Џовани Батиста Морони - *Портрет на дама*, можеби Контеса Лусија Албани Авогадро („Ла Дама во Росо").
**Џовани Батиста Морони** (ок. 1520-24– 5 февруари 1578) бил италијански сликар од периодот на доцната ренесанса. Тој исто така се нарекувал **Џамбатиста Морони**. Најпознат по своите елегантно реалистични портрети на локалното благородништво и свештенство, тој се сметал за еден од најголемите сликари на портрети во Италија од шеснаесеттиот век.

Биографија
----------

 *Портрет на скулпторот Алесандро Виторија*, слика од Џовани Батиста Морони, 1552-3, Кунстиисториски музеј.
 *Кројачот*, слика од Џовани Батиста Морони, 1570–1575, Национална галерија (Лондон)
Морони бил син На архитектот Андреа Морони. Тој бил под Алесандро Бонвичино "Ил Морето" во Бреша, каде што бил главен асистент во студиото во текот на 1540-тите, и работел во Тренто, Бергамо и неговиот роден град Албино, во близина На Бергамо, каде што бил роден и умрел. Неговите два кратки периоди во Тренто се совпаднале со првите две сесии на Советот На Трент 1546-48 и 1551-53. Во двата наврати Морони насликал голем број верски дела (вклучувајќи го и олтарот на *Доктори На Црквата* за црквата на Санта Марија Маџоре, Бергамо) како и серијата портрети по кои бил запаметен.

За време на неговиот престој во Тренто, тој остварил контакт и со Тицијан и грофот-епископ, Кристофоро Мадруцо, чиј сопствен портрет бил на Тицијан, но за кого Морони насликал портрети на синовите на Мадруцо. Имал тврдења од деветнаесеттиот век дека бил обучен од Тицијан во Тренто, меѓутоа, неверојатно било дека некогаш се осмелил во студиото на Венецијан долго, ако воопшто. Периодот на Морони како моден портретист од Бергамо, никаде документиран, но во впишаните датуми на неговите портрети, бил неочекувано збиен, опфаќајќи ги само годините околу 1557–62, по што Бергамо бил згрчен во внатрешните расправии и Морони трајно се пензионирал во Албино, (Роси, Грегори и други) каде, во неговата провинциска изолација, бил целосно занемарен од Џорџо Вазари. Неговиот труд во Бергамо, делумно под влијание на проучувањето на реализмот на Саволдо, создал долга серија портрети кои, иако не биле баш херојски, биле полни со достоинствена хуманост и втемелени во секојдневниот живот. Темите не биле извлечени исклучиво од бергамаската аристократија, туку од новосвесната класа на научници, професионалци и примерни владини бирократи, со неколку војници, претставени во одвоени и внимателни ставови со прецизните пасуси на мртвата природа на Морони и поголемо внимание на текстил и облека отколку на психолошка пенетрација.

Неговите религиозни слики, наменети за помалку софистицирана публика во локалните суб-алпски долини, биле помали и помалку успешни од неговите портрети: „точната вистина на деловите никаде не се собраа, во неговите олтар слики, дури и на привидот на кредибилитет. ", СЈ Фридберг ги забележал нивните дијаграмски шеми позајмени од Морето, Саволдо и други. на пример, тој насликал *Последна вечера* за парохијата во Романо во Ломбардија; *Крунисување на Богородица* во Сант Алесандро дела Кроче, Бергамо; исто така за катедралата во Верона, *С.С. Петар и Павле*, и во Брера во Милано, *Успение на Богородица*. Морони бил ангажиран на *Последниот суд* во црквата Горлаго, кога умрел. Генерално, неговиот стил во овие слики покажувал влијанија на неговиот господар Лоренцо Лото и Џироламо Саволдо. Џовани Паоло Кавања бил неистакнат ученик на Морони, но се велело дека во следните генерации, неговиот прониклив портрет влијаел на Фра Галгарио и Пјетро Лонги.

