**Дигитална курација** — избор, зачувување, одржување, собирање и архивирање на дигиталните добра. Дигиталната курација воспоставува, одржува и додава вредност на складиштата на дигитални податоци за сегашна и идна употреба. Ова е често постигнато од страна на архивисти, библиотекари, научници, историчари и научници. Претпријатијата сè повеќе почнуваат да користат дигитална курација за да го подобрат квалитетот на информациите и податоците во рамките на нивните оперативни и стратешки процеси. Успешната дигитална курација ќе ја намали дигиталната застареност, одржувајќи ги информациите достапни до корисниците на неодредено време. Дигиталната курација вклучува управување со дигитални добра, курација на податоци, дигитално зачувување и управување со електронски записи.

Историја на зборови
-------------------

Исто како што зборот *архива* има слоевито значење и употреба, зборот *курација* е именка и глагол што се користи првично во областа на музеологијата за да претставува широк спектар на активности, најчесто поврзани со грижа за собирање, долгорочно зачувување и изложбен дизајн. *Курацијата* може да биде упатување на физички складишта што складираат збирки на културно наследство или природни ресурси (на пример, кураторско складиште) или приказ на разновидни политики и процеси вклучени во долгорочната грижа и управување со збирките на наследството, дигиталните архиви и податоците од истражувањето (на пр. кураторски/планови за управување со збирки, животен циклус на курацијата и курација на податоци). Сепак, *курацијата* е исто така поврзана со краткорочни цели и процеси на избор и толкување за целите на презентација, како што се изложби во галерии и мрежни места, кои придонесуваат за создавање на знаење. Исто така, се применува за интеракција со друштвените медиуми, вклучувајќи составување дигитални слики, веб-врски и филмски податотеки.

Терминот *курација* влегува во правната рамка преку федералните закони за историско зачувување, почнувајќи од Националниот закон за историско зачувување од 1966 година, и понатаму бил дефиниран и кодиран во федералните регулативи преку 36 CFR Дел 79: *Курација на федерални сопственици и администрирани археолошки збирки.* *Курацијата* оттогаш се провлекува во низа дисциплини, но останува тесно поврзана со управувањето со наследството и информациите.

Основни принципи и активности
-----------------------------

Терминот „дигитална курација" првпат бил употребен во областа на е-науката и биолошката наука како средство за разликување на дополнителниот пакет активности вообичаено изработени од куратори во библиотека и музеј за да додаде вредност на нивните збирки и да овозможи повторна употреба  од помалата подзадача за едноставно зачувување на податоците, значително поконцизна архивска задача. Дополнително, историското разбирање на поимот "куратор" бара повеќе од едноставна грижа за колекцијата. Кустос се очекува да владее со академско знаење на предметот како потребен дел од проценка и избор на средства и какво било последователно додавање на вредност на наплатата преку примена на метаподатоците.

### Принципи

Постојат пет општо прифатени принципи кои го регулираат занимавањето со дигитална курација:

* Управувајте со целосниот животен циклус на дигиталното средство.
* Проценка и активирање на средства за вклучување во колекцијата.
* Применување на методи за зачувување и зајакнување на интегритетот и употребата на средството за идните корисници.
* Проактивно постапување во текот на целиот животен век на дигиталните добра за да се додаде вредност и на дигиталното добро и на наплатата.
* Олеснување на пристапот до корисниците.

### Методологија

Центарот за дигитална курација ги нуди следниве постапки поврзани со животниот циклус за спроведување на горенаведените принципи во пракса:

Секвенцијални дејства:

* Концептирај: Размислете каков дигитален материјал ќе создадете и развијте опции за складирање. Земете ги предвид мрежните места, публикациите, е-поштата, меѓу другите видови дигитални излези.
* Создај: Произведете дигитален материјал и приложете ги сите релевантни метаподатоци, обично колку повеќе метаподатоци, толку се подостапни информациите.
* Проценете и изберете: Консултирајте се со изјавата за мисијата на институцијата или приватната колекција и утврдете кои дигитални податоци се релевантни. Исто така, може да има законски упатства што ќе го водат процесот на одлучување за одредена колекција.
* Проголтајте: Испратете дигитален материјал до предодредено решение за складирање. Ова може да биде архива, складиште или друг објект.
* Акција за зачувување: Преземете мерки за одржување на интегритетот на дигиталниот материјал.
* Чување: Обезбедете ги податоците во рамките на претходно одредениот објект за складирање.
* Пристап, употреба и повторна употреба: Определете го нивото на пристапност за опсегот на создаден дигитален материјал. Некои материјали можат да бидат достапни само со лозинка додека пак други материјали можат да бидат слободно достапни за јавноста. Рутински проверувајте дали материјалот е сè уште достапен за наменетата публика и дека материјалот не е компромитиран преку повеќе намени.
* Трансформација: Доколку е пожелно или потребно, материјалот може да се пренесе во различен дигитален формат.

