Pusat bandar raya Chicago dari pandangan udara.
**Bandar raya** (Jawi: ‏**بندر راي**‎code: ms is deprecated ‎) atau **bandaraya** (Jawi: ‏**بندراي**‎code: ms is deprecated ‎) berasal dari dua perkataan iaitu *bandar* dan *raya* - besar. Oleh itu bandar raya membawa maksud "bandar yang besar lagi penting yang biasanya ada penduduk seramai 100,000 penduduk atau lebih." Bagaimanapun jumlah penduduk ini berbeza mengikut negara.

Sesebuah bandar raya adalah berbeza daripada kawasan metropolitan kerana sebuah bandar raya merujuk kepada satu kawasan berautonomi penuh yang telah diwartakan oleh kerajaan manakala sebuah kawasan metropolitan pula merujuk kepada kawasan perbandaran yang merebak sehingga menggabungkan bandar-bandar lain di dalamnya. Contohnya, kawasan metropolitan Lembah Klang meliputi beberapa buah bandar dan bandar raya seperti Kuala Lumpur, Petaling Jaya, Shah Alam, Klang, Subang Jaya, Ampang, Kajang dan Putrajaya, manakala kawasan yang diwartakan sebagai Bandar Raya Kuala Lumpur hanya terhad kepada kawasan yang dirangkumi sempadan Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur.

Contoh bandaraya di Malaysia (diwartakan secara rasmi) seperti bandar raya Kuala Lumpur, Pulau Pinang, Ipoh, Kota Kinabalu dan Kuching.

Sepintas lalu
-------------

Kebanyakan bandar raya utama di dunia berkembang hasil daripada Revolusi Industri dan mudah dikenali melalui penggunaan tanah serta populasi penduduk. Bandar raya besar dan berindustri lazimnya mempunyai sistem saliran, pengangkutan, utiliti, perumahan dan penggunaan tanah yang cekap.

Bandar raya Kuala Lumpur, salah satu contoh metropolis.
Secara umumnya, sesebuah **bandar** boleh dikategorikan sebagai **bandar raya** setelah mencapai bilangan 100,000 penduduk. **Metropolis** merujuk kepada bandar raya dengan lebih 1 juta penduduk seperti di Kuala Lumpur. Bandar raya sedemikian selalunya menghasilkan pertumbuhan perbandaran di kawasan sekitar sehingga merangkumi bandar-bandar berdekatan yang lain, dikenali sebagai **kawasan metropolitan** ataupun konurbasi. Apabila sesebuah kawasan metropolitan turut merangkumi lebih daripada satu metropolis, ia dikenali sebagai sebuah **megalopolis** seperti di Tokyo.

Geografi
--------

Bandar raya purba selalunya kelihatan seperti tidak tersusun, namun kebanyakan bandar raya hari ini adalah tersusun dengan kawasan pusat bandar raya yang dapat dikenal pasti dengan mudah.

**Pusat bandar raya** merujuk kepada kawasan komersial terpadat serta terbesar di dalam bandar raya tersebut, memandangkan ia merupakan nadi ekonomi dan pentadbiran utama bagi sesebuah bandar raya. Ia disusuli dengan kawasan perumahan yang terletak berhampiran dengan pusat bandar raya. Kawasan industri pula biasanya didirikan agak jauh daripada kawasan perumahan untuk mengelakkan penduduk daripada menerima kesan buruk akibat pencemaran di kawasan industri. Jaringan sistem pengangkutan awam serta rangkaian jalan raya dan lebuh raya yang baik adalah perlu bagi menghubungkan ketiga-tiga kawasan tersebut.

### Sistem kerajaan tempatan

Di Malaysia, sesebuah bandar raya ditadbir oleh satu sistem kerajaan tempatan, sama ada **majlis perbandaran** ataupun **majlis bandaraya**. Kelayakan bagi kedua-dua badan kerajaan tempatan adalah seperti berikut:-

* **Majlis Perbandaran:** Mempunyai lebih 100,000 penduduk serta mempunyai pendapatan setahun antara RM5 juta hingga RM20 juta
* **Majlis Bandaraya:** Mempunyai lebih 500,000 penduduk serta mempunyai pendapatan setahun melebihi RM20 juta.

