**Sejarah Sarawak** dapat dikesan sejauh 40,000¹ tahun yang lalu hingga ke zaman palaeolitik, di mana bukti terawal penempatan manusia ditemui di Gua Niah. Satu siri seramik Cina bertarikh dari abad ke-8 hingga ke-13 Masihi telah ditemui di tapak arkeologi Santubong. Kawasan pantai Sarawak berada di bawah pengaruh Empayar Brunei pada abad ke-16. Pada tahun 1839, James Brooke, seorang penjelajah British, pertama kali tiba di Sarawak. Sarawak kemudiannya diperintah oleh keluarga Brooke antara tahun 1841 dan 1946. Semasa Perang Dunia Kedua, Sarawak diduduki oleh orang Jepun selama tiga tahun. Selepas perang, Rajah Putih terakhir, Charles Vyner Brooke, menyerahkan Sarawak kepada Britain, dan pada tahun 1946 Sarawak menjadi Tanah Jajahan Mahkota British. Pada 22 Julai 1963, Sarawak telah diberikan pemerintahan sendiri oleh British. Berikutan itu, ia menjadi salah satu ahli pengasas Persekutuan Malaysia, yang ditubuhkan pada 16 September 1963. Walau bagaimanapun, persekutuan itu ditentang oleh Indonesia, dan ini membawa kepada konfrontasi Indonesia-Malaysia selama tiga tahun. Dari tahun 1960 hingga 1990, Sarawak mengalami pemberontakan komunis.

Prasejarah
----------

    *Maklumat selanjutnya*: Prasejarah Malaysia
Pintu masuk utama ke Gua Niah
Para pencari makan pertama mengunjungi Mulut Barat Gua Niah (terletak 110 kilometer (68 bt) barat daya Miri) 65,000 tahun yang lalu dan bukannya 40,000 tahun yang lalu seperti yang dipercayai sebelumnya, ketika Borneo dihubungkan ke daratan Asia Tenggara. Landskap di sekitar Gua Niah lebih kering dan lebih terdedah daripada sekarang. Secara prasejarah, Gua Niah dikelilingi oleh gabungan hutan tertutup dengan semak, taman, paya, dan sungai. Para pencari makan dapat bertahan di hutan hujan melalui berburu, memancing, dan mengumpulkan moluska dan tanaman yang dapat dimakan. Garis masa baru 65,000 tahun ini dibentuk ketika lima keping alat mikrolitik yang berusia 65,000 tahun dan tengkorak manusia yang berusia 55,000 tahun ditemui sebahagiannya kompleks Niah Caves, Trader Cave, semasa kerja penggalian. Bukti yang lebih awal adalah penemuan tengkorak manusia moden, dijuluki "Deep Skull", di parit dalam yang ditemui oleh Barbara dan Tom Harrisson (ahli etnologi Inggeris) pada tahun 1958; ini juga merupakan tengkorak manusia moden tertua di Asia Tenggara. "Deep Skull" mungkin milik seorang gadis remaja berusia 16 hingga 17 tahun. Jika dibandingkan dengan tengkorak Iban dan fosil lain, "Deep Skull" sangat mirip dengan penduduk asli Borneo hari ini, dengan ciri-ciri halus dan ukuran badan yang kecil, dan ia mempunyai sedikit persamaan dengan tengkorak orang asli Australia. Tapak pengebumian Mesolitik dan Neolitik lain juga telah dijumpai. Kawasan di sekitar Gua Niah telah ditetapkan sebagai Taman Negara Niah.

Satu lagi penggalian awal oleh Tom Harrisson pada tahun 1949 menggali satu siri seramik Cina di Santubong (berhampiran Kuching) yang berasal dari dinasti Tang dan Song pada abad ke-8 hingga ke-19 Masihi. Ada kemungkinan bahawa Santubong adalah pelabuhan penting di Sarawak semasa tempoh itu, tetapi kepentingannya menurun semasa dinasti Yuan, dan pelabuhan itu sepi semasa dinasti Ming. Tapak arkeologi lain di Sarawak boleh didapati di daerah Kapit, Song, Serian, dan Bau.

Empayar Brunei dan Kesultanan Sarawak
-------------------------------------

    *Maklumat selanjutnya*: Empayar Brunei dan Kesultanan Sarawak
Pemandangan sungai dari pelabuhan di Sarawak, Borneo, oleh Edward Inglefield, mungkin semasa beliau menjadi leftenan di HMS Samarang, sekitar tahun 1843. Lukisan dari Muzium Maritim Negara London.
Semasa abad ke-16, kawasan Kuching dikenali oleh kartografer Portugis sebagai *Cerava*, salah satu daripada lima pelabuhan besar di pulau Borneo. Semasa zaman keemasannya, Brunei, di bawah Nakhoda Ragam Sultan Bolkiah (1473–1521 Masihi), berjaya menakluki Kerajaan Santubong pada tahun 1512. Untuk tempoh yang singkat, ia diperintah sendiri di bawah adinda Sultan Brunei, Sultan Tengah, pada tahun 1599. Adinda Sultan yang baharu, Pengiran Muda Tengah, juga ingin menjadi Sultan Brunei dengan mendakwa baginda adalah penggantinya yang sah atas dasar dilahirkan semasa ayahandanya menjadi Putera Mahkota. Sultan Abdul Jalilul Akbar membalas dengan mengisytiharkan Pengiran Muda Tengah sebagai Sultan Sarawak, kerana pada masa itu Sarawak adalah wilayah yang ditadbir oleh Brunei. Sultan Tengah telah dibunuh di Batu Buaya pada tahun 1641 oleh salah seorang pengikutnya. Baginda dimakamkan di Kampong Batu Buaya. Dengan kemangkatannya, Kesultanan Sarawak berakhir dan kemudiannya disatukan ke Brunei sekali lagi. Menjelang awal abad ke-19, Sarawak telah menjadi wilayah yang ditadbir secara longgar di bawah kawalan Kesultanan Brunei. Empayar Brunei hanya mempunyai kuasa di sepanjang kawasan pantai Sarawak, dipegang oleh pemimpin Melayu separuh merdeka. Sementara itu, kawasan pedalaman Sarawak mengalami peperangan suku kaum yang dilakukan oleh kaum Iban, Kayan, dan Kenyah, yang secara agresif berjuang untuk meluaskan wilayah mereka.

