| Sebahagian daripada  **siri** tentang |
| --- |
| Sejarah Malaysia |
| Kemerdekaan Malaya dan proklamasi penggabungan Borneo Utara dan Sarawak bagi membentuk Malaysia. |
| Prasejarah Malaysia

|  |  |
| --- | --- |
| Prasejarah Malaysia |  100–kurun-6 |

 |
| Kerajaan awal

|  |  |
| --- | --- |
| Chih Tu |  kurun-2–7 |
| Gangga Negara |  kurun-1–11 |
| Langkasuka |  kurun-1–15 |
| Pan Pan |  kurun-3–5 |
| Kedah Tua |  kurun-4–12 |
| Pahang Tua |  kurun-5–15 |
| Melayu Jambi |  kurun-6 |
| Kota Gelanggi |  kurun-7–9 |
| Srivijaya |  650-1377 |
| Majapahit |  1293-1500 |

 |
| Kemunculan Kesultanan Islam

|  |  |
| --- | --- |
| Kesultanan Kedah |  1136–sekarang |
| Sultan Kelantan |  1267-sekarang |
| Kesultanan Brunei |  1363–sekarang |
| Kesultanan Melaka |  1402–1511 |
| Kesultanan Sulu |  1450–1899 |
| Sultan Pahang |  1470-sekarang |
| Kesultanan Perak |  1528–sekarang |
| Sultan Terengganu |  1725-sekarang |
| Sultan Selangor |  1743-sekarang |
| Negeri Sembilan |  1773-sekarang |
| Raja Perlis |  1843-sekarang |

 |
| Era Penjajahan Barat

|  |  |
| --- | --- |
| Serangan Portugis |  1511–1641 |
| Perjanjian Inggeris-Belanda |  1824 |
| Perjanjian Burney |  1826 |
| Negeri-Negeri Selat |  1826-1946 |
| Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu |  1826 -1946 |
| Tanah Melayu British |  1826-1957 |
| Raja Putih Sarawak |  1841-1946 |
| Perang Kelang |  1867-1874 |
| Perjanjian Pangkor |  1874 |
| Negeri-negeri Melayu Bersekutu |  1895-1946 |
| Perjanjian Inggeris-Siam |  1909 |
| Pertempuran Pulau Pinang | 1914 |

 |
| Perang Dunia Kedua

|  |  |
| --- | --- |
| Perang Tanah Melayu | 1941-1942 |
| Penjajahan Jepun di Tanah Melayu |  1941-1945 |
| Pendudukan Jepun di Tanah Melayu | 1941-1945 |
| Pertempuran Muar | 1942 |
| Tragedi Parit Sulong | 1942 |
| Pertempuran Singapura | 1942 |
| Pembunuhan beramai-ramai Sook Ching | 1942 |
| Syburi | 1942-1945 |
| Pemberontakan Jesselton | 1943-1944 |
| Kawat Kematian Sandakan | 1943-1945 |

 |
| Peralihan Malaysia

|  |  |
| --- | --- |
| Pentadbiran Tentera British di Tanah Melayu | 1945-1946 |
| Tanah Jajahan Mahkota British Borneo Utara | 1946-1963 |
| Tanah Jajahan Mahkota Sarawak | 1946-1963 |
| Malayan Union | 1946-1948 |
| Persekutuan Tanah Melayu | 1948-1963 |
| Darurat Tanah Melayu | 1948-1960 |
| Rundingan Baling | 1955 |
| Kemerdekaan Tanah Melayu | 1957 |
| Konfrontasi Indonesia-Malaysia | 1962-1966 |
| Pemberontakan Brunei | 1962-1966 |
| Pembentukan Malaysia | 1963 |
| Singapura dalam Malaysia | 1963-1965 |
| Pemisahan Singapura | 1965 |
| Deklarasi ASEAN | 1967 |
| Pemberontakan Komunis | 1968-1989 |
| MAGERAN | 1969-1971 |
| Pembentukan Rukun Negara | 1971 |
| Dasar Ekonomi Baru | 1971-1990 |
| Rundingan Damai Haadyai | 1989 |

 |
| Malaysia Moden

|  |  |
| --- | --- |
| Krisis Perlembagaan Malaysia 1988 | 1987-1988 |
| Dasar Pembangunan Nasional | 1990-2000 |
| Wawasan 2020 | 1991-2020 |
| Gagasan 1Malaysia | 2009-2018 |
| Wawasan Kemakmuran Bersama 2030 | 2019-2020 |
| Kemelut politik Malaysia 2020-22 | 2020-2022 |
| Proklamasi Darurat 2021 | 2021 |
| Gagasan Keluarga Malaysia | 2021-2023 |
| Dasar Malaysia Madani |  2023-sekarang |

