Три теории ја објаснуваат етногенезата на романскиот народ. Едната, позната како Дако-римска теорија за континуитет, смета дека тие се потомци на Римјаните и романизираните домородни народи (Дакијци) кои живееле во римската провинција Дакија, додека другата тврди дека Романците се потомци на Римјаните и романизираното староседелско население на поранешните римски провинции Илирик, Мизија, Тракија и Македонија, а предците на Романците подоцна мигрирале од овие римски провинции јужно од Дунав во областа која ја населуваат денес. Третата теорија, исто така позната како теорија на адмиграција, предложена од Димитрие Ончиул (1856–1923), тврди дека формирањето на романскиот народ се случило во поранешната провинција „Дакија Трајана" и во централните региони на Балканскиот Полуостров.    Меѓутоа, миграцијата на балканските Власи кон север обезбедила овие центри да останат во близок допир со векови.   Оваа теорија е компромис помеѓу имиграционистичките и теориите за континуитет. 

Според тројната анализа - автосомна, митохондриска и татковска - на достапните податоци од големите проучувања, податоците од целиот геном на SNP (еднонуклеотиден полиморфизам) ги лоцираат Романците најтесно поврзани со Бугарите, Македонците, проследени со другите европски популации, кои формираат кохерентен кластер меѓу светските популации.  Повеќето Западни Словени - Источни Словени, Унгарци и Австријци се покажале дека споделуваат исто толку идентични делови од ДНК со Јужните Словени како и со Романците, Торбешите и Гагаузите.  Според археогенетската студија од 2023 година, автосомното моделирање qpAdm, современите Романци се 55,4% од раносредновековното (најчесто словенско) потекло од средноисточна Европа, 24,6% од потеклото на Бугарија-раното железно доба, 11,4% од западно-источно-источноевропско потекло, 6% од предците на Западна Андолија и 8,6% хрватско-српско-римско-анадолско потекло. 

Преовладувачкиот Y-хромозом во Влашка ( Плоешт, Долж), Молдавија (Пијатра Неамц, Бухуши), Добруџа (Констанца) и северна Република Молдавија е забележано како Хаплогрупа I.   Подкладите I1 и I2 можат да се најдат во повеќето денешни европски популации, со најголема застапеност во некои северноевропски и југоисточни европски земји. Хаплогрупата I се јавува на 32% кај Романците.  Фреквенцијата на I2a1 (I-P37) на Балканот денес се должи на домородните европски племиња, а била присутна и пред словенските преселби во Југоисточна Европа. Сличен резултат бил наведен во проучувањето кое го истражува генетскиот базен на луѓе од Република Молдавија, заклучено за репрезентативните примероци земени за споредба од Романците од градовите Пијатра-Неамц и Бухуши дека „најчестата Y хаплогрупа кај оваа популација беше I -M423 (40,7%). Ова е највисоката фреквенција на I-M423 хаплогрупата пријавена досега надвор од северозападниот Балкан. Следната најчеста кај романските мажи беше хаплогрупата R-M17\* (16,7%), следена од R-M405 (7,4%), E-v13 и R-M412\* (и двете 5,6%).  Хаплогрупата I-M423 е подклада на I2a, хаплогрупа просперитетна во Старчевската култура и нејзиниот можен огранок Кукутени-Трипиле култура (4800-3000 п.н.е.). Високата концентрација на I2a1b-L621, главната потклада, се припишува на миграциите од бронзеното и раното железно време (Даки, Траки, Илири) и средновековните словенски преселби. 

 Прокрстес-трансформиран PCA заплет на генетска варијација на европските популации. (**А**) Географски координати на 37 популации. ( **Б** ) генетска варијација на PCA трансформирана од Прокрстес. Анализата на Прокрстес се заснова на непроектираните координати на географска должина и географска должина и PC1-PC2 координати на 1378 лица. 
Според анализата на Y-хромозомот на 335 земени Романци, 15% од нив припаѓаат на R1a.  Хаплогрупата R1a, е хаплогрупа на ДНК од човечки Y-хромозом, која е распространета во голем регион во Евроазија, која се протега од Скандинавија и Средна Европа до јужен Сибир и Јужна Азија.  Хаплогрупата R1a кај Романците е целосно од источноевропската сорта Z282 и може да биде резултат на балтичко, тракиско или словенско потекло. 12% од Романците припаѓаат на Хаплогрупата R1b, алпино-италичната гранка на R1b е на 2% пониска фреквенција забележана од другите балкански народи.  Источните гранки на R1b претставуваат 7%, тие преовладуваат во делови од Источна и Централна Европа како резултат на старогрчката колонизација - и во делови на Сицилија.   Други иследувања кои ја анализирале фреквенцијата на хаплогрупата кај Романците дале слични резултати. 

