**Национална шума Ел Јунке** (шпански: *Bosque Nacional El Yunque*), порано позната како **Карипска национална шума** (или *Bosque Nacional del Caribe*) — шума која се наоѓа во североисточниот дел на Порторико. Тоа е единствената тропска прашума во Националниот шумски систем на Шумската служба на САД.

Оваа шума е попозната како *Ел Јунке*, што може да се припише или на шпанско приближување на домородниот таински збор *ју-ке* што значи „бели земји" или на зборот „наковална", кој е *yunque* на шпански*.* Втората највисока планина во рамките на Ел Јунке е исто така именувана Ел Јунке.

Националната прашума Ел Јунке се наоѓа на падините на планините Сиера де Луквило, опфаќа 113,32 км2 земја, што го прави најголемиот блок на јавно земјиште во Порторико.

Највисокиот планински врв во шумата се издига за 1.065 м надморска височина. Обилните врнежи од дожд (над 6000 мм годишно во некои области) создаваат амбиент сличен на џунгла - бујно зеленило, карпи, водопади и реки се распространета глетка. Шумата има голем број патеки од кои може да се цени флората и фауната на територијата слична на џунгла. Ел Јунке е исто така познат по својата единствена тиански петроглифи. Домородните жители верувале дека Ел Јунке е престол на нивниот главен бог Јакаху, така што тој е карипски еквивалент на планината Олимп.

Историја
--------

 Мапа на националната шума Ел Јунке
Шумскиот регион првично бил издвоен во 1876 година од шпанскиот крал Алфонсо XII и претставува еден од најстарите резервати на западната полутопка. Воспоставен е како шумски резерват Луквило на 17 јануари 1903 година од Генералната канцеларија за земјиште со 266,9 км2, и станала Национална шума во 1906 година. На 4 јуни 1935 година беше преименувано во Национална шума на Карибите. Во него живеат над 200 видови дрвја и растенија, од кои 16 се ендемски во шумата. Критично загрозената Порторикански папагал (*Amazona vittata*), со проценета дива популација од 58-80 во дивината, се случила исклучиво во оваа шума до 19 ноември 2006 година, кога друго диво население било ослободено од Одделот за природни ресурси во Националата шума Рио Абаџо во општината Утуадо.

Извршна наредба потпишана од претседателот Џорџ В. Буш на 2 април 2007 година го смени името на Карипската национална шума во Национална шума Ел Јунке, подобро одразувајќи ги културните и историските чувства на порториканскиот народ.

Клима
-----

Деца во игра во дождовната шума Ел Јунке во 2007 година
Бидејќи Порторико е помеѓу северниот и јужниот повратник, тој има тропска клима, поточно клима тропска дождовна шума. Не постои посебна влажна или сува сезона во Ел Јунке. Врне дожд во текот на целата година. Температурата и должината на дневната светлина остануваат прилично константни во текот на целата година. Просечната температура летото е 26 °C висока и 20 °C ниско и во зима 22 °C висока и 15 °C ниска. Температурите може да паднат под 10 °C во чисти ноќи во текот на зимата, но никогаш под замрзнување. Сите овие фактори обезбедуваат сезоната на растење во текот на целата година.

Хоризонт на Националната прашума Ел Јунке од патека.

Екологија и конзервација
------------------------

 Кока водопади
Неговиот екосистем е специфично анкетиран од Менаџерскиот тим на екосистеми (*Equipo de Manejos de Ecosistemas*), кој е предводен од Педро Риос. Поради својата локација во североисточниот дел на Порторико, влезните пасати од Атлантскиот Океан се влеваат во планините, што доведува до вишок врнежи од дожд регистриран на околу 6200 мм годишно. Овој процес се нарекува орографски лифт и претставува интензивни врнежи од дожд и постојано присуство на облак во овој планински регион. Оваа постојана облачност и постојаните ветрови произведени од адијабатскиот процес на честички на воздухот што брзаат низ планинскиот дел, се одразија врз морфологијата на Ел Јунке, но најголемиот ефект беше врз *босанската енано* или џуџестата шума.

Флора
-----

 Поглед кон Пико Лос Пикачос од врвот Пико Ел Јунке со исклучителна видливост
Ел Јунке е составен од четири различни шумски вегетациони области: шума Табонуко, шума Пало Колорадо, шума Сиера палма и Џуџеста шума.

### Шума Сиера палма

### Шума Пало Колорадо

### Шума Табонуко

Дрвото Табонуко од кое го добило името ова шумско подрачје се наоѓа од 200 до 900 метри во планините на Порторико, како и на другите острови што ги сочинуваат Антилите. Оваа шума е многу разновидна во дрвјата, има над 170 видови.

### Џуџеста шума

Екосистемот на Џуџестата шума се наоѓа на околу 910 метри и го составува најмалиот подрегион во Ел Јунке. Шумата се одликува со варијација на растителност што се наоѓа само во Порторико. Растителноста покажува застој во растот во кој пречникот на трупот е проширен, а бројот на лисјата на гранките е помал од очекуваниот. Други специфични фактори кои влијаат на растот на овој под-регион се високото ниво на киселост и слабото истекување на водата од почвата.