Berikutan penemuan bijih antimoni di wilayah Kuching, Pangeran Indera Mahkota (wakil Sultan Brunei) mula membangunkan wilayah itu antara 1824 dan 1830. Apabila pengeluaran antimoni meningkat, Kesultanan Brunei menuntut cukai yang lebih tinggi daripada Sarawak; ini membawa kepada pergolakan awam dan huru-hara. Pada tahun 1839, Sultan Omar Ali Saifuddin II (1827–1852), menitahkan bapa saudaranya Pengiran Muda Hashim untuk memulihkan keadaan. Pangeran Muda Hashim meminta bantuan pelayar British James Brooke dalam perkara itu, tetapi Brooke menolak. Walau bagaimanapun, pada tahun 1841, semasa lawatannya yang seterusnya ke Sarawak, beliau bersetuju dengan permintaan berulang kali. Pangeran Muda Hashim menandatangani perjanjian pada tahun 1841, menyerahkan Sarawak kepada Brooke. Pada 24 September 1841, Pangeran Muda Hashim menganugerahkan gelaran gabenor kepada James Brooke. Pelantikan ini kemudiannya disahkan oleh Sultan Brunei pada tahun 1842. Pada tahun 1843, James Brooke memutuskan untuk mewujudkan kerajaan Brunei yang pro-British dengan meletakkan Pangeran Muda Hashim ke dalam Mahkamah Brunei, kerana beliau akan menerima nasihat Brooke dan memaksa Brunei untuk melantik Hashim di bawah senapang kapal pengukus Syarikat Hindia Timur *Phlegethon*. Mahkamah Brunei tidak berpuas hati dengan pelantikan Hashim dan telah membunuhnya pada tahun 1845. Sebagai tindakan balas, James Brooke menyerang Kampong Ayer, ibu negara Brunei. Selepas kejadian itu, Sultan Brunei menghantar surat permohonan maaf kepada Ratu Victoria. Sultan juga mengesahkan pemilikan James Brooke ke atas Sarawak dan hak melombongnya terhadap antimoni tanpa memberi penghormatan kepada Brunei. Pada tahun 1846, Brooke menjadi Rajah Sarawak dan mengasaskan Dinasti Rajah Putih Sarawak.

Dinasti Brooke
--------------

Laman utama: Kerajaan Sarawak dan Raja Putih Sarawak
James Brooke, Raja Putih Sarawak pertama
James Brooke memerintah kawasan itu dan meluaskan wilayah ke utara sehingga kematiannya pada tahun 1868. Beliau digantikan oleh anak saudaranya Charles Anthoni Johnson Brooke, yang seterusnya digantikan oleh anaknya, Charles Vyner Brooke, dengan syarat Charles Anthoni harus memerintah secara berunding dengan adik Vyner Brooke, Bertram Brooke. Kedua-dua James dan Charles Anthoni Johnson Brooke menekan Brunei untuk menandatangani perjanjian sebagai strategi untuk memperoleh wilayah daripada Brunei dan meluaskan sempadan wilayah Sarawak. Pada tahun 1861, Brunei menyerahkan wilayah Bintulu kepada James Brooke. Sarawak telah diiktiraf sebagai sebuah negeri merdeka oleh Amerika Syarikat pada tahun 1850 dan United Kingdom pada tahun 1864. Negeri ini mengeluarkan mata wang pertamanya, dolar Sarawak, pada tahun 1858. Pada tahun 1883, Sarawak telah diperluaskan ke Sungai Baram (berhampiran Miri). Limbang telah ditambahkan ke Sarawak pada tahun 1890. Peluasan terakhir Sarawak berlaku pada tahun 1905, apabila Lawas diserahkan kepada kerajaan Brooke. Sarawak dibahagikan kepada lima bahagian, sepadan dengan sempadan wilayah kawasan yang diperoleh oleh keluarga Brooke selama ini. Setiap bahagian diketuai oleh seorang Residen.

Barque bernama *Rajah of Sarawak*, sebagai penghormatan kepada James Brooke, beroperasi antara Swansea di UK, Australia, dan Hindia Timur dari akhir 1840-an.
Sarawak menjadi negeri naungan British pada tahun 1888 semasa masih diperintah oleh dinasti Brooke. Keluarga Brooke memerintah Sarawak selama seratus tahun sebagai "Raja Putih". Mereka mengamalkan dasar paternalisme untuk melindungi kepentingan penduduk peribumi dan kebajikan keseluruhan mereka. Walaupun kerajaan Brooke menubuhkan Majlis Tertinggi yang terdiri daripada ketua-ketua Melayu yang menasihati para Rajah dalam semua aspek pemerintahan, dalam konteks Malaysia, keluarga Brooke dilihat sebagai penjajah. Majlis Tertinggi ialah dewan undangan negeri tertua di Malaysia, dengan mesyuarat Majlis Agung pertama berlangsung di Bintulu pada tahun 1867. Sementara itu, orang Iban dan orang Dayak yang lain diupah sebagai militia. Dinasti Brooke menggalakkan penghijrahan saudagar Cina untuk pembangunan ekonomi, terutamanya dalam sektor perlombongan dan pertanian. Ahli perniagaan Barat dilarang memasuki negeri itu manakala mubaligh Kristian dibenarkan. Lanun, perhambaan, dan pemburuan kepala diharamkan. Borneo Company Limited telah ditubuhkan pada tahun 1856. Ia terlibat dalam pelbagai perniagaan di Sarawak, seperti perdagangan, perbankan, pertanian, penerokaan mineral dan pembangunan.

Setem hasil Sarawak pada 1888 yang memaparkan gambar Charles Brooke.
Perluasan wilayah Kerajaan Sarawak dari 1841 hingga 1905 memainkan peranan penting kepada sempadan masa kini di negeri Sarawak moden.
Pada tahun 1857, 500 pelombong emas Cina Hakka dari Bau, di bawah pimpinan Liu Shan Bang, memusnahkan rumah keluarga Brooke. Brooke melarikan diri dan mengatur tentera yang lebih besar bersama-sama anak saudaranya Charles dan penyokong Melayu-Ibannya. Beberapa hari kemudian, tentera Brooke dapat memotong laluan melarikan diri pemberontak Cina, yang telah dikalahkan selepas dua bulan berperang. Keluarga Brooke kemudiannya membina sebuah rumah kerajaan baharu di tepi Sungai Sarawak di Kuching. Satu puak anti-Brooke di Mahkamah Brunei telah dikalahkan pada tahun 1860 di Mukah. Pemberontakan terkenal lain yang berjaya ditumpaskan oleh keluarga Brooke termasuk yang dipimpin oleh seorang pemimpin Iban bernama Rentap (1853–1863) dan seorang pemimpin Melayu bernama Syarif Masahor (1860–1862). Hasilnya, beberapa siri kubu telah dibina di sekitar Kuching untuk menyatukan kuasa Rajah. Ini termasuk Fort Margherita, yang telah siap pada tahun 1879. Pada tahun 1891, Charles Anthoni Brooke telah menubuhkan Muzium Sarawak, muzium tertua di Borneo. Pada tahun 1899, Charles Anthoni Brooke menamatkan peperangan antara suku di Marudi. Telaga minyak pertama telah digerudi pada tahun 1910. Dua tahun kemudian, Limbungan Brooke dibuka. Anthony Brooke dilahirkan pada tahun yang sama dan menjadi Rajah Muda pada tahun 1939.

