| Nahu  bahasa Melayu |
| --- |
| 
Morfologi |
| * Golongan kata
* Bentuk kata
* Pembentukan kata
 |
| 
Golongan kata |
| * Kata nama
* Kata kerja
* Kata adjektif
* Kata tugas
 |
| Sintaksis |
| * Ayat dasar
* Frasa
* Susunan ayat
* Jenis ayat
* Penerbitan ayat
 |
| 
Jenis frasa |
| * Nama
* Kerja
* Adjektif
* Sendi nama
 |
| 
Susunan ayat |
| * Biasa
* Songsang
 |
| 
Jenis ayat |
| * Penyata
* Tanya
* Perintah
* Seruan
 |
| 
Bentuk ayat |
| * Tunggal
* Majmuk
 |
| 
Penerbitan ayat |
| * Pengguguran
* Penyusunan semula
* Peluasan
 |
| 
Lain-lain |
| * Penjodoh bilangan
* Hukum D-M
 |
| * l
* b
* s
 |

Bahasa Melayu mempunyai berbagai-bagai jenis ayat untuk menyatakan maksud yang sama. Ciri-ciri ini menyebabkan bahasa Melayu merupakan sebuah bahasa yang sentiasa hidup serta menarik. Jika hanya satu jenis ayat saja yang digunakan akan timbul rasa jemu pada pembaca. Oleh sebab itu, sasterawan dan penulis yang baik selalu menggunakan jenis-jenis ayat yang lain, sesuai dengan keperluan.

Jenis-jenis ayat bahasa Melayu dapat digolongkan kepada empat ragam:

1. Ayat penyata:
	* Ayat transitif dan ayat intransitif
	* Ayat aktif dan ayat pasif
	* Ayat songsang
	* Ayat nafi
	* Ayat inti dan ayat gabungan
2. Ayat perintah
3. Ayat tanya
4. Ayat seru

Sehingga
--------

* Ayat aktif dengan kata kerja transitif
* Ayat aktif dengan kata kerja pasif

Ayat pasif
----------

Rencana utama: Ayat pasif (bahasa Melayu)
Berbanding dengan ayat aktif yang menekankan subjek, **ayat pasif** memberikan penekanan terhadap objek dan perbuatan sehingga subjek pelaku tidak dipentingkan atau langsung tidak perlu dinyatakan. Hal ini ada kaitannya dengan bahagian manakah yang anda hendak pentingkan atau menegaskan. Contohnya:

* ***Perkara itu*** sudah diselesaikannya; atau
* ***Perkara itu*** sudah diselesaikan

adalah ayat-ayat pasif yang menegaskan "perkara itu", bukan pelaku yang menyelesaikan perkara itu. Bandingkan dengan ayat, "Dia sudah menyelesaikan perkara itu." Ayat itu menegaskan pelaku "dia".

Ayat perintah
-------------

**Ayat perintah** bertugas untuk menyatakan sesuatu yang berupa perintah, larangan, suruhan, permintaan, ajakan, silaan, doa, dan harapan. 
  
  


| Jenis perintah | Contoh penggunaan |
| --- | --- |
| Perintah | ***Berdiri*** di atas kerusi itu. |
| Suruhan | ***Ikat*** tali kasut anda dengan betul. |
| Larangan | ***Jangan pergi*** ke sungai yang dalam airnya. |
| Permintaan | ***Tolong angkat*** baju itu. |
| Ajakan | ***Mengucaplah*** banyak-banyak. |
| Silaan | ***Sila*** jamu selera. |
| Doa | ***Syukurlah*** kamu sudah kembali. |
| Harapan | ***Harap-harap*** hari tidak hujan. |

  

Perhatikanlah bahawa ayat-ayat di atas mempunyai susunan yang sama, iaitu subjeknya tidak dinyatakan. Ini disebabkan subjeknya nyata dan merujuk kepada orang yang ayat perintah itu ditujukan.

Contoh-contoh di atas juga menunjukkan bahawa awalan "ber" dan "meN" kekadang tidak digugurkan. Aturan yang perlu dipegang ialah:

* Untuk kata kerja intransitif (kata kerja yang tidak memerlukan objek): awalan tidak boleh digugurkan.
* Untuk kata kerja transitif (kata kerja yang memerlukan objek): awalan meN hendaklah digugurkan.

