ်ကိုင်ရင်း လူရွှင်တော် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က လူရွှင်တော် အမည်မှာ "မိုးဒိ" ဖြစ်သည်။ ရွှေမန်းကျော်အောင်ဇာတ်တွင် တစ်နှစ်ခွဲမျှကြာပြီးနောက် စိန်မာဒင်ဇာတ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ စိန်မာဒင်ဇာတ်တွင် ဇာတ်ဆရာ၏ ကြော်ငြာမှားယွင်း ရိုက်နှိပ်ရာမှ "မိုးထိ" ဟူသော အမည်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၃ နှစ်အကြာတွင် ခင်မာချို အငြိမ့်အဖွဲ့သို့ ပြောင်းလဲပြီးနောက် မိုးဒီ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအငြိမ့်အဖွဲ့တွင် ၄ နှစ်ကျော်မျှ ကပြခဲ့ပြီးနောက် စိန်မာဒင်တွင် ခေတ္တခဏ ပြန်လည် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ခင်မာချို အငြိမ့်အဖွဲ့တွင် တစ်နှစ်မျှ ကပြပြီးနောက် အငြိမ့်လောကမှ အနားယူခဲ့သည်။

ထို့နောက် စိန်မာဒင် ဇာတ်အဖွဲ့သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ပြီးနောက်တွင် ပြဇာတ်မင်းသား ဒို့တင်ဌေး နှင့် တွဲဖက်၍ ကပြခဲ့သည်။ ဒို့တင်ဌေး ထွက်သွားပြီးနောက်တွင် စိန်မာဒင်ဇာတ်မှာ မိုးဝင်းဇာတ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မိုးဝင်းဇာတ်တွင် မော့စ်နှင့်အတူ ၈ နှစ်ကြာမျှ ကပြခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဦးတင်မြင့်၊ စာရေးဆရာ မောင်စိတ္တ၊ မော့စ် တို့နှင့် တွဲဖက်၍ တင်မိုးဝင်းဇာတ်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၃ နှစ်အကြာတွင် **မိုးဒီ မော့စ် ကျွန်တော့်သဘင်** ဟူသော အမည်ဖြင့် အခြားဇာတ်တစ်ခုကို ၁ နှစ်ကြာမျှ တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ဦးစိန်ရိုးနှင့် တွဲဖက်၍ ရန်ကုန်သိန်းနိုင် အမည်ဖြင့် ဇာတ်တစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့ပြန်သည်။

ဗွီဒီယိုလောက
------------

နောက်ပိုင်းဗွီဒီယိုလောကသို့ ရောက်ခဲ့သည်။ အကယ်ဒမီဆုရသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑   ဟာသ သရုပ်ဆောင်များ၏ ဘဝပုံရိပ်နှင့် အတွေးအမြင်များ၊ နွယ်ဇင်ဦး(မြန်မာစာ)
လန်ဒန်ရှိ စိန့်မိုက်ကယ်နှင့်စိန့်ဂျော့ဘုရားကျောင်းအတွင်းမှ စိန့်ပေါအတွက် ဝတ်ပြုခန်း
**ဝတ်ပြုခန်း** (အင်္ဂလိပ်: chapel) သည် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်တို့ ဝတ်ပြုဆုတောင်းသည့် နေရာဖြစ်သည်။ အများအားဖြင့် အခန်းငယ် ဖြစ်၏။ အပူဇော်ခံစင်ရှိသော ဘုရားကျောင်းအတွင်းရှိ အခန်းငယ်ကို ဝတ်ပြုခန်း ခေါ်သည်။ ဘုရားကျောင်းများ၌ လေဒီချာပယ် (Lady chapel) ခေါ်သော မယ်တော်မာရီအား ဝတ်ပြုသည့်နေရာမှာ ဝတ်ပြုခန်း ဖြစ်လေ၏။ ဝတ်ပြုနိုင်သော်လည်း အပူဇော်ခံစင်မရှိ၊ သတ်သတ်မှတ်မှတ် ပူဇော်ရမည့် ရည်ညွှန်းမရှိသော အခန်းငယ်ကိုလည်း ဝတ်ပြုခန်းပင် ခေါ်သေးသည်။  ထိုနေရာမျိုးမှာ အဆောက်အဦကြီး၊ နေရာကြီးတို့၏ အစိတ်အပိုင်းငယ်အဖြစ် ထည့်ထားတတ်၏။ ဥပမာ ဆေးရုံ၊ ကောလိပ်၊ ကျောင်း၊ သင်္ချိုင်း၊ လေဆိပ်၊ ခရီးသည်တင်သင်္ဘော စသည်တို့တွင်ဖြစ်၏။  တဖန် အလှမ်းဝေးပြီး ဘုရားကျောင်းနှင့်လှမ်းသော နေရာမျိုးတွင် ဘုရားကျောင်းကဖြစ်စေ၊ ဘုရားစာသင်ကျောင်းမှဖြစ်စေ ဦးစီး၍ ၎င်းအလှမ်းဝေးနေရာ၌ ဆောက်သည့် အဆောက်အဦငယ်ကို ဝတ်ပြုခန်း တနည်း ဝတ်ပြုလွယ်ခန်း (chapel of ease) ပင် ခေါ်သည်။ ဤအမျိုးအစားတို့၏ အဓိကလက္ခဏာမှာ ဦးဆောင်ပေးသည့် အမြဲတမ်းနေ ဘုန်းတော်ကြီး မရှိခြင်း ဖြစ်၏။

