**Херберт Маркез** (англиски и германски: *Herbert Marcuse*, Берлин, 19 јули 1898 - Шарнебрег, 29 јули 1979) бил германски политички филозоф, социолог и теоретичар на Друштвото и еден од основачите на Франкфуртската школа. Како бегалец од нацистичка Германија од 1934 година. Живеел во САД. Тој развил форма на неомарксизам, кој во голема мера бил заснован на учењата на Хегел и Фројд. Тој станал познат во 1960-тите години како водечки мислител на новата левица и гуру на студентското движење. Тој го опиша развиеното индустриско општество како сеопфатен систем на репресија што ја ублажи дебатата и ја апсорбира опозицијата. Тој не поставува надеж во пролтеријатот туку во маргинализирани групи како што се учениците, етничките малцинства и жените, како и во земји од третиот свет (сиромашните земји).

Ставовите на Маркуз за општеството
----------------------------------

Современото индустриско општество, благодарение на невиден развој на производствени сили, техника и технологија, човекот ја совладале природата, но во исто време се поробило и општеството. Организацијата на општествениот живот е знак на тоталитарна доминација и принуда. Меѓутоа, како што верува Маркус, луѓето не се свесни за ова, бидејќи тие се манипулирани со потребата од генерички потреби, и тие имаат впечаток дека животот го живеат својот избор, и покрај тоа, тие се слободни и среќни.

Преокупирани од борбата во рамките на пазарниот систем, за колку што е можно повеќе материјално богатство, тие доброволно прифаќаат отуѓена работа и подреденост на репресивниот механизам на капиталистичкото производство. Со ваквата практика, луѓето несвесно го намалуваат целото свое битие, кое има дводимензионална природа во слободата и неопходноста, во сферата на неопходност. Во модерното индустриско општество, *"удобна, возвишена, разумна демократска онеспособеност" беше замислена* како знак на технолошки напредок *".*  Со воспоставувањето на огромен апарат за производство и дистрибуција, општеството се подели на масите дека механизмот се користи од страна на владејачките економски, политички и воени групи кои имаат целосна моќ на општественото владеење во своите раце. Правните институции на правдата и слободата го изгубија своето традиционално оправдување и содржина, бидејќи автономијата, слободата и политичката опозиција биле лишени од нивните критични улоги што ги имаат. Современата цивилизација, со својата организација, технолошка координација и манипулација, особено преку масовните медиуми за комуникација и информирање, го уништи внатрешниот пат на човечкиот дух, каде што трансценденталното и критичко размислување може да се покачи. Како последица на тоа, луѓето ги прифаќаат целите и вредностите на системот како своја определба и се подготвени да го бранат, иако тие честопати се на штета.

Маркус, особено, потпирајќи се на психоанализата на Фројд, во интерпретацијата на репресивните механизми на современото општество, ја скицираше дееротизацијата на човекот преку зголемена сексуална слобода како потпора која ги шокираше можностите за протест и бунт. Егото е автоматизирано, неговите реакции на инстинктивните желби и надворешниот свет стануваат рутински, бидејќи го потиснуваат влијанието на чувството и свеста. Промените во менталната структура на човекот претставуваат фактор на трансформација на поединци во масите, со кои управува раководството преку моќни колективни организации. Демократијата овде се јавува како само форма на незабележлив технолошки тоталитаризам.

### Концепцијата на Маркус за револуцијата

Ослободувањето на човекот од отуѓување и присилно е можно по Маркус, некогаш радикална револуција, која би се скршила со сегашниот општествен развој и индустриската цивилизација. Потребно е да ги потисне старите потреби, својствени за сегашниот начин на живот - борбата за преживување, да се направи нешто и да се развијат вистински човечки потреби: мир, слобода, убавина, солидарност и среќа. Техниката и продукцијата ќе бидат насочени кон остварување на човековите можности, работата ќе се претвори во игра и уметничка креативност, моќта ќе се намали во корист на траен мир и слобода.

За време на неговиот внимателен развој, Маркус поинаку ја разгледал можноста за избивање на револуцијата и кандидатот за неговите носители. До Втората светска војна тој чувствувал дека постојат услови за револуционерен пресврт и дека ќе ја извади работничката класа. По војната, до 1960-тите, Маркус сметал дека револуцијата во високо развиените земји со капиталистичката економија веќе не е можна, бидејќи производните сили не го загрозуваат овој поредок, туку само го легитимизираат. Работната класа е вклучена во производствениот систем и повеќе не претставува закана за опшествениот поредок. Третиот свет со сиромашните народи и земјоделскиот пролетаријат, сега е главната ударна тупаница и сила на отпорот, бидејќи овој дел од човештвото во модерната цивилизација најмногу страда од експлоатацијата на меѓународниот економски поредок. Сепак, уште во средината на 60-тите години со доаѓањето на социјалните превирања на Западот, честите штрајкови на работниците и бунтот на младите луѓе, Маркузе повторно ја враќа клучната улога на работничката класа предводена од револуционерната интелигенција во борбата против распадот на системот што го држи еден човек во приклучоците. Со неговата подоцнежна работа, тој особено се здобил со сочувство во студентските движења, што го потресе западниот свет во 1968 година .

Библиографија
-------------

* *Хегеловата онтологија и теорија на историјата*, 1932 .
* *Умот и револуцијата*, 1941 .
* *Ерос и цивилизација*, 1955 .
* *Човек од една димензија*, 1964 .
* *Култура и општество*
* *Тајмери*

Наводи
------

1. ↑  ci.newton.ma.us Архивирано на 20 октомври 2012 г.
2. ↑  Херберт Маркузе, Човјек једне димензије, Веслин Маслеша, Сарајево, (1968). стр. 21.