Limau utrujah, juga dikenali sebagai etrog
**Utrujah** (Arab:  أُتْرُجَّةِ‎, rumi: *utrujjah*code: ar is deprecated ) atau **etrog** (Ibrani: אֶתְרוֹגcode: he is deprecated , jamak: **etrogim**; Ibrani Ashkenaz: **esrog**, jamak: **esrogim**) ialah sejenis limau sitron kuning (*Citrus medica*) yang digunakan oleh orang Yahudi untuk perayaan Sukkot dan merupakan salah satu daripada empat spesies tumbuhan yang diperlukan untuknya. Selainnya, *lulav*, *hadass*, and *aravah*—pelepah pokok kurma, dahan pokok murad, dahan gandarusa/dedalu—digenggam dan dilambai-lambaikan dalam bahagian tertentu sembahyang raya. Memilih *etrog* perlu dibuat dengan teliti untuk upacara perayaan Sukkot.

Buah ini juga disebut dalam hadis Nabi Muhammad tentang golongan yang membaca al-Quran, bahawa orang beriman yang membaca al-Quran itu adalah seperti limau utrujah yang harumnya dan rasanya manis.

Etimologi
---------

Perkataan *etrog* diambil daripada Ibrani Sefardi dan digunakan dengan meluas. Sebutannya dalam Ibrani Ashkenaz ialah *esrog* atau *esrig*. Perkataan Ibrani dipercayai berasal daripada nama buah itu dalam bahasa Parsi, *wādrang*, yang muncul buah kali pertama dalam kitab Vendidad Majusi. Perkataan lain yang berkaitan ialah perkataan Parsi *turunj* (ترنجcode: fa is deprecated ) dan Aramia אַתְרוּגָּא‎code: tmr is deprecated  *ʾaṯruggā*. Ia juga terdapat dalam bahasa Arab sebagai أُتْرُجَّةِ‎ *utrujjah*, dalam hadis riwayat Sahih Muslim. Satu bentuk perkataan Aramia yang jarang dijumpai, *etronga* (אתרונגא), juga patut diberi perhatian kerana ia mengekalkan bunyi sengauan gusi (ditandakan dengan *nun*) dalam *wādrang*, juga terdapat dalam perkataan Inggeris 'orange'.

Dalam Islam
-----------

Dalam *Sahih Muslim*, *Jilid 6,* Kitab Doa - Pengembara, Bab 37: Kebaikan Penghafal al-Quran, Abu Musa al-Asyari melaporkan bahawa Nabi Muhammad s.a.w. bersabda:

> مَثَلُ الْمُؤْمِنِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ مَثَلُ الأُتْرُجَّةِ رِيحُهَا طَيِّبٌ وَطَعْمُهَا طَيِّبٌ وَمَثَلُ الْمُؤْمِنِ الَّذِي لاَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ مَثَلُ التَّمْرَةِ لاَ رِيحَ لَهَا وَطَعْمُهَا حُلْوٌ وَمَثَلُ الْمُنَافِقِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ مَثَلُ الرَّيْحَانَةِ رِيحُهَا طَيِّبٌ وَطَعْمُهَا مُرٌّ وَمَثَلُ الْمُنَافِقِ الَّذِي لاَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الْحَنْظَلَةِ لَيْسَ لَهَا رِيحٌ وَطَعْمُهَا مُرٌّ  
>   
> "Perumpamaan orang beriman yang membaca al-Quran itu seperti limau susu, baunya harum dan rasanya enak. Perumpamaan orang beriman yang tidak membaca al-Quran pula seperti buah kurma, tidak harum tetapi rasanya manis. Perumpamaan orang munafik yang membaca al-Quran pula itu seperti selasih, baunya harum tetapi rasanya pahit. Dan perumpamaan orang munafik yang tidak membaca al-Quran itu seperti labu pahit, tidak berbau dan rasanya pahit."

Taksonomi
---------

Dalam bahasa Ibrani Moden, *etrog* ialah nama untuk sebarang jenis atau bentuk limau sitron, tidak kira kosyer untuk Sukkot atau tidak. Walau bagaimanapun, dalam penggunaan umum, perkataan itu sering dikhaskan untuk merujuk kepada jenis dan spesimen yang digunakan dalam upacara. Sesetengah pakar taksonomi, seperti Hodgson dan lain-lain, telah tersilap menganggap *etrog* sebagai satu jenis sitron tertentu. Pelbagai upacara Yahudi menggunakan pelbagai jenis *etrog*, mengikut adat mereka atau keputusan *posek* (semacam mufti) masing-masing.

Dalam Alkitab
-------------

> Pada hari pertama ambillah buah-buah daripada pokok yang baik-baik, pelepah-pelepah pokok kurma, cabang-cabang pokok yang rendang, dan pokok gandarusa di tepi sungai, kemudian bersuka rialah di hadapan TUHAN, Allahmu selama tujuh hari.
> 
> — Imamat 23:40, Alkitab Versi Borneo

Walaupun *peri eitz hadar* (פְּרִי עֵץ הָדָר) (diterjemahkan di atas sebagai "buah pokok yang baik-baik") boleh ditafsirkan atau diterjemahkan dalam beberapa cara, Talmud menunjukkan bahawa ia merujuk kepada limau utrujah.

