Rencana ini memaparkan isu-isu serta kontroversi yang berkait dengan pandemik COVID-19 di Malaysia. Isu-isu yang dibincangkan dalam rencana ini termasuk isu pengurusan bencana COVID-19 oleh pihak kerajaan, isu taraf hidup dan ekonomi di negara Malaysia.

Sejak pelaksanaan MCO pada bulan Mac 2020, banyak orang telah melanggar SOP, termasuk Najib Razak, Annuar Musa, Mohd Khairuddin, Meera Alyanna binti Mukhriz, Neelofa dan lain-lain.

Isu berkaitan kerajaan dan ahli politik
---------------------------------------

### Kegagalan pengekangan kluster Sri Petaling ketika krisis politik

Maklumat selanjutnya: Krisis politik Malaysia 2020
Perhimpunan Tabligh Sri Petaling berlaku selari dengan krisis domestik negara yang terbit daripada pengunduran Perdana Menteri Mahathir bin Mohamad pada 24 Februari, yang menyebabkan kejatuhan kerajaan gabungan Pakatan Harapan (PH) dan peletakan jawatan Menteri Kesihatan Dzulkefly Ahmad. Sebelum pembentukan kerajaan Perikatan Nasional yang baru di bawah pimpinan Perdana Menteri Muhyiddin Yassin pada 1 Mac, Kementerian Kesihatan tidak mempunyai menteri selama lebih dari dua minggu sehingga pelantikan Adham Baba pada 10 Mac. Selama itu, hanya ada nasihat dari Kementerian Kesihatan untuk mengurangkan pendedahan orang ramai.

Pada pertengahan April, Adham mengkritik pengurusan kerajaan PH terhadap kelompok Sri Petaling. Sebagai tindak balas, Dzulkefy mempertahankan persiapan kerajaan PH berkenaan COVID-19 dan mencadangkan agar Perdana Menteri Muhyiddin serta bekas Menteri Kementerian Dalam Negeri untuk bertanggungjawab atas wabak tersebut kerana pertemuan-pertemuan awam seperti Tabligh Jamaah adalah tertakluk kepada portfolionya.

### Pilihan raya negeri Sabah 2020

Rencana utama: Pilihan raya negeri Sabah 2020
Pilihan raya negeri Sabah 2020 dikatakan mengembalikan semula masalah penularan pandemik COVID-19 di seluruh Malaysia setelah Malaysia hampir selesai dalam pengekangan pandemik tersebut.

### Darurat Malaysia 2021

Rencana utama: Proklamasi Darurat 2021
Pada 12 Januari 2021, sebuah proklamasi darurat telah diisytihar sebagai langkah proaktif dalam membendung penularan wabak penyakit koronavirus 2019 (COVID-19) di dalam negara, dan dimaklumkan oleh Perdana Menteri, Tan Sri Muhyiddin Yassin setelah diperkenan oleh Yang di-Pertuan Agong. Darurat ini dikuatkuasakan hingga 1 Ogos (jangkaan) menyebabkan sistem perundangan digantung di peringkat persekutuan (Parlimen) dan negeri (Dewan Undangan Negeri). Perkara ini sekali gus menghalang penganjuran sebarang pilihan raya di Malaysia. 

Sungguhpun begitu, sesetengah pihak, terutamanya pihak pembangkang mempertikaikan motif sebenar pelaksanaan darurat, yakni sama ada darurat diisytiharkan untuk mengekang pandemik COVID-19 atau bermotifkan politik; kerajaan Perikatan Nasional pada masa ini berada dalam situasi genting dengan kerajaan PN mudah kehilangan majoriti mudah. Sementara itu, para pendukung pula menyokong darurat kerana dapat menghalang sebarang pilihan raya yang boleh merebakkan lagi ancaman COVID-19, dan menyeru agar darurat dikekalkan sehingga pandemik COVID-19 menjadi lebih terkawal.

#### Penutupan sidang Parlimen

Keputusan penutupan sidang Parlimen dalam situasi darurat menjadi pertelingkahan para ahli politik negara sepanjang proklamasi, dengan pihak pembangkang bertungkus-lumus memberi tekanan terhadap pihak kerajaan untuk membuka sidang Parlimen demi mafaat negara. Namun begitu, tidak kurang banyak yang mendukung penutupan tersebut dengan hujah bahawa penutupan sidang Parlimen dapat mengelakkan ancaman COVID-19 dalam kalangan ahli politik serta para pekerja Parlimen.

Isu pengurusan pandemik
-----------------------

Pada Januari 2021, 50 orang pegawai kesihatan dan mantan pegawai kanan menyerahkan surat kepada Muhyiddin Yassin untuk mengkritik kegagalan Perintah Kawalan Pergerakan dan langkah-langkah kesihatan lain untuk mengurangi penyebaran jangkitan, yang telah menimbulkan tekanan pada sistem unit rawatan rapi di hospital. Pegawai-pegawai ini menyeru pembentukan pasukan tugas COVID-19 secara segera, meningkatkan ujian COVID-19, mengurangi tekanan pada sistem penjagaan kesihatan negara dengan menyuruh orang untuk mengasingkan diri di rumah, mencepatkan persetujuan vaksin Pfizer-BioNTech dan AstraZeneca, dan memberi keutamaan dalam mengimunisasi para pekerja migran dan pelarian.

### Pelancong China enggan kuarantin

Pada petang 24 Januari, sepasang pelancong China membawa anak mereka yang berusia 2 tahun ke Hospital Sultanah Aminah untuk mendapatkan rawatan. Setelah itu, hospital mendapati bahawa anak mereka mempunyai gejala koronavirus. Pihak hospital memerlukan anak pasangan itu dihantar ke wad pengasingan di Hospital Permai untuk pemeriksaan lanjut. Pasangan itu pada mulanya pergi ke sebuah hospital swasta untuk mendapatkan rawatan, tetapi pihak hospital menasihati mereka untuk pergi ke hospital pusat. Walau bagaimanapun, apabila pasangan itu mengetahui bahawa anak mereka perlu dikuarantin, mereka menolak permintaan doktor kerana ingin kembali ke Guangzhou pada keesokan harinya. Doktor yang menguruskan kes tersebut melaporkan kejadian itu kepada pihak polis. Mereka kemudiannya ditahan oleh polis di lapangan terbang pada 25 Januari dan diserahkan kepada Jabatan Kesihatan Negeri Johor untuk tindakan selanjutnya. Pasangan tersebut juga dibawa ke hospital untuk pengasingan.

### Masjid tolak lawatan pelancong bukan Islam

Pada 26 Januari 2020, dua masjid di Putrajaya iaitu Masjid Putra dan Masjid Tuanku Mizan Zainal Abidin serta Masjid Wilayah Persekutuan mengumumkan bahawa ketiga-tiga masjid tersebut ditutup buat sementara waktu kepada pelancong bukan Islam susulan kebimbangan terhadap pandemik koronavirus. Perdana Menteri Mahathir bin Mohamad memberitahu bahawa kerajaan tidak pernah mengeluarkan sebarang arahan menyekat pelancong dari melawat masjid-masjid tersebut dan menyatakan tidak setuju dengan langkah tersebut. Menteri Pelancongan, Seni dan Budaya Mohammadin Ketapi juga menyatakan tidak setuju terhadap langkah itu. Beliau bekerjasama dengan pihaknya untuk menulis surat kepada pihak masjid agar tidak menyekat pelancong mengadakan lawatan. Pada 29 Januari 2020, ketiga-tiga masjid itu kemudiannya dibuka semula untuk pelancong bukan Islam untuk melawat.

### Kesilapan diagnosis virus

Pada 14 Februari 2020, selepas 145 penumpang kapal persiaran Westerdam turun dari Sihanoukville, Kemboja. Kemudian, mereka menaiki penerbangan ke Lapangan Terbang Antarabangsa Kuala Lumpur (KLIA) untuk transit di Kuala Lumpur. Mereka merancang untuk menaiki penerbangan sewa khas yang ditempah Kedutaan Amerika Syarikat di Malaysia untuk membawa mereka pulang dari KLIA ke Amerika Syarikat. Pada 15 Februari, seorang wanita Amerika berusia 83 tahun di kalangan penumpang didapati mengalami demam semasa pemeriksaan oleh Kementerian Kesihatan Malaysia, dan kemudian didapati positif terhadap ujian untuk virus. Selepas menerima berita itu, Perdana Menteri Kemboja Hun Sen meminta Malaysia untuk menguji semula ujian. Keputusan selepas 2 kali ujian adalah positif juga. Kes ke-22 yang disahkan secara rasmi di Malaysia pada 15 Februari. Wanita itu kemudian dihantar ke Hospital Sungai Buloh untuk rawatan manakala, suami wanita tersebut didapati negatif. Hun Sen sentiasa curiga dengan keputusan ujian dan juga mempersoalkannya dua kali di khalayak umum.

