**Orang Kaya Indera Shahbandar** (Jawi: اورڠ كاي ايندرا شهبندر) ialah gelaran bangsawan di Kesultanan Pahang dan salah satu daripada empat bangsawan berpangkat tertinggi di bawah raja — setara dengan *duke* dalam golongan bangsawan Eropah. Gelaran ini menjejaki asal usulnya dari zaman Kesultanan Pahang Tua, dan secara sejarah dikenali sebagai Shahbandar ('penghulu pelabuhan'). Wilayah di bawah bidang kuasa Shahbandar ialah ibu kota diraja, Pekan, dan kawasan sekitarnya yang terbentang dari sungai Bebar hingga Kuala Lepar, yang kebanyakannya terletak dalam kawasan pilihan raya Pekan.

Semasa pemerintahan Raja Bendahara Tun Ali, gelaran itu telah ditukar nama dengan awalan tambahan Orang Kaya Indera ("Perkasa" atau "bangsawan berkuasa"), maka ia kemudiannya dikenali sebagai "Orang Kaya Indera Shahbandar". Gelaran ini adalah yang keempat paling berpengaruh di antara empat ketua besar, kerana Shahbandar tinggal di sekitar ibu kota, dan cenderung menjadi menteri atau ketua pegawai eksekutif raja.

Peranan
-------

Mengikut sejarah, Orang Kaya Indera Shahbandar merupakan salah seorang daripada Orang Besar Berempat yang mempunyai kuasa yang sangat luas di Pahang. Mereka mempunyai kuasa untuk mengenakan cukai, dan memutuskan semua kes jenayah dan sivil kecuali yang melibatkan hukuman mati. Kuasa mereka hanya terhad oleh keupayaan raja untuk menghalang mereka, yang berbeza-beza mengikut jarak mereka dengan Pekan - semakin jauh dari mahkamah, semakin besar kuasa mereka. Daerah mereka tertakluk kepada penguasa yang memberikan monopoli (serahan) ke atas barangan tertentu.

Mereka diwajibkan hadir ke Pekan setahun sekali pada bulan Muharram untuk memberi penghormatan kepada raja (menjunjung duli) dan satu bentuk penghormatan (banci). Semasa perang, mereka dikehendaki turun ke padang dengan lelaki, senjata dan makanan. Pertabalan raja tidak lengkap melainkan Orang Besar Berempat dibantu. Teori perlembagaan Pahang ialah Orang Besar Berempat dan, pada tahap yang lebih rendah, pembesar-pembesar lain adalah asas di mana kuasa raja terletak.

Pada zaman Empayar Johor, empat pembesar besar memberi taat setia kepada Sultan Johor melalui wizurai baginda, iaitu Bendahara. Lama kelamaan, dengan penguasa yang menjadi tokoh yang jauh, kesetiaan mereka cenderung menjadi lebih kepada kesetiaan kepada Bendahara secara peribadi. Ini telah dimeterai secara rasmi dengan penubuhan Kerajaan Pahang pada akhir abad ke-18.

Gelaran dan gayaan
------------------

Gelaran dan gaya penuh untuk peerage ini dalam bahasa Melayu ialah Yang DiHormat Orang Kaya Indera Shahbandar. Ia diletakkan di hadapan nama pemegang dan gaya dan gelaran Melayunya yang lain. Sebagai contoh,

**Yang DiHormat Orang Kaya Indera Shahbandar ke-10 Tun Abdul Razak Hussein**.
Ini berbeza dengan golongan bangsawan di United Kingdom di mana gelaran dan terasul diletakkan di belakang nama.

Isteri pertama pemegang akan membawa gelaran dan terasul penuh — Toh Puan Indera.

Pewarisan
---------

Gelaran Orang Besar Berempat adalah turun temurun. Apabila seorang ketua meninggal dunia, penggantinya dikehendaki membuat persembahan istiadat kepada raja sebelum pelantikannya diluluskan. Ini biasanya mengambil bentuk keris bertali emas, tetapi bentuk persembahan lain dibenarkan. Jika anak sulung ketua yang mati tidak layak untuk penggantian, adalah wajar untuk melantik anak lelaki yang lebih muda, abang, atau anak saudara kepada ketua ketua.