Навлегувајќи во регионалните разлики на митохондриската ДНК на Романците, иследување од 2014 година ја нагласило различната позиција на северно и јужно романско население (т.е. внатре и надвор од опсегот на Карпатите) во однос на варијабилноста на митохондрискиот хаплотип. Било утврдено дека населението во опсегот на Карпатите поседува хаплогрупа H со 59,7% фреквенција, U со 11,3%, K и HV со по 3,23% и M, X и A со по 1,61%. Јужнороманското население, исто така, покажа најголема фреквенција во хаплогрупата H од 47% (пониска отколку во примерокот од северот на Романија), хаплогрупата U покажала забележлива фреквенција од 17% (повисока отколку во примерокот од Северна Романија), хаплогрупите HV и К со 10,61% и 7,58%, соодветно, додека хаплогрупите M, X и A биле отсутни. Споредувајќи ги резултатите со европските и меѓународните примероци, проучувањето предлага слаба диференцирана аспространетост на митохондриски хаплогрупи помеѓу внатрешната и надворешната популација на Карпатите (наместо границата Север-Југ) врз основа на повисока фреквенција за хаплогрупата J и хаплогрупата K2a во јужниот романски примерок - се сметаат како маркери на неолитската експанзија во Европа од Блискиот Исток, отсуството на K2a и присуството на хаплогрупата М во северниот романски примерок - со поголема фреквенција во Западна и Јужна Азија, и вклучувањето на двете романски популации во опсегот на Европската митохондриска варијабилност, наместо да биде поблиску до популациите од Блискиот Исток. Исто така, било откриено дека примерокот од Северна Романија е малку одделен од другите примероци вклучени во иследувањето. 

Едно проучување од 2017 година, концентриран на митохондриската ДНК на Романците, покажало како Романија била „*главна раскрсница меѓу Азија и Европа*" и на тој начин „*доживеала континуирани миграциски и инвазиски епизоди*"; додека се наведува дека претходните проучувања покажуваат дека Романците „*покажуваат генетска сличност со другите Европејци*". Тудот, исто така, споменува како „*сигналите за азиските мајчински лози биле забележани во сите романски историски провинции, што укажува на проток на гени по должината на миграциските патишта низ Источна Азија и Европа, за време на различни временски периоди, имено, периодот на горниот палеолит и/или, со веројатно поголема доминација, средниот век",* на ниска фреквенција (2,24%). Студијата анализирала 714 примероци, репрезентативни за 41 округ во Романија, и ги групирала во 4 категории што одговараат на историските романски провинции: Влашка, Молдавија, Трансилванија и Добруџа. Мнозинството било класифицирано во 9 евроазиски митохондриски хаплогрупи (H, U, K, T, J, HV, V, W и X), додека исто така биле пронајдени секвенци кои припаѓаат на најчестите азиски хаплогрупи (хаплогрупи A, C, D, I - на 2,24% вкупна фреквенција, и M и N) и африканска хаплогрупа L (два примероци во Влашка и еден во Добруџа). Хаплогрупите H, V и X биле откриени на повисоки фреквенции во Трансилванија, додека фреквенцијата на U и N била помала, при што M била отсутна толкувана како показател за генетска близина на Трансилванија со централноевропските популации, за разлика од другите три провинции, кои покажале сличност со балканските популации. Примероците од Добруџа покажале поголем придонес на гени од Југозападна Азија, што авторите го припишуваат на поголемото азиско влијание историски и/или неговата помала големина на примерокот во споредба со онаа на другите вклучени популации. 