Фридберг забележал дека додека неговите религиозни платна биле „архаични", потсетувајќи се на адитивните композиции на доцниот Кватроченто и прикажувалр набиени немотивирани светци, неговите портрети биле извонредни по нивниот софистициран психолошки увид, достоинствен воздух, течна контрола и извонредна сребрена тоналитет. Покровители на религиозната уметност не биле заинтересирани за индивидуализирана, експресивна „Мадона", тие посакувале нуминозни архетипски светци. Од друга страна, патроните биле заинтересирани за анимираниот портрет.

Јавни збирки со дела од Морони
------------------------------

Националната галерија (Лондон) имала една од најдобрите збирки на неговите дела, вклучувајќи го и прославениот портрет познат како *Il sarto* ( *Кројачот* ). Други портрети биле најдени во Уфици (*благородникот покажува на пламенот* напишал „Et quid volo nisi ut ardeat?"), Берлинската галерија, Канонот Лудовико де Терци и автопортретот на Морони; и во Националната галерија, Вашингтон, ДЦ, *Господин во обожавање пред Мадона*, целосниот портрет на Џан Федерико Мадруцо, и седечката полуфигура на језуитот Ерколе Тасо, традиционално наречена, Тицијановиот учител", иако немал вистинска врска со Тицијан.

Меѓу јавните збирки во кои се чувале дела од Џовани Батиста Морони биле Академија Карара (Бергамо) (*Портрет на старец*), Музејот Ашмолин (Универзитет во Оксфорд), Музејот на уметноста Брукс (Мемфис, Тенеси), Институтот за уметност во Детроит, Музеи за ликовни уметности во Сан Франциско, Музејот Ермитаж, Музејот на уметноста во Хонолулу, Музејот на Кунстисхис (Виена), Музејот на Лихтенштајн (Виена), Музејот Лувр, Музејот Конде Шантили (Шантили, Франција), Музејот Полди Пецоли (Милан), Музејот за ликовни уметности, Бостон, Националните галерии на Шкотска, Националната галерија на уметност (Вашингтон, ДЦ), Метрополитен музејот на уметност (Њујорк), Уметничката галерија на Нов Јужен Велс, Националната галерија на Канада (*Портрет на еден човек*), Националната галерија, Лондон, музејот Нортон Сајмон (Пасадена, Калифорнија), Пинакотека Амброзијана (Милан), Пинакотека ди Брера (Милан), Ријксмузеумот, Музејот на уметноста на Џон и Мејбл Ринглинг (Сарасота, Флорида), Студио Есечи (Падова, Италија), Музеј за уметност на Универзитетот во Аризона, Музеј за ликовни уметности во Вирџинија, Национална галерија на Ирска (*Портрет на господин и неговите две деца*), Уфици (*портрет на Џовани Антонио Пантера*), Прадо (*Војник*), и Музејот на уметност во Ворчестер ( *Портрет на човек*).

Во 2016 година, „Портрет на човек", припишан на работилницата на Џовани Батиста Морони, бил вратен на наследниците на д-р Аугуст Либман Мајер. Сликата била ограбена од нацистите, вратена во Франција и складирана во музејот Лувр во Париз од 1951 година.

Галерија
--------

* Портрет на човек, масло на платно, 1553 година, Музеј на уметност во Хонолулу*Портрет на човек*, масло на платно, 1553 година, Музеј на уметност во Хонолулу
* Портрет на Бартоломео Бонги, масло на платно, 1553 година, Метрополитен музеј на уметноста*Портрет на Бартоломео Бонги*, масло на платно, 1553 година, Метрополитен музеј на уметноста
* Џан Лодовико Мадруцо - Уметнички институт во Чикаго*Џан Лодовико Мадруцо* - Уметнички институт во Чикаго
* Портрет на Ангелика Аљарди де Николини, околу 1560 година, Шантили, Музеј Конде*Портрет на Ангелика Аљарди де Николини*, околу 1560 година, Шантили, Музеј Конде
* Портрет од Морони, 1560 година, позадината е многу типичнаПортрет од Морони, 1560 година, позадината е многу типична
* Портрет на човек кој држи писмо  (L'Avvocato)*Портрет на човек кој држи писмо* (*L'Avvocato*)
* Крштевањето Христово со дарител*Крштевањето Христово со дарител*
* Портрет на Дон Габриел де ла Куева, 1560 г. Гемалдегалерија, Берлин*Портрет на Дон Габриел де ла Куева*, 1560 г. Гемалдегалерија, Берлин
* Витез во црно, ок. 1567, Музеј Полди Пецоли, Милано*Витез во црно*, ок. 1567, Музеј Полди Пецоли, Милано
* Училиштето на Тицијан, ок. 1575, Национална галерија на уметност*Училиштето на Тицијан*, ок. 1575, Национална галерија на уметност
* Портрет на војник, ок. 1560, музеј Прадо, Мадрид*Портрет на војник*, ок. 1560, музеј Прадо, Мадрид

