| Класична механика |
| --- |
| {\displaystyle {\vec {F}}=m{\vec {a}}}Втор Њутнов закон |
| 
* Историја
* Хронологија

 |
| Гранки
* Применета
* Небесна
* Континуум
* Динамика
* Кинематика
* Движење
* Статика
* Статистичка

 |
| Основни поими
* Забрзување
* Аголен момент
* Парни сили
* Даламберово начело
* Енергија
	+ Кинетика
	+ Потенцијал
* Сила
* Појдовен систем
* Импулс
* Инерција / Момент на инерција
* Маса
* Механичка моќ
* Механичка работа
* Момент
* Импулс
* Простор
* Брзина
* Време
* Момент на сила
* Брзина
* Виртуелна работа

 |
| Законитости
* **Њутнова механика**(векторска механика)
* **Аналитичка механика**Лагранжова механикаХамилтонова механика
 |
| Клучни теми
* Пригушување (Однос)
* Поместување
* Равенки за движење
* Ојлерови закони за движење
* Сила на триење
* Триење
* Хармониски осцилатор

* Инерцијален / Неинерцијален појдовен систем
* Механика на рамнинско движење на честичката

* Движење (Линиско)
* Њутнов закон за сеопфатна гравитација
* Њутнови закони за движењето
* Релативна брзина
* Тврдо тело
	+ Динамика
	+ Ојлерови равенки
* Едноставно хармониско движење
* Вибрација
 |
| Вртење
* Кружно движење
* Вртежен појдовен систем
* Центрипетална сила
* Центрифугална сила
	+ Реактивна
	+ вртежен појдовен систем
* Кориолисова сила
* Математичко нишало
* Тангенцијална брзина
* Вртежна брзина

* Аголно забрзување / Поместување / Честота / Брзина
 |
| Научници
* Галилео
* Њутн
* Кеплер
* Хорокс
* Халеј
* Ојлер
* Даламбер
* Клеро
* Лагранж
* Лаплас
* Хамилтон
* Поасон
* Даниел Бернули
* Јохан Бернули
* Коши

 |
| * п
* р
* у
 |

Воден уред на Бадиузаман Џазари во 12 век
**Механика** (грчки μηχανική) — област од науката што се занимава со однесувањето на физичките тела кога се изложени на сили или поместувања и последователните ефекти на телата во нивната средина.

Научната дисциплина води потелко од Древна Грција со записите на Аристотел и Арихмед (види Историја на класичната механика и Хронологија на класичната механика). За време на раниот раниот нов век, научници како Галилео Галилеј, Јоханес Кеплер, а особено Исак Њутн, ги поставил на сега познатата класична механика.

Станува збор за гранка на класичната физика која се занимава со честички кои се во мирување или се движат со брзини значајно помали од онаа од брзината на светлината. Исто така може да се дефинира како гранка од науката која се занимава со движењето и силите кои дејствуваат на телата.

Класична наспроти квантна механика
----------------------------------

| Квантна механика |
| --- |
| {\displaystyle \sigma \_{x}\sigma \_{p}\geq {\frac {\hbar }{2}}}Начело на неопределеност |
| * Вовед
* Математички основи
* Историја
 |
| Хронологија
* Класична механика
* Стара квантна теорија
* Брекетов запис

* Хамилтонов оператор
* Интерференција

 |
| Основи
* Комплементарност
* Декохеренција
* Енергетско ниво
* Заплетканост
* Мерење
* Немесност
* Квантен број
* Состојба
* Суперпозиција
* Симетрија
* Тунелирање
* Неодреденост
* Бранова функција ([колапс на бранова функција
 |
| Опити
* Афшаров
* Белова нееднаквост
* Дејвисон–Гермеров
* Двоен-процеп
* Елицтур–Вајдманов
* Франк–Херцов
* Мах–Цендеров
* Поперов

* Квантен бришач (задоцнет избор)

