Поглед на градот Џенова од видиковецот на Кастелето

| Дел од **темата** |
| --- |
| Историја на Италија |
|  |
| * Античка историја
	+ Рана историја
	+ Голема Грција
	+ Римско Царство
* Среден век
	+ Ренесанса
	+ Италијански војни
	+ Обединета Италија
* Модерна Италија
	+ Кралство Италија
	+ Прва светска војна
	+ Втора светска војна
	+ Италија
 |
| Главна категоријаИкона за портал Портал: „Италија" |
| * п
* р
* у
 |

Џенова, Италија, историски бил еден од најважните пристаништа на Медитеранот.

Праисторија и антика
--------------------

Џенова и нејзината област била населена уште од петтиот или четвртиот милениум п.н.е. Во античко време оваа област била населена со Лигури (антички луѓе по кои била именувана Лигурија ). Според ископувањата извршени во градот помеѓу 1898 и 1910 година, населението Лигури кое живеело во Џенова одржувало трговски односи со Етрурците и Грците, бидејќи биле пронајдени неколку предмети од овие популации. Во петтиот век п.н.е. првиот град, или oppidum, бил основан на врвот на ридот денес наречен Кастело (замок), кој сега се наоѓал во средновековниот стар град. Античкиот лигурски град бил познат како Сталија (Σταλìα), на овој начин наведен од Артемидор Ефесиј и Помпониј Мела. Сталија имала сојуз со Рим преку *foedus aequum* (еднаков пакт) во текот на Втората пунска војна (218-201). п.н.е.. Според тоа, Картагинците го уништиле во 209 година п.н.е. Градот бил повторно изграден по завршувањето на Картагинските војни во 146 година п.н.е, добил општински права. Оригиналниот каструм потоа се проширил кон сегашните области на Санта Марија ди Кастело и контото Сан Лоренцо. Трговската стока вклучувала кожи, дрво и мед. Стоката била префрлена во и од внатрешноста на Џенова, вклучувајќи ги и големите градови како Тортона и Пјаленца. Таму бил пронајден и амфитеатар меѓу другите археолошки остатоци од римскиот период.

 Бронзената плоча Полцевера, доказ за римското и предримското минато на Џенова
Модерното име на градот можеби потекнувало од латинскиот збор што значи „колено" (*genu*; множина, *genua*), но имало и други теории. Можеби потекнувал од богот Јанус, бидејќи Џенова, како него, имало две лица: лице кое гледало во морето и друго свртено кон планините. Или можеби потекнувал од латинскиот збор *ianua*, исто така поврзан со името на богот Јанус и што значи „врата" или „премин". Можеби се однесувал на нејзината географска положба во центарот на лигурскиот крајбрежен лак, што било слично на името Женева. Латинското име, *oppidum Genua*, било запишано од Плиниј Постариот (*нац.* *Историјат.* 3.48) како дел од Августевата *Регио IX Лигурија*.

По падот на Западното Римско Царство, Остроготите ја окупирале Џенова. По готската војна, Византијците го направиле седиште на нивниот викар. Кога Италија била нападната од Ломбардите во 568 година, миланскиот епископ Хонорат побегнал и се задржал во Џенова. Папата Григориј Велики бил тесно поврзан со овие епископи во егзил, на пример вклучувајќи се себеси во изборот на Деусдедит. Ломбардите, под кралот Ротари, конечно ја зазеле Џенова и другите лигурски градови окулу 643та година. Во 725та година, смртните останки на Августин од Хипо пристигнувале во Џенова. Во 773та година, Ломбардското Кралство било припоено од Франкската империја; првиот каролиншки гроф оф Џенова бил Адемарус, кој ја добил титулата *praefectus civitatis Genuensis*. Адемарус умрел на Корзика додека се борел против Сарацените. Во овој период римските ѕидини, уништени од Ломбардите, биле повторно изградени и проширени.

Во следните неколку векови, Џенова бил малку повеќе од мал центар, полека градејќи ја својата трговска флота, која требала да стане водечки трговски превозник на Средоземното Море. Градот бил темелно ограбен и запален во 934–35 година од страна на фатимидската флота под водство на Јакуб ибн Исак ал-Тамими и веројатно дури и напуштен неколку години.

