Синиот воз 1976 година.
**Синиот воз** е музејско-туристички воз „Српски железници", кој бил специјален луксузен воз што се користел за потребите на поранешниот претседател на СФР Југославија, Јосип Броз-Тито, за време на неговото владеење. Возот бил целина која му овозможувала работа и престој и сите протоколарни обврски за време на патувањето и во земјата и во странство, а имал посебна безбедносна заштита на трасата на пругата по која патувал со армиски и полициски сили. Внатрешноста е изработена во ар деко стил и по повеќе од половина век изгледот останал непроменет. Се користил од 1946 година до 1980 година. Последен пат работел како специјален воз на 5 мај 1980 година при префрлањето на ковчегот на Тито од Љубљана во Белград. Од 2004 година овој воз за првпат бил отворен за пошироката јавност, односно за домашни и странски туристи. Оттогаш, синиот воз има од 30 до 40 тури годишно. Возот може да се изнајмува, а најмногу го користат домашни и странски компании.

историја
--------

Сè до смртта на Јосип Броз Тито, на 4 мај 1980 година, синиот воз се користел исклучиво за превоз на претседателот на СФРЈ, и на високи државни и политички личности и странски државници. Од првото поаѓање на Синиот воз во декември 1946 година Тито со овој воз поминал повеќе од 600.000 километри. Одлуката за изградба на сегашните вагони е донесена во 1956 година, а возот го изградиле „ГОША" од Смедеревска Паланка и фабриката за вагони „Борис Кидрич "од Марибор. Сегашното име „Син воз" го добило токму според бојата во која е обоен за да се разликува од композициите на тогашниот ЈДЖ, кои биле зелени. Повеќе од 60 светски државници патувале со синиот воз, а за патувањето на англиската кралица Елизабета II низ Југославија, во октомври 1972 годиниа, возот е специјално редизајниран. Се сметал за најлуксузниот воз во тоа време.

 Синиот воз во Пирот 1965 година

Вагонски композиции
-------------------

 Син воз, јуни 2013 година
Синиот воз има церемонијален салон со трпезарија, три вагони со апартмани, кујна, ресторан и специјален затворен вагон за автомобили. Има вкупно 92 седишта, а целосниот капацитет на вагоните за спиење е 90 кревети. Внатрешноста на возот е претежно направена од дрво. Користени се махагони, круша и орев, а салоните и ходниците се украсени со интарзија.

### Ресторан Кола (серија, 88-69)

 Салон со 8 седишта.
Овие вагони се состојат од трпезарија со 28 седишта, салон со 8 седишта, бар и кујна. Максималната брзина на сообраќајот е 140. Може да се движи само во комплет со Синиот воз. Вагоните имаат озвучување (внатрешна, која е двоканална и надворешна) и телефонски инсталации. Вагоните се загреваат на пареа.

### Салонски апартмани (серија, 89-69)

 Работен кабинет Ј. Б. Тито.
Првата вагонска композиција бил салонот - стан на Јосип Броз. Тие се климатизирани и се состојат од два апартмани со еден кревет, работна соба, бања, салон со две фотелји и дел за гардероба. Останатите вагони имаат: два луксузни и четири брачни кревети, работна соба, бања, салон за осум лица и чајна кујна. Тие се климатизирани.

Максималната брзина на овие вагонска композиции е 140. Можат да се движат само во комплет со Синиот воз. Вагоните имаат озвучување (внатрешно, кое е двоканално и надворешно) и телефонски приклучоци. Вагоните се загреваат на пареа.

### Церемонијален салон - трпезарија (серија, 89-69)

 Премин.
Оваа салонска вагонска композиција е климатизирана. Свечената сала е со капацитет од 28 седишта, додека салонот има 10 седишта за фотелји. Вагоните се опремени со дополнително озвучување и кино проектор. Максималната брзина на композицијата е 140. Можат да се движат само во комплет со Синиот воз. Вагоните имаат и телефонски инсталации. Колата се загрева на пареа.

### Кола - кухиња (серија, 88-69)

Вагоните од оваа серија се вагонска композиција - кујна и мора да бидат споени со енергетските вагони од Синиот воз. Капацитетот за подготовка на оброци е 300 оброци. Вагонска композиција може да се движи само во комплет со синиот воз.

Вагоните се напојуваат со електрична енергија од 3 x 300 волти, 50, а се загрева на пареа. Вагоните се опремени со телефонски и звучни системи (внатрешна, која е двоканална и надворешна). Максималната брзина на сообраќајот е 140.

### Автомобилски превоз (серија, 98-30)

Вагоните од серијата се затворени еднокатни багажни вагонски композиции за превоз на автомобили. Тие се опремени со перални за автомобили за време на патувањето. Може да се приклучат и со редовни возови.

Капацитетот на вагоните е 4 автомобили. Максималната дозволена висина на возилата што можат да се натоварат е 1,75 метри. Вагоните имаат минлива електрична линија за греење, сопствено греење, два или еден дополнителен кревет за придружникот на колата. Максималната брзина на сообраќај е 140.

