Telefon
**Telefon** (Jawi: ‏تيليفون‎code: ms is deprecated ‎) ialah alat telekomunikasi yang digunakan bagi memancar dan menerima bunyi (kebiasaannya suara dan percakapan) pada jarak jauh tanpa terikat dan secara bebas. Kebanyakan telefon beroperasi melalui isyarat elektrik dipancarkan mikrofon yang menyambut suara seorang pemanggil melalui jaringan telefon rumit yang diterima dan ditukarkan kembali kepada gelombang suara pada penerima seorang pengguna telefon lain yang mendengar. Terdapat telefon awam yang mengutip sedikit bayaran bergantung kepada tempoh penggunaan bagi kegunaan orang awam yang tidak memiliki telefon.

Etimologi
---------

Perkataan *telefon* berasal daripada Inggeris *telephone* atau Belanda *telefoon* yang berasal daripada bahasa Yunani lakuran *tele* = "jauh" dan *phone* = "suara" bererti "kawat bicara"*.* Ungkapan ini mula dicetuskan dalam bahasa Jerman yang serumpun melalui kata *Telephon* dalam suatu makalah tulisan ahli hisab Johann Sigismund Gottfried Huth yang mengusulkan suatu sistem komunikasi antara dua titik jauh melalui alat pemekik serupa megafon (*Sprachrohre*) semasa mengulas sebuah buku mengenai alat akustik nukilan Johann Heinrich Lambert. Dialek tuturan masyarakat Pattani pula menggunakan ***torosak*** pinjaman langsung Bahasa Thai: โทรศัพท์code: th is deprecated  *toorá-sàp* yang sendirinya serapan Sanskrit: दूरशब्द, rumi: *dūraśabda*code: sa is deprecated  lakuran दूर *dūra* "jauh" dan शब्द *śabda* "kata" pinjaman terjemah ungkapan Yunani asal.

Pengenalan
----------

Terdapat empat prinsip utama yang mana pengguna yang menggunakan penerima telefon boleh disambungkan kepada jaringan telefon: "talian darat" tradisi telefon kekal, yang mana sambungan wayar fizikal khusus digunakan bagi menyambungkan sesuatu lokasi; tanpa wayar dan telefon radio, yang menggunakan sama ada isyarat radio analog atau digital; telefon satelit, yang menggunakan satelit komunikasi; dan telefon suara melalui protokol internet (VOIP), yang menggunakan perhubungan capaian Internet Jalur Lebar.

Antara pengguna akhir, pemancar antara jaringan boleh dilakukan melalui kabel gentian optik, titik ke titik gelombang mikro atau siaran satelit.

Sehingga kini, sebuah "*telefon*" merujuk kepada telefon talian tetap. Telefon tanpa wayar atau wayarles dan juga telefon bimbit ialah satu perkara yang biasa wujud di mana-mana sahaja di seluruh dunia. Telefon bimbit pula dijangkakan bakal menggantikan penggunaan talian tetap. Tidak seperti telefon bimbit, telefon tanpa wayar masih digelar sebagai talian tetap kerana ia hanya boleh digunakan pada jarak yang pendek di dalam suatu kawasan seperti rumah yang dihubungkan dengan telefon talian tetap.

Identiti pencipta telefon elektrik masih lagi menjadi tanda tanya dan kontroversi. Antonio Meucci, Philip Reis, dan Alexander Graham Bell, semuanya telah diiktiraf sebagai penciptanya.

Sejarah
-------

Sejarah awal sebuah telefon adalah sedikit mengelirukan apabila banyak tuntutan dan tuntutan balik berlaku, yang mana ia tidak diperjelas oleh pihak yang sepatutnya mengikut lunas undang-undang supaya dapat menyelesaikan pertikaian individu yang menuntuk hak paten masing-masing.

### Pembangunan awal

Berikut ialah huraian secara ringkas sejarah penciptaan telefon:

* 1667

Robert Hooke mencipta telefon tali yang menyampaikan isyarat melalui getaran. Ia telefon bukan elektronik pertama yang dicipta.
* 1753

Charles Morrison mencadangkan idea bahawa elektrik boleh digunakan untuk menghantar mesej dengan menggunakan wayar yang berbeza.
* 1830

Saintis Amerika, Joseph Henry membina sistem telegraf yang menggunakan elektrik dan mengaktifkan elektromagnetik yang membunyikan loceng.
* 1835

Samuel Morse mencipta mesin telegraf pertama yang menyampaikan isyarat telekomunikasi dalam bentuk log rekod titik yang merujuk kepada sesuatu abjad.
* 1842

Alexander Bain mencipta mesin faksimili yang mampu menerima dan menghantar isyarat telegram dan menterjemahkannya dalam imej bergambar.
* 1849

Antonio Meucci mendemonstrasi suatu peranti yang kemudian dipanggil telefon kepada orang ramai di Havana.
* 1850

Samuel Morse kemudiannya mencipta mesin telegraf dikenali sebagai "Kod Morse". Seterusnya memperkenalkan sistem telegraf.
* 1854

1. Charles Bourseul menerbitkan suatu penerangan mengenai *make-break* pemancar telefon dan penerima tetapi tidak membuat sebarang instrumen kerja.
2. Meucci mendemonstrasi telefon elektrik di New York.