 |
| Parti Politik dan Pertubuhan

|  |  |
| --- | --- |
| UMNO | 1946-sekarang |
| MIC | 1946-sekarang |
| MCA | 1949-sekarang |
| Parti Islam Se-Malaysia | 1951-sekarang |
| Parti Perikatan | 1952-1973 |
| Parti Tindakan Demokratik | 1965-sekarang |
| Barisan Nasional | 1973-sekarang |
| Parti Bersatu Sabah | 1985-sekarang |
| Pertubuhan BERSIH | 2006-sekarang |
| Pakatan Rakyat | 2008-2015 |
| Pertubuhan Hindraf | 2009-2019 |
| Pakatan Harapan | 2015-sekarang |
| Parti Pribumi Bersatu Malaysia | 2016-sekarang |
| Muafakat Nasional | 2019-sekarang |
| Gabungan Parti Sarawak | 2019-sekarang |
| Parti Perikatan Nasional | 2020-sekarang |
| Parti Pejuang Tanah Air | 2020-sekarang |
| Ikatan Demokratik Malaysia | 2020-sekarang |

 |
| Peristiwa

|  |  |
| --- | --- |
| Hartal Tanah Melayu 1947 | 1947 |
| Gerakan Anti-Penyerahan Sarawak | 1946-1950 |
| Peristiwa Bukit Kepong | 1950 |
| Pemberontakan Komunis di Sarawak | 1962-1990 |
| Rusuhan kaum 1964 | 1964 |
| Krisis Perlembagaan Sarawak | 1966 |
| Rusuhan Pulau Pinang | 1967 |
| Peristiwa 13 Mei | 1969 |
| Pertikaian Pulau Ligitan dan Sipadan |  1969-2002 |
| Kebangkitan mahasiswa Malaysia 1971-1975 | 1971-1975 |
| Krisis tebusan Bangunan AIA 1975 | 1975 |
| Peletupan Tugu Negara | 1975 |
| Kebakaran Kompleks Campbell | 1976 |
| Tragedi Double Six | 1976 |
| Tragedi Penerbangan MH653 | 1977 |
| Darurat Kelantan | 1977-1978 |
| Dawn Raid | 1981 |
| Serangan hendap Lahad Datu 1985 | 1985 |
| Peristiwa Memali | 1985 |
| Rusuhan Senyap Sabah | 1986 |
| Operasi Lalang | 1987 |
| Urusan Mahkamah Ming 1987 | 1987 |
| Tragedi Terminal Feri Sultan Abdul Halim | 1988 |
| Kebakaran Madrasah Taufiqiah Al-Khairiah | 1989 |
| Tragedi letupan kilang mercun Bright Sparklers | 1991 |
| Pindaan Perlembagaan Malaysia 1993 | 1993 |
| Tragedi Highland Towers | 1993 |
| Ribut Tropika Greg | 1996 |
| Krisis Kewangan Asia | 1997-1998 |
| Sukan Komanwel 1998 | 1998 |
| Gerakan Reformasi Malaysia | 1998-sekarang |
| Wabak virus Nipah di Malaysia | 1998-1999 |
| Al-Ma'unah | 2000 |
| Peristiwa Kampung Medan | 2001 |
| Tsunami Malaysia 2004 | 2004 |
| Pembunuhan Altantuya Shaariibuu | 2006 |
| Perhimpunan Bersih 2007 | 2007 |
| Perhimpunan Hindraf 2007 | 2007 |
| Gelombang Politik 2008 | 2008 |
| Himpunan Anti-ISA | 2009 |
| Pandemik H1N1 di Malaysia | 2009-2010 |
| Perhimpunan Bersih 2011 | 2011 |
| Perhimpunan Bersih 2012 | 2012 |
| Himpunan Kebangkitan Rakyat 2013 | 2013 |
| Pencerobohan Lahad Datu | 2013 |
| Himpunan Black Out 2013 | 2013 |
| Langkah Kajang | 2014 |
| Tragedi Penerbangan MH370 | 2014 |
| Tragedi Penerbangan MH17 | 2014 |
| Banjir 2014-15 | 2014-2015 |
| Skandal 1Malaysia Development Berhad | 2015-sekarang |
| Perhimpunan Bersih 2015 | 2015 |
| Gempa bumi Sabah 2015 | 2015 |
| Deklarasi Rakyat | 2016 |
| Serangan bom tangan Movida Bar | 2016 |
| Perhimpunan Bersih 2016 | 2016 |
| Pembunuhan Kim Jong-nam | 2017 |
| Kebakaran Pusat Tahfiz Darul Quran Ittifaqiyah | 2017 |
| PRU-14 - Peralihan kerajaan | 2018 |
|  Protes terhadap ICERD di Malaysia | 2018 |
| Rusuhan Kuil Sri Maha Mariamman | 2018 |
| Perhimpunan Anti-ICERD | 2018 |
| Pandemik COVID-19 di Malaysia | 2020-sekarang |
| Perintah Kawalan Pergerakan Malaysia | 2020-2021 |
| Program Imunisasi COVID-19 Kebangsaan | 2021-2022 |
| Kemalangan LRT Kelana Jaya 2021 | 2021 |
| Hartal Doktor Kontrak | 2021 |
| Banjir 2021-22 | 2021-2022 |
| Tanah runtuh Batang Kali 2022 |  2022 |

