**Wilayah Persekutuan Labuan** merupakan Wilayah Persekutuan kedua Malaysia. Ia merangkumi keseluruhan pulau Labuan yang mempunyai keluasan 91.64 km2. Pulau Labuan terletak sekitar 10 km dari pantai Sabah, 2 1/2 jam penerbangan dari Kuala Lumpur, dan sekitar 30 km dari pantai Brunei. Pulau Labuan telah diisytiharkan sebagai pusat kewangan luar pantai pada 1990 dan pelabuhan bebas cukai sejak 1956. Labuan mempunyai pelabuhan yang dalam dan besar, yang merupakan punca asal namanya *pelabuhan* atau "Labuhan". Pusat bandar bagi Wilayah Persekutuan Labuan adalah Bandar Victoria.

Pulau Labuan juga mempunyai air yang jernih dan pantai berpasir sepanjang persisiran pantai, menjadikannya destinasi perlancongan yang baik. Pulau Labuan juga mempunyai perairan yang baik untuk aktiviti menyelam dan mempunyai empat destinasi penyelaman skuba.

Sejarah
-------

Rencana utama: Sejarah Labuan
Pulau Labuan asalnya merupakan sebahagian dari Kesultanan Brunei. Pada 1846, ia diserahkan kepada British oleh Sultan Brunei Sultan Omar Ali Saifuddin II setelah British menggunakan pulau itu sebagai tapak operasi menentang lanun. Pada 1848 Labuan telah diisytiharkan sebagai Tanah Jajahan Mahkota British. Kemudian pada 1890, ia ditadbir oleh Borneo Utara. Namun begitu pada 1 Januari 1906 Labuan telah diserahkan kembali kepada British dan menjadi sebahagian daripada Negeri-negeri Selat pada 30 Oktober 1906 bersama-sama Singapura, Melaka dan Pulau Pinang. Sejak era pentadbiran British di Pulau Labuan, Bandar Victoria merupakan pusat pemerintahan dan sosio ekonomi penduduk pulau tersebut. 

Pada Disember 1941 hingga Jun 1945, Labuan telah diperintah oleh Jepun. Labuan telah ditukar namanya menjadi Pulau Maida (前田島 [Maeda-shima])sempena nama Komander tentera Jepun di Borneo Marquis Toshinari Maeda. Selepas pengunduran Jepun dan pentadbiran tentera British tamat, Labuan digabungkan ke dalam Borneo Utara pada 1946. Seterusnya pada 1963 ia bersama-sama Sabah bergabung ke dalam Malaysia.

Labuan dahulunya merupakan kawasan terpinggir dari arus pembangunan. Setelah diisytiharkan sebagai Wilayah Persekutuan pada 1 Februari 1984, kawasan penempatan bagi kaum Kedayan dan Melayu Brunei ini mula menjadi antara destinasi utama kepada pelabur asing untuk berurusniaga terutama sekali setelah Labuan diiktiraf sebagai Pusat Kewangan Pesisir Antarabangsa atau IOFC pada Oktober 1990 (kini dikenali sebagai Pusat Perniagaan dan Kewangan Antarabangsa atau LOFSA).

Peninggalan sejarah zaman silam di Labuan menjadi tarikan pelancong seperti Taman Damai (lokasi Jepun menyerah kalah kepada British), kubur askar asing yang terkorban semasa berperang dengan tentera Jepun di Tanjung Taras dan Taman Burung Eksotik. 

Selain peninggalan sejarah zaman silam, Labuan juga terkenal dengan aktiviti sukan laut peringkat antarabangsa seperti pertandingan memancing laut dalam, jet ski dan kayak mengelilingi Pulau Labuan.

Labuan yang dahulunya didiami oleh nelayan, mula menjadi tumpuan para pelajar dari dalam dan luar labuan berikutan pembukaan Universiti Malaysia Sabah Kampus Antarabangsa Labuan dan Kolej Matrikulasi Labuan.

