**Tokyo** (東京, *Tōkyō*, "Ibu Kota Timur"), secara rasminya **Metropolis Tokyo** (東京都, *Tōkyō-to*), ialah salah satu daripada 47 wilayah di Jepun, yang terletak di bahagian timur pulau utama Honshū, dan merangkumi Kepulauan Izu dan Kepulauan Ogasawara. Metropolis Tokyo terbentuk pada tahun 1943 hasil penggabungan bekas Wilayah Tokyo (Tokyo-*fu*) dan bandaraya Tokyo. Kerajaan Metropolitan Tokyo mentadbir kesemua 23 wad khas di Tokyo, setiap satunya ditadbira sebagai bandaraya yang meliputi kawasan bekas bandaraya Tokyo dan juga 39  kawasan perbandaran di bahagian barat wilayah dan dua kepulauan luar. Walaupun bukan bandaraya dari segi alasan-alasan teknik, Tokyo dianggap sebagai ibu negara dan bandaraya terbesar di Jepun. 

Jumlah penduduk kesemua wad khas adalah lebih 8 juta orang, manakala jumlah keseluruhan penduduk wilayah Tokyo mencecah 12 juta. Wilayah ini merupakan pusat Tokyo Raya, iaitu kawasan metropolitan yang teramai penduduk di dunia dengan sejumlah 35–39 juta orang serta ekonomi metropolitan terbesar di dunia dengan KDNK bernilai US$1.479 trilion mengikut pariti kuasa beli pada tahun 2008.

Tokyo disifatkan oleh Saskia Sassen sebagai satu daripada tiga "pusat pemerintahan" ekonomi dunia, di samping Bandaraya New York dan London. Bandaraya ini dianggap sebagai sebuah bandaraya sedunia alpha+, disenaraikan oleh inventori GaWC 2008 serta menduduki kedudukan keempat di kalangan bandaraya global oleh Indeks Bandaraya Global *Foreign Policy* pada tahun 2008.

Tokyo merupakan pusat kerajaan Jepun dan Istana Diraja, dan juga tempat bersemayam Wangsa Diraja Jepun.

Sejarah
-------

Rencana utama: Sejarah Tokyo
Tokugawa Ieyasu
Tokyo asalnya merupakan perkampungan perikanan kecil yang bernama Edo. Pada tahun 1457, Ōta Dōkan membina Istana Edo. Pada tahun 1590, Tokugawa Ieyasu berpangkalan di Edo, dan sebaik sahaja menjadi shogun pada tahun 1603, bandar ini menjadi pusat pentadbiran tenteranya untuk seluruh negara. Pada zaman Edo, Edo menjadi salah sebuah bandaraya terbesar di dunia dengan jumlah penduduk mencapai sejuta orang menjelang abad ke-18.

Edo menjadi ibu negara *de facto* di Jepun sungguhpun maharaja bersemayam di Kyoto, ibu kota diraja. Selepas kira-kira 263 tahun, kerajaan shogun digulingkan di bawah bendera pemulihan pemerintahan maharaja. Pada tahun 1869, ketika Maharaja Meiji pindah ke Edo pada usia 17 tahun, Tokyo sudah menjadi pusat politik dan kebudayaan negara, kemudian dijadikan ibu kota diraja *de facto* oleh istana di samping bekas Istana Edo menjadi Istana Diraja. Bandaraya Tokyo ditubuhkan lalu kekal sebagai ibu negara sehingga taraf perbandarannya dimansuhkan pada tahun 1943 untuk digabungkan dengan "Wilayah Metropolitan" Tokyo.

Malangnya, Tokyo mengalami dua malapetaka hebat pada abad ke-20, tetapi mujurlah ia sempat pulih daripada kedua-duanya. Yang pertama ialah gempa bumi besar Kantō 1923 yang menyebabkan 140,000 penduduk maut atau hilang, dan yang kedua ialah Perang Dunia Kedua, ketika Tokyo dibedil bertubi-tubi pada tahun 1944 dan 1945, menyebabkan 75,000 hingga 200,000 orang terbunuh dan separuh bandaraya musnah, lebih kurang sedahsyat jumlah kesan pengeboman Hiroshima dan Nagasaki.

Selepas perang, Tokyo dibina semula sepenuhnya, dan berkilauan di mata dunia ketika Sukan Olimpik Tokyo 1964. Zaman 1970-an menyaksikan pembangunan bertingkat tinggi seperti Sunshine 60, pembinaan lapangan terbang baru yang berkontroversi di Narita (yang agak jauh dari sempadan bandaraya) pada tahun 1978, dan jumlah penduduk meningkat kepada kira-kira 11 juta (dalam lingkungan kawasan metropolitan).

Rangkaian kereta api bawah tanah dan komuter Tokyo menjadi antara yang tersibuk di dunia kerana semakin ramai orang yang berpindah ke kawasan Tokyo. Pada 1980-an, harga harta tanah melangit dalam gelembung hartanah dan hutang. Setelah gelembung itu meletup pada 1990-an, banyak syarikat, bank, dan orang ramai didapati berhutang gadai janji di sebalik kejatuhan nilai harta tanah, sehingga disusuli kemelesetan besar yang menjadikan 1990-an sebagai "sedekad hilang" di Jepun, tetapi kemudian beransur-ansur pulih.

