**Masjid Agung Samarra** ialah sebuah masjid abad ke-9 yang terletak di Samarra, Iraq. Pembinaan masjid ini dimulakan dalam tahun 848 M dan diselesai dalam tahun 851 oleh khalifah Abbasiyah, Al-Mutawakkil, yang memerintah di Samarra dari tahun 847 sehingga tahun 861.

Pada satu masa dahulu, Masjid Agung Samarra merupakan masjid terbesar di dunia: menaranya, Menara Malwiyah, ialah sebuah kon berpusar yang besar berukuran 52 meter tinggi dan 33 meter lebar, dengan dilengkapi tanjakan berpusar. Pemerintahan al-Mutawakkil memberi impak besar tehadap kota Samarra, oleh sebab beliau meminati seni bina, dan seperti yang dinyatakan, beliaulah yang bertanggung jawab akan pembinaan Masjid Agung Samarra. Dalam senarai projek-projek pembinaannya, disebut Masjid Jamek baharu ini serta 20 istana, yang menelan belanja sebanyak antara 258 dan 294 juta dirham. Masjid Jamek baharu, dengan menara berpusarnya, menjadi sebahagian daripada pelebaran kota ke arah timur, dan memanjang sehingga ke dalam kawasan taman pemburuan lama.

Masjid mempunyai 17 lorong, dan dindingnya disalut dengan mozek kaca berwarna biru tua.

Seni dan seni bina masjid amat berpengaruh; ukiran stuko di dalam masjid berbentuk bunga dan geometri menggambarkan hiasan Islam awal. Tambahan, Masjid Ibn Tulun di Kaherah, Mesir menyerupai Masjid Agung Samarra dalam banyak perkara.

Masjid termusnah dalam tahun 1278 M (656 H) selepas serangan Hulagu Khan terhadap Baghdad. Hanya dinding luar dan menaranya yang kekal kini.
"Great mosque, Samarra, was built during the caliphate of al-Mutawakkil. It is the largest mosque in the world. Built entirely of brick within a wall flanked with towers, it has a 55 m high minaret with a spiral ramp that recalls the ziggurats of Mesopotamia."
Henri Stierlin. Comprende l'Architecture universelle 2. p347.

Rujukan
-------

1. ↑  in Arab: جامع سامراء الكبيرcode: ar is deprecated  atau المسجد الجامع في سامراءcode: ar is deprecated  atau مسجد سامراء الكبيرcode: ar is deprecated
2. ↑  See Historic Mosques site.
3. ↑  Dennis, Sharp (1991). *The Illustrated Encyclopedia of Architects and Architecture*. New York: Whitney Library of Design. m/s. 204.
4. ↑  D. Hoag. John. "Islamic Architecture". Electra/Rizzoli. Missing or empty `|url=` (bantuan)
5. ↑  Behrens-Abouseif, Doris. "Islamic architecture in Cairo: an introduction." American University in Cairo Press: 2005. 51-57
6. ↑  "مسجد سامرا ؛ برخوردار از مناره ای 53 متری و حلزونی شکل"[*pautan mati kekal*] (in Persian). Mehr News Agency. Retrieved 27 March 2012.
7. ↑  Henri, Stierlin (1977). Comprendre l'Architecture Universelle 2. Fribourg, Switzerland: Office du Livre. m/s. 347.

Pautan luar
-----------

* The Great Mosque, Samarra, Iraq
* Photo of The Great Mosque Diarkibkan 2006-05-06 di Wayback Machine
* Photo and information
* Photos, floor plans, and information
* Ernst Herzfeld Papers, Series 7: Records of Samarra Expeditions, Great Mosque of al-Mutawakkil Diarkibkan 2009-07-24 di Wayback Machine Collections Search Center, S.I.R.I.S. Smithsonian Institution, Washington, DC
* Ernst Herzfeld Papers, Series 7: Records of Samarra Expeditions, 1906-1945 Smithsonian Institution, Freer Gallery of Art and Arthur M. Sackler Gallery Archives, Washington, DC