**Hukum alam** ( Latin: *ius naturale*code: la is deprecated  , *lex naturalis* ) ialah sistem undang-undang berdasarkan pemerhatian yang teliti terhadap sifat manusia, dan berdasarkan nilai-nilai intrinsik kepada sifat manusia yang boleh disimpulkan dan digunakan bebas daripada undang-undang positif (undang-undang yang digubal bagi sesebuah negara atau masyarakat ).  Menurut teori undang-undang semula jadi, semua orang mempunyai hak yang sedia ada, yang diberikan bukan melalui tindakan undang-undang tetapi oleh "Tuhan, alam atau sebab ."  Teori undang-undang semula jadi juga boleh merujuk kepada "teori etika, teori politik, teori undang-undang sivil, dan teori moral agama ." 

Dalam tradisi Barat, ia telah dijangka oleh Pra-Socratics, contohnya dalam pencarian mereka untuk prinsip yang mengawal kosmos dan manusia. Konsep hukum alam telah didokumenkan dalam falsafah Yunani kuno, termasuk Aristotle,  dan dirujuk dalam falsafah Rom kuno oleh Cicero. Rujukan kepadanya juga boleh didapati dalam Perjanjian Lama dan Baru dalam Alkitab, dan kemudiannya diterangkan pada Zaman Pertengahan oleh ahli falsafah Kristian seperti Albert the Great dan Thomas Aquinas. Sekolah Salamanca membuat sumbangan yang ketara semasa Renaissance .

Teori hukum alam yang moden terbentuk pada Zaman Pencerahan, menggabungkan inspirasi daripada undang-undang Rom, falsafah skolastik Kristian, dan konsep kontemporari seperti teori kontrak sosial. Ia digunakan dalam mencabar teori hak ketuhanan raja-raja, dan menjadi justifikasi alternatif untuk penubuhan kontrak sosial, undang-undang positif, dan kerajaan— dan dengan itu hak undang-undang—dalam bentuk republikanisme klasik. Pada dekad awal abad ke-21, konsep undang-undang tabii berkait rapat dengan konsep hak semula jadi. Sesungguhnya, ramai ahli falsafah, fuqaha dan sarjana menggunakan undang-undang tabii secara sinonim dengan hak semula jadi ( Latin: *ius naturale*code: la is deprecated  ), atau keadilan semula jadi,  walaupun yang lain membezakan antara undang-undang semula jadi dan hak semula jadi. 

Walaupun idea-idea utama undang-undang tabii telah menjadi sebahagian daripada pemikiran Kristian sejak Empayar Rom, asas untuk undang-undang tabii sebagai sistem yang konsisten telah diletakkan oleh Aquinas, ketika dia mensintesis idea-idea daripada pendahulunya dan memadatkannya ke dalam "Lex Naturalis" (litnya).. "Undang-undang semula jadi").  St. Thomas berhujah bahawa kerana manusia mempunyai akal, dan kerana akal adalah percikan ketuhanan (lihat imej Tuhan ), semua kehidupan manusia adalah suci dan tidak terhingga nilainya berbanding dengan mana-mana objek yang dicipta, bermakna semua manusia pada asasnya adalah sama dan dianugerahkan. dengan set hak asas intrinsik yang tidak boleh dibuang oleh manusia.

Nota
----

1. ↑  "Natural Law | Internet Encyclopedia of Philosophy" (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 2020-10-19.
2. ↑  Finnis, John (2020), Zalta, Edward N. (penyunting), "Natural Law Theories", *The Stanford Encyclopedia of Philosophy* (ed. Summer 2020), Metaphysics Research Lab, Stanford University, dicapai pada 2020-10-19
3. ↑  Kelsen, Hans (2007). *General Theory of Law And State*. The Lawbook Exchange. m/s. 392.
4. ↑  Murphy, Mark (2019), Zalta, Edward N. (penyunting), "The Natural Law Tradition in Ethics", *The Stanford Encyclopedia of Philosophy* (ed. Summer 2019), Metaphysics Research Lab, Stanford University, dicapai pada 2020-10-19
5. ↑  Rommen, Heinrich A. (1959) [1947]. *The Natural Law: A Study in Legal and Social Philosophy*. Diterjemahkan oleh Hanley, Thomas R. B. Herder Book Co. m/s. 5. ISBN 978-0865971615.
6. ↑  Shellens, Max Solomon (1959). "Aristotle on Natural Law". *Natural Law Forum*. **4** (1): 72–100. doi:10.1093/ajj/4.1.72.
7. ↑  Strauss, Leo (1968). "Natural Law". *International Encyclopedia of the Social Sciences*. London: Macmillan Publishers.
8. ↑  Maritain, Jaques, Zalta, Edward N. (penyunting), *Human Rights and Natural Law*, UNESCO

Pautan luar
-----------

* Ensiklopedia Falsafah Stanford :
	+ The Natural Law Tradition in Ethics, oleh Mark Murphy, 2002.
	+ Falsafah Moral, Politik dan Undang-undang Aquinas, oleh John Finnis, 2005.
	+ Teori Undang-undang Semulajadi, oleh John Finnis, 2007.
* Internet Encyclopedia of Philosophy Entry 'Natural Law' oleh Kenneth Einar Himma
* Aquinas mengenai undang-undang semula jadi
* Undang-undang Alam menjelaskan, menilai dan menggunakan Pengenalan yang jelas kepada Undang-undang Asli
* Jonathan Dolhenty, Ph.D. "Tinjauan Keseluruhan Undang-undang Semula Jadi"
* *Ensiklopedia Katolik* "Undang-undang Alam"
* McElroy, Wendy "The Non-Absurdity of Natural Law ," *The Freeman*, Februari 1998, Vol. 48, No. 2, hlm. 108–11
* John Wijngaards, "Kontroversi Undang-undang Semulajadi ."
* Lex Naturalis, Ius Naturalis: Law as Positive Reasoning and Natural Rationality oleh Eric Engle, (Elias Clarke, 2010).