**Ферид Мурад** (англиски: *Ferid Murad*, албански: *Ferid Murati*; Витинг (Индијана), 14 септември 1936

 - 4 септември 2023

) — светски признат лекар и фармацевт, добитник на Нобеловата награда за физиологија или медицина во 1998 година. По татко води потекло од гостиварското село Лакавица и гостиварската општа болница го носи неговото име. Прогласен е за почесен граѓанин на скопската Општина Чаир и Косово, но и за почесен доктор на науки на Државниот Универзитет во Тетово. Исто така е и почесен академик на Косовската академија на науките и уметностите. Тој е автор на голем број научни трудови од областа на клиничката фармакологија.

Животопис
---------

Мурад е роден на 14 септември 1936 година во мал стан над една пекарница во Вајтинг, Индијана. Неговите браќа Џон Абдерхаман и Турхон Ален се родени во 1938 и 1944 година. Неговиот татко, Џабир Мурат Ејупи е роден во гостиварското село Лакавица во 1892 година и е најстар од четири деца. Мајка му била Хенриета Џозефин Бауман, која починала кога тој имал 13 години. Тој и неговото семејство биле овчари и тој како тинејџер избегал од дома за да продава бонбони низ балканските земји за неколку години. Иако имал помалку од една година образование, научил да зборува седум јазици, пред да умре на возраст од 84 во 1976 година кога со својот син отишол во посета на родната Лакавица. Тој се сретнал со група на младнци во Австрија, кои емигрирале во САД. Во бирото за имиграција на островот Елис, во август 1913 година побарал неговото име да се промени од Џабир во Џон, по што службеникот го прогласил за **Џон Мурат**. По краткото работење во челичарници и фабрики во Кливленд и Детроит, се населил во Чикаго, каде што имал неколку пријатели. 
Неговата мајка, американката Хенриета Џозефин Бауман, е родена во 1918 година во Алтон, Илиноис и била трета од шесте преживеани деца на Елизабет Лилијан и Андреј Орви Бауман Таа завршила само основно, по што морала да престане со настава и требало да помага во домот и да се грижи за помладите браќа и сестри, додека нејзината мајка и двете постари сестри оделе на работа. Дедо му бил дрводелец, кој обично работел со скратено работно време и често ја трошел својата скромна плата во локалните барови пред да замине дома. 
Сиромаштијата на детството и на неговите предци и нивното минимално образование големо влијание на Мурад во образованието и кариерата. Едниот брат станал стоматолог, а другиот професор по антропологија со докторски степен. 
Додека Мурад бил мал, тие имале сеемен бизнис, односно имале ресторант. Тука тој научил доста за водењето на бизнис, но и за тешката работа и што значи живот без образование.
Мурад потекнува од едно мултикофенсионално семејство. Неговиот татко како Македонски Албанец бил муслиман, додека неговата мајка била католик. Неговите браќа станале католици кога се оженил со католички жени, а и самиот Мурад бил крстен од страна на Епископалијанка додека бил на колез колеџ со што станал Епискоскопијанец. Неговата сопруга во доцните триесетти години станала презвитеријанка, а две од нивните ќерки се во брак еврејски мажи, додека едната е мажена за католик.

Образование
-----------

Неговите родители не можеле да си дозволат да му помогнат со трошоците за неговото образование па барал колеџ во кој се нудело најдобра стипендија. Успеал да се запише на универзитетот DePauw во Гринкасл, каде студирал во периодот од 1954 до 1958 година. За време на студирањрто често се обидувал да работи и дополнително, сè со цел за да ги покрие големите трошоци. 
Во 1957 година за време на пролетниот распуст „Спринг Брејк" во Форт Лодердејл, Флорида, се сретнал со **Керол Ен Леополд**, со која почнал да се забавува. Неколку недели од завршувањето на студиите во DePauw, односно на 21 јуни 1958 година се венчале. 
За време на неговите последни години од студирањето почнал да аплицира на медицинските училишта и планирал да оди на Washington University Medical School во Сент Луис. Еден негов пријател од братството, Бил Сатерленд, му дал идеја да аплицира кај неговиот татко Ерл Сатерленд. Таму бил интервјуиран, и бил веднаш примен на департманот за фармакологија. Планот бил да се учи уште 7 години, но неговата жена забременила, па тој по само еден семестар ги напуштил студиите.

