| Sebahagian daripada  **siri** tentang |
| --- |
| Sejarah Indonesia |
|  |
| Prasejarah

|  |  |
| --- | --- |
| Manusia Jawa |  1,000,000 BP |
| Manusia Flores |  94,000–12,000 BP |
| Bencana alam Toba |  75,000 BP |
| Kebudayaan Buni |  400 SM |

 |
| Kerajaan Hindu-Buddha

|  |  |
| --- | --- |
| Kerajaan Salakanagara |  130–362 |
| Kerajaan Kutai |  350–1605 |
| Kerajaan Tarumanagara |  358–669 |
| Kerajaan Kalingga |  500an–600an |
| Kerajaan Melayu |  600an |
| Kerajaan Sriwijaya |  600an–1025an |
| Kerajaan Kanjuruhan |  700an |
| Wangsa Sailendra |  800an–900an |
| Kerajaan Galuh |  669–1482 |
| Kerajaan Medang |  752–1006 |
| Kerajaan Bali |  914–1908 |
| Kerajaan Sunda |  932–1579 |
| Kerajaan Kahuripan |  1006–1045 |
| Kerajaan Janggala |  1042–1136 |
| Kerajaan Kadiri |  1045–1222 |
| Kerajaan Dharmasraya |  1183–1347 |
| Kerajaan Singasari |  1222–1292 |
| Kerajaan Majapahit |  1293–1527 |

 |
| Kerajaan Islam

|  |  |
| --- | --- |
|  Penyebaran Islam di Indonesia |  1200–1600 |
| Kerajaan Aru |  1225–1613 |
| Kesultanan Ternate |  1257–1914 |
| Kesultanan Samudera Pasai |  1267–1521 |
| Kerajaan Pagaruyung |  1347–1833 |
| Kesultanan Brunei |  1368–1888 |
| Kesultanan Melaka |  1405–1511 |
| Kesultanan Sulu |  1405–1851 |
| Kesultanan Cirebon |  1430–1677 |
| Kesultanan Demak |  1475–1554 |
| Kesultanan Aceh |  1496–1903 |
| Kesultanan Banten |  1526–1813 |
| Kesultanan Kalinyamat |  1527–1599 |
| Kesultanan Pajang |  1549–1587 |
| Kesultanan Mataram |  1558–1830 |
| Kesultanan Kasepuhan |  1679–1815 |
| Kesultanan Kanoman |  1679–1815 |
| Kasunanan Kartasura |  1680–1745 |
| Kesultanan Siak |  1725–1946 |
| Kasunanan Surakarta |  1745–1946 |
| Kesultanan Yogyakarta |  1755–1945 |
| Kadipaten Mangkunegaran |  1757–1946 |
| Kadipaten Pakualaman |  1813–1950 |
| Kesultanan Deli |  1814–1946 |
| Kesultanan Riau-Lingga |  1824–1911 |

 |
| Kerajaan Kristian

|  |  |
| --- | --- |
| Kerajaan Larantuka |  1515–1904 |

 |
| Kolonialisme Eropah

|  |  |
| --- | --- |
| Portugis |  1512–1850 |
| VOC |  1603–1800 |
| Jeda kekuasaan Perancis dan Britania |  1806–1815 |
| Hindia Belanda | 1800–19421945–1950 |

 |
| Kemunculan Indonesia

|  |  |
| --- | --- |
| Kebangkitan Nasional Indonesia |  1908–1942 |
| Pendudukan Jepun di Hindia Belanda |  1942–1945 |
| Revolusi Nasional Indonesia |  1945–1949 |

 |
| Kemerdekaan

|  |  |
| --- | --- |
| Republik Indonesia Serikat |  1949–1950 |
| Demokrasi liberal |  1950–1957 |
| Demokrasi terpimpin |  1957–1965 |
| Transisi |  1965–1966 |
| Orde Baru |  1966–1998 |
| Reformasi |  1998–sekarang |

 |
| Ikon portal Portal Indonesia |
| * l
* b
* s
 |

**Kesultanan Aceh** (Jawi: کسلطانن اچيه, Aceh: Keurajeuën Acèh Darussalam) adalah kesinambungan Kesultanan Samudera Pasai yang jatuh ketika abad ke-14. Kesultanan Aceh terletak di utara pulau Sumatera dan ibu negerinya ialah Banda Aceh atau Kutaraja. Kerajaan ini banyak menyumbang kepada tamadun Melayu menerusi sistem pendidikan ketenteraannya, kegigihannya menentang bangsa Eropah, sistem kerajaannya yang teratur, dan juga mewujudkan pusat penyebaran ilmu.