Projek penebusgunaan tanah di Tokyo juga berterusan selama berabad-abad lamanya, terutamanya di kawasan Odaiba yang dijadikan kawasan beli-belah dan hiburan utama.

Geografi dan bahagian pentadbiran
---------------------------------

| Carta iklim untuk Tokyo
  |
| --- |
| J | F | M | A | M | J | J | O | S | O | N | D |
| 
 
 
49
 
10
2
 | 
 
 
60
 
10
2
 | 
 
 
115
 
13
5
 | 
 
 
130
 
18
11
 | 
 
 
128
 
23
15
 | 
 
 
165
 
25
19
 | 
 
 
162
 
29
23
 | 
 
 
165
 
31
24
 | 
 
 
209
 
27
21
 | 
 
 
163
 
22
15
 | 
 
 
93
 
17
10
 | 
 
 
40
 
12
5
 |
| Suhu purata dalam °CJumlah hujan dalam mm*Sumber: JMA* |
| Penukaran imperial

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| J | F | M | A | M | J | J | O | S | O | N | D |
| 
 
 
1.9
 
50
36
 | 
 
 
2.4
 
50
36
 | 
 
 
4.5
 
55
41
 | 
 
 
5.1
 
65
51
 | 
 
 
5
 
73
59
 | 
 
 
6.5
 
77
66
 | 
 
 
6.4
 
84
73
 | 
 
 
6.5
 
87
76
 | 
 
 
8.2
 
80
69
 | 
 
 
6.4
 
71
59
 | 
 
 
3.6
 
62
49
 | 
 
 
1.6
 
54
40
 |
| Suhu purata dalam °FJumlah hujan dalam inci |

 |

Bahagian tanah besar Tokyo berada di barat laut Teluk Tokyo dan jaraknya kira-kira 90 km timur ke barat dan 25 km utara ke selatan. Metropolis Tokyo bersempadan dengan wilayah Chiba di timur, wilayah Yamanashi di barat, wilayah Kanagawa di selatan, dan wilayah Saitama di utara. Tanah besar Tokyo dibahagikan kepada wad-wad khas (yang menduduki bahagian timur) dan kawasan Tama yang memanjang ke arah barat.

Juga dalam sempadan pentadbiran Tokyo Metropolis adalah dua gugusan pulau di Lautan Pasifik secara langsung selatan: Kepulauan Izu, dan Kepulauan Ogasawara, yang memanjang lebih 1,000 km jauhnya dari tanah besar Jepun. Disebabkan wujudnya pulau-pulau ini dan kawasan-kawasan pergunungan di barat, angka kepadatan penduduk keseluruhan Tokyo jauh rendah berbanding angka sebenar untuk kawasan bandar dan pinggir bandar Tokyo.

Mengikut undang-undang Jepun, Tokyo ditentukan sebagai sebuah *to* (都code: ja is deprecated ), atau terjemahannya *metropolis*. Struktur pentadbirannya serupa dengan wilayah-wilayah lain di Jepun. Di dalam Tokyo terletaknya berpuluh-puluh entiti yang lebih kecil yang sering dianggap sebagai bandaraya, termasuk 23 wad khas (区code: ja is deprecated  *-ku*) yang pernah membentuk Bandaraya Tokyo sehingga tahun 1943, tetapi kini merupakan kawasan perbandaran yang berasingan dan berkerajaan sendiri, setiap satunya ditadbir oleh datuk bandar dan majlis, serta memegang taraf bandaraya. 

Selain 23 perbandaran tersebut, Tokyo juga merangkumi 26 lagi bandaraya (市 *-shi*), lima bandar (町code: ja is deprecated  -*chō* atau *machi*), dan lapan kampung (村code: ja is deprecated  -*son* atau -*mura*), setiap satunya ditadbir oleh kerajaan tempatan. Kerajaan Metropolitan Tokyo diketuai oleh seorang gabenor dan perhimpunan metropolitan undian awam. Ibu pejabatnya terletak di daerah Shinjuku. Kerajaan Metropolitan mentadbir seluruh wilayah metropolis Tokyo, termasuk, sungai, empangan, ladang, pulau terpencil, dan taman negara selain belantara neon, pencakar langit dan keretapi bawah tanah di bandaraya.

