**Романската воена интервенција во Бесарабија** — воена интервенција која се случила помеѓу 19 јануари и 8 март (стар стил 5 јануари – 23 февруари) 1918 година, како дел од пошироката интервенција на сојузниците во Руската граѓанска војна. На една страна од судирот застанале Кралството Романија, Руската Република, Украинската Народна Република и антиболшевичките фракции на Молдавската Демократска Република, против болшевичкиата Румчерод и Советската Република Одеса, како и про-болшевичките фракции во рамките на Молдавска ДР. Интервенцијата започнала кога романската војска и нејзините сојузници преминале во Бесарабија и започнале напад на Кишинев и Унгени, окупирајќи го вториот град.

На 19 јануари, болшевичкиот *Фронтодел* го зазел Кишињев, но со втора романска офанзива на 26 јануари градот бил повторно загубен. На 29 јануари, романските трупи го опколиле Бендер; по многу жестоки борби бранителите се повлекле од градот на 2 февруари. Во северна Бесарабија, романските трупи го зазеле Белци на 5 февруари. На 14 февруари, Владимир Ленин го назначил Михаил Муравјов за командант на фронтот на Бесарабија и Придњестровје, засилувајќи го со 3.000 војници. Муравјов заминал во контраофанзива, постигнувајќи голем број победи, но неговите придобивки биле избришани кога Централните сили започнале голема офанзива против болшевиците. На југ, болшевичките морнари продолжиле да контролираат делови од Буџак до почетокот на март, пред да се повлечат во Одеса.

Романија ја искористила можноста да ги прекине преговорите за примирје со болшевиците и да ги окупирала последните територии на Бесарабија кои не се под нејзина контрола. На 6 февруари, Сфатул Тари, парламентот на Молдавската Демократска Република, прогласил независност на земјата. На 9 април 1918 година, Молдавската Демократска Република се обединила со Романија.

Позадина
--------

Во 1812 година, како резултат на Букурешкиот договор што следел по Руско-турската војна од 1806-1812 година, и покрај сите протести, Молдавија го загубила во корист на Руското Царство нејзиниот источен дел, помеѓу реките Прут и Днестар. Станувајќи позната како Бесарабија, територијата анектирана од Русија, а потоа постепено била колонизирана и русифицирана. Образованието на романски јазик било забрането, а неговата употреба во администрацијата исто така било забрането, додека православната црква во Бесарабија, одвоена од Митрополитската црква на Молдавија, преминала под јурисдикција на Руската православна црква и исто така станала инструмент на русификација. :270 По обединувањето на Молдавија со Влашка во 1859 година и воспоставувањето на независното Кралство Романија во 1881 година, надворешната политика на новата држава станала под силно влијание на идеите на Романското национално будење, со цел создавање Голема Романија во кој би биле инкорпорирани сите што зборуваат романски, вклучувајќи ги и жителите на Бесарабија. :161–163

За време на Првата светска војна, во 1916-1917 година, Романија и Русија се бореле како сојузници, а во текот на зимата 1916/1917 година руската команда ги насочила 35-та пешадиска и 15-та коњаничка дивизија на романскиот фронт со цел да ја спречи целосната окупација на земјата. Јужниот дел на Романија (72% од нејзината територија) веќе бил окупиран од Централните сили, а главниот град Букурешт паднал на 4 декември 1916 година. Романските и руските трупи успешно се бранеле од германската офанзива, а фронтот бил стабилизиран до средината на август 1917 година. :15Во меѓувреме, веста за Февруарската револуција која го соборила рускиот цар стигнала до Бесарабија. Првиот локален совет бил создаден во Бендер/Тигина на 21 март 1917 година, а до мај 1917 година биле создадени совети во целиот округ на Бесарабија. Истовремено, во пролетта 1917 година, селаните почнале да ја делат земјата меѓу себе. :20–21Националната молдавска партија (НМП) исто така била создадена во вториот дел од март 1917 година, привлекувајќи првенствено земјопоседници. Добивајќи ја поддршката од романската влада, партијата агитирала за воведување на молдавскиот јазик во државните институции, решавајќи го аграрниот проблем само во интерес на Молдавците и постепено промовирање унија со Романија. Иако се појавила национална поларизација меѓу војниците на руската армија, НМП не успеала да ги наметне своите цели на различните организации кои се појавиле во контекст на револуциите: априлскиот покраински конгрес на јавните наставници одлучил дека и молдавскиот и рускиот треба да се користат во образованието. додека Првиот провинциски селански конгрес (3-5 јуни 1917) одлучил да ја пренесе целата земја во јавна сопственост, барал еднаков третман за сите национални групи и одлучил за автономија во рамките на Русија. Опишувајќи ја ситуацијата, политичарите на НМП Григоре Казаклиу и Јон Валуца изјавиле „*молдавскиот народ не смета за свои непријатели*". :21–22Партијата не успеала да добие популарност меѓу Бесарабјаните кои гласале во ноември 1917 година, во изборната област Бесарабија, за изборите за Уставотворното собрание на Русија, и добила само 2,3 отсто од гласовите. :161–163 :31Сепак, тројца од петте пратеници кои го претставувале Советот на пратениците на селаните, предводен од Јон Инкулет и Пантелимон Ерхан, а исто така го вклучиле и Теодор Којокару, биле избрани во Серуското конститутивно собрание, кое добило 36,7% од гласовите во ноември 1917 г. на изборите во Изборниот округ Бесарабија, од 13-те избрани од покраината, на крајот го поддржале сојузот на Бесарабија со Романија на 27 март/9 април 1918 година.

Покрај ограбувањето и насилството од дезертери, вообичаено во регионите во близина на линијата на фронтот, како што е Бесарабија, Февруарската револуција дополнително ја нарушила дисциплината меѓу руските војници, што резултирало со пораст на бројот на дезертери; се намножиле случаите на разбојништво и грабежи. :57 Во август 1917 година, по Јулските денови, новосоздадениот Централен молдавски воен извршен комитет во Кишињев, поддржан од Градскиот совет на Кишињев, одлучил да формира десет молдавски национални единици од по 40 луѓе; :22тие првично биле наречени Кохорти, а потоа мобилни одреди. Главната мисија на Кохортите била да го одржуваат редот против домашната анархија, но тие не биле во можност да го направат тоа во контекст на општествените превирања и бунтот меѓу руските војници. :247–248Михаил Мелтиухов тврдел дека единиците исто така интервенирале за да ги спречат селаните да ги поделат земјиштето на големите имоти и помогнале да се обнови имотот на големите земјопоседници. :23Истовремено, внатрешната ситуација во Русија, исто така, довела до појава на болшевички групи меѓу руските војници: во текот на август и септември биле создадени посебни организации во Бесарабија и Романскиот фронт. :23Болшевичкото влијание почнало да се манифестира дури и меѓу одредени молдавски одреди, :510што го поттикнало Стефан Чобану подоцна да изјави дека „*токму оние неколку молдавски единици кои му биле на располагање на Сфатул Сари биле заразени со болшевизмот*". :369Селаните, исто така, се радикализирале, Вториот провинциски селански конгрес (9–13 септември 1917) повикувајќи на пренесување на целата земја, вода, шуми и ресурси на јавен домен, пресликувајќи го болшевичкиот слоган „*Цела земја на селаните*!". Почнувајќи од 7 октомври, Централниот молдавски воен извршен комитет одлучил да создаде единици под негова единствена команда и бил поддржан со војници и офицери од руската команда на Романскиот фронт и Воениот округ во Одеса. Комитетот, исто така, свикал Молдавски воен конгрес, собирајќи околу 600 делегати, главно офицери; на 3 ноември Конгресот одлучил за создавање на провинциско собрание, Сфатул Сари, кое би ја поддржало автономијата на Бесарабија. :23

Според Јон Гиурка, соборувањето на руската привремена влада во Петроград во октомври 1917 година (познато и како Октомвриска револуција и преземањето на власта во Русија од страна на болшевиците довеле до неорганизираност и недисциплина во руската армија на Источниот фронт. На 5 декември [стар стил 22 ноември] 1917 година, Советска Русија го потпишала во Брест-Литовскиот договор за целосен прекин на огнот со Централните сили, повикувајќи на мир без анексии и обештетувања и наредувајќи им на своите трупи да престанат да се борат во поглед на примирјето со Централните сили. :25Дмитриј Шчербачов, шеф на руските трупи на Романскиот фронт, одбил да ги исполни наредбите на советската влада. Под овие услови, во локалните руски војски се појавиле две спротивставени групи: едната која го признала новото болшевичко раководство во Петроград, решено било да го напушти фронтот, и втората група под команда на генералот Шчербачов, која сакала да ја продолжи војната; меѓу двете групи набрзо избувнале спорови и вооружени судири. И покрај романската воена поддршка, Шчербачов, кој според ван Меурс станал „*командант без војска*", не успеал да го покори локалниот болшевички комитет и на крајот се согласил да потпише примирје со Германците. :61Следствено, Романија и Русите под Шчербачов потпишале примирје во Фокшани на 9 декември [стар стил 26 ноември] 1917 година, шест дена пред примирјето меѓу Русија и Централните сили. :25–26