 |
| Mengikut topik
* Darurat
* Ekonomi
* Komunikasi
* Tentera

 |
| Ikon portal Portal Malaysia |
| * l
* b
* s
 |

**Peristiwa 13 Mei** pada tahun 1969 ialah insiden rusuhan kaum yang berlaku dan kemuncak masalah perpaduan di Malaysia. Tragedi ini telah meragut nyawa serta harta benda dan mempunyai kaitan yang rapat dengan "Pilihan Raya Umum 10 Mei 1969" merupakan satu titik hitam dalam sejarah negara Malaysia.

Latar belakang
--------------

### Isu perkauman dalam pilihan raya 1969

Semasa kempen Pilihan Raya 1969, calon-calon pilihan raya serta ahli-ahli politik dari kalangan parti pembangkang, telah membangkitkan soal-soal Bangsa Malaysia berkaitan dengan Bahasa Kebangsaan (bahasa Melayu), kedudukan istimewa orang Melayu sebagai bumiputera dan hak kerakyatan orang bukan Melayu. Hal ini telah memberi kesempatan kepada ahli-ahli politik yang ingin mendapatkan faedah daripadanya dalam pilihan raya.

Pada pilihan raya umum 1969, Parti Perikatan yang dianggotai oleh UMNO, MCA, dan MIC gagal memperolehi majoriti dua per tiga di parlimen walaupun masih berjaya membentuk kerajaan persekutuan. Hal ini disifatkan oleh parti pembangkang sebagai satu kemenangan yang besar buat mereka. Jumlah kerusi yang dimenangi Parti Perikatan dalam Dewan Rakyat (Parlimen) telah menurun daripada 89 kerusi pada tahun 1964 kepada 66 kerusi pada tahun 1969.

Parti Gerakan Rakyat Malaysia (Gerakan), Parti Tindakan Demokratik (DAP) dan Parti Progresif Rakyat (PPP) menang 25 buah kerusi dalam Dewan Rakyat manakala PAS menang 12 kerusi.

Pihak pembangkang yang memperoleh pencapaian gemilang dalam pilihan raya telah meraikan kemenangan mereka dengan berarak pada 11 Mei 1969. Perarakan tersebut sebenarnya tidak bermotif untuk menimbulkan isu perkauman. Namun, terdapat segelintir pengikut perarakan (identiti mereka tidak dapat dikenal pasti) telah mengeluarkan slogan-slogan bersifat sensitif berkenaan isu perkauman semasa mengadakan perarakan di jalan-jalan raya sekitar bandar raya Kuala Lumpur. Perarakan turut dijalankan pada 12 Mei 1969 di mana kaum Cina berarak menerusi kawasan Melayu, melontar penghinaan sehingga mendorong kepada kejadian tersebut. Pihak pembangkang yang sebahagian besar darinya kaum Cina dari Parti Tindakan Demokratik dan Gerakan yang menang, mendapatkan permit polis bagi perarakan kemenangan melalui jalan yang ditetapkan di Kuala Lumpur. Bagaimanapun, perarakan melencong dari laluan yang ditetapkan dan melalui kawasan Melayu Kampung Baru, menyorak penduduk di situ. Sesetengah penunjuk perasaan membawa penyapu, kemudiannya dikatakan sebagai simbol menyapu keluar orang Melayu dari Kuala Lumpur, sementara yang lain meneriak slogan mengenai tenggelamnya kapal Perikatan — Logo Perikatan. Ia berlarutan hingga ke 13 Mei 1969 sebelum Parti Gerakan mengeluarkan kenyataan meminta maaf pada 13 Mei atas kelakuan penyokong mereka. Menteri besar Selangor, Dato' Harun Idris telah mengumumkan bahawa perarakan balas meraikan kemenangan UMNO akan dijalankan pada pukul 7.30 malam, 13 Mei 1969.