Pada 21 Februari, Timbalan Perdana Menteri merangkap Pengerusi Jawatankuasa Pengurusan Bencana Pusat, Wan Azizah Wan Ismail menegaskan dalam satu sidang akhbar bahawa dalam dua ujian terakhir, wanita AS yang disahkan tidak lagi mempunyai virus dalam badan beliau, tetapi masih ada simptom batuk dan perlu dimasukkan ke hospital untuk pemerhatian dan rawatan. Setelah menerima berita, Kementerian Kesihatan Kemboja mengecam Kementerian Kesihatan Malaysia kerana "salah diagnosis". Pada hari yang sama, Perdana Menteri Kemboja Hun Sen menyatakan di Facebook bahawa keputusan ujian itu adil kepada semua penumpang di Kemboja dan mengkritik kelalaian pihak berkuasa Malaysia. Pada 22 Februari, Ketua Pengarah Kementerian Kesihatan Malaysia Noor Hisham Abdullah menjelaskan bahawa selepas kedua-dua ujian disahkan pada hari ke-15, keadaan wanita itu bertambah baik selepas 72 jam rawatan, dan dua lagi ujian dilakukan 24 jam sebelum menunjukkan tanda negatif.

### Masalah pengusulan SOP tidak cekap

Satu isu utama dalam pengurusan pandemik COVID-19 di Malaysia ialah masalah penetapan SOP pengekangan pandemik yang dilihat tidak cekap, berkesan dan selari dengan perkembangan pandemik semasa.Penetapan SOP yang tidak cekap menyebabkan masyarakat Malaysia untuk menganggap perkara tersebut sebagai kelonggaran kepada mereka yang selalu keluar rumah dan juga yang merentas daerah /negeri.

### Ketidakadilan dalam penghukuman pandemik

Masalah ketidakadilan serta dua darjat menjadi isu utama pengurusan COVID-19 yang merujuk kepada layanan tidak adil apabila ahli-ahli ternama, termasuk ahli politik dan selebriti secara jelas menerima hukuman atau peringatan yang lebih ringan berbanding dengan golongan rakyat lazim yang menerima hukuman secara serta-merta tanpa tindakan lanjut.

#### Pemberian hukuman secara melampau

Banyak pihak, terutamanya pihak pembangkang yang mengkritik pihak kerajaan serta pihak terbabit kerana memberi hukuman melampau-lampau terhadap golongan rakyat lazim seperti memberi denda yang terlalu tinggi kepada golongan rakyat lazim.

Pada April 2021, tular suatu insiden penghukuman beberapa pelajar Kolej Matrikulasi Perak yang disaman sebanyak RM1,500 seorang oleh pegawai Kementerian Kesihatan yang ke sana untuk menyiasat suatu kes keracunan makanan yang menimbulkan kecaman oleh orang ramai serta beberapa ahli politik kerana sifat denda yang disifatkan melampaui batas seseorang pelajar. Hal ini membawa kepada sebuah siastan oleh Jabatan Kesihatan Negeri Perak terhadap isu tersebut. Selain itu, pihak Pemuda UMNO juga tampil untuk membantu para pelajar tersebut. Kes disimpulkan dengan denda tersebut dinyahkan, bermakna bahawa para pelajar tidak perlu membayar denda itu.

Pada bulan sama, terdapat beberapa laporan pengenaan denda secara melampau-lampau terhadap golongan seperti penjaja kecil oleh pihak polis Kelantan. Nilai denda yang diberikan, yakni setinggi RM50 ribu dikatakan jauh melebihi nilai maksimum dalam perundangan semasa, yakni maksimum RM10 ribu (ini adalah bagi *individu*, denda RM50 ribu masih sah bagi pihak syarikat, premis atau organisasi). Hal ini membawa kegusaran dan kecaman banyak pihak, termasuk Perdana Menteri sendiri. Oleh kerana itu, pihak polis sedang menyiasat penghukuman tersebut.

### Peningkatan denda pelanggaran SOP

Pada 11 Mac 2021, denda pelanggaran SOP ditinggikan kepada sebanyak-banyaknya RM10,000 secara rasmi berdasarkan Ordinan Darurat (Pencegahan dan Pengawalan Penyakit Berjangkit) (Pindaan) 2021. Meskipun begitu, pihak terbabit menekankan bahawa nilai denda RM10,000 itu ialah nilai *maksimum* yang hanya dikenakan kepada pesalah-pesalah tertentu (contohnya pesalah berulang), dan jumlah denda itu boleh dikurangkan atas rayuan penyaman dan budi bicara. Dalam hal ini, satu kes contoh yang menjadi tular ialah kes seorang pesalah yang disaman sebanyak RM10,000 gara-gara gagal mendaftarkan diri dalam aplikasi MySejahtera ketika memasuki sebuah premis di Bukit Jalil, pihak polis menjelaskan bahawa nilai saman yang diberi pihak penyaman (polis) bukanlah nilai muktamad, dan hanya diberi memandangkan pihak polis tiada kuasa untuk mengurangkan saman.

### Pembiaran pembukaan industri perkilangan

Sungguhpun kebanyakan kes COVID-19 pada 2021 terbit daripada industri perkilangan, keputusan kerajaan untuk membiarkan industri kilang dibuka dalam situasi pandemik menjadi perdebatan dan kritikan orang ramai. Perkara ini adalah betul terutamanya di kawasan Lembah Klang yang mencatatkan peratusan mencecah 80% kes COVID-19 daripada sektor perkilangan, dan 11% lagi daripada sektor pembinaan. Sungguhpun begitu, pembukaan sektor perkilangan dipertahankan oleh menteri kanan Mohamed Azmin Ali yang membantah data berkenaan, dan membantah usaha perintah berkurung berikutan ancaman terhadap ekonomi negeri dan negara secara keseluruhan.

Perlanggaran dan ketidakpatuhan SOP
-----------------------------------

### Cucu Mahathir melanggar SOP

Pada 21 Ogos 2020, cucu bekas Perdana Menteri Malaysia Mahathir bin Mohamad, Meera Alyanna binti Mukhriz dan suami ditahan di sebuah pub TTDI kerana melanggar PKPP.

Pada 27 Ogos, ayahnya Mukhriz Mahathir mengesahkan Meera Alyanna dan anak menantunya ditahan dan didenda RM1,000 kerana melanggar prosedur operasi standard (SOP) Perintah Kawalan Pergerakan Pemulihan (PKPP). Mukhriz itu berkata beliau kecewa dengan pasangan terbabit yang ditahan pihak polis ketika serbuan di sebuah pub di ibu negara.

Pada 28 Ogos, Meera Alyanna memohon maaf kepada seluruh rakyat Malaysia. Dalam masa sama, beliau turut menyatakan kekesalannya serta malu terhadap perbuatannya yang dianggap sebagai tidak bertanggungjawab ketika seluruh rakyat Malaysia masih lagi resah dengan penularan pandemik COVID-19.

### Pengingkaran oleh ahli politik

#### Kes Mohd Khairuddin

Ketika pandemik COVID-19, Teresa Kok (Seputeh-PH) pada 18 Ogos 2020 telah membangkitkan di dalam Parlimen bahawa Dr. Khairuddin telah ke Turki atas urusan peribadi dan telah pulang ke Malaysia pada 7 Julai, dan pada 13 Julai, Dr. Khairuddin telah hadir ke Parlimen meskipun sepatutnya, berdasarkan undang-undang pencegahan COVID-19, Dr. Khairuddin perlu dikuarantin selama 14 hari. Dr. Khairuddin telah memohon maaf atas perlanggaran perintah tersebut, dan memulangkan gajinya sebanyak empat bulan terhadap Tabung Bantuan Bencana Negara sempena pandemik COVID-19.

Oleh itu, pada 22 Ogos, pihak Kementerian Kesihatan telah mengenakan kompaun sebanyak RM1,000 terhadap Dr. Khairuddin atas perlanggaran perintah kuarantin tersebut. Meskipun begitu, Akta Pencegahan dan Pengawalan Penyakit Berjangkit 1988 hanya memperuntukkan Ketua Pengarah dan penjawat-penjawat awam (dalam hal ini, pihak Kementerian Kesihatan) untuk memberi kompaun sehingga nilai RM1,000, dan pihak polis sedang meneruskan siasatan tentang perlanggaran ini. Kontroversi ini mendorong pihak kerajaan untuk mencadang untuk meminda semula akta tersebut. Menjelang 21 Oktober, pihak berkuasa mengesahkan bahawa Khairuddin tidak dikenakan sebarang tindakan lanjut memandangkan Khairuddin tidak menerima sebarang arahan supaya berkuarantin selepas kepulangannya.

Hal ini telah menimbulkan kemarahan rakyat serta ahli-ahli politik pembangkang dan kerajaan disebabkan oleh hukuman yang dikatakan berat sebelah terhadap seorang menteri, dengan perbandingan antara hukuman ini dengan hukuman yang diterima oleh golongan rakyat yang menerima denda yang lebih berat banyak diutarakan. Para penganalisis politik menyatakan bahawa pelepasan Mohd Khairuddin daripada sebarang tindakan dengan jelas menggambarkan ketidakadilan kedaulatan perundangan kepada golongan elit dengan rakyat, dan disifatkan bercanggah dengan ajaran Islam berdasarkan status Mohd Khairuddin sebagai ahli politik PAS.