Повремени дејства:

* Исфрлување: Отфрлете го секој дигитален материјал што не се смета за неопходен за институцијата.
* Повторна проценка: Повторно проценете го материјалот за да се осигурате дека е сè уште релевантен и веродостоен на неговата оригинална форма.
* Мигрирање: Преселете податоци во друг формат со цел да се заштитат податоците за подобро користење во иднина.

Поврзани поими
--------------

Терминот „дигитална курација" понекогаш се користи наизменично со изрази како што се „ дигитално зачувување "и „ дигитално архивирање ". Додека дигиталното зачувување фокусира значителен степен на енергија на оптимизирање на повеќекратна употреба, зачувувањето останува подзадача на концептот на дигитално архивирање, што пак е подзадача на дигитална курација. На пример, архивирањето е дел од курацијата, но исто така и следните задачи, како што е тематското градење на збирки, што не се смета за архивска задача. Слично на тоа, зачувувањето е дел од архивирањето, како и задачите за избор и проценка кои не се нужно дел од зачувувањето.

Курацијата на податоците е друг термин што често се користи наизменично со дигиталната курација, меѓутоа, општата употреба на двата поима се разликува. Додека „податоците" се повеќе сеопфатен термин што може да се користи генерално за да означи што било снимено во бинарна форма, терминот „курација на податоци" е најчест во научниот јазик и обично се однесува на акумулирање и управување со информации во однос на процесот на истражување. Истражувањата за образование водени од податоци бараат улога на професионалец во информациите постепено да ја развиваат традицијата на дигитална услуга до курацијата на податоците, особено при управувањето со податоците за дигиталното истражување. Значи, додека документите и другите дискретни дигитални средства се технички подмножество на поширокиот концепт на податоци, во контекст на наука, народно кажано дигиталната курација претставува поширок преглед на одговорностите отколку курацијата на податоците заради нејзиниот интерес за зачувување и додавање вредност на дигитални средства од секаков вид.

Предизвици
----------

### Стапка на создавање на нови податоци и множества на податоци

Заради тоа што цената постојано се намалува и заради зголемената распространетост на целосно нови категории технологија доаѓа до брзо растечки проток на нови групи на податоци. Ова доаѓа од добро воспоставени извори како што се бизнисот и владата, но овој тренд е воден и од новите стилови на сензори кои се вметнуваат во повеќе области од современиот живот. Ова особено се однесува на потрошувачите, чие производство на дигитални средства веќе не е исфрлено строго за да работи. Потрошувачите сега создаваат поширок опсег на дигитални средства, вклучувајќи видеа, фотографии, податоци за локација, набавки и податоци за следење на фитнес и ги споделуваат во пошироки опсези на социјални платформи.

Дополнително, напредокот на технологијата воведе нови начини на работа со податоци. Неколку примери за ова се меѓународни партнерства што користат астрономски податоци за создавање „виртуелни опсерватории", и слични партнерства исто така ги искористуваат податоците што произлегуваат од истражувањето на Големиот хадронски судир во ЦЕРН и базата на податоци за белковинските структури во Банката за белковини.

### Еволуција и застарување на форматот на складирање

За споредба, архивирањето на аналогните средства е особено пасивно по природа, честопати ограничено на едноставно обезбедување соодветна средина за складирање. Дигиталното зачувување бара поактивен пристап. Денешните артефакти од културно значење се особено минливи по природа и склони кон застарување кога се менуваат социјалните трендови или зависните технологии. Оваа брза прогресија на технологијата повремено ја прави неопходна миграцијата на дигиталните средства од еден формат на податотека во друг, со цел да се ублажат опасностите од застареност на хардверот и софтверот, што ќе го направи средството неупотребливо.