* 1860

1. Johann Philipp Reis
2. Meucci dijangka (ketika itu) mendemonstrasi telefon tersebut di Pulau Staten.

* 1861

Reis berjaya memindahkan suara secara elektikal dengan jarak melebihi 340 kaki. Untuk lebih lanjut, lihat Telefon ciptaan Reis.
* 1871

Meeucci memfailkan satu paten *caveat*.
* 1872

Elisha Gray menubuhkan Western Electric Manufactering Company.
* Julai 1873

Thomas Alva Edison menemukan rintangan yang berbeza pada *grain* karbon oleh kerana tekanannya tetapi terpaksa menangguhkan penyelidikannya.
* 1874

Gray mendemonstrasi telefon pemancar cecairnya di Gereja Highland Park Presbyterian.
* 2 Jun 1875

Alexander Graham Bell orang pertama memindahkan suaranya melalui telefon.
* 1 Julai 1875

Bell pertama kali menggunakan telefon berkebolehan dwi-arah (Kedua-dua, pemancar atau penghantar dan penerima isyarat merupakan instrumen membran yang serupa).
* 14 Februari 1876

1. Bell memfailkan telefon tersebut sebagai paten pertama beliau.
2. Dua jam kemudian, Grayy memfailkan paten *caveat*nya.

* 30 Januari 1877

Bell mempatenkan telefon dengan pemancar-penerima elektrodinamik.
* 1893

Telefon awam pertama dipasang di Sydney, Autralia.
* 1902

Dr Arthur Korn yang mencipta faksimili yang seterusnya memperkenalkan sistem foto-elektrik.
* 1914

Edouard Belin memperkenalkan konsep mesin faks yang mampu menghantar imej dan laporan.
* 1948

Sistem telefon menggunakan frekuensi radio tanpa wayar diperkenalkan khususnya dalam bidang perhubungan dan ketenteraan.
* 1958

Sistem telegraf diperkenalkan dalam fungsi automatik sepenuhnya.
* 1966

Sistem penyampai radion satelit diperkenalkan.
* 1973

Telefon mudah alih diperkenalkan.
* 1983

Telefon analog mudah alih pertama dicipta dengan fungsi penyimpanan nombor, mod dail semula dan tetapan panggilan.
* 1987

telefon awam menggunakan sistem kad prabayar diperkenalkan.
* 1992

Telefon mudah alih digital pertama diperkenalkan.
* 1993

Telefon dikenali sebagai unit PDA (pembantu peribadi digital) diperkenalkan.
* 1998
Set telefon pintar mula diperkenalkan.

Telefon digital
---------------

Digital Telefoni telah mula diterima pengguna setelah sistem litar analog telah menggantikan dengan litar digital. Teknologi transmisi digital yang telah jauh berkembang telah menjadikan ia tidak mustahil untuk menggabungkan pelbagai litar digital dalam satu medium transmisi (dikenali sebagai *multiplex*). Ketika penghujung instrumen kekal analog, isyarat-isyarat analog yang sampai ke titik *agregat* (*Serving Area Interface* (SAI) atau *Central Office* (CO) kemudian ditukarkan kepada isyarat digital. Kemudiannya, Pembawa Gelung Digital (DLC) membawa beberapa talian analog telefon ke CO, dengan menggunakan wayar kuprum dan sekarang telah menggunakan gentian optik. CO dihubungkan dengan menggunakan pembawa SONET.

Sistem telefon tanpa wayar
--------------------------

*Untuk artikel utama, lihat* Sistem Telefon Tanpa Wayar.

### Telefon Bimbit

Sistem telefon tanpa wayar juga dikenali dengan nama *wayarles*. Selalunya sistem wayarles untuk penggunaan telefon ini merujuk kepada telefon bimbit. Terminologi untuk telefon bimbit juga berbeza mengikut kawasan atau zon orang itu berada. Misalnya, di United Kingdom, mereka memanggilnya dengan istilah *mobile*, AS dengan *cell phone* dan Malaysia bagi orang yang bertutur dalam bahasa Inggeris menyebutnya *handphone*. 