Pada tahun 1941, semasa sambutan seratus tahun pemerintahan Brooke di Sarawak, satu perlembagaan baharu telah diperkenalkan untuk mengehadkan kuasa Rajah dan untuk membolehkan rakyat Sarawak memainkan peranan yang lebih besar dalam fungsi kerajaan. Walau bagaimanapun, draf itu termasuk perjanjian rahsia yang dibuat antara Charles Vyner Brooke dan pegawai kerajaan British, di mana Vyner Brooke menyerahkan Sarawak sebagai Tanah Jajahan Mahkota British sebagai balasan untuk pampasan kewangan kepadanya dan keluarganya.

Pendudukan Jepun dan pembebasan Bersekutu
-----------------------------------------

Laman utama: Pendudukan Jepun di Borneo British dan Pertempuran di Borneo Utara
Pemandangan udara kem tawanan perang Batu Lintang; gambar diambil pada atau selepas 29 Ogos 1945.
Kerajaan Brooke, di bawah pemerintahan Charles Vyner Brooke, mendirikan beberapa landasan udara di Kuching, Oya, Mukah, Bintulu, dan Miri untuk persiapan sekiranya berlaku perang. Menjelang tahun 1941, Inggeris telah menarik pasukan pertahanan mereka dari Sarawak ke Singapura. Dengan Sarawak sekarang tidak dijaga, rejim Brooke memutuskan untuk mengamalkan dasar tanah hangus di mana pemasangan minyak di Miri akan musnah dan lapangan terbang Kuching akan dibiarkan selama mungkin sebelum dimusnahkan. Sementara itu, pasukan Jepun merampas Borneo British untuk menjaga sayap timur mereka dalam Kempen Tanah Melayu dan untuk memudahkan pencerobohan mereka ke Sumatera dan Jawa Barat. Pasukan pencerobohan Jepun yang diketuai oleh Kiyotake Kawaguchi mendarat di Miri pada 16 Disember 1941 (lapan hari selepas Kempen Tanah Melayu bermula) dan menakluki Kuching pada 24 Disember 1941. Pasukan Inggeris yang diketuai oleh Leftenan Kolonel C. M. Lane berundur ke Singkawang di Borneo Belanda, bersempadan dengan Sarawak. Setelah sepuluh minggu bertempur di Borneo Belanda, tentera Berikat menyerah pada 1 April 1942. Ketika Jepun menyerang Sarawak, Charles Vyner Brooke sudah berlepas ke Sydney, Australia, sementara para pegawainya ditangkap oleh orang Jepun dan ditahan di kem Batu Lintang.

Sarawak kekal sebagai sebahagian daripada Empayar Jepun selama tiga tahun dan lapan bulan. Sarawak, bersama dengan Borneo Utara dan Brunei, membentuk unit pentadbiran tunggal bernama *Kita Boruneo* (Borneo Utara) di bawah Tentera ke-37 Jepun yang beribu pejabat di Kuching. Sarawak dibahagikan kepada tiga wilayah, iaitu: Kuching-shu, Sibu-shu, dan Miri-shu, masing-masing di bawah Gabenor Wilayah Jepun masing-masing. Jepun mengekalkan jentera pentadbiran sebelum perang dan menugaskan Jepun untuk jawatan kerajaan. Pentadbiran pedalaman Sarawak diserahkan kepada polis peribumi dan ketua kampung, di bawah pengawasan Jepun. Walaupun orang Melayu lazimnya menerima orang Jepun, suku kaum peribumi lain seperti Iban, Kayan, Kenyah, Kelabit dan Lun Bawang mengekalkan sikap bermusuhan terhadap mereka kerana dasar seperti buruh wajib, penghantaran paksa bahan makanan, dan rampasan senjata api. Orang Jepun tidak mengambil tindakan tegas dalam mengekang penduduk Cina kerana orang Cina di negeri itu secara amnya tidak berpolitik. Walau bagaimanapun, sebilangan besar orang Cina berpindah dari kawasan bandar ke kawasan pedalaman yang kurang mudah diakses untuk mengurangkan hubungan dengan Jepun.

Tentera Bersekutu kemudiannya membentuk Unit Khas Z untuk mensabotaj operasi Jepun di Asia Tenggara. Bermula pada Mac 1945, komander Bersekutu telah dipayung terjun ke dalam hutan Borneo dan menubuhkan beberapa pangkalan di Sarawak di bawah operasi yang diberi nama kod "Semut". Ratusan orang asli telah dilatih untuk melancarkan serangan terhadap orang Jepun. Semasa pertempuran di Borneo Utara, tentera Australia mendarat di kawasan Lutong-Miri pada 20 Jun 1945 dan telah menembusi sejauh Marudi dan Limbang sebelum menghentikan operasi mereka di Sarawak. Selepas pengumuman penyerahan kalah Jepun secara rasmi, mereka menyerah kalah kepada tentera Australia di Labuan pada 10 September 1945. Ini diikuti dengan upacara penyerahan kalah rasmi di Kuching di atas kapal Korvet HMAS Kapunda Australia pada 11 September 1945. Kem Batu Lintang telah dibebaskan pada hari yang sama. Sarawak segera diletakkan di bawah Pentadbiran Tentera British sehingga April 1946.

* Peta pendudukan Borneo pada tahun 1943 yang disediakan oleh Jepun semasa Perang Dunia II, dengan label ditulis dalam aksara Jepun.Peta pendudukan Borneo pada tahun 1943 yang disediakan oleh Jepun semasa Perang Dunia II, dengan label ditulis dalam aksara Jepun.
* Sejumlah besar penduduk asli Sarawak memenuhi jalan di Kuching untuk menyaksikan ketibaan Pasukan Diraja Australia (AIF) pada 12 September 1945.Sejumlah besar penduduk asli Sarawak memenuhi jalan di Kuching untuk menyaksikan ketibaan Pasukan Diraja Australia (AIF) pada 12 September 1945.
* Upacara penyerahan kalah rasmi Jepun kepada tentera Australia di Kuching pada 11 September 1945.Upacara penyerahan kalah rasmi Jepun kepada tentera Australia di Kuching pada 11 September 1945.
* Peta dunia yang besar, menunjukkan kawasan yang diduduki Jepun di Asia, didirikan di jalan utama ibu kota Sarawak.Peta dunia yang besar, menunjukkan kawasan yang diduduki Jepun di Asia, didirikan di jalan utama ibu kota Sarawak.