* Шредингерова мачка
* Штерн-Герлахов
* Вилеров задоцнет избор

 |
| Записи
* Преглед

* Хајзенбергов
* Заемнодејствувачки
* Матричен
* Фазно-просторен
* Шредингеров
* Интеграл на движење

 |
| Равенки
* Диракова
* Клајн-Гордонова
* Паулиева
* Ридбергова
* Шредингерова

 |
| Толкувања
* Преглед

* Бајесијанизам
* Непроменлива историја
* Копенхаген
* де Број-Бомово
* Ансамблско
* Скриено-променливо
* Мултиверзумско
* Објективен колапс
* Квантна логика
* Релациона квантна механика
* Стохастичко
* Трансакционо

 |
| Напредни теми
* Квантен хаос
* Квантно сметање
* Густинска матрица
* Квантна теорија за полето
* Фракциона квантна механика
* Квантна информациона наука
* Релативистичка квантна механика
* Теорија на расејување
* Квантно-статичка механика
 |
| Научници
* Ахаронов
* Бел
* Блекет
* Блох
* Бом
* Бор
* Борн
* Бозе
* де Број
* Кандлин
* Комптон
* Дирак
* Дејвисон
* Деби
* Еренфест
* Ајнштајн
* Еверет
* Фок
* Ферми
* Фајнман
* Глаубер
* Гуцвилер
* Хајзенберг
* Хилберт
* Јордан
* Крамерс
* Паули
* Лем
* Ландау
* Лауе
* Мозли
* иликан
* Онес
* Планк
* Раби
* Раман
* Ридберг
* Шредингер
* Зомерфелд
* Нојман
* Вејл
* Вин
* Вигнер
* Земан
* Целингер

 |
| * п
* р
* у
 |

Главната поделба на механиката ја одвојува класичната механика од квантната механика.

Историски, класичната механика се појавила прва, додека квантната механика споредбено е неодамнешно откритие. Класичната механика започнала со Њутновите закони за движење во Математички принципи на природната филозофија (*Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica*). Квантната механика била откриена во 1925. Се смета дека двата вида на механика го сочинуваат најзначајното познавање за физичката природа. Класичната механика особено се сметала како модел за други т.н. точни науки. Основата на сето ова е тврдокорната употреба на математиката во теориите, како и значајната улога на експериментите за проверка на теориите.

Квантната механика е со поголем опфат, бидејќи ја вклучува и класичната механика како под-диспиплина во која се применува по многу строго определени случаи. Според принципот за кореспонденција, не постои спротивставеност или конфликт помеѓу двете теми, секоја едноставно се употребува за определени ситуации. Принципот за кореспонденција тврди дека однесувањето на системите опишани од квантните теории ја претставува класичната физика во границата на големите квантни броеви. Квантната механика ја надминала класичната механика на основно ниво и е незаменлива при објаснувањето и предвудување на процесите на молекуларно и атомско ниво. Сеедно, за макроскопските процеси класичната механика е способна да ги реши проблемите кои се незамисливо тешки за квантната механика и затоа е во употреба до ден денес. Современите описи на ваквите проблеми почнува со внимателно дефинирање на квантитетите како поместување (изминато растојание), време, брзина, забрзување, маса и сила. До пред 400 години движењето се објаснувало од многу поразлична точка на гледање. На пример, следејќи ги идеите на грчкиот филозоф и научник Аристотел, научниците расправале дека ѓулето паѓа поради неговата природна местоположба во однос на Земјата, Сонцето, Месечината и ѕвездите кои се движеле кружно окулу Земјата, бидејќи природата на тешките тела е да се движат во совршени кругови.

Италијанскиот физичар и астроном Галилео ги собрал идеите на други големи мислители од неговиот период и почнал да го анализира движењето во услови на изминато растојание од некоја почетна точка и времето потребно да се измине тоа растојание. Тој покажал дека брзината на телата во пад се зголемува постепено за време на падот. Ова забрзување е исто за тешките тела и за лесните тела, доколку се занемари триењето на воздухот. Англискиот математичар и физичар Исак Њутн ја подобрил анализата преку дефинирањето на силата и масата и истите ги поврзал со забрзувањето. За тела кои се движат со брзина блиски до брзината на светлината, Њутновите закони биле заменети со квантната теорија. За секојдневните појави, сепак, се користат трите Њутнови закони за движење, кои се основата на динамиката која се занимава со изучување на причините на движењето.