По болшевичката декларација за правата на народите на Русија, на 15 декември [2 декември] 1917 година, Бесарабија ја прогласила својата автономија во рамките на Руската Република, како Молдавска Демократска Република. Водачите на новосоздадената држава биле Јон Инкулет како претседател на Сфатул Сари, молдавскиот законодавен совет и Пантелимон Ерхан, шефот на молдавската влада (наречен *Совет на генерални директори*). Локалните лидери тврделе дека Бесарабија треба да остане цврсто во рамките на новата Русија, но со својот статус „*како оној на Финска во царската империја или еден од кантоните на Швајцарија*". :32–33Поради насилството и хаотичната ситуација во регионот, како и распространетоста на неписменоста меѓу селските маси на Бесарабија, не се одржале општи избори и местата во Сфатул Сари биле распределени на различни општествени групи, малцинства, професионални организации и интересни групи.. :60Делегатите претставувале само четворица од ујездите на гувернерот, кои биле првенствено населени со етнички Молдавци. Во Буџак каде што мнозинството од населението било немолдавско, авторитетот на Сфатул Сари добил ограничено признавање. :23–24Се очекувало собранието и Советот на директори да управуваат со покраината додека не се состане Уставотворното собрание на Бесарабија за да одлучи за иднината на покраината. :60

Во меѓувреме, околу Бесарабија се појавиле разни совети, многу од нив контролирани од меншевици, есери и бундисти, и на почетокот без болшевички влијанија. Советите и Сфатул Сари се препознале меѓусебно, а Есерите и селанскиот совет добиле места во собранието. :61И Петроградскиот совет и Советот на народни комесари ја признале новата Молдавска Република, нејзиното собрание и влада. :34Спротивно на тоа, неколку локални совети, исто така, ја признале владата на Владимир Ленин, а до средината на декември локалните совети станале „*болшевизирани*". :61

Михаил Мелтиухов тврдел дека, на 21 ноември, романскиот амбасадор во Лондон му посочил на британското раководство дека романската армија е подготвена да учествува во борбата против Советите, а два дена подоцна американскиот претседател ветил поддршка за романските територијални претензии во замена за учество во антисоветска интервенција. Шчербачов, исто така, се согласил да и пренесе на Романија руско оружје, муниција и резерви на храна во замена за 16 милиони рубљи; дел од овие ресурси требало да му бидат префрлени на генералот Алексеј Каледин, признат од Антантата како легитимен руски претставник. :26–27

При повлекувањето од романска територија, групи руски војници, па дури и цели единици, исто така започнале да вршат разни акти на насилство и грабежи, што резултирало со серија конфронтации со романската армија во Сокола, Галаци, Пашани, Спатарешти и Михаилени. Сепак, според Тутула, главната причина што довела до романските акции против руските војници била хаотичната состојба на руската армија и зголемената опасност претставена со концентрацијата на болшевичките трупи во Јаши и неговата околина. Според Тутула, овие трупи имале за цел да го потиснат Шчербачов, да го симнат од тронот кралот Фердинанд I и да воспостават комунистички режим во Романија; таквите аргументи ја определиле романската влада да усвои, ноќта меѓу 21 декември [8 декември] кон 22 декември [9 декември] 1917 година, „*исклучителни мерки*". На романската армија и било наредено да дозволи само овластено патување за руските колони што се упатувале кон Прут и да ги разоружа сите руски трупи во неред.

Михаил Мелтиухов забележал дека романската интервенција била побарана од Шчербачов откако болшевиците под Семјон Рошал, со поддршка на гарнизонот Соцола, објавиле дека ја презеле власта на романскиот фронт на 16 декември. :27По неуспешните преговори во Јаши, украинските трупи и четирите романски полкови го уапсиле болшевичкиот преговарачки тим на 21 декември, го застрелалеа Рошал, го распуштиле револуционерниот комитет и ги разоружале трупите лојални на него. Дорин Добринчу истакнува дека, пристигнувајќи од Петроград со мисијата да ја преземе контролата врз Револуционерниот воен комитет на Романскиот фронт, Рошал се обидел, со помош на некои болшевички војници, да го уапси генералот Шчербачов; генералот бил спасен од неговите украински стражари и интервенцијата на француските и романските офицери. Според Добринчу, по приведувањето од страна на Романците, Рошал завршил во „*нејасни услови*" во рацете на антиболшевичките Руси; неговото тело подоцна било пронајдено во близина на железничка пруга, веројатно откако бил застрелан од „*неговите руски политички и идеолошки противници*". Следните денови, Романците ги разоружале сите руски војници кои се сметале за „*неверодостојни*" и, според Мелтјухов, го прекинале пристапот на Русија до складиштата со храна и ги интернирале руските војници во концентрационите логори. :27–28Утрото на 22 декември [9 декември] 1917 година, романските трупи, со помош на украинските војници лојални на генералот Шчербачов, го опколиле рускиот гарнизон во Соцола и го разоружале. Според Добринчу, во овој инцидент немало жртви, а сите 3.000 руски војници биле качени во возови и испратени преку Прут. Романските трупи во другите населби низ Молдавија го следелер примерот, но на неколку места нивните акции довеле до вооружена конфронтација. Според Митраска, руските војници бегајќи од Романците поминале низ Бесарабија, ограбувајќи. :35Меѓутоа, Мелтиухов тврдел дека, за да ги оправда своите постапки, романската владина пропаганда почнала да обвинува дека руските трупи извршиле грабежи и погроми. :27–28

Акциите на романските трупи „*за воспоставување на редот*" на романската територија биле категоризирани од советската влада како „*криминални*", проследени со ултиматумски белешки кои, според Василе Тутула, имале карактер на објава на војна. Комесарот за надворешни работи, Лав Троцки, му замерил на романскиот претставник во Петроград, Константин Дијаманди, за мешање во внатрешните работи на Русија, додека Дијаманди одговорил дека романските дејствија се полициски мерки против уништувањето од страна на руските војници.

Вовед
-----

Првите романски напади во Бесарабија започнале во средината на декември (на 14 декември [1 декември] 1917 година според некои извори)  :20 кога мала чета го зазела селото Леова, наводно со цел да ги заштити складиштата за жито. Ова предизвикало огорченост кај локалното население, кое верувало дека војниците дошле „*да ги одземат придобивките од револуцијата*". По митингот организиран од локалниот совет, романските трупи биле одбиени, губејќи еден офицер (капетан Попилијан)  и двајца војници. :166 :29–30 :368Член на комисијата за снабдување на Кахул го известил Сфатул Сари дека романските трупи интервенирале откако тој побарал од Шчербачов воена стража за локалните складишта, но Романците биле нападнати од локални вооружени чети. На 21 декември, Романците испратиле силна одмаздничка експедиција од два полка, го окупирале Леова и, под третман на пукање на секој десетти локал, побарале да се предадат водачите на локалниот Совет. Сите четворица членови на извршниот комитет на Советскиот Сојуз, на чело со И. Нестрат, биле по кратка постапка судени и последователно застрелани, бидејќи се сметале за одговорни за претходните романски жртви. :29–30 :368

Дополнителни напади се случиле во текот на декември: на 20-ти романските трупи ги опколиле Поганешти, Сарата-Разеши и Воинеску и почнале да пукаат врз локалното население, што го поттикнало Чисан, претседателот на комитетот Мингир, да телеграфира на Кишинев да побара итна воена помош; слични романски акции се случиле два дена подоцна во Карпинени и околните села. :368На 23 декември 1917 година, Британија и Франција потпишале таен договор со кој се разграничуваат нивните сфери на влијанија во Руското Царство. Бесарабија и другите руски територии северно од брегот на Црното Море спаѓаат во француската амбиција. :27Решен да се бори против Централните сили и руските сили кои се непријателски настроени кон нејзините интереси, шефот на француската воена мисија во Јаши, генерал Анри Матијас Бертелот, започнал да врши притисок врз Романија да ја окупира Бесарабија. :166

Состојбата на несигурност во Бесарабија, утврдена со грабежи и немири извршени од руските трупи кои се повлекувале, како и болшевичките претензии за власт над регионот, одредило некои од молдавските лидери да побараат помош од романската држава, но не и за романска окупација, како што се случило подоцна. :63На 26 декември, болшевиците ја презеле контролата над бесарабските железници, молдавските трупи одбиле да преземат дејствија против нив и покрај одлуката на Сфатул Сари. На барање на вториот, Шчербачов наредил делови од 7-та коњаница и 61-та пешадиска дивизија да се упатат кон Бесарабија, но неговите трупи исто така одбиле да се усогласат. Во меѓувреме, селската фракција на Сфатул Сари одлучила да испрати 3 претставници во Петроград за да побараат поддршка против можна романска интервенција. :30–31На 27–28 декември [14–15 декември] 1917 година, Владимир Кристи и Јон Пеливан, членови на молдавскиот законодавен совет Сфатул Сари и на владата, престојувале во посета на Јаши, за да ја претстават ситуацијата од Бесарабија на романската влада. По дискусиите, на 4 јануари 1918 година [22 декември 1917 година], Сфатул Сари одлучил да и додели овластувања на молдавската влада, соодветно да побара воена помош од сојузничките сили. Истиот ден, Ерхан, Пеливан и Кристи испратиле тајна телеграма до романскиот министер за војна барајќи итно испраќање во Кишинев на трансилванскиот полк (составен од поранешни австроунгарски затвореници од романско етничко потекло) лоциран во Киев. :286Друго барање дошло од Молдавскиот комитет во Киев, кој, по информациите добиени од претставникот на Сфатул Сари за критичната ситуација во Бесарабија, исто така побарал од романската влада во Јаши веднаш да испрати романски трупи во Бесарабија. Сепак, на 4 јануари, советската влада во Петроград им наредил на руските трупи да се повлечат од романската територија кон Бесарабија, спротивставувајќи се со сила на секој романски обид да ги запре, :29додека Советот на директори му се обратил на француското воено аташе во Кишинев, барајќи инструктори за своите војници. :31