Средниот век и ренесансата
--------------------------

 Портрет на Кристофер Колумбо од Ридолфо Гирландајо
Пред 1100 година, Џенова се појавила како независен град-држава, еден од голем број италијански градови-држави основани во овој период. Номинално, светиот римски император бил суверен, а епископот од Џенова бил шеф на државата; сепак, вистинската моќ ја имале голем број конзули годишно избрани од народното собрание. Џенова била една од државите позната како *Repubbliche Marinare* заедно со Венеција, Пиза и Амалфи. Трговијата, бродоградбата и банкарството помогнаа да се поддржи една од најголемите и најмоќните морнарици во Средоземното Море. Постоела една стара поговорка која вели: *Genuensis ergo mercator*, или „Џеновец, значи трговец", но Џеновјаните биле и вешти морнари и жестоки воини покрај тоа (види и Џеновец самострели).

Во 1098 година, се велело дека пепелта на Јован Крстител, сега светец-заштитник на градот, пристигнала во Џенова. Адорно, Кампофрегосо и други помали трговски семејства се бореле за власт во оваа република,бидејќи моќта на конзулите и дозволувала на секоја семејна франкција да стекнела богатство и моќ во градот. Република Џеновасе протегала над модерната Лигурија, Пиемонт, Сардинија (види и Пизанско-џеновецки експедиции во Сардинија ), Корзика и Ница и имала целосна контрола над Тиренското Море. Преку џеновското учество на крстоносните војни, биле основани колонии на Блискиот Исток, Егејското Море, Сицилија и Северна Африка. *Крониста*, или хроничар, на џеновските перипетии бил Кафаро ди Рустико да Кашифелоне, а херој и воен водач бил Гуглиелмо Ембриако наречен *Тестадимаглио* што значело „глава од чекан" (види, исто така , Опсада на Ерусалим (1099) ). Џеновјанитекрстосници донеле дома зелен стаклен стаклен пехар од Левантот (Света Чаша), кој Џеновјаните долго време го сметале за Светиот Грал. Во својата *Златна легенда*, надбискупот од Џенова, Јаков Ворагински ја раскажувал историјата на Светиот Грал. Меѓутоа, целата стока на Џенова не била толку безопасна, бидејќи средновековната Џенова станала главен играч во трговијата со робови.

Џеновјаните имале право на создавање на груба тексас ткаенина тогаш наречена „Blue Jean", од која произлегувала модерното име на фармерки, што ги користеле морнарите за работа и за покривање и заштита на нивните стоки на пристаништата од временските неприлики. За време на Република Џенова, џеновските трговци и морнари ја извезувале оваа ткаенина низ Европа. Забележливо било и производството на џеновска чипка.

Колапсот на крстоносните држави бил неутрализиран со сојузот на Џенова со Византиската империја. Бидејќи односите на Венеција со Византијците биле привремено нарушени од Четвртата крстоносна војна и нејзините последици, Џенова можелс да ја подобри својата позиција, искористувајќи ја можноста да се проширела во Црното Море и Крим. Внатрешните расправии меѓу моќните семејства, Грималди и Фиески, Дориа, Спинола и други, предизвикале многу пореметувања, но генерално, републиката била водена како деловна афера.

Во 1218–1220 година, Џенова ја опслужувал гелф *подеста* Рамбертино Бувалели, кој веројатно ја вовел окситанската литература, која наскоро требало да се пофали со такви трубадури како Жак Грилс, Ланфранк Цигала и Бонифаци Калво, во градот. Во тоа време, 1218–1219 година, џеновската флота под команда на Симоне Дорија со познатиот џенејски пират Аламано да Коста учествувала во опсадата на Дамиета; за овој период морало да се потсетиме и на џеновецот и пират, Хенри, гроф од Малта. Сојузот меѓу Византијците и Џеновјаните претрпел по битката кај Сетепоци, восхитувачки опишана во Annales ianuenses.

Политичкиот зенит на Џенова дојде со победата над Република Пиза во поморската битка кај Мелорија во 1284 година и со привремената победа над нејзиниот ривал, Венеција, во поморската битка кај Курзола во 1298 година за време на Венецијанско-џеновските војни. Џеновската морнарица била на исто ниво со венецијанската морнарица и двата града имале моќ да владеат со морето. Значајни конфликти меѓу Византијците и Џеновјаните биле џеновската окупација на Родос и Византиско-џеновјанската војна.