Кариера
-------

Селото Лакавица во близина на Гостивар од каде што д-р Мурад има потекло
Мурад работел на повеќе работни места. Честопати и напорни ноќни смени. Потоа решил да одам во Општата болница во Масачусетс (1965-1967). Имал прекрасно искуство, бидејќи работел со некои од светските водечки научници, професори и лекари. Неговата група од 14 експерти била составена од светски умови како што се Том Смит, Тони Џото, Џим Вилерсон, Ед Сколник и други кои имале значително влијание врз него. Бил во **NIH** (американски Институт за национално здравство) повеќе од три години (1967-1970), кога од Универзитетот во Вирџинија бил повикан да развие нов клинички фармаколошки оддел во Департманот за медицина со назнака како вонреден професор по медицина и фармација. На факултет на Универзитетот во Вирџинија се приклучил на 1 септември 1970 година. Таму останал до 1981 година, каде што бил промовиран и како еден од најмладите професори во 1975 година. Како претседавач на медицина или фармација, тој бил во можност да види многу универзитети низ целата земја. Потоа решил да оди на Стенфорд во јули 1981 година како шеф на медицина на воените ветерани во болницата во Пало Алто. Таму бил и професор по медицина и фармакологија и соработник на претседателот. Во 1993 година заминал од Abbott Laboratories, една од најголемите американски фармацевтски компании, за да биде основач, претседател и извршен директор на нова биотехнолошка компанија, **Molecular Geriatrics Corporation**. Планот бил да се создадат уште поинтензивни истражувања засновани на биотехнолошката компанија, но за жал овој проект пропаднал, па Мурад заминал за Тексас. Таму во април 1997 година, на Универзитетот на Тексас во Хјустон станал претседател на новоформираниот оддел Интегративна биологија. Нобеловата награда ја добил додека бил на оваа позиција..

Нобелова награда
----------------

Нобеловата награда
Во 1998 година заедно со уште двајца научници Роберт Фечгот и Луис Игнаро ја добил Нобеловата награда за физиологија или медицина „за откривањето на улогата на азотен оксид како сигнална молекула во регулирањето на кардиоваскуларниот систем." Покажал дека нитроглицеринот и сличните лекови дејствуваат како вазодилататори во формирањето на телото на азотен оксид НО, кои делуваат како сигнални молекули и имаат релаксирачки ефект врз крвните садови. 
Нитричкиот оксид ги проширува крвните садови и дејствува врз мозокот, срцето и другите органи. Тој се користи и кај предвреме родените бебиња, кај кои е помало нивото на кислородот во крвта, зашто го зголемува и тие можат подобро да дишат. Помага и кај зараснување на раните, а дејствува и врз коагулација на крвта. Околу 70 компании во светот имаат производи што ја содржат оваа молекула - нитричкиот оксид.

Ферид Мурад со американскиот претседател Бил Клинтон и останатите лауреати од 1908 година
По добиената награда, Мурад продолжи како претседател на Одделот за интегративниа биологија и фармакологија на Универзитетот во Тексас - Хјустон.
Кратко време по Нобеловата награда било побарано да стане директор на Институтот за молекуларна медицина што тој ја прифатил. По наградата се зголемиле неговите активности, па посетил преку 40 земји во светот со 100.000 до 150.000 милји на годишно ниво. Бил канет на многу видови на состаноци и од функционери од целиот свет, па посетувал болници, учествувал на конференции, научни собири, семинари, итн. Со него се консултирале и компании и влади. Имал средби со претседателот на Палестина Јасер Арафат, израелскиот премиер Нетанјаху, претседателите Ли и Чен од Тајван, претседателот на Хонгконг - Тунг , претседателот Медани на Албанија, Претседателот Трајковски на Македонија, премиерот Вен Џиабао на Кина, претседателот Клинтон, претседателот Буш, многу конгресмен и сенатори, гувернери и градоначалници.