### Потценување на трошоците за труд кај луѓето

Современите алатки за планирање на програмата честопати ја потценуваат количината на човечки трошоци за труд потребни за соодветна дигитална курација на големи колекции. Како резултат, проценките на трошоците и придобивките честопати претставуваат неточна слика и за обемот на вклучената работа и за вистинските трошоци за институцијата и за успешните резултати и за неуспесите.

Концептот на цена во бизнисот би бил поочигледен. Различни деловни системи работат за секојдневно работење. На пример, системите за човечки ресурси се занимаваат со вработување и платни списоци, системите за комуникација управуваат со внатрешна и надворешна е-пошта, а системите за администрација управуваат со финансии, маркетинг и други аспекти. Сепак, деловните системи во институциите не се дизајнирани за долгорочно зачувување на информациите првично. Во некои случаи, деловните системи се ревидираат за да станат дигитални системи за курирање за зачувување на информациите за трансакциите, поради разгледување на трошоците. Пример за деловни системи се апликациите за управување со содржини на претпријатија (ECM), кои ги користат назначени групи луѓе, како што се деловни директори, клиенти за управување со информации што ги поддржуваат клучните процеси организациски. На долг рок, трансферот на дигитална содржина од апликациите на ECM во апликациите за дигитална курација (DC) би бил тренд кај големите организации на домашен или меѓународен план. Подобрувањето на моделите на достасување на ECM и DC може да додаде вредност на информациите што бараат намалување на трошоците и широка употреба за понатамошна измена.

### Стандардизација и координација помеѓу институциите

Отсуството на координација во различни сектори на општеството и индустријата во области како што се стандардизација на семантички и онтолошки дефиниции, и во формирање партнерства за правилно управување со средствата резултираше во недостаток на интероперабилност меѓу институциите и делумно разградување на дигитална куративна пракса од гледна точка на обичниот корисник. Пример за координација е Отворен архивски информативен систем (ОАИС).

Референтниот модел ОАИС им овозможува на професионалците и на многу други организации и поединци да придонесат во отворените форуми на ОАИС за развој на меѓународни стандарди на архивски информации за долгорочен пристап.

### Дигитализација на аналогни материјали

Курацијата на дигиталните објекти не е ограничена на строго родени-дигитални средства. Многу институции се вклучија во монументални напори да ги дигитализираат аналогните фондови во обид да го зголемат пристапот до нивните колекции. Примери за овие материјали се книги, фотографии, мапи, аудио записи и многу повеќе. Процесот на претворање на печатените ресурси во дигитални колекции е епитомизиран до одреден степен од библиотекарите и сродните специјалисти. На пример, за Центарот за дигитална курација се тврди дека е „водечки светски центар за експертиза во курацијата на дигитални информации" кој им помага на високообразовните институции за истражување при вакви конверзии.

### Нови претставителни формати

За некои теми, знаењето е отелотворено во форми што не биле погодни за печатење, како на пример, како е тешко да се кодира кореографијата на танцот или движењето на квалификувани работници или занаетчии. Се развиваат нови дигитални пристапи како што се 3Д холограми и други компјутерски програмирани изрази. 

Поврзано со математика, се чини можно да се развие нов заеднички јазик што би изразувал математички идеи на начини што можат дигитално да се складираат, да се поврзат и да станат достапни. Глобалната библиотека за дигитална математика е проект за дефинирање и развој на таков јазик.

### Пристапност

Способноста на наменетата корисничка заедница да пристапи до самото складиште е од еднаква важност како и сите претходни кураторски задачи. Ова мора да ги земе предвид не само форматот и преференциите на комуникацијата на корисничката заедница, туку и разгледувањето на заедниците кои не треба да имаат пристап од разни правни или приватни причини.

Пристапот може да се зголеми со обезбедување информации за статусот на отворен пристап со отворени податоци и методи со отворен извор, како што се крајните точки на OAI-PMH на отворена архива, кои потоа се собираат со бази на податоци и пребарувачи како BASE, CORE и Unpaywall за академски трудови.

