**Хаплогрупа Q-M3 (Y-DNA)** — хоплогрупа на ДНК на Y-хромозомот. Хаплогрупата Q-M3 е подклада на Хаплогрупата Q-L54. Хаплогрупата Q-M3 претходно била позната како Хаплогрупа Q3; моментално Q-M3 е Q1b1a1a под Q1b-M346.

Во 1996 година, истражувачката група на Универзитетот Стенфорд, предводена од д-р Питер Андерхил, првпат ја откри SNP која требаше да стане позната како М3. Во тоа време, тој беше наречен DYS191. Подоцнежните студии го комплетираа генетскиот мост со тоа што утврдија дека Q-M3 е поврзан со популациите што носат Q-M242 кои патувале низ Централна Азија до Источна Азија.

Потекло и распространетост
--------------------------

Хаплогрупата Q-M3 е една од хаплогрупите на Y-хромозомот поврзана со домородните народи на Америка (над 90% од домородните луѓе во Месо и Јужна Америка). Денес, таквите лози вклучуваат и други гранки Q-M242 (Q-M346, Q-L54, Q-P89.1, Q-NWT01 и Q-Z780), гранки од хаплогрупата C-M130 (C-M217 и C-P39) и R-M207, кои речиси исклучиво се наоѓаат во Северна Америка. Хаплогрупата Q-M3 е дефинирана со присуството на (M3) еднонуклеотидниот полиморфизам. Q-M3 се случи на лозата Q-L54 пред приближно 10-15 илјади години додека миграцијата во Америка беше во тек. Има одредена дебата за тоа на која страна од Беринговиот теснец се случила оваа мутација, но дефинитивно се случила кај предците на домородните народи на американскиот континент.

### Америка

Популациите што носат Q-M3 се широко распространети низ Америка. Од откривањето на Q-M3, неколку подклади на популации кои носат Q-M3 се откриени и во Америка. Пример е во Јужна Америка каде некои популации имаат висока преваленца на SNP M19 што ја дефинира подкладата **Q-M19**. М19 е откриен кај 59% од амазонските мажи Тикуна и кај 10% од мажите од Вају. Подкладите Q-M19 и Q-M199 се чини дека се единствени за јужноамериканските популации и сугерираат дека изолацијата на населението, а можеби дури и формирањето на племиња започна веднаш по миграцијата во Америка. Човекот Кеневик има Y хромозом кој припаѓа на најчестата подклада Q1b1a1a-M3 додека Анзиковиот Y хромозом припаѓа на малата лоза Q1b1a2-M971.

### Азија

Q-M3 е присутен во некои сибирски популации во Азија. Не е јасно дали тоа се остатоци од основачката лоза или докази за назад миграции од Берингија во Источна Азија.

| Популација | Истражување | Н | Процент | SNP Тестирано |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Евенци | Малјарчук 2011 | 2/63 | ~ 3,2% | М3 |

### Европа

Лозата Q-M3 не е откриена кај европската популација.

### Дистрибуција на подклада

**Q-M19** M19 Оваа лоза се наоѓа меѓу домородните јужноамериканци, како што се Тикуна и Вају. Потекло: Јужна Америка пред околу 5.000 до 10.000 години.

**Q-M194** Пронајден е само кај јужноамериканските популации. 

**Q-M199** Оваа лоза е пронајдена само кај јужноамериканските популации.

**Q-PAGES104** Оваа лоза беше откриена од истражувачката група во Институтот Вајтхед предводена од д-р Дејвид К. Пејџ. Познати се само ограничени демографски информации.

**Q-PAGES131** Оваа лоза беше откриена од истражувачката група во Институтот Вајтхед предводена од д-р Дејвид К. Пејџ. Познати се само ограничени демографски информации.

**Q-L663** Оваа лоза е откриена од граѓански научници. Тој е поврзан со домородните популации во Централно Мексико и е поврзан со Отомиите (*Хнахнус,* како што се самоидентификуваат) од Хидалго, Мексико (Gómez et al, 2021). Татковската линија на Q-L663 била формирана околу 550 п.н.е. Човекот кој е најновиот заеднички предок на оваа линија се проценува дека е роден околу 1250 година од нашата ера. Опсежните истражувања за оваа хаплогрупа се спроведуваат од членовите на Генеалошкото друштво на Ново Мексико, со најмалку 16 NGS Y-DNA тестови од 2023 година. Најраните познати генеалошки записи за потомок Q-L663 биле за човек по име Николас де Еспиноза, роден во Вилата де лос Лагос, Нуева Галиција, Мексико, *кој е роден околу 1673 година.*

### Гомез, Р. Вилар, МГ, Мераз-Риос, м-р, Велиз, Д. Зунига, Г. Хернандез-Тобијас, ЕА, Фигуероа-Корона, М. Овингс, АС, Гајески, ЈБ, Шур, ТГ, (2021).