### Wad khas

Wad-wad khas (特別区, *tokubetsu-ku*) di Tokyo pernah merangkumkan kawasan yang dahulunya diperbadankan sebagai Bandaraya Tokyo. Pada 1 Julai 1943, Bandaraya Tokyo digabungkan dengan Wilayah (Prefektur) Tokyo (東京府, *Tōkyō-fu*) untuk membentuk "wilayah metropolitan" masa kini. Hasilnya, berbeza dengan wad-wad bandaraya lain di Jepun, wad-wad khas di Tokyo ini bukan sebahagian bandaraya berperbadanan yang lebih besar.
Setiap wad ialah sebuah kawasan perbandaran dengan datuk bandar dan perhimpunan terpilih sama seperti bandaraya lain di Jepun. Wad-wad ini berlainan dari bandaraya lain kerana hubungan pentadbiran yang unik bersama kerajaan wilayah. Fungsi-fungsi perbandaran tertentu seperti kerja air, pembetungan, dan bomba, diuruskan oleh Kerajaan Metropolitan Tokyo. Untuk membayar kos pentadbiran tambahan, kerajaan wilayah mengutip cukai perbandaran yang biasanya dikenakan oleh kerajaan wad.

Wilayah Tokyo mempunyai 23 wad khas yang terdiri dari:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Adachi
* Arakawa
* Bunkyō
* Chiyoda
* Chūō
* Edogawa
* Itabashi
* Katsushika
 | * Kita
* Kōtō
* Meguro
* Minato
* Nakano
* Nerima
* Ōta
* Setagaya
 | * Shibuya
* Shinagawa
* Shinjuku
* Suginami
* Sumida
* Taitō
* Toshima
 |

Demografi
---------

Kependudukan Tokyo| Mengikut kawasan1 | Tokyo
*Wad khas*
Kawasan Tama
Pulau | 12.79 juta
*8.653 juta*
4.109 juta
28,000 |
| Mengikut umur² | Juvenil (umur 0-14)
Bekerja (umur 15-64)
Bersara (umur 65+) | 1.461 juta (11.8%)
8.546 juta (69.3%)
2.332 juta (18.9%) |
| Mengikut jam³ | Siang
Malam | 14.978 juta
12.416 juta |
| Mengikut kewarganegaraan | Penduduk asing | 353,8264 |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| 1 Anggaran seperti pada Oktober 1, 2007.
² seperti pada Januari 1, 2007. | ³ seperti pada 2005 National Census.
4 seperti pada Januari 1, 2005. |

 |

Seperti pada Oktober 2007, dianggarkan 12.79 juta orang tinggal di Tokyo dengan 8.653 juta hidup dalam 23 daerah Tokyo. Semasa siang hari, jumlah penduduk bertambah hampir 2.5 juta kerana pekerja dan pelajar berulang-alik dari kawasan bersebelahan. Kesan ini juga adalah lebih jelas dalam tiga daerah tengah Chiyoda, Chūō, dan Minato, pengkolektifan penduduk seperti pada 2005 National Census adalah 326,000 waktu malam, tetapi 2.4 juta semasa siang.

Seperti pada 2005, bangsa-bangsa asing paling biasa didapati di Tokyo adalah orang Cina (123,661), Korea Selatan (106,697), Korea Utara (62,000) Filipina (31,077), Amerika (18,848), British (7,696), Brazil (5,300) & Perancis (3,000).

Ekonomi
-------

Bank Jepun
Bursa Saham Tokyo, kedua terbesar dalam dunia mengikut modal pasaran
Tokyo merupakan satu daripada tiga "pusat arahan" kewangan dunia, bersama dengan New York dan London. Tokyo adalah ekonomi metropolitan terbesar di dunia. Menurut satu kajian yang dijalankan oleh PricewaterhouseCoopers, kawasan bandar Tokyo (35.2 juta penduduk) mempunyai sejumlah KDNK US$1.191 trilion pada 2005 (pada pariti kuasa beli), kedudukan sekali lagi sebagai bandar terbesar pengaglomeratan KDNK di dunia. Seperti pada 2008, 47 syarikat yang tersenarai dalam Global 500 adalah berpangkalan di Tokyo, hampir dua kali ganda bagi bandar raya tempat ketiga (Paris).

Tokyo merupakan sebuah pusat kewangan antarabangsa utama, menempatkan beberapa ibu pejabat terbesar dunia syarikat-syarikat bank pelaburan dan insurans, dan berfungsi sebagai satu hab untuk industri-industri pengangkutan, penerbitan, dan penyiaran Jepun.

Tokyo dinilai oleh Unit Risikan Ekonomi sebagai (kos sara hidup tertinggi) bandar raya paling mahal di dunia selama 14 tahun berturut yang berakhir pada 2006. Analisis ini merupakan untuk kehidupan eksekutif syarikat gaya hidup Barat, dengan barang-barang seperti sebuah rumah dan beberapa kereta.

Tokyo Stock Exchange ialah bursa saham terbesar Jepun, dan kedua terbesar dalam dunia mengikut modal pasaran dan keempat terbesar mengikut perolehan saham. Pada 1990 di akhir bagi gelembung harga aset Jepun, ia mengandungi lebih daripada 60% daripada nilai pasaran saham dunia.

