**Kinabatangan** ialah sebuah daerah dan kawasan parlimen yang terletak di Bahagian Sandakan, timur Sabah, Malaysia. Penduduknya dianggarkan seramai 86,783 orang pada 2000. Ahli parlimen daerah Kinabatangan adalah Datuk Bung Mokhtar Radin yang mewakili rakyat Kinabatangan dalam Dewan Rakyat, Parlimen Malaysia sejak tahun 1999.

Etimologi
---------

Nama Kinabatangan pada mulanya dipanggil Cinabatangan yang mana bermaksud Sungai Yang Panjang oleh Kerabat China bernama Ong Sung Peng yang telah tiba pada kurun ke-16 lagi. Dipercayai bahawa nama Kampung Mumiang, Sukau dan Bilit berasal dari bahasa China.

Sejarah
-------

**Nama Kinabatangan** telah pun digunakan oleh penduduk tempatan seperti direkod dalam buku pengarang Perancis pada tahun 1782 dan 1837, lama sebelum kedatangan pendatang Cina ke kawasan ini.. Selain itu rekod Brunei telah merakamkan mengenai perkahwinan Sultan Ahman, saudara Sultan Muhammad, dengan Puteri Kinabatangan, yang memerintah 1408-1426, juga lama sebelum kedatangan pendatang Cina ke situ. Nama Kinabatangan kemungkinannya dari kalimat yang terhasil dari nama pokok dan sebutan. 

Pada Mulanya daerah ini dikenali sebagai Pejabat Daerah Lamag yang ditubuhkan pada tahun 1905 oleh Kerajaan Chartered Company yang mana pusat pentadbiranya terletak di Lamag yang hanya berfungsi dalam urusan Pentadbiran dan Mahkamah sahaja.

Kini ia di Kenali sebagai Pejabat Daerah Kinabatangan di mana ia mempunyai fungsi yang lebih meluas termasuklah dalam Perancang Pembangunan Daerah, Sosioekonomi, Kemudahan Infrastruktur dan juga Modal Insan.

Pentadbiran
-----------

Pejabat Urusetia Daerah Kinabatangan 
Majlis Daerah Kinabatangan ditubuhkan pada 01hb. Julai 1968 di bawah peruntukkan seksyen 3 Ordinan Kerajaan Tempatan 1961 melalui pewartaan ‘Kinabatangan District Council Instrument 1968’ (G.N.S 62 Tahun 1968). Pada awal penubuhannya, pejabat pentadbiran Majlis Daerah Kinabatangan di kawasan Pekan Bukit Garam sehingga ianya berpindah ke Pekan Kota Kinabatangan pada 20hb. November 1987.

Had dan bidang kuasa Majlis Daerah Kinabatangan menjangkaui seluruh kawasan Daerah Kinabatangan. Pada ketika ini, secara teknikal had dan bidang kuasa Majlis merangkumi dua daerah iaitu Daerah Kinabatangan dan Daerah Tongod yang dianggarkan mempunyai keluasan 1,759,379 hektar. Manakala kawasan operasi perkhidmatan dan pembangunan Majlis pula adalah tertumpu dalam kawasan Pekan Kota Kinabatangan seluas 2,048 hektar dan Pekan Tongod seluas 243 hektar.

Majlis Daerah Kinabatangan adalah merupakan salah satu unit pentadbiran dan perkhidmatan di peringkat daerah yang berperanan melaksanakan program-program pembangunan di peringkat tempatan. Oleh itu, kemajuan sesuatu kawasan dalam kawalan Majlis Daerah adalah bergantung kepada keupayaannya sendiri. Sekiranya Majlis Daerah berjaya melaksanakan fungsinya dengan berkesan, maka ianya akan dapat berkembang pesat serta berdaya saing dan maju dalam arus Pembangunan Negara.

### Senarai Mukim

1. Mukim Sukau
2. Mukim Bukit Garam
3. Mukim Paris
4. Mukim Litang
5. Mukim Batu Puteh
6. Mukim Tanjung Aru
7. Mukim Suan Lamba
8. Mukim Lubukan
9. Mukim Mumiang

Geografi
--------

Daerah Kinabatangan terletak di sebelah Pantai Timur Sabah dalam Bahagian Sandakan. Ianya berkeluasan 6,605 km persegi dan terdiri daripada 78 buah kampung (yang berada dalam kawasan DUN.58 dan DUN.59) serta bersempadan dengan empat buah daerah iaitu dengan Daerah Sandakan di utara, Daerah Beluran di barat-laut, dengan Daerah Lahad Datu di selatan dan daerah Daerah Tongod di baratnya. 