**Q-SA01** Оваа лоза беше откриена од истражувачката група предводена од д-р Теодор Г. Шур.

**Q-L766** Оваа лоза ја откриле граѓански научници. Тоа може да биде поврзано со домородните популации во југозападниот дел на САД и Мексико.

**Q-L883** Оваа лоза е откриена од граѓански научници.

**Q-L888** Оваа лоза е откриена од граѓански научници.

Поврзани СНП
------------

Q-M3 е дефиниран со SNPs M3 и L341.2.

Популарна култура
-----------------

Таткото на американската актерка Џесика Алба, кој има мексиканско потекло, припаѓа на Хаплогрупата Q-M3. Нејзиниот татко учествуваше во генеалошката серија на Хенри Луис Гејтс *„Наоѓајќи ги своите корени"*.

### Y-DNA Q-M242 субклади

* Q-M242
* Q-L275
* Q-L330
* Q-L717
* Q-L940
* Q-L53
* Q-L54
* Q-M120
* Q-M25
* Q-M3
* Q-M323
* Q-M346
* Q-NWT01
* Q-P89.1
* Q-Z780

### Филогенетско дрво

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Филогенетско дрво на човечките ДНК хаплогрупи на човечкиот Y-хромозом  |
| --- |
|  |
|  |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | "Y-хромозомски Адам" |
|  | A00 | A0-T  |
|  | A0 | A1  |
|  | A1a | A1b |
|  | A1b1 | BT |
|  | B | CT |
|  | DE | CF |
|  | D | E |  | C | F |
|  | F1 |  F2 |  F3 |  GHIJK |
|  | G | HIJK |
|  | IJK | H |
|  | IJ | K |
|  | I   | J  |  |    LT  |       K2  |
|  | L   |   T  |  |   K2a  |        K2b   |    K2c |     K2d | K2e    |
|  | K-M2313  |  |     K2b1  | P  |
|  | NO1   |  | S  |  M     |  | P1   |   P2 |
|  | N | O |  |  | Q | R |

 |
|  |
| 
* Y-ДНК by population
* Y-ДНК Хаплогрупаs of historic people

*Footnotes*

1. ↑  Van Oven M, Van Geystelen A, Kayser M, Decorte R, Larmuseau HD (2014). „Seeing the wood for the trees: a minimal reference phylogeny for the human Y chromosome". *Human Mutation*. **35** (2): 187–91. doi:10.1002/humu.22468. PMID 24166809. S2CID 23291764.
2. ↑  International Society of Genetic Genealogy (ISOGG; 2015), *Y-ДНК Хаплогрупа Tree 2015*. (Access date: 1 February 2015.)
3. ↑  Хаплогрупа A0-T е исто позната како A-L1085 (и претходно како A0'1'2'3'4).
4. ↑  Хаплогрупа A1 е исто така позната и како A1'2'3'4.
5. ↑  Хаплогрупа LT (L298/P326) е исто така позната и како Хаплогрупа K1.
6. ↑  Помеѓу 2002 и 2008, Хаплогрупа T-M184 била позната како "Хаплогрупа K2". Оттогаш тоа име е повторно доделено на
 K-M526, брат или сестра на Хаплогрупа LT.
7. ↑  Хаплогрупа K2a (M2308) и нејзината примарна подклада K-M2313 биле одделени од Хаплогрупа NO (F549) во 2016 година. (Ова следеше по објавувањето на: Poznik GD, Xue Y, Mendez FL, и др. (2016). „Punctuated bursts in human male demography inferred from 1,244 worldwide Y-chromosome sequences". *Nature Genetics*. **48** (6): 593–9. doi:10.1038/ng.3559. PMC 4884158. PMID 27111036. Во минатото, друга Хаплогрупа, NO (M214) и K2e исто така се идентификувале како "K2a".
8. ↑   Хаплогрупа K2b (M1221/P331/PF5911) е исто така позната и како Хаплогрупа MPS.
9. ↑   Хаплогрупа K2e (K-M147) претходно била позната како "Хаплогрупа X" и "K2a" (но е брат/сестра подклада на сегашната K2a).
10. ↑  K-M2313\*, кој сè уште нема филогенетско име, е документиран кај две живи индивидуи, кои имаат етнички врски со Индија и Југоисточна Азија. Покрај тоа, K-Y28299, кој се чини дека е примарна гранка на K-M2313, е пронајден кај три живи индивидуи од Индија. Види
Poznik *op. cit.*; *YFull YTree v5.08*, 2017, "K-M2335", and; *PhyloTree*, 2017, "Details of the Y-SNP markers included in the minimal Y tree" (Датум на пристап на овие страници: 9 декември 2017 година)
11. ↑   Хаплогрупа K2b1 (P397/P399) е исто така позната и како Хаплогрупа MS, но има поширока и посложена внатрешна структура.
12. ↑   Хаплогрупа P (P295) is also klnown as K2b2.
13. ↑   Хаплогрупа S, од of 2017, е исто така позната и како K2b1a. (Претходно името Хаплогрупа S било доделено на K2b1a4.)
14. ↑   Хаплогрупа M, од 2017, е исто така позната и како K2b1b. (Претходно името Хаплогрупа M било доделено на K2b1d.)