Keluarga Shahbandar
-------------------

Ahli keluarga Shahbandar sekarang mendakwa keturunan matrilineal daripada To' Tuan, seorang ketua Bugis yang menetap di Pahang kira-kira 1722, berkahwin dengan seorang wanita Pahang, dan dikatakan telah meningkatkan seni tenunan sutera di negara angkatnya. Nenek moyang patrilineal keluarga tersebut ialah To' Tondek, Orang Kaya Indera Shahbandar pertama.

Selepas kematian Ali, Orang Kaya Indera Shahbandar yang ketujuh, gelaran itu diberikan kepada seorang bukan ahli keluarga Che Osman, anak kepada Imam Perang Indera Mahkota Gendut. Selepas kematian Che Osman, ketua ketua itu kembali kepada keluarga lama iaitu Dato' Hussein. Pemegang gelaran penyandangnya ialah Najib Razak, yang merupakan bekas Perdana Menteri Malaysia.

Catatan silsilah keluarga Shahbandar yang masih hidup ialah:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  | To' Tuan |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  | To' Pongkeng |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  | To' Pondok |  |  |  |  |  |  |  |  | To' Tondek*Orang Kaya Indera Shahbandar I* |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | ♀To' Mas |  |  |  |  |  | Jenal*Orang Kaya Indera Shahbandar II* |  |  |  | Bediman*Orang Kaya Indera Shahbandar III* |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | ♀To' Embong |  |  |  |  | Jahidin*Orang Kaya Indera Shahbandar V* |  |  |  | Ismail of Pedah*Orang Kaya Indera Shahbandar IV* |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Husain*Orang Kaya Indera Shahbandar VI* |  |  |  | ♀Che Sawiah |  |  | ♀Che Perak |  | Che Husoh |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Ali*Orang Kaya Indera Shahbandar VII* |  |  |  | Haji Andak (Tuan Hakim) |  |  |  |  | Che Lambak |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Muhammad Taib |  |  |  |  | Che Mat |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Hussein*Orang Kaya Indera Shahbandar IX* |  |  | Che Ngah |  | Che Mahmud |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Abdul Razak*Orang Kaya Indera Shahbandar X* |  | ♀Rahah Noah |  | Abdul Aziz |  | Abdul Rani |  | Abdul Karim |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Najib*Orang Kaya Indera Shahbandar XI* |  | Johari |  | Nizam |  | Nazim |  | Nazir |
|

Lihat juga
----------

Ahli *Orang Besar Berempat* selain Orang Kaya Indera Shahbandar:

* Orang Kaya Indera Pahlawan
* Orang Kaya Indera Perba Jelai
* Orang Kaya Indera Segara

Rujukan
-------

1. ↑  Ahmad Sarji Abdul Hamid 2011, halaman 82
2. ↑  Linehan 1973, halaman 190
3. ↑  Wan Haji Abdul Wahid Bin Haji Wan Hassan 2016
4. 1 2 3  Dato' Sri Wan Haji Abdul Wahid. "Pembesar Negeri Pahang: Orang Besar Berempat". *Portal Diraja Pahang*.
5. ↑  "Carian Umum". *prpm.dbp.gov.my*. Dicapai pada 2020-09-15.
6. ↑  Ahmad Sarji Abdul Hamid 2011, halaman 82
7. ↑  Linehan 1973, halaman 197
8. ↑  Linehan 1973, halaman 196
9. ↑  Linehan 1973, halaman 196
10. ↑  Linehan 1973, halaman 197
11. ↑  Linehan 1973, halaman 197
12. ↑  Linehan 1973, halaman 195
13. ↑  Linehan 1973, halaman 196
14. ↑  Linehan 1973, halaman 195

Bibliografi
-----------

* Linehan, William (1973), *History of Pahang*, Malaysian Branch Of The Royal Asiatic Society, Kuala Lumpur, ISBN 978-0710-101-37-2
* Ahmad Sarji Abdul Hamid (2011), *The Encyclopedia of Malaysia*, 16 - The Rulers of Malaysia, Editions Didier Millet, ISBN 978-981-3018-54-9
* Wan Haji Abdul Wahid Bin Haji Wan Hassan (2016), *Pengenalan Orang Besar Berempat (Introduction to the four major chiefs)*, Portal Diraja Pahang. Pejabat KDYTM Tengku Mahkota Pahang