**Портокаловата револуција** (украински: *Помаранчева революція*) — серија протести и политички настани што се случиле во Украина од крајот на ноември 2004 година до јануари 2005 година, непосредно по вториот круг од гласањето на украинските претседателски избори во 2004 година, за кои се тврдело дека биле нарушени со масовна корупција, гласачко заплашување и изборна измама. Киев, главниот град на Украина, бил централната точка на кампањата на движењето за граѓански отпор, со илјадници демонстранти кои секојдневно демонстрирале. На национално ниво, револуцијата била истакната со серија акти на граѓанска непослушност, седење и генерални штрајкови организирани од опозициското движење.

Протестите биле поттикнати од извештаите од неколку домашни и странски набљудувачи на изборите, како и од широката перцепција во јавноста дека резултатите од вториот круг од гласањето на 21 ноември 2004 година меѓу водечките кандидати Виктор Јушченко и Виктор Јанукович биле наместени од страна на властите во корист на вториот. Националните протести успеале кога резултатите од првичниот втор круг биле поништени, а Врховниот суд на Украина наредил повторно гласање за 26 декември 2004 година. Под интензивен надзор од домашни и меѓународни набљудувачи, вториот круг бил прогласен за „*слободен и фер*". Конечните резултати покажале чиста победа на Јушченко, кој добил околу 52 отсто од гласовите, наспроти 45 отсто на Јанукович. Јушченко бил прогласен за официјален победник и со неговата инаугурација на 23 јануари 2005 година во Киев, завршила Портокаловата револуција. Во следните години, Портокаловата револуција имала негативна конотација меѓу провладините кругови во Белорусија и Русија.

На претседателските избори во 2010 година, Јанукович станал наследник на Јушченко како претседател на Украина, откако Централната изборна комисија и меѓународните набљудувачи изјавијле дека претседателските избори биле спроведени фер. Јанукович бил соборен од власт четири години подоцна по судирите за Евромајдан во февруари 2014 година на плоштадот на независноста во Киев. За разлика од бескрвната Портокалова револуција, овие протести резултирале со повеќе од 100 смртни случаи, кои се случиле главно помеѓу 18 и 20 февруари 2014 година.

Позадина
--------

### Атентат на Гонгаѕе или криза на Кучмагат

Георгиј Гонгаѕе, украински новинар и основач на *Украинска Правда* (весник добро познат по објавувањето на корупцијата или неетичкото однесување на украинските политичари) бил киднапиран и убиен во 2000 година. Иако никој не го обвинил украинскиот претседател Кучма дека лично го убил, постојаните гласини сугерирале дека претседателот го наредил убиството. ген. Олексиј Пукач, поранешен полицаец, бил обвинет за убиството по наредба на поранешен министер кој се самоубил во 2005 година. Пукач бил уапсен во 2010 година  и осуден на доживотен затвор во 2013 година  Ова убиство предизвикало движење против Кучма во 2000 година, што може да се смета како потекло на Портокаловата револуција во 2004 година  По два претседателски мандати (1994-1999) и скандалот со касети од 2000 година, кој непоправливо го уништил неговиот имиџ, Кучма одлучил да не се кандидира за трет мандат на изборите во 2004 година и наместо тоа го поддржал премиерот Виктор Јанукович во претседателската трка против Виктор Јушченко од блокот „*Наша Украина-народна самоодбрана*".

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Руско-украинска војна |
| --- |
|  |
| 
* **Позадина**

* Новорусија
* Распад на Советскиот Сојуз
* Руско-украински односи
* Меморандум од Будимпешта
* Судир на островот Тузла (2003)
* Портокалова револуција
* Говор на Владимир Путин во Минхен (2007)
* Руско-украински гасов спор
* Евромајдан
* Револуција на достоинството

(хрватски)
* **Крим**

* *Руска*
* *Зелени човечиња*
* *Кримнаш*

* Кримски парламент
* Јужна поморска база
* Симферопол (2014)
* Керчки Проток (2018)
* Руски протести (2014)