### Pengingkaran oleh orang kenamaan

#### Kes Neelofa-Haris Ismail

Maklumat selanjutnya: Neelofa § Perlanggaran SOP COVID-19Bermula daripada sesi perkahwinannya dengan Neelofa pada 27 Mac 2021, Haris serta Neelofa terpalit dalam siri perlanggaran tatacara operasi piawai berdasarkan hukum pandemik COVID-19 yang melanda negara serta dunia pada masa itu pada bulan-bulan awal perkahwinan. Perlanggaran-perlanggaran yang dilakukan termasuk tidak menjaga penjarakan sosial ketika sesi perkahwinan mereka serta salah guna permit rentas negeri bagi tujuan peribadi. Siri perlanggaran yang dilakukan serta hukuman yang dijatuhkan terhadap mereka mendapat perhatian serta kutukan pelbagai pihak. Kontroversi ini menjadi contoh utama persepsi ketidakadilan terhadap golongan atasan yang dipetik oleh orang ramai.

### Ketidakpatuhan rakyat

Daripada perspektif rakyat, masalah rakyat yang mengingkari langkah-langkah pembendungan penularan COVID-19 juga menjadi isu di pihak kerajaan dan pihak berkuasa. Masalah ini banyak menjurus kepada pembentukan kluster-kluster jangkitan COVID-19 setempat, dengan kluster yang mendapat perhatian termasuk Kluster Sivagangga yang berpunca daripada keingkaran seorang pengusaha restoran di Kubang Pasu, Kedah.

Isu maklumat tidak sahih
------------------------

### Cadangan perubatan tidak tersahkan

Maklumat selanjutnya: Senarai kaedah untuk menentang COVID-19 yang tidak terbukti secara saintifik
Dalam wawancara Bicara Naratif oleh Radio Televisyen Malaysia (RTM) pada 19 Mac 2020, Menteri Kesihatan Adham Baba menasihatkan kepada orang ramai bahawa minum air suam akan membantu mencegah jangkitan COVID-19 dengan dakwaan bahawa virus akan dibawa ke perut dan asid pencernaan akan membunuh virus tersebut. Ucapannya tular di media sosial, dengan banyak netizen mempersoalkan kesahihannya. Dakwaan rawatan ini berkemungkinan berasal dari pos media sosial yang tular, dan telah banyak dicanggah oleh pakar kesihatan, termasuk WHO, yang telah menyatakan bahawa minum air suam tidak mencegah jangkitan koronavirus, meskipun minum air secara keseluruhannya adalah bermanfaat kepada kesihatan.

Pada Mei 2021, ahli parlimen Teresa Kok yang disokong oleh rakannya mengusulkan penggunaan perubatan tradisional Cina untuk merawat COVID-19 dan merujuk kepada kejayaan pengekangan pandemik COVID-19 di China yang didakwa dibantu oleh perubatan itu. Meskipun begitu, keberkesanan rawatan COVID-19 dengan penggunaan itu masih diperdebatkan pada peringkat antarabangsa (terutamanya di Barat), meskipun ada yang mendukung keberkesanannya, terutamanya oleh kerajaan China.

Pada 28 Julai, terbit seruan untuk membenarkan penggunaan ubat ivermektin dalam sidang Dewan Rakyat oleh beberapa orang ahli Parlimen daripada pihak pembangkang; ubat tersebut sering diperdebatkan tentang penggunaannya dalam merawat COVID-19 di peringkat global, tetapi bukti-bukti yang sedia ada adalah lemah dan memiliki banyak kekurangan. Selain itu, penggunaan ivermektin juga diseru oleh pihak Persatuan Pengguna Pulau Pinang dengan hujah bahawa ivermektin adalah "berisiko rendah dan murah". Sementara itu, menteri Adham Baba enggan menerima seruan tersebut berdasarkan data-data terkini yang belum menunjukkan keberkesanan ivermektin dalam rawatan COVID-19 secara sahih. Cadangan para ahli pembangkang tersebut juga dibantah oleh para pakar kesihatan serta rakyat negara.

### Ordinan darurat 2021

Ordinan Darurat (Kuasa-Kuasa Perlu) (No. 2) 2021 yang dirasmikan pada Mac 2021 ialah sebuah ordinan yang menekankan isu berita tidak benar berkenaan pandemik COVID-19. Walaupun begitu, ordinan ini melahirkan kebimbangan berkenaan sebarang penyalahgunaan ordinan yang boleh menjejaskan kebebasan suara rakyat Malaysia, terutamanya dalam krisis politik negara yang masih berlanjutan. Kebimbangan ini juga membawa kepada perhimpunan bantahan skala kecil oleh pihak pemerhati hak kebebasan bersuara.

Pendidikan
----------

Rencana utama: Kesan pandemik COVID-19 terhadap pendidikan di Malaysia
### Pengumuman mengejut Kementerian Pelajaran Tinggi

Pada Oktober, pihak Kementerian Pengajian Tinggi mengumumkan bahawa semua institut pengajian tinggi awam (IPTA) yang bakal menjalankan pendaftaran mahasiswa pada hari keesokannya untuk membatalkan pendaftaran fizikan akibat peningkatan mengejut kes COVID-19 di negara pada masa itu; Universiti Malaya dan Universiti Sains Malaysia tetap meneruskan pendaftaran fizikal pada waktu itu.

Akibat pengumuman tersebut, Menteri Pengajian Tinggi, Noraini Ahmad diserang kerana keputusan tersebut yang menyebabkan para pelajar IPTA tersadai. Rata-rata kalangan rakyat memberi tekanan kepadanya agar meletak jawatan susulan tindakan tersebut serta ada yang mengejek Noraini di laman sosial. Walau bagaimanapun, Noraini memohon maaf atas kesulitan akibat pengumuman tersebut. Pihak akademik menyatakan bahawa isu ini menampakkan isu-isu yang lebih besar, termasuklah isu kekurangan autonomi IPT akibat penguasaan berlebihan pihak kerajaan serta kemarahan rakyat kepada mutu sistem pendidikan yang dikatakan merudum saban masa.

Berikutan pengumuman tersebut, sebuah tagar #SiswaJagaSiswa menjadi tular pada waktu tersebut dan bertujuan sebagai wadah penyaluran bantuan kepada golongan pelajar IPTA, terutamanya pelajar baharu yang terkandas pada masa itu. Pihak IPTA pula dipuji kerana mengambil tindakan pantas dalam menjaga kebajikan pelajar yang terkesan seperti pemberian keperluan harian, akses Internet dan wang bantuan.

### Isu SOP di institut pembelajaran

Masalah utama yang diutarakan oleh warga pendidikan Malaysia ialah masalah pelaksanaan SOP dan dasar-dasar di institut-institut pendidikan sehingga menyebabkan terbitnya kluster-kluster COVID-19 di pusat-pusat tersebut serta mengelirukan orang ramai. Tambahan pula, pihak pembangkang menuntut peletakan jawatan menteri kanan pendidikan, Radzi Jidin serta timbalan-timbalannya kerana gagal menguruskan isu pandemik COVID-19 dalam sektor pendidikan negara. Meskipun begitu, Radzi menyelar kritikan-kritikan tersebut, dengan menyatakan bahawa pihak pengkritik 'tidak pernah menguruskan krisis COVID-19'.

### Skandal bantuan pemberian gajet

Pihak kerajaan terpalit dengan beberapa kontroversi berkenaan pemberian khas peralatan elektronik terhadap para pelajar ketika peralatan teknologi menjadi suatu keperluan penting dalam sistem pendidikan yang terpaksa dijalankan secara atas talian susulan pandemik (PdPR). Satu masalah utama ialah dakwaan pengabaian janji pihak kerajaan untuk memberi sejumlah komputer riba kepada warga pelajar berkeperluan seperti yang tertakluk dalam Belanjawan Malaysia 2021.

Spesifikasi telefon Yes Altitude 3 M685Y4

* Paparan LCD 5 inci 480 piksel;
* CPU MediaTek MT6739WA;
* RAM 1 gigabait;
* Storan 8 gigabait;
* Sistem operasi Android 10 Go;
* Kamera belakang 8 megapiksel;
* Kamera hadapan 2 megapiksel;
* Bateri 2,000 mAh.

Pada Jun 2021, syarikat telekomunikasi Yes 4G bersama-sama pihak kerajaan telah memberi bantuan berupakan pemberian telefon pintar percuma terhadap para pelajar berkeperluan sebagai memenuhi program Jaringan Prihatin pihak kerajaan. Sungguhpun begitu, telefon pintar yang diberikan pihak Yes didapati terlalu usang daripada segi spesifikasi yang diperlukan bagi proses PdPR atau sebarang kegunaan lazim (seperti dalam kotak di sebelah kanan) setelah bantuan pemberian dijalankan oleh pihak kerajaan Perak.

Menjawab kritikan orang ramai, pihak Perak menyatakan bahawa telefon dengan spesifikasi sebegitu sengaja diberikan untuk "mengelakkan penyalahgunaan seperti bermain permainan video" dan sepatutnya hanya digunakan bagi tujuan PdPR semata-mata. Selain itu, terdapat laporan bahawa telefon yang diberi terbakar secara spontan ketika digunakan.