### Pembangkang meraikan kemenangan

Peristiwa ini berlaku berikutan pengumuman keputusan pilihan raya Umum pada 10 Mei 1969.

Dr. Tan Chee Khoon dari parti Gerakan telah menang besar di kawasan Batu, Selangor. Beliau meminta kebenaran polis untuk berarak meraikan kemenangan parti tersebut di Selangor yang menyaksikan 50:50 di Selangor. Perarakan tersebut menyebabkan kesesakan jalan raya di sekitar Kuala Lumpur. Perarakan hingga ke Jalan Campbell dan Jalan Hale dan menuju ke Kampung Baru. Sedangkan di Kampung Baru, diduduki lebih 30,000 orang Melayu yang menjadi kubu UMNO, berasa terancam dengan kemenangan pihak pembangkang. Di sini letaknya rumah Menteri Besar Selangor ketika itu, Dato' Harun Idris.

Dikatakan kaum Cina yang menang telah berarak dengan mengikat penyapu kepada kenderaan mereka sebagai lambang kemenangan mereka menyapu bersih kerusi sambil melaungkan slogan. Ada pula pendapat yang mengatakan penyapu tersebut sebagai lambang mereka akan menyapu ('menyingkir') orang-orang Melayu dari Kuala Lumpur. Dalam masyarakat Melayu, penyapu mempunyai konotasi yang negatif (sial). Ada yang mencaci dan meludah dari atas lori ke arah orang Melayu di tepi-tepi jalan.

### Perarakan kematian Cina

Akibat daripada rusuhan maut tersebut, kesesakan jalan raya turut berlaku.
Di Jinjang, Kepong, kematian seorang Cina akibat sakit tua diarak sepanjang jalan dengan kebenaran polis. Namun, perarakan kematian bertukar menjadi perarakan kemenangan pilihan raya dengan menghina Melayu.

Pada hari Selasa 13 Mei, Yeoh Tech Chye selaku Presiden Kongres Kesatuan Sekerja Malaysia yang bertanding untuk Gerakan memohon maaf atas ketelanjuran ahli-ahlinya melakukan kebiadapan semasa perarakan. Yeoh menang besar di kawasan Bukit Bintang, Kuala Lumpur tetapi permohonan maaf sudah terlambat.

### Rumah Menteri Besar Selangor dan rusuhan pertama

UMNO telah mengadakan perarakan balas pada pagi 13 Mei 1969 yang mengakibatkan terjadinya peristiwa ini.

UMNO bercadang untuk mengadakan perarakan balas pada 7.30 petang 13 Mei hari Selasa, tetapi kebanyakan orang Melayu mula berkumpul di depan rumah menteri besar Selangor pada awal pagi. Orang Melayu dari luar Kuala Lumpur turut serta dalam perarakan ini seperti dari Morib, Banting dan juga Perak. Menurut laporan rasmi Majlis Gerakan Negara (Mageran), pergaduhan mula berlaku di Setapak dalam pukul 6:00 petang apabila sekumpulan pemuda Cina menghalang beberapa orang Melayu yang dalam perjalanan ke Kampung Baru untuk menyertai perarakan UMNO dengan membaling botol kaca dan batu ke arah mereka. Pergaduhan ini diketahui oleh orang Melayu yang berkumpul di Kampung Baru Jalan Raja Muda. Dalam pukul 6.30 petang orang Melayu mula bergerak dari Kampung Baru dan menyerang orang Cina dengan bersenjatakan parang dan keris. Mereka membakar rumah-rumah kedai di sekitar kawasan Kuala Lumpur dan juga kereta. Orang Cina yang terserempak dibunuh. Menurut laporan majalah *Time*, sekurang-kurangnya lapan orang Cina terbunuh dalam rusuhan pertama yang berlaku.

