Портрет на кардиналот Скипионе Боргезе
**Скипионе Боргезе** 1 септември 1577 – 2 октомври 1633) бил италијански кардинал, колекционер на уметнички дела и покровител на уметноста. Како член на семејството Боргезе, тој бил покровител на сликарот Караваџо и уметникот Бернини. Неговото наследство било основањето на уметничката колекција во вилата Боргезе во Рим.

Биографија
----------

### Ран живот и кардиналство

Бил роден во Артена со име Скипионе Кафарели, син на Франческо Кафарели и Ортенсија Боргезе. Бидејќи неговиот татко наишол на финансиски тешкотии, образованието на Скипионе го платил неговиот вујко по мајка Камило Боргезе. По изборот на Камило во папството како папа Павле V во 1605 година, тој брзо му доделил кардиналство на Скипионе и му дал право да го користел името Боргезе и грбот.

Според класичниот модел на папскиот непотизам, кардиналот Боргезе имал огромна моќ како секретар на папата и ефективен шеф на владата на Ватикан. Во негово име и во име на папата собрал огромно богатство преку папските такси и даноци и стекнал огромен имот за семејството Боргезе.

### Кардинал

Скипион добил многу почести од својот вујко. Тој станал генерал-началник на папските држави, легат во Авињон, протоереј на базиликите Латеран и Ватикан, префект на Потписот на Грејс, игумен на Субако и Сан Грегорио да Сасола на Коелиан и библиотекар на Римокатоличката црква. Тој, исто така, ги презедел функциите на Големиот затвор, секретар на Апостолските Брифи, архиепископ на Болоња, заштитник на Германија и Хабсбуршка Холандија, на редот на Доминиканците, Камалдолезе и Оливетанците, на храмот на Лорето и на швајцарската гарда и бројни други црковни позиции. Во секоја од овие канцеларии кардиналот добивал стипендии. Неговиот приход во 1609 година бил околу 90.000 скуди, а до 1612 година достигнал 140.000 скуди.

Како кардинал внук (официјална функција сè додека не бил укината во 1692 година), Боргезе бил поставен како задолжен за внатрешните и надворешните политички работи на Папските држави. Покрај тоа, Павле V му го доверил на својот внук управувањето со финансиите и на папството и на семејството Боргезе.

 Вилата Боргезе
Боргезе предизвикал голема контроверзија и незадоволство користејќи бројни „подароци" од папската влада за финансирање инвестиции на семејството Боргезе. Идентификувајќи ги имотите за изнајмување како најефикасните средства за обезбедување финансиска стабилност, тој купил цели градови и други обемни имоти, вклучувајќи приближно една третина од земјиштето јужно од Рим. Искористувајќи го својот авторитет како кардинал внук, тој често ги принудувал сопствениците да му ги продале своите имоти со значителни попусти. На тој начин, Боргезе се погрижил богатството на семејството да не било трајно зависно од црковната функција.

Кардиналот Скипионе Боргезе починал во Рим во 1633 година и бил погребан во капелата Боргезе во базиликата „Голема Богородица".

### Приватен живот

Современиците ги коментирале речиси јавните скандали кои во прилики произлегленод можната хомосексуалност на Скипионе, што се рефлектирал во неговиот вкус за собирање уметност со силни хомоеротски призвук. Во 1605 година, Скипионе, наводно, го налутил својот вујко папата со тоа што го довел Стефано Пињатели, со кого Скипионе бил тесно поврзан, во Рим.

Според подоцнежниот писател Гаетано Морони, Скипионе: 

>  ...свесен за наклонетоста на Стефано, го покани во Рим и го прими во неговиот двор, каде Стефано стекна толкава надмоќ над кардиналот што правеше сè по негов совет. Доволно беше зависта и љубомората меѓу дворјаните да изговараат злонамерни и отровни клевети против него, што ги натера кардиналите и амбасадорите да му пријават на папата дека Стефано е полн со одвратни пороци и дека за чест на неговиот внук, неопходно е целосно да се протера. .
> 
> 
> 
>   
> 
> 
> 
> 

Скипионе последователно паднал во долга и тешка болест и се опоравил дури кога на Пињатели му било дозволено да дојде. Папата решил да го контролирал Пињатели и го хиротонисал, почеток на кариерата што довело до тоа да станел кардинал во 1621 година Навистина, италијанскиот историчар Лоренцо Кардела забележувал дека Римската инквизиција двапати го ослободила Пињатели дека имал „несоодветно влијание" врз кардиналот Боргезе.