သမိုင်းကြောင်းအရ ဝတ်ပြုခန်းဟူသည့် ဝေါဟာရကို ဗြိတိန်၌ အစိုးရအား အသိမပေးဘဲ တည်ဆောက်ထားသော ဘုရားကျောင်းကိုလည်း ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲဖူး၏။ သို့သော် ယင်းဘုရားကျောင်းတို့မှာ အခမ်းအနားဝင်ဘုရားကျောင်းမျှပင် ကြီးကျယ်နေတတ်သည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  "Muslim prayers welcome at Pentagon chapel". CNN. 2010-08-18.
2. ↑  "CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Chapel". *www.newadvent.org*.
3. ↑  Wakeling, Christopher (August 2016). "Nonconformist Places of Worship: Introductions to Heritage Assets". Historic England. Archived from the original on 28 March 2017.
4. ↑  Jones, Anthony (1996). *Welsh Chapels*. National Museum Wales. ISBN 9780750911627.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ဝီကီမီဒီယာ ကွန်မွန်းစ်တွင် ***Chapels*** နှင့် ပတ်သက်သော မီဒီယာ ရှိသည်။ |
Maiwa's Revenge (1888) မှ အလန်ကွာတာမိန်း သရုပ်ဖော်ပုံ
အလန်ကွာတာမိန်းသည် စာရေးဆရာကြီး ဆာဟင်နရီရိုက်ဒါဟက်ဂက်(Sir H.Ridder Haggard) ၏ ဆော်လမုန်သိုက် ဝတ္တုမှ
စိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်ကောင်ဖြစ်သည်။ အကြိမ်ကြိမ်ပြန်လည်ထုတ်ဝေရသော အလန်ကွာတာမိန်းပါဝင်သည့် ဇာတ်လမ်းတွဲများကို
ဆရာကြီးသည်ဖန်တီးခဲ့သည်။ ဆရာကြီးရေးခဲ့သော အလန်ကွာတာမိန်းပါဝင်သည့်ဇာတ်လမ်းတွဲများအပြင် အခြားဇာတ်လမ်းများအား
မြန်မာစာရေးဆရာကြီးများဖြစ်သည့် ဆရာကြီး ရွှေဥဒေါင်း နှင့် ဆရာကြီး ဒဂုန်ရွှေမျှားတို့ကအများဆုံးဘာသာပြန်ပေးခဲ့သည်။