Сепак, овој период на просперитет не траел. Се велело дека Црната смрт била увезена во Европа во 1347 година од џеновското трговско место во Кафа на Крим на Црното Море. По економскиот и популацискиот колапс што резултирал, Џенова го усвоил венецијанскиот модел на владеење и со него претседавал дужот од Џенова. Војните со Венеција продолжиле, а Војната за Киоџа (1378–1381) – за време на која Џенова речиси успеала решително да ја покорила Венеција – завршила со обновувањето на доминацијата на Венеција во Јадранот. Во 1390 година, Џенова ја иницирала варварската крстоносна војна, со помош на Французите, и ја опсадил Махдија, главниот град на Фатимидите, Ифрикија.

Иако не била добро проучена, Џенова во 15 век се чинело дека била бурна. Градот имал силна традиција на тргување со стоки од Левантот и неговата финансиска експертиза била препознаена низ цела Европа. По периодот на француска доминација од 1394 до 1409 година, Џенова потпаднала под власта на миланските Висконти (види и Битка кај Понца ). Џенова ја изгубила Сардинија од Арагон, Корзика поради внатрешен бунт, а нејзините блискоисточни, источноевропски и малоазиски колонии од Отоманската империја.

Во 15 век две од најраните банки во светот биле основани во Џенова: Банката на Свети Џорџ, основана во 1407 година, која била најстарата овластена банка во светот при нејзиното затворање во 1805 година и Банка Кариџ, основана во 1483 година како планината на побожност, која сè уште постоела.

Џенова била во можност да ја стабилизирала својата позиција додека се преселила во 16 век, особено како резултат на напорите на дужот Андреа Дорија, кој доделил нов устав во 1528 година со кој Џенова станала сателит на Шпанската империја ( Опсада на Корон 1532/34, Битка кај Превеза 1538 година, Битка кај Џиролата 1540 година, Битка кај Лепанто 1571 година, Релјеф во Џенова 1625 година). Некои Џенујци уживале извонредни кариери во служба на шпанската круна: особено поморските истражувачи Хуан Баутиста Пастен и Леон Панкалдо, генералот Амброџо Спинола, поморскиот капетан Џовани дела Кроче Бернардот и Хорхе Бургес. Во периодот на економското закрепнување што следело, многу аристократски џеновјански семејства, како што биле Балби, Дорија, Грималди, Палавичини и Сера, собрале огромно богатство. Според Фелипе Фернандез-Арместо и други, практиките што Џенова ги развила на Медитеранот (како што било ропството на чело) биле клучни во истражувањето и експлоатацијата на Новиот свет.

Џеновецот Пјетро Весконте, Џовани да Карињано и Батиста Бекарио (види џеновска карта пред откривањето на Америка) биле пионери во картографијата. Самиот Кристофер Колумбо бил роден во Џенова и донирал една десетина од својот приход од откривањето на Америка за Шпанија на Банката на Свети Џорџ во Џенова за олеснување на општото оданочување на храната. Колумбо бил кулминација на долгата традиција на џеновјаните морепловци и истражувачи како Вандино и Уголино Вивалди, Ланчелото Малочело, Лука Тариго, Антонио де Ноли, Антонио Малфанте и Антониото Усодимаре. (Се сугерирало дека Антониото Усодимаре и Антонио ди Ноли можеле да бидат различни имиња за иста личност. ) Познатиот џеновец навигатор Џон Кабот, современик на Колумбо, ги открил северните делови на Северна Америка кога пловел под налог на Хенри VII од Англија.

За време на својот подем и неговиот апогеј, Џенова основала колонии во многу делови на светот од Крим до Северна Африка, од Шпанија до Америка, оставајќи вредни архитектонски дела на многу локации, како што биле тврдините Кафа, Балаклава, Судак и Табарка, Кулата Галата во Истанбул, Светилникот во Констанца, Кулите на Корзика и Сардинија. Џеновјаните основале трговски бази и колонии околу Црното Море и Азовското Море, наречени Газарија. Тие основале просперитетни заедници во Цариград, Кадис, Лисабон и Гибралтар (види, исто така , Историја на Џеновјаните во Гибралтар и Левантините ); овие заедници биле организирани и управувани од Маона (види исто така Чио Маона и Фочеа ). Приказната за Цигалазада Јусуф Синан Паша или Скипионе Цикала, член на аристократското џеновско семејство Чикала, била фасцинантна: се велело дека бил фатен од Османлиите во битката кај Џерба, а потоа станал Капудан-паша или Голем адмирал на османлиската флота. (оваа авантуристичка приказна ја пеел Фабрицио Де Андре во „Sinàn Capudàn Pascià").

