**Френк Филип Стела** (12 мај 1936

) е американски уметник, вајар и печатар, забележан за неговата работа во областите на минимализмот и пост-сликарска апстракција. Стела живеел и работел во Њујорк.

Френк Стела.

Животопис
---------

Френк Стела е роден во Малден, Масачусетс, а родителите биле со италијанско и американско потекло. Неговиот татко бил гинеколог, а неговата мајка била уметнички наклонета домаќинка која присуствувала на модното училиште, а подоцна презела сликарство на пејзажи.

По завршувањето на средното училиште на Академија Филипс во Андовер, Масачусетс, каде што научил за апстрактните модернисти Јозеф Алберс и Ханс Хофман, присуствувал на Универзитетот Принстон, каде тој раководел во историја и се запознал со Дарби Банард и Мајкл Фрид. Раните посети на галериите во Њујорк го поттикнуваат неговиот уметнички развој, а неговата работа била под влијание на апстрактниот експресионизам на Џексон Полок и Франц Клајн. Стела се преселил во Њујорк во 1958 година, по дипломирањето. Тој е еден од најпочитуваните поствоети американски сликари кои сè уште работат денес. Тој е предвесник за создавање на апстрактни слики кои носат сликовити илузии или психолошки или метафизички наводи во сликарството на дваесеттиот век.

Од 2015 година, Стела живее во Гринич Вилиџ и има канцеларија таму, но работи во работните денови во неговото студио во Нов Виндзор, Њујорк.

Неговата работа
---------------

### Доцните 1950-ти и почетокот на 1960-ти

Откако се преселил во Њујорк, тој реагирал против експресивната употреба на бојата од страна на повеќето сликари на апстрактното експресионистичко движење, наместо да се навлече кон "џамливите" површини на работата на Барнет Њумен и "целните" слики на Џаспер Џонс. Тој почнал да продуцира дела кои ја нагласуваат сликата-како-објект, а не сликата како претстава за нешто, било да е нешто во физичкиот свет, или нешто во емоционалниот свет на уметникот. Стела се венчал со [(Барбара Роуз)], подоцна добро позната уметничка критичарка, во 1961-1969 година. Околу овој пат тој рекол дека сликата е "рамна површина со боја на неа - ништо повеќе". Ова било заминување од техниката на создавање на слика со прво изработка на скица. Многу од делата се создадени со едноставно користење на патеката на четката, многу често користејќи обична куќна боја.

Оваа нова естетика пронајде израз во серија нови слики. Црните слики во кои редовните бендови на црна боја беа одделени со многу тенки врски на неокрашен платно. „Знамето е високо" (1959) е една таква слика. Името на оваа слика доаѓа од првиот стих на химната на Националсоцијалистичка германска работничка партија, а Стела истакнал дека е во исти пропорции како и банери кои ги користи таа организација. Се претпоставува дека насловот има двојно значење, мислејќи и на сликите на знамињата на Џаспер Џонс. Во секој случај, нејзината емоционална свежина ја омалова кавгата што може да ја нагласи титулата, што ја одразува оваа нова насока во работата на Стела. Уметноста на Стела била препознаена по своите иновации пред да има дваесет и пет години. Во 1959 година, неколку од неговите слики биле вклучени во "Три млади Американци" во Ален Меморијален уметнички музеј во Оберлин колеџ, како и во "Шеснаесет Американци" во Музејот на современа уметност во Њујорк.

Од 1960 година, Стела почнал да изработува слики во алуминиум и бакар боја, кои, во нивното претставување на редовни линии на бои, разделени со пиндрипс, се слични на неговите црни слики. Сепак, тие користат поширок спектар на бои и се негови први дела користејќи облик на платно,(платна во форма различна од традиционалниот правоаголник или квадрат), честопати во L, N, U или T-форми. Овие подоцна се развиле во повеќе елаборирани дизајни, на пример, во серијата „Неправилен многуаголни"".

Исто така во 1960-ти, Стела почнал да користи поширок спектар на бои, обично наредени во прави или искривени линии. Подоцна ја започнал својата "Стриттракторска серија" на слики, во кои кружниот лак, понекогаш преклопувачки, во рамките на квадратните граници се распоредени рамо до рамо за да се произведат целосни и полукругови насликани во прстени од концентрични боји. Овие слики се именувани по кружни градови што ги посетил додека бил на Средниот Исток порано во 1960-тите. Неправилните многуаголни платна и серијата на зраци понатаму го проширил концептот на облик на платно.

### Доцните 1960-ти и раните 1970-ти

Стела го започнал своето продолжено ангажирање со гравура во средината на 1960-тите, работејќи прво со главниот печатач Кенет Тајлер во Џемини Г.Е.Л. Стела продуцирал серија отпечатоци во текот на доцните 1960-ти, почнувајќи со печатење наречено "Кватламба I" во 1968 година. Апстрактите на Стела користеле литографија, етикетирање, офорт и офсетна литографија.

