**Сувоѕид** или **вештина на сувоѕидна градба** (градба на сувоѕид) е дел од народната архитектура, која градбата со камен е базирана без употреба на врзива, односно градење со редење на суво. Во Хрватска, тој е составен елемент на секој култивиран пејсаж долг медитеранскиот брег. Во потесна смисла се однесува на ѕидање со кршен камен со минимална или никаква обработка, а како поширок поим може да опфати поставување на камени поплочување и покривање, потоа изградба на инженерски конструкции со исечен камен без употреба на врзива. Затоа, ставањето на уметноста на ѕидарските конструкции на листата на нематеријално културно наследство на УНЕСКО е исклучителен чекор кон зачувување на оваа вековна традиција. Таа беше вклучена на оваа листа во 2018 година. како наследство на Хрватска, Кипар, Франција, Грција, Италија, Словенија, Шпанија и Швајцарија.

Историја
--------

Човекот ја користел уметноста на сувоѕидна градба на јадранско-динарското подручје на Хрватска од праисторијата до денес. Неговата дистрибуција, техничките достигнувања и значењето за заедницата поврзани се со интензитетот на жителите и економските активности, како и со начином и средствата на преобразување на красот во полза на земјоделското производство.

 Сувозид на Велебит, кој го претвори карстот во земја за земјоделско производство

>  Иако оваа опипливо наследство долго се сметало за помалку вредно и затоа никогаш не било пратено со јавен и научен дискурс, на целото подрачје, без оглед на море, граница и култура, вредните раце на ѕидарите камен по камен земале од крашкиот регион и создале убава структура и така формирале населби и цели камени пејзажи од кои се создале многу европски култури.
> 
> 
> 
>   
> 
> 
> 
> 

Покрај помалите градби со различна намена, карактеристичен производ на сувоѕидната конструкција е т.н. сувоѕид (громача, меѓа, моцира, моцир, масиера, редина, прижида, ѕид, мртов ѕид, мртов мир.. . ), кој се јавува во различни форми долж целото подрачје на јадранско-динарскиот карст и силно го карактеризира неговиот пејзаж.

Денес сувоѕид воглавно се користи во хортикултурата, додека порано низ историјата имал примена во различни области, на пример, во изградба на куќи и изградба на помошни објекти, хидроградби, оградување на теренот и одбранбени ѕидови, изградбата на патишта и формирање на земјоделските тераси (на пр. во маслинарството и лозарството на стрмни падини).

Денес сувоѕид може да се најде во следните делови на Хрватска:

* Речиси на сите острови на Јадранското Море
* По должината на брегот: Далматинска загора, Истра, Лика - тоа се областите каде сувоѕидот имал примарна задача, а тоа било преживувањето, од оскудната земја заградена со сувоѕид.
* Во многу викендички, околу приватни куќи и покрај некатегоризираните патишта, на подрачјата на Хрватска богати со варовник, како на пример и во фонтаната во Зрињевац.
* По должината на бреговите на пороични потоци

Во хрватското приморје и на островите сувоѕидот се нарекувал-моцира.

Опис на културното добро
------------------------

Сувоѕидот помеѓу римскиот пат
Сувоѕид е градба од природен материјал без употреба на сврзувачки материјал.Се гради како:

* одбранбен ѕид,
* ограда на обработливо земјиште или пасишта, од измивање на земјата од порои вода,
* заштита на ѕидот во изградбата на бунари
* потпорен ѕид при изградба на патишта (на пр. како што е Премужиевата патека, планинарска патека која поминува низ делови на Велебит и сл.).

Сувоѕидовите ја имаат таа особина да пружаат засолниште за различни растенија и животни, на пр. гуштери, жаби, пчели и разнличи ретки инсекти.

Начинот на градба и алатки кои се користат во техниката на сувоѕидањето

Заштита на културното добро
---------------------------

Техниката на градба на камења без сврзувачи низ историјата била оптимален начин на употреба на вишокот камења во карстните пејзажи, но и начин за заштита на посевите, ширењето на ораниците и поделба на пасиштата по должината на источниот јадрански брег. Индустријализацијата и технолошкиот напредок во земјоделството, оваа уметност на обработување на земјата постепено станувало економски бескорисна и неисплатлива. Цели пејзажи биле запоставени, а техниката на сувозид речиси била заборавена.