Меѓутоа, неодамна објавените извештаи за шпионажа на Џовани Антонио Марта зборувале против резултатите од таквата официјална истрага и суштински ги потврдувале хомосексуалните склоности на кардиналот Скипионе. Тие вклучувале извештај за благородник за кого се велело дека Скипион го сакал „до точка на лудило" и за кого бил решен да обезбедил кардиналска капа; како и една помрачна епизода каде што еден млад човек од осумнаесет години наводно бил убиен во антената на Скипионе од страна на неговите слуги откако го напуштил креветот на кардиналот.

Градежни проекти
----------------

### Развој на градини

Боргезе покажал посебен интерес за развојот на обемните градини преземени од различни уметници во неговите римски резиденции, Палацо Боргезе на Квиринал (првенствено 1610-1616) и Вилата Боргезе (иницирана во 1613 година и елаборирана до крајот на животот на Кардиналот). Двете овие влијателни градини се одликувале со иновативни елементи како што биле водопади, и тие инкорпорирале густи насади со дрвја, кои обезбедувале рурална изолација во градот.

### Обнова на црквите

Во првата половина од неговата кариера, градењето на црквата на Скипионе било поврзано со неговите пофалници или титуларни должности; во втората половина неговото јавно покровителство било пошироко, интервенирајќи во Сан Крисогоно, Санта Марија сопра Минерва, Санта Марија дела Виторија, Санта Кјара а Каса Пиа, Сан Грегорио Магно, како и изградба на нови цркви во близина градовите Монтефортино и Монте Компатри. За време на папството Лудовизи, главниот фокус на црковното покровителство на Боргезе било на комеморативни проекти. Првиот бил украсувањето на капелата Кафарели во Санта Марија сопра Минерва (1620–23). Вториот бил масивниот дрвен катафалк украсен со гипсени фигури во природна големина, дизајниран од Џан Лоренцо Бернини, подигнат во базиликата „Голема Богородица" (1622).

Првото дело на Боргезе по влегувањето во Светиот колеџ каде студирал било градењето и украсувањето на ораторските капели на Свети Андреј и Света Силвија покрај Сан Грегорио Магно ал Селио. За Боргезе да завршел таков проект ја изјавил својата посветеност на христијанското наследство на градот, истовремено означувајќи гест на почит кон големиот црковен реформатор од претходната генерација. Реставрацијата на Сан Себастиано фуори ле мура (ноември 1607 – 1614 година), црква изградена под Константин (околу 312) во која се наоѓала најголемата збирка мошти познати во тоа време. Сан Себастиано бил дополнително една од седумте цркви за аџии во Рим и нејзиното реставрирање бил клучен елемент во оживувањето на колото поттикнато од аџилак. Реставрацијата на Боргезе всушност била целосна модернизација: обнова на главната фасада, додавање на заден влез и темелно ремонт на ентериерот во модерен декоративен идиом.

 Сан Крисогоно
Највпечатлива одлика на реставрацијата била инциденцата на името и симболите на Боргезе. На врвот на парапет на тремот стоеле статуетки со орел и змеј (симболите на Боргезе); под била фасадната посвета: Скипионе Боргезе, Големиот затвор, кардинал и свештеник на Светата римска црква, 1626 година. Неговиот грб во главните панели на долгата оска на таванот бил монтиран не како што било вообичаено во екскухеоните, туку директно во рамката, клучот на сводот на просцениумот на крајот од наосот; под еден натпис во основата на куполата на балдахин имала уште еден натпис.