(хрватски)
* **Главни теми**

* + Припојување од Московската патријаршија
	+ шизма
* Информативна војна 
	+ сајбервојна
	+ хакерски напади
	+ сајберски напади
* Белоруско учество
* Меѓународни санкции
* Медиумски портрет
* Странска (воена помош
* хуманитарна помош)

(хрватски)
* **Војна во Донбас**

* *Времеплов*
* Заземање на Донецк
* Славјанск
* Краматорск
* Артемивск
* Мариупол
* Севиеродонецк
* Соборување на Ил-76
* Ракетен напад на Зеленопилија
* Карливка
* Донечки аеродром (1)
* Погранична база Луганск
* Красни Лајман
* Судири во сектор Д
* Големиот напад (2014)
* Шахтарс
* Хорливка
* Јасинувата
* Иловаиск
* Новоазовск
* Мариупол (1)
* Донечки аеродром (2)
* Дебаљцево
* Широкин
* Маринка
* Свитлодарск
* Авдиивка
* Меѓународно признавање

**Напад на цивили**
* Словјанск
* Лет 17 на Малезија ерлајнс
* Новосвитливка
* Волноваха
* Мариупол
* Краматорск
* Станица Луханска

(хрватски)
* **Руска инвазија на Украина (2022)** (*Времеплов*)

* *Вовед на инвазијата (Реакции)*

* Обиди за атентат врз Володимир Зеленски
* Офанзива во Киев
	+ Антонов
	+ Киев
* Кампања во североисточна Украина
	+ Харков
	+ Чернигов
* Кампања во Источна Украина
	+ Мариупол
	+ Изиум
	+ Донбас
		- Севиеродонецк
		- Лисичанск
		- Бахмут
	+ Украинска источна контраофанзива
* Кампања во Јужна Украина
	+ Херсон (1)
	+ Мелитопол
	+ Миколаев
	+ Вознесенск
	+ Украинска јужна контраофанзива
		- Херсон (2)

* **Ефекти и последици**

* + *Економско влијание*
	+ *Мировни преговори*
	+ *Протести во окупирана Украина*
	+ *Воени злосторства*
	+ *Владини и меѓувладини реакции*
	+ *Невладини реакции*
	+ *Протести*
		- *Руски протести*
	+ Случај на МСП
	+ Налог за апсење

 |

 |

### Причини

Државата Украина за време на претседателските избори во 2004 година се смета за „идеален услов" за излив од јавноста. Во тоа време Украинците биле нетрпеливи додека ја чекале економската и политичката трансформација. Се сметало дека резултатите од изборите се лажни.

Револуцијата им дала овластување на многу Украинци да излезат на улиците и да учествуваат во протестите, некои траеле дури седумнаесет дена. Протестите немале национално учество, но главно им се приклучиле западните и централните Украинци. Украина се стекнала со независност во 1991 година и токму потрагата по таа независност ја поддржала Портокаловата револуција. Украинците во најголем дел не сакале да бидат премногу тесно поврзани со Советскиот Сојуз. Австроунгарските корени во источноевропската гео-културна област Украина (порано позната како Полска-Литванија) помогнале во обликувањето на современиот украински национален идентитет.

### Фактори за овозможување на револуцијата

Украинскиот режим кој бил на власт пред Портокаловата револуција создал пат за појава на демократско општество. Тој се засновал на „*конкурентен авторитарен режим*" кој се смета за „хибриден режим", што овозможува заживување на демократијата и пазарната економија. Изборната измама ја нагласила желбата на украинските граѓани за поплуралистички тип на влада.

Скандалот со касети ја поттикнало желбата на јавноста да создаде движење за социјални реформи. Тоа не само што ја поткопало почитта на народот за Кучма како претседател, туку и за елитната владејачка класа воопшто. Поради скандалозното однесување на Кучма, тој изгубил многу од своите поддржувачи на високи владини позиции. Многумина од владините функционери кои биле на негова страна продолжиле целосно да ја поддржат изборната кампања на Јушченко, како и неговите идеи воопшто.