Politik
-------

Labuan merupakan salah sebuah Wilayah Persekutuan Malaysia. Pulau ini ditadbir oleh Kerajaan Persekutuan melalui Jabatan Wilayah Persekutuan (Sebelum ini dikenali sebagai Kementerian Wilayah Persekutuan). Perbadanan Labuan yang diketuai oleh seorang Pengerusi adalah menjalankan tugas sebagai pihak berkuasa tempatan yang bertanggungjawab terhadap pembangunan dan pentadbiran Labuan. Labuan mempunyai seorang perwakilan di Dewan Negara dan seorang di Dewan Rakyat. Ahli Dewan Negara bagi Labuan adalah (Kosong, belum ada lantikan baharu) manakala wakil Labuan di Dewan Rakyat adalah YB Dato' Indera Dr. Suhaili Bin Abdul Rahman. Secara lazimnya, ahli Dewan Rakyat bagi Labuan akan dilantik sebagai Pengerusi Perbadanan Labuan. Kampung-kampung di Labuan pula di tadbir oleh seramai 27 orang Ketua Kampung yang dilantik oleh Perbadanan Labuan. Secara tradisi, hampir semua ketua-ketua kampung adalah berketurunan Kadayan-Brunei kecuali Ketua Kampung Sungai Keling yang berketurunan Cina. 

Berikut senarai para pentadbir di Labuan:  

**Gabenor**   

27 Nov 1847 - Nov 1852 James Brooke (l. 1803 - m. 1868)   

1852 - 1856 Spencer St. John (l. 1825 - m. 1910)   

**Leftenan Gabenor (pemangku tugas Gabenor)**  
 
1848 - 1850 William Napier   

1850 - 1856 John Scott (l. 1814 - m. 1898)   

**Gabenor**   

1856 - 1861 George Warren Edwards   

1861 - 1866 Jeremiah Thomas Fitzgerald Callaghan (l. c.1830 - m. 1881)  
 
1866 - 1867 Hugh Low (l. 1824 - m. 1905)  

1867 - 1871 John Pope Hennessy (l. 1834 - m. 1891)  
 
1871 - 1875 Henry Ernest Gascoyne Bulwer (l. 1836 - m. 1914)  

1876 - 1878 Herbert Taylor Ussher (l. 1836 - m. 1880)  

1878 - 1881 Charles Cameron Lees (l. 1837 - m. 1898)  
 
1881 - 1888 Peter Leys   

1888 - 1890 Arthur Shirley Hamilton   

1890 - 1906 Gabenor Borneo Utara  

1906 - 1946 Gabenor Negeri-negeri Selat  

**Timbalan Gabenor**   

1906 - 1946 Residen British di Brunei  

**Residen British**   

1907 - 19.. M.S.H. McArthur  

Feb 1917 - 1918 Geoffrey Edmund Cator (l. 1884 - m. 1973)  

1918 - 1934 ....  

1934 - 1936 A.D. York (l. 1907)  

1936 - 1940 ....  

1940 - 3 Jan 1942 A.H.P. Humphrey (l. 1912)  

**Komander Jepun**  

3 Jan 1942 - Mar 1945 ....  

Mar 1945 - 10 Jun 1945 Hichiro Okuyama   

**Residen British**  

1945 - 16 Sep 1963 ....  

**Pengerusi Perbadanan Labuan**   
 
2001 - 2003 Dato' Othman Mohd Rijal (l. 1945)  
 
2003 - 2008 Dato' Suhaili Abdul Rahman (l. 1961)  
 
2008 - 2011 Tan Sri Ahmad Phesal Talib  
 
2011 - 2013 Datuk Yussof Mahal   

2013 - 2018 Datuk Rozman bin Datuk Haji Isli   

2018 - kini Dato' Sri Amir Hussein

Geografi
--------

Wilayah Persekutuan Labuan terletak kira-kira 8km dari persisir pantai pulau Borneo bahagian pantai barat. Pulau Labuan adalah pulau terbesar, manakala ianya mempunyai lima lagi pulau kecil yang lain di sekitarnya iaitu Pulau Papan, Pulau Burong, Pulau Kuraman, Pulau Rusukan Kecil dan Pulau Rusukan Besar.