Социјалистичкиот блок и блокот на националните малцинства во Сфатул Сари биле категорично против пристигнувањето на романските трупи, што укажува дека ова може да биде првиот чекор кон воената окупација на регионот, што претставува закана за сите политички и општествени придобивки на револуција. :369Како одговор на гласините за романска интервенција, неколку организации низ Бесарабија излегле на протести, вклучително и советот на работници и војници во Брицени, четвртиот конгрес на селаните пратеници во областа Хотин, вториот конгрес на селаните пратеници во областа Белци, состанокот на делегатите на Бесарабија на вториот конгрес на Румчерод, Централниот воен комесаријат за внатрешни работи, војниците на 1-от молдавски полк, 129-та молдавска воздушна батерија и одредот на бесарабските морнари во Севастопол. :370Ограничената романска вооружена интервенција во Леова на почетокот на декември, како и активностите преземени за разоружување на болшевичките трупи кои се повлекуваат на романска територија, предизвикале силни протести од страна на советската влада. Неуспехот на Романија да одговори на протестите на крајот довела Ленин да го уапси романскиот претставник во Петроград и да го конфискува романското богатство на 13 јануари 1918 година. :63–64Романскиот дипломат бил ослободен следниот ден на барање на другите амбасади во Петроград, при што советската влада го повторила своето барање уапсените руски војници да бидат ослободени и да им се дозволи да се повлечат. :29

До крајот на декември, болшевиците презеле предност во повеќето локални совети и на 6 јануари 1918 г. во подготовка за одбивање на претстојната интервенција, тие создале обединета команда во Кишинев, Револуционерен воен комитет за Бесарабија, на чело со Евгениј Венедиктов и користејќи ги двете трупи од резервните полкови и единиците што се повлекувале од романскиот фронт. :31–32 :62 :370Дури и пред овој потег, градскиот совет на Кишинев почнал да ја критикува активноста на Сфатул Сари, а неколку дена подоцна, Извршниот комитет на советите на селаните во Бесарабија, градскиот совет на Кишинев и Централниот комитет на молдавските офицери и војници свикале состанок. со цел да се обезбеди подобар, демократски состав на Бесарабското собрание. Ова на крајот било откажано откако делегатите на Бесарабија болшевици на вториот конгрес на Румчерод, што се одржал во Одеса помеѓу 23 декември 1917 и 4 јануари 1918 година, усвоиле жестока осуда на Сфатул Сари и одлучиле да ги испратат во Кишинев, а фронтот Румчерод. (*Frontotdel*) да го преземе регионот. :62–63Според Василе Василос, крајната цел на болшевиците била воспоставување на советската власт во Бесарабија и нејзино одржување како дел од Русија.

Ноќта на 13 јануари 1918 година [31 декември 1917 година], стратешките точки и згради во Кишинев биле заземени од болшевиците, и *Фронтотдел* се прогласил себеси за врховна сила во Бесарабија, :63 :370сепак, според Мелтиухов, Сфатул Сари не бил дисперзиран. *Фронтотдел* им наредил на сите власти строго да ги следат само неговите наредби, а не оние на Централниот совет на Украина, генералот Шчербачов или други самопрогласени тела. Понатаму, било наредено на сите воени структури на Романскиот фронт да ја напуштат романската територија и да се преселат во Кишинев и им наложило на воените комитети да обноват војска за одбрана на Бесарабија. *Фронтотдел,* исто така, побара владата во Петроград да му наложи на молдавскиот совет на директори да одбие каква било романска воена интервенција. :32На 16 јануари 1918 година [3 јануари 1918 година], пратениците на проруските социјалисти се повлекле од Сфатул Сари и издале изјава во која повикуваат на обединување со руската болшевичка револуција и против доаѓањето на романската армија во Бесарабија, тврдејќи дека „*имало премногу Молдавци и буржоаски елементи во Сфатул Сари*". На 18 јануари [5 јануари], *Фронтотдел* заедно со локалната болшевичка организација започнал со отстранување на другите молдавски државни структури. :510Според Марсел Митраска, болшевиците го укинале Сфатул Сари и го замениле со самопрогласен молдавски совет (иако Марсел Митраска тврди дека во неговиот состав немало етнички Молдавци). :35–36

Во овие услови, Кристи, Пеливан и Ерхан заминале во Јаши за да побараат уште еднаш влез на романската војска во Бесарабија за да се бори против болшевичките предизвици на моќта на Сфатул Сари. :64 Како резултат на критичната ситуација во која се наоѓале Сфатул Сари и молдавската влада, под изговор за обезбедување линии за снабдување против нападите на болшевиците и вооружените бандити, романската влада се согласила да испрати војска во Бесарабија, мерката била поддржана од претставниците на Антантата (француската и британската мисија во Јаши), но и од рускиот генерал Шчербачов, номинален командант на руската војска на романскиот фронт. :36 :371 :33ван Меурс тврди дека значителен дел од јавното мислење на Бесарабија силно се навредило со романската интервенција и стравувало дека ветените реформи ќе бидат поништени. Болшевичката пропаганда играла на таквите стравови, тврдејќи дека Молдавскиот блок во Сфатул Сари ја продал Бесарабија на Романија и планира да се откаже од аграрната реформа. :84Герман Пантеа, директорот одговорен за војската во владата на Сфатул Сари, објавил дека „*молдавското население, а особено молдавските војници, биле возбудени и лути што Романците ќе дојдат да им ја одземат земјата добиена како резултат на револуцијата, и освоените слободи по еден век страдање*". :370

Октавијан Сику смета дека, пред сè, не ставовите, поволни или не за влез на романските трупи во Бесарабија, туку распаѓањето на Руското Царство, локалната анархија и апсолутната потреба на западните сојузници да го одржат романско-рускиот фронт, за да се обезбеди неговото снабдување, комуникација и повлекување, биле главните фактори кои го одредиле генералот Шчербачов да побара од романската влада да ја испрати романската војска во Бесарабија, во услови на недостаток на организација на руската армија.

Операции
--------

### Првични напади

Карта на Молдавската Демократска Република
На 6 јануари, романската влада, во договор со украинските власти, им наредила на трансилванските трупи да напредуваат од Киев до Кишинев, во координација со нападот на пограничниот град Унгени, кој имал болшевички гарнизон. :32По нивното пристигнување во железничката станица во Кишинев на 19 јануари околу 1 часот по полноќ, 800 до 1.000 Трансилванци ги пречекале 1-от Молдавски пешадиски полк, 5-тиот коњанички полк Замурски и одредот на Црвената гарда подигнат од Фронтотдел. Откако Трансилванците одбиле да се разоружаат, избувнала престрелка и тие на крајот биле разоружани и уапсени, губејќи пет или шест убиени и многу ранети, а потоа вратени во Киев. :32 :64–65 :371Обидите на Ерхан и Инкулец да ги убедат молдавските трупи да ги ослободат Трансилванците, тврдејќи дека биле само во транзит, пропаднале откако заробените војници изјавиле дека биле испратени да ги преземат романските складишта и да ги ликвидираат болшевиците. :32 :372Меѓутоа, според Василе Тутула, откако трансилванските војници биле уапсени, тепани и во искинати униформи, исмејувани и плукани по улиците на градот, некои од нив биле насилно ослободени од молдавските трупи, кои ги засолниле во нивните касарни. додека според Дорин Добринчу, Трансилванците биле ослободени по неколку дена, во контекст на влегувањето на романските трупи во Бесарабија.

Во меѓувреме, романската команда одлучила на 17 јануари да испрати дополнителни трупи кон Бесарабија, при што неколку единици требало да го преминат Прут на 18-ти и 19-ти. :33Нападот врз Унгени започнал во мугрите на 18 јануари, покрај романските трупи, учествувале и руски војници кои сè уште биле лојални на Шчербачов и украинските националистички единици. Комбинираните трупи успеале да ги поразат Советите и да го заземат градот, погубувајќи ги дванаесетте членови на локалниот совет на војници. Вечерта наредниот ден романските трупи стигнале до Страшени и се обиделе да се упатат кон Кишинев преку Гидигичи, меѓутоа, тие биле пресретнати од силен советски оган во Гидигичи и Којушна. До ноќта на 20-ти, интервенционистите се повлекле во неред кон Страшени, оставајќи го оружјето и се предале во мали групи додека биле прогонувани од коњаничките единици на *Фронтотдел*. Наиден со непријателство од локалните селани, одред од над илјада Романци бил опколен и предаден во Страшени. Романските трупи и руските одреди предводени од генералот Некрасов, претставникот на Шчербачов, се повлекле кон Унгени и се обиделе да се регрупираат во Корнешти во текот на 20 јануари, само за да бидат опкружени со револуционерен железнички баталјон. Некои од напаѓачките трупи се предале, додека останатите успеале да избијат и да се повлечат во Романија; генерал Некрасов едвај избегнал линч од неговите војници и на крајот бил убиен од локалното население. :372–373На 21 јануари, одредот на 2. железнички округ што ја поправал линијата од Кишинев до Страшени наипол на група романски војници, заробувајќи 40 војници, а другите побегнале во Унгени. :33

Отприлика во исто време, романската армија заедно со руските трупи лојални на Шчербачов се обидела да создаде мост на југот на Бесарабија, окупирајќи ги Кахул, Вадул луи Исак и Манта. Во обидот да влезат во Болград, тие биле пречекани од трупите на Воениот револуционерен комитет на 6-та армија заедно со молдавските одреди. Ноќта на 22/23 јануари бранителите успеале да ги разоружаат Романците по кратка битка и продолжиле со расчистување на романските трупи во Болград, Кахул, Леова и Вулчанешт. :33 :373–374И гарнизонот и мештаните во Рени успеале да одбијат напад од другата страна на границата, додека руските генерали Коцебуе, Дедјушин и Иванов биле уапсени како соработници на напаѓачите. :373–374