### Одговори на предизвиците

* Специјализирани истражувачки институции

Постојат три елементи за основните потреби на институциите кои се занимаваат со прашања на дигитална курација: Водство, ресурси и соработка. Три елементи поврзани со улогата на напредни чувари на библиотекарите и архивистите кои работат со отворен пристап кон технологијата, стандардизираниот процес и научната комуникација. Архиварот лидер, треба да има динамична и активна улога во прифаќање на технологијата, стандардизираниот процес и научната комуникација. Покрај тоа, тој може да ги усвои деловните концепти и методи за справување со нивниот работен тек, како што се собирање средства, инвестирање на технолошки систем и усогласување со индустриските стандарди, со цел да се добијат повеќе ресурси. Соработката во архивите и заедницата за дигитална курација може да обезбеди и сподели обука, технологии, стандарди и алатки за да им помогне на институциите за проблематични прашања на дигиталната курација. Коалицијата за дигитално зачувување (ДПК), Фондацијата Отворено зачувување или нови партнерства им нудат можност за соработка на институциите кои се соочуваат со слични предизвици во прашањата на дигиталната курација.

* Академски курсеви

Информациите, особено во библиотеките, архивите и музеите, значително треба да придонесат во знаењето за новите достапни технологии. Традиционалното образование за постдипломски студии не е доволно за да се задоволи тоа барање; програма за обука на тековните службеници во културното складиште би била ефикасен додаток за тоа барање, како што се професионални работилници и MOOC (масовно отворени курсеви преку Интернет) во курацијата и управувањето со податоците.

* Посветени симпозиуми

Меѓународната конференција за дигитална курација (ИДЦЦ) е основан годишен настан од 2005 година, со цел да соработува со поединци, организации и институции кои се соочуваат со предизвици, да го поддржуваат развојот и да разменуваат идеи во оваа област.

* Рецензирани технички и индустриски списанија

Меѓународниот весник за дигитална курација (IJDC) е администриран од уредничкиот одбор на IJDC, вклучувајќи го и главниот уредник, центарот за дигитална курација (DCC) и нејзините членови. IJDC се посветува да обезбеди научна платформа за споделување, дискутирање и подобрување на знаењето и информациите за дигиталната курација во светската заедница. IJDC има два вида на поднесување под упатствени упатства, кои се рецензирани трудови и општи написи засновани на оригинално истражување, теренски информации и релевантни настани во дигиталната курација. IJDC го објавува Универзитетот во Единбург за Центарот за дигитална курација во електронска форма двапати годишно. Отворениот пристап за јавноста поддржува знаење што може да се разменува во дигиталната курација ширум светот.

Пристапи
--------

Постојат многу пристапи кон дигиталната курација кои еволуирале со текот на времето како одговор на променливиот технолошки пејзаж. Два примери за ова се чиста курација и канализација.

*Чистата курација* е пристап кон дигиталната курација каде кураторните активности се тивко интегрирани во нормалниот тек на работа на оние што создаваат и управуваат со податоци и други дигитални средства. Зборот чиста се користи за да се нагласи лесната и практично транспарентна природа на овие активности на курацијата. Терминот *чиста курација* е измислен од Алистер Мајлс во проектот ImageStore, и проектот SCARP на Центарот за дигитална курација во Велика Британија. Пристапот зависи од тоа што кураторите имаат близок контакт или „потопување" во работните практики на творците на податоци. Пример е студија на случај на истражувачка група за невровизуелизација од Whyte и останатите, која истражувала начини за градење на неговиот дигитален курациски капацитет околу учењето на стилот на учење на истражувачите за невровизуелизација, преку кои тие споделуваат пристап до збирките на податоци и повторна употреба на експериментални процедури.

Чистата курација зависи од хипотезата дека добрите податоци и управувањето со дигиталните средства во моментот на создавање и примарна употреба се исто така добра пракса при подготовка за споделување, објавување и/или долгорочно зачувување на овие средства. Затоа, чистата курација се обидува да ги идентификува и промовира алатките и добрите практики во локалните податоци и управувањето со дигиталните средства во специфични домени, каде што тие алатки и практики додаваат непосредна вредност на творците и примарните корисници на тие средства. Курацијата најдобро може да биде поддржана со идентификување на постојните практики на споделување, управување и повторна употреба што додаваат вредност и зголемување на нив на начини што и двајцата имаат краткорочни придобивки и на подолг рок да ги намалат ризиците за дигиталните средства или да обезбедат нови можности нивната долгорочна пристапност и вредноста на повторната употреба. 