Откако кај украинското население бил всаден јасен недостиг на верба во владата, улогата на Јушченко никогаш не била поважна за револуцијата. Јушченко бил харизматичен кандидат кој не покажувал знаци дека е корумпиран. Јушченко бил на исто ниво како и неговите избирачи и ги презентирал своите идеи на „несоветски" начин. Младите украински гласачи биле исклучително важни за исходот на претседателските избори во 2004 година. Овој нов бран на помлади луѓе имаше различни ставови за главните фигури во Украина. Тие биле изложени на многу негативност од Кучмагат и затоа имале многу искривени визии за Кучма и неговата способност да ја води нивната земја.

Изобилството на помлади луѓе кои учествувале покажало зголемено чувство на национализам што се развивал во земјата. Портокаловата револуција имала доволно популарно влијание што ги интересирало луѓето од сите возрасти.

Вовед
-----

 Виктор Јушченко, антагонистот на Јанукович
 Виктор Јанукович, главната опозиција на Јушченко
 Портокалова лента, симбол на украинската портокалова револуција. Лентите се вообичаени симболи на ненасилен протест.
### Политички сојузи

Кон крајот на 2002 година, Виктор Јушченко (Наша Украина), Олександр Мороз ( Социјалистичка партија на Украина), Петро Симоненко ( Комунистичка партија на Украина) и Јулија Тимошенко ( Блок Јулија Тимошенко) издале заедничка изјава во врска со „*почетокот на државната револуција во Украина* ". Комунистите го напуштиле сојузот: Симоненко се спротивставил на идејата за единствен кандидат од алијансата на украинските претседателски избори во 2004 година; но другите три партии останале сојузници до јули 2006 година (Есента 2001 година и Тимошенко и Јушченко ја покренале идејата за формирање таква коалиција. )

На 2 јули 2004 година, Наша Украина и блокот Јулија Тимошенко ја основале *Сила на народот*, коалиција која имала за цел да го запре „*деструктивниот процес кој, како резултат на актуелните власти, стана одлика за Украина*" - во тоа време претседател Леонид Кучма и премиерот Виктор Јанукович биле „*актуелните власти*" во Украина. Пактот вклучувал ветување на Виктор Јушченко дека ќе ја номинира Тимошенко за премиер доколку Јушченко победи на претседателските избори во октомври 2004 година.

### Кампања за претседателските избори

На претседателските избори во Украина во 2004 година на крајот се појавиле двајца главни кандидати:

* актуелниот премиер Виктор Јанукович, во голема мера поддржан од Леонид Кучма (претседателот на Украина во заминување, кој веќе бил два мандата на функцијата од 1994 година и исклучен да се кандидира поради уставните ограничувања на мандатот)
* опозицискиот кандидат Виктор Јушченко, лидер на фракцијата Наша Украина во украинскиот парламент и поранешен премиер (на функцијата 1999–2001)

Изборите се одржале во многу набиена атмосфера, при што тимот на Јанукович и администрацијата на претседателот во заминување ја искористиле својата контрола врз владата и државниот апарат за заплашување на Јушченко и неговите поддржувачи. Во септември 2004 година Јушченко претрпел труење со диоксин под мистериозни околности. Додека тој преживеал и се вратил на кампањата, труењето го поткопало неговото здравје и драматично го променил неговиот изглед (неговото лице останало изобличено од последиците).

Првиот круг се одржал на 31 октомври 2004 година, каде Јанукович освоил 39,32% а Јуѓченкои 39,87% од дадените гласови. Кандидатите кои се нашле на третото и четвртото место собрале многу помалку: Олександр Мороз од Социјалистичката партија на Украина и Петро Симоненко од Комунистичката партија на Украина добиле 5,82% и 4,97%, соодветно. Бидејќи ниту еден кандидат не освоил повеќе од 50 отсто од гласачките ливчиња, украинскиот закон наложил гласање во вториот круг помеѓу двајца водечки кандидати. По објавувањето на вториот круг, Олександр Мороз ја дал својата поддршка на Виктор Јушченко. Наталија Витренко од Прогресивната социјалистичка партија, која освоила 1,53 отсто од гласовите, го поддржала Јанукович, кој се надевал на поддршката и на Петро Симоненко, но не ја добил истата.