1. 1 2 3  Boia 2001. sfn error: no target: CITEREFBoia2001 (help)
2. 1 2  Schramm 1997. sfn error: no target: CITEREFSchramm1997 (help)
3. ↑  Pană Dindelegan 2013. sfn error: no target: CITEREFPană\_Dindelegan2013 (help)
4. ↑  Kushniarevich, Alena; Utevska, Olga; Chuhryaeva, Marina; Agdzhoyan, Anastasia; Dibirova, Khadizhat; Uktveryte, Ingrida; Möls, Märt; Mulahasanovic, Lejla; Pshenichnov, Andrey (2015). „Genetic Heritage of the Balto-Slavic Speaking Populations: A Synthesis of Autosomal, Mitochondrial and Y-Chromosomal Data". *PLOS ONE*. **10** (9): e0135820. Bibcode:2015PLoSO..1035820K. doi:10.1371/journal.pone.0135820. PMC 4558026. PMID 26332464.CS1-одржување: display-автори (link)
5. ↑  Kushniarevich, A; Utevska, O; Chuhryaeva, M; Agdzhoyan, A; Dibirova, K; Uktveryte, I; Möls, M; Mulahasanovic, L; Pshenichnov, A (2015). „Genetic Heritage of the Balto-Slavic Speaking Populations: A Synthesis of Autosomal, Mitochondrial and Y-Chromosomal Data". *PLOS ONE*. **10** (9): e0135820. Bibcode:2015PLoSO..1035820K. doi:10.1371/journal.pone.0135820. PMC 4558026. PMID 26332464.CS1-одржување: display-автори (link)
6. ↑  Olalde, Iñigo; Carrión, Pablo (December 7, 2023). „A genetic history of the Balkans from Roman frontier to Slavic migrations". *Cell*. **186** (25): P5472-5485.E9. doi:10.1016/j.cell.2023.10.018. PMC 10752003 Проверете ја вредноста `|pmc=` (help). Посетено на December 8, 2023.
7. ↑  Bosch2006, Varzari2006, Varzari 2013, Martinez-Cruz 2012
8. 1 2  Kivisild, Toomas, уред. (2012). „Y-chromosome analysis in individuals bearing the Basarab name of the first dynasty of Wallachian kings". *PLOS ONE*. **7** (7): e41803. Bibcode:2012PLoSO...741803M. doi:10.1371/journal.pone.0041803. PMC 3404992. PMID 22848614.
9. ↑  Rootsi, Siiri (2004).
10. ↑  Varzari, Alexander; Kharkov, Vladimir; Nikitin, Alexey; Raicu, Florina; Simonova, Kseniya; Stephan, Wolfgang; Weiss, Elisabeth; Stepanov, Vadim (16 January 2013). „Paleo-Balkan and Slavic Contributions to the Genetic Pool of Moldavians: Insights from the Y Chromosome". *PLOS ONE*. **8** (1): e53731. Bibcode:2013PLoSO...853731V. doi:10.1371/journal.pone.0053731. PMC 3547065. PMID 23341985.
11. ↑  Balogh, Gábor (2014). „I2a1b (I-M423) Y-DNA Genetic AncestralJourney". *Academia.edu*. Архивирано од изворникот на 14 September 2023. Посетено на 13 August 2023.
12. ↑  Wang, Chaolong; Zöllner, Sebastian; Rosenberg, Noah A. (2012-08-23). „A Quantitative Comparison of the Similarity between Genes and Geography in Worldwide Human Populations". *PLOS Genetics* (англиски). **8** (8): e1002886. doi:10.1371/journal.pgen.1002886. ISSN 1553-7404. PMC 3426559. PMID 22927824.
13. ↑  Underhill, Peter A; Poznik, G David; Rootsi, Siiri; Järve, Mari; Lin, Alice A; Wang, Jianbin; Passarelli, Ben; Kanbar, Jad; Myres, Natalie M (2014). „The phylogenetic and geographic structure of Y-chromosome haplogroup R1a". *European Journal of Human Genetics*. **23** (1): 124–31. doi:10.1038/ejhg.2014.50. PMC 4266736. PMID 24667786.CS1-одржување: display-автори (link)
14. ↑  Underhill, PA; Myres, NM; Rootsi, S; Metspalu, M; Zhivotovsky, LA; King, RJ; Lin, AA; Chow, CE; и др. (4 November 2009). „Separating the post-Glacial coancestry of European and Asian Y chromosomes within haplogroup R1a". *European Journal of Human Genetics* (објав. April 2010). **18** (4): 479–84. doi:10.1038/ejhg.2009.194. PMC 2987245. PMID 19888303.
15. 1 2  Myres, N. M.; Rootsi, S; Lin, A. A.; Järve, M; King, R. J.; Kutuev, I; Cabrera, V. M.; Khusnutdinova, E. K.; Pshenichnov, A (2010). „A major Y-chromosome haplogroup R1b Holocene era founder effect in Central and Western Europe". *European Journal of Human Genetics*. **19** (1): 95–101. doi:10.1038/ejhg.2010.146. PMC 3039512. PMID 20736979.
16. ↑  Cruciani, F.; La Fratta, R.; Trombetta, B.; Santolamazza, P.; Sellitto, D.; Colomb, E. B.; Dugoujon, J.-M.; Crivellaro, F.; Benincasa, T. (2007). „Tracing Past Human Male Movements in Northern/Eastern Africa and Western Eurasia: New Clues from Y-Chromosomal Haplogroups E-M78 and J-M12". *Molecular Biology and Evolution*. **24** (6): 1300–11. doi:10.1093/molbev/msm049. PMID 17351267.
17. ↑  Hervella, Montserrat; Izagirre, Neskuts; Alonso, Santos; Ioana, Mihai; Netea, Mihai; de-la-Rua, Concepcion (2014). „The Carpathian range represents a weak genetic barrier in South-East Europe". *BMC Genetics*. **15**: 56. doi:10.1186/1471-2156-15-56. PMC 4050216. PMID 24885208.
18. ↑  Cocoș, Relu; Schipor, Sorina; Hervella, Montserrat; Cianga, Petru; Popescu, Roxana; Bănescu, Claudia; Constantinescu, Mihai; Martinescu, Alina; Raicu, Florina (2017). „Genetic affinities among the historical provinces of Romania and Central Europe as revealed by an mtDNA analysis". *BMC Genetics*. **18** (1): 20. doi:10.1186/s12863-017-0487-5. PMC 5341396. PMID 28270115.