***Sphagnum*** ― род од приближно 380 прифатени видови мовови, попознати како **сфагнумски мов**, **тресетски мов**, исто така **блатски мов** и **шарлатански мов** (иако тој поим понекогаш се користи и за тресет). Акумулациите на *Sphagnum* можат да складираат вода, бидејќи и живите и мртвите растенија можат да задржат големи количини вода во нивните клетки; Растенијата може да содржат 16 до 26 пати повеќе вода од нивната сува тежина, во зависност од видот. Празните ќелии помагаат да се задржи водата во посуви услови.

Како што расте сфагнумскиот мов, тој полека може да се шири во посуви услови, образувајќи поголеми тресети, како подигнати омброгени тресетишта и прекривни тресетишта. Така, сфагнумот може да влијае на составот на таквите живеалишта, при што некои го опишуваат сфагнумот како „манипулатори на живеалиштата". Овие акумулации на прекривни тресетишта потоа обезбедуваат живеалиште за широк спектар на тресетни растенија, вклучително и острици и грмушки, како и орхидеи и месојадни растенија.

*Sphagnum*-от и тресетот создаден од него не се распаѓа лесно поради фенолните соединенија вградени во клеточните ѕидови на мовот. Покрај тоа, мочуриштата, како и сите мочуришта, развиваат анаеробни почвени услови, кои произведуваат побавно анаеробно распаѓање наместо аеробно микробно дејство. Тресетскиот мов, исто така, може да ја закисели својата околина со земање катјони, како што се калциум и магнезиум, и ослободување на водородни јони.

Под соодветни услови, тресетот може да се акумулира на длабочина од многу метри. Различни видови на *Sphagnum* имаат различни граници на толеранција за поплави и pH вредност, така што секоја тресетница може да има голем број на различни видови *Sphagnum*.

Поединечните тресетскомовски растенија се состојат од главно стебло, со густо наредени растенија на ограночни фасцикли кои обично се состојат од две или три распространети гранки и две до четири висечки гранки. Врвот на растението, или капитулум, има збиени растенија од млади гранки. По должината на стеблото се расфрлани лисја со различни облици, наречени стеблести лисја; обликот варира во зависност од видот. Листовите се состојат од два вида клетки: мали, зелени, живи клетки (клетки на хлорофилоза) и големи, јасни, структурни, мртви клетки (хиалински клетки). Вторите имаат голем капацитет за задржување вода.

Структура *на Sphagnum*
-----------------------

*Sphagnum*-ите имаат посебна структура прилагодена на водените живеалишта во кои живеат. Водата ги издржува растенијата од редот Sphagnum, што ги прави непотребни другите структури за зајакнување. Врвот на растението се нарекува капитулум, розета од лисја кои го собираат поголемиот дел од енергијата на растението преку фотосинтеза.[] Главното тело се состои од стебло и гранки, со листови кои исто така излегуваат и од стеблото и од гранките. Најдолните делови на растението се мртви, но делумно распаднати.

Клеточна структура
------------------

Клетки на *Sphagnum*.
Филоид на *Sphagnum* изграден од живи и мртви клетки.
Сфагнумот има карактеристична клеточна структура. Мововите немаат васкуларен систем за движење на водата и хранливите материи околу растението. Така, ткивата се тенки и обично се дебели со една клетка за да се овозможи лесно дифузија. Сфагнумските мовови имаат два различни вида на клетки. Постојат нормални клетки кои фотосинтетизираат со хлорофил. Дополнително, има и поголеми алински или ретортни клетки. Овие се во облик на буре. Имаат пори и ја впиваат водата како сунѓер. Овие уникатни клетки значат дека *Sphagnum*-от може да го одржува живеалиштето водено со ослободување вода за да ги одржува мочуриштата натопени.[] Вокер (2019) го опишува *Sphagnum*-от како „манипулатори на живеалиштата".

Животен циклус
--------------

Сфагнумот, како и сите други копнени растенија, има алтернација на генерации; како и другите бриофити, генерацијата на хаплоидни гаметофити е доминантна и упорна. За разлика од другите мовови, долготрајните гаметофити не се потпираат на ризоидите за да помогнат во навлегувањето на водата.

Видовите *Sphagnum* можат да бидат еднополови (машки или женски, дводомни) или двополови (машки и женски полови клетки направени од исто растение; еднодомни); Во Северна Америка, 80% од видовите *Sphagnum* се еднополови.

Гаметофитите имаат значително бесполово размножување со фрагментација, произведувајќи голем дел од живиот материјал во тресетите со сфагнум.