Tanah jajahan mahkota British
-----------------------------

Rencana utama: Tanah Jajahan Mahkota Sarawak
Demonstrasi anti-penyerahan di Sarawak
Selepas perang, kerajaan Brooke tidak mempunyai sumber daya yang cukup untuk membina semula Sarawak. Charles Vyner Brooke juga tidak bersedia menyerahkan kuasanya kepada pewarisnya, Anthony Brooke (anak saudaranya, satu-satunya anak lelaki Bertram Brooke), kerana perbezaan serius antara mereka. Selanjutnya, isteri Vyner Brooke, Sylvia Brett, cuba memfitnah Anthony Brooke untuk mengangkat anak perempuannya ke takhta. Menghadapi masalah ini, Vyner Brooke memutuskan untuk menyerahkan kedaulatan Sarawak kepada Mahkota Britain. Rang Undang-Undang Anti-Penyerahan dikemukakan dalam Majlis Negri (sekarang Dewan Undangan Negeri Sarawak) dan dibahaskan selama tiga hari. Rang undang-undang itu diluluskan pada 17 Mei 1946 dengan majoriti tipis (19 undi menyokong berbanding 16 undi menentang). Penyokong rang undang-undang itu kebanyakannya adalah pegawai Eropah, sementara orang Melayu menentang rang undang-undang tersebut. Ini menyebabkan ratusan penjawat awam Melayu mengundurkan diri sebagai tunjuk perasaan, mencetuskan gerakan anti-penyerahan dan pembunuhan gabenor kedua tanah jajahan, Sir Duncan Stewart, oleh Rosli Dhobi.

Anthony Brooke menentang penyerahan Sarawak kepada Mahkota Britain dan dikaitkan dengan kumpulan anti-penyerahan di Sarawak, terutama setelah pembunuhan Sir Duncan Stewart. Anthony Brooke terus menuntut kedaulatan sebagai Rajah Sarawak walaupun setelah Sarawak menjadi jajahan Mahkota Britain pada 1 Julai 1946. Untuk ini, kerajaan tanah jajahan mengusirnya dari Sarawak, dan beliau hanya dibenarkan kembali untuk lawatan nostalgia 17 tahun kemudian, ketika Sarawak menjadi sebahagian daripada Malaysia. Pada tahun 1950, semua gerakan anti-penyerahan di Sarawak terhenti setelah tindakan pemerintah kolonial. Pada tahun 1951, Anthony melepaskan semua tuntutannya terhadap takhta Sarawak selepas dia menggunakan laluan perundangan terakhirnya di Majlis Privi.

Pemerintahan sendiri dan Persekutuan Malaysia
---------------------------------------------

    *Maklumat selanjutnya*: Perjanjian Malaysia, Konfrontasi Indonesia-Malaysia, dan Pemberontakan Komunis di Sarawak
Tan Sri Datuk Amar Stephen Kalong Ningkan mengisytiharkan pembentukan Persekutuan Malaysia pada 16 September 1963
Pada 27 Mei 1961, Tunku Abdul Rahman, perdana menteri Persekutuan Tanah Melayu, mengumumkan rancangan untuk membentuk persekutuan yang lebih besar bersama dengan Singapura, Sarawak, Sabah, dan Brunei, dipanggil Malaysia. Rancangan ini menyebabkan para pemimpin tempatan di Sarawak berhati-hati dengan niat Tunku memandangkan perbezaan besar dalam pembangunan sosioekonomi antara Tanah Melayu dan negara-negara Borneo. Terdapat ketakutan umum bahawa tanpa institusi politik yang kuat, negara-negara Borneo akan mengalami penjajahan Tanah Melayu. Oleh itu, pelbagai parti politik di Sarawak muncul untuk melindungi kepentingan masyarakat yang mereka wakili. Pada 17 Januari 1962, Suruhanjaya Cobbold dibentuk untuk mengukur sokongan Sarawak dan Sabah untuk persekutuan yang dicadangkan. Antara Februari dan April 1962, suruhanjaya tersebut bertemu lebih dari 4,000 orang dan menerima 2,200 memorandum dari pelbagai kumpulan. Suruhanjaya itu melaporkan sokongan berpecah di kalangan penduduk Borneo. Tunku, sebaliknya, menafsirkan angka tersebut sebagai sokongan 80 peratus untuk persekutuan. Sarawak mengusulkan memorandum 18 perkara untuk melindungi kepentingannya di persekutuan. Pada bulan September 1962, Council Negri (sekarang Dewan Undangan Negeri Sarawak) meluluskan resolusi yang menyokong persekutuan dengan syarat bahawa kepentingan rakyat Sarawak tidak akan terganggu. Pada 23 Oktober 1962, lima parti politik di Sarawak membentuk barisan bersatu yang menyokong pembentukan Malaysia. Sarawak secara rasmi diberikan pemerintahan sendiri pada 22 Julai 1963 dan membentuk persekutuan Malaysia dengan Malaya, Borneo Utara, dan Singapura pada 16 September 1963.

Sarawak Rangers melompat dari helikopter UH-1 Iroquois milik Tentera Udara Diraja Australia untuk menjaga sempadan Malaysia-Thailand dari kemungkinan serangan gerila pada tahun 1965.
Persekutuan Malaysia telah mendapat tentangan dari Filipina, Indonesia, Parti Rakyat Brunei, dan kumpulan komunis yang berpusat di Sarawak. Filipina dan Indonesia mendakwa bahawa Inggeris akan "menyatukan" negeri-negeri Borneo melalui persekutuan. Sementara itu, A. M. Azahari, pemimpin Parti Rakyat Brunei, menghasut Pemberontakan Brunei pada bulan Disember 1962 untuk menghalang Brunei bergabung dengan persekutuan Malaysia. Azahari merampas Limbang dan Bekenu sebelum dikalahkan oleh tentera Inggeris yang dihantar dari Singapura. Mendakwa bahawa pemberontakan Brunei adalah bukti kukuh penentangan terhadap persekutuan Malaysia, Presiden Indonesia Sukarno memerintahkan konfrontasi ketenteraan dengan Malaysia, menghantar sukarelawan bersenjata dan pasukan tentera kemudian ke Sarawak, yang menjadi titik tolak semasa konfrontasi Indonesia-Malaysia antara tahun 1962 dan 1966. Konfrontasi tersebut mendapat sedikit sokongan dari rakyat Sarawak, kecuali dari komunis Sarawak. Ribuan anggota komunis pergi ke Kalimantan, Borneo Indonesia, dan menjalani latihan dengan Parti Komunis Indonesia. Semasa konfrontasi, sekitar 10,000 hingga 150,000 tentera Britain ditempatkan di Sarawak, bersama dengan pasukan Australia dan New Zealand. Ketika Suharto menggantikan Sukarno sebagai presiden Indonesia, rundingan dimulakan kembali antara Malaysia dan Indonesia, yang menyebabkan berakhirnya konfrontasi pada 11 Ogos 1966.

