**Srivilailaksana, Puteri Suphanburi** (Bahasa Thai: ศรีวิไลยลักษณ์code: th is deprecated ; RTGS: Siwilailak; 24 julai 1868 - 26 Oktober 1904), ialah seorang puteri Siam (kemudian Thailand). Seorang ahli keluarga diraja Siam, beliau ialah anak perempuan Chulalongkorn, Raja Rama V dari Siam, lahir ketika ayahandanya bakal raja. Ayahandanya menaruh kepercayaan besar kepadanya dan disebut sebagai "Puteri kesayangan beta yang paling dipercayai".

Srivilailaksana ialah salah seorang naib presiden daripada Persatuan Unalom Merah (kemudian Persatuan Palang Merah Thai) dengan puteri lain.

Beliau menerima gelaran diraja Krom tahap 4 **Krom Khun Suphan Bhakavadi** (maksudnya Puteri Suphanburi; Bahasa Thai: กรมขุนสุพรรณภาควดีcode: th is deprecated ). Beliau mangkat setahun selepas menerima gelaran diraja. Pembakaran mayat diraja telah diadakan di kuil Nivetthammapravat, dalam padang istana diraja Bang Pa-In.

Kelahiran
---------

Puteri Srivilailak merupakan anak sulung Raja Chulalongkorn (Rama V) Agung dari Siam dan Chao Chom Manda Pae Bunnag (kemudian dinaikkan menjadi seorang Puan Besar (Chao Khun Phra) Prayuravongse), anak perempuan Tuan Besar (Chao Phraya) Suravongs Vaiyavadhana (anak Somdet Chao Phraya Borom Maha Si Suriyawongse). Beliau mempunyai dua adik perempuan;

* Puteri Suvabaktra Vilayabanna (2 Mei 1873 - 30 Julai 1930)
* Puteri Bandhavanna Varobhas (25 Mei 1875 - 15 Mei 1891)

Beliau dilahirkan ketika bapanya memegang gelaran pewaris takhta Siam; iaitu Putera Chulalongkorn, Putera Pinit Prajanadh dan ibunya ialah Mom Pae. Beliau dilahirkan di luar istana besar, kerana mengikut tradisi kuno: Ibunya tidak dibenarkan untuk melahirkan anak di dalam istana sehingga putera (suaminya itu) menaiki takhta. Keistimewaan lahir di istana besar dikhaskan untuk anak-anak Raja. Putera Chulalongkorn disediakan rumah taman Nanda Utayan berhampiran istana besar untuk Mom Pae tinggal.

Apabila Mom Pae tujuh bulan mengandung, beliau melahirkan secara pramatang. Ketika anaknya itu masih dalam perut, jadi doktor difahamkan bahawa anak raja itu meninggal dunia. Jadi doktor meletakkan perut di dalam periuk pepejal, tenggelamkannya di dalam sungai mengikut tradisi purba. Tetapi sebelum tenggelam, bapa Mom Pae, Phraya Suravongs Vaiyavadhana ingin tahu bayi itu putera atau puteri. Jadi dia membelah perut, dan menghairankan bayi itu masih bernafas, dan bayi itu ialah puteri. Jadi mereka telah membantu menjaga puteri dengan baik. Kemudian ibu dan puteri berpindah ke Suan Kularb House, di kawasan istana besar.

Selepas dilahirkan, beliau telah memegang gelaran Mom Chao. Ketika ayahandanya menaiki takhta Siam daripada nendanya, Raja Mongkut (Rama IV), beliau telah dinaikkan gelarannya menjadi puteri dengan gaya Duli Maha Mulia. Beliau telah diberikan nama penuh oleh bapanya sebagai **Srivilailaksana Sundornsakdi Galyavadi** (Bahasa Thai: ศรีวิไลยลักษณ์ สุนทรศักดิกัลยาวดีcode: th is deprecated ). Ibunya, Mom Pae, telah dinaikkan kepada Chao Chom Manda.

Tanggungjawab Diraja
--------------------

Dia menjaga adik-beradik tiriny, terutama puteri muda yang menghampiri alam dewasa. Dalam tradisi istana, puteri muda ini terpaksa dijaga dengan lebih berhati-hati.