Во 1967 година, тој го дизајнирал сетот и костимите за Скрамбл. Во Музејот на модерната уметност во Њујорк ја се претставила ретроспектива на работата на Стела во 1970 година, што го направи најмладиот уметник да ја добие. Во текот на следната деценија, Стела вовел олеснување во неговата уметност, која ја нарекол "максималистичка" слика за своите скулптурни квалитети. Во обликуваните платна земал уште помалку редовни форми во серијата  *Ексцентричен многуаголник* , и биле воведени елементи на колаж, на пример, парчиња платно се налепуваат на иверица. Неговото дело, исто така, станало повеќе тридимензионално до тој степен кога почнал да произведува големи, слободно стоечки метални парчиња, кои, иако се насликани, може да се сметаат за скулптура. По воведувањето на дрвото и други материјали во серијата на полски села, создадени со големо олеснување, почнал да го користи алуминиумот како примарна поддршка за неговите слики. Како што напредувале во 70-тите и 80-тите години, тие станале повеќе елаборирани и извонредни. Всушност, неговиот претходен минимализам [повеќе] станал барокен, обележан со кривулести форми. Слично на тоа, неговите отпечатоци од овие децении ги комбинирале различните техники на гравирање и цртање. Во 1973 година, тој има инсталирано студио за печатење во неговата куќа во Њујорк. Во 1976 година, Стела бил овластен од БМВ за да наслика БМВ 3.0 ЦСЛ за вториот дел во проектот БМВ уметничко возило. Тој за овој проект рекол: "Појдовната точка за уметничките автомобили беше тркачка облека. Во старите времиња имаше традиција за идентификација на автомобил со својата земја по боја, а сега добиваат голем број на реклами.

Во 1969 година, Стела бил овластен да создаде лого за музејот Метрополитен. Медали кои го вклучиле дизајнот биле погодни да ја одбележат оваа прилика.

### 1980 и потоа

Од средината на 1980-те до средината на 1990-те, Стела создал големо дело што генерално одговарало на Моби Дик од Херман Мелвил. Во текот на овој период, сè повеќе длабокото олеснување на сликите на Стела отстапило до целосна тридимензионалност, со скулптурални форми добиени од конуси, столбови, француски кривини, бранови и декоративни архитектонски елементи. За да ги создаде овие дела, уметникот користел колажи или макети кои потоа биле зголемени и повторно создадени со помош на помошници, индустриски метални секири и дигитални технологии. Годината 1984, е пример за транзиција на Стела од дводимензионалност до тридимензионалност. Таа е фабрикувана од маслени бои, боја од емајл и алкидна боја на платно, врежан магнезиум, алуминиум и фиберстакло.

Во 1990-те години, Стела почнал да прави бесплатни скулптури за јавни површини и развој на архитектонски проекти. Во 1993 година, на пример, тој ја создал целата декоративна шема за театарот во Торонто, која вклучува 10.000 метри квадратни фреска. Неговиот предлог од 1993 година за Кунстшале и градината во Дрезден не дојде до реализација. Во 1997 година, тој ја насликал и надгледувал инсталацијата на "Стела Проектот" од 5.000 квадратни метри, која служи како централен дел од театарот и фоајето на оперската куќа Мовре, сместена во Школата за музика на Ребека и Џон Џ. во кампусот на Универзитетот во Хјустон, Тексас.

Стеловата ѕидна скара "Скарлати К серија" била поттикната од соништата на клавеси од Доменико Скарлати и трудовите на Виртуозот и музиколорскиот клавесик од 20 век Ралф Керкпатрик, кои ги направиле сонатите широко познати. (Насловот "К" се однесува на хронологијата на Керкпатрик.) Скарлати напишал повеќе од 500 тастатурни сонати, Серијата на Стела денес вклучува околу 150 дела.

Од 1978 до 2005 година, Стела ја поседувал аукциската зграда Ван Тасел во Менхетен, кое го користел како негово студио. Неговата речиси 30-годишна грижа за зградата резултирала со чистење и обновување на фасадата. Гринвич селското друштво за историско зачувување.

Правата на уметниците
---------------------

Стела беше застапник за силна заштита од авторско право за уметници како што и за самиот себе. Стела е уметник на Друштвото за права на уметници.

Изложби
-------

Делата на Стела беа вклучени во неколку важни изложби кои ја дефинираа уметноста од 1960-те години, меѓу кои и на музејот Гугенхајм "Формирано платно" (1965) и системско сликарство (1966). Музејот на модерната уметност во Њујорк ја претстави ретроспективата на работата на Стела во 1970 година. Неговата уметност оттогаш беше предмет на неколку ретроспективи во САД, Европа и Јапонија. Во 2012 година, ретроспективата на кариерата на Стела беше прикажана во Кунстмус Волфсбург.

Уметничкиот пазар
-----------------

Стела се приклучи на дилерот на Лео Кастели во 1959 година. Од 2014 година, тој е застапен во светски рамки во ексклузивен аранжман што го делат Доминике Леви и Маријана Боски.

Наводи
------

1. ↑  Finding aid for the George Trescher records related to The Metropolitan Museum of Art Centennial, 1949, 1960-1971 (bulk 1967-1970). The Metropolitan Museum of Art. Retrieved 8 August 2014.