Tokyo mempunyai 8,460 ha (20,900 ekar) tanah pertanian seperti pada 2003, menurut Kementerian Pertanian, Perhutanan dan Perikanan, meletakkan ia terakhir antara wilayah negara. Tanah ladang tertumpu di Tokyo Barat. Makanan mudah rosak seperti sayur-sayuran, buah-buahan, dan bunga-bunga boleh dengan mudah dihantar ke pasaran-pasaran di wilayah timur. Daun bayam Jepun dan bayam adalah sayur-sayuran maha penting; seperti pada 2000, Tokyo membekalkan 32.5% daripada daun bayam Jepun dijual di pusat pasaran keluaran taninya.

Teluk Tokyo adalah dahulu sumber utama ikan. Pada masa ini, kebanyakan daripada pengeluaran ikan Tokyo datang daripada kepulauan luar, seperti Izu ŌShima dan Hachijōjima. Skijack tuna, nori, dan *aji* adalah antara produk lautan.

Pelancongan di Tokyo adalah juga satu penyumbang kepada ekonomi.

Pengangkutan
------------

Rencana utama: Pengangkutan di Tokyo Raya
Peta sistem tren bawah tanah Tokyo
Sebagai pusat Kawasan Tokyo Raya, Tokyo merupakan pusat pengangkutan keretapi, darat dan udara domestik dan antarabangsa di Jepun. Pengangkutan awam di dalam Tokyo dikuasai oleh rangkaian tren dan laluan bawah tanah meluas yang "bersih dan cekap" dan dikendali oleh pelbagai syarikat, dengan bas, monorel dan trem sebagai alat penghantar sekunder.

Di dalam Ōta, salah satu daripada 23 wad khas di Tokyo, Lapangan Terbang Haneda ("Tokyo") mengetengahkan penerbangan domestik. Di luar Tokyo, Lapangan Terbang Antarabangsa Narita, di Wilayah Chiba merupakan gerbang utama untuk pelancong antarabangsa ke Jepun. Syarikat-syarikat penerbangan Japan Airlines, All Nippon Airways, Air Japan dan Delta Air Lines semuanya menjadikan Narita sebagai hab penerbangan.

Sesetengah pulau dalam tadbiran Tokyo juga ada lapangan terbang sendiri. Hachijōjima (Lapangan Terbang Hachijojima), Miyakejima (Lapangan Terbang Miyakejima), dan Izu Ōshima (Lapangan Terbang Oshima) juga menyediakan perkhidmatan untuk ke LTA Tokyo dan lapangan-lapangan terbang yang lain.

Tren merupakan kaedah pengangkutan utama di Tokyo yang mempunyai rangkaian rel bawah tanah yang paling menyeluruh di dunia dan juga rangkaian landasan atas tanah yang sama besarnya. JR East mengendali rangkaian rel terbesar di Tokyo, termasuk landasan gelung Aliran Yamanote yang mengitari tengah-tengah pusat bandar Tokyo. Rangkaian bawah tanah dikendali oleh dua pertubuhan berasingan, iaitu Tokyo Metro milik swasta dan Biro Pengangkutan Metropolitan Tokyo kendalian kerajaan. Kerajaan metropolitan dan pengusaha swasta bersama-sama mengendali laluan bas. Perkhidmatan setempat, serantau dan seluruh negara juga tersedia, dengan terminal-terminal utama di stesen-stesen keretapi besar termasuk Tokyo, Shinagawa, dan Shinjuku.

Lebuh raya menghubungkan ibu negara dengan tempat-tempat lain di kawasan Tokyo Raya, kawasan Kantō, dan pulau-pulau Kyūshū dan Shikoku.

Antara kaedah pengangkutan lain termasuk teksi yang beroperasi di wad-wad khas, bandaraya dan bandar-bandar, dan juga feri perjalanan jauh yang berkhidmat di pulau-pulau Tokyo untuk mengangkut penumpang dan barangan ke pelabuhan domestik dan antarabangsa.

Budaya
------

Muzium Negara Tokyo, Ueno
Tokyo Dome, stadium bagi Yomiuri Giants
Tokyo mempunyai banyak muzium. Di Taman Ueno ada empat muzium kebangsaan: Muzium Negara Tokyo, muzium terbesar di negara yang khusus untuk seni tradisional orang Jepun; Muzium Negara Seni Barat; dan Muzium Negara Tokyo Seni Moden, dengan koleksi-koleksi seni moden Jepun serta lebih 40,000 filem-filem Jepun dan asing. Juga di Ueno Park adalah Muzium Sains Negara dan taman haiwan awam. Antara muzium-muzium lain termasuk Muzium Seni Nezu di Aoyama; Muzium Edo-Tokyo di Sumida yang merentasi Sungai Sumida dari pusat Tokyo; dan Perpustakaan Diet Negara, Arkib Negara, dan Muzium Negara Seni Moden, yang bertempat berhampiran Istana Agong.

Di Tokyo juga ada banyak teater lakon pentas, termasuk teater milik negara dan swasta untuk drama Jepun, baik tradisional (seperti noh dan kabuki) mahupun moden. Orkestra simfoni dan bermacam-macam pertubuhan muzik mendendangkan muzik moden dan tradisional di sini. Tokyo juga menjadi tuan rumah kepada acara muzik pop dan rock Jepun dan antarabangsa di tempat-tempat sekecil kelab malam sehingga sebesar arena terkemuka antarabangsa seperti Nippon Budokan.