Rusuhan ini mula tersebar di sekitar Kuala Lumpur dalam masa 45 minit dari Jalan Campbell, Jalan Tunku Abdul Rahman (Batu Road), Kampung Datuk Keramat, Kampung Pandan, Cheras, Kampung Kerinchi dan Sentul.

Tentera dari Askar Melayu lebih awal dikerahkan menjaga keselamatan sekitar Kuala Lumpur.

Anggota FRU semasa rusuhan 13 Mei berlaku.
Pasukan FRU dikeluarkan dari Kampung Baru dan Askar Melayu dikerah untuk mengambil alih kawalan. Rusuhan dapat dikawal dengan mengunakan gas pemedih mata. Perintah berkurung 24 jam (*curfew order*) diumumkan oleh radio pada pukul 7.30 petang dan di televisyen pada 8:00 malam.

Perintah tembak dikeluarkan oleh Ketua Polis Negara Mat Salleh. Pihak askar mula meronda kawasan-kawasan rusuhan sehingga pukul 10:00 malam, ramai yang tidak tahu berkenaan perintah berkurung ditembak mati, ada juga yang ditembak kerana berdiri di depan koridor rumah sendiri. Laporan wartawan asing[*nyatakan menurut siapa?*] menyatakan segelintir Askar Melayu melepaskan tembakan rambang ke arah kedai dan rumah milik orang cina tanpa sebab.

Pada hari seterusnya 5:00 pagi, Hospital Kuala Lumpur memberi laporan bahawa 80 orang meninggal dunia pada rusuhan pertama yang berlaku dan majoritinya adalah orang Cina. Kebanyakan daripada mereka mengalami luka teruk akibat tetakan dan juga tembusan peluru. Ini hanya sebahagian orang atau mangsa yang dapat dihantar untuk rawatan. Kebanyakan mayat orang yang terkorban diangkut oleh pihak PDRM menggunakan lori ke Balai Polis Travers. Kebanyakan mayat dalam keadaan yang tidak sempurna.

### Panggung Odeon

Pemuda-pemuda Cina telah bertindak mengepung Panggung Odeon, di Jalan Tuanku Abdul Rahman, Kuala Lumpur. Beberapa iklan disiarkan dalam bahasa Cina di skrin pawagam menyuruh penonton dari kalangan Cina keluar dari panggung. Penonton Melayu di panggung tersebut langsung tidak tahu membaca tulisan Cina. Kesan daripada itu, pemuda-pemuda Cina tersebut telah menyerbu masuk ke dalam panggung dan menyerang dan menyembelih penonton yang ada dan membakar pawagam tersebut. Hampir semua penonton di dalam panggung tersebut mati dalam keadaan yang sangat mengerikan. Ini termasuklah dua orang Askar Melayu yang tinggal di Sungai Ramal, Kajang manakala di pasar pula Askar Melayu telah menembak orang Cina yang melanggar perintah berkurung dengan kereta perisai mereka. Di lebuh raya persekutuan pula, penduduk Melayu Kampung Kerinchi telah membuang pasu ke atas lebuh raya tersebut dan mengakibatkan kesesakan lalu lintas dan kemalangan.

Pemuda yang bernama Rahim Desa bersama seorang kawannya yang berjawatan kapten ketika itu yang tinggal di Kuala Lumpur yang turut menonton wayang di Odeon terkena tetakan di kepala dan berpura-pura mati. Beliau masih hidup hingga sekarang. Sementara Mohd Radzi mengalami pengalaman yang sama di Pawagam Federal, Jalan Chow Kit, Kuala Lumpur ketika menonton filem *They Came To Rob Las Vegas*, arahan Antonio Isasi-Isasmendi.

Abdul Rafai Alias bersama rakan-rakannya dari Semenyih yang datang ke Kuala Lumpur turut terperangkap dan terkejut dengan rusuhan kaum yang tidak disangka-sangka pada 13 Mei itu. Beliau turut melangkah-langkah mayat mereka yang telah terbunuh di atas jalan.

Khabar angin mengatakan Tentera Sabil dari Sungai Manik hendak datang ke Kampung Baru tetapi tersekat. Begitu juga dengan Tentera Selempang Merah dari Muar dan Batu Pahat tersekat dan disekat oleh polis di Balai Polis Kajang dan Cheras. Apa yang pasti, Askar Melayu juga telah menyelamatkan orang Melayu di Kampung Baru ketika itu.

