**Федерико да Монтефелтро**, познат и како **Федерико III да Монтефелтро** (7 јуни 1422 – 10 септември 1482 година), бил еден од најуспешните капетани на платеници (*кондотиери*) на италијанската ренесанса и господар на Урбино од 1444 година (како војвода од 1474 година) до неговата смрт. Познат интелектуален хуманист и граѓански водач во Урбино, покрај неговата беспрекорна репутација за боречки вештина и чест, тој нарачал изградба на голема библиотека, можеби најголемата во Италија по Ватикан, со свој тим книжници во неговиот скрипториум. Собрал околу себе голем хуманистички двор во војводската палата, Урбино, дизајниран од Лучијано Лаурана и Франческо ди Џорџо Мартини.

Биографија
----------

 *Федерико да Монтефелтро и неговиот син Гвидобалдо* (околу 1475), од Јустус ван Гент или (и) Педро Беругете
Федерико е роден во Кастело ди Петроја во Губио, вонбрачен син на Гидантонио да Монтефелтро, господар на Урбино, Губио и Кастелдуранте и војвода од Сполето. Две години подоцна тој бил признаен од папата Мартин V, со согласност на сопругата на Гидантонио, Катерина Колона, која била внука на Мартин.

Како последица на мирот во Ферара (види Војни во Ломбардија) во 1433 година, тој живеел во Венеција и Мантуа како заложник. Во 1437 година бил прогласен за витез од царот Сигизмунд, а истата година се оженил со Џентил Бранкалеони во Губио.

На шеснаесет години започнал кариера како кондотиер под водство на Николо Пичинино. Во 1441 година се истакнал во освојувањето на замокот Свети Лав, кој Федерико требало да го држи до крајот на својот живот. По оставката на Пичинино, тој отишол во Пезаро да го одбрани од неговиот голем непријател во Марке, Сигисмондо Пандолфо Малатеста, господар на Римини.

На 22 јули 1444 година, неговиот полубрат Одантонио да Монтефелтро, неодамна создаден војвода од Урбино од страна на папата Евгениј IV, бил убиен во заговор: Федерико, чие веројатно учество во заговорот никогаш не било утврдено, потоа го зазел градот Урбино. Меѓутоа, поради финансиската состојба на малото војводство која била сиромашна, тој продолжил да води војна како кондотиер. Неговата прва *кондота* била за Франческо I Сфорца, со 300 витези: Федерико исто така бил еден од ретките кондотиери од тоа време кој имал репутација за инспиративна лојалност меѓу неговите следбеници. Во платата на Сфорца - затоа што Федерико никогаш не се борел бесплатно - тој го префрлил Пезаро на нивна контрола и, за 13.000 флорини, ги добил Фосомброне како свој дел, што го разбеснило Сигисмондо Пандолфо Малатеста. И покрај напорите на Федерико, суверенитетот на Сфорца во Марче бил уништен во следните години. Кога Сфорца заминал за Ломбардија, Сигисмондо поттикнал бунт во Фосомброне, но Федерико повторнол го освоил за три дена подоцна.

Федерико Монтефелтро со хуманистичкиот писател Кристофоро Ландино, во пример на ориентални теписи во ренесансното сликарство, 15 век
По шест години во служба на Фиренца, Федерико бил ангажиран во 1450 година од Сфорца, сегашен војвода од Милано. Сепак, тој не можел да ги извршува своите обврски бидејќи го загубил десното око за време на турнир. Малатеста профитирал од својата повреда за да ја добие позицијата под Сфорца, при што Федерико во октомври 1451 година го прифатил предлогот на Алфонсо V од Арагон, кралот на Неапол, да се бори за него против Фиренца. По губењето на окото, Федерико - кој не е непознат за заговори и еден од водачите што го инспирирал Николо Макијавели да го напише *Владетелот* - побарал од хирурзите да му ја отстранат коската на носот (кој бил повреден во инцидентот) и очниот капак. Ова во значителна мера го подобрило неговото видно поле, го направило помалку ранлив на обиди за атентат - и, како што може да се види од неговата успешна кариера потоа, ги вратил неговите заслуги како теренски командант.

Во 1453 година, наполитанската војска била погодена од маларија, а самиот Федерико ризикувал да го загуби здравото око. Мирот на Лоди следната година се чинело дека го лишило од прилики да ја покаже својата способност како воен командант. Во 1458 година, смртта на Алфонсо и на неговиот сакан вонбрачен син Буонконте не помогнале да се подигне расположението на Федерико. Неговото богатство се опоравило кога Пиј II, човек со култура како него, станал папа и го направил со титула Гонфалониер на Светата римска црква. По некои значајни подвизи во Кралството Неапол, тој се борел во Марче против Малатеста, цврсто поразувајќи го кај реката Чезано во близина на Сенигалија (1462). Следната година ги заробил Фано и Сенигалија, земајќи го заробеник Сигисмондо Пандолфо. Папата го поставил како викар на освоените територии.

 Батиста Сфорца, втората сопруга на Федерико. Портрет на Пјеро дела Франческа
Во 1464 година, новиот папа Павле Втори го повикал да ја потисне Ангвилара, од која тој вратил голем дел од северниот дел на Лацио за папска контрола. Следната година ги зазел Чезена и Бертиноро во Ромања. Во 1466 година, Франческо Сфорца умрел, а Федерико му помагал на својот млад син Галеацо Сфорца во владата на Милано, а исто така ја командувал и кампањата против Бартоломео Колеони. Во 1467 година учествувал во битката кај Молинела. Во 1469 година, по смртта на Сигисмондо Пандолфо, Павле го испратил да го окупира Римини: сепак, плашејќи се дека прекумерната папска моќ во областа би можела да ја загрози и неговата домашна база Урбино, откако влегол во Римини, Федерико ја задржал за себе. Откако ги поразил папските сили во големата битка на 30 август 1469 година, тој му ја отстапил на синот на Сигисмондо, Роберто Малатеста.