Di seluruh Tokyo juga diadakan beraneka perayaan sepanjang tahun. Antara acara-acara utamanya termasuk perayaan Sannō di Kuil Hie, Sanja dan Kuil Asakusa, dan Perayaan Kanda dwitahunan. Perayaan Kanda mengetengahkan perarakan kereta berhias dan ribuan orang yang menyambutnya. Pada hari Sabtu terakhir setiap bulan Julai, pertunjukan bunga api besar-besaran di atas Sungai Sumida menarik lebih sejuta penonton. Apabila bunga *sakura* berkembang pada musim bunga, penduduk Tokyo berkumpul ramai-ramai di Taman Ueno, Taman Inokashira, dan Kebun Negara Shinjuku Gyoen untuk berkelah di bawah pokok bunga itu.

Harajuku, sebuah kawasan di Shibuya, terkenal di mata dunia kerana gaya dan fesyen belianya.

Masakan di Tokyo terpuji di seluruh dunia. Pada November 2007, Michelin mengeluarkan panduan untuk kedai makan terunggul di Tokyo yang meraih sejumlah 191 bintang, iaitu dua kali yang diraih oleh pesaing terdekatnya, Paris. Lapan tempat makan dikurniakan anugerah tertinggi tiga bintang (Paris ada 10), manakala 25 lagi menerima dua bintang, dan 117 lagi mendapat satu bintang. Di kalangan lapan kedai makan terunggul itu, tiga buah menghidangkan masakan Jepun tradisional, dua lagi adalah kedai sushi dan tiga yang selebihnya adalah restoran masakan Perancis.

Sukan
-----

Tokyo Dome, stadium sendiri Yomiuri Giants
Arena gusti sumo Ryōgoku Kokugikan
Rencana utama: Sukan di Tokyo
Tokyo merupakan pangkalan kepada dua kelab besbol profesional, iaitu Yomiuri Giants yang bertapak di Tokyo Dome dan Tokyo Yakult Swallows di Stadium Meiji-Jingu.

Persatuan Sumo Jepun juga beribu pejabat di Tokyo, iaitu di arena sumo Ryōgoku Kokugikan di mana tiga kejohanan sumo rasmi dianjurkan tiga kali setahun (pada bulan Januari, Mei, dan September). Kelab bola sepak di Tokyo pula termasuk F.C. Tokyo dan Tokyo Verdy 1969, kedua-duanya bermain di Stadium Ajinomoto di Chōfu.

Tokyo menjadi tuan rumah kepada Sukan Olimpik Musim Panas 1964. Stadium Olimpik Tokyo juga dijadikan tempat penganjuran berbilang acara sukan antarabangsa. Dengan begitu banyak tempat sukan bertaraf dunia, Tokyo turut menjadi tuan rumah kepada pelbagai acara sukan peringkat kebangsaan dan antarabangsa seperti tenis, renang, maraton, pameran bola sepak Amerika, judo, karate, dan sebagainya. Gimnasium Metropolitan Tokyo di Sendagaya, Shibuya, merupakan sebuah kompleks sukan besar yang berisi kolam renang, bilik latihan, dan arena tertutup yang luas.

Landskap bandar raya
--------------------

Pandangan panorama Shinjuku dan Gunung Fuji.
Pandangan panorama Istana Diraja Tokyo yang diambil di Marunouchi.
Pokok Sakura di Istana Diraja Tokyo.

Bandar berkembar
----------------

Tokyo mempunyai sebelas bandar berkembar. 

|  |  |
| --- | --- |
| * Republik Rakyat China Beijing, Republik Rakyat China
* Jerman Berlin, Jerman
* Mesir Kaherah, Mesir
* Indonesia Jakarta, Indonesia
* Rusia Moscow, Rusia
* Australia New South Wales, Australia
 | * Amerika Syarikat Bandar raya New York, Amerika Syarikat
* Perancis Paris, Perancis
* Itali Rom, Itali
* Brazil São Paulo, Brazil
* Korea Selatan Seoul, Korea Selatan
 |

Tambahan lagi, Tokyo mempunyai satu perjanjian "perkongsian" dengan London, United Kingdom.