Perbekalan dan logistik
-----------------------

### Kekurangan peralatan asas perubatan

Notis menunjukkan topeng muka kehabisan stok di salah satu farmasi di Malaysia. (Terjemahan disediakan di laman penerangan failnya)
Sejak kes virus yang disyaki muncul di Bintulu, Sarawak, farmasi di negeri itu telah mula kehabisan topeng muka, penyembur pembasmian kuman, pembersih tangan, gel mandi dan produk lain. Beberapa kawasan lain juga menghadapi gangguan bekalan topeng muka. Berikutan kejadian ini, Kementerian Perdagangan Dalam Negeri dan Hal Ehwal Pengguna menyatakan bahawa kementerian itu memberi perhatian terhadap kekurangan bekalan topeng dan memberi amaran kepada peniaga untuk tidak menaikkan harga topeng muka sementara kekurangan bekalan, jika tidak, mereka akan dikompaun oleh kementerian. Sesetengah farmasi seperti *Caring Pharmacy* menasihati pelanggan untuk tidak membeli topeng muka dalam kuantiti yang banyak pada masa yang sama dengan mengambil kira keperluan pelanggan lain. Farmasi itu hanya menetapkan bahawa pelanggan hanya boleh membeli maksimum 1 kotak topeng pada satu masa.

Pada 10 Februari, sebanyak 17 peniaga di Selangor telah dikenakan kompaun oleh Kementerian Perdagangan dan Hal Ehwal Pengguna kerana menaikkan harga topeng.

### Pembekalan vaksin COVID-19

Maklumat selanjutnya: Program Imunisasi COVID-19 Kebangsaan (Malaysia)
Beberapa isu dalam Program Imunisasi COVID-19 Kebangsaan (PICK) yang terbit ialah dakwaan pihak kenamaan yang sengaja melanggar giliran pemerolehan vaksin untuk divaksin secepat mungkin, atau "memotong barisan" untuk memperoleh vaksin tanpa menghiraukan pihak barisan hadapan yang sepatutnya didahulukan, dengan pihak-pihak terbabit termasuk ahli politik dan para selebriti. Selain itu, fahaman antivaksin juga menjadi halangan dalam menjayakan PICK, dengan langkah-langkah pencegahan terpaksa dilakukan untuk mengekang fahaman antivaksin daripada menular. Masalah teknikal melibatkan perisian-perisian terlibat dalam PICK seperti aplikasi MySejahtera serta laman web pendaftaran PICK rasmi juga menjadi perdebatan dalam kalangan rakyat.

#### Dakwaan pemvaksinan kerabat diraja

Terdapat juga dakwaan suatu skandal melibatkan pemerolehan vaksin COVID-19 jenis Sinopharm oleh keluarga diraja Yang di-Pertuan Agong (YDPA), Al-Sultan Abdullah dan beberapa pihak lain. Suatu laporan dalam majalah berita dalam talian *Asia Sentinel* mendakwa bahawa baginda dan pihaknya terbang ke Emiriah Arab Bersatu (UAE) untuk dilalikan di sana serta memohon kira-kira 2,000 dos vaksin Sinopharm daripada seorang putera negara tersebut, Mohamed bin Nayan. Vaksin-vaksin tersebut kemudian dipakai oleh kerabat diraja serta rakan-rakan berkepentingan. Namun begitu, vaksin tersebut masih belum disahkan lagi di Malaysia dan oleh itu, pemvaksinan itu tidak boleh diperakui. Hal ini menyebabkan Hisham Abdullah selaku ketua pengarah kesihatan menghalang pengesahan pemvaksinan mereka serta cuba untuk menyaman dua orang doktor peribadi yang memvaksin mereka, tetapi dihalang oleh baginda serta Perdana Menteri. Menteri Kesihatan, Adham Baba menolak laporan tersebut serta mengesyaki suatu rancangan jahat oleh pihak penulis rencana.

Masalah berlanjutan apabila sebuah komen oleh Permaisuri YDPA, Tunku Azizah Aminah Maimunah Iskandariah yang menyindir seorang pengguna media sosial berkenaan pemvaksinan yang diperolehnya, menyebabkan syak dan kritikan dalam segelintir rakyat. Isu ini disusuli dengan isu-isu seperti penahanan pelukis serta aktivis tempatan Fahmi Reza yang melakukan sindiran balas terhadap komen itu atas kesalahan menghina kerabat diraja.

Sosial dan hak asasi manusia
----------------------------

### Awal pandemik

Pada awal pandemik, satu petisyen di Malaysia yang meminta larangan pendatang dari China diterbitkan, yang mendakwa bahawa "virus baharu itu tersebar luas di seluruh dunia oleh kerana gaya hidup mereka yang tidak bersih". Petisyen itu dilaporkan ditandatangani lebih daripada 250,000 orang dalam masa seminggu. Masalah Islamofobia juga berlaku berkaitan kluster tabligh di Sri Petaling pada Mac 2020 tatkala pengguna media sosial menghina kumpulan tersebut yang membawa kepada lonjakan mendadak dalam jumlah kes di Malaysia.

### Layanan terhadap pendatang asing

Pandemik COVID-19 juga menyaksikan peningkatan sentimen kebencian kepada pelarian Rohingya di Malaysia. Sebuah laporan Reuters mendapati bahawa sentimen ini bermula pada April 2020 menerusi tuduhan dan fitnah besar-besaran, terutamanya di Facebook bahawa pelarian Rohingya bertanggungjawab dalam menyebarkan virus COVID-19 di Malaysia. Pihak Reuters dalam laporan itu juga menemui puluhan laman Facebook anti-Rohingya yang bertanggungjawab menyebarkan tuduhan-tuduhan sebegitu.

#### Kontroversi dokumentari Al Jazeera

Rencana utama: Locked Up in Malaysia's Lockdown*Locked Up in Malaysia's Lockdown* merupakan sebuah dokumentari oleh agensi berita antarabangsa Al Jazeera yang mengkritik layanan pihak berkuasa Malaysia terhadap golongan banduan, terutamanya pendatang asing ketika pelaksanaan PKP. Pihak kerajaan Malaysia menolak dakwaan dalam video tersebut, dan mengesahkan bahawa dokumentari itu adalah rakaman haram di sisi undang-undang. Susulan itu, pihak-pihak berkuasa melakukan siasatan terhadap pihak yang terlibat dalam dokumentari itu. Seorang imigran Bangladesh yang dijadikan perhatian dalam dokumentari itu juga diusir ke negara asalnya oleh pihak kerajaan. Dengan itu, beberapa organisasi sivil menyeru kerajaan Malaysia agar tidak menghalang hak-hak kewartananan serta menyeru agar hak golongan imigran dibela.

Sosioekonomi
------------

### Isu 'kluster kayangan'

'Kluster kayangan' merujuk kepada golongan taraf hidup atasan Malaysia yang pulang daripada luar negara dan tidak menghormati SOP yang ditetapkan kerajaan Malaysia ketika PKP, termasuk tidak menghormati para petugas yang bertanggungjawab dalam melaksanaan tugas-tugas berkaitan PKP, dan mula tular sejak awal April 2020.

### Pemberian bantuan kepada para selebriti

Pada awal penguatkuasaan PKP (Mac 2020), sebuah isu timbul apabila para selebitri dan penggiat seni tanah air memohon bantuan kewangan daripada pihak kerajaan, yakni Bantuan Pakej Rangsangan Ekonomi Prihatin Rakyat (PRIHATIN) susulan perintah tersebut. Hal ini terbit daripada pendapat sesetengah rakyat yang mendakwa para artis sepatutnya tidak begitu terkesan akibat PKP berikutan stereotaip terhadap taraf hidup para artis yang sering digambarkan sebagai berkehidupan mewah. Sebagai tindak balas, beberapa orang artis tampil memberi penjelasan dengan menyatakan bahawa PKP telah memutuskan pendapatan utama para penggiat seni dengan menghalang penganjuran acara-acara hiburan seperti konsert, dan bukan semua selebriti yang dapat menikmati kehidupan mewah seperti yang disangkakan.

Persepsi dan reaksi
-------------------

Penampakan ahli politik yang dilihat tidak endahkan pandemik COVID-19 menyebabkan kehilangan kepercayaan rakyat terhadap kerajaan dan ahli-ahli politik Malaysia secara amnya. Tindakan lazim rakyat adalah melalui penggunaan tagar di Internet bagi menyuarakan hasrat ketidakpuasan terhadap kerajaan, meskipun tindakan protes tidak langsung di dunia nyata juga dilakukan sesetengah pihak.

Dalam sesetengah kes, ketidakpuasan rakyat membawa kepada rusuhan dan tunjuk perasaan berskala kecil, khususnya menjelang tahun 2021. Protes-protes ini kadangkala dianjurkan oleh pihak pembangkang untuk menuntut penyelesaian isu-isu daripada aspek politik seperti siri perhimpunan aman di hadapan bangunan Parlimen. Kadangkala, tunjuk perasaan juga dianjurkan oleh golongan rakyat secara keseluruhan seperti dalam protes di Kampung Muhibbah Raya, Tawau dan Parit Raja, Batu Pahat yang membawa kepada penahanan para pemprotes serta dakwaan keganasan polis dan pelanggaraan hak kebebasan bersuara.

### Aktivisme di Internet

Tuntutan-tuntutan dalam tagar #KitaMintaLima

1. Perintah kawalan pergerakan yang bersasar dan efektif;
2. Sokongan penuh kepada pihak barisan hadapan dengan menyalur segala sumber bagi melawan COVID-19;
3. Moratorium bank automatik dan bantuan tunai kepada rakyat sepanjang PKP;
4. Penguatkuasaan tatacara operasi piawai Majlis Keselamatan Negara secara adil dan saksama, dan;
5. Peranti dan data Internet kepada semua pelajar dengan segera, atau;
6. Penamatan kerajaan Muhyiddin Yassin sebagai alternatif kepada tindakan-tindakan di atas.

