Bagi pelakon filem Tanah Melayu, lihat Bakhtiar Affendi.

**Bachtiar Effendi** (Tulisan Jawi: بختيار ايفيندي; juga dieja **Bachtiar Effendy**, selepas 1903 – 1 April 1976) ialah seorang pelakon filem dan pengarah Indonesia yang juga berkhidmat sebagai pengkritik budaya. Memulakan kerjaya filemnya pada tahun 1930, beliau membuat beberapa kerja-kerja untuk Tan's Film sebelum menyertai sebuah kumpulan drama. Selepas menghabiskan sepuluh tahun dalam Malaya British, beliau kembali ke Indonesia dan mengarahkan beberapa lagi filem sebelum dihantar ke Itali sebagai atase akhbar. Beliau tinggal di negara ini untuk sebahagian besar baki hidupnya, mempunyai tentangan ditemui selepas sokongan kepada Pemerintahan Revolusioner Republik Indonesia.

Kehidupan awal
--------------

Effendi merupakan adik kepada Roestam Effendi, seorang penyair komunis bersimpati dilahirkan pada tahun 1903. Keluarga mereka berasal dari Padang, Sumatera Barat, walaupun meninggalkan Padang untuk pendidikan mereka. Effendi berhenti sekolah menengah atas – satu tahap persekolahan sudah lebih daripada kebanyakan kanak-kanak asli diterima – dan bukannya menjadi seorang pelajar undang-undang sebagai ibu bapa yang dimaksudkan beliau menjadi buruh di *Tan's Film*, bekerja dalam hiasan.

Effendi berlakon dalam peranan lakonan pertamanya pada tahun 1930 dengan *Si Ronda*. Beliau kemudian menjadi Penolong Pengarah *Melati van Agam* (1931), dengan mengambil peranan lakonan yang kecil. Beliau mengarahkan filem pertamanya, *Njai Dasima*, pada tahun 1932, menjadi pengarah pertama asli Indonesia filem di Hindia. Selepas itu beliau meninggalkan Tan untuk menggantikan Andjar Asmara sebagai ketua pengarang Doenia Filem, majalah filem berbahasa Melayu.

Effendi menyertai rombongan teater Dardanella pada tahun 1936, bekerja sebagai seorang pelakon. Andjar berkhidmat sebagai seorang dramatis. Pada tahun 1936 kedua-dua meninggalkan Dardanella untuk menubuhkan kumpulan Bollero,  dan kadangkala kemudian Effendi berkahwin dengan Suhara, kakak kepada isteri Andjar, Ratna. Selepas Andjar meninggalkan kumpulan itu pada tahun 1940 untuk bekerja untuk Java Industrial Film milik *The Teng Chun*, Effendi kekal sebagai pemimpin Bollero, yang menjadi semakin dipolitikkan dan vokal terhadap rasuah yang berleluasa pada masa itu. Pada masa ini beliau berkahwin Zuhara.

Selepas kemerdekaan
-------------------

Rombongan tersebut tinggal di Melaka sehingga 1945; selain daripada kerja-kerja dengan Bollero, Effendi terlibat dengan industri filem tempatan dan menjadi "budaya pahlawan" dalam akhbar. Effendi ditahan di Singapura kerana enggan menyokong British, tetapi selepas keluaran, beliau berlakon dalam filem 1949 Seruan Merdeka. Beliau kembali ke Indonesia – yang telah mengisytiharkan kemerdekaan pada tahun 1945 – tahun 1950 dan mula mengarah beberapa filem bagi Perusahaan Film Nasional, yang termasuk *Djiwa Pemuda* (1951), seruan untuk bekas tentera untuk berusaha ke arah negara pembangunan.