Иако многу видови се прилагодени на овие сурови средини, пет видови се чести во џуџестата шума: *Ocotea spathulata*, *Tabebuia rigida*, *Calyptranthes krugii*, *Eugenia borinquensis* и *Calycogonium squamulosum*. Другиот обилен вид на растенија во џуџестата шума се епифити. Ел Јунке поддржува огромна низа животи и растенија кои варираат во зависност од висинскиот опсег во дождовната шума. Големата конкуренција во крошна не дозволува растенија од пониско ниво да се развиваат и просперираат. Одликата на постоењето на проширено стебло на дрвото е идеална за епифити за кои е потребен домаќин за живот. Затоа, значителна количина на епифитични растенија го зацементира своето постоење во флората на Ел Јунке, поточно во Џуџестата шума поради влагата, врнежите и заштитата од сонцето.

Фауна
-----

### Коки

 Коки
Приближно 16 видови на коки, членови на разновидниот неотропски род на жаби *Eleutherodactylus*, се познати во Порторико. Од нив, 16 се пронајдени во Националната шума Ел Јунке. Оваа мала жаба го добила своето порториканско заедничко име поради повикот на најчестите видови коки во Порторико, *Eleutherodactylus coqui*, кој започнува со заоѓањето на сонцето и завршува во раните зори. Ова го направи животно со големо внимание на Порториканците.

Иако коки е водоземец, тој поседува некои одлики што се невообичаени кај жабите. Овие разлики се гледаат главно во нејзината морфологија, репродукција и развојни фази. Што се однесува до морфологијата, коки нема мрежни мрежи меѓу прстите затоа што е жител на дрвја во влажни средини. Друга значајна разлика е во тоа што нема одредена фаза на ларва и јајцата поставени од женката се копнени наместо водни. Ова значи дека минијатурната жаба, наместо полноглавци, произлегува од периодот на инкубација.

### Порторикански Амазон

Порториканскиот папагал е мал папагал кој има димензии 28–30 см. Птицата е претежно зелен папагал со црвено чело и бели прстени околу очите. Видот е единствениот преостанат природен папагал во Порторико. Вкупната проценета популација заклучно со 2012 година била 58-80 единки во дивината и над 300 единки во заробеништво.

### Членконогите

Според една студија објавена во октомври 2018 година, од Брадфорд Ц. Листер и Андрес Гарсија, биомасата на членконоги во податоците на дождовната шума Лукило земени во текот на 1970те, во споредба со 30 години подоцна, паднала 10 до 60 пати. Студијата открила синхрони падови кај гуштерите, жабите и птиците што јадат членконоги. Студијата посочила дека климатското затоплување е движечката сила зад колапсот на мрежата за храна во шумата. Во текот на изминатите 30 години, температурите во шумите се зголемиле за 2,0 °C

Центар за дождовни шуми Ел Портал
---------------------------------

 Центар за дождовни шуми Ел Портал
 Центар за дождовни шуми Ел Портал во Националната шума Ел Јунке во Порторико
Отворен во 1996 година, Центарот за дождовни шуми Ел Портал бил дизајниран од Сегундо Кардона, ФАИА од архитектите Сиера Кардона Ферер, за да им даде на посетителите вовед или убав почеток на тоа како изгледа дождовната шума. Изграден на тропска шума од 115 км2, Порталот е изграден како штаб за екотуризам и економски развој и обука, центарот е изграден за да ги едуцира загрижените за благосостојбата на карипската национална шума и да ги зачува уникатното наследство и животната средина на тропските шуми.

Пешачка патека поставена на 18 м над земјата овозможува преглед на врвовите на дрвјата, а друга патека ветрови по должината на основите на дрвјата. Експонатите во центарот се фокусираат на растенијата и животните од дождовната шума, важноста на дождовните шуми низ целиот свет и заканите за дождовните шуми и напорите да се зачуваат.

Искуството за влез започнува на врвот на подигнатата патека што го обединува објектот со околната шума и овозможува поглед на планинските врвови, океанот и пошумениот терен. Центарот содржи изложби од 9.000 квадратни метри, затворен театар, училници и лаборатории за конференциски центар, како и административни канцеларии. За да се зачуваат природните услови, се внимаваше да се користат постојните отвори за патишта, места за паркирање и згради, додека редоследот на пристигнување и паркинзите беа дизајнирани со контури за да се спасат постојните дрвја.

Порталот преживеал неколку големи урагани, вклучувајќи го и ураганот Георгес. На 21 септември 2017 година, ураганот Марија предизвикал големи штети во центарот и сè уште во тек се реновирања.

Разно
-----

Јокаху кула
Националната шума Ел Јунке е погрешно наречена единствена прашума во Националната шумска служба на Соединетите Држави, но всушност е единствената тропска дождовна шума. Постојат и други кои се умерени дождовни шуми, вклучително и некои на Алјаска и на северозападниот дел на Тихиот Океан.

Постојат две кули за набудување, вклучително и кулата Јокаху и кулата Маунт Бритон.