Sejarah
-------

### Sejarah awal

Kesultanan Aceh diasaskan oleh Sultan Ali Mughayat Syah pada tahun 1496. Ketika pemerintahan beliau, negeri Aceh berkembang sehingga ke Daya, Pedir, Pasai dan Aru. Beliau kemudiannya digantikan oleh Sultan Salahudin yang memerintah dari 1528 hingga 1537. Sultan Salahudin kemudianya digantikan oleh Sultan Alauddin Riayat Syah al-Kahar yang meneruskan pemerintahan Aceh hingga 1568.

Sultan Alauddin al-Kahar (w. 1571) meluaskan wilayah lebih jauh ke selatan di Sumatera, tetapi kurang berjaya dalam percubaannya untuk bertapak merentasi selat, walaupun dia membuat beberapa serangan ke atas Johor dan Melaka, dengan sokongan bersama dengan tentera dan senjata api dari Sultan Empayar Uthmaniyyah, Sultan Sulaiman I. Empayar Uthmaniyyah menghantar pasukan bantuan yang diketuai oleh Kurtoğlu Hızır Reis.

Aceh membentuk hujung utara Sumatera di sudut tenggara Teluk Benggala. Kapal dari Kesultanan Bengal mengangkut diplomat dari Sumatera dan Brunei ke Ming, China.

Pada 21 Jun 1599, seorang kapten Belanda, Cornelius de Houtman tiba di "Acheen" dengan menaiki Lionness sebagai yang pertama daripada tiga pelayaran yang dirancang ke Hindia Timur. Anak kapal tinggal selama tiga bulan untuk mendapatkan lada dan rempah-rempah lain. Selepas mereka tiba, mereka dibenarkan oleh Sultan untuk membeli lada, pada tahun yang sama ketika wakil-wakil Syarikat Hindia Timur Inggeris di bawah pimpinan James Lancaster tiba. Dia kembali pada tahun 1602 dengan membawa surat daripada Ratu Inggeris, Elizabeth I.

  

### Zaman kegemilangan

Sultan dari 1589 hingga 1604 ialah Alauddin Riayat Shah ibn Firman Shah. Perpecahan dalaman dalam Kerajaan menghalang Sultan lain yang berkuasa daripada muncul sehingga 1607 apabila Sultan Iskandar Muda menaiki takhta. Bagi meluaskan kuasa Kesultanan ke atas sebahagian besar Sumatera. Beliau juga menakluki Pahang, sebuah wilayah pengeluar bijih timah di Semenanjung Tanah Melayu, dan dapat memaksa Sultan Johor mengiktiraf ketuanan baginda, untuk buat sementara waktu. Semasa pemerintahannya, beliau mencipta kod undang-undang yang dikenali sebagai Adat Meukuta Alam atau "peraturan adat". Kekuatan armadanya yang hebat telah ditamatkan dengan kempen yang gagal ketika ingin menakluk Melaka pada tahun 1629 apabila gabungan tentera Portugis dan Johor berjaya memusnahkan semua kapalnya dan 19,000 tentera menurut catatan Portugis. Pasukan Aceh tidak dimusnahkan, bagaimanapun, kerana Aceh dapat menakluki Kedah dalam tahun yang sama dan membawa ramai rakyatnya ke Aceh. Ketika diakhir pemerintahan baginda, Kesultanan Aceh berada di kemuncak kekuasaannya.Kesultanan Aceh menguasai hampir seluruh semenanjung dan Pulau Sumatera

Menantu baginda, Iskandar Thani, bekas putera raja Pahang kemudiannya menjadi pengganti baginda. Semasa pemerintahannya, Aceh menumpukan perhatian kepada penyatuan dalaman dan perpaduan agama.

Dalam lapangan pembinaan kesusasteraan dan ilmu agama, Aceh telah melahirkan beberapa ulama ternama, yang karangan mereka menjadi rujukan utama dalam bidang masing-masing, seperti Hamzah Fansuri dalam bukunya Tabyan Fi Ma'rifati al-U Adyan, Syamsuddin al-Sumatrani dalam bukunya Mi'raj al-Muhakikin al-Iman, Nuruddin al-Raniri dalam bukunya Sirat al-Mustaqim, dan Syekh Abdul Rauf Singkil dalam bukunya Mi'raj al-Tulabb Fi Fashil.