### Советско преземање во Кишинев

Во меѓувреме, Јон Ѓиурка тврдел дека болшевиците го нападнале седиштето на Меѓусојузничката комисија, апсејќи ги војската и претставниците на државите на Антантата, како и неколку пратеници на Сфатул Сари. Јон Ѓиурка навел дека Ерхан и Инкулец биле меѓу уапсените, додека Владимир Поливцев забележува дека двајцата молдавски лидери всушност биле поканети на итен заеднички состанок на Бесарабскиот покраински и градскиот Извршен комитет на Советите на работниците и војниците, селскиот покраински извршен комитет и молдавскиот централен воен извршен комитет, кои се собрале на 19 јануари за да прогласат воена состојба. Ерхан и Инкулец за време на состанокот изјавиле дека не знаат ништо за влегувањето на романските трупи и дека ќе ги разрешат сите директори кои можеби имале некаква врска со тоа. Во зависност од сметката, тие биле или принудени да напишат и да испратат до романската влада телеграма во која протестираат против влегувањето на романските војски и барајќи прекин на неговото испраќање во Бесарабија, или доброволно го направиле тоа за да ги растераат сомнежите против нив. :34 :374Не е јасно дали преземањето на *Фронтодел* било предизвикано од романскиот напад или било резултат на тоа што претходниот ден ја добил верноста од повеќето локални совети во Бесарабија. :65Ерхан и Инкулец, исто така, биле принудени да им наредат на молдавските полкови да се спротивстават на напредувањето на романските трупи; :65Пан Халипа тврдел дека германскиот Пантеа всушност ја потпишал наредбата, за која знаеле Инкулец и Ерхан, но наредбата не стигнала до молдавските трупи, бидејќи била користена само како „*оправдување*" за болшевичките водачи, кои имале контрола над Кишинев. Вим ван Меурс понатаму забележува дека не е јасно дали Ерхан и Инкулец биле принудени од болшевиците да наредат отпор кон романското напредување или тие искрено го мразеле доаѓањето на романските „*ослободители*". :65Молдавските лидери немале унитарна перспектива за иднината на Бесарабија: додека Халипа и Пеливан барале заедница со Романија, Ерхан и Инкулец биле левичарски политичари кои барале Молдавска Република, или независна или како дел од Руската Федерација. Конкретно, Инкулец, како претседател на Сфатул Сари, не учествувал во ниту една мисија во романската влада и подоцна бил спречен да учествува во преговорите во Брест-Литовск, бидејќи Романецот се плашел дека ќе го поддржи инкорпорирањето на Бесарабија во Руската Федерација. :65До 20 јануари, Сфатул Сари и Советот на директори изгубиле каква било моќ што ја имале над Бесарабија, при што Советите добиле предност. :374*Фронтотдел* ги отворил воените складишта и дистрибуирал оружје на локалното население, кое ја сочинувало Црвената гарда. Ноќта на 20-ти, го ставик Кишинев под воена состојба, ги растерал Сфатул Сари и ги прогласил за незаконски Советот на директори и сите организации што спроведуваат „контрареволуционерна активност". Плашејќи се да бидат уапсени, многу членови на Сфатул Сари се скриле или го напуштиле градот, додека некои од директорите, со помош на француското воено аташе и земјопоседникот Пантелимон В. Синадино, водач на Унијата на земјопоседници на Бесарабија, заминале во Јаши да бараат романска интервенција. :34

### Главен удар и заробување на Кишинев

Романските сили кои ја извршиле интервенцијата во Бесарабија изнесувале две пешадиски и две коњанички дивизии, вкупно 50.000. :375–376На 20 јануари романската команда им наредила на своите трупи да го преминат Пут, а првите романски единици влегле во Бесарабија следниот ден. Утрото на 23 јануари [10 јануари], 11-та романска дивизија на генералот Ернест Броштеану ја преминала Прут. 11-та пешадиска дивизија требало да го заземе Кишинев и да напредува кон Тигина, 1-та коњаничка дивизија да ги нападне Белци и Сорока, 13-та пешадиска дивизија да ја окупира јужна Бесарабија, додека 2-та коњаничка дивизија требало да ги поврзе двете дивизии Цимислија. На 25 јануари целата романска дивизија била споена во 6-тиот корпус под генералот Јоан Истрате. :167–168 :35На одбранбената страна, *Фронтотдел* контролирал околу 6.000 војници во Кишинев, вклучително и 1. молдавски пешадиски полк, 1. бесарапски хусарски полк, 1. молдавски хусарски полк, 3. и 5. замурски коњички полк; овие трупи имале задача „*да го задржат градот додека не пристигнат засилувањата и со нивното пристигнување да тргнат во офанзива и да ги протераат Романците од Молдавската Република*". Одбранбените играчи во својот ранг ги вклучиле Филип Левенсон, Григориј Котовски и Јона Јакир. :375–376Два дена подоцна, Инкулет и претставниците на молдавските воени комитети се состанале во Калараси со генералот Бростеану. Двете страни се согласиле дека Романците „*нема да се мешаат во внатрешните работи на Бесарабија*"; сепак, кога бил информиран од молдавските делегати дека смртната казна е укината во Бесарабија, Броштеану одговорил дека ќе биде конечниот судија и ќе ја изрече секоја казна што ќе ја смета за соодветна. :377Романскиот премиер Таке Јонеску подоцна изјавил дека „*целиот свет знаел дека војниците биле испратени во Бесарабија со цел да се заврши, кога е можно, последниот чин на обединување со Бесарабија*". :38 :375Во Одеса, пленарната седница на Централниот извршен комитет на Румчерод на 20 јануари одлучила да се смета себеси за „*во воена состојба со Романија*" и прогласил општа мобилизација за волонтерски одреди во областите Одеса, Тираспол, Керсон, Акерман и Бендер. Румчеродот, исто така, донел одлука за интернирање на кој било романски функционер во градот и запленување на романските имоти таму. Одлуката била поништена од страна на следниот ден, Румчеродот се надевал дека ќе добие дипломатско решение за судирот. На 23 јануари, Румчерод формално му го пренел на романскиот конзул и на британската и француската мисија барањето на романската влада да ги повлече своите трупи од Бесарабија и на руските трупи на романскиот фронт да им се дозволи слободен премин кон Русија. Додека романскиот претставник го негирал влезот на романските војници, мисијата на Антантата одговорила дека војниците биле испратени да ги заштитат романските складишта. :36–37

Во текот на првите денови од офанзивата, романските трупи кои го преминале Прут меѓу Унгени и Леова ги окупирале Унгени, Каинари и Поганешти. На нивниот пат, тие ги зазеле железничките објекти и магацините за храна, ги растерале советите и селските комитети и ги застрелале нивните членови, барајќи залихи со храна од селаните. :35По три дена битка, романските трупи кои напредувале од Хинчешти и Страшени го зазеле Кишинев вечерта на 26 јануари 1918 година [13 јануари], :375 бил пречекан од Ерхан и Пантеа, придружувани од неколку молдавски ескадрили. Според некои извештаи, неколку молдавски единици се бореле „*рамо до рамо*" заедно со руските револуционери против романската армија; :65Поливитев, тврдејќи дека извештаите на Сфатул Сари укажуваат дека 86% од молдавските трупи се бореле на страната на *Фронтотдел* и „*војниците биле решени да ги убијат офицерите осомничени за предавство*". :376Советските трупи се повлекле во Тигина без да им се спротивстават на романските трупи во самиот град. :511 :377Според Владимир Поливцев, факторите кои довеле до неуспех на одбраната на Кишинев ја вклучувале општата инфериорност на војниците, лошото управување со постоечките единици, меѓупартиските судири меѓу различните советски организации и успехот на поддржувачите на Сфатул Сари меѓу офицерите. неутрализирал дел од молдавските полкови. :376Така, некои офицери успеале да ги испратат молдавските трупи подалеку од градот во пасивен сектор на одбраната, додека поддржувачите на Шчербачов се уште активни меѓу трупите во јужна Бесарабија, исто така, можеле да ги спречат руските единици на 47-от корпус и другите единици на 6-от Армијата да дојде на помош на бранителите. :376–377Денот кога падна Кишинев, владата на Петроград одлучила да ги прекине сите дипломатски односи со Романија и да ги протера нејзините претставници, и ги прогласила романските златни резерви за „*неприкосновени за романската олигархија*" и го прогласил Шчербачов за „*непријател на народот*". Следниот ден, Броштеану официјално влегол во градот, романската армија организирала парада. Бидејќи романската влада не одговорила на нејзините протести, Румчерод на 4 февруари објавил дека се смета себеси за војна со Романија и на 6 февруари им наредил на единиците на Романскиот фронт и Воениот округ Одеса „*веднаш да пружат вооружен отпор на романските воени единици кои влегле во Бесарабија, како и на кој било друг локалитет кога романските сили ќе се обидат да ги разоружаат советските трупи или да запленат воен материјал и опрема*". :39–40

Владимир Поливцев тврди дека по романското заземање на Кишинев настанал бран на репресија. Останатите молдавски единици биле или распуштени или споени со романските единици. Погубувањате не биле ограничени само на приврзаниците на Советите, бидејќи биле стрелани неколку антиболшевички социјалисти, вклучувајќи ја и меншевичката членка на Сфатул Сари, Надејда Гринфелд и популарниот социјалист Николај Ковсан, уредник на *Свободнаја Бесарабија*. Директорот за воени прашања Герман Пантеа на 2 февруари морал да признае дека во Кишинев се случувале „*чести погубувања*", додека Иван Криворуков, во тоа време секретар на Централното биро на синдикатот, сведочел дека погубувањате биле извршени без судење, некои од жртвите кои биле полумртови закопани во депонијата во Ришани. Кишинев бил ставен под опсада и бил воведен полициски час истовремено со опсежните претреси на приватни имоти. Повеќето револуционерни организации, вклучително и Централниот молдавски воен извршен комитет, биле распуштени, заедно со синдикатите и фондовите за взаемна помош. :378

На 28 јануари [15 јануари], за време на вонредниот заеднички состанок на Сфатул Сари и владата, Инкулец го поздравил и аргументирал романското воено присуство во Бесарабија, зборувајќи за гаранциите на Романците, додека Ерхан го уверил генералот Бростеану дека владата во Кишинев ќе ги преземе сите мерки за поддршка на акцијата на романската армија.