Untuk tugas-tugas diraja, beliau ialah salah seorang Naib Presiden Eksekutif daripada Persatuan Unalom Merah, organisasi utama kemanusiaan (kemudian Persatuan Palang Merah Thai), yang diasaskan oleh Permaisuri Savang Vadhana sebagai ibu penaung. Permaisuri Saovabha Phongsri telah dilantik presiden pertama, dan Thanpuying Plien Phasakoravongs bertindak sebagai setiausaha persatuan. Beliau bekerja sebagai eksekutif naib presiden dengan puteri lain;

* Permaisuri Sukhumala Marasri
* Puteri Suddha Dibyaratana, Puteri Sri Ratanakosindra
* Puteri Chandra Saradavara, Puteri Phichit
* Puteri Yaovamalaya Narumala, Puteri Sawankalok
* Puteri Ubolratana Narinakga, Puteri Akaravorarajgalya
* Puteri Saisavali Bhiromya, Puteri Suddhasininat Piyamaharaj Padivaradda
* Isteri yang mulia (Chao Chom Manda) Kesorn Raja Chulalongkorn

Gelaran Diraja Berprestij
-------------------------

Pada 10 Januari 1903, sempena ulang tahun ke-35 Raja Chulalongkorn menaiki takhta, beliau telah diberi gelaran diraja Krom **Krom Khun Suphan Bhakvadi** (maksudnya Puteri Suphanburi). Memandangkan beliau ialah puteri kesayangan yang paling dipercayai, beliau telah diberikan Krom tahap ke-4, Krom Khun, bukan Krom Muen yang biasanya diberikan kepada anak-anak raja.

Ketika mengumumkan penghormatan, Raja berkata *Puteri kesayangan beta yang paling dipercayai. Tambahan pula, ia adalah satu fakta yang diketahui bahawa beliau terus teguh kesetiaan beliau kepada Raja hinggakan Baginda menikmati rahmat dan kemuliaan.* Memandangkan beliau dikasihi oleh adik beradik tiri yang lebih muda, mereka telah membantu membuatkan untuk beliau seutas kalung berlian, dan memberikannya kepada beliau pada majlis khas beliau menerima gelaran diraja.

Terdapat sambutan yang besar di sekitar bandar, bersama-sama dengan pameran tentang hidupnya dan tugas Diraja Puteri Srivilailaksana. Satu pertandingan tentang keluarga diraja telah diadakan di sekolah-sekolah di sekitar bandar.

Kematian
--------

Puteri Srivilailaksana mengalami penyakit teruk dan mangkat pada 26 Oktober 1904, pada usia hanya 36. Semasa jasadnya diberi penghormatan negara di astaka Aisawan Dhiphya-Asana, di perkarangan istana Bang Pa-In, Wilayah Ayutthaya dengan rakyat berkabung membanjiri untuk memberi penghormatan terakhir mereka. Dalam upacara pengebumian beliau, saudara tirinya, Puteri Chandra Saradavara, Puteri Phichit menderita sakit dan meninggal dunia pada 21 Februari 1905, semasa dalam perjalanan untuk memberi penghormatan kepada beliau di istana Bang Pa-In. Menurut novel Empat Pemerintahan, "Gerakkan jasad seorang anak perempuan diraja itu ke mari, dan gerakkan jasad anak raja satu lagi ke sana" ...

Pengebumian
-----------

Selepas beliau mangkat di kediamannya di kawasan istana besar. Raja Chulalongkorn memerintahkan untuk pegawai, meletakkan jasadnya di dalam Dewan Takhta Sutthai Sawan Prasat, di perkarangan Istana Besar. Hingga 14 Februari 1905, mayatnya berpindah ke istana Bang Pa-In dengan bergerak dari Sutthai Sawan Prasat, melalui Pintu Sakdichaiyasit, terus ke stesen kereta api Samsen. Dan kemudian, kereta api bergerak melalui wilayah Ayutthaya, di mana Raja Chulalongkorn berada di sana satu hari sebelum jasad puteri sampai Ayutthaya.