Setelah pembentukan Republik Rakyat China pada tahun 1949, ideologi Maoisme mula mempengaruhi sekolah-sekolah Cina di Sarawak. Kumpulan komunis pertama di Sarawak dibentuk pada tahun 1951, dengan asal usulnya di Sekolah Menengah Chung Hua (Kuching). Kumpulan ini digantikan oleh Liga Pembebasan Sarawak (SLL) pada tahun 1954. Kegiatannya tersebar dari sekolah ke kesatuan sekerja dan petani. Mereka terutama tertumpu di wilayah selatan dan tengah Sarawak. Anggota komunis berjaya menembusi Parti Rakyat Bersatu Sarawak (SUPP). Melalui kaedah perlembagaan, SLL berusaha mewujudkan sebuah negara komunis di Sarawak, tetapi selama masa konfrontasi, ia menggunakan perjuangan bersenjata melawan kerajaan. Weng Min Chyuan dan Bong Kee Chok adalah dua pemimpin SLL yang terkenal. Berikutan itu, kerajaan Sarawak memindahkan penduduk Cina ke penempatan yang dijaga keselamatan di sepanjang jalan Kuching–Serian untuk menghalang komunis mendapat sokongan material daripada penduduk kampung. Parti Komunis Kalimantan Utara (NKCP) (juga dikenali sebagai Organisasi Komunis Clandestine (CCO) oleh sumber-sumber kerajaan) secara rasmi ditubuhkan pada tahun 1970. Pada tahun 1973, Bong menyerah diri kepada Ketua Menteri Abdul Rahman Ya'kub; ini mengurangkan kekuatan parti komunis dengan ketara. Namun, Weng, yang telah mengarahkan CCO dari China sejak pertengahan 1960-an, meminta perjuangan bersenjata melawan kerajaan, yang setelah tahun 1974 berlanjutan di Delta Rajang. Pada tahun 1989, Parti Komunis Malaya (PKM) menandatangani perjanjian damai dengan kerajaan Malaysia. Ini menyebabkan NKCP membuka kembali rundingan dengan kerajaan Sarawak, yang menyebabkan perjanjian damai pada 17 Oktober 1990. Keamanan dipulihkan di Sarawak setelah kumpulan terakhir 50 gerila komunis meletakkan senjata mereka.

Catatan
-------

1. ↑  Morrison, 1993. Terdapat perbezaan yang serius antara Rajah dengan abang dan anak saudaranya (halaman 14)
2. ↑  Ooi, 2013. Penafian kemasukan Anthony ini ... (muka surat 93) ... Gerakan anti-penyerahan adalah pada awal 1950-an dengan berkesan "mencekik" surat mati. (muka surat 98)
3. ↑  Kumpulan Komunis pertama yang ditubuhkan di Sarawak ... (muka surat 95)