Сперматозоидите кои пливаат ги оплодуваат јајцата содржани во архегониумите кои остануваат приврзани за женскиот гаметофит. Спорофит е релативно краткотраен и речиси целосно се состои од сјајна зелена, сферична спорна капсула која станува црна со спори. Спорофитите се одгледуваат на стебленца за да се олесни растурањето на спорите, но за разлика од другите мовови, стебленцата *Sphagnum* ги произведува мајчиниот гаметофит. Тетраедарните хаплоидни спори се произведуваат во спорофитот со мејоза, кои потоа се распрснуваат кога капсулата експлозивно ќе го испушти капачето, наречено оперкулум, и ги исфрла спорите на одредено растојание. Спорите ртат за да создадат ситни протонеми, кои започнуваат како филаменти, можат да станат талоидни и можат да произведат неколку ризоиди. Набргу потоа, протонемата развива пупки и тие се разликуваат во неговиот карактеристичен, исправен, лиснат, разгранет гаметофит со клетки од хлорофилоза и хијалински клетки. Оваа фаза преовладејува во околината каде расте *Sphagnum*-от, бришејќи ја и закопувајќи ја протонемата и на крајот градејќи се во слоеви на мртва мов наречена тресет.[]

Колониите на живиот *Sphagnum* може да бидат нападнати од различни габи, а една габа, која исто така е печурка, *Sphagnurus paluster*, создава видливи мртви дамки. Кога оваа габа и други агарици го напаѓаат протонемата, *Sphagnum* е индуциран да произведе нефотосинтетичка гема која може да го преживее нападот на габите и месеци подоцна да 'ртат за да произведат нов протонема и лиснати гаметофити. Не е познато дали лиснатата фаза може да произведе такви геми.

Таксономија и филогенија
------------------------

Тресетскиот мов може да се разликува од другите видови мовови по неговите уникатни гранки. Бојата на растението и стеблото, обликот на гранките и листовите на стеблото и обликот на зелените ќелии се сите одлики што се користат за да се идентификува тресетот кај видовите. Таксономијата на сфагнумот е многу спорна од раните 1900-ти; повеќето видови бараат микроскопска дисекција да се идентификува. На терен, повеќето видови *Sphagnum* може да се идентификуваат во еден од четирите главни делови од родот - класификацијата и описите следат Andrus 2007 (Флора Северна Америка):

 Црвен сфагнум одблиску.
* Растенијата *Sphagnum* sect. *Acutifolia* главно образуваат габи над водната линија, обично обоени во портокалова или црвена боја. Примери: *Sphagnum fuscum* и *Sphagnum warnstorfii* .
* Растенијата *Sphagnum* sect. *Cuspidata* обично се наоѓаат во вдлабнатини, тревници или се водни и се зелени. Примери: *Sphagnum cuspidatum* и *Sphagnum flexuosum*.
* Растенијата *Sphagnum* sect. *Sphagnum* ги имаат најголемите гаметофити меѓу деловите, образувајќи големи гаќички, нивните лисја образуваат кукуларни врвови (во облик на качулка) и се зелени, освен *Sphagnum magellanicum* Пример: *Sphagnum austinii*.
* Растенијата *Sphagnum* sect. *Subsecunda* *се* разликуваат по боја од зелена до жолта и портокалова (но никогаш црвена), и се наоѓаат во вдлабнатини, тревници или се водни. Вид секогаш со еднополови гаметофити. Примери: *Sphagnum lescurii* и *Sphagnum pylaesii*.

Реципрочната монофилија на овие делови и на два други помали (*Rigida* и *Squarrosa*) е разјаснета со помош на молекуларна филогенетика. Сите освен два вида вообичаено идентификувани како *Sphagnum* живеат во една клада; два други видови неодамна биле одделени во нови семејства во рамките на Sphagnales што ја одразуваат врската на предците со тасманскиот ендемски *Ambuchanania* и долгото филогенетско растојание до остатокот од *Sphagnum*. Во главната класа на *Sphagnum*, филогенетското растојание е релативно кратко, а методите на молекуларно датирање наведуваат дека скоро сите сегашни видови *Sphagnum* потекнуваат од зрачење што се случило пред само 14 милиони години.

Географска распространетост
---------------------------

 *Sphagnum* со северни стомни растенија (*Sarracenia purpurea*) во Браунс Лејк Бог, Охајо, Соединети Држави.
Мововите од сфагнум се појавуваат главно во северната хемисфера во тресетни мочуришта, четинарски шуми и влажни области на тундра. Нивното најсеверно население лежи во архипелагот Шпицбершки Острови, Арктичка Норвешка, на 81° северно. 

Во јужната хемисфера, најголемите области со тресет се во јужниот дел на Чиле и Аргентина, дел од огромната Магеланова тундра (околу 44.000 квадратни километри). Области со тресет се наоѓаат и во Нов Зеланд и Тасманија. Меѓутоа, во јужната хемисфера, пејзажите со тресет може да содржат многу други видови мов освен *Sphagnum*. Видовите сфагнум се забележани и од „капнувачките карпи" во планинскиот, суптропски Бразил.