Во пресрет на првиот круг од изборите, се појавиле многу поплаки во врска со нерегуларностите во гласањето во корист на Јанукович поддржан од владата. Меѓутоа, бидејќи било јасно дека ниту еден од кандидатите не бил доволно блиску за да собере целосно мнозинство во првиот круг, оспорувањето на првичниот резултат немало да влијае на исходот од кругот. Така, приговорите не биле активно спроведени и двајцата кандидати се концентрирале на претстојниот втор круг, закажан за 21 ноември.

Пора! активистите биле уапсени во октомври 2004 година, но ослободувањето на многумина (наводно по лична наредба на претседателот Кучма) и дало зголемена доверба на опозицијата.

Поддржувачите на Јушченко првично ја прифатиле портокаловата боја како ознака на неговата изборна кампања. Подоцна, бојата го дала своето име на цела серија политички етикети, како што се *Портокалите* ( *Помаранчеви* на украински) за неговиот политички табор и неговите поддржувачи. Во времето кога масовните протести растеле, а особено кога тие донеле политички промени во земјата, терминот *Портокалова револуција* дошла да ја претставува целата серија на настани.

Со оглед на успехот во користењето на бојата како симбол за мобилизирање поддржувачи, таборот на Јанукович избрал сина боја за себе.

Протести
--------

 Протест за време на Портокаловата револуција

Протестите започнале во пресрет на вториот круг на гласање, бидејќи официјалното пребројување значително се разликувало од резултатите од излезните анкети кои му донеле предност на Јушченко до 11 отсто, додека официјалните резултати му донеле победа на Јанукович на изборите за 3 отсто. Додека поддржувачите на Јанукович тврдат дека врските на Јушченко со украинските медиуми го објаснуваат овој диспаритет, тимот на Јушченко објавил докази за многу инциденти на изборна измама во корист на Јанукович поддржан од владата, на кои сведочат многу локални и странски набљудувачи. Овие обвинувања биле засилени со слични наводи, иако во помал обем, за време на првата претседателска трка на 31 октомври.

Кампањата на Јушченко јавно повикала на протест на денот на изборите, 21 ноември 2004 година, кога наводите за измама почнале да се шират во форма на летоци отпечатени и дистрибуирани од фондацијата „*Демократски иницијативи*", објавувајќи дека Јушченко победил – врз основа на нејзината излезна анкета. Почнувајќи на 22 ноември 2004 година, започнале масивни протести во градовите низ Украина: најголемите, на киевскиот Мајдан Незалежности *(Плоштад на независноста)*, привлекле околу 500.000 учесници, кои на 23 ноември 2004 г. мирно марширале пред седиштето на Врховната Рада, украинскиот парламент, многумина носеле портокалови мајци или портокалови знамиња, со бојата на предизборната коалиција на Јушченко. Еден од најистакнатите активистки од тоа време била Параска Королјук, на која подоцна и бил додаден Орден на принцезата Олга. Од 22 ноември Пора! го презела управувањето со протестите во Киев до крајот на демонстрациите.

Локалните совети во Киев, Лавов, и неколку други градови усвоиле, со широка народна поддршка на нивната изборна единица, главно симболично одбивање да се прифати легитимноста на официјалните изборни резултати, а Јушченко дал симболична претседателска заклетва. Оваа „заклетва" што ја дал Јушченко во полупразни простории на парламентот, без кворум бидејќи биле присутни само фракциите наклонети кон Јушченко, не можејќи да има правно дејство. Но, тоа бил важен симболичен гест кој требало да ја покаже решителноста на кампањата на Јушченко да не ги прифати компромитираните изборни резултати. Како одговор, противниците на Јушченко го осудиле за нелегитимна заклетва, па дури и некои од неговите умерени поддржувачи биле амбивалентни во врска со овој чин, додека порадикалната страна на таборот Јушченко барала од него да дејствува уште порешително. Некои набљудувачи тврделе дека оваа симболична претседателска заклетва можеби била корисна за таборот на Јушченко доколку настаните зазеле поконфронтирачка рута. Во такво сценарио, оваа „*претседателска заклетва*" што ја дал Јушченко може да се искористи за да се даде легитимитет на тврдењето дека тој, наместо неговиот ривал кој се обидел да го добие претседателството преку наводна измама, е вистински врховен командант. овластени да даваат наредби на воените и безбедносните агенции.

