Поглед кон Плаошник од север.
Ранохристијанска базилика
Крстилница
**Плаошник** или „Плаош" — месност на јужната страна од ридот на кој се наоѓа стариод град Охрид, на околу 250 м јужно од централниот дел од Самуиловата тврдина.

Плаошник е познат како светилиште уште од почетоците на христијанството, а веројатно и пред тоа. Пронајдени се неколку големи ранохристијански базилики, како и остатоците од црквата Свети Пантелејмон која ја изградил и во која работел Свети Климент Охридски.

На 11 август 2002 година свечено бил осветен новоизградениот храм Светите Климент и Пантелејмон, кој всушност претставува реплика на Светиклиментовата црква, изградена на истите темели. Црквата била урната во периодот на Отоманското владеење и на нејзината основа била изградена џамија. По реставрацијата во 2002, по 530 години, овде повторно се пренесени моштите на Св. Климент Охридски кои во меѓувреме биле сместени во црквата Света Богородица Перивлепта во Охрид.

Црква на Светите Климент и Пантелејмон
--------------------------------------

Главна статија: Црква „Св. Климент и Пантелејмон" - Охрид
Црквата Светите Климент и Пантелејмон доминира на наоѓалиштето Плаошник. Црквата е изградена и осветена на 11 август 2002. година. Црквата Свети Климент и Пантелејмон е така наречена во чест на Свети Климент Охридски кој првобитно го изградил храмот на ова место и на Свети Пантелејмон на кого првобитно била посветена. За изградбата на црквата по проект на архитектот Тања Паскали Бунташеска, од Охридскиот завод и музеј, во што учествувале околу 200 стручни лица и градители, биле потрошени над 1 милион евра во најголем дел владини средства. Камен-темелникот на возобновената црква бил поставен во 2000. година, а обновувањето било по претпоставен изглед, врз темелите на старата црква, и како пример биле земени црквите од Охрид и неговата околина кои хронолошки припаѓаат на одредени фази на Св. Пантелејмон.

Светиклиментовиот гроб во новиот храм е на старата гробна конструкција, целиот под стакло, а над него има саркофаг од мермер во кој се наоѓа ковчежето со моштите на свети Климент.

Светиклиментов универзитет
--------------------------

Во манастирот околу црквата во времето на Св. Климент се наоѓала Охридската школа, жариште на словенската писменост и култура. Овде Климент Охридски, прв писател меѓу македонските Словени, ги составувал своите литературни творби, меѓу кои и Пофалното слово за Кирил, ремек-дело на средновековната словенска книжевност.

Во тек е проект за обновување на Светиклиментовиот универзитет кој треба да претставува реминисценција на Светиклиментовото време и дух во модерно значење. За таа цел, во 2007 е формиран Одбор за возобнова на Светиклиментовиот универзитет, составен од еминентни научници, црковни и официјални лица, кој раководи со проектот. По целосното археолошко истражување, ќе се изградат нови објекти во кои ќе биде сместена голема библиотека, Галеријата на икони, како и старите ракописи од Музејот и завод - Охрид и од други културни и научни центри, а еден дел објекти ќе и бидат доделени на МПЦ. Универзитетот треба да биде спој на световното и сакралното. Според планот, проектот треба да биде завршен во 2009 година.

Археолошки истражувања
----------------------

Археолошки работи на Плаошник
Археолошки истражувања на Плаошник се вршени повремено во текот на XX век, а од 1999, се вршат континуирано и систематично. Главно наодите можат да се поделат на претклиментов период кој го опфаќа периодот од праисторијата до IX век, и климентов период кој започнува од 893. година кога Св. Климент Охридски ја изградил црквата Свети Пантелејмон, па сѐ до заземањето на Охрид од страна на Турците во XV век.