 Поглед на Џенова во 1572 година
Во времето на зенитот на Џенова во 16 век, градот привлекол многу уметници, вклучувајќи ги Рубенс, Караваџо и Ван Дајк. Познатиот архитект Галеацо Алеси (1512–1572) дизајнирал многу од прекрасните палаци во градот, а Бартоломео Бјанко (1590–1657) ги дизајнирал централните делови на Универзитетот во Џенова. Голем број џеновски барокни и рококо уметници се населиле на друго место и голем број локални уметници станале истакнати. Кон крајот на шеснаесеттиот век, Лука Камбијасо, познат како основач на Џеновската школа за сликарство, продолжил да ја заработи најголемата плата тогаш забележана (2.000 дукати) за работа за Филип II од Шпанија во палатата Ескоријал во Мадрид.

Меѓутоа, во 17 век Џенова влегла во период на криза. Во мај 1625 година, француско-савојска војска ја нападнала републиката, но била успешно истерана од здружената шпанска и џеновска армија. Во 1656–57 година, нов излив на чума убил дури половина од населението. Во мај 1684 година, како казна за џеновската поддршка за Шпанија, градот бил подложен на француско поморско бомбардирање со околу 13.000 топовски гранати насочени кон градот. Џенова на крајот била окупирана од Австрија во 1746 година за време на војната за австриското наследство. Оваа епизода во историјата на градот била главно запаметена по џеновскиот бунт, поттикнат од легендарното момче Џован Батиста Перасо и прекарот Балила, кое фрлило камен на австриски функционер и станал национален херој на подоцнежните генерации Џеновци и Италијанците воопшто ( *види исто така* Опсада на Џенова (1746), Опсада на Џенова (1747) и Опсада на Џенова (1800). Не можејќи да го задржи своето владеење на Корзика, каде што била прогласена бунтовничката Корзиканска Република во 1755 година, Џенова била принудена од добро поддржаниот бунт да го продал своето право на Корзика на Французите, според условите на Договорот од Версај од 1768 година.

Модерна историја
----------------

Со промената на светската економија и трговските патишта кон Новиот свет и далеку од Медитеранот, политичката и економската моќ на Џенова започнала постојан пад. Нејзината воена моќ пропаднала за време на рацијата на Џенова во 1793 година и битката кај Џенова во 1795 година, каде Џенова се борела со француската флота и со Англичаните. Во 1797 година, под притисок на Наполеон, Република Џенова станала француски протекторат наречен Лигурска Република, која била анектирана од Франција во 1805 година. Овој факт бил спомнат во првата реченица на Толстојовата *војна и мир*:

>  Па, принц, па Џенова и Лука сега биле само семејни имоти на Буонапартите. А што мислите за оваа најнова комедија, крунисувањето во Милано, комедијата на жителите на Џенова и Лука кои ги поставувале своите петиции [ да биде припоен кон Франција ] пред господинот Бунапарта, а господинот Бунапарта да седел на престолот и да ги одобрувал молбите на народите?" (изговорено од темелно антибонапартистички руски аристократ, набргу откако веста стигнала до Санкт Петербург).
> 
> 
> 
>   
> 
> 
> 
> 

Иако Џеновјаните се побуниле против Франција во 1814 година и сами го ослободиле градот, делегатите на Виенскиот конгрес го одобриле неговото вградување во Кралството Сардинија, со што ставил крај на тривековната борба на Домот на Савој за стекнување на градот.