Rujukan
-------

1. ↑  東京都の人口（推計）– Population of Tokyo (estimate). Tokyo Metropolitan Government Bureau of Statistics Department. Diarkibkan daripada yang asal pada October 2, 2018. Dicapai pada October 22, 2018. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (bantuan)
2. ↑  "Geography of Tokyo". Tokyo Metropolitan Government. Diarkibkan daripada yang asal pada 2011-11-08. Dicapai pada 2008-10-18.
3. ↑  "Global city GDP rankings 2008-2025". Pricewaterhouse Coopers. Dicapai pada 27 November 2009.
4. ↑  Sassen, Saskia (2001). *The Global City: New York, London, Tokyo* (ed. 2nd). Princeton University Press. ISBN 0691070636.
5. ↑  GaWC - The World According to GaWC 2008
6. ↑  McClain, James (1994). *Edo and Paris: Urban Life and the State in the Early Modern Era*. Cornell University Press. m/s. 13. ISBN 080148183X.
7. ↑  Sorensen, Andre (2004). *The Making of Urban Japan: Cities and Planning from Edo to the Twenty First Century*. RoutledgeCurzon. m/s. 16. ISBN 0415354226.
8. ↑  "History of Tokyo". Tokyo Metropolitan Government. Diarkibkan daripada yang asal pada 2007-10-12. Dicapai pada 2007-10-17.
9. ↑  Tokyo-Yokohama earthquake of 1923. Britannica Online Encyclopedia.
10. ↑  Tipton, Elise K. (2002). *Modern Japan: A Social and Political History*. Routledge. m/s. 141.
11. ↑  "Tokyo Narita International Airport (NRT) Airport Information (Tokyo, Japan)". Dicapai pada 11 September 2008.
12. ↑  "Rail Transport in The World's Major Cities" (PDF). Japan Railway and Transport Review. Diarkibkan daripada yang asal (PDF) pada 2007-10-25. Dicapai pada 2007-10-17.
13. ↑  Saxonhouse, Gary R. (ed.) (2004). *Japan's Lost Decade: Origins, Consequences and Prospects for Recovery*. Blackwell Publishing Limited. ISBN 1405119179. Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (bantuan)CS1 maint: extra text: authors list (link)
14. ↑  "Local Government in Japan" (PDF). Council of Local Authorities for International Relations. m/s. 8. Diarkibkan (PDF) daripada yang asal pada 2008-09-23. Dicapai pada 2008-09-14.
15. ↑  The Structure of the Tokyo Metropolitan Government Diarkibkan 2012-04-04 di WebCite (Tokyo government webpage)
16. 1 2 3  "Population of Tokyo". Tokyo Metropolitan Government. Dicapai pada 2009-01-01.
17. ↑  "Tokyo Statistical Yearbook 2005, Population". Bureau of General Affairs, Tokyo Metropolitan Government. Dicapai pada 2007-10-14.
18. ↑  PriceWaterhouseCoopers, "UK Economic Outlook, March 2007", page 5. ""Table 1.2 – Top 30 urban agglomeration GDP rankings in 2005 and illustrative projections to 2020 (using UN definitions and population estimates)"" (PDF). Dicapai pada 2007-03-09.
19. ↑  "Global 500 Our annual ranking of the world's largest corporationns". CNNMoney.com. Dicapai pada 2008-12-04.
20. ↑  "Financial Centres, All shapes and sizes". The Economist. Dicapai pada 2007-10-14.
21. ↑  "Oslo is world's most expensive city: survey". Reuters. January 31, 2006. Diarkibkan daripada yang asal pada 2016-05-15. Dicapai pada February 1. Check date values in: `|accessdate=` (bantuan) (inactive).
22. ↑  "Tokyo stock exchange". Diarkibkan daripada yang asal pada 2008-03-12. Dicapai pada 2009-05-08.
23. ↑  Horticulture Statistics Team, Production Statistics Division, Statistics and Information Department, Ministry of Agriculture, Forestry and Fisheries (July 15, 2003). "Statistics on Cultivated Land Area" (PDF). Diarkibkan (PDF) daripada yang asal pada 2006-06-28. Dicapai pada 2008-10-18.CS1 maint: uses authors parameter (link)
24. ↑  "A Country Study: Japan". The Library of Congress. m/s. Chapter 2, Neighborhoods. Dicapai pada 2007-10-24.
25. ↑  "National Cultural Facilities" (PDF). The Agency for Cultural Affairs. Diarkibkan (PDF) daripada yang asal pada 2007-10-25. Dicapai pada 2007-10-18.
26. ↑   (2007-04-25). "*Rebels on the Bridge: Subversion, Style, and the New Subculture*" (Flash). Self-published (Scribd).  Dicapai pada 2007-12-04.
27. ↑  "Tokyo 'top city for good eating'". BBC NEWS. 20 November 2007. Dicapai pada 2008-10-18.
28. 1 2  "Sister Cities (States) of Tokyo - Tokyo Metropolitan Government". Diarkibkan daripada yang asal pada 2010-02-05. Dicapai pada 2008-09-16.