Tagar seperti #RakyatJagaRakyat, sebuah versi alternatif kepada tagar #KitaJagaKita yang disokong oleh kerajaan menjadi tular yang memperlihatkan ketidakpercayaan kalangan rakyat Malaysia kepada pihak kerajaan yang dikatakan sambalewa dalam pengurusan pandemik COVID-19 dan seterusnya membahayakan nyawa rakyat secara amnya.

Pada Januari 2021, suatu tagar bertajuk #SiBodohKauDengarSini menjadi tular yang mula-mula terbit daripada masalah peraturan baharu tempoh pembukaan restoran ketika pandemik yang dilihat membebankan sistem perkhidmatan makanan dan minuman serta rakyat negara secara keseluruhannya. Tagar itu terbit daripada sebuah pertelingkahan di Twitter berkenaan dasar baharu tersebut. Tagar itu juga membuka perbincangan terhadap dasar-dasar lain seperti usul peningkatan denda terhadap golongan LGBT, dan mungkin berjaya mempengaruhi kerajaan untuk melihat semula peraturan tempoh pembukaan tersebut.

Akibat ketidakpuasan rakyat yang memuncak, pada 6 Februari 2021, sebuah tanda pagar aktivis #KitaMintaLima menjadi tular di media sosial yang menuntut campur tangan ketua negara Yang di-Pertuan Agong dalam menyelesaikan isu-isu pengurusan kerajaan dalam pandemik COVID-19 negara, dengan menuntut lima perkara (seperti di kotak di sebelah kanan). Selain itu, simbol-simbol seperti isyarat tapak tangan menandakan lima tuntutan terbabit juga dipopularkan. Berdasarkan pencetus tagar itu, tindakan itu dibuat selepas melihat komen-komen di laman Facebook yang membantah kerajaan Muhyiddin lalu mengumpulkan keluhan-keluhan yang diperoleh kepada lima perkara asas.

Para pakar membandingkan inti pati tagar tersebut dengan kejadian-kejadian serupa di luar negara seperti tuntutan para pemprotes dalam tunjuk perasaan Hong Kong 2019–2020. Meskipun begitu, para pakar juga berpendapat bahawa tindakan-tindakan aktivisme atas talian seperti ini adalah lazim di Malaysia, terutamanya dalam kalangan kelas pertengahan, dan mungkin tidak akan dibalas dengan sebarang tindakan lanjut.

Pada 16 April, satu lagi tagar bertajuk #KerajaanGagal pula tular di persekitaran Twitter negara sebagai tanda marah kepada kerajaan secara am atas kegagalan pengekangan pandemik COVID-19 serta pelbagai isu berkaitan. Dalam hal ini, Azmin Ali selaku Menteri Kanan membidas tagar tesebut, menyatakan bahawa tagar itu hanya sekadar suatu sentimen atas talian dan menekankan bahawa pihak kerajaan kini lebih memfokuskan kepada pengurusan pandemik dan ekonomi berbanding krisis politik dalaman. Di samping itu, tagar itu juga dibantah kerana disifatkan tidak menggambarkan pendapat majoriti yang menyokong Muhyiddin dan kerajaannya sambil merujuk kepada data-data berkaitan. Sementara itu, rata-rata ahli politik pembangkang pula mengiktiraf dan mendukung tagar tersebut. Ahli Majlis Tertinggi UMNO, Mohd Puad Zarkashi juga mengiktiraf tagar tersebut sebagai kritikan terhadap isu-isu pengurusan pandemik.