Jasadnya diletakkan di tempat terbuka di astaka Aisawan Dhiphya-Asana, astaka dibina di tengah-tengah kolam, di perkarangan Bang Pa-In istana diraja. Tradisi pengebumian diraja bermula sejak tempoh Ayyutthaya yang dipengaruhi oleh tradisi Hindu India berusia seribu tahun itu menganggap raja-raja sebagai jelmaan atau keturunan dewa-dewa dan upacara agama Buddha. Upacara pengebumian tiga hari dan upacara rasmi bermula pada 17 Februari 1905. Upacara pembakaran mayat diraja telah diadakan di kuil Nivetthammapravat, di kawasan istana, yang dilakukan oleh Raja Chulalongkorn dan ditangisi oleh setiap ahli keluarga Diraja. Pada keesokan harinya, Raja Chulalongkorn mengumpul abu anakandanya dan dipindahkan ke dalam stupa kuil terdekat.

Gelaran
-------

* Tuanku Puteri (Mom Chao) Srivilailaksana [Mom Chao Srivilailak]: 24 Julai 1868 - 1 Oktober 1868
* Baginda Ratu Puteri Srivilailaksana [Phra Chao Boromwongse Ther Phra Ong Chao Srivilailak]: 1 Oktober 1868 - 10 Januari 1903
* Beliau Tuanku Diraja Puteri Srivilailaksana Sudornsakdi Galyavadi, Puteri Suphanburi [Phra Chao Boromwongse Ther Phra Ong Chao Srivilailak Sunthornsak Kalayawadi Krom Khun Suphan Phakvadi]: Januari 10, 1903 - 26 Oktober 1904

Pingat Diraja Thai
------------------

* Darjah Termasyhur Kerabat Diraja Chakri: diterima 10 Disember 1882
* Dame Palang Besar (Kelas Pertama) Darjah Chula Chom Klao Termasyhur: diterima 26 November 1893
* *King Rama V Royal Cypher Medal*

Keturunan
---------

**Moyang Puteri Srivilailaksana, Puteri Suphanburi**|
|  |
| **Puteri Srivilailaksana** | **Bapa:**Chulalongkorn, Raja Rama V dari Siam | **Datuk sebelah bapa:**Mongkut, Raja Rama IV dari Siam | **Moyang lelaki sebelah bapa:**Buddha Loetla Nabhalai, Raja Rama II dari Siam |
| **Moyang perempuan sebelah bapa:**Queen Sri Suriyendra |
| **Nenek sebelah bapa:**Queen Debsirindra | **Moyang lelaki sebelah bapa:**Putera Sirivongse, Putera Matayabidaksa |
| **Moyang perempuan sebelah bapa:**Mom Noi Sirivongs na Ayudhya |
| **Ibu:**Chao Chom Manda Pae Bunnag | **Datuk sebelah ibu:**Chao Phraya Suravongs Vaiyavadhana | **Moyang lelaki sebelah ibu:**Somdet Chao Phraya Borom Maha Sri Suriyawongse |
| **Moyang perempuan sebelah ibu:**Klin Bunnag |
| **Nenek sebelah ibu:**Im Bunnag | **Moyang lelaki sebelah ibu:**tidak diketahui |
| **Moyang perempuan sebelah ibu:**tidak diketahui |

Rujukan
-------

* Nanda Utayan House, birth place of Princess Srivilailaksana Diarkibkan 2011-07-15 di Wayback Machine
* Royal command of giving title Princess Srivilailaksana
* Siamese princesses Diarkibkan 2007-12-04 di Wayback Machine
* Prestigious royal title HRH Princess Srivilailaksana, "Krom Khun Suphan Bhakavadi"
* Bureau of Royal Household announced the death of HRH Princess Srivilailaksana, the Princess of Suphanburi
* Royal funeral ceremony of HRH Princess Srivilailaksana, the Princess of Suphanburi at Nivetthammapravat Temple, Bang Pa-In Royal Palace
* Royal funeral ceremony of HRH Princess Srivilailaksana news[*pautan mati kekal*]
* Executive Vice-President of Thai Red Cross Society Diarkibkan 2009-07-28 di Wayback Machine