Гарибалди ја предводил Експедицијата на илјада
Градот набрзо стекнал репутација како жариште на републиканска агитација против Савој. Џенова била центар на важно реформско движење во кое се вршело постојан притисок врз Пиемонт да ја даде слободата на печатот и полибералните закони. Граѓаните на републиката не би прифатиле да бидат поданици на апсолутна монархија, сакајќи да бидат Италијанци наместо Пиемонтези, иако односите со Пиемонт се подобриле со војната против Австрија. Меѓутоа, по поразот во Првата војна за независност и примирјето на Саласко, Џеновјаните, плашејќи се од губење на слободата и независноста како последица на мирот наметнат од Австрија, станале и го ловеле Пиемонтскиот гарнизон. По востанието на Џенова, трупите на генералот Алфонсо Фереро Ла Мармора се движеле против градот, го опседнале, бомбардирале и го ограбиле. Со подемот на Ризорџименто, повторното обединување на Италија, движењето, Џеновјаните ги претвориле своите борби од визијата на Џузепе Мацини за локална република во борба за обединета Италија под либерализирана Савојска монархија. Во 1860 година, Џузепе Гарибалди тргнал од Џенова со повеќе од илјада доброволци за да го започнел освојувањето на Јужна Италија, меѓу нив бил и Нино Биксио. Денеска бил поставен споменик на карпата на местото каде што патриот се качил, во Quarto dei Mille.

 Џенова во 1810 година
Во 19-тиот и раниот 20-ти век, Џенова ја консолидирала својата улога како главно пристаниште и важен центар за челик и бродоградба. Во Џенова во 1853 година, Џовани Ансалдо го основал Gio. Ansaldo &amp; C. чии бродоградилишта би изградиле едни од најубавите бродови во светот, како што биле ARA Garibaldi, SS Roma, MS Августус, СС Рекс, СС Андреа Дорија, СС Кристофоро Коломбо, М.С. Грипхолм, СС Леонардо да Винчи, СС Микеланџело и СС Си Бриз. Во 1854 година, во Џенова била основана фериботот Costa Crociere, а потоа и поморската осигурителна компанија Lloyd Italiano. Во 1861 година бил создаден италијанскиот регистар за превоз на Registro Italiano Navale, а во 1879 година Јахтскиот клуб Италијано. Сопственикот Рафаеле Рубатино во 1881 година бил меѓу основачите на фериботската компанија Navigazione Generale Italiana која потоа станала италијанска линија.

Во 1884 година , Риналдо Пјаџо ја основал Piaggio &amp; C. која произведувала локомотиви и железнички вагони и во 1923 година започнала со производство на авиони. Компанијата како Piaggio Aerospace во моментов бил во сопственост на Mubadala Development Company и бил со седиште во Villanova d'Albenga. (По Втората светска војна, Енрико Пјаџо, синот на Риналдо Пјаџо, со инженерот Корадино Д'Асканио го замислил и реализирал едно од најчестите транспортни средства, Веспа ). Во 1870 година била основана Банка ди Џенова која во 1895 година го променила своето име во Credito Italiano и во 1998 година стана Unicredit. Исто така во Џенова во 1898 година била основана осигурителната компанија наречена Alleanza Assicurazioni. Во 1874 година градот бил целосно поврзан со железнички линии со Франција и остатокот од Италија: Џенова-Торино, Џенова-Вентимилја, Џенова-Пиза.

Во Џенова биле основани следните бродоградилишта: Cantiere Navale di Sestri Ponente, Cantiere della Foce, Cantiere navale di Riva Trigoso, Cantieri navali di Voltri, но исто така и фабриката за шеќер Eridania, брендовите за храна Saiwa, Elah и Icat Food. Овие технолошки и индустриски случувања ќе имале светска изложеност во 1892 година, кога градот бил домаќин на меѓународната изложба „Esposizione Italo-Americana" и повторно во 1914 година со Esposizione Internazionale di Marina e di igiene marinara (види Список на светски саеми ). Силната индустријализација привлекла големи маси работници поради што во 1892 година овде била основана Италијанската социјалистичка партија од Филипо Турати, Андреа Коста и Ана Кулишјоф. Во 1886 година бил основан весникот Ил Секоло XIX, а во 1903 година социјалистичкиот весник „Ил Лаворо". Палмиро Тољати, еден од највлијателните италијански политичари на 20 век, бил роден во Џенова во 1893 година.