Rujukan
-------

1. 1 2  "Niah National Park – Early Human settlements". Sarawak Forestry. Diarkibkan daripada yang asal pada 18 Februari 2015. Dicapai pada 23 Mac 2015.
2. ↑  "New pre-history timeline discovered for Borneo".
3. 1 2  Faulkner, Neil (7 November 2003). *Niah Cave, Sarawak, Borneo*. Current World Archaeology Issue 2. Diarkibkan daripada yang asal pada 23 Mac 2015. Dicapai pada 23 Mac 2015.
4. ↑  Garis masa baru 65,000 tahun disimpulkan apabila lima keping alat mikrolitik yang berumur 65,000 tahun dan tengkorak manusia yang berusia 55,000 tahun ditemui pada sebahagian dari kompleks Niah Caves, Trader Cave, semasa kerja penggalian.
5. ↑  "History of the Great Cave of Niah". Australian Broadcasting Corporation. Diarkibkan daripada yang asal pada 22 November 2014. Dicapai pada 23 Mac 2015.
6. ↑  "Niah Cave". *humanorigins.si.edu*. Smithsonian National Museum of Natural History. Diarkibkan daripada yang asal pada 22 November 2013. Dicapai pada 23 Mac 2015.
7. ↑  "Ancient Deep Skull still holds big surprises 60 years after it was unearthed".
8. ↑  Hirst, K. Kris. "Niah Cave (Borneo, Malaysia) – Anatomically modern humans in Borneo". *about.com*. Diarkibkan daripada yang asal pada 20 Oktober 2007. Dicapai pada 23 Mac 2015.
9. ↑  "Niah National Park, Miri". Sarawak Tourism Board. Diarkibkan daripada yang asal pada 26 Disember 2015. Dicapai pada 26 Disember 2015.
10. ↑  Zheng, Dekun (1 Januari 1982). *Studies in Chinese Archeology*. The Chinese University Press. m/s. 49, 50. ISBN 978-962-201-261-5. Mengenai Santubong, hubungannya dengan porselin T'ang dan Sung perlu memberikan tarikh sekitar abad ke-8 hingga ke-13 Masihi.
11. ↑  "Archeology". Jabatan Muzium Sarawak. Diarkibkan daripada yang asal pada 12 Oktober 2015. Dicapai pada 28 Disember 2015.
12. ↑  Donald F, Lach (15 Julai 2008). *Asia in the Making of Europe, Volume I: The Century of Discovery, Book 1* [*Asia dalam Pembuatan Eropah, Jilid I: Abad Penemuan, Buku 1*]. University of Chicago Press. m/s. 581. ISBN 978-0-226-46708-5. ... tetapi Castanheda menyenaraikan lima pelabuhan besar yang menurutnya diketahui oleh Portugis. Dalam transkripsinya mereka dipanggil "Moduro" (Marudu?), "Cerava" (Sarawak?), "Laue" (Lawai), "Tanjapura" (Tanjungpura), dan "Borneo" (Brunei) dari mana pulau itu mendapat namanya.
13. ↑  Broek, Jan O.M. (1962). "Place Names in 16th and 17th Century Borneo" [Nama Tempat di Borneo Abad ke-16 dan ke-17]. *Imago Mundi*. **16** (1): 134. doi:10.1080/03085696208592208. JSTOR 1150309. Carena (untuk Carena), jauh di dalam jurang, merujuk kepada Sarawak, kawasan Kuching, di mana terdapat bukti arkeologi yang jelas mengenai pusat perdagangan purba hanya di pedalaman Santubong.
14. ↑  Rozan Yunos (28 December 2008). "Sultan Tengah – Sarawak's first Sultan" [Sultan Tengah – Sultan pertama Sarawak]. *The Brunei Times*. Diarkibkan daripada yang asal pada 3 April 2014.
15. ↑  Ring, Trudy; Watson, Noelle; Schellinger, Paul (12 November 2012). *Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places* [*Asia dan Oceania: Kamus Antarabangsa Tempat Bersejarah*]. SEAP Publications. m/s. 497. ISBN 978-0-87727-712-5.
16. ↑  B.A. Hussainmiya (2006). "The Brookes and the British North Borneo Company". *Brunei - Revival of 1906 - A popular history* (PDF). Bandar Seri Begawan: Brunei Press Sdn Bhd. m/s. 6. ISBN 99917-32-15-2. Diarkibkan daripada yang asal (PDF) pada 2 Disember 2016.
17. ↑  Reece, Robert. "Empire in Your Backyard – Sir James Brooke" [Empayar di Halaman Belakang Anda – Sir James Brooke]. Diarkibkan daripada yang asal pada 17 Mac 2015. Dicapai pada 29 Oktober 2015.
18. ↑  Saunders, Graham (5 November 2013). *A History of Brunei*. Routledge. m/s. 74–78. ISBN 978-1-136-87394-2.
19. ↑  Mike, Reed. "Book review of "The Name of Brooke – The End of White Rajah Rule in Sarawak" by R.H.W. Reece, Sarawak Literary Society, 1993" [Ulasan buku "The Name of Brooke – The End of White Rajah Rule in Sarawak" oleh R.H.W. Reece, Persatuan Sasterawan Sarawak, 1993]. *sarawak.com.my*. Diarkibkan daripada yang asal pada 8 Jun 2003. Dicapai pada 7 Ogos 2015.
20. ↑  Cuhaj, George S (2014). *Standard Catalog of World Paper Money, General Issues, 1368–1960* [*Katalog Standard Wang Kertas Dunia, Isu Umum, 1368–1960*]. F+W Media. m/s. 1058. ISBN 978-1-4402-4267-0. Sarawak diiktiraf sebagai negeri berasingan oleh Amerika Syarikat (1850) dan Great Britain (1864), dan secara sukarela menjadi negeri naungan British pada tahun 1888.
21. ↑  James, Stuart Olson (1996). *Historical Dictionary of the British Empire, Volume 2* [*Kamus Sejarah Empayar British, Jilid 2*]. Greenwood Publishing Group. m/s. 982. ISBN 978-0-313-29367-2. Brooke dan penggantinya membesarkan alam mereka melalui perjanjian berturut-turut pada 1861, 1882, 1885, 1890, dan 1905.
22. ↑  "Chronology of Sarawak throughout the Brooke Era to Malaysia Day" [Kronologi Sarawak sepanjang Era Brooke hingga Hari Malaysia]. *The Borneo Post*. 16 September 2011. Diarkibkan daripada yang asal pada 6 Februari 2015.
23. ↑  Lim, Kian Hock (16 September 2011). "A look at the civil administration of Sarawak" [Sekilas mengenai pentadbiran awam Sarawak]. *The Borneo Post*. Diarkibkan daripada yang asal pada 6 Februari 2015.
24. ↑  Frans, Welman (2011). *Borneo Trilogy Sarawak: Volume 1* [*Trilogi Borneo Sarawak: Jilid 1*]. Bangkok, Thailand: Booksmango. m/s. 177. ISBN 978-616-245-082-2.
25. 1 2 3 4 5 6  Ooi, Keat Gin (2013). *Post-war Borneo, 1945–50: Nationalism, Empire and State-Building* [*Borneo pasca perang, 1945–50: Nasionalisme, Empayar dan Pembinaan Negara*]. Routledge. m/s. 7. ISBN 978-1-134-05803-7.
26. ↑  *Rujukan Kompak Sejarah PMR*. Arah Pendidikan Sdn Bhd. 2009. m/s. 82. ISBN 978-983-3718-81-8.
27. ↑  "Bintulu – Places of Interest" [Bintulu – Tempat Menarik]. Lembaga Kemajuan Bintulu. Diarkibkan daripada yang asal pada 19 November 2016. Dicapai pada 19 Julai 2015.
28. ↑  Marshall, Cavendish (2007). *World and Its Peoples: Eastern and Southern Asia, Volume 9* [*Dunia dan Penduduknya: Asia Timur dan Selatan, Jilid 9*]. Bangladesh: Marshall Cavendish. m/s. 1182. ISBN 978-0-7614-7642-9.
29. 1 2  Gullick, J. M. (1967). *Malaysia and Its Neighbours, The World studies series* [*Malaysia dan Jiran-jirannya, siri kajian Dunia*]. Taylor & Francis. m/s. 148–149. ISBN 978-0-7100-4141-8.
30. ↑  Lewis, Samuel Feuer (1 Januari 1989). *Imperialism and the Anti-Imperialist Mind* [*Imperialisme dan Minda Anti-Imperialis*]. Transaction Publishers. ISBN 978-1-4128-2599-3. Brooke menjadikan tugas hidupnya untuk membawa "kemakmuran, pendidikan, dan kebersihan" ke hutan ini; beliau menindas cetak rompak, perdagangan hamba, dan pemburuan kepala, dan tinggal di sebuah banglo beratap jerami.
31. ↑  "Borneo Company Limited". National Library Board. Diarkibkan daripada yang asal pada 12 October 2015. Dicapai pada 25 January 2016.
