Сотир Кузмановски - Војводата
-----------------------------

Сотир е македонски револуционер и војвода. Бил член и на ВМРО

### Семејство

Таткото на Сотир се викал Ристо. Имал и еден брат и една сестра. Сестра му се викала Нацка. Имињата а мајка му и брат му не се знаат. Едиствено се знае дека брат му заминал во САД на печалба и таму се збогатил. Правилното презиме му било Кузмановски а не Христов. Најверојатно поради името на татко му настанала некоја забуна

### Живот

Сотир Кузмановски е роден во село Брезово, демирхисарско. За неговиот живот не се знае многу се до неговата седумнаесета година. Се до тогаш живеел во Брезово. 

#### Приклучување во ВМРО

Кога навршил седумнаесет години, дошол во селото Јордан Пиперката - арамијата и го заробил Сотир во една плевна. Се заканувал дека ќе го заколи ако татко му Ристо не донесе 30 златници. Кога дошол Ристо донесол само 29 златници бидејќи немал повеќе. Јордан рекол дека ќе го заколи за тој еден златник но потоа се премислил и решил да го остави жив но рекол дека сепак му должат еден златник. Сотир, за да се разборчи решил да оди во Романија на печалба заедно со Костадин Капиданот и Рале војводата. Од комитетот на ВМРО му дале писмо во кое биле и имињата на Рале војводата и Костадин Капиданот - војводата за да ги предади во комитетот во Софија. Од таму требало да им обезбедат да заминат за Романија. Но кога стигнале таму е ги спровеле, туку им рекле дека ќе ги учат за војводи. Ова се случило некаде во 1890тите или околу 1900 година. Таму учеле некое време најверојатно во воено училиште. Подоцна ги пратиле назад во демирхисарско и сите тројца си оформиле свои чети. Во меѓувреме Костадин и Рале загинале а Сотир останал жив и продолжил да дејствува со четата. Четата му броела околу осумдесет борци.

Тој бил главен заштитник на Брезово и околните села. Во меѓувреме тој бил и судија за да ги решава споровите меѓу селаните. Најстрога казна била за тој што бил крив да му постават кокошкино јајце на главата и од четиринаесет метра Сотир го гаѓал јајцето. Во Брезово кога иделе заптиите да собираат данок, ги носел над селото ги убивал и таму ги закопувале. И ден денеска местото се вика Запски Дол. Освен што се борел против турците се борел и против арамии. Така има еден случај кај селото Радово. Го фатил Неби арамијата, кој бил познат арамија тогаш и почнал да го коли, а тој пиштел, плачел, викал. Сејмените му викале „Гајрет, Неби, гајрет" и тогаш главата на Неби се отркалала кај жена што жниела и Сотир и рекол „Жниј, жниј, белким ќе дојдат од оние кучиња да заколам уште некој.".

#### Загинувањето на Јордан Пиперката

На планината Турла имало едно турско село С‘лп. Низ селото не смеел никој православен да помине качен на коњ. Турските деца ги малтретирале христијаните и им ги земале кесињата со пари и си земале пари колку сакале. Сотир и Јордан се кладеле кој ќе помине јавајќи на коњ низ селото. Прв тргнал Сотир качен на бел коњ. Турците го гледале од прозорците и не се осмелувале да го гаѓаат знаејќи дека е многу брз на револвер, имал брзи рефлекси. Така Сотир поминал без никакви проблеми. Кога влегол Јордан качен на коњ го збркале и во близина на селото го убиле. Така загинал Јордан Пиперката според оваа верзија на приказната.

#### Загинувањето на Сотир

##### Турците го палат селото Карбуница

Се заканиле турците дека ќе го палат селото Карбуница (христијанско село).Сотир ги предупредил да не го палат затоа што ќе им запали две турски села за тоа село. Меѓутоа не го послушале. Во Август месец околу 1900 година турците ги собрале селаните како што иделе од полето од работа и го запалиле селото со се жителите. Тогаш Сотир ги собрал сите турци од селото С‘лп во џамијата и ги запалил.

##### Сотир се враќа во Брезово

Потоа Сотир со уште 40 комити од четата се вратил во Брезово за да суди две семејства, Коруновци и Бумбаровци за некоја имотна расправија. Остатокот од четата го оставил на Илинска планина. Вечерта отседнал со четата на планината Пештерка(една од планините на кои се наоѓа селото). Сотир бил преморен и заспал. Одеднаш комитите почнале да викаат „Станувај, Сотире војводо, сардисани сме од сите страни од турскиот аскер!". Тој им викнал да го остават да се наспие. Тогаш го погодиле со куршум во десната нога и летнал да бега на кај местото викано Марчева ливада. Тогаш се развила жестока борба со турскиот аскер. Убиени биле седумдесет турци и неговата чета што била со него освен двајца преживеани од четата во таа битка. Турскиот трубаџија со прст покажувал каде лежи Сотир. Сотир пукнал и го убил со последниот куршум што го имал и пребегал преку реката во шумата на Качаничка Присојница и таму легнал. Двајца турски војници го нашле и сакале жив да го фатат. Тогаш тој ја откопчал бомбата што му останала и се самоубил заедно нив. Другите турци што останале живи дошле и му ја пресекле главата и ја набиле на кол до патот кај месноста Цветец кај село Сладуево. Сотир патем бил предаден од еден од двајцата преживеани од четата што била со него и така го нашле турците таа вечер. Тој умрел кратко пред Илинденското востание а не за време на него. После некое време сестра му Нацка поминувала по патот кај месноста Цветец и турските стражари што стоеле покрај колот на кој била набиена главата ја запреле и ја прашале дали го познава овој комита. Таа одговорила дека таков грд човек не познава бидејќи ако кажела дека го познава и дека му е сестра сигурно ќе ја заколеле. Од таму таа веднаш отишла на Илинска планина кај остатокот од неговата чета и им рекла „Срам да ви е што дозволувате главана од брат ми на кол да виси и турци да ја мочаат!". Тогаш ноќта отишле двајца комити и им ги отсекле главите на двајца турски стражари и исто така им ги набиле на коље. Главата на Сотир ја зеле и ја однесле во Брезово. Ја дале на Нацка и таа ја погребала до неговото тело. 
Сотир бил славен војвода и отпеан е во многу песни како на пример оригиналната песна „Ја излези Ѓурѓо" а таа оди вака:
Се собрале Ѓурѓо 
се собрале сестро комитите
во Брезово Ѓурѓо
во Брезово сестро
на сред село сестро
кај чешмана

Ај излези Ѓурѓо 
Ај излези сестро на пенџере
да ги видиш Ѓурѓо комитите

Ред се редат Ѓурѓо
ред се редат сестро
ред се редат Ѓурѓо до девет реда

Напред ми оди Ѓурѓо
Напред ми оди сестро Сотир војвода
и по него Ѓурѓо
и по него сестро бајрактарот Најдо Торбески

Ќе ми одат Ѓурѓо
ќе ми одат сестро 
во Прибилци Ѓурѓо
во Прибилци сестро
во Прибилци сестро кај мудурот

Да ја платат Ѓурѓо
да ја платат сестро вергијата
вергијата сестро тригодишна.

Оваа песна првпат е јавно е отпеана во 1959г. во скопскиот парк кај летното кино. Песната ја пеела Ванка Јаноска од Брезово и добила прва награда.

### Извори

Сите овие настани ги имаат кажано членови на четата на Сотир: Стојан Андоновски, Стојан Вејкрпа, Божин Трчајкоски и Велко Пешоски