ဘဝဇာတ်လမ်း အကျဉ်း
-----------------

အလန်ကွာတာမိန်းသည် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး အမဲလိုက်မုဆိုးတစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ အာဖရိကတိုက်တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်၍ ပစ်ခတ်
ရရှိသော သားကောင်များဖမ်းဆီးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုသည်။ သူသည် အာဖရိကကဲ့သို့မှောင်မိုက်သော တိုက်ကြီးအား
ယဉ်ကျေးသောနေရာတစ်ခုဖြစ်စေလိုသည်။ ထို့ပြင်သူသည် အာဖရိကန်များကို နှစ်သက်သလို သူတို့၏ယဉ်ကျေးမှုများကိုလည်း
စိတ်ဝင်စားသည်။ ကွာတာမိန်းသည် အင်္ဂလန်မြို့များ၏ ရာသီဥတုကိုလည်း မကြိုက်သောကြောင့် အာဖရိကတွင်သာ တစ်သက်လုံးနေထိုင်သွားခဲ့သည်။ အစောပိုင်းဝတ္တုများတွင် အာဖရိကတိုင်းရင်းသားများသည် အလန်ကွာတာမိန်းအား မာကူမာဇန်(Macumazahn) ဟုတိုင်းရင်းသားဘာသာဖြစ်ခေါ်ကြောင်းဖော်ပြထားသည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ ညမှောင်ထဲမှ စောင့်ကြည့်သူ ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။ နောက်ပိုင်းဝတ္တုများတွင်မာကူမာဇာနာ(Macumazana) ဟုခေါ်ပြီး အလွန်တော်သော သူဟု အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်ပေသည်။ အလန်ကွာတာမိန်း၏ တပည့်ကျော်မှာအာဖရိကတိုင်းရင်းသား ဟော့တန်တိုဟတ်စ် Hottentot Hans ဖြစ်ပြီး ဗြိတိသျှမိတ်ဆွေကောင်းနှစ်ယောက်အဖြစ် ဆာဟင်နရီကာတစ်နှင့် တော်ဝင်ရေတပ်မတော်မှ ကပ္ပတိန် ဂွဒ်ဟု တို့အား ဆာဟင်နရီရိုက်ဒါဟက်ဂတ် မှဖန်တီးထားသည်။ အာဖရိကမှ သူငယ်ချင်းအဖြစ် Umslopogass ဟုနာမည်ပေးထားသည့် ဇာတ်ကောင်ကိုဖန်တီးခဲ့သည်။ အလန်ကွာတာမိန်း၏ ဘဝနိဂုံးကို ဆရာကြီး ဒဂုန်ရွှေမျှားဘာသာပြန်သည့်
လူဖြူဘုရင်မ ဝတ္တုတွင်ဖတ်ရူ့နိုင်သည်။

အလန်ကွာတာမိန်း ဇာတ်လမ်းတွဲများ
------------------------------

ဆရာကြီး ဆာဟင်နရီရိုက်ဒါဟက်ဂက်ရေးခဲ့သော အလန်ကွာတာမိန်း ဇာတ်လမ်းတွဲများကို ထုတ်ဝေသည့် သက္ကရာဇ်အလိုက်ဖော်ပြရသော်
အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

1. King Solomon's Mines (1885)
2. Allan Quatermain (1887)
3. Allan's Wife (1887)
4. Maiwa's Revenge: or, The War of the Little Hand (1888)
5. Marie (1912)
6. Child of Storm (1913)
7. The Holy Flower (1915)
8. Finished (1917)
9. The Ivory Child (1916)
10. The Ancient Allan (1920)
11. She and Allan (1920)
12. Heu-heu: or The Monster (1924)
13. The Treasure of the Lake (1926)
14. Allan and the Ice-gods (1927)
15. Hunter Quatermain's Story: The Uncollected Adventures of Allan Quatermain
မြန်မာဘာသာဖြင့် သင့်လျော်သော အမည်မရှိသေးသောကြောင့် ဤဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်ကို အခြားဘာသာစကား / စာဖြင့် ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ထိုအခါ ကောင်းကင်နိုင်ငံတော်သည်ကား၊ မင်္ဂလာဆောင်လုလင်ကို ခရီးဦးကြိုပြုအံ့သောငှါ မီးခွက်ကို ကိုင်ယူ၍ ထွက်သွားသောသတို့သမီးတကျိပ်နှင့်တူ၏။ ၂ထိုသတို့သမီးတို့တွင် ငါးယောက်သည် ပညာသတိရှိကြ၏။ ငါးယောက်မူကား အမိုက်ဖြစ်ကြ၏။ ၃မိုက်သောသူတို့သည် မီးခွက်တို့ကိုသာယူ၍ ဆီကို မယူကြ။ ၄ပညာသတိရှိသောသူတို့မူကား၊ မီးခွက်နှင့်တကွ ဘူး၌ပါသောဆီကိုလည်း ယူကြ၏။ ၅မင်္ဂလာဆောင်လုလင်သည် မလာဘဲနေစဉ်၊ ထိုသတို့သမီးအပေါင်းတို့သည် ငိုက်၍အိပ်ပျော်ကြ၏။