Pautan luar
-----------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons mempunyai media berkaitan ***Tokyo*** |


|  |
| --- |
| Ketahui lebih lanjut tentang **Tokyo** di projek saudara Wikipedia: |
|  | Takrifan dari Wikikamus |
|  | Imej dan media dari Commons |
|  | Sumber pembelajaran dari Wikiversity |
|  | Berita dari Wikiberita |
|  | Petikan dari Wikipetikan |
|  | Teks sumber dari Wikisumber |
|  | Buku teks dari Wikibuku |

* Official Tokyo Metropolitan Government homepage
* |  |  |
| --- | --- |
|  | Wikikembara memiliki panduan pelancongan bagi ***Tokyo***. |

* Tokyo Map Diarkibkan 2012-10-07 di Wayback Machine - interactive with points of interest
* Tokyo Japan Travel Guide and Photos

| Rencana berkaitan Tokyo |
| --- |
| 

| * l
* b
* s
Tokyo |
| --- |
| 
 Portal · Senibina · Pendidikan · Festival · Sejarah · Politik · Sukan · Pelancongan · Pengankutan |
| Wad khas | 
Adachi ·
Arakawa ·
Bunkyō ·
Chiyoda ·
Chūō ·
Edogawa ·
Itabashi ·
Katsushika ·
Kita ·
Kōtō ·
Meguro ·
Minato ·
Nakano ·
Nerima ·
Ōta ·
Setagaya ·
Shibuya ·
Shinagawa ·
Shinjuku ·
Suginami ·
Sumida ·
Taitō ·
Toshima
 | Bendera metropolitan TokyoBendera simbol Tokyo |
| Bandar | 
Akiruno ·
Akishima ·
Chōfu ·
Fuchū ·
Fussa ·
Hachiōji ·
Hamura ·
Higashikurume ·
Higashimurayama ·
Higashiyamato ·
Hino ·
Inagi ·
Kiyose ·
Kodaira ·
Koganei ·
Kokubunji ·
Komae ·
Kunitachi ·
Machida ·
Mitaka ·
Musashimurayama ·
Musashino ·
Nishitōkyō ·
Ōme ·
Tachikawa ·
Tama
 |
| Pekan | 
Hachijō ·
Hinode ·
Mizuho ·
Okutama ·
Ōshima
 |
| Kampung | 
Aogashima ·
Hinohara ·
Kōzushima ·
Mikurajima ·
Miyake ·
Niijima ·
Ogasawara ·
Toshima
 |
| Daerah dan Subwilayah | 
Daerah Nishitama ·
Subwilayah Hachijō ·
Subwilayah Miyake ·
Subwilayah Ogasawara ·
Subwilayah Ōshima
 |



| * l
* b
* s
50 kawasan bandar dengan jumlah penduduk yang tertinggi di dunia |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 
1. Tokyo –Yokohama
2. São Paulo
3. Jakarta
4. Delhi
5. Kaherah
6. Karachi
7. Lagos
8. Shanghai
9. Mumbai
10. Bandar Raya New York

 | 
11. Manila
12. Seoul
13. Bandar Raya Mexico
14. Osaka –Kobe –Kyoto
15. Dhaka
16. Kolkata
17. Shenzhen
18. Los Angeles
19. Beijing
20. Moscow

 | 
21. Istanbul
22. Buenos Aires
23. Dongguan
24. Rio de Janeiro
25. Kinshasa
26. Guangzhou –Foshan
27. Dhaka
28. Paris
29. Nagoya
30. Chicago

 | 
31. Bogotá
32. London
33. Taipei
34. Ho Chi Minh
35. Chennai
36. Johannesburg –East Rand
37. Bengaluru
38. Lahore
39. Teheran
40. Kawasan Ruhr (Essen–Düsseldorf)

 | 
41. Bangkok
42. Hong Kong
43. Hyderabad
44. Tianjin
45. Chongqing
46. Bandung
47. Baghdad
48. Santiago
49. Kuala Lumpur
50. Toronto –Hamilton

 |

 |

| * l
* b
* s
Ibu negara di Asia |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Asia Tengah | Asia Timur | Asia Tenggara | Asia Barat ₦ |
|  |
| 

**Ashgabat**, *Turkmenistan*
**Bishkek**, *Kyrgyzstan*
**Dushanbe**, *Tajikistan*
**Kabul**, *Afghanistan*
**Nursultan**, *Kazakhstan* ₴
**Tashkent**, *Uzbekistan*
**Asia Selatan**
**Dhaka**, *Bangladesh*
**Thimphu**, *Bhutan*
**New Delhi**, *India*
**Malé**, *Maldives*
**Kathmandu**, *Nepal*
**Islamabad**, *Pakistan*
**Kotte**3, *Sri Lanka*

 | 
**Beijing**, *Republik Rakyat China (PRC)*
**Tokyo**, *Jepun*
**Seoul**, *Korea Selatan*
**Pyongyang**, *Korea Utara*
**Ulan Bator**, *Mongolia* 1
**Taipei**, *Taiwan* 2
*Hong Kong* 8
*Macau* 8
**Asia Utara**
**Moscow**, *Rusia* ₴
 | 
**Manila**, *Filipina*
**Jakarta**, *Indonesia*
**Phnom Penh**, *Kemboja*
**Vientiane**, *Laos*
**Kuala Lumpur**, *Malaysia* 4
**Putrajaya**, *Malaysia* 5
**Bandar Seri Begawan**, *Brunei*
**Naypyidaw**, *Myanmar*
**Singapura**, *Singapura*
**Bangkok**, *Thailand*
**Dili**, *Timor Leste*
**Hanoi**, *Vietnam*
**Port Moresby**, *Papua New Guinea*₮
 | 