Како кардинал, Боргезе сериозно ја сфатил својата одговорност да придонел за грижата и украсувањето на црквите под негов надзор. Особено по смртта на неговиот вујко, се чинело дека го искористил украсувањето на црковните згради за да покажел грижа за благосостојбата на верниците. Реконструкцијата на Сан Крисогоно, Рим (1618–28) бил веројатно најскапиот проект за преуредување преземен во која било црква во градот во текот на почетокот на XVII век. Златото го покривал таванот и многу други површини.

Таквите јавни потфати му помогнале на Боргезе да ја рехабилитирал својата репутација, иако тој никогаш не го вратил своето политичко влијание.

Уметнички колекционер
---------------------

 *Аполон и Дафне*, 1622-1625, комисија на Бернини (Галерија Боргезе, Рим)
Боргезе го искористил огромното богатство што го стекнал како кардинал внук за да составел една од најголемите и најимпресивните уметнички колекции во Европа. Колекцијата Боргезе започнала околу збирката на слики од Караваџо, Рафаел и Тицијан, како и од древната римска уметност. Скипионе, исто така, многу купувал од водечките сликари и скулптори од неговото време. И покрај тоа што подоцнежните генерации дисперзирани некои од неговите набавки преку продажба и дипломатски подароци, делата што тој ги составил го сочинувале јадрото на имотот на Галерија Боргезе, музеј сместен во вилата нарачана од Скипионе (1613–1615) од архитектот Џовани Васанцио. Дополнителни имоти биле изложени во вилата Мондрагоне. Неговата збирка била поетски опишана уште во 1613 година од Сципионе Франчучи.

Сатир и делфин (римска мермерна копија од изгубена грчка бронза, 4 век пр.н.е.) ги отсликувала елегантните и сензуални прикази на млади машки фигури кои биле видно прикажани во колекцијата на Боргезе. Едно од неговите најценети дела бил Хермафродит (римска копија по грчки оригинал од 2 век п.н.е.). Од младиот скулптор Џан Лоренцо Бернини, Скипионе во 1620 година нарачал реалистично изведен душек на кој ја поставил оваа сензуална гола фигура. Се наведувало дека Боргезе ја чувал оваа статуа во специјално направен дрвен шкаф, кој би го отворил со театарски процут на забава на неговите блиски пријатели. Сепак, оваа скулптура му била дадена на почетокот на 19 век на Наполеон по бракот на Камило Боргезе со Полин Бонапарта, сестрата на Наполеон, и сега се наоѓала во Лувр. Збирката Боргезе денес содржел уште една копија од 2 век што била пронајдена.

 Рафаеловиот портрет на Јулиј, купен во 1608 година од кардиналот Сфондрати (Национална галерија, Лондон)
Папата Павле V доброволно ги помагал напорите на својот внук да ги добиел уметничките дела што го разбудиле неговиот интерес. Во 1607 година, папата му дал на кардиналот колекција од 107 слики кои биле конфискувани од сликарот Кавалиер Д'Арпино откако уметникот не платил даночна сметка.

### Караваџо

Меѓу сликите што Боргезе ги стекнал преку заплената од Кавалиер д'Арпино во 1607 година биле две важни рани дела на Караваџо (и двете 1593, сè уште во Галерија Боргезе): веројатен автопортрет, обично наречен Болен Бахус и Момче со корпа со овошје, отворено хомоеротична слика на младина која заводливо продолжувала кон гледачот голема корпа со овошје.

Боргезе, исто така, многу се восхитувал на натуралистичките и психолошки сложените подоцнежни религиозни слики на Караваџо, како што бил младешкиот свети Јован Крстител (1605/6), кој колекционерот го стекнал од имотот на уметникот веднаш по неговата смрт, и интензивниот Давид со Главата на Голијат (1609/10), која го претставувала библискиот херој кој нанадвор ја протегал отсечената глава со одликите на уметникот.

Боргезе ги присвоил Мадона и детето на Караваџо со Света Ана, голем олтар нарачан во 1605 година за капела во базиликата Свети Петар, но отфрлен од Колеџот на кардинали поради неговиот земен реализам и неконвенционална иконографија. Неодамнешните архивски истражувања покажале дека Боргезе имал намера уште од раните фази на комисијата жртвеникот да завршил во неговата сопствена колекција.