Selepas pemerintahan Sultan Iskandar Thani, Aceh diperintah oleh serangkaian Permaisuri. Polisi Aceh sebelum ini mengambil tebusan daripada penduduk kerajaan yang ditakluki menyebabkan mereka tidak sabar-sabar untuk mendapatkan kemerdekaan, hasilnya penguasaan Aceh menjadi lemah manakala penguasa wilayah memperoleh kuasa yang berkesan. Sultan akhirnya menjadi gelaran simbolik. Menjelang tahun 1680-an, seorang pelawat Parsi boleh menggambarkan Sumatera utara di mana "setiap sudut menaungi raja atau gabenor yang berasingan dan semua pemerintah tempatan mengekalkan diri mereka secara bebas dan tidak memberi penghormatan kepada mana-mana pihak berkuasa yang lebih tinggi."

### Kejatuhan Aceh

Kejatuhan bermula selepas kemangkatan Sultan Iskandar Thani pada tahun 1641. Penganti beliau selepas itu adalah beberapa raja permaisuri yang lemah. Malahan, negeri-negeri naungan Aceh mula menetang Aceh dan membebaskan diri mereka. Belanda mula mara di Sumatera, menguasai satu demi satu negeri-negeri di Sumatera. Pada 1873, tercetuslah Perang Aceh, sebuah peperangan antara Kesultanan Aceh dengan Belanda. Pada tahun 1874, Sultan Aceh terakhir, Sultan Mahmud Syah, melarikan diri ke pergunungan sekaligus mengakhiri kesultanan Aceh.

Kebudayaan
----------

Masjid Baitul Rahman di Banda Aceh
Sebagai pewaris Kerajaan Pasai; di antara sebuah kerajaan Islam awal di Asia Tenggara, Aceh memainkan peranan penting dalam penyebaran agama Islam di Nusantara setelah kejatuhan Kesultanan Melaka ke tangan Portugis. Malahan, rakyat menggelar negeri mereka "serambi Mekah". Banda Aceh menjadi pusat tumpuan pengajian Islam dan Al-Quran dan banyak karya-karya Islam diterjemahkan dalam Bahasa Melayu. Sasterawan Aceh yang terkemuka ialah Hamzah Fansuri, Syamsuddin Pasai, Abdurrauf Singkil dan Nuruddin ar-Raniri

Ekonomi
-------

Setelah kejatuhan Melaka, Aceh menguasai perdagangan di Selat Melaka. Kedudukan geografinya yang terletak di pintu masuk Selat Melaka memainkan peranan yang penting. Pedagang-pedagang dari China, India, Parsi dan Tanah Arab datang berdagang di Aceh. Faktor kedua yang menyumbang kepada kemajuan pelabuhan entrepot Aceh ini ialah kerana layanan buruk Portugis kepada pedagang-pedagang Asia di Melaka menyebabkan pedagang-pedagang bertukar pelabuhan ke Aceh dan Johor.

Eksport utama Aceh ialah rempah ratus seperti lada, buah pala, bunga cengkih, dan juga timah. Aceh mendapatkan timah dari Pahang yang ketika itu menjadi naungannya. Kadar faedah yang rendah dan penggunaan mata wang emas mengukuhkan lagi ekonomi Aceh. Ekonomi Aceh walau bagaimana pun masih lagi rapuh kerana kesukarannya dalam membiayai operasi ketenteraannya.

Rujukan
-------

1. ↑  Barwise and White, 115-116
2. ↑  Barwise and White, 116
3. ↑  Ricklefs, 35

Lihat juga
----------

* Sejarah Aceh
* Sejarah Indonesia
* Sejarah Nusantara
* Senarai Sultan Aceh

Pautan luar
-----------

* Sejarah bertinta emas pernah terukir di Bumi Aceh Diarkibkan 2011-10-27 di Wayback Machine
* Sejarah Islam di Indonesia di swaramuslim.net Diarkibkan 2008-05-02 di Wayback Machine
* Sedikit Bercerita tentang Atjeh
* Sejarah Kerajaan Aceh di MelayuOnline.com Diarkibkan 2007-09-27 di Wayback Machine
* Bendera-bendera yang digunakan oleh Kesultanan Aceh