 |

 |

Наводи
------

1. ↑  Y-DNA Haplogroup Q and its Subclades - 2018, ISOGG
2. ↑  Wells, Spencer (2004). *The Journey of Man : A Genetic Odyssey*. New York, NY: Random House Trade Paperbacks. ISBN 978-0-8129-7146-0.
3. ↑  Grugni, Viola; Raveane, Alessandro; Ongaro, Linda; Battaglia, Vincenza; Trombetta, Beniamino; Colombo, Giulia; Capodiferro, Marco Rosario; Olivieri, Anna; Achilli, Alessandro (24 January 2019). „Analysis of the human Y-chromosome haplogroup Q characterizes ancient population movements in Eurasia and the Americas". *BMC Biology*. **17** (1): 3. doi:10.1186/s12915-018-0622-4. PMC 6345020. PMID 30674303.
4. ↑  Ruiz-Linares, A.; Ortiz-Barrientos, D.; Figueroa, M.; Mesa, N.; Munera, J. G.; Bedoya, G.; Velez, I. D.; Garcia, L. F.; Perez-Lezaun, A. (1999). „Microsatellites provide evidence for Y chromosome diversity among the founders of the New World". *Proceedings of the National Academy of Sciences*. **96** (11): 6312–7. Bibcode:1999PNAS...96.6312R. doi:10.1073/pnas.96.11.6312. PMC 26878. PMID 10339584.
5. ↑  Bortolini, M; Salzano, F; Thomas, M; Stuart, S; Nasanen, S; Bau, C; Hutz, M; Layrisse, Z; Petzlerler, M (2003). „Y-Chromosome Evidence for Differing Ancient Demographic Histories in the Americas". *The American Journal of Human Genetics*. **73** (3): 524–39. doi:10.1086/377588. PMC 1180678. PMID 12900798.
6. ↑  Kivisild, Toomas (2017-03-04). „The study of human Y chromosome variation through ancient DNA". *Human Genetics*. Springer Nature. **136** (5): 529–546. doi:10.1007/s00439-017-1773-z. ISSN 0340-6717. PMC 5418327. PMID 28260210.
7. ↑  Malyarchuk, Boris; Derenko, Miroslava; Denisova, Galina; Maksimov, Arkady; Wozniak, Marcin; Grzybowski, Tomasz; Dambueva, Irina; Zakharov, Ilya (2011). „Ancient links between Siberians and Native Americans revealed by subtyping the Y chromosome haplogroup Q1a". *Journal of Human Genetics*. **56** (8): 583–8. doi:10.1038/jhg.2011.64. PMID 21677663.
8. ↑  (2003) "Y-Chromosome Evidence for Differing Ancient Demographic Histories in the Americas," [{{{1}}} Архивирано] на {{{2}}}. (pdf) Maria-Catira Bortolini, Francisco M. Salzano
9. ↑  (2003) "Y-Chromosome Evidence for Differing Ancient Demographic Histories in the Americas," [{{{1}}} Архивирано] на {{{2}}}. (pdf) Maria-Catira Bortolini, Francisco M. Salzano
10. ↑  „Theodore G. Schurr". Архивирано од изворникот на 2023-06-03. Посетено на 2024-02-02.
11. ↑  Stated on *Finding Your Roots*, PBS, February 5, 2015

Надворешни врски
----------------

* Проектот за американски Индијанци на Y-DNA Хаплогрупа Q1a3a
* Проектот Y-DNA Haplogroup Q
* Дознајте за Y-DNA Haplogroup Q