32. ↑  Sendou Ringgit, Danielle (5 April 2015). "The Bau Rebellion: What sparked it all?" [Pemberontakan Bau: Apa yang mencetuskan semuanya?]. *The Borneo Post*. Diarkibkan daripada yang asal pada 22 March 2016. Rajah kemudiannya kembali beberapa hari kemudian dengan tentera yang lebih besar dan senjata yang lebih besar di atas kapal pengukus Syarikat Borneo, Sir James Brooke bersama anak saudaranya, Charles Brooke.
33. ↑  "石隆门华工起义" [Kebangkitan buruh Cina Bau] (dalam bahasa Cina). International Times (Sarawak)]. 13 September 2008. Diarkibkan daripada yang asal pada 24 Januari 2013.
34. ↑  Ting, John. "Colonialism and Brooke administration: Institutional buildings and infrastructure in 19th century Sarawak" [Kolonialisme dan pentadbiran Brooke: Bangunan institusi dan infrastruktur di Sarawak abad ke-19] (PDF). University of Melbourne. Dicapai pada 13 Januari 2016. Brooke juga membudayakan dirinya dari segi perumahan - kediaman pertamanya adalah rumah Melayu. (halaman 9) ... Rumah Kerajaan (Gamb. 3) dibina selepas rumah pertama Brooke dibakar semasa percubaan rampasan kuasa 1857. (halaman 10) no-break space character in `|quote=` at position 108 (bantuan)
35. 1 2 3  Simon, Elegant (13 Julai 1986). "SARAWAK: A KINGDOM IN THE JUNGLE" [SARAWAK: KERAJAAN DALAM HUTAN BELANTARA]. *The New York Times*. Diarkibkan daripada yang asal pada 2 November 2015.
36. ↑  Saiful, Bahari (23 Jun 2015). "Thrill is gone, state museum stuck in time – Public" [Keseronokan hilang, muzium negeri terperangkap dalam masa – Awam]. *The Borneo Post*. Diarkibkan daripada yang asal pada 2 Oktober 2015.
37. ↑  "History of Sarawak" [Sejarah Sarawak]. Brooke Trust. Diarkibkan daripada yang asal pada 29 November 2016. Dicapai pada 29 November 2016.
38. ↑  "Centenary of Brooke rule in Sarawak – New Democratic Constitution being introduced today" [Seratus tahun pemerintahan Brooke di Sarawak – Perlembagaan Baru Demokratik diperkenalkan hari ini]. *The Straits Times (Singapura)*. 24 September 1941.
39. ↑  L, Klemen. "The Invasion of British Borneo in 1942" [Pencerobohan British Borneo pada tahun 1942].
40. ↑  "The Japanese Occupation (1941 – 1945)" [Pendudukan Jepun (1941 – 1945)]. The Sarawak Government. Dicapai pada 3 November 2015.
41. ↑  Gin, Ooi Keat (1 Januari 2013). "Wartime Borneo, 1941–1945: a tale of two occupied territories" [Borneo Masa Perang, 1941–1945: kisah dua wilayah yang diduduki]. *Borneo Research Bulletin*. Dicapai pada 3 November 2015. Borneo yang diduduki secara pentadbiran dibahagikan kepada dua bahagian, iaitu Kita Boruneo (Borneo Utara) yang bertepatan dengan Borneo British sebelum perang (Sarawak, Brunei, dan Borneo Utara) ditadbir oleh IJA, ...
42. ↑  Kratoska, Paul H. (13 Mei 2013). *Southeast Asian Minorities in the Wartime Japanese Empire* [*Minoriti Asia Tenggara dalam Empayar Jepun Masa Perang*]. Routledge. m/s. 136–142. ISBN 978-1-136-12506-5.
43. ↑  Ooi, Keat Gin. "Prelude to invasion: covert operations before the re-occupation of Northwest Borneo, 1944 – 45" [Mukadimah kepada pencerobohan: operasi rahsia sebelum pendudukan semula Barat Laut Borneo, 1944 – 45]. *Australian War Memorial*. Dicapai pada 3 November 2015.
44. ↑  *Australia in the War of 1939-1945. Series 1 - Army - Volume VII - The Final Campaigns (1st edition, 1963) - Chapter 20 - Securing British Borneo* [*Australia dalam Perang 1939-1945. Siri 1 - Tentera - Jilid VII - Kempen Terakhir (edisi pertama, 1963) - Bab 20 - Mengamankan Borneo British*]. Australia: The Australian War Memorial. 1963. m/s. 491.
45. ↑  "Historical Monument – Surrender Point" [Monumen Bersejarah – Tugu Penyerahan Jepun]. *Laman Web Rasmi Perbadanan Labuan*. Perbadanan Labuan. Dicapai pada 3 November 2015.
46. ↑  Rainsford, Keith Carr. "Surrender to Major-General Wootten at Labuan" [Menyerah kalah kepada Mejar Jeneral Wootten di Labuan]. Australian War Memorial. Dicapai pada 3 November 2015.
47. ↑  "HMAS Kapunda". Tentera Laut Diraja Australia. Diarkibkan daripada yang asal pada 27 Mac 2016. Dicapai pada 12 Jun 2016.
48. ↑  Patricia, Hului (12 September 2016). "Celebrating Batu Lintang Camp liberation day on Sept 11" [Meraikan hari pembebasan Kem Batu Lintang pada 11 Sept]. *The Borneo Post*.
49. ↑  "British Military Administration (August 1945 – April 1946)" [Pentadbiran Tentera British (Ogos 1945 – April 1946)]. Kerajaan Sarawak. Dicapai pada 3 November 2015.
50. 1 2 3
51. ↑  "Sarawak as a British Crown Colony (1946–1963)". The Official Website of the Sarawak Government. Dicapai pada 7 November 2015.
52. ↑  Thomson, Mike (14 Mac 2012). "The stabbed governor of Sarawak". *BBC News*.
53. 1 2  "Anthony Brooke". *The Daily Telegraph*. 6 Mac 2011.
54. 1 2  Tai, Yong Tan (2008). "Chapter Six: Borneo Territories and Brunei". *Creating "Greater Malaysia": Decolonization and the Politics of Merger*. Institute of Southeast Asian Studies. m/s. 154–169. ISBN 978-981-230-747-7. Asas ini adalah ketakutan umum bahawa tanpa institusi politik yang kukuh,... (muka surat 155)
55. ↑  "Pembentukan Malaysia 16 September 1963". Arkib Negara Malaysia. Dicapai pada 8 November 2015.
56. ↑  JC, Fong (16 September 2011). "Formation of Malaysia". *The Borneo Post*.
57. ↑  Vernon L. Porritt (1997). *British Colonial Rule in Sarawak, 1946–1963*. Oxford University Press. ISBN 978-983-56-0009-8. Dicapai pada 7 May 2016.
58. ↑  Philip Mathews (28 Februari 2014). *Chronicle of Malaysia: Fifty Years of Headline News, 1963–2013*. Editions Didier Millet. m/s. 15. ISBN 978-967-10617-4-9.
59. ↑  "Trust and Non-self governing territories". United Nations. Diarkibkan daripada yang asal pada 3 May 2011. Dicapai pada 2 April 2016.
60. ↑  "United Nations Member States". United Nations. 3 Julai 2006. Diarkibkan daripada yang asal pada 5 Mac 2016.
61. ↑  Ishikawa, Noboru (15 Mac 2010). *Between Frontiers: Nation and Identity in a Southeast Asian Borderland*. Ohio University Press. m/s. 86–87. ISBN 978-0-89680-476-0.
62. ↑  "Brunei Revolt breaks out – 8 December 1962". National Library Board (Singapore). Dicapai pada 9 November 2015.
63. ↑  Perjanjian Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu No. 8029, Perjanjian Manila antara Filipina, Persekutuan Tanah Melayu dan Indonesia (31 Julai 1963) Diarkibkan 11 Oktober 2010 di Wayback Machine. Dicapai pada 13 Jun 2022.
64. ↑  Siri Perjanjian Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu No. 8809, Perjanjian yang berkaitan dengan pelaksanaan Perjanjian Manila Diarkibkan 12 Oktober 2011 di Wayback Machine. Dicapai pada 13 Jun 2022.
65. ↑  James, Chin. "Book Review: The Rise and Fall of Communism in Sarawak 1940–1990". Kyoto Review of South East Asia. Dicapai pada 10 November 2015.
66. ↑  Chan, Francis; Wong, Phyllis (16 September 2011). "Saga of communist insurgency in Sarawak". *The Borneo Post*.