Bentuk topografi bahagian bawah dan tengah Kinabatangan terdiri daripada lembah sungai. Di bahagian utara, sebelah Barat dan Selatan merupakan kawasan yang berbukit bukau dan curam. Manakala bahagian timur (pantai dan kuala sungai Kinabatangan) merupakan kawasan tanah rata dan mempunyai hutan paya bakau dan nipah. Sungai Kinabatangan merupakan sungai yang terpanjang di Sabah dengan kepanjangan 560 km dan mengalir ke arah Laut Daerah Kinabatangan merupakan merupakan antara daerah yang terbesar di Sabah.

 **Alam Semulajadi** 

Monyet Belanda yang sedang melompat
Daerah Kinabatangan terkenal dengan alam semula jadinya terutama sekali hidupan liarnya yang menjadi tumpuan pelancongan di Daerah ini.

Pembangunan
-----------

Jambatan Sungai Kinabatangan 
 **Kemudahan Awam** 

Daerah Kinabatangan di lengkapi dengan pelbagai kemudahan awam seperti Hospital, Ibu Pejabat Polis, Pasar, dan sebagainya. 

**Jambatan** Kinabatangan merupakan salah satu penghubung utama antara Bahagian Sandakan dan Bahagian Tawau

Ibu pejabat Polis Daerah Kinabatangan

Demografi
---------

Menurut banci yang dikeluarkan oleh kerajaan negeri Sabah pada tahun 2022 (Banci Penduduk dan Perumahan Tahun 2022), jumlah penduduk di Daerah Kinabatangan adalah seramai 198,100 orang (57.47% lelaki dan 42.53% wanita). 43,900 (77.68% Bumiputera, 20.96% Lain-lain dan 1.37% Kaum Cina) orang adalah Warga Negara manakala 154,200 Bukan Warna Negara.

### Orang Sungai di Daerah Kinabatangan

Asal usul nama Orang Sungai, Istilah Orang Sungai wujud bermula pada tahun 1881, apabila residen pertama Sandakan iaitu Sir William Pryer telah menjalankan ekspedisi menyusur sepanjang Sungai Kinabatangan. Sewaktu ekspedisi tersebut, rombongan beliau telah terserempak dengan sekumpulan masyarakat yang mendirikan petempatan di tebing sungai serta mempunyai kemahiran bercucuk tanam. Disebabkan masalah komunikasi pada ketika itu, beliau tidak mengetahui asal-usul masyarakat tersebut dan untuk memudahkan, beliau telah menamakan kumpulan masyarakat ini dengan panggilan "The River People" yang ertinya "Orang Sungai". Sejak dari itu nama Orang Sungai mula digunapakai secara meluas untuk merujuk kepada Suku-suku Asli di Daerah Kinabatangan. 

Walaupun hakikatnya mereka mempunyai asal usul dan latarbelakang yang berbeza "Orang Sungai" itu bukanlah dari Ras Bangsa atau Satu Keturunan Genetik yang sama, melainkan "Orang Sungai" sebenarnya adalah istilah Bangsa atau Etnik yang dicipta secara politik dan mula di popularkan selepas Kemerdekaan.

Berikut adalah pecahan Etnik-etnik Orang Sungai yang terdapat di Daerah Kinabatangan:

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **No** | **Etnik** | **Agama** | **Bahasa** | **Kampung** |
|
| 1 | Buludupi (Ida'an) | Islam | Ida'anik | Abai, Bilit, Litang, Sentosa Jaya, Sukau dan Tomanggong |
| 2 | Dumpas | Islam | Paitanik | Bukit Garam |
| 3 | Mangkaak | Kristian dan Islam | Dusunik | Bukit Garam |
| 4 | Makiang | Islam | Paitanik | Bukit Garam dan Kuamut |
| 5 | Minokok | Islam dan Kristian | Dusunik | Bukit Garam |
| 6 | Rumanau | Islam | Paitanik |  |
| 7 | Sebangan /Abai | Islam | Paitanik | Abai |
| 8 | Sukang | Islam | Dusunik | Batu Puteh, Bukit Garam dan Manggaris |
| 9 | Sugud | Islam | Paitanik | Bukit Garam dan Litang |
|

**Kaum Etnik**

Sungai merupakan penduduk asal dan kaum terbesar di Daerah Kinabatangan, namun terdapat juga Etnik-Etnik lain yang turut mendiami di daerah ini antaranya seperti Bugis, Tidung, Bajau, Suluk dan Kagayan.