Rujukan
-------

1. ↑  Najib fined RM3,000 for SOP violation
2. ↑  FT Minister fined for SOP breach in Pak Lah visit
3. ↑  Povera, Adib (22 Ogos 2020). "Khairuddin slapped with RM1,000 fine for breaching quarantine". *New Straits Times* (dalam bahasa Inggeris). Diarkibkan daripada yang asal pada 24 Ogos 2020.
4. ↑  Anak Mukhriz minta maaf langgar SOP PKP
5. ↑  Cops probing Neelofa's wedding over suspected SOP violations
6. ↑  "440 NGO Islam sokong tempoh Darurat dikekalkan". *Harakah Daily*. 16 Jun 2021. Diarkibkan daripada yang asal pada 2021-06-16. Dicapai pada 17 Jun 2021.
7. ↑  "'Desak parlimen dibuka sekarang sikap binatang politik'". *Malaysiakini*. 17 Jun 2021. Dicapai pada 17 Jun 2021.
8. ↑  Walden, Max (14 Januari 2021). "Malaysia, once praised by the WHO as 'united' against COVID, has gone back into lockdown". *ABC News* (dalam bahasa Inggeris). Diarkibkan daripada yang asal pada 14 Januari 2021. Dicapai pada 14 Januari 2021.
9. ↑  "【武汉肺炎】一家三口机场被隔离·男子图爬墙被阻（内含视频）". *星洲網*. 2020-01-26. Diarkibkan daripada yang asal pada 2021-03-12. Dicapai pada 2020-03-07.
10. ↑  "【武汉肺炎】为避隔离检测 搭机回国·中国女童同父母机场被捕". *星洲網*. 2020-01-26. Diarkibkan daripada yang asal pada 2021-03-12. Dicapai pada 2020-03-07.
11. ↑  "Coronavirus: Masjid Putra ditutup untuk lawatan". *Berita Harian*. 26 Januari 2020. Diarkibkan daripada yang asal pada 2020-03-13. Dicapai pada 8 Mac 2020.
12. ↑  Hasimi Muhamad (29 Januari 2020). ""Halang pelancong masuk masjid perbuatan tidak bertanggungjawab" - Tun Mahathir". *Astro Awani*. Diarkibkan daripada yang asal pada 2020-01-30. Dicapai pada 8 Mac 2020.
13. ↑  "Tak setuju Masjid Putra ditutup kepada pelancong". *Harian Metro*. 28 Januari 2020. Diarkibkan daripada yang asal pada 2020-04-06. Dicapai pada 8 Mac 2020.
14. ↑  "Masjid Putra dibuka semula kepada pelawat". *Sinar Harian*. 29 Januari 2020. Diarkibkan daripada yang asal pada 2020-04-06. Dicapai pada 29 Januari 2020.
15. 1 2 3  "Malaysia Airlines batalkan penerbangan sewa khas bawa penumpang Westerdam". *Berita Harian*. 16 Februari 2020. Diarkibkan daripada yang asal pada 2020-02-17. Dicapai pada 8 Mac 2020.
16. ↑  Malis Tum (25 Februari 2020). "Hun Sen Says Malaysia Maligned Cambodia Over Positive Westerdam COVID-19 Test". *VoaCambodia*. Diarkibkan daripada yang asal pada 2021-03-03. Dicapai pada 8 Mac 2020.
17. ↑  "Kesihatan wanita warga emas Amerika semakin baik". *Astro Awani*. 22 Februari 2020. Diarkibkan daripada yang asal pada 2021-03-03. Dicapai pada 8 Mac 2020.
18. 1 2  Ayamani, Keertan (19 April 2021). "Syed Saddiq cries 'double standard' after students under lockdown fined RM1,500 for Covid-19 rule breach". *Malay Mail* (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 20 April 2021.
19. ↑  "Pemuda Umno, MP PKR persoal denda RM50,000 pada peniaga burger". *Malaysiakini*. 27 April 2021. Dicapai pada 27 April 2021.
20. ↑  Choong, Jerry (20 April 2021). "Perak Health Dept probing case of students fined RM1,500 for Covid-19 rule breach, says Dr Noor Hisham". *Malay Mail* (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 20 April 2021.
21. ↑  Mohd Ali, Abd Razak (20 April 2021). "Pemuda UMNO Perak bantu pelajar Kolej Matrikulasi dikompaun RM1,500". *Astro Awani*. Dicapai pada 20 April 2021.
22. ↑  Shaiful Shahrin Ahmad Pauzi (28 April 2021). "6 pelajar matrikulasi tak perlu bayar kompaun RM1,500". *Berita Harian*. Dicapai pada 28 April 2021.
23. ↑  Minderjeet Kaur (27 April 2021). "RM60K for Neelofa, RM50K for burger seller – it's just not fine, say netizens". *Free Malaysia Today* (dalam bahasa Inggeris). Diarkibkan daripada yang asal pada 2021-04-27. Dicapai pada 27 April 2021.
24. ↑  Siti Hajar Husna Che Hassin (28 April 2021). "Lagi kompaun RM50,000: 'Ambillah kedai runcit ini, saya tak mampu bayar'". *Malaysiakini*. Dicapai pada 28 April 2021.
25. ↑  Radzi Razak (27 April 2021). "After controversy over RM50,000 fine, Takiyuddin say max penalty for exceeding business hours is RM10,000". *Malay Mail* (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 28 April 2021.
26. ↑  Sarban Singh (27 April 2021). "Heavy RM50,000 fine for burger seller is 'uncompassionate', says Tok Mat". *The Star (Malaysia)* (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 28 April 2021.
27. ↑  Hadi Ab Manap (28 April 2021). "PM setuju denda RM50,000 keterlaluan". *Utusan Malaysia*. Dicapai pada 28 April 2021.
28. ↑  "Dikritik denda tanpa timbang rasa, polis akan dapatkan fakta sebenar". *Malaysiakini*. 27 April 2021. Dicapai pada 27 April 2021.
29. ↑  "Ordinan Darurat (Pencegahan dan Pengawalan Penyakit Berjangkit) (Pindaan) 2021" (PDF). *Jabatan Peguam Negara Malaysia*. Dicapai pada 13 Mac 2021.[*pautan mati kekal*]
30. ↑  Safeek Affendy Razali (11 Mac 2021). "Polis keluar kompaun RM10,000 langgar SOP mulai hari ini". *Berita Harian*. Dicapai pada 13 Mac 2021.
31. ↑  M Hifzuddin Ikhsan (12 Mac 2021). "Pejabat Kesihatan Daerah boleh kurangkan bayaran denda maksimum RM10,000". *Harian Metro*. Dicapai pada 13 Mac 2021.
32. ↑  "Kena kompaun RM10,000 tidak imbas kod Mysejahtera". *Kosmo!*. 12 Mac 2021. Dicapai pada 13 Mac 2021.
33. ↑  Solhi, Farah (30 Jun 2021). "80 per cent of clusters in Selangor are from factories, says MB". *New Strait Times* (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 2 Julai 2021.
34. ↑  "WHO against lockdowns, reminds Azmin". *Free Malaysia Today* (dalam bahasa Inggeris). 2 Julai 2021. Diarkibkan daripada yang asal pada 2021-07-02. Dicapai pada 2 Julai 2021.
35. ↑  Tun Mahathir’s Granddaughter Accused Of Visiting Pub & Violating RMCO?
36. ↑  Mukhriz akui anak, menantu langgar PKPP
37. ↑  Mukhriz Mahathir Confirms Daughter & Son-In-Law’s Arrest For Violating RMCO
38. ↑  "Saya menyesal kerana telah menyusahkan keluarga dan rakan-rakan" - Anak Mukhriz minta maaf
39. ↑  Mukhriz’s daughter says ‘deeply ashamed’ of RMCO violation arrest
40. ↑  Zainal, Fatimah (22 Ogos 2020). "Khairuddin apologises for violating quarantine, donates four months minister's salary to Covid-19 fund". *The Star* (dalam bahasa Inggeris). Diarkibkan daripada yang asal pada 24 Ogos 2020.
41. ↑  Povera, Adib (22 Ogos 2020). "Khairuddin slapped with RM1,000 fine for breaching quarantine". *New Straits Times* (dalam bahasa Inggeris). Diarkibkan daripada yang asal pada 24 Ogos 2020.
42. 1 2  Povera, Adib (22 Ogos 2020). "Act 342 only provides maximum compound of RM1k, cops still probing Khairuddin's case". *New Straits Times* (dalam bahasa Inggeris). Diarkibkan daripada yang asal pada 24 Ogos 2020.
43. 1 2  Yusof, Teh Athira (25 Ogos 2020). "Health Ministry wants fine for flouting SOPs raised from RM1,000 to RM10,000". *New Straits Times* (dalam bahasa Inggeris). Diarkibkan daripada yang asal pada 27 Ogos 2020.
44. ↑  "Akta Pencegahan dan Pengawalan Penyakit Berjangkit" (PDF). *Kementerian Kesihatan Malaysia*. m/s. 20. Diarkibkan (PDF) daripada yang asal pada 2020-10-21. Dicapai pada 24 Ogos 2020. 25. Ketua Pengarah atau mana-mana pegawai awam yang diberikuasa olehnya bagi maksud ini secara bertulis boleh mengkompaun apa-apa kesalahan di bawah Akta ini atau mana-mana peraturan yang dibuat di bawah Akta ini yang telah ditetapkan oleh peraturan-peraturan sebagai boleh dikompaun dengan mendapatkan daripada pesalah itu sejumlah wang yang tidak melebehi seribu ringgit.
45. ↑  Abu Bakar, Adam (21 Oktober 2020). "Khairuddin in the clear, cops say no further action over quarantine breach". *Free Malaysia Today*. Diarkibkan daripada yang asal pada 2020-11-01. Dicapai pada 23 Oktober 2020.
46. ↑  Zainal, Fatimah (23 Ogos 2020). "Umno leader wants Khairuddin to be charged in court with breaking quarantine rule" (dalam bahasa Inggeris). Diarkibkan daripada yang asal pada 24 Ogos 2020. Dicapai pada 24 Ogos 2020.
47. ↑  Kaur, Minderjeet (23 Ogos 2020). "Why wasn't minister charged in court for flouting quarantine rule, asks opposition". *Free Malaysia Today* (dalam bahasa Inggeris). Diarkibkan daripada yang asal pada 24 Ogos 2020. Dicapai pada 24 Ogos 2020.
48. ↑  Kaur, Minderjeet (22 Oktober 2020). "Excusing Khairuddin puts a stain on Putrajaya's image, say analysts". *Free Malaysia Today* (dalam bahasa Inggeris). Diarkibkan daripada yang asal pada 2020-11-01. Dicapai pada 23 Oktober 2020.
49. ↑  Minderjeet Kaur (27 April 2021). "RM60K for Neelofa, RM50K for burger seller – it's just not fine, say netizens". *Free Malaysia Today* (dalam bahasa Inggeris). Diarkibkan daripada yang asal pada 2021-04-27. Dicapai pada 27 April 2021.
50. ↑  "Nationwide Aidilfitri MCO SOP compliance unsatisfactory, say police". *Malay Mail* (dalam bahasa Inggeris). 15 Mei 2021. Dicapai pada 16 Mei 2021.
51. ↑  "Pertimbang perubatan tradisional Cina rawat Covid-19, kata Teresa Kok". *Free Malaysia Today*. 8 Mei 2021. Diarkibkan daripada yang asal pada 2021-05-08. Dicapai pada 15 Mei 2021.
52. ↑  Jerry Choong (9 Mei 2021). "Kit Siang joins call urging MOH to allow use of traditional Chinese medicine to fight Covid-19". *Malay Mail* (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 15 Mei 2021.
53. ↑  "COVID-19 Deaths Plummet With Chinese Herbal Medicine". 3 November 2020. Dicapai pada 17 Januari 2021.
54. 1 2  BERNAMA (27 Julai 2021). "Dewan Rakyat heats up over use of Ivermectin in Covid-19 treatment". *The Sun Daily* (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 28 Julai 2021.
55. ↑  "Frontiers Pulls Special COVID-19 Issue After Content Dispute". *The Scientist Magazine®* (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 May 2021.
56. ↑  Garegnani LI, Madrid E, Meza N (2021-04-22). "Misleading clinical evidence and systematic reviews on ivermectin for COVID-19". *BMJ Evidence-Based Medicine*. doi:10.1136/bmjebm-2021-111678. ISSN 2515-446X. PMID 33888547.
57. ↑  BERNAMA (28 Julai 2021). "Covid-19: CAP urges govt to use Ivermectin". *TheEdge Markets* (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 28 Julai 2021.
58. ↑  "Pakatan MPs get ticked off for pushing Ivermectin as Covid-19 'cure'". *Free Malaysia Today*. 27 Julai 2021. Diarkibkan daripada yang asal pada 2021-07-27. Dicapai pada 28 Julai 2021.