Namun rusuhan kaum tidak terjadi di Kelantan, Terengganu dan Pahang. Di Perak, Kedah, Pulau Pinang serta Perlis tiada sebarang pergaduhan. Negeri Johor dan Negeri Sembilan juga tidak terjadi apa-apa kerana telah diberi amaran oleh PKM. Cuma ada sedikit kekecohan di Melaka. Di Betong, ada tembakan dilepaskan oleh PKM.

Ada yang menyifatkan pergaduhan ini sebenarnya adalah "pergaduhan politik". Seperti yang dinyatakan pergaduhan tidak berlaku di negeri seperti Kelantan, Pahang dan Kedah. Jika ia merupakan isu perkauman, sudah tentu pada hari itu orang Cina dan Melayu akan berbunuhan sesama sendiri di negeri-negeri tersebut seperti di selatan Thai.

### Persepsi

Kalangan orang Melayu mempunyai pandangan yang negatif terhadap kaum Cina yang dilihat sebagai tidak mengenang budi dengan taraf kerakyatan yang diberikan pada mereka dalam pascakemerdekaan. Persepsi negatif masyarakat Melayu terhadap kaum Cina juga berlaku kerana orang Cina merupakan majoriti yang menganggotai pasukan Bintang Tiga yang ingin menjadikan negara ini sebagai negara komunis berpaksikan negara komunis China.

Pada tahun 2007, satu buku — *May 13: Declassified Documents on the Malaysian Riots of 1969* yang ditulis oleh akademik, bekas ahli Democratic Action Party, dan bekas ahli parlimen Kua Kia Soong — telah diterbit oleh Suaram. Berdasarkan dokumen yang baru diubah status di pejabat maklumat awam London, buku tersebut mengatakan bahawa rusuhan tersebut bukannya disebabkan parti pembangkang sepertimana cerita rasmi yang diberikan, tetapi rusuhan tersebut dimulakan oleh "ascendent state capitalist class" di UMNO sebagai *coup d'etat* untuk menumbangkan Tunku Abdul Rahman.

Bagaimanapun, ia hanyalah suatu pendapat sahaja atau cerita dari sebelah pihak lain yang belum lagi pernah dibuktikan kesahihan atau sebaliknya.

Satu lagi persepsi yang kurang tepat disebarkan ialah penglibatan Lim Kit Siang dalam peristiwa 13 Mei ini. Menurut Penasihat DAP itu, beliau tidak berada di Kuala Lumpur pada 11, 12 dan 13 Mei 1969.

> "Saya masa itu bertanding di Bandar Melaka, dan berada di pusat pengiraan undi di Melaka sehingga awal pagi 11hb Mei 1969 kerana menunggu keputusan, hanya kembali kepada keluarga saya di Petaling Jaya pada 11hb Mei (hari Ahad)." kata Lim.

Pada hari Isnin seterusnya, iaitu 12 Mei 1969, beliau pulang ke Bandar Melaka untuk mengucapkan terima kasih kepada para pengundi di perarakan terima kasih kepada pengundi pada petang dan menghadiri satu rapat umum terima kasih kepada pengundi pada sebelah malamnya.

Kedua-dua acara itu katanya telah berlangsung secara aman.

> "Saya mungkin merupakan satu-satunya wakil rakyat dalam tahun 1969 yang sempat mengadakan perarakan dan rapat umum berterima kasih kepada pengundi selepas pilihan raya kerana saya telah menempah tiket untuk terbang ke Sabah pada awal pagi hari Selasa, 13 Mei 1969 untuk membantu dalam kempen pilihan raya calon-calon bebas di situ, kerana pada masa itu, hari mengundi Sabah dan Sarawak adalah diadakan seminggu selepas keputusan pilihan raya diumumkan di Semenanjung.  
> 
>   
> "Semasa saya berucap di rapat umum di Kota Kinabalu pada malam 13 Mei, barulah saya terima berita bahawa huru-hara Mei 13 telah berlaku di Kuala Lumpur," kata Lim.

Beliau juga memberitahu, dalam ucapan pertamanya di Parlimen pada 23 Februari 1971 setelah beliau dibebaskan daripada tahanan ISA pertamanya, serta selepas Parlimen dipulihkan, semasa membahas Rang Undang-Undang Pindaan Perlembagaan 1971, beliau telah menyeru supaya satu Suruhanjaya Parlimen ditubuhkan.