Во овој период многу Џеновци емигрирале во Америка (види и италијанска дијаспора ). Меѓу најинтересните искуства од овој егзодус било создавањето на областа Буенос Аирес наречена Ла Бока, сега позната по своите шарени куќи во лигурски стил, покрај тоа на 3 април 1905 година група момчиња од Џенов го основале фудбалскиот клуб Бока Јуниорс во Буенос, Аирес. Затоа навивачите на Бока Јуниорс се нарекувале „Los Xeneizes", што значело Џеновец. Покрај тоа, Амадео Џанини, син на џеновјански имигранти во Северна Америка, ја основал Банката на Америка. (''Италијански Перуанц", "Италијански Чилеанци", „Италијански Уругвајци").

За време на Првата светска војна, џеновските бродоградилишта биле многу активни, увезувале огромни количества материјали неопходни за воените напори, а меѓу триесет илјади и осумдесет илјади Џенујци заминале на бојното поле. За овој период требало да се потсетиме на адмиралот Рафаеле Росети, познат по потонувањето на воениот брод SMS Viribus Unitis. За време на фашизмот биле изградени значајни урбанистички и архитектонски дела, вклучувајќи ги: Пјаца Данте, кој ја вклучувале кулата на Пјачентини, Пјаца дела Виторија со Арко дела Виторија и воден тунел за потокот Бисањо. Во 1935 година, била отворена единствената синагога изградена за време на фашистичкиот период, Синагогата во Џенова.

Џенова, исто така, создала бројни индустрии како што биле челичарницата „SIAC" во Корниљано, металуршката компанија „ФИТ", компанијата за рафинирање нафта „ИПЛОМ СпА" и енергетската компанија ЕРГ. Во 1921 година, Карло Гуци, заедно со Анџело и Џорџо Пароди, го основале Мото Гузи во Џенова. Во 1922 година градот бил седиште на финансиската и економската конференција наречена конференција во Џенова која била последица на Договорот од Рапало.

За време на фашистичкиот период, градот Џенова бил обединет на деветнаесет општини, создавајќи во 1926 година она што било познато како „Голема Џенова", кое се протегало по должината на брегот 35. км (22 милји).

Во Втората светска војна Џенова претрпел голема штета и од поморските и од воздушните напади. По некои неефикасни воздушни напади во 1940 година, во февруари 1941 година градот претрпел голема штета во поморско бомбардирање извршено од Британските сили Х ( Операција Грог ); потоа, во есента 1942 година, тој станал првиот град во Италија кој доживеал бомбардирање на областа, со шест такви напади помеѓу 22 октомври и 15 ноември 1942 година и уште еден на 8 август 1943 година. Помеѓу крајот на 1943 година и крајот на војната, и РАФ и УСААФ спровеле уште неколку бомбардирања насочени кон пристанишните објекти, фабрики и дворови во Џенова. Генерално, Џенова претрпела над педесет воздушни напади, кои предизвикале околу 2.000 смртни случаи меѓу населението. Уништени или оштетени биле 11.183 згради, вклучувајќи 70 цркви и 130 историски палати, а биле уништени 75% од пристанишните објекти.

Подвизите за време на овој период на адмиралот Лујџи Дуран де ла Пене, особено Рацијата на Александрија, се прераскажувале во неколку филмови, вклучувајќи ги *„Храбриот* ", *„Тивкиот непријател* "и *„Човечки торпеда* ".

По примирјето на Касибиле, Џенова и околните планини станале центар на италијанскиот отпор; помеѓу 1943 и 1945 година, 1.836 џеновјански партизани биле убиени, а 2.250 антифашисти биле депортирани од градот во концентрационите логори во Германија. Градот бил ослободен од партизаните неколку дена пред доаѓањето на сојузниците; 150 партизани биле убиени и 350 ранети за време на борбите за ослободување на градот, што резултирало со заробени 14.000 германски затвореници под команда на генерал Гинтер Мајнхолд на 27 април 1945 година.

За време на Втората светска војна, многу еврејски бегалци се собрале во Џенова бидејќи градот бил седиште на Делегацијата за помош на еврејските емигранти, организација која ги координирал програмите за помош и спасување. Канцеларијата во Џенова првично била предводена од Лелио Виторио Валобра, а подоцна и Масимо Теглио, кој добил помош од локалните свештеници и создал регионална спасувачка мрежа.