Во исто време, локалните функционери во источна и јужна Украина, упориштето на Виктор Јанукович, започнале серија акции кои алудирале на можноста за распад на Украина или вонуставна федерализација на земјата, доколку не се потврди победата на нивниот кандидат. Демонстрации на јавна поддршка за Јанукович биле одржани низ Источна Украина, а некои од неговите поддржувачи пристигнале во Киев. Во Киев, подржувачите на Јанукович биле далеку побројни од поддржувачите на Јушченко, чии редови постојано биле зголемени од новопристигнувања од многу региони на Украина. Обемот на демонстрациите во Киев бил без преседан. Според многу проценки, во некои денови тие извлекле до еден милион луѓе на улиците, во студено време.

Вкупно 18,4% од Украинците тврдат дека учествувале во Портокаловата револуција (ширум Украина).

Политички случувања
-------------------

Иако Јушченко влегол во преговори со претседателот во заминување Леонид Кучма во обид за мирно решавање на ситуацијата, преговорите биле прекинати на 24 ноември 2004 година. Јанукович бил официјално потврден како победник од страна на Централната изборна комисија, која и самата наводно била вклучена во фалсификување на изборните резултати со задржување на информациите што ги добивал од локалните области и водење на паралелен нелегален компјутерски сервер за манипулирање со резултатите. Следното утро по издавањето на сертификатот, Јушченко разговарал со приврзаниците во Киев, барајќи од нив да започнат серија масовни протести, генерални штрајкови и седење со намера да ја осакатуваат владата и да ја принудат да го признае поразот.

Со оглед на заканата од нелегитимна влада да пристапи на власт, таборот на Јушченко го објавила создавањето на *Комитетот за национален спас* кој прогласил национален политички штрајк.

На 1 декември 2004 година, Врховната Рада усвоила резолуција со која остро ги осудила просепаратистичките и федерационите акции и изгласала недоверба во Кабинетот на министри на Украина, одлука што премиерот Јанукович одбил да ја признае. Според Уставот на Украина, гласањето за недоверба наложил оставка на владата, но парламентот немал средства да спроведе оставка без соработка на премиерот Јанукович и претседателот во заминување Кучма.

На 3 декември 2004 година, Врховниот суд на Украина конечно го пробил политичкиот ќорсокак. Судот одлучил дека поради обемот на изборниот фалсификат станало невозможно да се утврдат изборните резултати. Затоа, ги поништил официјалните резултати со кои Јанукович би добил претседателство. Како резолуција, судот наредил повторното гласање на вториот круг и тој да се одржи на 26 декември 2004 година  Оваа одлука се сметала за победа на таборот на Јушченко, додека Јанукович и неговите поддржувачи се залагале за повторување на сите избори, а не само за вториот круг, како втора најдобра опција доколку на Јанукович не му била доделена претседателската функција. На 8 декември 2004 година, парламентот ги изменил законите за да обезбеди правна рамка за новиот круг на избори. Парламентот, исто така, ги одобрил измените на Уставот, спроведувајќи политичка реформа поддржана од претседателот во заминување Кучма како дел од политичкиот компромис меѓу актуелните власти и опозицијата.

Во ноември 2009 година Јанукович изјавил дека иако победата на изборите му била „одземена", тој се откажал од оваа победа за да избегне крвопролевање. „*Не сакав мајките да ги загубат своите деца, а жените своите сопрузи.* *Не сакав мртвите тела од Киев да течат по Днепар. Не сакав да ја преземам власта преку крвопролевање*."