**Agama dan Kepercayahan**

Majoriti penduduk daearah Kinabatangan beragama Islam dan juga terdapat minoriti kecil penganut Kristian dan agama lain di Kinabatangan.

Tempat Menarik
--------------

Daerah Kinabatangan antara daerah yang terkenal dengan tempat - tempat menarik dan pelancongannya seperti 

* Kinabatangan Wildlife Sanctuary
* Kinabatangan Jungle Camp
* Muzium Agop Batu Tulug
* Gua Batu Supu

Pesta
-----

Pertandingan Mengera' Ali 2019
Pesta Damas merupakan pesta kebudayaan etnik Orang Sungai yang diadakan setiap tahun di Pekan Sukau, Kinabatangan.

Rujukan
-------

 1. ↑  Beiträge zur Völker- und Länderkunde Matthias Christian Sprengel, Johann Reinhold Forster - 1782
2. ↑  Précis de la géographie universelle ou description de toutes les parties du ... By Conrad Malte-Brun
3. ↑  A History of Brunei By Graham E. Saunders
4. ↑  Dewan bahasa, Volume 22, Dewan Bahasa dan Pustaka, Dewan Bahasa dan Pustaka, 1978
 

| * l
* b
* s
Bendera Sabah Sabah Negeri dibawah Bayu Lambang Sabah |
| --- |
| Topik | 

|  |  |
| --- | --- |
| Sejarah | 
* Perang Saudara Brunei
* Pertempuran di Borneo Utara
* Kawat Maut Sandakan
* Serangan hendap Lahad Datu
* Pencerobohan Pantai Timur Sabah

 |
| Pilihan Raya di Sabah | 
* 1962
* 1967
* 1971
* 1976
* 1981
* 1985
* 1986
* 1990
* 1994
* 1999
* 2004
* 2008
* 2013
* 2018
* 2020
* *Akan datang*

 |
| Kerajaan | 
* Kabinet Sabah
	+ Gabenor Sabah
	+ Ketua Menteri Sabah
	+ Dewan undangan negeri Sabah

 |

 |  |
| Kumpulan etnik | 
* Bajau
* Bugis
* Melayu Brunei
	+ Bisaya
	+ Kedayan
* Dumpas
* Iban Merotai
* Idahan
* Iranun
* Kadazan-Dusun
	+ Dusun
	+ Kadazan
	+ Kwijau
	+ Lotud
	+ Mangka'ak
	+ Maragang
	+ Minokok
	+ Rumanau
* Orang Cocos
* Orang Sungai
	+ Tambanuo
* Lun Bawang
* Murut
* Rungus
* Suluk
* Tidong

 |
| Bahagian | 
* Bahagian Pedalaman Sabah
* Bahagian Kudat
* Bahagian Sandakan
* Bahagian Tawau
* Bahagian Pantai Barat

 |
| Bandar utama | 
* Kota Kinabalu (ibu negeri)
* Sandakan
* Tawau

 |
| Daerah | 
* Beaufort
* Beluran
* Kalabakan
* Keningau
* Kinabatangan
* Kota Belud
* Kota Marudu
* Kuala Penyu
* Kudat
* Kunak
* Lahad Datu
* Nabawan
* Papar
* Pitas
* Putatan
* Penampang
* Ranau
* Semporna
* Sipitang
* Tambunan
* Tenom
* Telupid
* Tongod
* Tuaran