၆သန်းခေါင်ယံ၌ကြည့်ပါ။ မင်္ဂလာဆောင်လုလင်သည် လာပြီ။ ခရီးဦးကြိုပြုခြင်းငှါ ထွက်သွားကြကုန်ဟု ကြွေးကြော်လျှင်၊ ၇ထိုသတို့သမီးအပေါင်းတို့သည် ထ၍မီးခွက်များကို ပြင်ဆင်ကြ၏။ ၈မိုက်သောသူတို့က ငါတို့ဆီမီးသေပါပြီ။ သင်တို့ ဆီကိုအနည်းငယ်ပေးပါဟု ပညာရှိသောသူတို့အား တောင်းကြ၏။ ၉ပညာရှိသောသူတို့ကလည်း သင်တို့အဘို့နှင့် ငါတို့အဘို့ ဆီမလောက်။ ထို့ကြောင့် ဆီရောင်းသောသူ ရှိရာသို့သွား၍ ကိုယ်သုံးဘို့ဝယ်လျှင် သာ၍ကောင်းသည်ဟု ပြန်ပြောကြ၏။ ၁၀ထိုသူတို့သည် ဆီဝယ်သွားသည်အခိုက်တွင် မင်္ဂလာဆောင်လုလင်သည်လာ၍၊ အသင့်ရှိသော သတို့ သမီးတို့သည် လုလင်နှင့်အတူ ပွဲသို့ဝင်ကြပြီးလျှင် တံခါးကိုပိတ်ထား၏။ ၁၁ထိုနောက် ကြွင်းသောသတို့သမီးတို့သည်လာ၍ အရှင်၊ အရှင်၊ ကျွန်မတို့အား တံခါးကိုဖွင့်ပါဟု တောင်းလျှောက်ကြသော်၊ ၁၂အရှင်ကလည်း၊ ငါအမှန်ဆိုသည်ကား၊ သင်တို့ကို ငါမသိဟု ပြန်ပြောလေ၏။ ၁၃သို့ဖြစ်၍ လူသားသည် ကြွလာအံ့သောနေ့ရက်၊ အချိန်နာရီကို သင်တို့သည်မသိသောကြောင့် စောင့် နေကြလော့။

|  |  |
| --- | --- |
|  | ဝီကီမီဒီယာ ကွန်မွန်းစ်တွင် ***Ten virgins*** နှင့် ပတ်သက်သော မီဒီယာ ရှိသည်။ |
ငြှင်း
------

ငြှင်းမှာ ဘူးအိုးပေါ်တွင် ဝါးချောင်းကလေးများ တစ်ချောင်းမှ ၁၆-ချောင်းအထိ စိုက်လျက် မှုတ်ရသော လေမှုတ်တူရိယာဖြစ်သည်။ မှုတ်ပုံမှာ မှုတ်သူသည် ဝါးချောင်းကလေးများကို မိမိကိုယ်နှင့် တည့်တည့်မတ်မတ်ထား၍ ဘူးအိုးကို လက်ဝါးနှစ်ဖက်နှင့် အုပ်၍ မှုတ်ရသည်။ ဝါးချောင်းတစ်ချောင်း၏ အပေါ်တွင် လက်နှိပ်ပေါက် တစ်ပေါက်ကျ ပါရှိလေသည်။ ယင်းအပေါက်ကလေးများကို လက်ချောင်းထိပ်ဖြင့် ပိတ်၍ မှုတ်လျှင် ယင်းဝါးချောင်းတွင် ညှိထားသော အသံမြည်သည်။ 
ငြှင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀-ကျော် သရေခေတ္တရာခေတ်ကပင် စ၍ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ အာရှအရှေ့တောင်ပိုင်းဒေသများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ချင်းပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်များတွင် ယခုတိုင် တီးမှုတ်သုံးစွဲကြသေးသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  မောင်သိန်းနိုင်၏ မြန်မာ့ဇာတ်သဘင် သမိုင်း (၁၉၆၈-ခု၊ စာပေဗိမာန်ထုတ်)

| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
မြန်မာ့တူရိယာများ |
| --- |
| ကြိုးတပ်တူရိယာများ | 
* စောင်းကောက်
	+ ကရင်စောင်းကောက်
* ဒုံမင်း
* မြန်မာဂီတာ
* မိကျောင်း

 |
| လေမှုတ်တူရိယာများ | 
* ချည်ချောင်း
* ငြှင်း
* တံပိုး
* နှဲ
* ပလွေ

 |
| စည်းချက်တူရိယာများ | 
* ဆိုင်းဝိုင်း
	+ ကြေးဝိုင်း
	+ ပတ်မကြီး
	+ ပတ်လုံး
	+ ပတ်ဝိုင်း
	+ သံလွင်
* ပတ္တလား
* ပလုတ်
* ဖားစည်
* ဗြော
* ဝါးလက်ခုပ်
* အိုးစည်
* မောင်း

 |
| အခြား | 
* ခရုသင်း

 |
The nucleus of a helium atom. The two protons have the same charge, but still stay together due to the residual nuclear force
**အားကောင်းစွာ အချင်းချင်းသက်ရောက်မှု** ဆိုသည်မှာ အမှုန်ရူပဗေဒတွင် **နယူးကလိယားအားပြင်း** အတွက် တာဝန်ရှိသောယန္တရားဖြစ်ပြီး လျှပ်စစ်သံလိုက်၊ အားနည်းစွာ အချင်းချင်းသက်ရောက်မှုနှင့် ဒြပ်ဆွဲငင်အားတို့နှင့်အတူ အခြေခံ အချင်းချင်းသက်ရောက်မှုများ ၄ ခုထဲမှ တစ်ခုအပါဝင်ဖြစ်သည်။ ၁၀−၁၅ မီတာ အတိုင်းအတာ၌ အားပြင်း (strong force) သည် လျှပ်စစ်သံလိုက်ထက် အဆပေါင်း ၁၃၇ နီးပါးခန့်၊ အားနည်းစွာ အချင်းချင်းသက်ရောက်မှုထက် အဆပေါင်း တစ်သိန်း၊ ဒြပ်ဆွဲငင်အားထက် အဆပေါင်း ၁၀၃၈ ပိုမိုများပြားသည်။ နယူးကလိယားအားပြင်းသည် သာမန်ဒြပ်ဝတ္ထုနီးပါးတိုင်းကို စွဲမြဲစေသည်။ အကြောင်းမှာ ယင်းသည် ပရိုတွန်၊ နယူထရွန်ကဲ့သို့သောအမှုန်များကို ကွာ့ (quark) မှ ဟဒရွန် (hadron) သို့ ဖြစ်စေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အားပြင်းသည် နယူထရွန်နှင့် ပရိုတွန်များကို အက်တော့မစ် နယူးကလိယပ်များအဖြစ်သို့ ပေါင်းစပ်ခိုင်မြဲစေသည်။ အားပြင်းသော အချင်းချင်းသက်ရောက်မှုကို ကြားခံအားနှစ်ခုဖြင့် အတိုင်းအတာနှစ်ခုထိ လေ့လာနိုင်သည်။ ပိုကြီးသောအတိုင်းအတာတွင် (၁ မှ ၃ ဖန်တိုမီတာ) အက်တမ်တစ်ခု၏ ဝတ်ဆံ နယူးကလိယပ်ကို ခိုင်မြဲစေသည့် ပရိုတွန်နှင့် နယူထရွန်အား မီဆွန် (meson) ဟုခေါ်သည့်အားက သယ်ဆောင်သည်။ ပိုသေးငယ်သောအတိုင်းအတာ၌ (၀.၈ ဖန်တိုမီတာ) ပရိုတွန်၊ နယူထရွန်နှင့် အခြားဟဒရွန်အမှုန်များကို ခိုင်မြဲစေသည့် ကွာ့ခ်အား ဂလူယွန် (gluon) က သယ်ဆောင်ပေးသည်။ ယင်းအား တခါတရံတွင် အရောင်အား (colour force) ဟုလည်း သိထားသည်။