### Прегласување на изборите

Прегласувањето на 26 декември било одржано под интензивен лупа од локални и меѓународни набљудувачи. Прелиминарните резултати, објавени од Централната изборна комисија на 18 декември, им дале на Јушченко и Јанукович 51,99% и 44,20% од вкупните гласови, што претставува промена во гласовите за +5,39% во однос на Јушченко и −5,27% од Јанукович соодветно во споредба со ноемвриската анкета. Тимот на Јанукович се обидел да направи жесток правен предизвик за изборните резултати користејќи ги и украинските судови и процедурите за жалби на Изборната комисија. Сепак, сите нивни жалби биле отфрлени како неосновани и од Врховниот суд на Украина и од Централната изборна комисија. На 10 јануари 2005 година Изборната комисија официјално го прогласил Јушченко за победник на претседателските избори  при што конечните резултати паднале во рамките на 0,01% од прелиминарните. Оваа објава на Изборната комисија  го отворила патот за инаугурацијата на Јушченко за претседател на Украина. Официјалната церемонија се одржала во зградата на Врховната Рада на 23 јануари 2005 година и била проследена со „*јавна инаугурација*" на новоположениот претседател на Мајдан Незалежности (*Плоштад на независноста*) пред стотици илјади негови поддржувачи. Овој настан ја донела Украинската портокалова револуција до својот мирен крај.

Улогата на украинските разузнавачки и безбедносни агенции
---------------------------------------------------------

Според една верзија на настаните што ја раскажува *The New York Times*, украинските безбедносни агенции одиграле необична улога во Портокаловата револуција, при што агенцијата наследник на КГБ во поранешната советска држава обезбедила квалификувана поддршка за политичката опозиција. Според извештајот, на 28 ноември 2004 година над 10.000 војници на МВС (Министерство за внатрешни работи) биле мобилизирани да ги задушат протестите на Плоштадот на независноста во Киев по наредба на нивниот командант, генерал-полковник. Сергеј Попков. СБУ (Службата за безбедност на Украина, наследник на КГБ во Украина) ги предупредила опозициските водачи на репресијата. Олександер Галака, шеф на ГУР (воено разузнавање) упатил повици за „*спречување на крвопролевање*". Ген. Ихор Смешко (шеф на СБУ) и Виталиј Романченко (началник на воено контраразузнавање) тврделе дека го предупредиле Попков да ги повлече своите трупи, што тој и го направил, спречувајќи крвопролевање.

Покрај желбата да се избегне крвопролевање, написот *на Њујорк Тајмс* сугерира дека *силовики*, како што често се нарекуваат безбедносните службеници во земјите од поранешниот Советски Сојуз, биле мотивирани од лична аверзија кон можноста да мора да му служи на претседателот Јанукович, кој бил во младоста осуден за грабеж и напад и имал наводна поврзаност со корумпирани бизнисмени, особено ако со измама би се искачил на претседателската функција. Личните чувства на ген. Смешко кон Јанукович, исто така, можеби одиграле улога. Дополнителен доказ за популарноста на Јушченко и барем делумната поддршка меѓу службениците на СБУ покажува фактот дека неколку засрамувачки докази за изборна измама, вклучително и инкриминирачки снимки од прислушување од разговори меѓу кампањата на Јанукович и владини претставници кои разговарале за тоа како да се фалсификуваат изборите, биле доставени до логорот Јушченко. Овие разговори најверојатно биле снимени и доставени до опозицијата од симпатизери во Украинските безбедносни служби.

Според Абел Полезе, Кучма бил загрижен за својата репутација на Запад; поради недостаток на природни ресурси за финансирање на неговиот режим, тој морал да покаже посветеност на демократијата за да биде цел на финансиска помош од Западот.

Користење на Интернет
---------------------

За време на демонстрациите, новото користење на Интернет во Украина (олеснето од страна на новински сајтови кои почнале да ги шират снимките од Кучма) бил составен дел од портокаловиот револуционерен процес. Дури се сугерирало дека Портокаловата револуција била првиот пример на масовен протест организиран преку Интернет. Аналитичарите веруваат дека Интернетот и мобилните телефони дозволиле да процветаат алтернативни медиуми кои не биле предмет на самоцензура или отворена контрола од страна на претседателот Кучма и неговите сојузници и продемократски активисти (како што е Пора!) биле во можност да користат мобилни телефони и Интернет за координирање на набљудувањето на изборите и масовните протести.

