Sejarah
-------

Pada awalnya, iaitu pada sekitar kurun kelima hingga kelapan, tulisan Pallava digunakan di Jawa Barat untuk menulis dalam bahasa Sanskrit. Kemudian, pada kurun ke-14, tulisan Sunda Kuno (Sunda Kuna) muncul. Tulisan ini digunakan oleh Kerajaan Sunda sehingga ke kurun ke-18. alam tempoh tersebut, beberapa sistem tulisan lain juga diperkenalkan, antaranya ialah tulisan Jawa yang digunakan pada kurun ke-17 sehingga kurun ke-19, dan tulisan Arab (Pegon?) yang digunakan pada kurun ke-17 sehingga pertengahan kurun ke-20. Bermula pada kurun ke-20, abjad Rumi digunakan sebagai sistem tulisan rasmi untuk bahasa Sunda.

Tulisan Sunda moden telah dipiawaikan pada tahun 1996 dan dinamakan *Sunda Baku*. Tulisan ini mempunyai sedikit perbezaan dengan Sunda Kuno.

Bukti penggunaan tulisan Sunda yang terawal ialah penemuan beberapa batu bersurat di Kawali, Jawa Barat.

Abjad
-----

Tulisan Sunda merupakan sistem tulisan abjad suku kata. Setiap huruf mewakili suku kata yang terdiri daripada dua bunyi, iaitu konsonan dan vokal. Setiap huruf mempunyai bunyi vokal asal /a/, tetapi bunyi vokal tersebut boleh dibatalkan dan digantikan dengan bunyi-bunyi lain dengan menggunakan tanda diakritik.

### Huruf asas

Terdapat 25 huruf asas (b. Sunda: *aksara ngalagena*) dalam abjad Sunda. Huruf-huruf ini disusun mengikut turutan Brahmi.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *ka* | *qa* | *ga* | *nga* | *ca* | *ja* | *za* | *nya* |
| *ta* | *da* | *na* | *pa* | *fa* | *va* | *ba* | *ma* |
| *ya* | *ra* | *la* | *wa* | *sa* | *xa* | *ha* | *kha* | *sya* |

### Huruf vokal

Huruf vokal (b. Sunda: *aksara vokal mandiri*) digunakan untuk melambangkan suku kata yang bermula dengan bunyi vokal dan tidak mempunyai konsonan. Terdapat tujuh macam huruf vokal:

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *a* | *i* | *u* | *e* | *o* | *é* | *eu* |

### Tanda diakritik

Tanda vokal (b. Sunda: *aksara swara*) ditambahkan pada huruf asas untuk mengubah bunyi vokalnya.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *panghulu* - untuk bunyi /i/ |
|  | *panyuku* - untuk bunyi /u/ |
|  | *pamepet* - untuk bunyi /ǝ/ |
|  | *panolong* - untuk bunyi /o/ |
|  | *panéléng* - untuk bunyi /e/ |
|  | *paneuleung* - untuk bunyi eu |

Selain itu, terdapat juga beberapa tanda lain yang membatalkan bunyi vokal /a/ pada huruf asas dan menggantikannya dengan bunyi lain.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *pamingkal* - untuk bunyi ya |
|  | *panyakra* - untuk bunyi ra |
|  | *panyiku* - untuk bunyi la |
|  | *pamaeh* - untuk tiada bunyi (baris mati) |
|  | *panyecek* - untuk bunyi ng |
|  | *panglayar* - untuk bunyi r |
|  | *pangwisad* - untuk bunyi h |

### Angka

Angka dalam tulisan Sunda menggunakan sistem nombor perpuluhan.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *1* | *2* | *3* | *4* | *5* | *6* | *7* | *8* | *9* | *0* |

### Tanda baca

Tulisan Sunda tidak mempunyai sebarang tanda baca khusus. Kesemua tanda baca dipinjam daripada tulisan Rumi, umpamanya koma, noktah dan tanda soal.

Lihat juga
----------

* Bahasa Sunda

Rujukan
-------

Bacaan lanjut
-------------

* *Rancangan Pembakuan Aksara Sunda*. Hardjasaputra, A. Sobana, Tedi Permadi, Undang A. Darsa, & Edi S. Ekadjati. 1998. Bandung.

Pautan luar
-----------

* Laman penukaran abjad Rumi ke aksara Sunda - Kairaga.com
* Cadangan kemasukan abjad Sunda ke dalam piawaian Unicode