Masalah di kawasan bandar raya
------------------------------

Sesebuah bandar raya lazimnya tidak dapat lari daripada masalah-masalah utama seperti berikut:-

1. Masalah pencemaran air, udara dan bunyi.
2. Masalah kekurangan tanah berhampiran kawasan bandar raya, menyebabkan harga tanah di bandar raya jauh lebih mahal daripada di kawasan luar bandar. Ia turut mengakibatkan harga rumah dan premis menjadi mahal.
3. Masalah setinggan, berikutan harga rumah yang sangat mahal di kawasan bandar raya.
4. Kadar jenayah yang tinggi.
5. Kesesakan jalan raya yang teruk.
6. Meningkatnya gejala sosial di kalangan remaja. [*perlu rujukan*]
7. Masalah sampah serta sistem pembetungan air najis.

Pemandangan bandar raya di dunia
--------------------------------

* Tokyo, metropolis paling berpenduduk di duniaTokyo, metropolis paling berpenduduk di dunia
* Shanghai ialah bandar betul paling berpenduduk di duniaShanghai ialah bandar betul paling berpenduduk di dunia
* Florence, ItaliFlorence, Itali
* Caracas, VenezuelaCaracas, Venezuela
* Paris, PerancisParis, Perancis
* Bucharest, RomaniaBucharest, Romania
* Peta Haarlem, Belanda, sekitar 1550. Bandar ini dilinngkungi sepenuhnya oleh tembok dan terusan pertahanan.Peta Haarlem, Belanda, sekitar 1550. Bandar ini dilinngkungi sepenuhnya oleh tembok dan terusan pertahanan.
* Kota lama Ur di Sumer, di Tell el-Mukayyar, Iraq kini, ialah antara bandar terawalKota lama Ur di Sumer, di Tell el-Mukayyar, Iraq kini, ialah antara bandar terawal
* Toreh kayu ini menunjukkan Nuremberg sebagai prototaip bandar berkembang dan bebas abad ke-15Toreh kayu ini menunjukkan Nuremberg sebagai prototaip bandar berkembang dan bebas abad ke-15
* Gdańsk pada abad ke-17Gdańsk pada abad ke-17
* Kawasan sesak Glasgow pada 1871Kawasan sesak Glasgow pada 1871
* Sydney ialah bandar terbesar AustraliaSydney ialah bandar terbesar Australia
* Minsk, bandar paling berpenduduk di BelarusMinsk, bandar paling berpenduduk di Belarus
* Aguas de Sao Pedro ialah bandar raya terkecil di BrazilAguas de Sao Pedro ialah bandar raya terkecil di Brazil
* Matahari terbenam di Porto Alegre, Rio Grande do Sul, BrazilMatahari terbenam di Porto Alegre, Rio Grande do Sul, Brazil
* Plovdiv, Bulgaria, antara bandar tertua di EropahPlovdiv, Bulgaria, antara bandar tertua di Eropah
* Shanghai, ChinaShanghai, China
* Santiago de Chile, bandar terbesar di ChileSantiago de Chile, bandar terbesar di Chile
* Kaherah, ibu negara MesirKaherah, ibu negara Mesir
* Berlin, bandar terbesar di JermanBerlin, bandar terbesar di Jerman
* Rom, ItaliRom, Itali
* Bandar Raya Mexico, antara metropolis terbesar di duniaBandar Raya Mexico, antara metropolis terbesar di dunia
* Helsinki, bandar terbesar di FinlandHelsinki, bandar terbesar di Finland
* Oslo, bandar terbesar di NorwayOslo, bandar terbesar di Norway

Latar langit Kuala Lumpur pada waktu malam, ibu negara Malaysia
Pandangan udara Gelugor dan George Town di timur laut Pulau Pinang, Malaysia

Lihat juga
----------

Carilah ***bandar raya*** dalam Wiktionary, kamus bebas.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons mempunyai media berkaitan ***Bandar raya*** |

### Statistik

* Senarai bandar raya mengikut populasi
* Bandar raya di Malaysia

### Hierarki perbandaran

* Kampung
* Pekan
* Bandar
* Bandar raya
* Metropolis
* Kawasan metropolitan
* Megalopolis

### Masalah sosial

* Setinggan
* Pencemaran

| Kawalan kewibawaan Sunting ini di Wikidata |
| --- |
| Perpustakaan negara | 
* Sepanyol
* Perancis (data)
* Jerman
* Israel
* Latvia
* Jepun
* Republik Czech

 |
| Lain-lain | 
* Aplikasi Berfaset Terminologi Subjek
* Kamus Sejarah Switzerland

 |