Целта на чистата курација е да се воспостави солидна основа за други активности на кураторство што не може директно да им користи на творците и примарните корисници на дигитални средства, особено на оние што се потребни за да се обезбеди долгорочно зачувување. Со обезбедување на оваа основа, понатамошните активности за кураторство можат да бидат извршени од специјалисти на соодветно институционално и организациско ниво, притоа предизвикувајќи минимално мешање кај другите. 

Слична идеја е *курацијата на изворот што се* користи во контекст на лабораториските системи за управување со информации LIMS. Ова се однесува поконкретно на автоматско снимање на метаподатоци или информации за податоци во моментот на фаќање, и е развиено за примена на семантички веб-техники за интеграција на лабораториските системи за инструментација и документација.

Чистата курација и курацијата од изворот може да се контрастираат со пост хок дигиталното зачувување, каде што се започнува проект за зачувување на колекција на дигитални средства што се веќе создадени и се надвор од периодот на нивната примарна употреба. 

*Канализацијата* е курација на дигиталните средства на мрежата, честопати од страна на брендовите и медиумските компании, во континуиран проток на содржина, претворајќи го корисничкото искуство од интерактивен медиум „потпреме напред", во пасивен медиум на позадината. Курацијата на содржината може да ја изврши независна трета страна, која избира медиуми од кој било број продавници на барање од целиот свет и ги додава во плејлистата за да понуди дигитален „канал" посветен на одредени теми, теми или интереси така што крајниот корисник би видел и / или слушнал постојан прилив на содржина.

Поврзано
--------

* Дигитално зачувување
* Курација на податоци
* Управување со дигитални средства
* Дигитална форензика
* Управување со формат на податоци
* Дигитална артефактивна вредност
* Дигитално застарување
* Кустос
* Биокуратор