| * l
* b
* s
Bendera Sarawak Sarawak Bumi Kenyalang Lambang Sarawak |
| --- |
| Ibu negeri: Kuching |
| Sejarah | 
* Kerajaan Santubong
* Kerajaan Malano
* Empayar Brunei
* Kesultanan Sarawak
* Raja Putih Sarawak
* Pendudukan Jepun
* Tanah Jajahan Mahkota Sarawak
* Sarawak moden

 |  |
| Bahagian Pentadbiran | 

|  |  |
| --- | --- |
| Bahagian | 
* Bahagian Betong
* Bahagian Bintulu
* Bahagian Kapit
* Bahagian Kuching
* Bahagian Limbang
* Bahagian Miri
* Bahagian Mukah
* Bahagian Samarahan
* Bahagian Sarikei
* Bahagian Serian
* Bahagian Sibu
* Bahagian Sri Aman

 |
| Bandar raya | 
* Kuching
* Miri

 |
| Daerah | 
* Asajaya
* Ba'kelalan
* Bau
* Belaga
* Beluru
* Betong
* Bintulu
* Bukit Mabong
* Dalat
* Daro
* Gedong
* Julau
* Kabong
* Kanowit
* Kapit
* Kota Samarahan
* Lawas
* Limbang
* Lingga
* Lubok Antu
* Lundu
* Matu
* Meradong
* Mukah
* Marudi
* Pantu
* Pakan
* Pusa
* Saratok
* Sarikei
* Sebauh
* Sebuyau
* Selangau
* Serian
* Sibu
* Siburan
* Sibuti
* Simunjan
* Song
* Sri Aman
* Tanjung Manis
* Tanjung Kidurong
* Tatau
* Tebedu
* Telang Usan

 |
| Daerah Kecil | 
* Balingian
* Bario
* Balai Ringin
* Debak
* Engkilili
* Igan
* Long Bedian
* Long Lama
* Maludam
* Mulu
* Nanga Budu
* Nanga Medamit
* Nanga Merit
* Niah-Suai
* Oya
* Padawan
* Roban
* Sadong Jaya
* Sematan
* Spaoh
* Sundar
* Sungai Asap
* Tinjar
* Trusan

 |

 |
| Bahagian Perundangan | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| P - ParlimenN - Negeri | 

| * l
* b
* s
Sarawak Bahagian pilihan raya di Sarawak |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 
**P192 Mas Gading**
N01 Opar
N02 Tasik Biru
**P193 Santubong**
N03 Tanjong Datu
N04 Pantai Damai
N05 Demak Laut
**P194 Petra Jaya**
N06 Tupong
N07 Samariang
N08 Satok
**P195 Bandar Kuching**
N09 Padungan
N10 Pending
N11 Batu Lintang
**P196 Stampin**
N12 Kota Sentosa
N13 Batu Kitang
N14 Batu Kawah
 | 
**P197 Kota Samarahan**
N15 Asajaya
N16 Muara Tuang
N17 Stakan
**P198 Puncak Borneo**
N18 Serembu
N19 Mambong
N20 Tarat
**P199 Serian**
N21 Tebedu
N22 Kedup
N23 Bukit Semuja
**P200 Batang Sadong**
N24 Sadong Jaya
N25 Simunjan
N26 Gedong
**P201 Batang Lupar**
N27 Sebuyau
N28 Lingga
N29 Beting Maro
 | 
**P202 Sri Aman**
N30 Balai Ringin
N31 Bukit Begunan
N32 Simanggang
**P203 Lubok Antu**
N33 Engkilili
N34 Batang Ai
**P204 Betong**
N35 Saribas
N36 Layar
N37 Bukit Saban
**P205 Saratok**
N38 Kalaka
N39 Krian
N40 Kabong
**P206 Tanjong Manis**
N41 Kuala Rajang
N42 Semop
 | 
**P207 Igan**
N43 Daro
N44 Jemoreng
**P208 Sarikei**
N45 Repok
N46 Meradong
**P209 Julau**
N47 Pakan
N48 Meluan
**P210 Kanowit**
N49 Ngemah
N50 Machan
**P211 Lanang**
N51 Bukit Assek
N52 Dudong
**P212 Sibu**
N53 Bawang Assan
N54 Pelawan
N55 Nangka
 | 
**P213 Mukah**
N56 Dalat
N57 Tellian
N58 Balingian
**P214 Selangau**
N59 Tamin
N60 Kakus
**P215 Kapit**
N61 Pelagus
N62 Katibas
N63 Bukit Goram
**P216 Hulu Rajang**
N64 Baleh
N65 Belaga
N66 Murum
**P217 Bintulu**
N67 Jepak
N68 Tanjong Batu
N69 Kemena
N70 Samalaju
 | 
**P218 Sibuti**
N71 Bekenu
N72 Lambir
**P219 Miri**
N73 Piasau
N74 Pujut
N75 Senadin
**P220 Baram**
N76 Marudi
N77 Telang Usan
N78 Mulu
**P221 Limbang**
N79 Bukit Kota
N80 Batu Danau
**P222 Lawas**
N81 Ba'kelalan
N82 Bukit Sari
 |

 |
| Lihat juga: Senarai bekas daerah mengundi negeri di Malaysia |

 |
|  DUN |  Dewan Undangan Negeri Sarawak  |
| Pihak BerkuasaTempatan | 

|  |  |
| --- | --- |
| Dewan Bandaraya |  Dewan Bandaraya Kuching Utara • Majlis Bandaraya Kuching Selatan • Majlis Bandaraya Miri • |
| Majlis Perbandaran |  Majlis Perbandaran Padawan • Majlis Perbandaran Sibu • Majlis Perbandaran Kota Samarahan • Lembaga Kemajuan Bintulu • |
| Majlis Daerah |  Majlis Daerah Bau • Majlis Daerah Betong • Majlis Daerah Dalat dan Mukah • Majlis Daerah Kanowit • Majlis Daerah Kapit • Majlis Daerah Lawas • Majlis Daerah Limbang • Majlis Daerah Luar Bandar Sibu • Majlis Daerah Lubok Antu • Majlis Daerah Lundu • Majlis Daerah Maradong dan Julau • Majlis Daerah Marudi • Majlis Daerah Matu dan Daro • Majlis Daerah Saratok • Majlis Daerah Sarikei • Majlis Daerah Serian • Majlis Daerah Simunjan • Majlis Daerah Sri Aman • Majlis Daerah Subis • |

 |

 |


| * l
* b
* s
Sejarah negeri dan wilayah persekutuan Malaysia |
| --- |
| Negeri | 

 Johor **·**  Kedah **·**  Kelantan **·**  Melaka **·**  Negeri Sembilan **·**  Pahang **·**  Perak **·**  Perlis **·**  Pulau Pinang **·**  Sabah **·**  Sarawak **·**  Selangor **·**  Terengganu 
 |
| Wilayah Persekutuan | 

 Kuala Lumpur **·**  Labuan **·**  Putrajaya 
 |