Улица во древниот град
**Баргала** — древен град во Македонија, сместен во близината на Горни Козјак покрај Козјачка Река, оддалечен 12 километри североисточно од Штип.

Местоположба и истражувања
--------------------------

Грнци во една од рушевините
Античкиот град Баргала се наоѓа на 12 километри североисточно од Штип, во близината на Горни Козјак, крај Козјачка Река во подножјето на планината Плачковица. Наоѓалиштето, до кое води асфалтен пат, може да се посети и во вечерните часови, бидејќи тој е целосно осветлен. Името Баргала е од тракиско потекло, а неговото етимолошко потекло се врзува за реката Брегалница. Истражувањата во ова наоѓалиште за првпат се започнати во 1966 година, под раководство на Блага Алексова. Во седумдесеттите години на XX век, на наоѓалиштето работела југословенско-американска екипа и тогаш е откриена епископската базилика. Подоцна се извршени дополнителни ископувањата на Баргала под раководство на Заводот за заштита на спомениците на културата и Народен музеј од Штип. Досега е истражена само една десетина од целото наоѓалиште, бидејќи тој зафаќа површина од околу пет хектари.

Историја на градот
------------------

Античкиот град Баргала се спомнува во еден натпис од 371 година, пронајден во текот на Втората светска војна, кој претставува спомен-плоча за подигањето на градската порта од страна на Антониј Алипиј, управник на провинцијата. Плочата е најдена во месноста Ханче, на левата страна од реката Брегалница, во атарот на селото Карбинци. Овој археолошки споменик дава податоци за тоа каде се наоѓал градот, како и за проблемите на границата на Македонија со Тракија. Исто така, градот се спомнува во актите на Халкидонскиот собор од 415 година.

Кон крајот на IV век, градот служел како доцноримски воен логор (каструм), кој бил изграден како тврдина на граничниот појас меѓу провинциите Втора Македонија и Средоземна Дакија. Подоцна, градот бил разурнат, а жителите подигнале нов град крај Козјачка Река во близината на Горни Козјак. По губењето на стратешкото значење, Баргала прераснала во цивилно-епископски град. Во V и VI век, а особено во времето на Јустинијан I (527-565), градот го достигнал својот врв, но кон крајот на VI век, во неколку наврати, настрадал од аварско-словенските походи кои го треселе Балканот. Градот не бил потполно напуштен, меѓутоа опстојувал како неурбанизирана населба. Понатаму, во средниот век се оформила нова населба, чиј белег е црквата „Свети Ѓорги", изградена кон крајот на втората половина на IX век. Околу црквата „Св. Ѓорги" е откриена некропола која, според наодите, егзистирала почнувајќи од VII век.

Објекти
-------

Остатоци од Епископската базилика
Градот има неправилно правоаголно обѕидие, со површина 280х185/150 метри (4,7 хектари) и насоченост северозапад-југоисток. Големите и цврсти камени ѕидови, со широчина 2,30 метри, биле зајакнати со 20 четвртести кули, а во внатрешноста имало простории во кои биле сместени војниците и коњите. Главниот двоен влез се наоѓал речиси на средината на западниот бедем.

Во северозападниот агол на тврдината е откриен речиси во целост епископиумот на градот, епископска базилика и нејзиниот дворен простор, во кои се наоѓаат крстилница со мозаични површини, a во просторот на бањата сочувани се и делови од мозаик. Потоа се откриени цистерна за вода, и две бањи - доцноантичка голема и мала бања. Големата бања е сместена на просторот помеѓу двориштето на епископската базилика и северозападниот градски бедем. Станува збор за добро сочуван комплексен објект со поединечни простории меѓусебно функционално поврзани. Покрај тоа, откриени се и делови од стопански и станбени објекти.

Епископската базилика е откриена во северозападен дел е градот. Таа била подигната кон крајот на IV век, а била обновена, односно преѕидувана и ремоделирана, во V-VI век. Таа претставува објект изграден по стандардниот тип на старохристијански градби од Балканскиот Полуостров и Средоземјето. Набљудувано од архитектонска гледна точка, таа претставува трикорабна базилика со полукружна апсида однатре и однадвор и со внатрешен нартекс и егзонартекс. Од внатрешноста на базиликата, особено впечатливи се подовите обложени со камени плочи, освен северниот, што бил решен со полихромен мозаик. Како најубав се издвојува подот од презвитариумот, што бил обложен со бели и сиви плочи во *opus sectile*. Објектот изобилува со богата архитектонско-декоративна пластика, меѓу која, особено се истакнуваат мермерните капители на украсени со глави од лавови и лисја од винова лоза, како и неколку парапетни плочи. На еден капител на влезниот трибелон во ексонартексот пронајден е натписот: "Христе, помогни му на твојот роб, епископот Хермија". Споменатиот епископ и епископите Филип и Евстатиј од двете епископски базилики во Стоби, се обележани како ктитори на базиликите.