Библиографија
-------------

* Gene Therapy, Volume 40 (Advances in Pharmacology) by J. Thomas August, Ferid Murad, M. W. Anders, Joseph T. Coyle;
* Cyclic GMP: Synthesis, Metabolism, and Function, Volume 26... by Ferid Murad, J. Thomas August, M. W. Anders;
* HIV I: Molecular Biology and Pathogenesis: Clinical Applications, Volume 49 (Advances in Pharmacology) by Kuan-Teh Jeang, J. Thomas August, Ferid Murad;
* Drug-Drug Interactions: Scientific and Regulatory Perspectives, by Albert P. Li, J. Thomas August, Ferid Murad, M. W. Anders, Joseph T. Coyle
* Biochemistry, Molecular Biology, and Therapeutic Implications, Volume 34: Nitric Oxide: Biochemistry, Molecular Biology, And Therapeutic Implications by Louis J. Ignarro, Ferid Murad, J. Thomas August, M. W. Anders, Joseph T. Coyle
* Dr. Murad and Nitric Oxide; Nov 10, 2013 by Dr. Ferid Murad and Dr. Daniel Cheng-Shing Chen
* Las bases farmacológicas de la terapéutica; Cover Theodore W. Rall, Ferid Murad. Editorial Médica Panamericana, 1989

Награди и признанија
--------------------

* Ciba Award Recipient, 1988;
* Награда Алберт Ласкер за основни медицински истражувања , 1996;
* Нобелова награда за физиологија или медицина, 1998;

Мурад и Македонија
------------------

Мурад поради своето потекло од гостиварско, тој е длабоко врзан за Македонија. Бил во неколку наврати во Македонија. Во 2000 година тој дошол со својата ќерка во Гостивар, која посвоила 3 месечно дете. 
Гостиварската општа болница го нои неговото име, а е прогласен и за почесен граѓанин на скопската Општина Чаир. За време на неговата посета во 2012 година, тој бил прогласен и за почесен доктор на науки на Државниот Универзитет во Тетово. Една улица во Скопје го носи неговото име.. Тој е голем лобист за Македонија, а неговите успеси ги препишувал и како успеси на Македонија. Во јуни 2011 година од Министерството за здравство на Македонија му била врачена благодарница за придонесот и развојот на медицината во Македонија.

Наводи
------

1. ↑  „Гостиварската болница ќе се вика „Ферид Мурад"". Нова Македонија. Посетено на 14 март 2011.[*мртва врска*]
2. ↑  „Нобеловецот Ферид Мурати почесен граѓанин на Чаир". Нова Македонија. Посетено на 2 јуни 2012.[*мртва врска*]
3. ↑  „Ферид Мурад почесен доктор на науки на ДУТ". Дневник. Архивирано од изворникот на 2016-03-04. Посетено на 1 јуни 2012.
4. ↑  „Academy of Sciences and Arts of Kosovo". Academy of Sciences and Arts of Kosovo. Посетено на 4 May 2010.
5. ↑  „Ferid Murad Biography (1936-)". faqs.org. Посетено на none. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
6. ↑  „Nobel Prize Awarded to Scientists for Nitric Oxide Discoveries". Cardiovascular News. Посетено на 1998. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
7. ↑  „Не би се лекувал во Македонија!". Дневник. Посетено на 19 јуни 2011.[*мртва врска*]
8. ↑  „Плоштадот кај црквата Св. Димитрија преименуван во „Филип Втори"". 24 вести. Посетено на 24 јули 2014.
9. ↑  „Средба со д-р Ферид Мурад, добитник на Нобелова награда од областа на медицината и клиничката фармакологија". Претседател на Македонија. Посетено на 13 јуни 2011.[*мртва врска*]
10. ↑  „БЛАГОДАРНИЦА ЗА НОБЕЛОВЕЦОТ ФЕРИД МУРАД". Утрински Весник. Архивирано од изворникот на 2016-03-05. Посетено на 12 јуни 2011.