### Наводи

1. ↑  Rossetti (1911) placed his birth date around 1510; Freedberg states he was born *ca* 1523, while the Bergamo exhibition gives the range 1520-24.
2. ↑  They are at the Art Institute of Chicago and the National Gallery of Art, Washington.
3. ↑  Freedberg 1993:593.
4. ↑  „A Gentleman in Adoration before the Madonna". *National Gallery of Art - Collections*. Посетено на 28 June 2019.
5. ↑  „Gian Federico Madruzzo". *National Gallery of Art - Collections*. Посетено на 28 June 2019.
6. ↑  „Titian's Schoolmaster". *National Gallery of Art*. Посетено на 28 June 2019.
7. ↑  „A Soldier - The Collection - Museo Nacional del Prado". *www.museodelprado.es*. Посетено на June 9, 2020.
8. ↑  The old monographs on Moroni by D. Cugini *Moroni Pittore* (Bergamo) 1939 and G. Lendorff *Giovanni Battista Moroni Il Ritrattista Bergamasco* (Bergamo) 1939 have been superseded; archival notices concerning the painter and the modern catalogue raisonné is in Mina Gregori, *Giovanni Battista Moroni: tutte le opere* (Bergamo) 1979; two exhibitions have renewed interest in Moroni: Francesco Rossi, Mina Gregori et al. *Giovan Battista Moroni* (Bergamo exhibition catalogue), and Peter Humfrey, *Giovanni Battista Moroni: Renaissance Portraitist* (Fort Worth: Kimball Art Museum) 2000, the catalogue record of an exhibition of ten portraits at the Kimball (February–May 2000), with essays that set Moroni in the cultural history of his time.
9. ↑  Quito, Anne (5 May 2015). „A 17th-century painting looted by the Nazis was returned to its owner today". *Quartz* (англиски). Посетено на 2022-02-09.

### Извори

* Freedberg, S.J. (1993). *Painting in Italy 1500–1600*. 3rd ed. 1993. Yale University Press. стр. 591–95.
* Gregori, Mina. *Giovan Battista Moroni—tutte le opere*. Bergamo: Poligrafiche Bolis, 1979.
* Ng, Aimee, Simone Facchinetti and Arturo Galansino. *Moroni: The Riches of Renaissance Portraiture*. Exh. cat. Feb. 29–June 2, 2019. New York: The Frick Collection, 2019. (review with excerpts and images, Delancy Place, July 12, 2019)
* Public Domain Rossetti, William Michael (1911). Chisholm, Hugh (уред.). *Encyclopædia Britannica* (11. изд.). Cambridge University Press. Отсутно или празно `|title=` (help)
* Tiraboschi, Giampiero. Giovan Battista Moroni: l'uomo e l'artista. Bergamo: Tera mata, 2016.
* Wittkower, Rudolf (1993). „Art and Architecture Italy, 1600–1750". *Pelican History of Art*. 1980. London: Penguin Books. стр. 591–595.

Надворешни врски
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Џовани Батиста Морони" на Ризницата ? |

* Статија на *Гардијан* за Морони
* Слики од Морони Архивирано на 9 јули 2021 г.
* 
* Сликари на реалноста: наследството на Леонардо и Караваџо во Ломбардија, изложбен каталог од Метрополитен музејот на уметност (целосно достапен онлајн како PDF), кој содржи материјал за Морони (види индекс)
* Изложба во колекцијата Фрик, Њујорк, во 2019 година.