Ayat nafi
---------

**Ayat nafi** ditandai oleh adanya kata "*bukan*" dan "*tidak*". Secara umum, ayat nafi digunakan untuk menafikan atau menidakkan sesuatu, umpamanya:

* Dia ***tidak*** berpengalaman, tetapi cekap.
* Aurora ***bukan*** jururawat, tetapi doktor.

Disamping itu, ayat nafi boleh juga digunakan untuk menekankan atau menegaskan sesuatu maksud. Contohnya:  
  


| Ayat biasa | Ayat nafi |
| --- | --- |
| Cadangannya harus diketepikan. | Cadangannya ***tidak*** perlu kita pedulikan. |
| Kerja ketua memang susah. | Kerja ketua ***tidak*** pernah senang. |

  

Walaupun kedua-dua ayat dalam setiap pasangan di atas mempunyai maksud yang sama, ayat nafi menekankan maksudnya, sedangkan ayat biasa menyatakan maksud secara biasa sahaja.

Peranan ayat nafi sebagai penegas maksud juga boleh diperhatikan dalam ayat tanya, umpamanya:

1. ***Bukankah*** orang itu guru kamu?
2. ***Tidakkah*** kamu ingin menyertai peraduan itu?
3. Anda sudah faham, ***bukan***?

#### Penggunaan dengan frasa nama

Secara umum, kata nafi "*bukan*" digunakan apabila frasa yang mengikutinya ialah frasa nama. Contohnya: 

1. Ini bukan ***kucing***.
2. Malaysia bukan ***negara republik***.
3. Gajah bukan ***haiwan yang terbesar di dunia***.

Selain itu, "*bukan*" juga boleh digunakan untuk frasa yang lain daripada frasa nama dalam hubungan seperti yang berikut:

1. Dia ***bukan*** bodoh, tetapi malas.
2. Dia ***bukan*** belajar, tetapi bermain.

Kata "*bukan*" dalam kedua-dua ayat itu boleh juga digantikan dengan "*kata tidak*":

1. Dia ***tidak*** bodoh, tetapi malas.
2. Dia ***tidak*** belajar, tetapi bermain.

Bagaimanapun, penggantian "*bukan*" dengan "*tidak*" menyebabkan sedikit perubahan maksud. Penggunaan "*tidak*" hanya menyatakan maksud secara biasa, sedangkan penggunaan "*bukan*" menekankan pertentangan dua keadaan secara jelas.

#### Penggunaan dengan frasa sendi

Untuk frasa sendi, kata nafi *bukan* dan *tidak* digunakan menurut kesesuaian, umpamanya:

1. Saya tidak ***ke*** sekolah hari ini kerana sakit.
2. Saya bukan ***dari*** sektor kerajaan.
3. Malaysia bukan ***di*** benua Afrika.
4. Buku ini bukan ***untuk*** anda.

Kata "*bukan*" dan "*tidak*" dalam keempat-empat ayat di atas tidak boleh saling berganti. Oleh sebab itu, perhatian harus diambil dalam penggunaan kata "*bukan*" dan "*tidak*".
  
  

### Kesalahan yang biasa berlaku

Kesalahan yang biasa berlaku untuk ayat nafi ialah kekeliruan antara penggunaan kata "*bukan*" dan "*tidak*".

Ayat tanya
----------

**Ayat tanya** dalam bahasa Melayu boleh dibentuk dengan tiga cara:

### Cara-cara untuk membentuk ayat tanya

#### 1.   Membubuh tanda tanya pada akhir ayat penyata

  


| Ayat penyata | Ayat tanya |
| --- | --- |
| Tetamu sudah tiba. | Tetamu sudah tiba**?** |
| Buah itu sudah masak. | Buah itu sudah masak**?** |
| Mereka hendak menolong kita. | Mereka hendak menolong kita**?** |

  

Dengan tidak mengubah susunan ketiga-tiga ayat di atas, ayat-ayat tanya boleh dibentuk dengan tanda tanya di hujung ayat-ayat penyata. Dalam pertuturan, ayat tanya di atas dinyatakan dengan suara menaik pada akhir ayat. 