Наводи
------

1. ↑  Tropicos, *Isocladus* Lindb.
2. ↑  „Dierk Michaelis (2019): The *Sphagnum* Species of the World (*Sphagnum* bible: keys for all peat moss species by continents, and *Sphagnum* species lists for 20 phytogeographic regions of the world)". Schweizerbart. 21 ноември 2019. Посетено на 3 ноември 2022.
3. ↑  „*Sphagnum* on theplantlist". Theplantlist.org. Посетено на 3 ноември 2022.
4. 1 2  Bold, H. C. 1967. Morphology of Plants. second ed. Harper and Row, New York. p. 225-229.
5. ↑  Gorham E. (1957). „The development of peatlands". *Quarterly Review of Biology*. **32** (2): 145–66. doi:10.1086/401755.
6. ↑  Walker, M. D. 2019. *Sphagnum*: the biology of a habitat manipulator. Sicklebrook Publishing, Sheffield, U.K.
7. 1 2  O'Neill, Alexander; и др. (25 февруари 2020). „Establishing Ecological Baselines Around a Temperate Himalayan Peatland". *Wetlands Ecology & Management*. **28** (2): 375–388. doi:10.1007/s11273-020-09710-7.
8. ↑  Keddy, P. A. (2010). *Wetland Ecology: Principles and Conservation* (2nd edition). Cambridge University Press, Cambridge, UK. 397 pp.
9. ↑  Vitt D. H. Slack N. G. (1984). „Niche diversification of *Sphagnum* relative to environmental factors in northern Minnesota peatlands". *Canadian Journal of Botany*. **62** (7): 1409–30. doi:10.1139/b84-192.
10. ↑  Briggs, George M. (2021). „Sphagnum-peat moss". *Milne Publishing*. Посетено на 3 ноември 2022.
11. 1 2  Andrus, Richard. *Sphagnum*. *Flora of North America.* 2007
12. ↑  Rydin, Hakan and Jeglum, John K. 2006. Biology of Peatlands. Oxford University Press, Oxford.
13. ↑  Schofield, W. B. 1985. Introduction to Bryology. Macmillan Publ. Co. N.Y. & London
14. ↑  Redhead, S.A. (1981). „Parasitism of bryophytes by agarics". *Can. J. Bot*. **59** (1): 63–67. doi:10.1139/b81-011.
15. ↑  Shaw, A.J.; Cox, C.; Boles, S.B. (2003). „Polarity of peatmoss (*Sphagnum*) evolution: who says bryophytes have no roots?". *American Journal of Botany*. **90** (12): 1777–1787. doi:10.3732/ajb.90.12.1777. PMID 21653354.
16. ↑  Shaw A.J.; и др. (2010). „Newly resolved relationships in an early land plant lineage: Bryophyta class Sphagnopsida (peat mosses)". *American Journal of Botany*. **97** (9): 1511–1531. doi:10.3732/ajb.1000055. PMID 21616905. `|hdl-access=` бара `|hdl=` (help)
17. ↑  Shaw A.J.; и др. (2010). „Peatmoss (*Sphagnum*) diversification associated with Miocene Northern Hemisphere climatic cooling?". *Molecular Phylogenetics and Evolution*. **55** (3): 1139–1145. doi:10.1016/j.ympev.2010.01.020. PMID 20102745.
18. ↑  Arroyo, M.T.K. P. Mihoc, P. Pliscoff and M. Arroyo-Kalin. (2005). The Magellanic moorland. P. 424-445 in L.H. Fraser and P.A. Keddy (eds.). The World's Largest Wetlands: Ecology and Conservation. Cambridge University Press, Cambridge, UK.
19. ↑  Crum H (1991). „Two new species of *Sphagnum* from Brazil". *The Bryologist*. **94** (3): 301–303. doi:10.2307/3243970. JSTOR 3243970.

Надворешни врски
----------------

* Michaelis, Dierk (2019): Видовите *Sphagnum* на светот. 435 стр. Швајцебарт Ја опишува анатомијата и морфологијата на *Sphagnum*, објаснува размнувачка биологија, историја на истражување и филогенеза на тресетскиот мов. Систематскиот дел: Опис и идентификација на деловите, клучеви за сите видови тресет мов по континенти и списоци на видови *Sphagnum* за 20 фитогеографски региони во светот. Клучевите за Африка, Европа и Северна Америка се засноваат на постоечките податоци и беа ревидирани и дополнети.
* Мрежна страница за одгледување сфагнум во Германија, на англиски и германски јазик
* Семрежен водич за *Sphagnum* Архивирано на 12 октомври 2020 г.
* Водич за реставрација на мочуриштата во Нов Зеланд Архивирано на 8 јуни 2012 г.
* Постер водич за *Sphagnum*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Таксонски назнаки | 
* Википодатоци: Q30019
* EPPO: 1SHGG
* FloraBase: 22600
* FNA: 130947
* Fossilworks: 321353
* GBIF: 2668958
* iNaturalist: 54704
* IRMNG: 1296306
* ITIS: 15683
* NCBI: 13804
* NZOR: c175fc89-69e6-4430-b604-63942736c64d
* PLANTS: SPHAG2
* Tropicos: 35001213

 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* LCCN: sh85099088
* GND: 4185724-0

 |

 |