Надворешни врски
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Ферид Мурад" на Ризницата ? |

* Мурад на YouTube
* Интервју со д-р Ферид Мурад[*мртва врска*] (Дневник, 19 јуни 2011)
* Ферид Мудар на Енциклопедија Британика

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* VIAF: 166185358
* LCCN: no96063323
* ISNI: 0000 0000 7140 3983
* GND: 1095914626
* SUDOC: 033242445
* BNF: cb12412872w (податоци)
* NKC: nlk20050171914
* CiNii: DA03253228

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Добитници на Нобеловата награда за физиологија или медицина |
| --- |
|  |
| 1901–1925 | 
* 1901 Емил фон Беринг
* 1902 Роналд Рос
* 1903 Нилс Риберг Финсен
* 1904 Иван Павлов
* 1905 Роберт Кох
* 1906 Камилио Голџи и Сантјаго Рамон и Кахал
* 1907 Алфонс Лаверан
* 1908 Иљја Мечников и Паул Ерлих
* 1909 Емил Теодор Кохер
* 1910 Албрехт Косел
* 1911 Алвар Гулстранд
* 1912 Алексис Карел
* 1913 Шарл Робер Рише
* 1914 Роберт Барањ
* 1915
* 1916
* 1917
* 1918
* 1919 Жил Борде
* 1920 Аугуст Крог
* 1921
* 1922 Арчибалд Вивијан Хил и Ото Фриц Мајерхоф
* 1923 Фредерик Бантинг и Џон Џејмс Ричард Маклауд
* 1924 Вилем Ајнтховен
* 1925

 |
|  |
| 1926–1950 | 
* 1926 Јоханес Фибигер
* 1927 Јулијус Вагнер-Јаурег
* 1928 Шарл Никол
* 1929 Кристијан Ајкман и сер Фредерик Гауланд Хопкинс
* 1930 Карл Ландштајнер
* 1931 Ото Варбург
* 1932 Сер Чарлс Скот Шерингтон и Едгар Даглас Адријан
* 1933 Томас Хант Морган
* 1934 Џорџ Хојт Випл, Џорџ Ричардс Мајнот и Вилијам Пари Мерфи
* 1935 Ханс Спеман
* 1936 Сер Хенри Халет Дејл и Ото Леви
* 1937 Алберт Сент-Ѓерѓи
* 1938 Корнеј Аман
* 1939 Герхард Домаг
* 1940
* 1941
* 1942
* 1943 Хенрик Карл Петер Дам и Едвард Адалберт Дојзи
* 1944 Џозеф Ерлангер и Херберт Спенсер Гасер
* 1945 Сер Александар Флеминг, Ернст Борис Чејн и сер Хауард Волтер Флори
* 1946 Херман Џозеф Мјулер
* 1947 Карл Фердинанд Кори, Герти Кори и Бернардо Хусеј
* 1948 Паул Херман Милер
* 1949 Валтер Хес и Антонио Мониц
* 1950 Едвард Калвин Кендал, Тадеуш Риштејн и Филип Шоволтер Хенч

 |
|  |
| 1951–1975 | 
* 1951 Макс Тајлер
* 1952 Селман Ваксман
* 1953 Ханс Адолф Кребс и Фриц Алберт Липман
* 1954 Џон Френклин Ендерс, Томас Хакл Велер и Фредерик Чапман Робинс
* 1955 Аксел Хуго Теодор Теорел
* 1956 Андре Курнанд, Вернер Форсман и Дикинсон В. Ричардс
* 1957 Даниел Бове
* 1958 Џорџ Велс Бидл, Едвард Лори Тејтум и Џошуа Ледерберг
* 1959 Северо Очоа и Артур Корнберг
* 1960 Сер Френк Макфарлан Бернет и Питер Брајан Медавар
* 1961 Ѓерѓ фон Бекеши
* 1962 Франсис Хари Комптон Крик, Џејмс Дјуи Вотсон и Морис Хју Фредерик Вилкинс
* 1963 Сер Џон Кару Еклс, Алан Лојд Хоџкин и Ендру Филдинг Хаксли
* 1964 Конрад Блох и Феодор Линен
* 1965 Франсоа Жакоб, Андре Луоф и Жак Моно
* 1966 Пејтон Раус и Чарлс Б. Хагинс
* 1967 Рагнар Гранит, Халдан Кефер Хартлајн и Џорџ Волд
* 1968 Роберт В. Холи, Хар Гобинд Корана и Маршал В. Ниренберг
* 1969 Макс Делбрик, Алфред Херши и Салвадор Е. Лурија
* 1970 Бернард Кац, Улф фон Ојлер и Џулијус Акселрод
* 1971 Ерл В. Садерланд Помладиот
* 1972 Џералд М. Еделман и Родни Р. Портер
* 1973 Карл фон Фриш, Конрад Лоренц и Николас Тинберген
* 1974 Алберт Клод, Кристијан де Дуве и Џорџ Е. Паладе
* 1975 Дејвид Балтимор, Ренато Дулбеко и Хауард Мартин Темин