Денес, локалните заедници во Хрватска покажуваат интересирање за своето наследство, сувоѕидното наследство, но економската неисплатливост на оваа градежна техника и недостатокот на квалификувани градители претставуваат проблем за зачувување на сувоѕидот.

Благодарение на пофални вредните проекти за заштита на наследството, сувоѕидарството е препознаено како посебна вештина која треба да се сочува од заборав. Во таа смисла Министерството за култура на Република Хрватска донела во 2016 година одлука со која умешноста на сувоѕидната градба се прогласува за нематеријално културно добро и се внесува во Регистарот на културно добро и се сврстено во Регистарот на културните добра на Република Хрватска.

>  Меѓутоа за упис на листа на светското наследство, нематеријалното наследство мора да биде: традиционална, но сеуште жива, современа рурална или урбана пракса во која се вклучени различите културни групи; инклузивна, така што да го поврзува минатото, сегашноста и иднината; репрезентативна така што да гипретставува знаењата, традицијата, обичаите и вештините кои се пренесуваат во една заедница од колено на колено, или други заедници.
> 
> 
> 
>   
> 
> 
> 
> 

Како што стручната комисија на УНЕСКО утврдила дека сувоѕидарството и традиционално и инклузивно и репрезентативно во 2018 година ја ставила оваа дејност на листата на УНЕСКО за нематеријално културно наследство на светот, како наследство на Хрватска, Кипар, Франција, Грција, Италија, Словенија, Шпанија и Швајцарија.

Сувоѕид по земји
----------------

* Сувоѕид во Хрватска
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* Сувоѕид во Франција
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* Сувоѕид во Финска
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* Сувозид у Италији
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* Сувоѕид во Грција
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* Сувоѕид во Шпанија
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* Сувоѕид во Португалија
* 
* 
* 

* Сувоѕид во Белгија
* 

* Црна Гора
* Сувозид на Луштици, порта цркве Преподобног Харитона у КлинцимаСувозид на Луштици, порта цркве Преподобног Харитона у Клинцима
* Сувозид на Луштици, близу цркве Успења БогородицеСувозид на Луштици, близу цркве Успења Богородице
* Поглед на Саборну цркву Светог Николе, са пута - поред цркве Светог ГеоргијаПоглед на Саборну цркву Светог Николе, са пута - поред цркве Светог Георгија
* Два сувозида, између којих је пут (обрастао у жбуње) којим се долази до цркве Светог Трипуна у Мрковима, ЛуштицаДва сувозида, између којих је пут (обрастао у жбуње) којим се долази до цркве Светог Трипуна у Мрковима, Луштица
* Сувозид на ЦетињуСувозид на Цетињу

Галерија
--------

* Сувоѕид во различни земји во светот
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Мачу ПикчуМачу Пикчу
* SacsayhuamanSacsayhuaman

Наводи
------

1. ↑  „Umijeće suhozidne gradnje У: UNESCO-ov popis nematerijalne kulturne baštine u Hrvatskoj". *www.putovanja.hr* (хрватски). Посетено на 2021-05-19.
2. 1 2  „Art of dry stone walling, knowledge and techniques". UNESCO. Посетено на 20. 5. 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
3. 1 2  „Umijeće suhozidne gradnje (Art of dry stone walling, knowledge and techniques)". *min-kulture.gov.hr*. Посетено на 2021-04-27.
4. ↑  „SUVOZID". *Zadarski list* (хрватски). 2015-02-13. Посетено на 2021-06-20.
5. ↑  Bulatović, Radivoje (2014-07-28). „Kako podići suvozid". *Živeti sa biljkama - Ozelenjavanje i uređivanje dvorišta i zelenih površina* (српски). Посетено на 2021-05-19.

Надворешни врски
----------------

* Здружение Драгодид (језик: хрватски)
* Андро Нигоевиќ: *Сува ѕид - камен споменик на палми*, Хрватска католичка мрежа (језик: хрватски)
* Нематеријални добра регистрирани на Репрезентативната листа на УНЕСКО за нематеријално културно наследство на човештвото (језик: хрватски)
* Список на УНЕСКО на нематеријално културно наследство во Хрватска (језик: хрватски)

Предлошка:Нематеријална културна баштина Хрватске на листи УНЕСКО-аПредлошка:УНЕСКО репрезентативна листа нематеријалног културног наслеђа човеченства