Релативистичка наспроти Њутнова механика
----------------------------------------

Во споредба разликата меѓу квантната и класичната механика, Ајнштајновата теорија за општа релативност и специјалната релативност теории за релативноста го прошириле опфатот на 
Њутновите и Галилеевите записи на механиката. Разликите меѓу релативистичката и Њутновата механика станува значајна и доминантна како што се зголемува брзината на масивното тело и се приближува до брзината на светлината. На пример, во класичната механика, Њутновите закони за движењето се определени со равенката {\displaystyle F=ma} ,додека пак во релативистичката механика се користат Лоренцовите преобразби, кои првично се откриени од Хендрик Лоренц и се запишани со равенството {\displaystyle F=\gamma ma} (каде {\displaystyle \gamma } е Лоренцовиот фактор, кој е речиси еднаков на 1 за мали брзини).

Општа релативност наспроти квантна
----------------------------------

Релатицистичките исправки исто така се потребни за квантната механика, иако општата релативност сè уште не е вклучена. Двете теории остануваат неспојливи, препрека која мора да се надмине при развојот на теоријата на сè.

Историја
--------

Главни статии: Историја на класичната механика и Историја на квантната механика
### Антика

Главна статија: Аристотелова физика
Главната теорија за механиката во антиката била Аристотеловата механика. Подоцнежен пронаоѓач со ваква традиција е Хипарх.

### Среден век

Главна статија: Теорија на импетус
Ракопис на арапска машина. Непознат датум (по претпоставка: 16 до 19 век).
Во средновековниот период, Аристотеловите теории биле критикувани и изменето од голем број на личности, почнувајќи со Јован Филопон во шестиот век. Главен проблем било проектилното движење, со кое се занимавале Хипарх и Филопон. Ова довело до пронаоѓање на теоријата на импетусот од Французинот Жан Буридан од времето на четиринаесеттиот век, кое се развило во современите теории за инерција, брзина, забрзување и импулс. Овие и други трудови биле остварени во четиринаесеттиот век во Англија од страна на *Оксфордските калкулатори* како што е мислителот Томас Брадвардин, кој изучувал и формулирал бројни закони во врска со падот на телата.

На прашањето за тело изложено на постојана сила, еврејско-арапскиот физичар Абул-Баракат ал-Багдади од времето на дванаесеттиот век изјавилдека постојаната сила дава постојано забрзување, додека главните својства на рамномерното забрзано движење биле разработени од *Оксфордските калкулатори* од времето на четиринаесеттиот век.

### Ран нов век

Двете главни фигури во раниот нов век биле Галилео Галилеј и Исак Њутн. Последната изјава на Галилео за неговата механика, поточно за падот на телата, се наоѓа во неговота книга *Две нови науки* (англиски: *Two New Sciences*) објавена во 1638. Њутновата книга *Математички принципи на природната филозофија* (*Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica*) објавена во 1687 овозможила детални математички сметки на механиката, користејќи го новиот математички калкулус и ги овозможила основите на Њутновата механика.

Постои спор за приоритетот на различни идеи: Њутновиот *принцип (principia)* сигурно е плодотворна работа со исклучително влијание, а систематската математика не била и не можела да биде потврдена порано бидејќи сè уште не бил пронајден калкулусот. Сеедно, многу од идеите, поточно што се однесува на инерцијата и падот на телата, биле пронајдени и потврдени од порани истражувачи, заедно тогаш новиот Галилео и помалку познати средновековни претходници. Точно одредување на заслугата понекогаш е тешко или спорно бидејќи научниот јазик и стандарди на докажување се промениле, така без разлика дали средновековните изјави се *еднакви* со модерните изјави или *доволни* докази или наместо тоа се *слични* со модерните тврдења и *хипотези*, честопати е тема на разговор.

### Нов век

Двете главни нововековни напредувања во механиката се општата теорија на Алберт Ајнштајн и квантната механика, двете развиени во дваесеттиот век засновани на некои идеи од претходниот XIX век.