**Riyadh**, *Arab Saudi*
**Yerevan**, *Armenia* ‡ ¥
**Baku**, *Azerbaijan* ₴ ¥
**Manama**, *Bahrain*
**Nicosia**, *Cyprus* ₠
**Abu Dhabi**, *UAE*
**Tbilisi**, *Georgia* ₴ ¥
**Teheran**, *Iran*
**Baghdad**, *Iraq*
**Amman**, *Jordan*
**Baitulmuqaddis**, *Palestine*
**Bandar Kuwait**, *Kuwait*
**Beirut**, *Lubnan*
**Kaherah**, *Mesir* ₴
**Masqat**, *Oman*
**Doha**, *Qatar*
**Damsyik**, *Syria*
**Ankara**, *Turki* ₴
**Sana'a**, *Yaman*

 |

 |
| 1 Sering dianggap sebahagian daripada Asia Timur.  2 Juga dikenali sebagai Republik China dan masih lagi ditadbir oleh China. 3 Nama penuh ialah Sri Jayawardenapura-Kotte.  4 Rasmi.  5 Pentadbiran.  6 Sering dianggap sebahagian daripada Asia Tengah atau Selatan.  7 Lihat Kedudukan Jerusalem untuk maklumat status Jerusalem.  8 Merupakan wilayah pentadbiran khas China tetapi ditadbir oleh kerajaan sendiri.  ₴ Negara trans-benua.  ₦ Juga dikenali sebagai Timur Tengah.  ¥ Juga dikenali sebagai negara Caucasus,.  ₠ Keseluruhan di Asia Barat tetapi mempunyai hubungan sosio-politik dengan Eropah.₮ Keseluruhan di Melanesia tetapi mempunyai hubungan sosio-politik dengan Asia Barat Daya. |

| * l
* b
* s
 Pembahagian pentadbiran dan kawasan di Jepun  |
| --- |
| Kawasan | Hokkaidō • Tōhoku • Kantō • Chūbu (Hokuriku • Kōshin'etsu • Shin'etsu • Tōkai) • Kansai • Chūgoku (San'in • San'yō) • Shikoku • Kyūshū (Ryūkyū  • Kyushu Utara  • Kyushu Selatan) |  |
| Prefektur | 

|  |  |
| --- | --- |
| Hokkaidō | Hokkaidō |
| Tōhoku | Akita • Aomori • Fukushima • Iwate • Miyagi • Yamagata |
| Kantō | Chiba • Gunma • Ibaraki • Kanagawa • Saitama • Tochigi • Tokyo |
| Chūbu | Aichi • Fukui • Gifu • Ishikawa • Mie • Nagano • Niigata • Shizuoka • Toyama • Yamanashi |
| Kansai | Hyōgo • Kyoto • Nara • Osaka • Shiga • Wakayama |
| Chūgoku | Hiroshima • Okayama • Shimane • Tottori • Yamaguchi |
| Shikoku | Ehime • Kagawa • Kōchi • Tokushima |
| Kyūshū | **Kyūshū (tanah besar):** Fukuoka • Kagoshima • Kumamoto • Miyazaki • Nagasaki • Ōita • Saga**Kepulauan Ryūkyū:** Okinawa |

 |

| * l
* b
* s
 Bandar tuan rumah Sukan Olimpik Musim Panas |
| --- |
| 
* **1896:** Greece Athens
* **1900:** Perancis Paris
* **1904:** Amerika Syarikat St. Louis
* **1908:** United Kingdom London
* **1912:** Sweden Stockholm
* **1916:** *Tiada*[c1]
* **1920:** Belgium Antwerp
* **1924:** Perancis Paris
* **1928:** Belanda Amsterdam
* **1932:** Amerika Syarikat Los Angeles
* **1936:** Jerman Berlin
* **1940:** *Tiada*[c2]
* **1944:** *Tiada*[c2]
* **1948:** United Kingdom London
* **1952:** Finland Helsinki
* **1956:** Australia Melbourne
* **1960:** Itali Rom
* **1964:** Jepun Tokyo
* **1968:** Mexico Bandar Raya Mexico
* **1972:** Jerman Barat Munich
* **1976:** Kanada Montreal
* **1980:** Kesatuan Soviet Moscow
* **1984:** Amerika Syarikat Los Angeles
* **1988:** Korea Selatan Seoul
* **1992:** Sepanyol Barcelona
* **1996:** Amerika Syarikat Atlanta
* **2000:** Australia Sydney
* **2004:** Greece Athens
* **2008:** Republik Rakyat China Beijing
* **2012:** United Kingdom London
* **2016:** Brazil Rio de Janeiro
* **2020:** Jepun Tokyo[c3]
* ***2024:** Perancis Paris*
* ***2028:** Amerika Syarikat Los Angeles*
* ***2032:** Australia Brisbane*

 |

Koordinat: 35°41′N 139°46′E﻿ / ﻿35.683°N 139.767°E﻿ / 35.683; 139.767 |