Работата беше решена со изборот на папата Сикст IV, кој го ожени својот омилен внук Џовани Дела Ровере за ќерката на Федерико Џована, и му ја даде титулата војвода од Урбино во 1474 година; Малатеста се ожени со другата ќерка Елизабета. Сега Федерико се бореше против своите поранешни покровители Фирентинците, фатен во обидот на папата да создаде држава за својот внук Џироламо Риарио. Во 1478 година, Федерико бил вклучен во заговорот на Паци.

Меѓутоа, по смртта на неговата сакана втора сопруга Батиста Сфорца (ќерка на Елизабета Малатеста и Алесандро Сфорца ), која почина од пневмонија по раѓањето на нивното седмо дете на 25 години, тој помина голем дел од своето време во прекрасната палата во Урбино.. Војводата го загуби партнерот што го опиша како „задоволство на моите јавни и приватни часови"; еден современик, зборувајќи за нивната врска, ги нарече две души во едно тело. Во 1482 година тој бил повикан да командува со војската на Ерколе I од Ферара во неговата војна против Венеција, но бил погоден од треска и умрел во Ферара во септември.

Синот на Федерико, Гвидобалдо, беше оженет со Елизабета Гонзага, брилијантната и образована ќерка на Федерико I Гонзага, господарот на Мантуа. Со смртта на Гидобалдо во 1508 година, војводството Урбино преминало преку Џована на папското семејство Дела Ровере — внуци на Гвидобалдо.

Достигнувања
------------

### Покровителство на уметноста

Федерико, наречен „Светлината на Италија", е значајна личност во историјата на италијанската ренесанса за неговиот придонес кон просветлената култура. Тој наметнал правда и стабилност на својата мала држава преку принципите на неговото хуманистичко образование; тој ги ангажирал најдобрите препишувачи и уредници во неговиот приватен скрипториум да ја изработи најсеопфатната библиотека надвор од Ватикан, тој го поддржал развојот на ликовните уметници, вклучително и раната обука на младиот сликар Рафаел. Тој бил покровител на писателот Кристофоро Ландино.

 Детал од Студиото на Губио на Федерико да Монтефелтро .
Федерико си нарачал *студио* (мала работна соба или кабинет за размислување) и во неговата палата во Урбино и во таа во Губио; и двајцата се слават по нивната декорација *trompe-l'œil* изведена во маркетерија. Првиот е сè уште на место, вториот на крајот бил купен од и целосно донесен во Метрополитен музејот на уметноста.

### Улога во општеството

Федерико се грижел за војниците кои би можеле да бидат убиени или ранети, обезбедувајќи, на пример, мираз за нивните ќерки. Тој често шеташе по улиците на Урбино без оружје и без надзор, прашувајќи се во продавниците и деловните субјекти за добросостојбата на жителите на Урбино. Сите „граѓани", дефинирани исклучиво - како во Стара Грција - како машки жители на Урбино, биле еднакви според законот без разлика на чинот.

Неговите академски интереси беа класиците, особено историјата и филозофијата.

Сите негови лични и професионални достигнувања биле финансирани преку платеничко војување. Коментаторите инсистираат на неговата посветеност на благосостојбата на неговите војници, објаснувајќи зошто неговите луѓе му се покажале лојални и зошто Федерико технички никогаш не изгубил војна. Бил одликуван со речиси секоја воена почест. Едвард IV од Англија го прогласи за витез на најблагородниот орден на жартиерата; тој ја носи жартиерата врзана околу левото колено во портретот на Педро Беругете.

Студио на Федерико III да Монтефелтро
 Оваа слика на Фра Карневал, која претставува идеален римски град, била нарачана за палатата Монтефелтро. Музејот на уметноста Волтерс.

Наводи
------

1. ↑  Rendina, p. 200.
2. ↑  Marcello Simonetta, *The Montefeltro conspiracy: a Renaissance mystery decoded*, New York : Doubleday, c2008.
3. ↑  Burckhardt, I, 5 The Greater Dynasties
4. ↑  Professor Kenneth Bartlett, University of Toronto, in The Teaching Company course The Italian Renaissance, Part 2, Lecture 16.
5. ↑  Kenneth Clark, Civilisation. A Personal View
6. ↑  „The Ideal City". The Walters Art Museum. Архивирано од изворникот на 2014-03-07. Посетено на 2012-10-09.

Библиографија
-------------

* Burckhardt, Jacob (1860). *The Civilization of the Renaissance in Italy*.
* Franceschini, Gino (1970). *I Montefeltro*. Varese.
* Rendina, Claudio (1994). *I capitani di ventura*. Netwon Compton, Rome.
* Stevenson, Jane (2021). *The Light of Italy: The Life and Times of Frederico da Montefeltro, Duke of Urbino*. London: Head of Zeus.
* Tommasoli, Walter (1978). *La vita di Federico da Montefeltro*. Urbino.
* Young, Crawford (2020). „Re-Awakening Mercury's Cithara: A closer Look at Federico's Cetra". *Music in Art: International Journal for Music Iconography*. **45** (1–2): 25–51. ISSN 1522-7464.

Надворешни врски
----------------

* Биографија на капсула
* *Gubbio Studiolo и неговата конзервација, том 1 и 2*, од The Metropolitan Museum of Art Libraries (целосно достапен онлајн како PDF), кој содржи материјал за Федерико да Монтефелтро (види индекс)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Претходник**Одантонио** | **Војводата од Урбино**1444–1482 | Наследник**Гвидобалдо I** |