Спомен крст во Литванија
**Литвански вкрстено изработка** ( литвански: *Lietuvos kryždirbystė* ) е традиционална литванска уметност на изработка на крстови. Изработката на жртвеници и крстови е важен дел од литванската култура. Литванските традиционални крстови се дел од народната римокатоличка религија. Приближно откако Литванија стана дел од Руската империја во 19 век, овие крстови станаа симбол на литванскиот народ .

Крстовите се сложено издлабени од дабово дрво, а понекогаш имаат вградени елементи од железо. Нивните занаетчии, познати како *kryždirbiai*, патуваат низ целата земја. Најпознатиот литвански изработувач на крстови и резбар на богови е самоукиот Винкас Свирскис (1835–1916), чии крстови, некогаш видени низ централна Литванија, сега се чуваат во националните музеи. 

Литванското изработка на крстови е вклучено во листата на ремек-дела на усното и нематеријалното наследство на човештвото од 2001 година од страна на УНЕСКО. Исто така, во 2017 година, крос-занаетчиството и неговата симболика во Литванија беа впишани во Инвентарот на нематеријално културно наследство на Литванија како форма на народна уметност, традиционално занаетчиство или земјоделски активности.  Сложеното вкрстено изработка на дрво, камен или метал, како и елаборирани крстови за накит е познато и во другите култури. Примери се келтски крстови, етиопски крстови и ерменски крстови .

Историја и традиционална форма
------------------------------

Крстот како форма на народна уметност се појави со воведување на христијанството во Литванија, затоа, комбинираше мотиви на христијанската религиозна уметност и мотиви на балтичката митологија.  Традицијата, формирана во 15 век, не е поврзана само со самото занаетчиство, туку го вклучува и ритуалот на подигнување на крстот (потрага по милост или заштита, во чест на покојникот, Бог или светци итн.) – пребарување и избор на вкрстениот занаетчија, креативниот процес на вкрстување, подигање, осветување, посета на крстови, пеење и други сродни церемонии, палење на срушен споменик исто така. Традицијата го опфаќа и христијанството (спомениците се градат на гробишта, села и градови) и архаичниот човечки однос кон природата (спомениците се изградени во близина на извори или извори на света вода, свети камења или закачени на свети дрвја).  Стилизираните крстови, *Lietuviškasis kryžius*, се поставени покрај патиштата, на гробиштата, во близина на куќите и како заветни приноси во црквите. Крстовите комбинираат елементи на архитектура, скулптура, ковачка уметност и сликарство. Високи од еден до пет метри, тие често содржат цветни или геометриски симболи, мотиви на сонцето, птиците и дрвото на животот; тие понекогаш се украсени со мали статуи. За да се замоли за благодат или да се изрази благодарност, крстовите се градат како споменик на мртвите или како знаци на духовна заштита на одредени места. И денес се градат крстови за обележување на местата на поранешните населби или фарми, места на смрт од убиство или несреќа, во спомен на починати луѓе или групи луѓе, значајни настани и годишнини, како заштита на патниците и украсување на светите места. Ридот на крстовите има голема колекција на парчиња. Скулптурниот изглед претпазлив според одреден регион, алтернатива е традиционалната капела-столб (т.е. „koplytstulpis" – столб со една или повеќе покривни мали капели со свети статуетки обично распоредени на различно ниво една над друга, најмалиот на врвот).  Во етнографскиот регион Џукија крстовите се украсени со венци, цвеќиња, панделки и престилки. Во Самогитија статуетките на Дева Марија се облечени и украсени со ѓердани. Повеќе од 200 крос-занаетчии во Литванија се активни денес. 

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Литвански традиционални крстови" на Ризницата ? |

Исто така види
--------------

* Диевдирбис, или „бог резбар"
* Покривен столб

Фусноти
-------

1. ↑  Kevin O'Connor (2006). *Culture and Customs of the Baltic States*. Greenwood Publishing. ISBN 978-0-313-33125-1.
2. ↑  „Delmonai of Lithuania Minor". *savadas.lnkc.lt*. Lithuanian National Culture Centre. Посетено на July 10, 2023.
3. ↑  Nemira Gutautienė. „Kryždirbystė". Science and Encyclopaedia Publishing Institute (Universal Lithuanian Encyclopedia). Посетено на July 10, 2023.
4. ↑  „Cross-crafting and its symbolism in Lithuania". *savadas.lnkc.lt*. Lithuanian National Culture Centre. Посетено на July 10, 2023.
5. ↑  „Cross-crafting and its symbolism in Lithuania". *savadas.lnkc.lt*. Lithuanian National Culture Centre. Посетено на July 10, 2023.
6. ↑  Nemira Gutautienė. „Kryždirbystė". Science and Encyclopaedia Publishing Institute (Universal Lithuanian Encyclopedia). Посетено на July 10, 2023.

Референци
---------

* Крос-изработка. Литвански национален културен центар.
* Литванските крос-креатори ја одржуваат традицијата жива. Ројтерс .