### Климентов период

Народното предание дека на ова место постои Климентова црква и неговата гробница, било потврдено по првите археолошки ископувања во 1943 година, кога проф. Димче Коцо ги открил темелите на Климентовата црква и во исто време и гробницата на Свети Климент Охридски. Врз темелите на ранохристијанската базилика, од која се зачувани остатоци, била изградена црква со триконхална форма (лист на детелина), архитектонски облици какви што биле негувани во IX век во Византија. Црквата била обновена во XII век, а потоа уште еднаш во XIII век. Понатака кон оваа црква биле доградувани капели, а во XIV век припрата и надворешна припрата со камбанарија. Фреските од првобитната Климентова црква од IX век не се зачувани. Фрагментите на пронајдените фрески, во текот на археолошките истражувања, им припаѓаат на три различни периоди на обновувањето и проширувањето на Климентовиот манастир. По доаѓањето на Османлиите, Климентовата црква била претворена во џамија, позната под називот Имарет џамија, која повеќе не постои.

Меѓу археолошките остатоци во Климетовата црква Св. Пантелејмон се наоѓа и гробницата на самиот свети Климент. Според житието на архиепископот Теофилакт за Климент Охридски, големиот словенски просветител оваа гробница ја направил со своја рака и во неа бил погребан во 916 година.

Врз археолошките остатоци на најстариот словенски манастир Св. Пантелејмон, кој во 893 година го изградил св. Климент Охридски, се наоѓа новоизградениот храм. Завршните ископувања во Плаошник во Охрид, археологот Владо Маленко ги почна есента 1999 година по отстранувањето на остатоците на Имарет џамија. Целта беше да се овозможат услови за возобновувањето на Светиклиментовиот храм. Тогаш археологот Маленко ја откри крстилницата на петтокорабната базилика со кукести крстови (свастики) на мозаичните подови кои потекнуваат од периодот меѓу IV и VI век. Се претпоставува дека ова ранохристијанска базилика во Плаошник врз која бил изграден Климентовиот манастир во IX век била посветена на Апостол Павле. Во Лихнид, денешен Охрид, апостолот Павле христијанството го проповедал во I век од нашата ера.

Во 2007 година било откриено депо со 2383 венецијански сребрени монети од XIV век, сите сместени во керамички сад. Монетите се од извонредно значење, бидејќи ја покажуваат трговската врска помеѓу Охрид, односно манастирот "Свети Климент" и Венеција во XIV век, вели Паско Кузман.

Во моментов (август 2008) во тек се истражувања на конаците на манастирот и Климентовиот универзитет кои се наоѓале во близина на црквата.

### Претклиментов период

Мозаик со свастика
Древни столбови на Плаошник
Фигурината „Дедал од Плаошник"
Во 2008 година откриен е гроб на покојничка од висок општествен ранг од железното време. Се проценува дека откритието датира од преминот на осмиот во VI век пред нашата ера и станува збор за оставнина на Енгеланите, кои во тоа време ја населувале западна Македонија. Гробницата се разликува од сличните откритија пронајдени на археолошките наоѓалишта во источниот дел на Македонија по бројноста на зачуваните артефакти. Телото на покојничката било закопано со бронзена лентеста дијадема поставена на главата на починатата, потоа бронзен појас со трилисни украсни додатоци, масивни бронзени белегзии и други украси.

Во 2007. година, бронзената фигура висока 20 см на човек со крила, наречена „Дедал" е пронајдена под мозаичната површина. Била откопана од црвена земја која содржи најмалку хемикалии и придонела фигурата да биде сочувана. Била обвиткана со голем слој на патина, па во прв момент не се знаело за каков предмет се работи. Откако ја исчистиле, археолозите сфатиле дека ова е единствено откритие, слична фигура досега не е пронајдена никаде на Балканот, а и пошироко.