### Покровителство на Бернини

Раното покровителство на Боргезе на уметникот Џан Лоренцо Бернини му помогнало да се воспоставил како водечки италијански скулптор и архитект од седумнаесеттиот век. Помеѓу 1618 и 1623 година, Бернини работел првенствено за Кардиналот, создавајќи иновативни парчиња што ќе станеле рани мерила за барокниот стил. За декорацијата на вилата Боргезе, Бернини изработил фигура на Давид во природна големина (1623) и три скулптурни групи со митолошки теми.

Кулминативното дело во оваа серија што Бернини го создал за Боргезе, *Аполон и Дафне* (1623–1625), претставувал инцидент популарен во италијанската поезија од почетокот на седумнаесеттиот век, и на крајот изведен од Метаморфозите на римскиот поет Овидиј. Бернини го отсликувал Аполон како посегнувал кон речната нимфа Дафне токму кога татко ѝ ја преобразил во ловоров дрво за да ја спречил да изгори од допирот на богот на сонцето. Сфатена во својот оригинален интелектуален контекст, оваа група претставувала фрустрирана желба и траен очај и болка, предизвикани од љубов.

Овие значења можеби имале посебна резонанца за Боргезе, кој во тоа време бил нашироко исмеан поради неговата привлечност кон други мажи. Специфичниот момент прикажан од Бернини, исто така, се сметал дека на почетокот на XVII век го означувал спојувањето на половите, поексплицитно прикажано во Хермафродитот, исто така, во колекцијата на Кардиналот.

Во 1632 година Бернини извршил две мермерни портретни бисти на Боргезе (и двете во римската галерија Боргезе). Овие дела го доловувале бујот на кој се восхитувале пријателите на кардиналот и кои неговите критичари го окарактеризирале како несериозност несоодветна за неговата канцеларија.

### Колекција

Иако тој бил најмногу поврзан со развојот на барокот, тој исто така со нетрпение собирал дела на многу уметници од сосема различни стилови.

Колекцијата на Боргезе вклучувала различни дела како олтари од раната ренесанса, како што бил Последниот суд на Фра Анџелико (околу 1450); примери на северна уметност, како што биле две слики на Венера (почетокот на 16 век) од Лукас Кранах; Венецијанските слики од шеснаесеттиот век, како што биле Тицијановата *Света и профана љубов* (1514); и класифицирање на слики како *Дијана* на Доменичино (1616/7). Кардиналот поседувал дури и едно многу некарактеристично дело на Микеланџело, приказ на Купидон сега наречен „Мермер на Менхетен".

Наводи
------

1. ↑  Torgil Magnuson, *Rome in the age of Bernini*, Almqvist & Wiksell International, 1982, p. 103.
2. ↑  "Cardinal Scipione Borghese (1577–1633)", Heilbrunn Timeline of Art History
3. ↑  V. Castronovo, 'Borghese Cafarelli, Scipione', Dizionario biografico degli italiani, Vol. 12 Rome, 1970
4. ↑  G. Moroni, 'Pignatelli, Stefano, cardinale', Dizionario di erudizione storico-ecclesiastica, Vol 53, Venice, 1851
5. ↑  Lorenzo Cardella, *Memorie storiche de' cardinali della Santa Romana Chiesa*, Rome 1794, vol. VI, p. 216-217
6. ↑  Franco Mormando: Bernini: His Life and His Rome, University of Chicago Press, 2011. ISBN 9780226538518
7. ↑  "Basilica of Saint Crisogono", Turismo Roma, Major Events, Sport, Tourism and Fashion Department
8. ↑  „St John the Baptist by Cavaliere d'Arpino (Giuseppe Cesari) in the Borghese Gallery in Rome". *Galerie Borghèse*. 19 December 2021. Посетено на 14 February 2022.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* VIAF: 54156396
* LCCN: n82093963
* ISNI: 0000 0000 8132 3856
* GND: 118661809
* SELIBR: 213074
* SUDOC: 027721078
* BNF: cb11970320r (податоци)
* ULAN: 500245006
* NKC: ntk20211119847
* BNE: XX1314313
* RKD: 441836

 |

 |