Во 2002 година, Конгресот на САД ги назначи областите ограничени со Рио Мамејес, Рио де ла Мина и Рио Икакос во Карипската национална шума како компоненти на Националниот систем за диви и сценски реки.

Белешки
-------

1. ↑  На пример, *Puerto Rico - Nature and Scientific Wonders.* Smithsonian Institution. 6 ноември 2007. Посетено на 23 април 2021; *Frommer's Puerto Rico.* Frommer's Introduction to El Yunque. Посетено на 23 април 2021; *Puerto Rico Chapter Marks Milestones, Looks Ahead.* Sierra Club. Посетено на 23 април 2021;*Hiking in Puerto Rico.* Архивирано на 28 мај 2017 г. Matthew Gilbertson and Amanda Morris. 25 март 2011. Посетено на 23 април 2021.

Наводи
------

1. ↑  „Land Areas of the National Forest System" (PDF). U.S. Forest Service. January 2012. Посетено на June 28, 2012.
2. ↑  „History & Culture". U.S. Forest Service. Посетено на 2012-02-01.
3. ↑  „Executive Order 7059-A of June 4, 1935 Changing the Name of the Luquillo National Forest".
4. ↑  Предлошка:USDA
5. ↑  Davis, Richard C. (2009-09-29). „National Forests of the United States" (PDF). The Forest History Society. Архивирано од изворникот (PDF) на 2012-10-28. Наводот journal бара `|journal=` (help)
6. ↑
7. ↑  „Executive Order: Renaming a National Forest in the Commonwealth of Puerto Rico". Business Wire. 2007-04-02. Архивирано од изворникот на 2007-09-30. Посетено на 2008-12-04.
8. ↑  „About the Forest". U.S. Forest Service. Посетено на 2011-06-11.
9. 1 2  Weaver, Peter L. (2008). „Dwarf Forest Recovery After Disturbance in the Luquillo Mountains of Puerto Rico". *Caribbean Journal of Science*. **44** (2): 150–163. doi:10.18475/cjos.v44i2.a4.
10. ↑
11. ↑  Mohlenbrock, Robert H. (October 1991). „Epiphytes of El Yunque, Puerto Rico". *Natural History*: 76.
12. 1 2  Burrowes, Patricia A.; Ana V. Longo (June 2010). „Persistence with Chytridiomycosis Does Not Assure Survival of Direct-developing Frogs". *EcoHealth*: 185–195.
13. ↑  „архивска копија". Архивирано од изворникот на 2021-04-23. Посетено на 2021-04-23.
14. ↑  Garcia, Andres; Lister, Bradford C. (30 October 2018). „Climate-driven declines in arthropod abundance restructure a rainforest food web". *Proceedings of the National Academy of Sciences*. **115** (44): E10397–E10406. doi:10.1073/pnas.1722477115. PMC 6217376. PMID 30322922.
15. ↑  „Two degrees decimated Puerto Rico's insect populations". *phys*.
16. ↑  „Huge Arthropod Declines Documented in Puerto Rican Rainforest". *The Scientist Magazine®*.
17. ↑  „Here's what's devastating Puerto Rico's insect populations—and the animals that eat them". *Popular Science*.
18. ↑  „'Hyper-alarming' study reveals dramatic decline of insect population". *The Independent*. 16 October 2018.
19. ↑  Graham, Flora (16 October 2018). „Daily briefing: Insect populations are crashing even in lush, protected tropical rainforests". *Nature*. doi:10.1038/d41586-018-07082-w – преку www.nature.com.
20. ↑  Resnick, Brian (17 October 2018). „Why scientists are so worried by the huge, sudden loss of insects". *Vox*.
21. ↑  Schlanger, Zoë. „Humanity is obliterating millions of years of animal evolution". *Quartz*.
22. ↑  ‘Hyperalarming’ study shows massive insect loss
23. ↑  „Nuevos tiempos, nuevas ideas y nuevos momentos". *Ocean Drive*. 21 December 2010. Архивирано од изворникот на 2021-10-19. Посетено на 2021-04-23.
24. ↑  „Explore El Portal Tropical Forest Center in El Yunque Forest". PuertoRico.com. Архивирано од изворникот на 2011-07-27. Посетено на 2012-02-01.
25. ↑  „Forest Service USDA". Посетено на 26 March 2018.
26. ↑  Cardona, Segundo; Hermida, Teresa, уред. (2008). *Segundo Cardona*. Guaynabo: DASE. ISBN 978-0-615-15402-2.
27. ↑  „El Portal Visitors Center". *El Yunque National Forest*. 2020-04-03. Посетено на 2020-07-15.
28. ↑  „El Yunque National Forest - Home". *U. S. Forest Service*. United States Department of Agriculture. Посетено на August 26, 2020.
29. ↑  „America's Rainforests". *Prince William Network*. USDA Forest Service. Посетено на August 26, 2020.
30. ↑  *Caribbean National Forest Wild and Scenic Rivers Act of 2002.*

Надворешни врски
----------------

* Национална шума Ел Јунке
* Центар за дождовни шуми Ел Портал (Центар за посетители)