Во 2002. била пронајдена монументална и богато украсена ранохристијанска крстилница, каква што досега не е најдена во Македонија. Крстилницата е со огромни димензии, многу поголема од онаа во Стоби, а украсена со прекрасни мозаици кои се со претстави на геометриски и животински фигури. Оваа крстилница била дел од најстарата, а воедно и по своите димензии најголема петокорабна базилика (од 5 век) што е откриена на Плаошник, под Светиклиментовата црква.

Според археологот Паско Кузман, особено богат е и македонско-хеленистичкиот период. Од тој период има остатоци од градби што значи дека тука имало населба во III-II век пр.н.е. и пронајден е многуброен движен археолошки материјал што потврдува дека Лихнидос бил урбано-развиен центар, монденски град на брегот на Охридското Езеро, покрај магистралата Вија Егнација. Според него, значајни наоди има и од Римскиот период од кој за првпат во Македонија се открија подни мозаици во рамките на објект - бања. На мозаиците се презентирани: Тврдината, разни геометрски фигури, орнаменти. И во овој период има остатоци од објекти и храмови и се претпоставува дека таму бил и храмот на богот Дионис.

Во Доцната антика, пак, на Плаошник, почнуваат да никнуваат ранохристијански базилики. Откриени се две монументални ранохристијански базилики - поликохалната црква во северниот дел и тробродната монументална базилика која се наоѓа околу самата Светиклиментова црква. Со овие истражувањa се откри и трета базилика чии основи поминуваат под патеката која што води до куќата на владиката Тимотеј, во близина на Плаошник.

Наводи
------

1. ↑  „Вест 08.09.2002: Се осветува Светиклементовиот храм на Плаошник". Архивирано од изворникот на 2011-09-28. Посетено на 2008-08-16.
2. ↑  „Култура во Македонија: Конституиран Одбор за возобнова на Светиклиментовиот универзитет". Архивирано од изворникот на 2011-08-10. Посетено на 2008-08-17.
3. ↑  360° Македонија - Плаошник
4. ↑  Вечер 10.10.2007: На Плаошник откриено депо со венецијански сребрени монети
5. ↑  Кирилица: На Плаошник откриена покојничка од железно време[*мртва врска*]
6. ↑  Виртуелна Македонија: Фигура стара преку 2.300 г. откриена на Плаошник
7. ↑  „Вест 08.09.2002: Се осветува Светиклементовиот храм на Плаошник". Архивирано од изворникот на 2011-09-28. Посетено на 2008-08-16.
8. ↑  Култура во Македонија: Нови наоди на Плаошник

Надворешни врски
----------------

* Плаошник на Ризницата ?