ကိုးကား
-------

1. ↑  Relative strength of interaction varies with distance. See for instance Matt Strassler's essay, "The strength of the known forces".
2. ↑  The four forces: the strong interaction Duke University Astrophysics Dept website

ထပ်မံဖတ်ရန်
-----------

* Christman၊ J.R. (2001)။ MISN-0-280: *The Strong Interaction*။
* Griffiths၊ David (1987)။ *Introduction to Elementary Particles*။ John Wiley & Sons။ ISBN 978-0-471-60386-3။
* Halzen၊ F.; Martin၊ A.D. (1984)။ *Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics*။ John Wiley & Sons။ ISBN 978-0-471-88741-6။
* Kane၊ G.L. (1987)။ *Modern Elementary Particle Physics*။ Perseus Books။ ISBN 978-0-201-11749-3။
* Morris၊ R. (2003)။ *The Last Sorcerers: The Path from Alchemy to the Periodic Table*။ Joseph Henry Press။ ISBN 978-0-309-50593-2။
**အာလာဒင်** (အင်္ဂလိပ်: Aladdin; အာရပ်: علاء الدين‎ , /အာလားဒင်/ ၊ /အာလာ့အို့ဒင်း/ ) သည် ရိုးရာပုံပြင်တစ်ပုဒ်ဖြစ်၍ ဖြစ်နိုင်ခြေအများဆုံးမှာ အရှေ့အလယ်ပိုင်း၏ မူရင်းစာပေဖြစ်နိုင်သည်။ မူလ အာရေးဘစ်စာပေဖြစ်သော 'တစ်ထောင့်တစ်ည' (အာရေးဘီးယန်းညများ) စာအုပ်၏ အပိုင်းတစ်ခုမဟုတ်သော်လည်း ယင်းစာစုနှင့် ဆက်စပ်ပြီး လူသိအများဆုံးဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်သား အော်န်ထွိန်း ဂဲလွန် (Antoine Galland) က ဆီးရီးယားနယ်ဘက်မှ ခရစ်ယာန် မဲရန်နိုက်ဂိုဏ်း ပုံပြောသူ ဟာနာ ဒီယတ်ဘ် ဆီမှ ရယူကာ ဤပုံပြင်ကို ပြင်သစ်ဘာသာပြန် တစ်ထောင့်တစ်ညပုံပြင် (Les mille et une nuits) တွင် ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်။