### Салонски вагон (серија, 09-80)

 Мал салон.
Капацитетот на вагонската композиција е 10 двокреветни кревети и еден единечен (6 кабини). Имаат салон, вакум тоалет, бања во главната кабина, кујна. Колите се климатизирани. Максималната брзина на овие вагони е 160. Може да се приклучи со редовни возови. Вагоните не се дел од Синиот воз. Имаат дизел генератор од 56 kW и повеќесистемски уред за греење на вагони со можност за избор на извор на греење: струја, нафта или пареа.

Локомотиви
----------

* Парна локомотива - серија ЈЖ 11 произведена во 1947 година. во „ МАВАГ "- во Будимпешта (Унгарија).

Првите дизели што го влечеле овој воз биле дизел-хидраулични локомотиви од серијата ЈЖ D66, а подоцна и ЈЖ 761 (Krauss-Maffei D66 V200) произведени во 1957 година во Минхен, СР Германија. Покрај бројноста, имиња имале и дизел локомотивите, а на нив биле карактеристични знаците со натписи од значајни битки во окупирана Југославија за време на Втората светска војна. Тоа биле локомотивите:

* **001 - Динара**
* **002 - Козара**
* **003 - Сутјеска**

Четвртата локомотива не била испорачана и останала во фабриката, каде подоцна била претворена во *подсерија V300*. Локомотивите пристигнале во гаражата во Кошутњак во мај 1957 година.

Во 1978 година, дизел-хидраулична локомотива ЈЖ 761 за потребите на Синиот воз замениле четири нови дизел-електрични локомотиви ЈЖ 666 (EMD JT22CW) на производители Џенерал моторс (General Motors Electro-Motive Division), САД. Имале етикети:

* **001 - Динара**
* **002 - Козара**
* **003 - Сутјеска**
* **004 - Неретва**

Денеска се зачувани сите локомотиви кои го влечеле Синиот воз. Сите три парни локомотиви од серијата 11 се изложени како музејски поставки, имено **11-022** во Белград пред главната железничка станица, **11-015** во Загреб, во Железничкиот музеј и **11-023** во Љубљана, во Железнички музеј.

Дизел локомотивите од серијата 761 се на шините на железничката станица Топчидер во лоша состојба, веднаш до гаражата на Синиот воз, а серијата 666 сè уште е во функција на Српски железници, иако не функционираат сите четири локомотиви. Локомотивата број **003 - Сутјеска** е реконструирана во делот за одржување на средствата во Краљево и денеска сообраќа на пругата од Мала Кришна до Пожаревац, додека останатите три локомотиви чекаат да се санираат.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  Парна локомотива од серијата ЈЖ 11 изложена во Загребскиот железнички музеј. |  Дизел локомотива серија ЈЖ 666 во Пожаревац. |  Парна локомотива од серијата ЈЖ 11 изложена пред Железничката станица Белград. |
|  |  |  |

Дизел моторен воз
-----------------

 Дизел моторен воз
Синиот воз вклучува и салон за самоодни мотори и салонска приколка од типот на стан со клима уред, изградена во Германија во 1961 година и продолжена во 1962 година во Марибор. Капацитетот на самоодниот салон е шест кабини (12 двокреветни кревети), салонот има кујна, сопствен извор на греење и можност за електрично греење од дизел генератори. Возот има два дизел мотори независни еден од друг и развива брзина од 120 km/h.

Наводи
------

 

1. ↑  „Службена страница „Плави воз" - Желтурист"
2. ↑  „Службена страница „Плави воз" - Желтурист"
3. ↑  Istorija Plavog voza Архивирано на 6 март 2016 г. Посетено на 23. 4. 2013.
4. ↑  Prilikom razgledanja novih lokomotiva u garaži u Košutnjaku. foto.mij.rs
5. ↑  Опет "бруји" Сутјеска

Надворешни врски
----------------

* „Официјален сајт" Blue Train „- Zelturist"
* Син воз (Историја - Оружје онлајн, Драги Ивиќ, 2021 година)
* „Салонот на Тито е домаќин на други", В. Новости, С. С. Ровчанин, 5 декември 2007 година
* „Плејбој" во возот на Тито, В. Вести, Марко Лопушина, 13 јануари 2011 година
* „Британците сакаат да се возат во синиот воз на Тито", В. Вести, 1 март 2014 година
* Повторно „змурат" Сутјеска, В. Новости, Б. Ca. -.. М. 25 февруари 2015 година
* Враќање на локомотива 666-003, попозната како „Сутјеска", РТС, 25 февруари 2015 година.
* Тако је путовао маршал Тито Видео на YouTube
* у обиласку Плавог воза Видео на YouTube
* Заговор на железницата („Вечерње новости", 25.09.2015)
* Запуштена локомотива „Син воз" („Политика", 9 мај 2019 година)