**Makanan tulang** atau **baja tulang** - (bahasa Inggeris "Bone meal") adalah campuran halus dan kasar tulang haiwan dikisar dan bahan buangan rumah sembelihan.  Ia merupakan nama lain makanan berasas daripada tulang haiwan. Tulang merupakan satu sisa daripada haiwan yang pada kebiasaannya tidak digunakan oleh manusia. Kebanyakan jenis tulang tidak di masak seperti tulang tengkorak serta tulang yang lain. Oleh sebab itu wujud kaedah bagi mengunakan sisa tulang ini daripada terbuang. Tulang mempunyai proten yang tinggi serta merupakan baja organik bagi tumbuhan. Ia digunakan sebagai organik baja untuk tumbuh-tumbuhan dan sebagai makanan tambahan untuk haiwan. Sebagai baja perlahan dilepaskan, makanan tulang yang digunakan terutamanya sebagai sumber fosforus dan protein. Makanan tulang yang dikisar halus boleh memberikan pelepasan nutrien yang lebih cepat berbanding versi makanan tulang dikisar kasar.

### Latar belakang

Secara asas nya, tulang merupakan sisa rumah penyembelihan dan dibuang. Pembuangan ini membuatkan rumah penyembelihan terpaksa menangung kos bagi menghantar sisa kepada tempat pembuangan sampah. Selain itu tulang merupakan satu sumber kalsium bagi manusia yang mana ia dimakan dengan mengukusnya atau dibakar sehingga hancur. Ada juga kaedah digunakan dengan merebus tulang belulang bersama air sehingga menjadi cecair berbentuk gel atau geletin. sebagai contoh burung but but yang dipatahkan kaki bagi dijadikan ubat patah, tulang itu di rebus sehingga pekat dan boleh digunakan sebagai ubat patah.

Menurut undang-undang di Amerika Syarikat, untuk sesuatu boleh diklasifikasikan sebagai baja, ia perlu membaiki tanah yang menjamin peratusan minimum nutrien, terutamanya nitrogen, fosforus dan kalium. Untuk baja yang akan dianggap "organik," ia perlu berasal daripada sumber semula jadi. 

Makanan tulang pernah sering digunakan sebagai kalsium tambahan diet manusia. Penyelidikan pada tahun 1980 mendapati bahawa banyak penyediaan makanan tulang telah tercemar dengan plumbum dan lain-lain logam toksik, dan tidak lagi disyorkan sebagai sumber kalsium.

Makanan tulang, bersama-sama dengan pelbagai makanan yang lain, terutamanya hidangan daging, digunakan sebagai diet tambahan / mineral untuk ternakan. Ia digunakan untuk memberi makan haiwan Monogastric dengan makanan tulang dari ruminan, dan sebaliknya, untuk mengelakkan penyebaran bovine spongiform encephalopathy (BSE) atau "penyakit lembu gila". Kawalan haba yang betul boleh mengurangkan bahan cemar salmonella.

Sebagai baja, yang NPK nisbah makanan tulang (Nitrogen-Fosforus-Kalium) umumnya 4-12-0, walaupun sesetengah makanan tulang yang dikukus mempunyai NP-Ks pada 1-13-0. Makanan tulang juga merupakan sumber kalsium yang sangat baik, tetapi tidak memberikan cukup nitrogen untuk memberi manfaat kepada tumbuh-tumbuhan.  Tumbuhan hanya boleh mendapatkan fosforus daripada makanan tulang jika pH tanah di bawah 7.0 (tanah berasid), menurut penyelidikan Universiti Colorado State baru-baru ini.

Baja organik biasanya memerlukan penggunaan pelbagai kulat dalam tanah untuk menjadikan nutrien dalam baja biotersedia pada tumbuhan. Untuk tumbuhan yang memerlukan fosforus, kulat Mikroriza menembusi akar untuk mengurai sebatian yang mengandungi fosforus untuk memudahkan penyerapan dan penggunaannya, dan seterusnya tumbuh-tumbuhan membekalkan mycorrhizae dengan asid amino dan gula.

Rujukan
-------

1. ↑  Brigham and Women's Hospital. "Bone Meal". Dicapai pada 22 November 2012.
2. ↑  Card, Adrian; David Whiting; Carl Wilson; Jean Reeders (December 2011). "Organic Fertilizers" (PDF). *Colorado State University Extension*. Colorado Master Gardener Program (CMG Garden Notes): 4. Dicapai pada 8 October 2014.
3. ↑  Animal Feed Resources Information System, University of Kentucky, College of Agriculture, Poultry Extension. "Common Protein Sources for Poultry Diets". Dicapai pada 23 November 2012.
4. ↑  Chen, L.; J. Helenius; A. Kangus (2009). "NJF Seminar 422: Meat bone meal as nitrogen and phosphorus fertilizer (abstract)" (PDF). *Nordic Association of Agricultural Scientists*. **5** (2): 26. Dicapai pada 23 November 2012.
5. ↑  *Stern's Introductory Plant Biology*. McGraw-Hill. 2011. m/s. 74–76. ISBN 978-0-07-122212-9.