 |
|  |
| 1976–2000 | 
* 1976 Барук С. Блумберг и Данијел Карлтон Гајдусек
* 1977 Роже Гијмен, Ендру В. Шали и Розалин Јалоу
* 1978 Вернер Арбер, Данијел Нејтанс и Хамилтон О. Смит
* 1979 Алан М. Кормак и Годфри Н. Хаунсфилд
* 1980 Барух Бенасераф, Жан Досе и Џорџ Д. Снел
* 1981 Роџер В. Спери, Дејвид Х. Хјубел и Торстен Н. Визел
* 1982 Суне Бергстром, Бент И. Самуелсон и Џон Р. Вејн
* 1983 Барбара Маклинток
* 1984 Нилс К. Јерн, Жорж Ј. Ф. Келер и Сезар Милстајн
* 1985 Мајкл С. Браун и Џозеф Л. Голдстајн
* 1986 Стенли Коен и Рита Леви-Монталчини
* 1987 Сусуму Тонегава
* 1988 Сер Џејмс В. Блек, Гертруда Елајон и Џорџ Х. Хичингс
* 1989 Џ. Мајкл Бишоп и Харолд Е. Вармус
* 1990 Џозеф Е. Мари и Е. Донал Томас
* 1991 Ервин Нехер и Берт Сакман
* 1992 Едмонд Х. Фишер и Едвин Г. Кребс
* 1993 Ричард Џ. Робертс и Филип А. Шарп
* 1994 Алфред Г. Гилман  и Мартин Родбел
* 1995 Едвард Б. Луис, Кристијана Нислајн-Фолхард и Ерик Ф. Вајсхаус
* 1996 Питер Ц. Доерти и Ролф М. Цинкернагел
* 1997 Стенли Б. Прузинер
* 1998 Роберт Ф. Ферчгот, Луис Игнаро и Ферид Мурад
* 1999 Гинтер Блобел
* 2000 Арвид Карлсон, Пол Грингард и Ерик Р. Кандел

 |
|  |
| 2001–до денес | 
* 2001 Лиланд Х. Хартвел, Р. Тимоти Хант и сер Пол М. Нерс
* 2002 Сидни Бренер, Х. Роберт Хорвиц и Џон Е. Салстон
* 2003 Пол Лотербер и сер Питер Менсфилд
* 2004 Линда Б. Бак и Ричард Аксел
* 2005 Бари Џ. Маршал и Робин Ворен
* 2006 Ендру Фајер и Крејг Мело
* 2007 Марио Капеки, сер Мартин Еванс и Оливер Смитиз
* 2008 Харалд цур Хаузен, Франсоаз Баре Синуси и Лик Монтањије
* 2009 Елизабет Блекберн, Керол Грајдер и Џек Шостак
* 2010 Роберт Едвардс
* 2011 Брус Бојтлер, Жил Офман и Ралф Стајнман
* 2012 Џон Гердон и Шинја Јаманака
* 2013 Џејмс Ротман, Ренди Шекман и Томас Зидхоф
* 2014 Џон О’Киф, Меј-Брит Моузер и Едвард Моузер
* 2015 Вилијам Кемпбел, Сатоши Омура и Ту Јоујоу
* 2016 Јошинори Осуми
* 2017 Џефри Хол, Мајкл Росбаш и Мајкл Јанг
* 2018 Џејмс Р. Елисон и Тасуку Хонџо
* 2019 Грег Л. Семенза, Питер Џ. Ратклиф и Вилијам Келин мл.
* 2020 Харви Алтер, Чарлс Рајс и Мајкл Хотон
* 2021 Ардем Патапутјан и Дејвид Џулиус
* 2022 Сванте Пебо
* 2023 Каталин Карико и Дру Вајсман

 |

 |