**Бислама** е креолски јазик и еден од двата официјални јазика на Вануату. Јазикот е мајчин јазик за голем дел од урбаното население во државата, а втор јазик за остатокот од населението. Јазикот е креолски и е заснован на англискиот јазик, односно мешавина од локалните јазици и англискиот, но има зборови и од францускиот.

Над 95% од зборовите во јазикот се од англиско потекло, а остатокот е од францускиот и локалните јазици. Зборовите за растенијата и животните се воглавно од локалните јазици. Влијанието на локалните јазици врз бислама во поглед на зборовите е слабо, но многу големо врз морфологијата и синтаксата. Јазикот може да се опише како јазик со англиски зборовен фонд и океанска граматика.

Потекло на поимот
-----------------

Името бислама доаѓа од зборот „Beach-la-Mar", кое пак потекнува од француското „biche de mer" или „bêche de mer". Францускиот поим потекнува од португалскиот назив „bicho do mar", што значи морска краставица. Во раните 1840-те, морските краставици се береле и препродавале истовремено со трговијата на сандалово дрво. Овие берби биле асоцирани со јазичната мешавина која ја зборувале луѓето, првично развиена во пиџин, а подоцна во креолски јазик.

Роберт Луис Стивенсон во своите белешки за патувањата низ Тихиот Океан во 1888 и 1889 г. запишал „староседелците усвоиле малку англиски... или делотворен пиџин, кој се нарекува западен бич-ла-мар".

Азбука
------

Бислама се пишува на латиница. Азбуката е заснована на англиската азбука. Првиот речник на бислама бил објавен во 1995 и ова помогнало да се стандардизира правописот.


|  |
| --- |
| бислама |
| a | ae | b | e | f | h | i | j | k | l | m | n | ng | o | p | r | s | t | u | v | w | y |
| македонски еквиваленти |
| a | ај | б | е | ф | х | и | ч | к | л | м | н | нг | о | п | р | с | т | у | в | в\* | ј |

\* Во македонскиот нема таков глас. Гласот е ист со англискиот /w/.
Во бислама има и 4 дифтонга: ’ei’ (еј), ’ae’ (ај), ’ao’ (ау) и ’oe’ (ој).

Граматика
---------

Најчести граматички зборови кои се користат во јазикот се „long" и „blong", кои ги замениле англиските и француските предлози.

Long
*Long* како 'до', 'веднаш до', 'покрај', 'од', итн...  

Stoa long haos, („Продавницата до куќата.")

*long* како 'на' или 'до'  

Mi bin stap long ples ia bifo. („Сум бил на ова место претходно.")  

Mi stap long stoa. („Јас сум во продавницата.")

*long* како 'во'  

Jea long haos. („Столчето во куќата.")

*Long* стои на местото на многу други слични значења, и понекогаш се користи во импровизации.

Blong
Зборот потекнува од англискиот „belong" (припаѓа) и се користи наместо „на", „од"  

Buk blong mi. („Книгата која ми припаѓа". „Мојата книга.")
Man blong Amerika. („Маж од Америка". „Американец")
Hemi woman blong saiens. („Таа е жена од науката." „Таа е научник".)
Man blong dring. („Маж од пиење". „Пијач")
### Глаголи

Глаголите во бислама не се менуваат по лице. Најчесто глаголите се состојат од оригиналните англиски глаголски корени. Во јазикот има минато и идно време и тие се прават со претставки, односно наставки кои се додаваат пред глаголот.

*Mi wantem bia* ~ Јас сакам пиво.
*Mi bin wantem bia* ~ Јас сакав пиво.
*Bambae/Bae mi wantem bia* ~ Јас ќе сакам пиво.
### Именки

Множината се прави со додавање на „ol" пред зборот: bia= пиво - Ol bia = пива.

### Заменки

Бислама има двоина, троина и множина, како и вклучителни и исклучителни заменки.

Еднина
* **mi** : јас, мене
* **yu** : ти
* **hem** : него, неа

Двоина
* **yumitu** : нам (вклучително „ти и јас"
* **mitufala** : нам (исклучително „јас и некој друг")
* **yutufala** : вие двајца
* **tufala/tugeta** : тие двајца

Троина
* **yumitrifala** : нам (вклучително „вие двајца и јас")
* **mitrifala** : ние (исклучително „ние тројца")
* **yutrifala** : вие (исклучително „вие тројца")
* **trifala/trigeta** : тие тројца

Множина
* **yumi** : ние (вклучително „сите ние")
* **mifala** : ние (исклучително, „тие луѓе и јас)
* **yufala** : сите вие
* **ol** : многу од ним
* **olgeta** :сите тие

Јазична споредба
----------------

| англиски | бислама | пиџин | ток писин | торески креолски | македонски |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| and | mo | an | na | ane, 'ne, an, a | и |
| the / this | \_\_ ia / ya | \_\_ ia | dispela \_\_ | (the) dha - dhemtu - dhem / (ова) dhis \_\_ (ia) / (она) dhis \_\_ dhe, dhas \_\_ (dhe) | определен член -та, -ва, -на, итн. |
| he / she / it / him / her | hem | hem | em / en | em | тој, таа, тоа |
| for | from | fo | long | po | за |
| наставка за придавка | -fala | -fala | -pela | -Ø (-wan кога не е пред именка - em, i big man 'тој е голем маж' - man i bigwan 'мажот е голем') |  |
| woman | woman | woman / mere | meri | uman / oman | жена |

Наводи
------

1. ↑  See Charpentier (1979).
2. ↑  See Camden (1979).
3. ↑  "bêche-de-mer Архивирано на 19 јули 2006 г.", American Heritage Dictionary, 2000
4. ↑  See Crowley (1990).
5. ↑  Stevenson, Robert Louis (2004). *In the South Seas* (1. изд.). Fairfield, IA: 1st World Publishing. стр. 15. ISBN 1-59540-504-6.

Надворешни врски
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Издание на Википедија — слободната енциклопедија на **[[:{{{код}}}:| бислама]]** |

* Преведувач и проверка на правопис за бислама
* Vanuatu Daily Post - вести на англиски и бислама
* Библиографија на бислама Архивирано на 12 ноември 2009 г.
* Туторијал за бислама на Peace Corps Архивирано на 14 ноември 2012 г.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub icon | *Оваа статија е никулец. Можете да помогнете со тоа што ќе ја проширите.** п
* р
* у
 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* SUDOC: 027365840
* NDL: 00577386
* NKC: ph699631

 |

 |