Видови на механички тела
------------------------

Често употребуваниот термин **тело** треба да стои за голем број на предмети, вклучувајќи ги честичките, проектилите, вселенските летала, ѕвездите, делови од машинството, делови од цврстите материи, делови од флуиди (гасови и течности) и др.

Други разлики помеѓу различните поддисциплини на механиката, ја опфаќаат природата на телата кои се опишуваат. Честичките се тела со маклу позната внатрешна структура, се третираат како математички точки во класичната механика. Цврстите тела имаат големина и форма, но се задржуваат на едноставноста слична со онаа на честичката, додавајќи само неколку т.н. степени на слобода, како што е ориентацијата во просторот.

Инаку, телата можат да бидат полуцврсти, односно еластични, или не-цврсти, односно течност. Овие предмети имаат класична и квантна поделба на изучување.

На пример, движењето на вселенското летало, кое се однесува на неговата орбита и однос (вртење), е опишано со релативистичката теорија на класичната механика, додека аналогните движења на атомското јадро се опишани со квантната механика.

Поддисциплини во механиката
---------------------------

Подолу има два списока за различни предмети кои се изучуваат во механиката.

Напомена дека постои и „теорија на полиња" која претставува посебна дисциплина во физиката, формално се третира како различна од механиката, без разлика на тоа дали е класични полиња или квантни полиња. Но во практика, предметите припаѓаат на механиката и полињата се тесно поврзани. На пример, силите кои дејствуваат на честички често се добиени од електромагнетни или гравитациски полиња, така честичките произведуваат полиња дејствувајќи како извори. Всушност, во квантната механика, самите честички се полиња, како што е теориски опишано од брановата функција.

### Класична механика

Професор Валтер Левин го објаснува Њутновиот закон за гравитација. 
Во продолжение поддисциплините се опишани како составен дел на класичната механика:

* Њутнова механика, оригиналната теорија на движење (кинематика) и (динамички) сили.
* Теориска механика е реформулација на Њутновата механика со акцент на системот на енергија, наместо на силата. Постојат две главни гранки на теориска механика:
	+ Хамилтонова механика, теориски формализам, заснован на принципот на конзервација на енергија.
	+ Лагранжова механика, друг теориски формализам, заснован на принципот на стационарното дејство.
* Статистичка механика ја поопштува обичната класична механика за разгледување на системи во неодредена состојба, често употребувана за одредување на термодинамички својства.
* Небесна механика, движењето на телата во вселената: планети, комети, ѕвезди, галаксии и др.
* Астродинамика, навигација на вселенски летала и др.
* Механика на цврсти материи, еластичност, својствата на деформирачки тела.
* Механика за пукнатини
* Акустика, звук во цврсти материи, флуиди и гасови.
* Статика, полутврди тела во механичка рамнотежа.
* Флуидна механика, движењето на флуиди
* Механика на почва, механичко однесување на почвите
* Механика на непрекинатост, (заедно цврсти материи и флуиди)
* Хидраулика, механички својства на течности
* Флуидна статика, течности во рамнотежа
* Применета механика или инженерска механика
* Биомеханика, цврсти материи, флуиди и др. во биологијата
* Биофизика, физички процеси во живи организми
* Релативистичка или Ајнштајнова механика, универзална гравитација.

### Квантна механика

Следните поддисциплините се категоризираат како дел од квантната механика:

* Шредингерова бранова механика, го опишува движењето на брановата функција на поединечна честичка.
* Матрична механика е алтернативна формулација која овозможува оглед на системи со конечно-димензионална просторна состојба.
* Квантна статистичка механика ја пооштува обичната квантна механика за разгледување на системи во неодредена состојба, често употребувана за одредување на термодинамички својства.
* Честична физика, движењето, структурата и реакциите на честичките
* Јадрена физикаNuclear physics, движењето, структурата и реакциите на јадрата
* Физика на кондензираната материја, квантни гасови, цврсти материи, течности и др.