 |
| Pekan | Bingkor • Bongawan • Donggongon • Inanam • Kalabakan • Kimanis • Kinarut • Kundasang • Matunggong • Membakut • Menumbok • Menggatal • Pensiangan • Sapulut • Sepanggar • Sindumin • Sook • Tanjung Aru • Tamparuli • Telipok • Telupid • Weston • Tenghilan • Kiulu • Paitan  |
| Pulau | Pulau Bai • Pulau Bait • Pulau Balambangan • Pulau Banggi • Pulau Batik Kulambu • Pulau Billean • Pulau Bohayan • Pulau Boheydulang • Pulau Bum Bum • Pulau Gaya • Pulau Jambongan • Pulau Kalumpang • Pulau Kapalai • Pulau Lankayan • Pulau Larapan • Pulau Libaran • Pulau Ligitan • Pulau Mabul • Pulau Maiga • Pulau Malawali • Pulau Maliangin Besar • Pulau Maliangin Kecil • Pulau Mataking • Pulau Mantabuan • Pulau Mantanani • Pulau Menampilek • Pulau Nusa Tengah • Pulau Omadal • Pulau Pababag • Pulau Pom Pom • Pulau Sakar • Pulau Sebatik • Pulau Selingaan • Pulau Sepanggar • Pulau Si Amil • Pulau Sibuan • Pulau Silawa • Pulau Silumpat • Pulau Sikarindingan • Pulau Sipadan • Pulau Sipanggau • Pulau Tabawan • Pulau Tegaipil • Pulau Tiga • Pulau Tigabu • Pulau Timbun Mata  |
| Teluk | Teluk Agal • Teluk Cowie • Teluk Darvel • Teluk Kimanis • Teluk Labuk • Teluk Marchesa • Teluk Marudu • Teluk Padas • Teluk Paitan • Teluk Sandakan • Teluk Sepanggar • Teluk Schomburgk • Teluk Tambak  |
| Sungai | Sungai Atling • Sungai Kalabakan • Sungai Kinabatangan • Sungai Labuk • Sungai Liwagu • Sungai Mulau • Sungai Padas • Sungai Paitan • Sungai Papar • Sungai Pegalan • Sungai Segama • Sungai Sugut • Sungai Tuaran • |
| Konflik Spratly | Terumbu Laya • Pulau Layang-Layang • Terumbu Mantanani • Terumbu Semarang • Terumbu Siput • Terumbu Peninjau • Terumbu Ubi  |
| Bahagian pilihan raya | 

| * l
* b
* s
Sabah Bahagian pilihan raya negeri sekarang yang diwakili di Dewan Undangan Negeri Sabah |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 
**P.167 Kudat**
N.01 Banggi
N.02 Bengkoka
N.03 Pitas
N.04 Tanjong Kapor
**P.168 Kota Marudu**
N.05 Matunggong
N.06 Bandau
N.07 Tandek
**P.169 Kota Belud**
N.08 Pintasan
N.09 Tempasuk
N.10 Usukan
N.11 Kadamaian
**P.170 Tuaran**
N.12 Sulaman
N.13 Pantai Dalit
N.14 Tamparuli
N.15 Kiulu
**P.171 Sepanggar**
N.16 Karambunai
N.17 Darau
N.18 Inanam
 | 
**P.172 Kota Kinabalu**
N.19 Likas
N.20 Api-Api
N.21 Luyang
**P.173 Putatan**
N.22 Tanjong Aru
N.23 Petagas
N.24 Tanjung Keramat
**P.174 Penampang**
N.25 Kapayan
N.26 Moyog
**P.175 Papar**
N.27 Limbahau
N.28 Kawang
N.29 Pantai Manis
**P.176 Kimanis**
N.30 Bongawan
N.31 Membakut
 | 
**P.177 Beaufort**
N.32 Klias
N.33 Kuala Penyu
**P.178 Sipitang**
N.34 Lumadan
N.35 Sindumin
**P.179 Ranau**
N.36 Kundasang
N.37 Karanaan
N.38 Paginatan
**P.180 Keningau**
N.39 Tambunan
N.40 Bingkor
N.41 Liawan
**P.181 Tenom**
N.42 Melalap
N.43 Kemabong
 | 
**P.182 Pensiangan**
N.44 Tulid
N.45 Sook
N.46 Nabawan
**P.183 Beluran**
N.47 Telupid
N.48 Sugut
N.49 Labuk
**P.184 Libaran**
N.50 Gum-Gum
N.51 Sungai Manila
N.52 Sungai Sibuga
**P.185 Batu Sapi**
N.53 Sekong
N.54 Karamunting
**P.186 Sandakan**
N.55 Elopura
N.56 Tanjong Papat
 | 
**P.187 Kinabatangan**
N.57 Kuamut
N.58 Lamag
N.59Sukau
**P.188 Lahad Datu**
N.60 Tungku
N.61 Segama
N.62 Silam
N.63 Kunak
**P.189 Semporna**
N.64 Sulabayan
N.65 Senallang
N.66 Bugaya
**P.190 Tawau**
N.67 Balung
N.68 Apas
N.69 Sri Tanjong
**P.191 Kalabakan**
N.70 Kukusan
N.71 Tanjung Batu
N.72 Merotai
N.73 Sebatik
 |

 |
| Lihat juga: Senarai bekas daerah mengundi negeri di Malaysia |

 |

Koordinat: 5°25′0″N 117°35′0″E﻿ / ﻿5.41667°N 117.58333°E﻿ / 5.41667; 117.58333