### Трет селански конгрес

Противставувањето на романската интервенција продолжило на друго место во Бесарабија, при што Ерхан забележал во својот говор на 26 јануари дека влијанието на болшевиците и недовербата кон Сфатул Сари било особено големо во областите Акерман, Исмаил, Хотин и Сорока. :379На 31 јануари во Кишинев започнал Третиот Бесарабски покраински конгрес на советите на селанските пратеници, кој бил одложен од есента 1917 година. Поради тековните воени операции, неколку делегати од Акерман, Исмаил и Хотин можеле да помогнат, а повеќето делегати доаѓале од централните делови на Бесарабија и Молдавија. Мнозинството ја отфрлило кандидатурата на Ерхан за претседател и наместо тоа го избрал молдавецот Василе Рудиев, кој претходно бил назначен за комесар за Балци од страна на Сфатул Сари и, како шеф на окружниот Конгрес на селаните во Балци, протестирал против романската интервенција и повикал на признавање. на владата во Петроград на 27 јануари. Следниот ден, Бесарабскиот покраински селански конгрес едногласно изгласал резолуција дека „*целата власт треба да им припадне на Советите на работниците, војниците и селаните пратеници*" и избрал комисија за да подготви декларација за протест против окупацијата на Бесарабија. Рудиев лично повикал на гаранции за слободата на говорот, собирањето и неповредливоста на членовите на конгресот, побарал обновување на суверена Молдавска Република, а Романците да бидат протерани од земјата во рок од 24 часа. Неговиот говор бил дочекан со продолжен аплауз. Половина час по говорот на Рудиев, романските војници ја опколиле зградата каде што се одржувал Конгресот, донеле четири митралези во салата и испратиле воен одред барајќи екстрадиција на говорниците кои „*ја навредиле романската влада*". Рудиев и друг член на президиумот, Валентин Прахницки, отишле да преговараат со Бростеану, а подоцна биле уапсени уште тројца членови на Конгресот (Теофил Которос, Јон Панциру и Прокоп Чиумаченко). Петте делегати, четворица Молдавци и еден Украинец, потоа биле погубени од Романците. Бидејќи петмината исто така биле членови на Сфатул Сари и биле законски неповредливи, Советот на директори се распрашувал за судбината на делегатите, но Броштеану ги отфрлил, одговарајќи дека апсењата не ги смета за „*мешање во внатрешните работи на републиката*" и дека „ *никој не може да му се меша*" во борбата против „*болшевиците*". Мелтиухов и Поливцев забележуваат дека на крајот биле застрелани 45 од 116 делегати кои учествувале на Конгресот. :43 :379–381

### Битка кај Бендер

Со помош на молдавските чети, Романците го продолжиле напредувањето кон Хотин, Исмаил, Бендер/Тигина и Четатеа Алба. :38Особено жесток отпор бил забележан кај Бендер, стратешка железничка раскрсница и местото на голема тврдина, каде што *Фронтотдел* се повлекол. :39 :382–384Одлуката за отпор била донесена на 24 јануари на митингот на војниците на локалниот гарнизон и локалните работници, кога бил создаден *штабот за одбрана на Бендер,* кој се состоел од *Фронтотдел*, членови на Советскиот сојуз во Кишинев и команданти на револуционерни одреди кои ги избегнале романските трупи, како и локални поддржувачи на Советска моќ (болшевици и други социјалисти). Наспроти романската 11-та пешадиска дивизија биле 5-тиот и 6-тиот коњанички полк, набрзина создадени одреди на Црвената гарда регрутирани од железничките работилници и жителите на градот, како и војниците на 4-от молдавски полк во Бендер. Романците напредувале кон крајот на јануари од Кишинев и Каинари; последната колона била пресретната со превентивен напад организиран од Црвената гарда со помош на импровизиран оклопен воз што резултирало со заробување и разоружување на 844 Романци. :382–384:39Бидејќи Штабот за одбрана одлучил да испрати редовни трупи низ Днестар за реорганизација и надополнување, Црвената гарда го сносила и најголемиот товар од романскиот напад врз градот, кој започнал на 29 јануари. И покрај интензивната артилериска поддршка, Романците не можеле да влезат во градот два дена, додека бранителите можеле да фатат неколку трофеи. Откако градските складишта за артилериска муниција се разнеселе, или поради директен удар или поради саботажа, и големи делови од градот биле зафатени од пламен, Црвената гарда одлучила да се повлече преку Днестар утрото на 2 февруари. Бран на репресија против општествените активисти, преживеаните бранители и синдикатите започнале по влегувањето на романските трупи. На 5 февруари по романскиот обид да го премине Днестар, битката за контролата на мостот над реката неочекувано се претворила во советски контранапад, а поголемиот дел од градот бил повторно заземен околу 8 часот наутро, додека романските трупи се повлекле во неред. :40Главниот советски контранапад започнал следниот ден, кога трупите на *Фронтотдел*, засилени со војници доброволци од 8-та армија, одреди на Црвената гарда од Одеса и Николаев, како и околу 500 романски просоветски доброволци организирани од Романскиот револуционерен воен комитет успеале да ја преземат тврдината и да го исчистат целиот град од романските редовни трупи. Советската офанзива ја вратила романската 22-та пешадиска бригада 10-15 километри кон Булбоака и Каушени и заробила значителен персонал и трофеи. Засилените романски трупи повторно го нападнале градот на 7 февруари од Булбоака и Калфа и советските трупи на крајот се повлекле преку Днестар поради големи загуби; Романците успеале да заземат и некои населби преку реката. Романските загуби за време на битката за Бендер изнесувале 141 лица, вклучително и 3 офицери. Започнал бран на брутална одмазда против локалното население, при што Романците ставиле околу 5.000 жители под вооружена стража во близина на железничката станица и ги конфискувале резервите на храна од Бендер и соседните села. Околу 150 железничари, како и други локални жители, биле погубени пред толпата. :382–384По посредство на странски дипломати, на 8 февруари бил потпишан 48-часовен прекин на огнот. :40

### Битка кај Бeлци и северна кампања

Веста за она што локалното население го гледало како романска инвазија ги алармирало и различните комитети во Белци, кои на 21 јануари го организирале *Револуционерниот штаб за заштита на Бесарабија*, предводен од Молдавците Андреј Палади, претседател на селанскиот совет на областа Белци, Григоре, претседател на локалниот комитет и Василе Рудиев, комесар за локална самоуправа. Следниот ден, Палади ги повикал локалните жители да организираат одбранбени одреди, додека локалниот совет издал манифест во кој изјавува „*Смртта е подобра од новото ропство под јаремот на крвопијецот, романскиот крал*". Подоцна истиот ден, се одржал митинг на кој присуствувале 3.000 работници, војници на гарнизонот и претставници на околните села, изразувајќи протест против влегувањето на окупаторските сили во Бесарабија, а потоа на населението му било поделено оружје од воените магацини. :385–389Конгресот на селанските пратеници на округот Белци на 27 јануари усвоил резолуција со која се отфрла авторитетот на Сфатул Сари и се признава Советот на народните комесари, протестирајќи против одвојувањето од Русија и повикувајќи се да се инвестира моќта во советите на селаните, војниците и претставници на работниците. Комисиите и организациите на сите нивоа требало да бидат реизбрани, делегатите требало да бидат испратени во Петроград за да побараат помош против романскиот влез на територијата на Бесарабија, а организациите во другите Бесарабски окрузи биле поканети да ги поддржат одлуките на Конгресот на областа Балци. За да се спречат земјопоседниците да побараат романска помош, им биле прекинати телефонските линии и телефонската централа била ставена под контрола на Конгресот. :35–36

