**Комедија дел арте** (италијански *commedia dell'arte*) — вид италијанска комедија со исто утврдено сценарио во кое се менуваат стереотипните, најчесто љубовни заплети; успехот зависи првенствено од умешноста на актерите, бидејќи поединечните изведби, вклучувајќи ги монолозите, дијалозите, вообичаените досетки и шеги, се препуштени на импровизацијата.

Комедијата дел арте не е театарски род туку различен начин на изведба на театарските претстави. Дефиницијата **дел арте** всушност значела „занает" и исто така имала и други имиња како: ***commedia all'improvviso*** (комедија на импровизацијата) или ***commedia degli Zanni*** (комедија на Ѕаниеви) и др.

Потекло
-------

Пјетро Лонги, *Шарлатан*, 1757
За првпат дефиницијата за комедија дел арте се среќава во 1750 во комедијата „Комичниот театар" (итал.*Il teatro comico*) на Карло Голдони. Венецијанскиот автор зборува за оние глумци кои ја изведуваат „комедијата дел арте" употребувајќи маски и импровизирајќи ги своите улоги, со помош на професионални глумци (за првпат значи во Западниот Театар се среќава група од професионални глумци а не аматери), и го употребува зборот "arte" во смисол на професија, занает, односно на целата група од сите оние кои ја извршуваат таа професија. Значи ***Commedia dell'arte*** во смисол на „професионална комедија" односно комедија на професионалци. Впрочем, во италијанскиот јазик зборот "**arte**" имал две значења: првото - уметност - како плод на човековиот ум, а другото занает, работа, професија.

Преминот од ренесансната комедија, со висок стил и изведувана од страна на аматери кон *комедија дел арте* се случува меѓу 16 и 17 век благодарение на серија од среќни околности кои настануваат во тој период.

Првата од тие околности е раѓањето на приватните театри, пред сѐ во Венеција каде благородничките фамилии отпочнуваат политика на распространување, во рамките на градот, на нови простори посветени за изведба на комедии и мелодрами со плаќање. Токму таквите театри му даваат поттик на уличниот изведувач, жонглер и дворски забавувач да се испроба во посложени сценарија. Од таа причина некои улични глумци започнуваат да се собираат и ги создаваат патувачките глумечки трупи.

Маските во *комедија дел арте*
------------------------------

Главните ликови се слугата и неговиот господар, а основната интрига ја сочинува судирот меѓу старите и младите, глупавите и паметните, сиромашните и богатите. Во постојаните ликови на комедија дел арте, кои носат карактеристични костуми и маски, спаѓаат: Доторе (итал. ***Dottore***), зборлест интелектуалец од Болоња; Панталоне (итал. ***Pantalone***), приглуп татко, отмен трговец или излажен сопруг од Венеција; итриот слуга Арлекин (итал. ***Arlecchino***) или Скапино (итал. ***Scapino***)или Бригела (итал. ***Brighella***) од Бергамо односно Пулчинела (итал. ***Pulcinella***) од Неапол; Коломбина (итал. ***Colombina***); фалбаџијата Капитано (итал. ***il Capitano***); Тартаља (итал. ***Tartaglia***) стариот нотар кој пелтечи; Пјер и др.

* Арлекин, 1671Арлекин, 1671
* Бригела, 1570Бригела, 1570
* Коломбина, 1683Коломбина, 1683
* Доторе, 1653Доторе, 1653
* Паљачо, 1600Паљачо, 1600
* Панталоне, 1550Панталоне, 1550
* СкарамучаСкарамуча
* СкапиноСкапино
* Ил КапитаноИл Капитано
* ИзабелаИзабела
* КовиелоКовиело
* ПулчинелаПулчинела

Преку патувачките трупи комедијата дел арте се шири низ Европа, извршувајќи големо влијание на германската, француската и англиската комедија и лакрдија (Молиер, Шекспир и др.). Влијанието на комедијата дел арте е видливо денес во англиската пантомима, во европските куклени претстави, во балетот и операта.

Наводи
------

1. ↑  „архивски примерок". Архивирано од изворникот на 2008-09-26. Посетено на 2008-09-23.

Надворешни врски
----------------

* Комедија дел арте Архивирано на 29 ноември 2020 г.

|  |
| --- |
| Комедија дел арте |
| БригелаБригела | Арлекин |
Бригела |
Буратино |
Инаморати |
Доторе |
Ѕани |
Џопино |
Ил Капитано |
Касандра |
Ковиело |
Коломбина |
Панталоне |
Педролино |
Пулчинела |
Скарамуча |
Стентерело |
Тартаља |
Труфалдино |
Фантеска | АрлекинАрлекин |

  



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* LCCN: sh85028889
* GND: 4010433-3
* SUDOC: 02730843X
* BNF: cb11937889z (податоци)
* NKC: ph119257
* BNE: XX527876

 |

 |