Професионални организации
-------------------------

* Дивизија на применета механика, Американско друштво на машински инженери
* Дивизија на флуидна динамика, Американско физичко друштво
* Друштво за експериментална механика
* Институција на машински инженери е британски главен орган за машински инженери и е дом на машински инженери повеќе од 150 години.
* Меѓународна унија за теориска и применета механика

Поврзано
--------

* Применета механика
* Динамика
* Инженерство
* Индекс на инженерска наука и статии за механика
* Кинематика
* Кинетика
* Неавтономна механика
* Статика
* Вјесенски тест за машинска способност(ВТМС)

Наводи
------

1. ↑  Dugas, Rene. A History of Classical Mechanics. New York, NY: Dover Publications Inc, 1988, pg 19.
2. ↑  Rana, N.C. and Joag, P.S. Classical Mechanics. West Petal Nagar, New Delhi. Tata McGraw-Hill, 1991, pg 6.
3. ↑  Renn, J. Damerow, P. and McLaughlin, P. Aristotle, Archimedes, Euclid, and the Origin of Mechanics: The Perspective of Historical Epistemology. Berlin: Max Planck Institute for the History of Science, 2010, pg 1-2.
4. ↑  "*A history of mechanics*". René Dugas (1988). p.19. ISBN 0-486-65632-2
5. 1 2  "A Tiny Taste of the History of Mechanics". The University of Texas at Austin.
6. ↑  Walter Lewin. (October 4, 1999) (ogg). *Work, Energy, and Universal Gravitation. MIT Course 8.01: Classical Mechanics, Lecture 11.*. [videotape]. Cambridge, MA USA: MIT OCW. Се случува во 1:21-10:10. Archived from the original on 2012-10-28.. Retrieved December 23, 2010.

Надворешни врски
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Видете ***механика*** во Викиречник, слободниот речник. |

* iMechanica: the web of mechanics and mechanicians
* Mechanics Blog by a Purdue University Professor
* The Mechanics program at Virginia Tech Архивирано на 6 октомври 2006 г.
* Physclips: Mechanics with animations and video clips Архивирано на 1 јуни 2007 г. from the University of New South Wales
* U.S. National Committee on Theoretical and Applied Mechanics Архивирано на 30 март 2009 г.
* Interactive learning resources for teaching Mechanics Архивирано на 29 јануари 2019 г.
* The Archimedes Project

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Гранки на физиката |
| --- |
|  |
| Поделба | 
* Теориска
	+ Феноменологија
* Сметачка
* Експериментална
* Применета

 |
|  |
| Класична | 

|  |  |
| --- | --- |
| Класична механика | 
* Акустика
* Балистика
* Континуум
	+ Флуиди
	+ Цврсти
* Хамилтонијан
* Лангранжијан

 |
|  |
| Електродинамика | 
* Електростатика
* Магнетостатика
* Плазмена физика

 |
|  |
| Статистичка механика | 
* Термодинамика
* Кондензирана материја
	+ Материјали
	+ Мезоскопска
	+ Полимери
	+ Меки
	+ Цврсти

 |

 |
|  |
| Современа | 

|  |  |
| --- | --- |
| Космологија | 
* Астрофизика
	+ Нуклеарна
* Небесна механика
* Сончева
	+ Хелиофизика
* Вселенска физика

 |
|  |
| Релативност | 
* Општа
* Специјална

 |
|  |
| Честична физика | 
* Забрзувачи
* Астрочестична
* Нуклеарна
* Квантна хромодинамика

 |
|  |
| Квантна механика | 
* Квантна електродинамика
* Квантна теорија на полето
* Квантна гравитација

 |
|  |
| Атомска, молекуларна и оптичка физика | 
* Атомска физика
* Молекуларна физика
* Оптика
* Фотоника
* Квантна оптика

 |

 |
|  |
| Меѓудисциплини | 
* Агрофизика
* Биофизика
	+ Медицинска
	+ Неврофизика
* Инженерска
* Геофизика
	+ Атмосферска
	+ Облаци
* Математичка
* Физичка хемија
	+ Хемсика физика
* Квантно сметање
* Општествена физика
	+ Еконофизика

 |
|  |
| Поврзано | 
* Историја на физиката
* Нобелова награда за физика
* Времеслед на физчките откритија
* Теорија на сѐ

 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* LCCN: sh85082767
* GND: 4038168-7
* BNF: cb11932446c (податоци)
* NDL: 00569464
* NKC: ph115247

 |

 |