ဇာတ်လမ်းတည်ဆောက်မှု
-------------------

ထင်ရှားသောမူနှစ်ခုရှိရာ ဂဲလွန် နှင့် ဘာတန် (Burton) တို့ဖြစ်သည်။ မူနှစ်ခုစလုံး၌ ဤဇာတ်လမ်း၏ အဖွင့်ဝါကျများတွင် 'တရုတ်ပြည်၏ မြို့တော်တစ်ခုတွင်' ဟူ၍ ရေးသားထားသည်။ သို့ရာတွင် ဇာတ်လမ်းပါအကြောင်းအရာများသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်း အခြေတည်ပုံစံနှင့်သာ လက်တွေ့အားဖြင့် ကိုက်ညီသည်။ ဇာတ်လမ်း၌ပါရှိသော ဘုရင်ကို ဆူလ်တန် ဟုသာဖော်ပြပြီး တရုတ်တွင်သုံးသော ဧကရာဇ် ဟု ရေးသားထားခြင်းမရှိပေ။ အချို့သော ပြန်ပြောမူအချို့တွင် ဧကရာဇ်ဟု သုံးနှုန်းထားကြသည်။ ဇာတ်လမ်းပါ လူများမှာ မွတ်စလင်များနှင့် စကားသုံးနှုန်းမှုမှာလည်း ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသော မွတ်စလင်များ၏ ပြောဆိုသုံးနှုန်းမှုများဖြစ်၏ ။ ဂျူးလူမျိုး ကုန်သည်က အာလာဒင်၏ ပစ္စည်းများကို ဝယ်ယူ၍ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်စွာ လိမ်လည်ခဲ့သည်ဟု ပါရှိသော်လည်း တရုတ်ပြည်ဘာသာရေးများဖြစ်သော ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်၊ ကွန်ဖြူးရှပ်စ်ဝါဒဝင်များ အကြောင်း၊ ပို၍ထင်ရှားသည်မှာ တရုတ်လူမျိုးများအကြောင်း ပါဝင်မှု မရှိပေ။

သိသိသာသာဖြင့် တရုတ်တိုင်းရင်းသားများသမိုင်းတွင် မွတ်စလင် (တရုတ်မွတ်စလင်) အုပ်စုများအကြောင်း ရှည်ကြာစွာပါဝင်ခဲ့ပြီး ဥပမာ ဝီးဂါ (ဝီးဂွတ်ယာဇ်) (Uighurs) လူမျိုးများ ဟွေလူမျိုးများ တို့၏ မူလဇာစ်မြစ်သည် ပိုးလမ်းမခရီးသွားသူများဖြစ်သည်။ ထန်မင်းဆက် လက်ထက်ကတည်းက အစ္စလာမ်လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများသည် ယင်းဒေသများ၌ တည်ရှိခဲ့ကြ၍ အချို့က ဇာတ်လမ်းအခြေတည်သည်မှာ တာကစ်စတန် ဒေသကြီး ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုကြသည်။

ဤအချက်များကြောင့် တရုတ်ပြည်တွင် ဇာတ်လမ်းအခြေတည်သည်ဟူသေယ တွက်ဆခန့်မှန်းမှုသည် ရိုးရာပုံပြင်ပြောသူတစ်ဦး၏ တရုတ်ပြည်နှင့်ပတ်သက်၍ သိရှိမှုတစ်စိတ်တပိုင်း ချို့တဲ့ခြင်း ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်သည်။ ရှေးခေတ် အာရေးဘစ်သုံးနှုံးမှုများတွင် အလွန်ကွာဝေးသော မရင်းနှီးသည့်နယ်မြေတစ်ခုကို ဖော်ပြရာ၌ တရုတ်ပြည် ဟူ၍ သုံးနှုန်း ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။

ကိုးကား
-------

### အောက်ခြေအညွှန်းများ

1. ↑  Razzaque (2017)
2. ↑  Plotz (2001) p. 148–149
3. ↑  Moon (2005) p. 23
4. ↑  Honour (1973) - Section I "The Imaginary Continent"
5. ↑  Arafat A. Razzaque။ Who was the "real" Aladdin? From Chinese to Arab in 300 Years။
6. ↑  Olivia B. Waxman (2019-05-23)။ Was Aladdin Based on a Real Person? Here’s Why Scholars Are Starting to Think So။  2020-07-07 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။

### ကိုးကားရင်းမြစ်များ

* Honour၊ Hugh (1973)။ *Chinoiserie: The Vision of Cathay*။ Ican။ ISBN 978-0064300391။
* Moon၊ Krystyn (2005)။ *Yellowface*။ Rutgers University Press။ p. 23။ ISBN 0-8135-3507-7။
* Plotz၊ Judith Ann (2001)။ *Romanticism and the vocation of childhood*။ Palgrave Macmillan။ ISBN 0-312-22735-3။
* Razzaque၊ Arafat A. (10 August 2017)။ Who wrote Aladdin?။ *Ajam Media Collective*။  25 February 2019 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။