Secara asasnya, telefon bimbit berfungsi secara tanpa wayar dengan signalnya dipancar bukan melalui kabel, tetapi isyarat dihantar dari satu menara atau penghantar isyarat ke telefon bimbit tersebut. Peranti ini amat popular pada masa kini, dan sesetengahnya telah menggantikan terus sistem telefon rumah yang konvensional. Hal ini kerana hampir setiap orang sudah memiliki telefon bimbit masing-masing iaitu satu rumah bukan lagi satu telefon, tetapi seorang individu sebuah telefon. Dengan teknologi yang berkembang, penggunaan telefon bimbit bukan lagi sekadar menelefon, seterusnya menambahkan popularitinya.

### Telefon Kordles

Gagang telefon kordles
Telefon Kordless telah pertama kali dicipta oleh Teri Pall pada tahun 1965. Ketika itu, telefon jenis ini terdiri daripada unit utama yang bersambung dengan sistem talian telefon tetap dan juga berhubung dengan gagang mudah alih dengan gelombang radio yang rendah. Hal ini membolehkan gagang digunakan dari mana-mana lokasi pada julat lingkungan tertentu. Oleh kerana kuasa diperlukan untuk berhubung dengan gagang, maka unit utama dibekalkan kuasanya dengan sumber kuasa elektronik. Disebabkan hal ini, maka telefon kordless biasanya tidak berfungsi apabila terputus bekalan elaktrik. Pada awalnya, telefon kordless menggunakan gelombang radio pada julat 1.7 MHz untuk berkomunikasi antara unit utama dengan gagang. Oleh kerana masalah kualiti dan jarak lingkungan, gelombang ini akhirnya digantikan dengan sistem yang menggunakan frekuensi termodulasi (FM) pada julat frekeuensi tinggi (49 MHz, 900 MHz, 2.4 MHz, dan 5.8 MHz). Telefon kordless 2.4 MHz boleh mengganggu beberapa protokol LAN tanpa wayar (802.11b/g) oleh kerana penggunaannya pada frekuensi yang sama. Pada julat gelombang 2.4 MHz, beberapa *channels* digunakan untuk melindungi berlakunya penurunan kualiti isyarat bunyi disebabkan oleh masalah kesesakan. Julat lingkungan untuk telefon kordless moden hari ini biasanya menjangkau beberapa ratus meter.

### Telefon selular

Sistem telefon bimbit moden berstruktur sel. Radio digunakan untuk berhubung antara sebuah telefon bimbit dan sebuah tapak sel berdekatan.

Apabila sebuah telefon bimbit berada terlalu jauh dari mana-mana tapak sel, sebuah sistem komputer akan memberi arahan kepada telefon bimbit tersebut dan sebuah tapak sel yang lebih dekat akan menggantikan komunikasi daripada saluran yang berbeza, tanpa mengganggu sebarang panggilan yang dilakukan.

Frekuensi radio ialah sebuah sumber yang terhad dan berkongsi. Frekuensi yang lebih tinggi yang digunakan telefon bimbit mempunyai kelebihan dalam jarak yang dekat. Jarak perhubungan agak mudah dijangka dan boleh dikawal dengan mengubah tahap tenaganya. Dengan menggunakan tenaga yang mencukupi untuk berhubung dengan tapak sel yang "terdekat", telefon-telefon yang menggunakan satu tapak sel tidak akan mengganggu telefon lain yang menggunakan frekuensi yang sama pada tapak sel yang lain. Frekuensi yang tinggi juga berkesan dengan pelbagai bentuk *multipleksing* yang membenarkan lebih daripada satu buah telefon untuk berhubung dengan menara yang sama dengan jumlah frekeunsi yang sama.

### Telefon Tanpa Kord/Bergerak

Terdapat telefon yang berfungsi sebagai telefon tanpa kord apabila menghampiri stesen tapak sepadannya (dan ada kalanya stesen-stesen tapak lain) dan berfungsi sebagai telefon tanpa wayar apabila di lokasi-lokasi lain tetapi atas pelbagai alasan tidak menjadi popular. 

Beberapa jenis telefon tanpa kord berfungsi seperti telefon selular tetapi hanya sekitar rangkaian peribadi yang kecil meliputi sebuah bangunan atau beberapa buah bangunan. Sistem seperti ini yang menggunakan VoIP adalah popular di hospital-hospital dan kilang-kilang yang mempunyai rangkaian yang sama digunakan untuk data dan suara.

