**Натриум цијанид** е [отровно соединение со формула NaCN. Тоа е бела, растворлива во вода цврста супстанца. Цијанидот има висок афинитет за метали, што доведува до висока токсичност на оваа сол. Неговата главна примена, во ископувањето злато, исто така ја користи високата реактивност кон металите. Тоа е умерено силна база.

Производство и хемиски својства
-------------------------------

SНатриум цијанид се произведува со третирање на водород цијанид со натриум хидроксид:

HCN + NaOH → NaCN + H2O
Светското производство беше проценето на 500.000 тони во 2006 година. Порано беше подготвен со Кастнеровиот процес кој вклучува реакција на натриум амид со јаглерод на покачени температури.

NaNH2 + C → NaCN + H2
Структурата на цврстиот NaCN е слична со онаа на натриум хлоридот. Анјоните и катјоните се секој од шест координати. Калиум цијанид (KCN) покажува слична структура.

Кога се третира со киселина, тој формира токсичен гас водород цијанид:

NaCN + H+ → HCN + Na+
Бидејќи солта е добиена од слаба киселина, натриум цијанидот лесно се враќа во HCN со хидролиза; влажната цврста супстанца од оваа сол испушта мали количества водород цијанид, за кој се смета дека мириса на горчлив бадем (не секој може да го мириса - способност да се помириса се должи на одредена генетска одлика кај индивидуата). Натриум цијанид брзо реагира со силни киселини и ослободува водород цијанид. Овој опасен процес претставува значителен ризик поврзан со цијанидните соли. Најефикасно се детоксицира со водород пероксид (H2O2) за да се произведе натриум цијанат (NaOCN) и вода:

NaCN + H2O2 → NaOCN + H2O

Употреба
--------

### Ископување со цијанид

Поврзано: Цијанидација на злато
Цијанидирањето на златото (исто така познато како цијаниден процес) е доминантна техника за екстракција на злато, од кој голем дел се добива од руда со низок степен на злато. За таа цел се користи повеќе од 70% од потрошувачката на цијанид на глобално ниво. Употребата го искористува високиот афинитет на злато(I) за цијанид, кој го поттикнува златниот метал да се оксидира и раствора во присуство на воздух (кислород) и вода, создавајќи сол натриум дицијаноаурат:

4 Au + 8 NaCN + O2 + 2 H2O → 4 Na[Au(CN)2] + 4 NaOH
За цличен процес се користи и калиум цијанид (KCN, близок роднина на натриум цијанид), за производство на калиум дицијаноаурат (KAu(CN)2).

### Хемиска суровина

Неколку комерцијално значајни хемиски соединенија се добиени од цијанид, вклучувајќи цијанурид хлорид, цијаноген хлорид и многу нитрили. Во органската синтеза, цијанидот, кој е класифициран како силен нуклеофил, се користи за подготовка на нитрили, кои се наоѓаат нашироко во многу хемикалии, вклучително и фармацевтски производи. Илустрирана е синтезата на бензил цијанид со реакција на бензил хлорид и натриум цијанид.

### Употреба

Бидејќи е многу токсичен, натриум цијанидот се користи за брзо убивање или зашеметување, како на пример при собирање инсекти во тегли што ги користат ентомолозите и во нелегален риболов со цијанид.

Токсичност
----------

Натриум цијанидот, како и другите растворливи цијанидни соли, е меѓу најбрзо делувачките од сите познати отрови. NaCN е моќен инхибитор на дишењето, кој делува на митохондријалната цитохром оксидаза и оттука го блокира транспортот на електрони. Ова резултира со намален оксидативен метаболизам и искористување на кислородот. Потоа се јавува млечна ацидоза како последица на анаеробен метаболизам. Орална доза од 200–300 mg може да биде фатална.

Наводи
------

1. ↑  „Cyanides (as CN)". *Immediately Dangerous to Life and Health*. National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH).
2. 1 2 3  „Џебен водич за опасните хемиски материи #0562". Национален институт за безбедност и здравје при работа (NIOSH). (англиски)
3. 1 2 3  Rubo, Andreas; Kellens, Raf; Reddy, Jay; Steier, Norbert; Hasenpusch, Wolfgang (2006), „Alkali Metal Cyanides", *Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry*, Weinheim: Wiley-VCH, doi:10.1002/14356007.i01\_i01
4. ↑  Wells, A.F. (1984) Structural Inorganic Chemistry, Oxford: Clarendon Press. ISBN 0-19-855370-6.
5. ↑  H. T. Stokes; D. L. Decker; H. M. Nelson; J. D. Jorgensen (1993). „Structure of potassium cyanide at low temperature and high pressure determined by neutron diffraction". *Phys. Rev. B* (Submitted manuscript). **47** (17): 11082–11092. Bibcode:1993PhRvB..4711082S. doi:10.1103/PhysRevB.47.11082. PMID 10005242.
6. ↑  Adams, Roger; Thal, A. F. (1922). „Benzyl cyanide". *Organic Syntheses*. **2**: 9. doi:10.15227/orgsyn.002.0009.