> "Saya meminta suruhanjaya ini yang keahliannya termasuk wakil-wakil bukan Ahli Parlimen yang dihormati dalam bidang mereka masing-masing, untuk antara lain, 'mengenal pasti punca rusuhan Mei 13' dan 'membuat cadangan bagaimana untuk mencegah berulangnya rusuhan kaum Mei 13' di masa depan, dan menghentikan masalah polarisasi kaum di Malaysia'," kata Lim.

Angka korban
------------

Polis dan tentera sedang mengawal Panggung Odeon yang menjadi sasaran rusuhan.
Angka rasmi menunjukkan 196 mati, 439 cedera, 39 hilang dan 9,143 ditahan. 211 kenderaan musnah.

Statistik tidak rasmi jumlah kematian:

* Melayu  : 86 orang
* Cina  : 342 orang
* Lain-lain : 3 orang

Statistik tersebut tidak begitu tepat kerana daripada kaca mata orang ramai yang menjadi saksi, mereka melihat berderet-deret lori membawa mayat yang tidak sempurna ke balai polis Jalan Travers waktu itu.[*perlu rujukan*]

Lokasi Tunku Abdul Rahman semasa peristiwa 13 Mei
-------------------------------------------------

Ketika itu (13 Mei 1969), Tunku Abdul Rahman baru pulang dari Alor Star meraikan kemenangan beliau di sana.

Pada pukul 6.45 petang, Encik Mansor selaku Ketua Polis Trafik Kuala Lumpur memaklumkan kejadian pembunuhan kepada Tunku Abdul Rahman. Darurat diisytiharkan pada jam 7:00 malam 13 Mei 1969.

Mageran
-------

Negara diisytiharkan darurat pada malam 16 Mei 1969. Dengan pengistiharan ini, Perlembagaan Persekutuan telah digantung. Negara diperintah secara terus oleh Yang Di-Pertuan Agong dibawah undang-undang tentera. Dalam pada itu, Majlis Gerakan Negara (Mageran) telah dibentuk. Tunku Abdul Rahman telah menarik diri dari mengetuai majlis tersebut. Tempat beliau telah digantikan oleh Timbalan Perdana Menteri Tun Abdul Razak. Berikutan itu, Parlimen juga digantung.

Sepanjang tempoh darurat, Mageran telah melakukan pelbagai tindakan untuk mencari punca dan penyelesaian agar tragedi tersebut tidak berulang. Antara tindakan yang diambil ialah membentuk satu Rukun Negara bagi meningkatkan kefahaman rakyat tentang perlembagaan negara. Turut dilakukan ialah melancarkan Dasar Ekonomi Baru untuk menghapuskan pengenalan kaum dengan satu aktiviti ekonomi dan membasmi kemiskinan tegar dan membentuk Barisan Nasional yang bersifat sebagai sebuah kerajaan perpaduan.

Nota
----

1. ↑  Professor Dato' Dr. Zakaria Haji Ahmad. *The Encyclopedia of Malaysia*, "Government and Politics". ISBN 981-3018-55-0
2. ↑  Hwang, In-Won (2003). *Personalized Politics: The Malaysian State under Mahathir*, p. 78. Institute of Southeast Asian Studies. ISBN 981-230-185-2.
3. ↑  Al-Mukmin, Hatta (2005). *"Keranamu UMNO"*, p. 104. Abadi Publishing House. ISBN 983-2215-00-5.
4. ↑  RAKSA RAYA MALAYSIA, By Ahmad Zaharuddin Sani Ahmad Sabri
5. ↑  The May 13 Tragedy: A Report, Majlis Gerakan Negara, Kuala Lumpur 1969, hal. 47.
6. ↑  *Race War in Malaysia*, *Time*, 23 Mei 1969.
7. ↑  Tanda Putera - Filem kenegaraan.
8. ↑  "Another look at incident on May 13". The Star. 2007-05-14.
9. ↑  Tragedi 13 Mei: Hakikat yang sebenar –Oleh Lim Kit Siang
10. ↑  "Saya tiada di KL semasa tragedi 13 Mei -Kit Siang". Diarkibkan daripada yang asal pada 2013-05-01. Dicapai pada 2013-05-04.