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Археолошки наоѓалишта во Општина Охрид |
| --- |
|  |
|  | 
Манастириште (Вапила)  •  Умалиште (Вапила)  •  Зад Кула (Велгошти)  •  Кале (Велгошти)  •  Котелица - Св. Никола (Велгошти)  •  Мантица - Бозоица (Велгошти)  •  На Лазој (Велгошти)  •  Олмец - Кулиште (Велгошти)  •  Св. Димитрија (Велгошти)  •  Св. Илија (Велгошти)  •  Турски Гробишта (Велгошти)  •  Чурила (Велгошти)  •  Џамијата (Велгошти)  •  Богородица Пречиста (Велестово)  •  Велестово (Велестово)  •  Кромидишта (Велестово)  •  Рача (Велестово)  •  Селиште (Велестово)  •  Стара Рача (Велестово)  •  Горица (Горно Лакочереј)  •  Полица (Горно Лакочереј)  •  Салоко Ливада (Горно Лакочереј)  •  Ќерија - Долчиња (Горно Лакочереј)  •  Баник (Долно Лакочереј)  •  Василички Гробишта (Долно Лакочереј)  •  Градиште (Долно Лакочереј)  •  Дујгас (Долно Лакочереј)  •  Лак - Предикамница (Долно Лакочереј)  •  Св. Недела (Долно Лакочереј)  •  Елшани (Елшани)  •  Купејнца (Елшани)  •  Градиште (Коњско)  •  Мало Коњско (Коњско)  •  Горна Горица (Косел)  •  Градиште (Косел)  •  Св. Илија (Косел)  •  Св. Јован (Косел)  •  Сред Село (Косел)  •  Црквата (Косел)  •  Горно Село - Св. Богородица (Куратица)  •  Кулишта (Куратица)  •  Манастириште (Куратица)  •  Трно Селиште - Аноите (Куратица)  •  Ќуле - Градиште (Куратица)  •  Белио (Лескоец)  •  Горица (Лескоец)  •  Лелешница (Лескоец)  •  Св. Никола (Лескоец)  •  Св. Петкина Нива (Лескоец)  •  Св. Спас - Вознесение (Лескоец)  •  Сред Село (Лескоец)  •  Старо Село - Црквиште (Ливоишта)  •  Бучила (Љубаништа)  •  Градиште - Вилиците (Љубаништа)  •  Раица - Манастири (Љубаништа)  •  Св. Атанасија (Љубаништа)  •  Св. Богородица (Љубаништа)  •  Св. Илија (Љубаништа)  •  Св. Наум (Љубаништа)  •  Св. Никола - Селски Гробишта (Љубаништа)  •  Св. Петка (Љубаништа)  •  Стара Колиба - Ќошот (Љубаништа)  •  Турски Гробишта (Љубаништа)  •  Горно Село (Опеница)  •  Лажиште - Вилипец (Опеница)  •  Мадем (Опеница)  •  Релејца (Опеница)  •  Старечки Дол (Опеница)  •  Требишки Рид (Опеница)  •  Црвејнца (Опеница)  •  Маалски Рид (Орман)  •  Мауцкер (Орман)  •  Орман (Орман)  •  Чекоштина (Орман)  •  Античка Фурна (Охрид)  •  Антички Театар (Охрид)  •  Видобишта (Охрид)  •  Горица (Охрид)  •  Горно Трново (Охрид)  •  Муништа - Инвалидско Одморалиште (Охрид)  •  Дебој (Охрид)  •  Долно Трново (Охрид)  •  Карабегомала (Охрид)  •  Козлук (Охрид)  •  Комплекс „Попарница" (Охрид)  •  Комплекс „Св. Климент" (Охрид)  •  Комплекс „Св. Пантелејмон" (Охрид)  •  Комплекс „Св. Софија" (Охрид)  •  Комплекс „Св. Спас" (Охрид)  •  Комплекс „Стара чаршија" (Охрид)  •  Кошишта (Охрид)  •  Лабино (Охрид)  •  Лихнид (Охрид)  •  Панзир (Охрид)  •  Самуилова Tврдина (Охрид)  •  Св. Еразмо (Охрид)  •  Енгелана (Кулишта) (Охрид)  •  Св. Стефан - Горица (Охрид)  •  Студенчишта (Охрид)  •  Хермелеја (Охрид)  •  Градиште (Пештани)  •  Залив на Коските (Пештани)  •  Старо Село (Пештани)  •  Црквиште (Пештани)  •  Џамиште (Пештани)  •  Св. Недела (Плаќе)  •  Корија - Манастириште (Подмоље)  •  Селиште (Подмоље)  •  Чешма (Подмоље)  •  Кумбаревци (Рамне)  •  Макла (Рамне)  •  Манастири (Рамне)  •  Рамненски Лозја (Рамне)  •  Св. Атанасија (Рамне)  •  Св. Варвара (Рамне)  •  Св. Врачи (Рамне)  •  Св. Илија (Рамне)  •  Туше Варница (Рамне)  •  Чешма (Расино)  •  Задружни Штали (Речица)  •  Ковче - Падина (Речица)  •  Лозишта (Речица)  •  Манастириште - Св. Недела (Речица)  •  Полчани (Речица)  •  Дабје (Свиништа)  •  Долиште (Свиништа)  •  Манастириште (Свиништа)  •  Пирчишта (Свиништа)  •  Горна Црква (Сирула)  •  Св. Никола (Сирула)  •  Кулишта (Скребатно)  •  Глајшо - Селиште (Трпејца)  •  Градиште - Осој (Трпејца)  •  Заум (Трпејца)  •  Кале (Трпејца)  •  Црна Пеш - Крстон Заб (Трпејца)  •  Нивата од Васил Бучкоски (Шипокно)