#### 2.   Menggunakan partikel "*kah*"

Ayat-ayat tanya dalam bahagian di atas juga boleh disungsang melalui penggunaan partikel "***kah***" untuk mencipta ayat tanya sungsang:
  
  


| Ayat penyata | Ayat tanya |
| --- | --- |
| Tetamu sudah tiba? | Sudah tiba***kah*** tetamu? |
| Buah itu sudah masak? | Sudah masak***kah*** buah itu? |
| Mereka hendak menolong kita? | Hendak menolong kita***kah*** mereka? |

  

Penggunaan partikel "***kah***" dalam jenis ayat tanya ini adalah penting untuk mengelakkan kesamaran makna.

#### 3.   Menggunakan pelbagai kata

Ayat tanya juga boleh dibentuk dengan menggunakan kata ***ada***, ***apa***, ***bila***, ***bagaimana***, ***berapa***, ***mengapa***, ***mana***, dan ***siapa***.
  
  


| Kata | Ayat tanya |
| --- | --- |
| Tanpa partikel "*kah*" | Dengan partikel "*kah*" |
| **Ada** | *Tiada* | **Adakah** cara saya ini betul? |
| **Apa** | ***Apa*** yang kamu beli tadi? | ***Apakah*** yang kamu beli tadi? |
| **Bagaimana** | ***Bagaimana*** cara untuk mendaftar diri? | ***Bagaimanakah*** cara untuk mendaftar diri? |
| **Bila** | ***Bila*** ayah kamu pulang? | ***Bilakah*** ayah kamu pulang? |
| **Mengapa** | ***Mengapa*** kamu datang lambat hari ini?. | ***Mengapakah*** kamu datang lambat hari ini?. |
| **Mana** | ***Mana*** ibu? | ***Manakah*** ibu? |
| **Siapa** | ***Siapa*** nama jiran baru kamu? | ***Siapakah*** nama jiran baru kamu? |

  

Kecuali kata "***ada***", yang lain dapat berdiri sendiri tanpa partikel "***kah***". Bagaimanapun, partikel "***kah***" sering digunakan untuk maksud penegasan.

### Kesalahan yang biasa berlaku

Kesalahan yang biasa berlaku ialah penggunaan partikel "*kah*" di hujung ayat. Umpamanya:

* Tetamu sudah tiba***kah***?
* Buah itu sudah masak***kah***?
* Mereka hendak menolong kita***kah***?

Kesalahan ini tertimbul kerana dipengaruhi oleh bahasa sehari-hari seperti berikut:

* Tetamu sudah tiba***ke***?
* Buah itu sudah masak***ke***?
* Mereka hendak menolong kita***ke***?

"***Ke***" sebagai bentuk ucapan sehari-hari bagi "***kah***" tidak boleh digunakan dalam tulisan. Selain itu, "***kah***" tidak boleh digunakan di hujung ayat.

Ayat songsang
-------------

Dalam **ayat songsang**, predikat terletak pada awal ayat dan subjek pula terletak pada hujung ayat. Ini merupakan hal yang terbalik dalam ayat biasa:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| AYAT BIASA | **→** | SUBJEK + PREDIKAT |
| **AYAT SONGSANG** | **→** | **PREDIKAT + SUBJEK** |
| AYAT PASIF | **→** | OBJEK + KATA KERJA + SUBJEK |

Ayat songsang memberikan lagi satu cara untuk menyatakan sesuatu supaya membantu menghidupkan tulisan anda. Penggunaan ayat songsang sekali sekala akan menyebabkan bahasa anda akan lebih indah dan segar. Selain itu, ayat songsang amat berguna jika anda perlu menekankan predikat, dan bukan subjeknya. Semua jenis ayat dapat disongsangkan.  
  


| Jenis ayat | Susunan biasa | Susunan songsang |
| --- | --- | --- |
| **Ayat inti** | Encik Yosri ***birokrat***. | ***Birokratlah*** Encik Yosri. |
| Kucing itu ***ke sana***. | ***Ke sana*** kucing itu. |
| **Ayat tanya** | Orang itu ***adik kamu***? | ***Adik kamukah*** orang itu? |
| Kamu ***belum makan***? | ***Belum makankah*** kamu? |
| **Ayat pasif** | Surat itu ***akan saya kirimkan***. | ***Akan saya kirimkan*** surat itu. |
| Saya ***ketinggalan bas*** pada hari itu. | ***Ketinggalan bas*** saya pada hari itu. |

  

Perhatikanlah bahawa dalam setengah-tengah ayat seperti di atas, partikel "*kah*" (untuk ayat tanya) dan partikel "*lah*" (untuk ayat berita) perlu digunakan supaya jelas bentuk ayat songsang itu.