Германската потрага по Евреите во Џенова започнала на 2 ноември 1943 година, кога двајца полициски агенти ги посетиле канцелариите на еврејската заедница и ги принудиле чуварите да ги превеле своите списоци за членство и да ги повикале членовите на состанок во синагогата следното утро. Многу Евреи веќе го напуштиле градот до тоа време, но мнозинството од оние што биле заробени во Џенова биле земени на овој состанок. Неколку членови кои ја добиле поканата можеле да побегнат благодарение на предупредувањето од Масимо Теглио. Рабинот Рикардо Пацифичи, кој до последен момент се обидувал да им помогнел на другите Евреи, бил заробен во Галерија Мацини во ноември истата година. Тој беше убиен во Аушвиц.

Во повоените години, Џенова одиграла клучна улога во италијанското економско чудо, како трет агол на таканаречениот индустриски триаголник, формиран со производствените центри Милано и Торино. Од 1962 година, Меѓународниот саем на бродови во Џенова еволуирал во еден од најголемите годишни настани во Џенова. Градот станал важен индустриски центар, предизвикувајќи производители на опрема за нуркање (Cressi-Sub, Mares и Techisub SpA), фериботи (GNV и Home Lines и „OSN-Orizzonti Sistemi Navali"), производство на нафта („IP -Italiana Petroli"), текстил (SLAM ), услуги за храна („Elah Dufour" и „Sogegross"), градежништво („FISIA-Italimpianti") и, одредено време, нуклеарни реактори (NIRA, кои се затвориле по катастрофата во Чернобил).

Поради растот на населението, делумно поради значителната имиграција од другите делови на Италија, биле изградени нови населби. Имало години на градење шпекулации и уништување на две историски области на градот, првиот во 1964 година наречен „Пикапиетра-Порторија" и вториот во 1974 година наречен „Мадре ди Дио" локација на куќата на Паганини; двата настани оставиле неизбришливи лузни на градот и во сеќавањето на граѓаните. Во 1965 година, политичката партија Лота Комуниста била основана од Ариго Сервето и Лоренцо Пароди. Бродот во 1970 година во близина на брегот на Џенова, SS London Valor, бил тема на песната на локалниот министер Фабрицио Де Андре со наслов „Parlando del Naufragio della London Valour" или „Зборувајќи за потонувањето на Лондонската храброст". Во 1970 година грчкиот студент Костас Георгакис се самозапалил на плоштадот Матеоти, Џенова, како протест против диктаторскиот режим на Георгиос Пападопулос. Во овој период Џенова била центар на протестни движења кои понекогаш имале форма на вооружена борба. Во таканаречените Години на олово, Црвените бригади формирале многу активна колона во Џенова наречена Група 22 Октомври, која во 1974 година го киднапирала судијата Марио Соси, а во 1979 година ги убил работникот Гвидо Роса и професорот Фаусто Куоколо. Во 1980 година, групата Џеновски Црвени бригади била елиминирана од специјален одред под наредба на Карло Алберто Дала Киеза.

Во 1991 година, бродот MT Haven бил уништен во близина на брегот на Џенова, но 1992 година го означувал повторното раѓање на градот со Genoa Expo '92. Џенова, градскиот дом на Кристофер Колумбо, ја прославил 500-годишнината од откривањето на Америка. За таа прилика, благодарение на интервенцијата на архитектот Ренцо Пијано, Старото пристаниште го разубавил своето лице.

27-миот самит на Г8 во градот, во јули 2001 година, бил засенет од насилни протести ( Движење за антиглобализација ), при што бил убиен еден демонстрант, Карло Џулијани. Во 2007 година, 15 функционери, вклучувајќи полиција, затворски службеници и двајца лекари, биле прогласени за виновни од италијанскиот суд за малтретирање на демонстрантите ( 2001 Raid on Armando Diaz ). Нивните затворски казни се движеле од пет месеци до пет години. Во 2004 година, Европската унија ја назначил Џенова за европска престолнина на културата, заедно со францускиот град Лил. Во 2009 година џеновскиот актер и политички активист Бепе Грило го основал Движењето Пет ѕвезди. Во 2011 година, Џенова, како и другите европски градови, претрпел катастрофални поплави. Во 2013 година, 11 смртни случаи резултирале од уривање на контролната кула на пристаништето во Џенова, откако била погодена од товарниот брод Џоли Нерон. Во 2014 година, потонатиот брод од Коста Конкордија бил пренесен во пристаништето Џенова за да се разбиел.