 |  |
|  |
| Дел од темата: *Археолошки наоѓалишта во Охридско* |

 |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Културно наследство во Општина Охрид |
| --- |
|  |
|  | 
Црква „Успение на Пресвета Богородица" (Велестово)  •  Црква „Св. Еразмо" (Долно Лакочереј)  •  Археолошко наоѓалиште „Градиште" (Долно Лакочереј)  •  Споменик „Рашанец" (Косел)  •  Црква „Св. Никола" (Косел)  •  Археолошко наоѓалиште „Градиште" (Косел)  •  Гробница на паднатите борци во НОБ (Куратица)  •  Црква „Вознесение Христово" (Лескоец)  •  Манастир „Св. Наум" (Љубаништа)  •  Воска амам (Охрид)  •  Емин Махмуд џамија (Охрид)  •  Ески амам (Охрид)  •  Антички театар (Охрид)  •  Археолошко наоѓалиште „Гробница-Видобишта" (Охрид)  •  Археолошко наоѓалиште „Козлук" (Охрид)  •  Кулоглу џамија (Охрид)  •  Манчевци (Охрид)  •  Хермелија (Охрид)  •  Археолошко наоѓалиште „Свети Еразмо" (Охрид)  •  Археолошко наоѓалиште „Караѓулевци" (Охрид)  •  Кешанли џамија (Охрид)  •  Галерија на икони (Охрид)  •  Гроб на Григор Прличев (Охрид)  •  Куќа на Христо Узунов (Охрид)  •  Спомен-могила на Славеј Планина (Охрид)  •  Куќа на Ајри Доко (Охрид)  •  Куќа на Григор Прличев (Охрид)  •  Куќа на Групчеви (Охрид)  •  Заедничка гробница на паднатите борци во НОБ (Охрид)  •  Спомен-плоча на паднатите професори и ученици во НОБ од охридската гимназија (Охрид)  •  Куќа со спомен-плоча на ул. „Климентска" бр. 75 (Охрид)  •  Спомен-плоча на карпата кај „Баирот" (Охрид)  •  Дрво „Кочеџик" во комплексот „Св. Климент" (Охрид)  •  Куќа на Иљо Марков (Охрид)  •  Куќа на Кадри Шех (Охрид)  •  Куќа на Караѓулеви (Охрид)  •  Куќа на Климе Банде (Охрид)  •  Куќа на Ламбески (Охрид)  •  Куќа на Скопаковци (Охрид)  •  Куќа на Арнаудови (Охрид)  •  Куќа на Стефоски (Охрид)  •  Куќа на Петруш Вангелов (Охрид)  •  Куќа на Фимка Љуљкова (Охрид)  •  Куќа на Фроса Тримчева (Охрид)  •  Куќа на Славка Џамбаз (Охрид)  •  Поранешно училиште „Свети Сава" (Охрид)  •  Куќа на Талеви   •  Куќа на Бојаџиеви (Охрид)  •  Куќа на Деспина Ристова (Охрид)  •  Куќа на Димзови (Охрид)  •  Куќа на Крапчевци (Охрид)  •  Зграда на Радио Охрид (Охрид)  •  Магаза на Сулејман Хамди Џељо (Охрид)  •  Магаза на Адиљ (Охрид)  •  Куќа на Софка Шутева (Охрид) •  Магаза на Тилеви (Охрид)  •  Куќа на Љушеви (Охрид)  •  Куќа на Климент Талев (Охрид)  •  Магаза на Голеви (Охрид)  •  Магаза на Симончеви (Охрид)  •  Куќа на Ѓинековци (Охрид)  •  Магаза на Кичеевци (Охрид)  •  Куќа на Стружанови (Охрид)  •  Куќа на Чаулеви (Охрид)  •  Куќа на Патчеви (Охрид)  •  Куќа на Рилковци (Охрид)  •  Куќа на Робевци (Охрид)  •  Куќа на Коле Котуше (Охрид)  •  Куќа на ул. „Страшо Пинџур" бр. 2 (Охрид)  •  Куќа на ул. „Страшо Пинџур" бр. 20 (Охрид)  •  Поранешна куќа на „Охридско лето" (Охрид)  •  Куќа на ул. „Кеј Маршал Тито" бр. 3 (Охрид)  •  Куќа на Ѓурчинови (Охрид)  •  Куќа на Митрески (Охрид)  •  Куќа Номче Ќосе - Наје (Охрид)  •  Куќа на Шекерови (лева половина) (Охрид)  •  Куќа на Шекерови (десна половина) (Охрид)  •  Куќа на Паунковци (Охрид)  •  Куќа на МАНУ (Охрид)  •  Магаза на Филипови (Охрид)  •  Куќа Петанови (Охрид)  •  Куќа на Хаџиеви (Охрид)  •  Работничко училиште (Охрид)  •  Светиклиментово училиште (Охрид)  •  Стар град (Охрид)  •  Саат-кула (Охрид)  •  Самуилова тврдина (Охрид)  •  Теќе „Зејнел Абедин-паша" (Охрид)  •  Турбе на Синан Челеби (Охрид)  •  Турбе на Хајати Баба (Охрид)  •  Црква „Св. Климент и Пантелејмон" (Охрид)  •  Црква „Св. Богородица Челница" (Охрид)  •  Црква „Мали Свети Врачи" (Охрид)  •  Црква „Св. Димитриј" (Охрид)  •  Црква „Св. Богородица Болничка" (Охрид)  •  Црква „Св. Никола Болнички" (Охрид)  •  Црква „Пресвета Богородица Перивлептос" (Охрид)  •  Црква „Св. Климент Охридски" (Охрид)  •  Црква „Св. Јован Канео" (Охрид)  •  Црква „Св. Софија" (Охрид)  •  Црква „Св. Константин и Елена" (Охрид)  •  Црква „Св. Богородица Каменско" (Охрид)  •  Црква „Св. Никола Геракомија" (Охрид)  •  Црква „Св. Никола Арбанашки" (Охрид)  •  Црква „Св. Никола Чудотворец" (Охрид)  •  Алипашина џамија (Охрид)  •  Ајдарпашина џамија (Охрид)  •  Џамија на Хаџи Дургут (Охрид)  •  Џамија на Хаџи Хамза (Охрид)  •  Охридско природно и културно-историско подрачје (Охрид)  •  Охридско Кале/Горни Сарај (Охрид)  •  Базилика „Плаошник" (Охрид)  •  Археолошко наоѓалиште „Свети Ѓорѓи" кај Студенчишта (Охрид)  •  Археолошко наоѓалиште „Плаошник" (Охрид)  •  Црква „Св. 40 Севастиски Маченици" (Охрид)  •  Црква „Големи Свети Врачи" (Охрид)  •  Црква „Св. Ѓорѓи" (Охрид)  •  Црква „Св. Никола" (Охрид)  •  Базилика Студенчишта (Охрид)  •  Црква „Св. Богородица Пештанска" (Пештани)  •  Хотел „Палас" (Охрид)  •  Залив на Коските (Пештани)  •  Црква „Св. Богородица" (Трпејца)  •  Црква „Св. Стефан" (Шипокно)  •  Шадрван на шехот Зекерија (Охрид) |  |

 |

Координати:  41°06′45.85″N, 20°47′28.48″E