Главниот организатор на одбранбените сили бил штабниот капетан Анатол Попа, ветеран од Првата светска војна, поранешен член на Централниот воен комесаријат во Кишинев вклучен во создавањето на 1-виот молдавски полк, кој претходно во јануари бил назначен од Сфатул Сари за воен комесар за округот Белци. Попа бил тој што всушност ја спровел одбраната, бидејќи Палади бил испратен од селанскиот конгрес на Белци на север да побарал помош од 8-та армија и Советот на народни комесари, додека Рудиев заминал за Кишинев за да учествува на Третиот Бесарабски селански конгрес. До 2 февруари, Попа успеал да собере пешадиски баталјон, две коњанички ескадрили, посебна митралеска чета, автомобилска чета и нецелосна артилериска батерија, дополнително засилени со вооружени групи селани од блиските Куболта и Хаснашени Мици. Така, вкупната сила вклучуваше, покрај војниците на градскиот гарнизон, до илјада доброволци организирани во Црвената гарда. Низ градот беа ископани ровови, а на главните влезни пунктови беа поставени пушки и митралези. На 3 февруари 1918 година, првата романска коњаничка дивизија го преминала Прут кај Скулени и напредувала кон Фалешти, каде што била стрелана од Црвената гарда; градот на крајот бил заземен по два последователни напади. :385–389Следниот ден, романскиот генерал Михаил Шина бил заробен од селските сили за самоодбрана во Обреја, но, откако едвај избегнал од линч, бил ослободен со напад на романската коњаница. Романските обиди да упаднат во Балци од југ на 4 февруари биле одбиени со митралески и артилериски оган, а напаѓачките трупи биле принудени да се повлечат поради големите загуби. Друг напад во близина на железничката станица, исто така, бил блокиран од отпорот на револуционерните војници и локалните доброволци. Имајќи нумеричка супериорност, романските трупи на крајот го окупирале градот околу 15 часот на 5 февруари по жестока битка, :42иако пукањето продолжило во градот до темнината. :385–389Напредувајќи кон север, романски одред ја зазеле Сороча на 6 февруари, а на 12-ти романските трупи им помогнале на полските легии да го заземат Јампол преку Днестар. :42Пешадискиот полк на Асландуз и Црвената гарда на Окница се приближиле до Белци само откако Романците го окупирале, и затоа не биле во можност да им дадат поддршка на одбранбените сили. Во текот на следните денови и до крајот на февруари, заедно со дел од бранителите на Белци и селските вооружени групи, овие трупи продолжиле да се борат против романското напредување по железничката пруга Белци-Окница (кај Софија, Дрокија, Тирнова и Дондушени), а потоа, под раководството на Палади, се борел со Романците во областа Рибница - Шолданешти. Во меѓувреме, помеѓу 5 и 6 февруари околу 1.000 луѓе биле уапсени и 20 застрелани во Белци од страна на романската армија како одмазда. Анатол Попа бил изведен пред воен суд и осуден на смрт, но помилуван поради неговата популарност и поканет да се приклучи на романската армија. Наместо тоа, тој решил да побегне и подоцна водел неколку советски единици во Руската граѓанска војна. Романската Сигуранта на 8 февруари објавила дека немирите меѓу селаните во областа Бечлци против романското присуство сè уште биле енергични. :385–389

### Јужна кампања

Во јужниот дел на покраината романската интервенција ја извршиле 13-та пешадиска дивизија, 2-та коњаничка дивизија, 5-та бригада *Калараси* и други помали единици. Романското напредување наишло на различни степени на отпор и се случиле престрелки на различни места. Веќе на 23 јануари, *Конгресот за самоопределување на селаните и работниците од Буџак,* одржан во Акерман, го отфрлил авторитетот на Сфатул Сари и одлучил да се бори против освојувачите. :40Истиот ден, по артилериско бомбардирање, Романците го зазеле Кахул и започнале со репресалии против бранителите. На 24 јануари бранителите на Болград ги растерале напаѓачките единици користејќи митралези; сепак, главните сили на 2-та коњаничка дивизија го поразиле нивниот отпор следниот ден. :38–39 :389–391Неколку дена подоцна, бугарските селани во Тараклија собрале одред од 250 војници вооружени со пушки, коси и вили, но градот се предал откако романската артилерија отворила оган. Престрелки и интензивни борби избиле, исто така, меѓу романските трупи и набрзина организираните доброволци во Комрат и железничките станици во Чадир-Лунга и Басарабеаска. Градот Измаил бил заземен по интензивни борби и гранатирање од романски воени бродови. Бранителите, броејќи неколку стотици војници и морнари, давале отпор од 3 до 6 февруари, бидејќи во градот владеела политичка конфузија. Како репресалии, Романците уапсиле 1.500 локални жители и егзекутирале 14 морнари, додека членовите на советот на морнарските пратеници биле обесени. :40–41 :389–391Дел од бранителите се повлекле во Килија каде заедно со локалните сили за самоодбрана успеале да се спротивстават десет дена додека градот исто така бил заземен на 7 февруари по кратка битка. Бранителите биле поддржани и од романски морнари организирани од револуционерен комитет предводен од Георге Строичи. Романските војници и работници на воените и цивилните бродови на романската флота побуниле на 27-28 јануари, го кренале црвеното знаме и помогнале во одбраната на градот. По заземањето на Килија, неговите бранители заминале за Одеса. :41

Борбите околу Валцов избувнале вечерта на 8 февруари, при што бродовите чувари под советска команда реагирале на оганот од романските сили во Периправа. Следниот ден, романските набљудувачи на 2-та поморска дивизија го гранатирале градот и транспортните бродови присутни во неговото пристаниште, поради што пловечката батерија *К-15* возвратила со оган. Додека помошните бродови успеале да го напуштат пристаништето, советските чамци успеале да оштетат еден романски монитор и да го уништат нивниот центар за насочување на артилерискиот оган, принудувајќи ги да се повлечат нагоре. Борејќи се против романската Дунавска флотила, бранителите биле поддржани од неколку воени бродови испратени од Одеса и Севастопол и до 1.000 револуционерни војници и Црвена гарда. На 12 февруари, одред од 200 морнари од Балтичката флота пристигнала во градот, предводен од анархистот Анатоли Железнијаков, кој ја презел командата со одбранбените трупи; Следниот ден војниците се упатиле на блискиот остров Дунав, негирајќи им на Романците да ја користат реката. Отпорот продолжил до 28 февруари, кога преживеаните бродови заминале за Одеса и Николаев. :41 Две поранешни руски пловечки батерии, *К-2* и *К-7*, биле заробени од Романците во делтата на Дунав во текот на февруари. Овие бродови, дел од бројната класа *Русуд*, имале тежина од 259 тони и должина од 54 метри, со максимална брзина од 10 километри на час, генерирани од дизел мотори и секој од нив бил вооружен со два 152 мм топови. Не можејќи да ги евакуира, Советскиот сојуз ги напушти во различни бесарабски пристаништа на Дунав, подморницата бр. 3, блокаторот на реките „Одеса", миночистачот „Јулија", осум речни чамци, еден брод со пораки и голем број бродови за поддршка. :42

По заземањето на Валцов, отпорот продолжил со дводневна одбрана во Татарбунари и селото Кубеј. Во меѓувреме, украинските трупи на Централната Рада го презеле градот Акерман, контролиран од Есер, на 28 јануари, но два дена подоцна, по собирот на локалните војници, болшевиците ја добиле контролата над градот. Романските трупи стигнале до периферијата на градот на почетокот на март; по општа мобилизација во округот, бил формиран 1-виот бесарабски полк и му беила доделена одбранбена позиција на 30 км од градот. Со поддршка во муниција и засилување од Одеса, гарнизонот од 2.000 луѓе успеал да се одржи до 9 март. :40

### Битки на Днестар

Борбите продолжиле во Бесарабија во текот на целиот месец февруари, бидејќи селаните и разните револуционерни единици се спротивставиле на романските обиди за воспоставување на редот и законот. :66Андреј Брезијану и Влад Спану тврдат дека последните чети на комунистички револуционери биле протерани над Днестар и надвор од земјата на 20 февруари [7 февруари], :38сепак Поливитев забележува дека советската власт била задржана во областа Хотин, северниот дел на областа Сорока и поголемиот дел од областа Акерман до потпишувањето на романско-советското примирје на 5 март. :390

Два дена откако украинската декларација за независност ги прекинала директните врски меѓу Бесарабија и Русија, на 6 февруари Молдавската Демократска Република ја прогласила својата независност по интензивни дебати. :37Болшевиците ја зазеле Одеса на 29 - 30 јануари, што резултирало со тоа што Румчерод бил наследен од Советската Република Одеса на 30 јануари [17 јануари] 1918 година.

Во меѓувреме, советскиот успех против украинските трупи овозможило во Одеса да се создаде *Врховен колегиум за борба против романската и бесарабската контрареволуција*, чиј водач, Кристијан Раковски, бил задолжен од Советот на народни комесари со задача „*да ги прати романските контра-револуционерните сили од Бесарабија и да предизвика револуционерно движење во Романија*". Преговорите со Романците биле прекинати на 15 февруари и на романската страна и бил претставен ултиматум со барање за итна евакуација на нејзините војници од Бесарабија, предавање на целиот запленет руски воен имот, растурање на руските и другите национални контрареволуционерни единици, екстрадиција на генералот Шчербачов и казнување на одговорните за убиствата и погубувањате на рускиот воен персонал. Последователно, борбите продолжиле на 16 февруари, но советските обиди да го заземат Бендер или да напредуваат горе на Дунав пропаднале. Романските обиди да го преминат Днестар исто така биле блокирани по престрелките кај Крочмаз и Паланка  :47

На 14 февруари, Ленин го назначил Михаил Муравјов за командант на фронтот на Бесарабија и Придњестровје, со задача да ја запре романската офанзива и повторно да ја заземе Бесарабија. Советскиот водач му наредил да маршира кон Бесарабија на 17 февруари и за еден ден Муравјов успеал да пренесе 3.000 свои војници од Киев во Днестар; таму, тие се обединиле со 3-та армија под водство на Есер Петр Лазарев, која била создадена на 21 февруари врз основа на сите советски единици помеѓу Галац и Севастопол. :47–48Третата армија броела околу 4.000 до 5.000 недисциплинирани милиции од Одеса и мал број поранешни редовни армиски војници од 4. и 6. армии: 5. и 6. коњанички полк Заамурски, 1. Днестарски пешадиски полк, една дивизија хаубица со 11 топови, оклопен одред, инженерски баталјон и помали единици. Овие трупи биле концентрирани во областа Тираспол, Парчани, Григориопол, Дубасари и Слобозија. Одред на комитетот на 6-та армија бил распореден на југ, помеѓу Чобурциу и Црното Море. :39По преземањето на командата на Фронтот на 18 февруари, Муравјов му ја испратил на Ленин следнава телеграма:

>  "Ситуацијата е крајно сериозна. Војниците на поранешниот фронт се неорганизирани, реално нема фронт, остана само штаб, чија локација не е позната. Надежта е само за засилувања однадвор. Пролетаријатот од Одеса е неорганизиран и политички неписмен. Игнорирајќи го фактот дека непријателот се приближува до Одеса, тие не мислат да се грижат. Односот кон ова прашање е многу ладен - типичен за Одесите."
> 
> 
> 
>   
> 
> 
> 
> 

Преземајќи ја командата на советските сили кои дејствувале против Романија на 19 февруари, Муравјов планирал да напредува кон Јаши од три правци: Могиљов-Подолски, Рибница и Бендер. :48На 20 февруари, трупите на Муравјов започнале офанзива против романските трупи кои се обиделе да воспостават мостови преку Днестар во областа Бендер. Романците биле успешно одбиени и загубиле три топови. Друг романски обид да го премине Днестар бил запрен во селото Троицке на 1-ви март. На север, трупите на Павел Јегоров, марширајќи од Киев, наишле на романски одред меѓу Рибница и Слобидка, разбивајќи ги по комбиниран удар. :48Советските трупи, првенствено 3-та армија, тргнале во контраофанзива и, по шест дена борби, ги поразиле Романците во областа Слобозија и Рибница повторно до 2 март. Главната битка се одржала во Рибница, каде што Советите заробиле 15-18 топови, голем број мало оружје и 500 затвореници. :48 Советските трупи исто така напредувале околу 15 км преку Днестар. :48

### Интервенција на Централните сили и неуспешно примирје

Во меѓувреме, додека советската делегација ги напуштила мировните преговори во Брест-Литовск без да се согласи со огромните територијални загуби што ги бара Германија, Централните сили потпишале посебен мир со Украинската Народна Република на 9 февруари. Со цел да ја натера советската влада да го потпише мирот и имајќи го предвид неуспехот на украинската влада да ги надмине советските сили, германската армија ја продолжила својата офанзива на целиот фронт на 18 февруари. Истиот ден, фелдмаршалот Аугуст фон Мекенсен, командант на германско-австриските трупи, се сретнал со новоименуваниот романски премиер Александру Авереску во Јаши со цел да разговараат за мировен договор. Мекенсен лично го уверил Авереску дека Романија ќе може да одржува трупи во Бесарабија и ќе добие слобода на дејствување против Советскиот Сојуз во замена за потпишување на мирот со Централните сили и поддршка на извозот на земјоделски производи од Украина. :43–46Следејќи го примерот на својот германски сојузник, австроунгарската армија исто така започнала антисоветска офанзива во својот дел од фронтот на 24-28 февруари, освојувајќи ги бесарабските градови Новоселица и Хотин истиот ден и напредувајќи кон Окница, каде се сретнале со романската војска. По германскиот ултиматум на 28 февруари, Романија била под притисок да потпише прелиминарен мировен договор во Буфтеа на 5 март; Според условите, Романија се откажала од Добруџа и значајни територии на австроунгарската граница, прифатила тешки економски клаузули и се согласила на демобилизација на својата армија. Сепак, романските трупи во Бесарабија биле исклучени од демобилизацијата. Романската команда и Централните сили се согласиле дека австроунгарските трупи ќе го окупираат округот Хотин и северниот дел на округот Сороча, додека на армиите на Централните сили ќе им биде дозволен слободен премин низ Бесарабија окупирана од Романија. Следствено, австро-германскиот 25-ти армиски корпус напредувал низ северна Бесарабија кон Киев, 27-от австроунгарски корпус напредувал низ централна Бесарабија кон Рибница, Бирзула и Одеса, додека 52-от германски армиски корпус напредувал преку Бендер кон Одеса. Како резултат на тоа, на 3 март советската влада конечно се согласила да го потпише мировниот договор, но австро-германските трупи, во тоа време на линијата Каменецк - Виница - Черкаси - Киев, ја продолжиле својата офанзива. :43–46Истиот ден, советските трупи во областа Резина се повлекле преку Днестар во обид да ја ослободат Жмеринка од комбинираниот австриски и украински напад. :48

Соочена со сериозни воени неуспеси на Днестар, тешки преговори со Централните сили и апсење на бројни романски славни личности во Одеса, романската армија им предложила примирје на Советите, барајќи поддршка од Антантата. Бидејќи верувале дека општата ситуација во Романија и Бесарабија е поволна за нивната кауза, а австро-германската инвазија притискала од север, локалните советски претставници ја прифатиле понудата. На 21 февруари, претставниците на Антантата во Романија му дале мандат на италијанскиот пратеник Фашиоти да им соопшти на Советите дека романската интервенција „*претставува воена операција без никаков политички карактер*", преземена „*за да се гарантира снабдувањето со храна на руските и романските трупи и цивилното население*", и повикала на преговори меѓу двете страни. Советот на народните комесари на регионот Одеса ги претставила своите услови на 24 февруари: Романија требала да објави дека ќе ја повлече својата војска од Бесарабија во рок од два месеци и да го намали своето присуство на 10.000 војници кои имаат исклучиво задача да ги чуваат романските магацини и железници; полициското работење требало да биде обезбедено од локалните сили; Руските воени сили требало постепено да ги заменуваат романските трупи кои се повлекувале; романската команда требало да престане со каква било интервенција во внатрешниот политички живот на Бесарабија и да се воздржи од преземање или поддршка на непријателски акции против Советска Русија; сите спорови требало да ги решава заедничка комисија, со учество на претставници на Антантата; На романските трупи требало да им се обезбеди безбедно засолниште на руски јазик во случај на германска инвазија, а локални ресурси требало да се обезбедат за Романија откако ќе ги задоволат потребите на локалното население и руските војници. Романската страна генерално ги прифатила сите услови, со исклучок на итна евакуација на Бендер. Тие понатаму побарале целосна размена на затвореници, вклучително и романските познати личности уапсени во Одеса; исто така, побарала да се формира меѓународна комисија со исклучок на Романија и Русија, да се вратат сите романски складишта за храна и средства запленети во Русија и да и се дозволи на Романија да набавува храна од друго место во Русија во случај да не може да ги исполни своите потреби од Бесарабија. :48–49Советите го објавиле своето прифаќање на условите на 5 март, со документот потпишан од Румчерод, Советот на народни комесари на регионот Одеса, Извршниот комитет на Советите и канадскиот полковник Џозеф В. Бојл како претставник на Антантата. Истиот ден романската влада го потпишала „*Протоколот за елиминација на руско-романскиот конфликт*" и го пренела во Одеса преку претставници на Антантата, каде што бил потпишан од локалните советски водачи на 9 март. Во размената на телеграми, двете страни се согласиле да ги прекинат непријателствата. :50–51Додека советските трупи ги прекинале непријателствата на 8 март, Романците го прекршиле договорот следниот ден на поттик на Централните сили, кои напредувале кон Одеса и го зазеле градот на 14-15 март. Следствено, истиот ден романските трупи ги зазеле Акерман и Шабо, последната советска позиција во Бесарабија.

Последици
---------

Романските загуби во последните фази на интервенцијата на Бесарабија изнесуваат 488 лица (25 загинати, 312 ранети, 151 исчезнати). :48Единствената клаузула од романско-советскиот договор што била исполнета била делумна размена на затвореници: 92 романски сенатори, членови на парламентот и офицери биле разменети за 73 офицери и војници на руската армија на 19-24 март 1918 година, во Сулина. :51Многу е тешко да се процени точниот број на жртви што ги претрпеле советските и другите револуционерни сили во кампањата во Бесарабија. Виктор А. Савченко тврди дека околу 1.500 до 2.000 биле убиени во битките што се случиле во Придњестровје и Буџак.

Чарлс Кинг тврди дека, иако тоа се случило на барање на членовите на Сфатул Сари и други молдавски организации, окупацијата на Бесарабија од страна на Романците не била добредојдена од сите. Така, според Чиобану, во апелот до граѓаните на Кишинев, членовите на владата на Бесарабија негирале дека романските трупи некогаш биле поканети да ја окупираат републиката, наведувајќи дека нивната единствена цел била да ја преземат контролата врз железницата од болшевиците. :33Марсел Митраска тврди дека придобивките од обновувањето на јавниот ред и гаранциите на Романците дека нема да се мешаат во политичкиот живот на Бесарабија натерало многу луѓе да го променат својот став. :36–37

Владимир Поливцев тврди дека иако романската армија и некои членови на Сфатул Сари тврделе дека романската интервенција била насочена против болшевиците, противењето на романската окупација доаѓало и од социјалистичките револуционери како Которос и Чумаченко, или меншевиците како Борисов и Криворуков. Некои од нив на крајот ќе им се придружат на болшевиците дури по сузбивањето на молдавската автономија (Криворуков, Левенсон и Борисов подоцна во 1918 година, Котовски во 1920 година, Палади во 1930 година). Многу од истакнатите борци против Романците не биле поврзани со левичарската политика, нивната главна цел била решавање на аграрните, работните или националните прашања. :391

На 6 февруари [24 јануари] 1918 година, бидејќи независноста на Украина ги уништило надежите за Руска Федерација, Сфатул сари гласал за Декларацијата за независност на Молдавската Демократска Република, откажувајќи се од сите врски со Русија. :66 Економски изолиран и вознемирен од тврдењата на украинската и на советската влада за Бесарабија, Сфатул Сари гласал за унија со Романија на 9 април [27 март] 1918 година. :38

Овој потег бил осуден од советската влада како флагрантно кршење на претходните договори и лишена од правна моќ, додека Украинската Народна Република ги прекинала дипломатските односи со Романија и издала финансиски санкции против Бесарабија. Според Денис Малцев, Романија иницирала кампања на романизација во Бесарабија, забранувајќи го печатењето на плакати на други јазици освен романскиот и подоцна насилно вградувајќи ги православните цркви во Романската православна црква. :170–172