59. ↑  "Ordinan Darurat (Kuasa-Kuasa Perlu) (No. 2) 2021" (PDF). *Jabatan Peguam Negara*. Diarkibkan daripada yang asal (PDF) pada 2021-03-25. Dicapai pada 13 Mac 2021.
60. ↑  "MCMC promises fair probes, but doubts persists". *The Star* (dalam bahasa Inggeris). 13 Mac 2021. Dicapai pada 13 Mac 2021.
61. ↑  Muhammad Amnan Hibrahim (14 Mac 2021). "NGO bantah ordinan berita tidak benar". *Sinar Harian*. Dicapai pada 14 Mac 2021.
62. 1 2  Ong, Justin (3 Oktober 2020). "Fury erupts online over ministry's move to delay physical student intakes at public universities". *Malay Mail* (dalam bahasa Inggeris). Diarkibkan daripada yang asal pada 2020-10-12. Dicapai pada 3 Oktober 2020.
63. ↑  "Noraini mohon maaf atas segala kesulitan". *Utusan Malaysia*. 3 Oktober 2020. Diarkibkan daripada yang asal pada 2020-11-03. Dicapai pada 3 Oktober 2020.
64. ↑  Lau, Jouyce (8 Oktober 2020). "Malaysia's U-turn on reopening campuses leaves students in lurch". *Times Higher Education* (dalam bahasa Inggeris). Diarkibkan daripada yang asal pada 2020-10-21. Dicapai pada 16 Oktober 2020.
65. ↑  "#SiswaJagaSiswa: Twitter dibanjiri bantuan kepada pelajar terkandas". *Astro Awani*. Diarkibkan daripada yang asal pada 2020-10-18. Dicapai pada 3 Oktober 2020.
66. ↑  Menon, Sandhya; Rajaendram, Rebecca (6 Oktober 2020). "Students laud varsities for acting quickly on internet enrolment". *The Star* (dalam bahasa Inggeris). Diarkibkan daripada yang asal pada 2020-12-05. Dicapai pada 16 Oktober 2020.
67. ↑  "Educators, parents want clear action over education clusters". *The Malaysian Reserve* (dalam bahasa Inggeris). 26 April 2021. Dicapai pada 27 April 2021.
68. ↑  "Quit, opposition tells education minister and his deputies". *Free Malaysia Today* (dalam bahasa Inggeris). 24 April 2021. Dicapai pada 27 April 2021.[*pautan mati kekal*]
69. ↑  Nor Fazlina Abdul Rahim (28 Mac 2021). "Yang kritik pun tidak pernah uruskan COVID-19 - Dr Radzi". *Berita Harian*. Dicapai pada 27 April 2021.
70. ↑  "Where are laptops promised to students?". *The Borneo Post* (dalam bahasa Inggeris). 14 Jun 2021. Dicapai pada 16 Jun 2021.
71. 1 2  Azrai, Hanif (14 Jun 2021). "Kerajaan Perak edar telefon berkualiti rendah dan harapkan pencapaian berkualiti tinggi?". *Soya Cincau*. Dicapai pada 16 Jun 2021.
72. ↑  Wong, Alexander (6 Mei 2021). "Jaringan Prihatin: Yes offers B40 families free phone and mobile data without contracts". *Soya Cincau* (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 16 Jun 2021.
73. ↑  Mohamad Yunus, Muhammad Yusainy (4 Jun 2021). "Pengguna dakwa dapat telefon 'cikai'". *Sinar Harian*. Dicapai pada 16 Jun 2021.
74. ↑  Sufian Suri, Muhammad Zulsyamini (14 Jun 2021). "Telefon pintar untuk pembelajaran saja, elak main game [METROTV]". *Harian Metro*. Dicapai pada 16 Jun 2021.
75. ↑  Wong, Alexander (16 Jun 2021). "Yes phone provided under Jaringan Prihatin catches fire during online class". *Malay Mail* (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 16 Jun 2021.
76. ↑  "抢购口罩 消息满天飞. 砂人闻武汉肺炎色变". *星洲網*. 2020-01-28. Diarkibkan daripada yang asal pada 2021-03-12. Dicapai pada 2021-02-12.
77. ↑  ""哪里有卖口罩"．社媒贴文求助买口罩". *星洲網*. 2020-01-30. Diarkibkan daripada yang asal pada 2020-02-20. Dicapai pada 2020-02-11.
78. ↑  "銮现人龙抢口罩·店家拉铁闸控制人流". *星洲網*. 2020-01-29. Diarkibkan daripada yang asal pada 2021-03-03. Dicapai pada 2021-02-12.
79. ↑  "Supply of face masks being monitored, says Saifuddin". *The Star* (dalam bahasa Inggeris). 2020-01-28. Diarkibkan daripada yang asal pada 2020-02-05. Dicapai pada 2020-02-08.
80. ↑  "Stern action against traders raising price of face masks". *The Star* (dalam bahasa Inggeris). 2020-01-28. Diarkibkan daripada yang asal pada 2020-02-05. Dicapai pada 2020-02-08.
81. ↑  "康宁药剂行口罩逐步来货‧每人限购1盒口罩". *星洲網*. 2020-01-28.
82. ↑  "雪州一商家高价售口罩·赛夫丁：充公货物对付". *星洲網*. 2020-02-02. Diarkibkan daripada yang asal pada 2021-03-03. Dicapai pada 2020-03-08.
83. ↑  "Polis terima laporan berhubung dakwaan 'potong barisan'". *Bernama*. 3 Mac 2021. Dicapai pada 5 Mac 2021.
84. ↑  Aidila Razak, Hariz Mohd & Martin Vengadesan (25 Februari 2021). "'Influencer' terima vaksin awal adalah ketua jabatan klinikal - Dr Noor Hisham". Diarkibkan daripada yang asal pada 2021-02-25. Dicapai pada 12 Mac 2021.
85. ↑  Muhammad Zulsyamini Sufian Suri (1 Mac 2021). "Golongan antivaksin akan diambil tindakan jika menghasut". *Berita Harian*. Diarkibkan daripada yang asal pada 2021-03-01. Dicapai pada 7 Mac 2021.
86. ↑  "COVID-19: Polis Labuan pantau gerakan antivaksin". *Berita Harian*. 26 Februari 2021. Diarkibkan daripada yang asal pada 2021-02-27. Dicapai pada 7 Mac 2021.
87. ↑  Berthelsen, John (16 April 2021). "Malaysia Fades in Covid Fight". *Asia Sentinel* (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 17 April 2021.
88. ↑  Ar, Zurairi (18 April 2021). "Health minister denies Agong, kin vaccinated with 'illegal' Sinopharm Covid-19 vaccine during UAE visit". *Malay Mail* (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 20 April 2021.
89. ↑  "Media sosial heboh lepas Tunku Azizah nyah aktif Instagram". *Malaysiakini*. 19 April 2021. Dicapai pada 20 April 2021.
90. ↑  Solhi, Farah (26 January 2020). "Some Malaysians calling for ban on Chinese tourists". *NST Online* (dalam bahasa Inggeris). Diarkibkan daripada yang asal pada 27 January 2020. Dicapai pada 12 February 2020.
91. ↑  "Fear and racism spread worldwide along with coronavirus". *National Herald India*. Diarkibkan daripada yang asal pada 6 February 2020. Dicapai pada 6 February 2020.
92. ↑  Maria Chin, Emmanuel Santa (4 April 2020). "Think tank: Xenophobia, racism rampant on social media amid global Covid-19 lockdowns, Malaysia included". *Malay Mail*. Diarkibkan daripada yang asal pada 6 April 2020. Dicapai pada 21 April 2020.
93. 1 2  Latiff, Rozanna; Ananthalakshmi, A. (14 Oktober 2020). Birsel, Robert (penyunting). "Anti-migrant sentiment fanned on Facebook in Malaysia". *Reuters* (dalam bahasa Inggeris). Diarkibkan daripada yang asal pada 2020-11-03. Dicapai pada 16 Oktober 2020.
94. ↑  Omar Ahmad (5 Julai 2020). "Laporan Al Jazeera tidak benar". *myMetro*. Diarkibkan daripada yang asal pada 24 Julai 2020. Dicapai pada 24 Julai 2020.
95. ↑  Mohd Hazrizal Mohd Hanapiah (20 Julai 2020). "Al Jazeera tiada lesen sah terbit dokumentari". *Sinar Online*. Diarkibkan daripada yang asal pada 24 Julai 2020. Dicapai pada 24 Julai 2020.
96. ↑  "Malaysia deports Bangladeshi man who criticised treatment of migrants in documentary". *Channel News Asia*. 22 Ogos 2020. Diarkibkan daripada yang asal pada 22 August 2020. Dicapai pada 23 Ogos 2020.
97. ↑  "Civil society organisations stand in solidarity with Al Jazeera, media freedom". *The Sun Daily*. 8 July 2020. Diarkibkan daripada yang asal pada 8 Julai 2020. Dicapai pada 8 Julai 2020.
98. ↑  Chik, Razak (10 April 2020). "COVID-19: 'Kluster elit' sombong, cerewet ... belum dirawat, perangai perit". *Astro Awani*. Diarkibkan daripada yang asal pada 2020-10-17. Dicapai pada 16 Oktober 2020.
99. ↑  Serimah Mohd Sallehuddin (2 April 2020). "'Komen kesat ketika anak baca doa'". *Berita Harian*. Diarkibkan daripada yang asal pada 2020-12-06. Dicapai pada 1 Mac 2021.
100. 1 2  Fatin Farhana Ariffin (25 Mac 2020). "COVID-19 : Artis juga perlu bantuan kerajaan". *Berita Harian*. Diarkibkan daripada yang asal pada 2021-01-20. Dicapai pada 1 Mac 2021.
101. ↑  Fatin Farhana Ariffin (27 Mac 2020). "'Jangan salah faham'". *Berita Harian*. Diarkibkan daripada yang asal pada 2021-02-26. Dicapai pada 1 Mac 2021.
102. ↑  "'F\*ck Politics!' banner in Ipoh pretty much captures Malaysia's mood right now". *Coconuts KL* (dalam bahasa Inggeris). 5 Oktober 2020. Diarkibkan daripada yang asal pada 2020-11-27. Dicapai pada 2021-02-12.
103. ↑  "'#PoliticiansPuncaVirus' trends online as Malaysians blame ministers over COVID-resurgence". *Coconuts KL* (dalam bahasa Inggeris). 2 Oktober 2020. Diarkibkan daripada yang asal pada 2020-11-05. Dicapai pada 2021-02-12.
104. ↑  "Protes di Parlimen - Polis akan panggil individu terlibat perhimpunan". *Astro Awani*. 2 Mei 2021. Dicapai pada 15 Mei 2021.
105. ↑  "Polis nafi pukul individu terlibat demonstrasi PKPD di Tawau". *Sinar Harian*. 25 April 2021. Dicapai pada 25 April 2021.
106. ↑  "Polis tahan lelaki merusuh". *Astro Awani*. 14 Mei 2021. Dicapai pada 15 Mei 2021.
107. ↑  "Bantahan 'Kerajaan Gagal': Mereka hanya berhimpun secara aman - Bersih". *Malaysiakini*. 17 Mei 2021. Dicapai pada 19 Mei 2021.
108. ↑  Ong, Justin (3 Oktober 2020). "Fury erupts online over ministry's move to delay physical student intakes at public universities". *Malay Mail* (dalam bahasa Inggeris). Diarkibkan daripada yang asal pada 2020-10-12. Dicapai pada 3 Oktober 2020.
109. ↑  Rashid, Farezza Hanum (21 Februari 2021). "When hungry Malaysians take to Twitter". *The Malaysian Reserve* (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 16 Mac 2021.
110. ↑  Afiq Ariffin (6 Februari 2021). "#KitaMintaLima mula tular, rakyat mohon beban diringankan". *Astro Awani*. Diarkibkan daripada yang asal pada 2021-02-11. Dicapai pada 11 Mac 2021.
111. ↑  Ramieza Wahid (6 Februari 2021). "#KitaMintaLima: Dari suka-suka menjadi sohor kini". *Malaysiakini*. Diarkibkan daripada yang asal pada 2021-02-20. Dicapai pada 11 Mac 2021.
112. ↑  Tashny Sukumaran (9 Februari 2021). "Echoing Hong Kong protests, Malaysia's 'five demands' to king over coronavirus go viral". *South China Morning Post* (dalam bahasa Inggeris). Diarkibkan daripada yang asal pada 9 Februari 2021. Dicapai pada 11 Mac 2021.
113. ↑  "#KerajaanGagal sohor di Twitter". *Malaysiakini*. 16 April 2021. Dicapai pada 16 April 2021.
114. 1 2  "Azmin downplays #KerajaanGagal brickbats as mere 'sentiments', says PM not talking politics now to focus on Covid-19, economy". *Malay Mail* (dalam bahasa Inggeris). 19 April 2021. Dicapai pada 20 April 2021.
115. ↑  Juani Munir Abu Bakar (25 April 2021). "#kerajaangagal hanya taktik kosong segelintir influencer media sosial". *Utusan Malaysia*. Dicapai pada 13 Mei 2021.