Rujukan
-------

* The May 13 Tragedy: A Report, Majlis Gerakan Negara, Kuala Lumpur, 1969. Teks penuh boleh dibaca di sini.
* Ramlah Adam, 'Biografi Politik Tunku Abdul Rahman Putra'. Dewan Bahasa dan Pustaka, 2004.
* Tunku Abdul Rahman Putra, '13 Mei - Sebelum dan Selepas'.
* Leon Comber, "13 May 1969, A Survey of Sino-Malay Relations",Heinemann Asia Ltd. Kuala Lumpur, 1981, Kamarudin, Raja Petra (June 13, 2005). "Silver lining in a dark cloud: May 13 was not all bad news" Diarkibkan 2007-03-06 di Wayback Machine. *Malaysia Today*.
* Watershed elections of 1969, 8 August 2007, Malaysian History
* Sumber Polis Diraja Malaysia[*perlu rujukan*]

Pautan luar
-----------

* The 13 th May 1969 Racial Riots - The True and Fair View.
* May 13, 1969: Truth and reconciliation.
* Declassified Documents on the Malaysian Riots of 1969

| * l
* b
* s
Rencana Malaysia  |
| --- |
| Sejarah | 
* Sejarah
* Prasejarah
* Melaka Portugis
* Melaka Belanda
* Tanah Melayu British
	+ Negeri-negeri Selat
	+ Negeri-negeri Melayu Bersekutu
	+ Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu
* Borneo British
	+ Kerajaan Sarawak
	+ Jajahan Mahkota Labuan
	+ Borneo Utara
* Pendudukan Jepun di Tanah Melayu / Borneo
* Pentadbiran Tentera British (Tanah Melayu) / Borneo)
* Malayan Union
* Persekutuan Tanah Melayu
	+ Kemerdekaan
* Darurat Tanah Melayu
* Jajahan Mahkota Singapura
	+ Pemerintahan sendiri
* Jajahan Mahkota Sarawak
	+ Pemerintahan sendiri
* Jajahan Mahkota Borneo Utara
	+ Pemerintahan sendiri
* Perjanjian Malaysia
* Pungutan suara Singapura 1962
* Suruhanjaya Cobbold
	+ Perjanjian 18 perkara
	+ Perjanjian 20 perkara
* Konfrontasi Indonesia-Malaysia
* Perisytiharan
	+ Hari Malaysia
* Hubungan PETIR–UMNO
* Rusuhan kaum 1964
* Singapura dalam Malaysia
* Peristiwa 13 Mei
* Krisis Perlembagaan Malaysia 1988
* Krisis Kewangan Asia 1997

 |  |
| Geografi | 

|  |
| --- |
| 
* Bandar, pekan dan kampung
* Daerah
* Bahagian
* Malaysia Timur
* Alam Sekitar
* Fauna
* Flora
* Tapak Warisan Dunia
* Pulau
* Tasik
* Gunung
* Taman negara
* Semenanjung Malaysia
	+ Pantai Timur
* Sungai
* Negeri

 |

 |
| Politik | 

|  |
| --- |
| 
* Kabinet
* Perlembagaan
* Pilihan Raya
* Hubungan luar
* Kerajaan
* Hak asasi manusia
* Kehakiman
* Undang-undang
* Penguatkuasaan undang-undang
* Tentera
* Monarki
* Parlimen
* Parti-parti politik
* Perdana Menteri
* Dewan Undangan Negeri
* Ketua negara

 |

 |
| Ekonomi | 

|  |
| --- |
| 
* Pertanian
* Bank
	+ Bank pusat
* Tenaga
* Belanjawan negara
* Ringgit (mata wang)
* Negeri mengikut KDNK
* Sains dan teknologi
* Bursa saham
* Telekomunikasi
* Pelancongan
* Pengangkutan
* Kesatuan

 |

 |
| Masyarakat | 

|  |
| --- |
| 
* Jenayah
* Darurat
* Demografi
	+ Rakyat Malaysia
* Pendidikan (Universiti)
* Kumpulan etnik
* Kesihatan
* Jurang pendapatan
* Bahasa
* Kemiskinan
* Agama
* Bekalan air dan sanitasi
* Wanita

 |
| Budaya | 
* Seni bina
* Wayang
* Masakan
* Cerita rakyat
	+ Mitologi
* Kesusasteraan
* Ketuanan Melayu
* Media
* Muzik
* Nama
* Cuti umum
* Sukan

 |
| Simbol | 
* Haiwan
* Lagu kebangsaan
* Lambang
* Bendera
* Bunga
* Ikrar

 |

 |
| * Garis kasar

* Kategori
* Portal
 |