| * l
* b
* s
Puteri Thailand |
| --- |
| Keturunan dinomborkan sejak penubuhan Dinasti Chakri dari tahun 1782 |
| Rama I | 
* Chimyai
* Chaem
* Praphaiwadi
* Num
* Pha-op
* Phlap
* Thida
* Chongkon
* Keson
* Montha
* Mani
* Duangsuda
* Chakkrachan
* Ubon
* Chimphli
* Sasithon
* Rerai
* Kasattri
* Chanthaburi
* Suphathon
* Sut

 |    |
| Rama II | 
* Pom
* Somchin
* Duangchan
* Thapthim
* Chakkrachan
* Buppha
* Lamphu
* Run
* Phlap
* Noi
* Puk
* Pha-op
* Su-krom
* Yisun
* Wong
* Inthanin
* Sangwan
* Rotsakhon
* Prapha
* Saisamon
* Sopha
* Nimnuan
* Maenkhian
* Phansaeng
* Marayat
* Yai
* Kantha
* Kanlayani
* Kanittha Noi Nari

 |
| Rama III | 
* Yai
* Lamom
* Pha-nga
* Kesani
* Wilat
* Kamut
* Niwet
* Kanlayani
* Duangduean
* Saengchan
* Mali
* Subongkot
* Ngoen-yuang
* Phuangkaeo
* Sa-ngiam
* Lekha
* Lek
* Kinnari
* Chawiwan
* Praphaiphak
* Noralak
* Chammari
* Kritsana
* Brittry

 |
| Rama IV | 
* Chandhornmondon
* Kannikakaeo
* Sunanda Kumariratana
* Savang Vadhana
* Saovabha Phongsri
* Khiao
* Butsabong Boekban
* Sukhumala Marasri
* Naphaphon Prapha
* Prasansisai
* Yingyaowalack\*
* Phakphimonphan
* Banchop Benchama
* Daksinajar
* Manyaphathon
* Somawati
* Sinaksawat
* Kanokwanlekha
* Khaekhaiduang
* Phuangsoisa-ang
* Si Phatthana
* Praphatson
* Orathai Thepkanya
* Samoe Samai Hansa
* Kanchanakon
* Anong Nopphakhun
* Arunwadi
* Wani Rattanakanya
* Montha Noppharat
* Nari Rattana
* Praditthasari
* Nongkhran Udomdi
* Butsaban Buaphan
* Charoenkamon Suksawat
* Praphai Sisa-at
* Praphan Ratsami
* Saowaphakphan
* Phuttha Pradittha

 |
| Rama V | 
* Bahurada Manimaya
* Kannabhorn Bejaratana
* Vichitra Chiraprabha
* Valaya Alongkorn
* Sirabhorn Sobhon
* Suddha Dibyaratana
* Yaovamalaya Narumala
* Chandra Saradavara
* Nabhachara Chamrassri
* Malini Nobhadara
* Nibha Nobhadol
* Vimolnaka Nabisi
* Srivilailaksana
* Suvabaktra Vilayabanna
* Bandhavanna Varobhas
* Adorndibyanibha
* Suchitra Bharani
* Oraongka Ankayuba
* Ajrabarni Rajkanya
* Orabindu Benyabhak
* Bhongprabai
* Yaovabha Bongsanid
* Praves Vorasamai
* Bismai Bimalasataya
* Sasibongse Prabai
* Prabha Bannabilaya
* Prabai Bannabilas
* Vapi Busbakara
* Komala Saovamala
* Lavad Voraong
* Abbhantripaja
* Dibyalangkarn
* Beatrice Bhadrayuvadi
* Charoensri Chanamayu
* Voralaksanavadi
* Chudharatana Rajakumari
* Hemvadi
* Oraprabandh Rambai
* Adisaya Suriyabha

 |
| Rama VI | 
* Bejaratana Rajasuda

 |
| Rama VII | 
* *Tiada anak*

 |
| Rama VIII | 
* *Tiada anak*

 |
| Rama IX | 
* Ubolratana Rajakanya\*\*
* Sirindhorn Debaratanasuda
* Chulabhorn Walailak

 |
| Rama X | 
* Bajrakitiyabha
* Sirivannavari Nariratana

 |
| *\* dijatuhkan martabat daripada kerabat diraja**\*\* melepaskan gelaran diraja* |