Pada tahun 1955 Effendi berkhidmat sebagai akhbar atase di Itali. Pada 1950-an beliau menyatakan sokongannya kepada Kerajaan Revolusioner Republik Indonesia (PRRI), sebuah usaha malang pada revolusi. Selepas PRRI telah dibatalkan, Effendi memilih untuk tinggal di Itali, dilaporkan mengambil bahagian sedikit dalam filem Itali. Selepas kerajaan Sukarno kehilangan kuasa pada tahun 1960, Effendi mula sekali-sekala pulang ke Indonesia, sebahagiannya untuk melawat keluarganya, sebahagiannya untuk berlakon, dan sebahagiannya untuk memudahkan kerjasama Itali-Indonesia. Beliau meninggal dunia di Rom pada 1 April 1976.

Filemografi
-----------

### Pelakon

| Tahun | Filem | Peranan |
| --- | --- | --- |
| 1930 | *Si Ronda* | Ronda |
| 1930 | *Melati van Agam* |  –  |
| 1947 | *Singapura di Waktu Malam* |  |
| 1951 | *Bunga Rumah Makan* |  –  |

### Kru

| Tahun | Filem | Peranan |
| --- | --- | --- |
| 1932 | *Njai Dasima* | Pengarah dan penulis skrip |
| 1951 | *Djiwa Pemuda* | Pengarah |
| 1953 | *Meratjun Sukma* | Pengarah |
| 1954 | *Antara Tugas dan Tjinta* | Pengarah |

Rujukan
-------

### Nota kaki

1. 1 2  Eneste 2001, m/s. 203.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Said 1982, m/s. 138.
3. 1 2  Said 1982, m/s. 137.
4. ↑  Dunia Film 1954, Ratna Asmara.
5. ↑  Bayly & Harper 2007, m/s. 116.
6. ↑  I.N. 1981, m/s. 215.
7. ↑  Harper 2001, m/s. 290.
8. 1 2  Bayly & Harper 2007, m/s. 511.
9. ↑  Susanto 2003, m/s. 243.
10. 1 2  Filmindonesia.or.id, Bachtiar Effendy.

### Bibliografi

* "Bachtiar Effendy". *Filmindonesia.or.id*. Konfidan Foundation. Diarkibkan daripada yang asal pada 2012-08-27. Dicapai pada 27 August 2012. **(Indonesia)**
* Bayly, Christopher Alan; Harper, Timothy Norman (2007). *Forgotten Wars: Freedom and Revolution in Southeast Asia* [*Perang yang Dilupakan: Kebebasan dan Revolusi di Asia Tenggara*]. Cambridge: Belknap Press. ISBN 978-0-674-02153-2.CS1 maint: ref=harv (link) **(Inggeris)**
* Eneste, Pamusuk (2001). *Buku Pintar Sastra Indonesia* [*Buku Pintar Sastera Indonesia*] (ed. 3rd). Jakarta: Kompas. ISBN 9789799251787.CS1 maint: ref=harv (link) **(Indonesia)**
* Harper, T. N (2001). *The End of Empire and the Making of Malaya* [*Tamatnya Empayar dan Pembentukan Tanah Melayu*]. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-00465-7.CS1 maint: ref=harv (link) **(Inggeris)**
* I.N. Soebagijo (1981). *Jagat Wartawan Indonesia*. Jakarta: Gunung Agung. OCLC 7654542.CS1 maint: ref=harv (link) **(Indonesia)**
* "Ratna Asmara ke Italia" [Ratna Asmara ke Itali]. *Dunia Film*. **3** (27): 4. 15 September 1954. **(Indonesia)**
* Said, Salim (1982). *Profil Dunia Film Indonesia* [*Profil Dunia Perfileman Indonesia*]. Jakarta: Grafiti Pers. OCLC 9507803.CS1 maint: ref=harv (link) **(Indonesia)**
* Susanto, A. Budi (2003). *Identitas Dan Postkolonialitas Di Indonesia* [*Identiti dan Pasca Penjajahan di Indonesia*]. Yogyakarta: Kanisius. ISBN 978-979-21-0851-4.CS1 maint: ref=harv (link) **(Indonesia)**

Pautan luar
-----------

* Bachtiar Effendi di Pangkalan Data Filem Internet (IMDb)