Во близина на градските бедеми на Баргала, западно од нив, во 1984 година бил откриен еден старохристијански објект од крајот на IV век. Тоа е *extra muros* базилика, трикорабна, со издадена апсида, со нартекс и егзонартекс и со под обложен со камени плочи кои биле луксузно орнаментирани. Покрај јужниот бедем и југоисточната кула, надвор од границите на ова наоѓалиште, се наоѓа средновековната црква "Св. Ѓорѓи", околу која е откриена некропола. Исто така, во северниот дел на градот имало винарија.

Панорама на Баргала

Галерија
--------

* Остатоци од епископската базиликаОстатоци од епископската базилика
* Остатоци од објектиОстатоци од објекти
* БаргалаБаргала
* Портата од надворПортата од надвор
* ЅидиниЅидини
* ЅидиниЅидини
* Портата од внатреПортата од внатре
* Поглед на градотПоглед на градот

Наводи
------

1. 1 2 3  "Баргала", *Економија и бизнис*, година 16, број 184, октомври 2013, стр. 92-93.
2. 1 2  *ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот*. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 44.

### Литература

* Доцноантичкиот град Баргала, Трајче Нацев, Штип 2008

Надворешни врски
----------------

* Баргала на Ризницата ?

| * п
* р
* у
Антички градови во Македонија |
| --- |
| 
Антанија •
Астибо •
Аударист •
Бадеријана •
Баргала •
Билазора •
Лихнид •
Пелагон •
Скупи •
Стибера •
Стоби •
Тауресиум •
Транупара •
Хераклеја Линкестис •
Хераклеја Синтика
 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Археолошки наоѓалишта во Општина Карбинци |
| --- |
|  |
|  | 
Селски Гробишта (Аргулица)  •  Тупан Куле (Аргулица)  •  Герен (Батање)  •  Јумруташ (Голем Габер)  •  Крст (Голем Габер)  •  Градиште - Богослов Камен (Горни Балван)  •  Градиште - Киово (Горни Балван)  •  Градиште - Лоза (Горни Балван)
 •  Лозја (Горни Балван)  •  Градиште (Горно Трогерци)  •  Црква Св. Дух (Горно Трогерци)  •  Врчва (Долни Балван)  •  Стопански Штали (Долни Балван)  •  Тугли (Долни Балван)  •  Бела Земја (Долно Трогерци)  •  Кула (Калаузлија)  •  Беш Тепе - Анче - Баргала (Карбинци)  •  Бандера (Козјак)  •  Баргала - Кале (Козјак)  •  Кадин Рид (Козјак)  •  Лскач (Козјак)  •  Нива на Стојко Тодоров (Козјак)  •  Турски Гробишта (Козјак)  •  Црква Св. Ѓорѓи (Козјак)  •  Кале (Крупиште)  •  Клетовник (Крупиште)  •  Над Црква (Крупиште)  •  Црква Св. Никола (Крупиште)  •  Криви Дол (Радање)  •  Авлиите (Руљак)  •  Голо Брдо (Руљак)  •  Градиште (Руљак)  •  Крушите (Руљак)  •  Вршник (Таринци)  •  Крст (Таринци)  •  Стари Селски Гробишта (Таринци)  •  Батулица (Црвулево)  •  Говедарски Пат (Црвулево)  •  Кула (Црвулево)  •  Ниви на Веселин Јованов (Црвулево)
 |  |
|  |
| Дел од темата: *Археолошки наоѓалишта во Штипско* |

 |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Културно наследство во Општина Карбинци |
| --- |
|  |
|  | Куќа на Дамбеви (Карбинци)  •  Археолошко наоѓалиште „Баргала" (Козјак)  •  Археолошко наоѓалиште „Градот/Кале" (Козјак)  •  Археолошко наоѓалиште „Селиште" (Козјак)  •  Археолошко наоѓалиште „Бандера" (Козјак)  •  Црква „Св. Ѓорѓи" (Козјак)  •  Археолошко наоѓалиште „Клетовник" (Крупиште)  •  Базилика Крупиште (Крупиште)  •  Црква „Св. Никола" (Крупиште)  •  Црвена Црква (Крупиште)  •  Џамија Махмуд-ага (Радање)  •  Археолошко наоѓалиште „Вршник" (Таринци)  •  Археолошко наоѓалиште „Крст" (Таринци) |  |

 |