Планинска чубрица

***Satureja montana*** или планинска чубрица, е повеќегодишна, полузимзелена билка од семејството Lamiaceae. Потекнува од умерено топлите региони на јужна Европа, Медитеранот и Африка. Има темнозелени лисја и летни цветови кои се движат од бледо розова до бела. Сродното растение, чебрика (*Satureja hortensis* L.) е едногодишно растение.

Опис
----

Расте од 10 до 40 см. Кожести, темно зелени  листовите се, овално-ланцетни, или иглички, 1-2 см долги и 5 мм широки. Цветовите се појавуваат во лето, помеѓу јули и октомври, и се движат од бледа розова до бела. Цветовите на планинската чубрица се помали од цветовите на чебриката. Содржи карвакрол, монотерпеноиден фенол.

Билката првпат ја објавил Карл Линеус во неговата книга Species Plantarum на страница 568 во 1753 година. Латинскиот специфичен епитет *Монтана* се однесува на планини. Исто така познат како "планински чубрица".

Распространетост и живеалиште
-----------------------------

Планинска чубрица потекнува од областите со умерена клима во Европа, Медитеранот, и Африка. Прилагодена е на живот и во Велика Британија. Може да расте во стари ѕидови, на суви брегови и карпи на ридови, или карпести планински падини. Обично расте на варовнички, или алкални почви.

Одгледување и употреба
----------------------

Постојат докази за употребата на планинската чубрица пред околу 2000 години од страна на старите Римјани и Грци.

Бидејќи е лесна за одгледување, планинската чубрица е привлечно растение за секоја кулинарска тревна градина. Потребни се шест часа сонце дневно во почва што добро се исцедува. Во умерените клими, во зима хибернира, на пролет повторно ги вади лисјата на голите стебла - не треба да се сече растението, сите оние стебла што изгледаат мртви повторно ќе излиснат. Може да се користи во градина со билки.

Отпорна е на USDA зона 4.

Може да се размножува од иглолисни сечи.

Се користи како придружно растение за грав, а исто така се сади со рози, намалувајќи ја мувлата и вошката вошка .

Планинската чубрица „Nana" е позната џуџеста сорта. Планинската чубрица „Прострата бела" е мала бела цветна форма.

Кулинарска употреба
-------------------

Во готвењето, планинската чубрица има репутација дека оди многу добро и со грав и со месо  како пилешко или мисиркино, може да се користи за полнење. Се користи и во супи и сосови. Има силен вкус  додека не е сварен, но губи голем дел од својот вкус при продолжено готвење. Може да се додаде во презла, како премаз за различни меса, вклучително и пастрмка.

Медицинска употреба
-------------------

Планинската чубрица
Се тврди дека планинската чубрица има антисептички, ароматични, карминативни и дигестивни придобивки. Се користела и како третман за убоди од пчели, или каснувања од инсекти, со употреба на лапа од листовите. Растението има посилно дејство од сродното растение чебрика.

Се вели дека е лек за колика и лек за надуеност, додека исто така се користи за лекување на гастроентеритис, циститис, гадење, дијареа, бронхијална конгестија, болки во грлото и менструални проблеми. Не треба да се препишува за бремени жени.

Растението се жнее во лето и може да се користи свежо и сушено. Се прави масло од растението кое се користи за да помогне со болки против артритис.

Наводи
------

1. 1 2  Gutzerová, Naděžda. „SATUREJA MONTANA L. – saturejka horská". *botany.cz*. Посетено на 14 January 2015.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Linford, Jenny (2010). *A concise guide to herbs*. Bath: Parragon. стр. 210. ISBN 9781405487993.
3. 1 2 3 4  „Satureja montana winter savory". rhs.org.u. Посетено на 28 September 2017.
4. 1 2 3  Bob Beckstrom, Karan Davis Cutler, Kathleen Fisher, Phillip Giroux, Judy Glattstein, Michael MacCaskey, Bill Marken, Charlie Nardozzi, Sally Roth, Marcia Tatroe, Lance Walheim and Ann Whitman *Gardening All-in-One For Dummies* при Гугл книги
5. 1 2 3 4 5 6 7  „Satureja montana - L.". pfaf.org. Посетено на 28 September 2017.
6. 1 2  „Savory Satureja hortensis / Satureja montana". herbs2000.com. Архивирано од изворникот на 2017-09-29. Посетено на 28 September 2017.
7. 1 2  K. V. Peter (Editor) *Handbook of Herbs and Spices, Volume 2* при Гугл книги
8. ↑  Vladić, Jelena; Zeković, Zoran; Jokić, Stela; Svilović, Sandra; Kovačević, Strahinja; Vidović, Senka (November 2016). „Winter savory: Supercritical carbon dioxide extraction and mathematical modeling of extraction process". *The Journal of Supercritical Fluids*. **117**: 89–97. doi:10.1016/j.supflu.2016.05.027.
9. ↑  „Satureja montana L. is an accepted name". theplantlist.org. 23 March 2012. Посетено на 29 September 2017.
10. ↑  „Lamiaceae Satureja montana L.". ipni.org. Посетено на 29 September 2017.
11. ↑  Archibald William Smith *A Gardener's Handbook of Plant Names: Their Meanings and Origins* при Гугл книги
12. 1 2 3  Sandra-Jane Goddard *What Mary Knew* при Гугл книги
13. 1 2  Jane Eastoe *Herbs: Inspiration and Practical Advice for Gardeners* при Гугл книги
14. ↑  „winter savory". Архивирано од изворникот на 2014-12-30. Посетено на 2022-05-07.
15. ↑  „Creeping Winter Savory 'Nana'". davesgarden.com. Посетено на 28 September 2017.
16. ↑  „Winter savory". bbc.co.uk. Посетено на 28 September 2017.
17. 1 2 3 4 5 6  Terry Breverton *Breverton's Complete Herbal: A Book of Remarkable Plants and Their Uses* при Гугл книги
18. ↑  „Savory recipes". bbc.co.uk. Посетено на 28 September 2017.
19. ↑  Joan Parry Dutton *Plants of Colonial Williamsburg: How to Identify 200 of Colonial America's ...* при Гугл книги

Надворешни врски
----------------

* Тагува, *модерна* билка