Помеѓу април и мај 1919 година, кога болшевиците веќе цврсто ја воспоставиле својата власт над украинскиот брег на Црното Море, Црвената армија развила план за повторно освојување на Бесарабија и помош на Унгарската Советска Република. Тие планови биле фрустрирани со избувнувањето на востанието на Никифор Хрихорив и пробивањето на фронтот во Донбас од страна на АФСР. Романија ја зацврстила својата контрола над Бесарабија дури откако го задушила Хотинското востание предводено од украинското малцинство (јануари-февруари 1919 година) и проболшевичкото востание Бендер (мај 1919) и Татарбунар (септември 1924 година). :76–77,290–291

Првиот нацрт на договорот за статусот на Бесарабија бил поднесен на Париската мировна конференција на 14 април 1920 година. Иако првично тие не биле против Унијата, :409на 10 август, САД се повлекле од преговарачкиот процес наведувајќи дека ќе го почитуваат територијалниот интегритет на Русија. На 28 октомври 1920 година, Обединетото Кралство, Франција, Италија и Јапонија го потпишале Договорот од Париз со кој се признава романскиот суверенитет над Бесарабија, но сепак Јапонија не го ратификувала документот и договорот не стапил на сила. :413 :181Советско-романските конференции во Варшава (1921) и Виена (1924), исто така, не успеале официјално да го решат правниот статус на Бесарабија. :57Односите меѓу Романија и Советскиот Сојуз биле обновени дури во декември 1934 година, :132сепак Бесарабија останала единствениот дел од советската западна граница што не бил признаен од владата во Москва, „*ослободувањето на регионот од романската окупација*" бил столб на советските надворешнополитички цели, според Мелтиухов. :16Романскиот златен резерват и поголемиот дел од богатството конфискувано од Русија никогаш не се вратени во Романија.

Наводи
------

1. ↑  Gumenâi, Ion (2018). *Basarabia sub Dominaţia ţaristă. Formele De protest împotriva anexării Basarabiei de către Imperiul Rus* (романски). Algora Publishing. стр. 149–193. ISBN 978-9975-128-45-2.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Mitrasca, Marcel (2007). *Moldova: A Romanian Province Under Russian Rule : Diplomatic History from the Archives of the Great Powers*. Algora Publishing. ISBN 978-0-87586-184-5.
3. ↑  Corlăteanu-Granciuc, Silvia (2014). „O lucrare monumentală în problema Basarabiei și a tratatului de la 1812" (PDF). *Revista de Ştiinţă, Inovare, Cultură şi Artă „Akademos"*. **4** (35): 167–171. ISSN 1857-0461. Посетено на 17 May 2020.
4. 1 2 3 4  Brezianu, Andrei; Spânu, Vlad (26 May 2010). *The A to Z of Moldova*. Scarecrow Press. ISBN 978-1-4616-7203-6.
5. ↑  „Biserica Basarabiei, o gâlceavă de două secole între români și ruși". *adevarul.ro*. Adevărul. Посетено на 17 May 2020.
6. 1 2 3 4 5 6 7  Maltsev, Denis (2011). „Бессарабский вопрос в годы Гражданской войны в России" [The Bessarabian Question during the period of the Russian Civil War] (PDF). *Problemy Nationalnoy Strategii* (руски). **4** (9): 162–183. Архивирано од изворникот (PDF) на 25 July 2020. Посетено на 16 May 2020.
7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67  Meltyukhov, Mikhail (2010). *Бессарабский вопрос между мировыми войнами 1917—1940*. Moscow: Veche. ISBN 978-5-9533-5010-5.
8. ↑  Gheorghe Cojocaru, "Cu Privire la Problema Adunarii Constituante in Basarabia in Anul 1917 (II)" ["Concerning the Problem of the All-Russian Constituent Assembly (II)"], in Revista de Istorie a Moldovei ("Review of the History of Moldova"), 1991, no. 3 (July-September), p. 14-15.
9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22  van Meurs, Wim P. (1994). *Bessarabian Question in Communist Historiography: Nationalist and Communist Politics and History Writing*. New York: Columbia University Press. ISBN 0880332840.
10. 1 2 3 4 5 6 7 8  Vasilos, Vasile (2008). „Anul 1918. Desăvârşirea unităţii naţionale a românilor şi formarea statului unitar român". *Meridian Ingineresc* (романски) (1): 95–101. ISSN 1683-853X. Посетено на 10 May 2020.
11. ↑  Rusu, Valeriu (2007). „90 de ani de la înfiinţarea cohortelor militare" (PDF). *Cohorta* (романски) (1): 90–92. ISSN 1857-0100. Посетено на 10 May 2020.
12. 1 2 3  Țurcanu, Ion (1 March 2007). *Istoria românilor: Cu o privire mai largă asupra culturii* (романски). Istros. ISBN 978-973-1871-02-8.
13. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 . Chișinău. Отсутно или празно `|title=` (help)
14. 1 2 3 4 5 6 7  Giurcă, Ion (2017). „Prezența armatei române în Basarabia la începutul anului 1918". *Revista de Istorie a Moldovei* (романски) (4): 56–67. ISSN 1857-2022. Посетено на 10 May 2020.
15. 1 2 3 4 5  Tutula, Vasile (2018). „Armata în Apărarea Unirii Basarabiei cu România". *Curierul Armatei* (40). ISSN 1582-1269. Архивирано од изворникот на 2021-06-03. Посетено на 18 May 2020.
16. 1 2 3  King, Charles (1999). *The Moldovans: Romania, Russia, and the politics of culture*. Hoover Institution Press. ISBN 9780817997922.
17. ↑  Repin, Vitaly (2011). „Возникновение бессарабской проблемы в советско-румынских отношениях и борьба за власть в Бессарабии в конце 1917–1918 гг" [The Emergence of the Bessarabian Issue in the Soviet-Romanian Relations and the Struggle for Power in Bessarabia in late 1917–1918]. *Journal of the Belarus State University* (руски). **3** (2): 22–26. Архивирано од изворникот на 2023-04-16. Посетено на 11 June 2020.
18. 1 2 3 4  Dobrincu, Dorin (20 November 2017). „Sfârșitul alianței româno-ruse, decembrie 1917" [The end of the Romanian-Russian alliance, December 1917]. *Radio Europa Liberă* (романски). Radio Free Europe. Посетено на 22 May 2020.
19. ↑  Pădureac, Lidia (2003). *Relațiile româno-sovietice (1917-1934)* [*The Romanian-Soviet relations (1917-1934)*] (романски). Chișinău: Prut Internațional. ISBN ((9975-69-318-7)) Проверете ја вредноста `|isbn=`: invalid character (help).
20. 1 2 3  Șișcanu, Ion (2014). „RASS Moldovenească – o altă carelie sovietică în planurile cominterniste ale Rusiei (1924)" [The Moldavian Autonomous Soviet Socialist Republic – another Soviet Karelia of Russia's Comintern plans]. *Revista de Ştiinţă, Inovare, Cultură şi Artă „Akademos"* (романски). **4** (35): 78–88. ISSN 1857-0461. Посетено на 22 May 2020.
21. ↑  Țîcu, Octavian (24 December 2017). „De la autonomie la independență (II)" [From autonomy to independence (II)]. *Radio Europa Liberă* (романски). Radio Free Europe. Посетено на 22 May 2020.
22. ↑  Țurcanu, Ion (19 March 2012). *Bessarabiana: Teritoriul dintre Prut și Nistru în cîteva ipostaze istorice și reflecții istoriografice*. Cartdidact. ISBN 978-9975-4337-0-9.
23. 1 2 3  „Moldova-World War I and the Russian Revolution". *britannica.com*. Encyclopædia Britannica. Посетено на 9 May 2020.
24. ↑  Țîcu, Octavian (7 January 2018). „De la autonomie la independență (VI) - Percepții locale față de intrarea armatelor române". *Radio Europa Liberă* (романски). Radio Free Europe. Посетено на 18 May 2020.
25. ↑  Dobrincu, Dorin (11 December 2017). „Intrarea trupelor române în Basarabia, ianuarie 1918 (I)". *Radio Europa Liberă* (романски). Radio Free Europe. Посетено на 18 May 2020.
26. ↑  Dobrincu, Dorin (25 December 2017). „Intrarea trupelor române în Basarabia, ianuarie 1918 (III)". *Radio Europa Liberă* (романски). Radio Free Europe. Посетено на 10 May 2020.
27. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Savchenko, Victor (2006). „Военный конфликт в Бессарабии. Война советских войск против армии Румынии (январь — март 1918) [Military Conflict in Bessarabia. War between Soviet and Romanian Armies (January–March 1918)]". *Двенадцать войн за Украину* [*Twelve Wars for Ukraine*] (руски). Kharkiv: Folio. ISBN 966-03-3456-7.
28. ↑  Siegfried Breyer, Conway Maritime Press, 1992, *Soviet Warship Development: 1917–1937*, pp. 97–98
29. ↑  Jonathan D. Smele, Rowman & Littlefield, 2015, *Historical Dictionary of the Russian Civil Wars, 1916–1926*, p.
30. ↑  Jonathan Smele, Oxford University Press, 2016, *The 'Russian' Civil Wars, 1916–1926: Ten Years That Shook the World*, p. 283
31. ↑  Boiko, Petr (2014). „Бессарабский вопрос по итогам Первой Меровой Войны" [The Bessarabian Question in the outcome of World War I]. *Pervaya Mirovaya Voyna I Russkii Mir* (руски). **4** (38): 48–58. Посетено на 16 May 2020.
32. ↑  „One century of the unfinished history of the NBR's Treasure in Moscow" (англиски). Banca Naţională a României. Посетено на 3 October 2020.