Rencana ini ialah mengenai salah satu organ di dalam badan manusia.  Untuk album Noorkumalasari tahun 1982 bernama sama, sila lihat Mata (album).
Mata manusia dengan iris berwarna perang muda
**Mata** (Jawi: ‏مات‎code: ms is deprecated ‎) merupakan organ yang telah terbentuk untuk mengesan cahaya. Mata yang paling ringkas hanya berfungsi mengesan sama ada keadaan sekeliling terang atau gelap. Mata yang lebih rumit berfungsi untuk memberikan deria penglihatan. 

Rajah mata manusia. Bukan semua mata haiwan sama dengan mata manusia.

Jenis mata
----------

Mata kumpuan terdapat di kalangan artropod (serangga dan yang seumpamanya), dan terdiri daripada banyak sudut yang memberikan gambaran berpiksel (bukannya gambar berganda seperti yang sering diperkatakan).

Sesetengah haiwan pula mempunyai oselus (mata ringkas atau titik mata yang terdapat pada haiwan peringkat rendah). Contohnya mata siput cuma dapat membezakan adanya cahaya atau tidak (siang dan malam), tetapi tidak dapat melihat apakah objek yang ada di hadapannya.

Dalam kebanyakan vertebrata dan sebahagian moluska mata bertindak dengan memancarkan imej ke atas retina yang sensitif kepada cahaya, di mana cahaya dikesan dan dihantar ke otak melalui saraf optik. Mata kebiasaannya berbentuk hampir sfera, berisi bahan seperti gel optik jernih yang dikenali sebagai gelemaca, dengan kanta fokus dan otot yang dikenali sebagai iris mata yang mengawal kadar cahaya yang masuk. Iris mata ini mengawal bukaan anak mata (pupil), iaitu bulatan hitam di tengah-tengah bahagian berwarna di dalam mata.

Anatomi
-------

A - Gelemaca, B - Kanta, C - Kornea, D - Pupil, E - Iris, F - Sklera, G - Saraf optik, H - Retina
Struktur mata manusia bergantung kepada kebolehannya menumpukan cahaya kepada retina. Setiap komponen yang dilalui cahaya adalah lut sinar untuk mengurangkan kemalapan cahaya. Kornea dan kanta akan menumpukan cahaya yang masuk ke atas retina, yang mengaktifkan suatu tindak balas kimia dan menghasilkan isyarat yang untuk dihantar ke otak.

Cahaya yang masuk dari luar akan melepasi kornea dan melalui gelemair sebelum sampai ke kanta. Gelemair membantu mengekalkan bentuk cembung kornea dan melembapkannya. Iris (yang berwarna) terletak di depan kanta mata mengawal bukaan pupil. Seterusnya cahaya itu akan melalui gelemaca sebelum sampai ke lekuk fovea di retina. Di sinilah terletak banyak sel-sel yang sensitif kepada cahaya.

Cahaya dari objek jauh dan cahaya dari objek dekat terfokus.
Supaya cahaya boleh ditumpukan, cahaya mesti dibiaskan. Kadar biasan bergantung kepada jarak objek yang dilihat. Objek jauh memerlukan kurang biasan cahaya daripada objek dekat. Kebanyakan biasan berlaku pada kornea yang mempunyai lengkongan kekal. Biasan lain yang diperlukan berlaku di kanta. Kanta boleh ditarik leper oleh otot, yang membetulkan kuasa kanta. Apabila seseorang berumur, dia akan hilang keupayaan untuk membetulkan tumpuan. Keadaan ini dikenali sebagai presbyopia.

Bahagian mata
-------------

Mata manusia dikatakan tingkap kepada roh.
* Retina
* Kornea
* Iris
* Pupil
* Kanta
* Makular
* Sklera
* Lekuk fovea
* Titik buta

Di sekeliling mata:

* Kening: Membantu menjaga mata dari dimasuki air (terutamanya hujan)
* Kelopak mata: Melembapkan mata dan menjaganya daripada dimasuki habuk
* Bulu mata: Menjaga mata daripada dimasuki habuk

Masalah mata
------------

* Masalah penglihatan warna
* Akhromatopsia
* pereputan makular disebabkan usia
* Juling
* Astigmatisme
* Katarak
* Kanta pembetulan
* Glaukoma
* Hypermetropia
* Miopia
* Nyktalopia
* Presbyopia
* Retinopathy
* Buta salji
* Uveitis

Hubungan dengan manusia
-----------------------

Dalam masyarakat penutur bahasa Austronesia termasuk bahasa Melayu, "mata" (turunan kata akar Proto-Austronesia \**maCa*) dilanjutkan maksudnya dengan penungkapan berkaitan benda yang bertitik tumpu atau memusat (*mata* belanak, *mata*hari, *mata* air), bernilai (*mata*wang) mahupun suatu hujung bilah alat yang tajam (*mata* pedang, *mata* pisau).:323-324

Rujukan
-------

1. ↑  Blust, Robert; Trussel, Stephen (2010). "\**maCa*: eye, focal point, center or most prominent part". *Austronesian Comparative Dictionary*. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. Dicapai pada 17 November 2022.
2. ↑  Blust, Robert (2013). "5: The lexicon". *The Austronesian languages* (ed. dikemaskini). Canberra, Australia: Universiti Nasional Australia. m/s. 277–354. ISBN 9780858836020.
3. ↑  Lihat:

	* "mata". *Kamus Dewan* (ed. ke-4). Dewan Bahasa dan Pustaka Malaysia. 2017.

	* "mata". *Kamus Besar Bahasa Indonesia* (ed. ke-3). Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa Indonesia. 2016.

Lihat juga
----------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons mempunyai media berkaitan ***Mata*** |

* Adaptasi

| * l
* b
* s
Mata |
| --- |
| Bahagian mata | Retina • Kornea • Iris • Pupil • Kanta • Makular • Sklera • Lekuk fovea • Titik buta • Kanta mata |
| Masalah mata | Penglihatan warna • Akhromatopsia • Pereputan makular disebabkan usia • Juling • Astigmatisme • Katarak • Kanta pembetulan • Glaukoma • Rabun • Hiperopia • Miopia • Nyktalopia • Presbiopia • Retinopati • Buta salji • Uveitis • Ambliopia |
| Kaedah pemulihan | Pembedahan strabismus • Pembedahan katarak |
| Alat bantu | Cermin mata • Kanta lekap • Braille |



|  |  |
| --- | --- |
| Ikon tunas | Rencana anatomi ini ialah rencana tunas. Anda boleh membantu Wikipedia dengan mengembangkannya. |

* l
* b
* s