Ayat inti
---------

Rencana utama: Ayat inti (bahasa Melayu)
**Ayat inti** ialah ayat yang paling ringkas. Ayat ini boleh digunakan untuk menerangkan sesuatu dengan ringkas dan tepat, tanpa menimbulkan sebarang kesamaran makna. Umpamanya, jika anda menyatakan "Emas ialah logam", tiada tafsiran makna lebih daripada satu. Oleh itu, ayat inti amat berguna untuk menjelaskan sesuatu dengan konkrit. Selain itu, sasterawan sering menggunakan ayat inti untuk mempercepatkan jalan cerita, atau untuk menimbulkan perasaan ingin tahu pembaca.

Ayat gabungan
-------------

**Ayat gabungan** ialah ayat yang terdiri daripada dua atau lebih ayat yang digabungkan menjadi satu ayat dengan menggunakan kata penghubung seperti *dan*, *serta*, *atau*, *tetapi*, *lalu*, dan sebagainya untuk mengaitkan pendapat yang berhubungan antara satu dengan yang lain. Bahasa Melayu mempunyai enam pola ayat gabungan, iaitu:

1. Ayat dengan ayat
2. Subjek dengan subjek
3. Predikat dengan predikat
4. Adverba dengan adverba
5. Objek dengan objek.
6. Ayat gabungan dengan kata penghubung yang berpasangan.

  


| Jenis ayat gabungan | Ayat komponen | Ayat gabungan |
| --- | --- | --- |
| ***Ayat dengan ayat*** | Abu amat rajin bekerja.Majikan menaikkan gajinya. | Abu amat rajin bekerja dan majikan menaikkan gajinya. |
| ***Subjek dengan subjek*** | Ali suka makan manggis.Ahmad suka makan manggis. | Ali dan Ahmad suka makan manggis. |
| ***Predikat dengan predikat*** | Mereka menghadiri ceramah itu.Mereka menganggap ceramah itu sangat berfaedah. | Mereka menghadiri ceramah itu kerana mereka menganggap ceramah itu sangat berfaedah. |
| ***Adverba dengan adverba*** | Saya akan menghabiskan kerja itu besok.Jika tidak jadi, saya akan menghabiskan kerja itu lusa. | Saya akan menghabiskan kerja itu besok atau lusa. |
| ***Objek dengan objek*** | Ibu membeli sayur di pasar.Ibu membeli ikan di pasar. | Ibu membeli sayur dan ikan di pasar. |
| ***Ayat gabungan dengan kata penghubung yang berpasangan*** | - | Sedangkan dia tidak dapat memasuki kolej itu, apatah lagi saya. |

  

Selain daripada memperkaya gaya penulisan, ayat gabungan dapat mengaitkan dua ayat yang seakan-akan tidak ada perkaitan. Contohnya:

1. Perkara itulah yang saya nyatakan kepada Polar.
2. Polar tidak percaya.

Kedua-dua ayat seakan-akan tidak ada perkaitan. Jadi, dalam hal sedemikian, ayat gabungan yang berikut amat perlu digunakan:

Perkara itulah yang saya nyatakan kepada Polar, tetapi Polar tidak percaya.
### Ayat pancangan

**Ayat pancangan** ialah ayat gabungan yang terdiri daripada satu ayat besar dan satu klausa (ayat kecil), umpamanya:

* Keluarga Ali berpindah ke Kuala Lumpur kerana penukaran kerjanya.
* Jika hari hujan, saya tidak akan keluar dari rumah.
* Angkatan tentera British tertewas di Singapura walaupun mempunyai lebih askar berbanding dengan tentera Jepun.