**Кртовите** (научно: фам. ***Talpidae***) образуваат група на цицачи од редот *Soricomorpha*. Тие се широко распространети во Европа и Северна Америка (од Јужна Канада до Северно Мексико). Во северните делови од Евроазија достигнуваат до 63° с.г.ш.

Надворешен изглед и прилагодби
------------------------------

Ѕвездонос крт.
Кртовите се мали до средно големи цицачи: должината на телото се движи од 5 до 21 cm, тежат меѓу 9 и 170 g. Тие (освен видот *Neurotrichus gibbsii*, кој живее на површината) се приспособени за подземен ријачки начин на живот. Телото им е издолжено, округло, прекриено со густо, мазно и кадифено крзно. Крзното на кртовите има уникатна одлика — нивните влакна растат исправено, а не ориентирани во определена насока. Ова му дозволува на кртот да се движи лесно под земјата во било која насока — влакната слободно се поставуваат и напред и назад. Бојата на кртовите е монотона, црна, кафеава или темносива. Нозете се кратки, шепите се лопатовидно раширени; канџите се големи со зарамнет врв. Задните екстремитети се обично послаби од предните. Опашката е кратка. Главата е мала и издолжена. Носот е издолжен во подвижна рилка. Вратот е речиси невидлив. Ушни школки отсуствуваат или се многу мали. Видот кај кртовите е слаб; кај некои видови очите се затскриени со кожа. Добро се развиени сетилата за мирис и допир.

Черепот е долг, конусен, со многу тенки зигоматски лакови. Бројот на забите изнесува од 33 до 44. Бројот и градбата на забите се користи при определување на родовите. Прешлени: вратни 7, градни 13-14, карлични 5-6, крстни 5-6 и опашни 8-27. Коските, особено оние од раменскиот појас, се широки и силни. Клучната коска се зглобува непосредно со раменската (кај другите цицачи — со израстокот на лопатката). Карличните коски се долги и тесни. Кај мажјаците има пенисна коска, која е позната како бакулум.

Екологија
---------

Кртовите живеат во најразлични предели, а претпочитаат станишта со влажни почви кои се лесни за копање (риење). Повеќето видови водат подземен начин на живот, копаат тунели и се хранат со подземни безрбет, а поретко и со делови од растенија. Поради посебната градба на предните екстремитети, приспособени за копање и риење на почвата, многу кртови лазат по површината. Некои видови во потрагата по храна излегуваат на површината или водат надземен начин на живот. Активни се преку целиот ден и ноќта, или само навечер и ноќе. Поради високиот степен на метаболизам, кртовите се многу ненаситни по храна. Обично живеат поединечно.

Значење за човекот
------------------

Шепа од преден екстремитет на европскиот крт.
Ископини од крт.
Кртовите се корисни, ја раскопуваат почвата и со тоа придонесуваат за нејзината аерација и влажност. Тие уништуваат голем број на безрбет кои се сметаат за штетници во земјоделството и шумарството. Некои кртови предизвикуваат штета, ги јадат дождовните црви и корењата на градинарските и овошните култури.

Систематика
-----------

Семејството се состои од 15 родови, во кои има околу 40 видови.

Потсемејство **вистински кртови** — **Talpinae**. Се среќаваат во Евроазија и Северна Америка.

* Ѕвездоносни (ѕвездорилкови), ѕвездести кртови (*Condylura*)
* *Euroscaptor*
* Могери (*Mogera*)
* *Nesoscaptor uchidai*
* Американски планински крт (*Neurotrichus gibbsii*)
* Влакнест крт (*Parascalops leucura*)
* Белоопашест крт (*Parascaptor leucura*)
* Источноамерикански крт (*Scalopus aquaticus*)
* Западнокинески крт (*Scapanulus oweni*)
* Западноамерикански крт (*Scapanus*)
* Краткоусен крт (*Scaptochirus moschatus*)
* Долгоопашест крт (*Scaptonyx fusicaudus*)
* Обичен крт (*Talpa*)
* Јапонски горски крт (*Urotrichus*)

Потсемејство **планински кртови** — **Uropsilinae**. 4 вида, распространети во Тибет и Кина:

* Планински крт (*Uropsilus*)

Кртовите како мотив во уметноста
--------------------------------

* „Крт" - краток расказ на македонскиот писател Петар Т. Бошковски.
* „Се прочул кртот по светот со занаетот" — песна на македонскиот поет Васе Тодоров - Шлеговец.

Други подземни животни
----------------------

* Австралиски торбарски кртови;
* Златокртови, семејство од редот тенрековидни;
* Глодачките семејства на ровчици и слепи кучиња.

Надворешни врски
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Кртови" на Ризницата ? |

* Семейство Кроты
* КРОТЫ - ВИДЫ — TALPIDAE

Наводи
------

1. ↑  Hutterer, R. (2005). In: D .E. Wilson, D. M. Reeder (eds.), *Mammal Species of the World (3rd ed.)*. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2 vols. (2142 pp.). pp. 220–311. ISBN 978-0-8018-8221-0.
2. ↑  Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), *Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ*. Скопје: Темплум, 2022, стр. 63.
3. ↑  Васе Тодоров - Шлеговец, *Магија на детството*. Скопје: александар & александар, 2000, стр. 28.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* GND: 4298193-1
* NDL: 00576531
* NKC: ph320495

 |

 |