Наводи
------

1. ↑  Erin Scime (8 December 2009). „The Content Strategist as Digital Curator". A List Apart.
2. ↑  Rusbridge, C.; Buneman, P.; Burnhill, P.; Giaretta, D.; Ross, S.; Lyon, L.; Atkinson, M. (2005). „The Digital Curation Centre: A Vision for Digital Curation" (PDF). *2005 IEEE International Symposium on Mass Storage Systems and Technology* (PDF). стр. 31. doi:10.1109/LGDI.2005.1612461. ISBN 978-0-7803-9228-1.
3. ↑  „What is Digital Curation?". Digital Curation Centre. Архивирано од изворникот на 2009-02-18. Посетено на 2008-04-01.
4. 1 2  Elizabeth Yakel (2007). „Digital curation". *OCLC Systems & Services: International Digital Library Perspectives*. **23** (4): 335–340. doi:10.1108/10650750710831466.
5. ↑  Yakel, Elizabeth (2013-04-13). „Digital curation". *OCLC Systems & Services: International Digital Library Perspectives* (англиски). **23** (4): 335–340. doi:10.1108/10650750710831466.
6. ↑  United States. 1993. *National Historic Preservation Act of 1966, as amended*. Washington, DC: Produced by the Advisory Council on Historic Preservation, in conjunction with the National Conference of State Historic Preservation Officers, and the National Park Service.
7. ↑  United States. 1990. *36 CFR Part 79: Curation of Federally-owned and Administered Archaeological Collections*. Washington, DC: U.S. Dept. of the Interior, National Park Service.
8. 1 2 3 4  Dallas, Costis (2016-12-01). „Digital curation beyond the "wild frontier": a pragmatic approach". *Archival Science* (англиски). **16** (4): 421–457. doi:10.1007/s10502-015-9252-6. ISSN 1389-0166.
9. 1 2 3 4 5 6 7  Council, National Research (2015-04-22). *Preparing the Workforce for Digital Curation* (англиски). doi:10.17226/18590. ISBN 9780309296946. PMID 25950079.
10. 1 2 3  Beagrie, Neil (2008). „Digital Curation for Science, Digital Libraries, and Individuals". *International Journal of Digital Curation* (англиски). **1**: 3–16. doi:10.2218/ijdc.v1i1.2.
11. 1 2 3 4  „The DCC Curation Lifecycle Model". *www.dcc.ac.uk* (англиски). Посетено на 2018-02-19.
12. ↑  1951-, Borgman, Christine L. *Big data, little data, no data : scholarship in the networked world*. Cambridge, Massachusetts. ISBN 9780262327862. OCLC 900409008.CS1-одржување: бројчени имиња: список на автори (link)
13. ↑  Data Curation Research and Education, Journal of Web Librarianship, 6:4, 305-320,DOI: 10.1080/19322909.2012.730358
14. ↑  Ray, Joyce (2009). „Sharks, digital curation, and the education of information professionals". *Museum Management and Curatorship*. **24** (4): 357–368. doi:10.1080/09647770903314720.
15. ↑  Higgins, Sarah (2011). „Digital Curation: The Emergence of a New Discipline". *International Journal of Digital Curation* (англиски). **6** (2): 78–88. doi:10.2218/ijdc.v6i2.191.
16. ↑  Katuu, Shadrack. (2012). Enterprise Content Management and Digital Curation Applications Maturity Model Connections.
17. ↑  Paul Watry (November 2007). „Digital Preservation Theory and Application: Transcontinental Persistent Archives Testbed Activity". The International Journal of Digital Curation. Архивирано од изворникот на 2008-03-15. Посетено на 2008-04-01.
18. ↑  A Lee, Christopher. (2011). Open Archival Information System (OAIS) Reference Model. 10.1201/b11499-56.
19. ↑  Digital Curation Centre. „About the DCC". *Website*. Digital Curation Centre. Архивирано од изворникот на 2014-05-27. Посетено на 6 March 2013.
20. ↑  Sciences, Committee on Planning A. Global Library of the Mathematical; Council, National Research; Sciences, Division on Engineering Physical (2014). *Read "Developing a 21st Century Global Library for Mathematics Research" at NAP.edu* (англиски). arXiv:1404.1905. doi:10.17226/18619. ISBN 978-0-309-29848-3.
21. ↑  Ion, Patrick (2016), „The Effort to Realize a Global Digital Mathematics Library", *Mathematical Software – ICMS 2016*, Lecture Notes in Computer Science, **9725**, Springer International Publishing, стр. 458–466, doi:10.1007/978-3-319-42432-3\_59, ISBN 9783319424316
22. ↑  Lavoie, Brian; OCLC (2014). „The Open Archival Information System (OAIS) Reference Model: Introductory Guide (2nd Edition)". doi:10.7207/twr14-02. Наводот journal бара `|journal=` (help)
23. ↑  Dhakal, Kerry (15 April 2019). „Unpaywall". *Journal of the Medical Library Association*. **107** (2). doi:10.5195/jmla.2019.650. PMC 6466485.
24. ↑  Digital Curation Centre
25. ↑  Digital Preservation Coalition
26. ↑  „We must fight to preserve digital information". *The Economist*. 2019-02-21. ISSN 0013-0613. Посетено на 2019-05-01.
27. ↑  Helen R. Tibbo(2015) Digital Curation Education and Training: From Digitization to Graduate Curricula to MOOCs,International Journal of Digital Curation    Archives/ VOL 10 NO 1(2015)/Articles, DOI: https://doi.org/10.2218/ijdc.v10i1.352
28. ↑  DigCCurr 2007 - an international symposium on Digital Curation, April 18-20, 2007
29. ↑  „1st African Digital Management and Curation Conference and Workshop - Date: 12-13 February 2008". Архивирано од изворникот на 2021-03-08. Посетено на 2020-11-14.
30. ↑  „DCC because good research needs good data".
31. ↑  International Journal of Digital Curation
32. ↑  „International Journal of Digital Curation". *www.ijdc.net*. Посетено на 2019-05-01.
33. ↑  „The ImageStore Project - ImageWeb". Архивирано од изворникот на 2009-05-19. Посетено на 2009-05-18.
34. ↑  „Digital Curation Centre: DCC SCARP Project". Архивирано од изворникот на 2010-01-11. Посетено на 2020-11-14.
35. ↑  Whyte, A. Job, D. Giles, S. and Lawrie, S. (2008) 'Meeting Curation Challenges in a Neuroimaging Group', The International Journal of Digital Curation Issue 1, Volume 3, 2008