| * l
* b
* s
Pandemik COVID-19 di Malaysia |
| --- |
| 
* Garis masa
* Data

 |
| Lokasi | 

|  |  |
| --- | --- |
| Negeri dan wilayah | 
* Johor
* Kedah
* Kelantan
* Kuala Lumpur
* Labuan
* Melaka
* Negeri Sembilan
* Pahang
* Perak
* Perlis
* Pulau Pinang
* Putrajaya
* Sabah
* Sarawak
* Selangor
* Terengganu

 |
| Acara | 
* Perhimpunan Tabligh Sri Petaling
* Pilihan raya negeri Sabah
* Pilihan raya negeri Melaka
* Pilihan raya negeri Sarawak

 |

 |
| Tindak balas | 

|  |  |
| --- | --- |
| Dasar | 
* *DudukRumah*
* Membasuh tangan
* Norma Baharu
* Pemberian bantuan
* Penjarakan fizikal
* Perintah Kawalan Pergerakan
* Bekerja dari rumah (BDR)
* Program Imunisasi Kebangsaan

 |

 |
| Tokoh | 

|  |  |
| --- | --- |
| Kerajaan | 
* Muhyiddin Yassin (Perdana Menteri ke-8)
* Ismail Sabri Yaakob (Perdana Menteri ke-9, Timbalan Perdana Menteri ke-13, Menteri Kanan Keselamatan, Menteri Pertahanan)
* Tengku Zafrul Tengku Abdul Aziz (Menteri Kewangan)
* Mohd Radzi Md Jidin (Menteri Kanan Pendidikan)
* Hishammuddin Hussein (Menteri Kanan Keselamatan, Menteri Pertahanan, Menteri Luar Negeri)
* Fadillah Yusof (Menteri Kanan Infrastruktur, Menteri Kerja Raya)
* Adham Baba (Menteri Kesihatan)
* Noor Hisham Abdullah (Ketua Pengarah Kesihatan Malaysia)
* Hamzah Zainuddin (Menteri Dalam Negeri)
* Takiyuddin Hassan (Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Undang-undang))
* Affendi Buang (Ketua Pengarah Majlis Keselamatan Negara Malaysia)
* Abang Johari Tun Openg (Ketua Menteri Sarawak)
* Habibah Abdul Rahim (Ketua Pengarah Pendidikan Malaysia)
* Arifin Zakaria (Pengerusi Jawatankuasa Khas Bebas Darurat)

 |
| Penyelidik | 
* Awang Bulgiba Awang Mahmud

 |
| Dijangkiti | 
* Korporat
	+ Hisham Hamdan
* Hiburan
	+ Alif Satar
	+ Ashraf Muslim
	+ PU Riz
	+ Puteri Aishah
	+ Shima Anuar
	+ Aepul Roza
	+ Emma Maembong
	+ Harris Annuar
	+ Rahila Ali
* Sukan
	+ Jackie Wong
	+ Wong Choong Hann
	+ Irfan Shamsuddin
* Politik
	+ Abdul Aziz Yusoff
	+ Adhif Syan Abdullah
	+ Ahmad Masrizal Muhammad
	+ Ahmad Said
	+ Alice Lau Kiong Yieng
	+ Aminolhuda Hassan
	+ Amiruddin Yusop
	+ Azman Nasrudin
	+ Fadillah Yusof
	+ Hajiji Noor
	+ Halimah Mohamed Sadique
	+ Hamzah Zainudin
	+ Hendrus Anding
	+ Idris Ahmad
	+ Jeffrey Kitingan
	+ Jerip Susil
	+ Kamache Doray Rajoo
	+ Kelvin Yii Lee Wuen
	+ Lim Yi Wei
	+ Mohamed Nazri Abdul Aziz
	+ Mohd Syahbuddin Hashim
	+ Mustapa Mohamed
	+ Norazlinah Arif
	+ Nor Hayati Bachok
	+ Ravi Munusamy
	+ Rina Mohd Harun
	+ Robert Tawik @ Nordin
	+ Rubiah Wang
	+ Saifuddin Abdullah
	+ Shatiri Mansor
	+ Sheikh Umar Bagharib Ali
	+ Syamsul Firdaus Mohamed Supri
	+ Tajuddin Abdul Rahman
	+ Tengku Razaleigh Hamzah
	+ Wong Ling Biu
	+ Zahidi Zainul Abidin
	+ Zulkifli Mohamad Al-Bakri

 |

 |
| Institusi | 

|  |  |
| --- | --- |
| Kerajaan | 
* Peguam Negara
* Jabatan Imigresen Malaysia
* Dewan Bandaraya Kuala Lumpur
* Angkatan Tentera Malaysia
* Kementerian Pendidikan
* Kementerian Kesihatan
* Kementerian Pelancongan, Kesenian dan Kebudayaan Malaysia
* Kementerian Pembangunan Wanita, Keluarga dan Masyarakat Malaysia
* Majlis Keselamatan Negara (Jawatankuasa Khas Bebas Darurat)
* RELA
* Jabatan Kastam Diraja Malaysia
* Polis Diraja Malaysia
* Kerajaan Negeri Johor
* Kerajaan Negeri Sabah
* Kerajaan Negeri Sarawak
* Jawatankuasa Pengurusan Bencana Sarawak

 |
| Pusat kawalan penyakit | 
* Pusat Kesiapsiagaan dan Tindak Cepat Krisis

 |
| Hospital dan pusat rawatan | 
* Hospital Kuala Lumpur
* Hospital Canselor Tunku Mukhriz
* Hospital Rehabilitasi Cheras
* Hospital Angkatan Tentera Tuanku Mizan
* Pusat Perubatan Universiti Malaya
* Hospital Putrajaya
* Hospital Selayang
* Hospital Kajang
* Hospital Ampang
* Hospital Tengku Ampuan Rahimah
* Hospital Banting
* Hospital Shah Alam
* Hospital Serdang
* Hospital Sungai Buloh
* Taman Ekspo Pertanian Malaysia
* Hospital Miri
* Hospital Umum Sarawak
* Hospital Sibu
* Hospital Tuanku Ja'afar
* Hospital Tampin
* Hospital Jelebu
* Hospital Jempol

 |

 |
| Pertubuhan | 

|  |  |
| --- | --- |
| Syarikat | 
* Alibaba Group
* Astro
* Celcom
* DiGi
* Maxis
* TM
* U Mobile
* UniFi
* Yes

 |
| Pertubuhan bukan kerajaan | 
* Aliran
* Amnesty International
* Fo Guang Shan
* Human Rights Watch
* Hindu Sangam Malaysia
* Keuskupan Agung Kuala Lumpur
* Majlis Gurdwaras Malaysia
* Masjid Jamek Sri Petaling
* Mercy Malaysia
* Persahabatan Evangelikal Kebangsaan Malaysia
* Persatuan Bulan Sabit Merah Malaysia
* Persekutuan Persatuan Taoist Malaysia
* Tzu Chi

 |

 |
| Isu dan kesan | 
* Kesan ekonomi
* Kesan politik
* Kesan sosial
	+ Pendidikan
* Protes
	+ Hartal Doktor Kontrak
	+ Protes #Lawan

 |
| Budaya masyhur | 

|  |  |
| --- | --- |
| Filem | 
* *Kelaster*
* *Kerana Korona*
* *Frontliner*
* *Juang*

 |
| Televisyen | 
* *Covid Oh Covid*
* *Hadiah Dari Tuhan*
* *Lockdown*

 |
| Muzik | 
* *Kita Jaga Kita*

 |

 |