### Kampung

Wilayah Persekutuan Labuan terbahagi kepada 27 kampung :-

* Sungai Labu
* Batu Arang
* Batu Manikar
* Layang-Layangan
* Lubok Temiang
* Rancha-Rancha
* Nagalang
* Sungai Lada
* Kerupang
* Lajau
* Pantai
* Tanjung Aru
* Tanjung Aru Nelayan
* Durian Tunjung
* Sungai Pagar
* Sungai Miri
* Gersik Saguking
* Ganggarak
* Bukit Kuda
* Bukit Kalam
* Sungai Bedaun
* Bebuloh
* Pohon Batu
* Patau-patau
* Sungai Kaling
* Kilan
* Merinding

Ekonomi
-------

### Senarai hitam syurga cukai OECD

Pada April 2009, atas permintaan Kumpulan 20 negara kaya dan membangun, Organisasi Kerjasama dan Pembangunan Ekonomi (OECD) telah menyenaraihitamkan Labuan sebagai satu dari "syurga bagi rahsia perbankan". Selain Malaysia, OECD juga menyenaraihitamkan Filipina, Costa Rica dan Uruguay. Empat negara ini dinamakan sebagai negara yang paling bawah kerana menolak untuk menerima peraturan baru keterbukaan kewangan seperti bertukar-tukar maklumat mengenai cukai. Namun OECD mengeluarkan Pusat Kewangan Luar Pesisir Labuan dalam senarai hitam syurga cukai yang tidak bekerjasama atau komitmennya untuk bekerjasama dalam memerangi penyalahgunaan pematuhan dalam piawai percukaian cuma beberapa hari kemudian.

Demografi
---------

Komposisi etnik di Labuan pada 2020 ialah Melayu Brunei dan Kedayan (61,549 atau 72.81%), Kadazan-Dusun, Rungus, Murut dan Lun Bawang/Lundayeh (2,084 atau 1.82%), Cina (17,620 atau 18.75%), India (209 atau 0.86%) serta lain-lain bangsa (7,179 atau 6.14%).

Budaya
------

Majoriti penduduk Labuan adalah berketurunan Melayu Brunei dan Kedayan. Mereka beragama Islam dan bertutur dalam bahasa Melayu dialek Kadayan-Brunei atau lebih dikenali sebagai dialek Labuan. Dialek Labuan mempunyai beberapa perbezaan berbanding Bahasa Melayu standard. Berikut adalah antara perkataan yang sering digunakan dalam perbualan seharian:

* Awu=ya
* ani=ini
* atu=itu
* kita=awak (digunakan untuk merujuk kepada orang yang lebih tua atau dihormati)
* batah=lama
* tah=lah
* mun=kalau
* basar=besar
* damit=kecil
* aing=air
* karang=nanti
* bisai=cantik
* ia=dia
* mulih=pulang
* mengatil=mengacau
* antah=entah
* nda=tidak
* majal=paksa
* karit=kedekut

Antara makanan tradisi masyarakat Labuan pula ialah ambuyat, Kelupis dan makanan karing.

Darjah Kebesaran
----------------

Mulai tahun 2008, Seri Paduka Baginda Yang di-Pertuan Agong telah berkenan mengurniakan Darjah Kebesaran, Bintang dan Pingat Persekutuan (Wilayah Persekutuan) sempena Hari Wilayah Persekutuan. Darjah Kebesaran Yang Mulia Mahkota Wilayah ini mempunyai 7 pangkat iaitu:

* Seri Utama Mahkota Wilayah (SUMW) yang membawa gelaran Datuk Seri Utama
* Seri Mahkota Wilayah (SMW) yang membawa gelaran Datuk Seri
* Panglima Mahkota Wilayah (PMW) yang membawa gelaran Datuk
* Johan Mahkota Wilayah (JMW)
* Kesatria Mahkota Wilayah (KMW)
* Ahli Mahkota Wilayah (AMW)
* Pingat Pangkuan Mahkota Wilayah (PPW)

Akan tetapi, disebabkan oleh sebuah syarat perjanjian sulit tambahan yang dimeterai pada tahun 1984 semasa pulau itu diserah kepada Kerajaan Persekutuan, warga-warga Labuan (tidak mengira anak jati yang asli dilahirkan serta dibesarkan di sana ataupun anak keturunan Sabah yang dilahirkan serta/atau dibesarkan di pulau itu, sebelum, semasa atau selepas ia menjadi sebuah Wilayah Persekutuan) juga boleh melayakkan diri untuk dianugerahi darjah-darjah kebesaran negeri Sabah, iaitu Darjah Yang Amat Mulia Kinabalu. Darjah ini mempunyai 4 pangkat iaitu:

* Seri Panglima Darjah Kinabalu yang membawa gelaran Datuk Seri Panglima
* Panglima Gemilang Darjah Kinabalu yang membawa gelaran Datuk
* Ahli Setia Darjah Kinabalu
* Ahli Darjah Kinabalu

Lihat juga
----------

* Pelancongan di Labuan
* Pengangkutan di Labuan
* Identiti Labuan

Nota kaki
---------

1. ↑
2. ↑  OECD terima komitmen Malaysia patuhi standard[*pautan mati kekal*], Berita Harian, 8 April 2009, dicapai pada 8 April 2009

Pautan luar
-----------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons mempunyai media berkaitan ***Labuan*** |

Kerajaan

* Labuan Corporation
* State Development Office Diarkibkan 2015-09-25 di Wayback Machine
* Labuan Tourism
* Labuan Maps
* Labuan FM - Suara Pesisir Anda Diarkibkan 2007-04-28 di Wayback Machine

Pelancongan

* Labuan - Informasi pelancongan

  

Komuniti

* Labuan Online Community Diarkibkan 2016-05-04 di Wayback Machine
* - Komuniti Sejarah Tempatan khususnya di Pulau Labuan
* - Komuniti aktiviti pengamatan burung dan konservasi tempatan

Hiburan

* Labuan Entertainment Center Diarkibkan 2008-05-16 di Wayback Machine

Perbankan

* Association of Banks Labuan Diarkibkan 2007-05-05 di Wayback Machine

Unit Amanah

* ECTrust Diarkibkan 2008-11-21 di Wayback Machine
* ITMC Fiduciary

| * l
* b
* s
Wilayah Persekutuan Labuan |
| --- |
| Ibu kota: Victoria |
| Topik | 
* Indeks
* Sejarah
* Perbadanan Labuan
* Perlembagaan
* Pilihan raya
* Geografi
* Undang-undang
* Muzik
* Orang Labuan
* Lambang
	+ Lagu rasmi
	+ Bendera
		- Labuan
		- Wilayah Persekutuan
	+ Jata
* Tarikan pelancong

 |
| Masyarakat | 
* Budaya
* Jenayah
* Masakan
* Demografi
* Ekonomi
* Pendidikan
* Kumpulan etnik
* Politik

 |
| Bahagian pentadbiran | 

|  |  |
| --- | --- |
| Pekan utama | 
* Batu Manikar
* Kiamsam
* Layang-Layangan
* Rancha-Rancha

 |
| Kampung | 
* Batu Arang
* Bebuloh
* Bukit Kuda
* Bukit Kalam
* Durian Tunjong
* Ganggarak
* Gersik Saguking
* Kerupang
* Lajau
* Lubok Temiang
* Membedai
* Merinding
* Nagalang
* Pantai
* Patau-Patau
* Sungai Bedaun
* Sungai Keling
* Sungai Lada
* Sungai Pagar
* Tanjung Aru
* Tanjung Kubong

 |
| Pulau | 
* Burung
* Daat
* Kuraman
* Papan
* Rusukan Besar
* Rusukan Kecil

 |

 |
| Bahagian pilihan raya | P166 Labuan |
| 
* Laman Commons Commons
* Laman Wikisource Wikisource
* Kategori Kategori

 |

| * l
* b
* s
Bendera Malaysia Negeri dan Wilayah Persekutuan di Malaysia Lambang Malaysia |
| --- |
| Negeri | 

  Johor **·**   Kedah **·**   Kelantan **·**   Melaka **·**   Negeri Sembilan **·**   Pahang **·**   Perak **·**   Perlis **·**   Pulau Pinang **·**   Sabah **·**   Sarawak **·**   Selangor **·**   Terengganu 
 |  |
| Wilayah Persekutuan | 

  Kuala Lumpur **·**   Labuan **·**   Putrajaya 
 |