14 август 2018 година бил црн ден за Џенова: се урнал мостот Понте Моранди, при што загинале 43 луѓе.

Поврзано
--------

* Времеплов на Џенова

Наводи
------

1. ↑  The objects found during the works for the underground had been exposed in the exhibition *Archeologia Metropolitana. Piazza Brignole e Acquasola*, held at the Ligurian Archeology Museum (30 November 2009 - 14 February 2010) ( „архивски примерок". Архивирано од изворникот на 2013-12-30. Посетено на 2023-03-30.CS1-одржување: бот: непознат статус на изворната URL (link))
2. ↑  Melli, Piera. *Genova preromana. Città portuale del Mediterraneo tra il VII e il III secolo a.C.* (италијански). Frilli. ISBN 8875633363.
3. ↑  Marco Milanese, *Scavi nell'oppidum preromano di Genova*, L'Erma di Bretschneider, Roma 1987 on-line in GoogleBooks; Piera Melli, *Una città portuale del Mediterraneo tra il VII e il III secolo a.C.*, Genova, Fratelli Frilli ed. 2007.
4. ↑  Giulia Petracco Sicardi, "Genova", in *Dizionario di toponomastica*, Torino, 1990, p. 355. In Cathedral there is an inscription that says *Janus, primus Rex Italiae de progenie gigantum, qui fundavit Genuam temporae Abrahae*, in English, "Janus, the first King of Italy, progeny of the giants, who founded Genoa in the days of Abraham."
 
Another theory traces the name to the Etruscan word *Kainua* which means "New City". Piera Melli (*Genova Preromana*, 2007), based on an inscription on a pottery sherd reading *Kainua*, suggests that the Latin name may be a corruption of an older Etruscan one with an original meaning of "new town".
5. ↑  Paul the Deacon, Historia Langobardorum, II.25
6. ↑  Gregory I, Registrum Epistolarum, MGH Ep. 2, XI.14, p. 274
7. ↑  Paul the Deacon, Historia Langobardorum, IV.45
8. ↑  Epstein, Steven A. (1996). *Genoa and the Genoese, 958–1528*. Chapel Hill, North Carolina: University of North Carolina Press. стр. 14. ISBN 0-8078-4992-8.
9. ↑  Epstein, Steven A. (2001). *Speaking of Slavery: Color, Ethnicity, and Human Bondage in Italy*. Conjunctions of Religion and Power in the Medieval Past. Ithaca and London: Cornell University Press. ISBN 978-1-5017-2512-8. JSTOR 10.7591/j.ctv8j5bm.
10. ↑  Fernandez-Armesto, Felipe (1987). *Before Columbus: Exploration and Colonisation from the Mediterranean to the Atlantic, 1229–1492*. Philadelphia, Pa: University of Pennsylvania Press. ISBN 978-0-8122-1412-3.
11. ↑  Early modern Italy (16th to 18th centuries) » The 17th century crisis *Encyclopædia Britannica.*
12. ↑  *Genoa 1684*, World History at KMLA.
13. ↑  Giorgio Bonacina, *Comando Bombardieri - Operazione Europ*a, pp. 49-50.
14. ↑  „I bombardamenti sull'Italia nella Seconda Guerra Mondiale" (PDF). Архивирано од изворникот (PDF) на 2020-09-24. Посетено на 2023-03-30.
15. 1 2  Enciclopedia Treccani
16. ↑  L'atto di resa delle truppe tedesche
17. ↑  Basil Davidson, *Special Operations Europe: Scenes from the Anti-Nazi War* (1980), pp. 340/360
18. 1 2  „The Jewish Community of Genoa". The Museum of the Jewish People at Beit Hatfutsot. Архивирано од изворникот на 2018-07-02. Посетено на 2 July 2018.
19. ↑  „Italy officials convicted over G8". BBC News. 2008-07-15. Посетено на 2011-04-12.
20. ↑  Crollo Genova, trovato l'ultimo disperso sotto le macerie: è l'operaio Mirko. Muore uno dei feriti, le vittime totali sono 43

Библиографија
-------------

Гавриленко О. А. Сивальньов О. М. Цибулкін В. В. Генуезька спадщина на теренах України; етнодержавознавчий вимір. — Харків: Точка, 2017.— 260 с. -ISBN 978-617-669-209-6

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* LCCN: sh85053916

 |

 |