Mozek asal Saumaah Maon purbaMozek asli Saumaah Maon purba (sebelum abad ke-6 M), menggambarkan *etrogim* di dasar sebuah menorah.Replika Mozek MaonReplika Mozek Maon di Saumaah Or Torah. Replika yang serupa ditempatkan di laman Yad Ben Zvi.Mozek Purba Saumaah Beth AlphaMozek Purba Saumaah Beth Alpha, menggambarkan etrog bersama lulav, syofar dan menora.
Dalam bahasa Ibrani moden, *hadar* merujuk kepada genus *Citrus*. Nachmanides (1194 – c. 1270) mencadangkan bahawa perkataan itu adalah nama asli Ibrani untuk limau sitron.[*<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2020)">petikan diperlukan</span>*] Menurut pandangan ini, perkataan *etrog* telah diperkenalkan sedikit dem isedikit dan diadaptasi daripada bahasa Aramia. Nama Arab untuk buah sitron, *itranj* (اترنج), yang disebut dalam hadis, juga diadaptasi daripada bahasa Aramia.

Galeri
------

* Rabbi Bergman re-examines an etrog for a studentRabai Bergman memeriksa semula etrog untuk seorang pelajar
* Rabbi Dov Landau inspecting an etrogRabai Dov Landaumemeriksa etrog
* Balady citron in Bnei Berak marketSitron balady di pasar Bnei Berak
* Yanova etrog for saleEtrog yanova untuk dijual
* Cross section of Diamante citron, to check for genetic purityKeratan rentas sitron Diamante, untuk memeriksa ketulenan genetik
* Mature fruit of Yanover etrogBuah etrog Yanover matang
* Cross section of Braverman etrogKeratan rentas etrog Braverman
* Cross section in Yemenite citronKeratan rentas sitron Yaman
* Cross section of Greek citronKeratan rentas sitron Yunani
* Cross section of Balady citronKeratan rentas sitron Balady
* Cross section of a Moroccan citronKeratan rentas sebiji sitron Maghribi
* Yemenite citron (left) and a Balady citron (right)Sitron Yaman (kiri) dan sitron Balady (kanan)
* Cross section of variety etrog citron, and in fingered citron.Keratan rentas varieti sitron etrog, dan sitron kuku harimau.
* Diamante citron without pitamSitron Diamante tanpa *pitam*
* Diamante citron with pitamSitron Diamante dengan *pitam*
* Inspecting an etrog for flawsMemeriksa etrog untuk cela
* Inspecting a Yemenite citronMemeriksa sitron Yaman
* Shmita in Kefar Chabad, orchard left untendedShmita di Kefar Chabad, kebun yang tidak dijaga
* Young plants in Kefar ChabadPokok etrog muda di Kefar Chabad
* Yemenite citron on treeSitron Yaman di atas pokok
* Etrog covered with clovesEtrog dilitup dengan bunga cengkih
* Four species market in Tel AvivPasar empat spesiesdi Tel Aviv
* Pitam close-up *Pitam* dari dekat
* Etrog blossomBunga etrog
* Etrog tree from Jewish EncyclopediaPokok Etrog daripada*Ensiklopedia Yahudi*
* Man in Mea Shearim inspecting etrogLelaki di Mea Shearimmemeriksa etrog
* Moroccan etrog with prominent gartelEtrog Maghribi dengan *gartel* yang menonjol
* At Western wallDi Tembok Meratap
* German paintinglukisan Jerman
* Two Hasidim in Bnei BerakDua Hasidim di Bnei Berak
* Old photo of growerGambar lama penanam
* An etrog from many anglesEtrog dari pelbagai sudut
* Round silver etrog boxKotak etrog perak bulat
* Etrog with half-dried pitamEtrog dengan *pitam* separuh kering
* Etrog plants in nurseryTumbuhan Etrog di tapak semaian
* Etrog leavesDaun Etrog
* Citron (etrog) flowersBunga sitron (etrog).
* Silver etrog box designed by Rabbi Chaim-Joseph-Meyer Elefant (1897-1976) in the early 1950sKotak etrog perak yang direka oleh Rabai Chaim-Joseph-Meyer Elefant (1897-1976) pada awal 1950-an

Rujukan
-------

1. ↑  "In Calabria, rabbis and farmers continue a 2,000-year-old etrog tradition | the Times of Israel". *The Times of Israel*.
2. 1 2 3  "Sahih Muslim 797a - The Book of Prayer - Travellers - كتاب صلاة المسافرين وقصرها - Sunnah.com - Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم)". *sunnah.com*. Dicapai pada 2024-01-31.
3. 1 2  Moster (2018). harv error: no target: CITEREFMoster2018 (help)
4. ↑  "Jerusalem Dig Uncovers Earliest Evidence of Local Cultivation of Etrogs". *Haaretz* (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 2022-10-10.
5. ↑  Stetkevych, Suzanne Pinckney (1994). *Reorientations: Arabic and Persian poetry*. Bloomington, IN: Indiana University Press. m/s. 131–3. ISBN 0-253-35493-5.
6. ↑  Nahon, Peter (2015-06-01). "Les Agrumes d'Intérieur : des variétés historiques aux essais actuels". *Fruits Oubliés*.
7. ↑  "ethrog". *www.citrusvariety.ucr.edu*. Diarkibkan daripada yang asal pada 2015-06-08. Dicapai pada 2008-04-15.


|  |  |
| --- | --- |
| Kawalan kewibawaan: Perpustakaan negara Sunting ini di Wikidata | 
* Israel

 |