*VoIP Telephony*
----------------

Sebiji telefon VoIP berasaskan WiFi
Juga dikenali sebagai lelefon Internet atau Suara melalui IP (*Voice over IP*) (VoIP), telefon digital ialah teknologi mengganggu (*disruptive technology*) yang menggantikan jaringan telefon tradisional dengan pantas. Di Jepun dan Korea, sehingga 10% pelanggan, pada Januari 2005, telah bertukar daripada perkhidmatan telefon digital analog kepada digital.

Telefon digital menggunakan sambungan Internet jaringan luas untuk memancar perbualan sebagai pakej data. Selain menggantikan PSTN, telefon digital turut bersaing dengan jaringan telefon bimbit dengan menawarkan kos penyambungan yang lebih rendah atau percuma melalui WiFi hotspot. Sebagaimana disebut di atas, VoIP juga digunakan pada jaringan tanpa wayar yang mungkin atau tidak mempunyai sambungan dengan jaringan telefon luar.

Makmal pengkajian perkakas telefon
----------------------------------

*Bell Labs is a noted telephone equipment research laboratory, amongst its other research fields.*

Syarikat pengendalian telefon
-----------------------------

Di sesetengah negara, banyak syarikat operator telefon (biasanya disingkatkan menjadi *telco*) adalah dalam persaingan untuk menyediakan perkhidmatan telefon. Antaranya termasuk mereka di dalam senarai berikut. Bagaimanapun, senarai tersebut hanya meliputi penyedia wayar tembaga dari Ibu Sawat ke pengguna, bukan mereka yang hanya menyediakan *Voice over IP* atau yang hanya menghantar isyarat suara antara ibu-ibu sawat.  *Lihat juga*: Senarai Syarikat Operator Telefon

Rujukan
-------

* Huurdeman, Anton A. (2003). *The Worldwide History of Telecommunications*, IEEE Press and J. Wiley & Sons, 2003. ISBN 0-471-20505-2

Lihat juga
----------

* Adat penggunaan telefon.

Carilah ***telefon*** dalam Wiktionary, kamus bebas.

Rujukan
-------

1. ↑  "United States Coast Guard *Sound-Powered Telephone Talkers Manual*, 1979, p. 1" (PDF). Diarkibkan daripada yang asal (PDF) pada 2018-05-14. Dicapai pada 2018-05-13.
2. ↑  Kwik Khing Djoen (1923). "telefoon (H), telephone (E).". *Kitab Vortaro: Segala Perkatahan-Perkatahan Asing Jang Soeda Oemoem Di Goena Ken Di Dalem Soerat-Soerat Kabar Melayoe*. Batavia: Sin Po. m/s. 293. "Hoeboengan dengan kawat boewat bitjara dari satoe tempat ka lain tempat. (Perkatahan Griek: tele, artinja *djaoe*. phone, artinja *swara*).
3. ↑  Huth, Gottfried (1796). Lambert, J. H.: Abhandlung ueber einige akustische Instrumente. Aus dem Französischen ... nebst Zusätzen über das so genannte Horn Alexanders des Großen, über Erfahrungen mit einem elliptischen Sprachrohre .... Berlin: Realschule. m/s. 358-359.
4. ↑  Feldhaus, Franz Maria (1914). "Die Technik der Vorzeit, der geschichtlichen Zeit und der Naturvölker. Ein Handbuch für Archäologen und Historiker, Museen und Sammler, Kunsthändler und Antiquare", Leipzig: Engelmann.
5. ↑  Holzmann, Gerard J.; Pehrson, Björn, *The Early History of Data Networks*, pp. 90–91, Wiley, 1995 ISBN 0818667826.
6. ↑  Rujuk:

	* Abdonloh Khreeda-Oh; Hishamudin Isam; Mashetoh Abd Mutalib (Januari 2022). "The Borrowing Processes of Thai Language in Patani Malay Dialect in Thailand". *International Journal of Multidisciplinary Research and Analysis*. **05** (01): 16. doi:10.47191/ijmra/v5-i1-02.
	* Navawongs, M. L. Chirayu (1975). "Sanskrit Words in the Thai Language". Dalam Raghavan, V. (penyunting). *Proceedings of the First International Sanskrit Conference, March 26-31st 1972*. **2**. Ministry of Education and Social Welfare, Government of India. m/s. 352.
7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18  Metro Ahad, Info Grafik, Halaman 32-33, Capaian 9 Jun 2013.
8. ↑  US 174465 
 Alexander Graham Bell: "Improvement in Telegraphy" filed on February 14, 1876, granted on March 7, 1876.

Pautan luar
-----------

* US174465 -- *Telegraph* -- A. G. Bell

|  |  |
| --- | --- |
| Ikon tunas | Rencana berkaitan teknologi ini ialah rencana tunas. Anda boleh membantu Wikipedia dengan mengembangkannya. |

* l
* b
* s