Надворешни врски
----------------

* Institut national de recherche et de sécurité (INRS), "Cyanure de sodium. Cyanure de potassium", *Fiche toxicologique n° 111*, Paris, 2006, 6 pp. (PDF file, *in French*)
* International Chemical Safety Card 1118
* Hydrogen cyanide and cyanides (CICAD 61)
* National Pollutant Inventory - Cyanide compounds fact sheet
* NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards
* CID {{{1}}} од PubChemУредете го ова на Википодатоците
* CSST (Canada)
* Sodium cyanide hazards to fish and other wildlife from gold

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Соединенија на натриумот |
| --- |
|  |
| Неоргански | 

|  |  |
| --- | --- |
| Халиди | 
* NaF
* NaHF2
* NaCl
* NaBr
* NaI
* NaAt

 |
|  |
| Халкогениди | 
* NaO2
* Na2O
* Na2O2
* NaOH
* NaOD
* Na2S
* NaSH
* Na2Se
* NaSeH
* Na2Te
* Na2Po

 |
|  |
| Пниктогениди | 
* Na3N
* NaN3
* NaNH2
* Na3P
* Na3As

 |
|  |
| Оксихалиди | 
* NaClO
* NaClO2
* NaClO3
* NaClO4
* NaBrO
* NaBrO2
* NaBrO3
* NaBrO4
* NaIO3
* NaIO4

 |
|  |
| Оксихалкогениди | 
* NaHSO3
* NaHSO4
* Na2SO4
* Na2S2O3
* Na2S2O7
* Na2S2O8
* Na2SO3
* Na2S2O4
* Na2S2O5
* Na2S2O6
* Na2SeO3
* Na2SeO4
* NaHSeO3
* Na2TeO3

 |
|  |
| Оксипниктогениди | 
* NaNO2
* NaNO3
* NaNO4
* Na2N2O2
* NaH2PO4
* NaPO2H2
* Na2HPO3
* Na2PO3F
* Na3PS2O2
* Na3PO4
* Na5P3O10
* Na4P2O7
* Na2H2P2O7
* Na3AsO3
* Na3AsO4
* Na2HAsO4
* NaH2AsO4
* NaSbO3

 |
|  |
| Други | 
* NaAlH4
* NaAlO2
* Na3AlF6
* NaAl(SO4)2
* NaBH4
* NaBH3(CN)
* NaBO2
* Na2B4O7
* Na2B2O9
* Na2B8O13
* NaBiO3
* NaCN
* NaCNO
* NaCoO2
* NaH
* NaHCO3
* NaHXeO4
* NaMnO4
* NaOCN
* NaReO4
* NaSCN
* NaTcO4
* NaVO3
* Na2CO3
* Na2C2O4
* Na2C3S5
* Na2CrO4
* Na2Cr2O7
* Na2GeO3
* Na2He
* Na2[Fe(CO)4]
* Na2MnO4
* Na2MoO4
* Na3IrCl6
* Na2PtCl6
* Na2O(UO3)2
* Na2S4O6
* Na2SiO3
* Na2TiO3
* Na2U2O7
* Na2WO4
* Na2Zn(OH)4
* Na3VO4
* Na6V10O28
* Na4Fe(CN)6
* Na3Fe(C2O4)3
* Na4SiO4
* Na2SiF6
* NaNSi6
* Na2PdCl4

 |

 |
|  |
| Органски | 
* NaCH3COO
* NaC6H5CO2
* NaC6H4(OH)CO2
* NaC10H8
* C6H16AlNaO4
* NaC6H7O6
* C5H8NO4Na
* C6H5Na
* C4H9Na
* NaC5H5
* C164H256O68S2Na2

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Цијаниди |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| HCN |  |  |  | He |
| LiCN | Be(CN)2 | B(CN)3 | C(CN)4C2(CN)2 | NH4CN, N3CN | OCN−,-NCO | FCN | Ne |
| NaCN | Mg(CN)2 | Al(CN)3 | Si(CN)4,(CH3)3SiCN | P(CN)3 | SCN−,-NCS,(SCN)2,S(CN)2 | ClCN | Ar |
| KCN | Ca(CN)2 |  | Sc(CN)3 | Ti | V | Cr(CN)63− | Mn | Fe(CN)2,Fe(CN)64−,Fe(CN)63− | Co(CN)2 | Ni(CN)2Ni(CN)42−Ni(CN)44− | CuCN | Zn(CN)2 | Ga(CN)3 | Ge | As(CN)3,(CH3)2AsCN | SeCN−(SeCN)2Se(CN)2 | BrCN | Kr |
| RbCN | Sr(CN)2 |  | Y(CN)3 | Zr | Nb | Mo(CN)84− | Tc | Ru | Rh | Pd(CN)2 | AgCN | Cd(CN)2 | In(CN)3 | Sn | Sb(CN)3 | Te | ICN | Xe |
| CsCN | Ba(CN)2 | \* | Lu(CN)3 | Hf | Ta | W(CN)84− | Re | Os | Ir | Pt(CN)42-, Pt(CN)64- | AuCN,K[Au(CN)2] | Hg2(CN)2, Hg(CN)2 | TlCN | Pb(CN)2 | Bi(CN)3 | Po | At | Rn |
| Fr | Ra | \*\* | Lr | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
|  |   |
| \* | La(CN)3 | Ce(CN)3, Ce(CN)4 | Pr | Nd | Pm | Sm(CN)3 | Eu(CN)3 | Gd(CN)3 | Tb | Dy(CN)3 | Ho(CN)3 | Er | Tm | Yb(CN)3 |
| \*\* | Ac(CN)3 | Th(CN)4 | Pa | UO2(CN)2 | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No |

 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* GND: 4292884-9

 |

 |