Уставни промени
---------------

Како дел од Портокаловата револуција, украинскиот устав бил променет за да се префрлат овластувањата од претседателството на парламентот. Ова била цената на Олександр Мороз за неговата одлучувачка улога во освојувањето на претседателската функција на Јушченко. И комунистите ги поддржале овие мерки. Тие стапиле на сила во 2006 година, за време на кои Партијата на регионите на Јанукович победиле на парламентарните избори, создавајќи коалициска влада со социјалистите и комунистите под негово водство. Како резултат на тоа, претседателот Виктор Јушченко морал да се справи со моќниот премиер Виктор Јанукович кој имал контрола врз многу важни ресори. Неговата премиерска функција завршила кон крајот на 2007 година, откако Јушченко успеал во неговиот повеќемесечен обид да го распушти парламентот. По изборите, партијата на Јанукович повторно била најголема, но партијата на Тимошенко завршила далеку пред онаа на Јушченко за второто место. Портокаловите партии освоиле многу тесно мнозинство, дозволувајќи нова влада под Тимошенко, но политичкиот пад на Јушченко продолжил со слабите резултати на претседателските избори во 2010 година.

На 1 октомври 2010 година, Уставниот суд на Украина ги поништил амандманите од 2004 година, сметајќи ги за неуставни.

Претседателски избори 2010
--------------------------

Окружниот управен суд во Киев забранил масовни акции на Мајдан Незалежности од 9 јануари 2010 година до 5 февруари 2010 година. Кабинетот на градоначалникот го побарал ова со цел да се избегнат „*нестандардни ситуации*" за време на последиците од претседателските избори во 2010 година. Очигледно (особено) Партијата на регионите, Сеукраинската унија „Татковина" и Свобода поднеле барање за дозвола за демонстрации таму. Актуелниот претседател Виктор Јушченко добил очајни 5,45 отсто од гласовите за време на изборите. „*Украина е европска демократска земја*", изјавил Јушченко во некаква политичка волја на избирачкото место. „*Тоа е слободна нација и слободни луѓе*. Според него, ова било едно од големите достигнувања на Портокаловата револуција.

На претседателските избори во 2010 година, Виктор Јанукович бил прогласен за победник, што било означено од некои поддржувачи на Јанукович како „*крај на овој портокаловиот кошмар*". Веднаш по неговиот избор Јанукович ветил дека „*ќе ги расчисти остатоците од недоразбирањето и старите проблеми што се појавија во годините на портокаловата моќ*". Според влијателниот член на Партијата на регионите, Ринат Ахметов, идеалите на Портокаловата револуција победиле на изборите во 2010 година „*Имавме фер и демократски независни избори.* *Целиот свет го препозна, а меѓународните набљудувачи ги потврдија неговите резултати. Затоа победија идеалите на Портокаловата револуција*". Според Јулија Тимошенко, изборите во 2010 година биле пропуштена „*шанса да се стане достоен член на европското семејство и да се стави крај на владеењето на олигархијата*".

Наследство
----------

Претседателот Виктор Јушченко во 2005 година донел декрет дека 22 ноември (почетниот ден на Портокаловата револуција) ќе биде празник „Ден на слободата". Овој датум бил преместен на 22 јануари (и споен со Денот на обединувањето) од страна на претседателот Виктор Јанукович кон крајот на декември 2011 година. Претседателот Јанукович изјавил дека го поместил „Денот на слободата" поради „*многубројните апели од јавноста*". [nb 2]

Директното местење на гласовите се намалило по претседателските избори во 2004 година. Ниту еден функционер вклучен во изборите во 2004 година кои ѝ претходел на Портокаловата револуција не бил осуден за изборна измама.

Истражување од 2007 година открило дека мислењето за природата на Портокаловата револуција едвај се сменило од 2004 година и дека ставовите за неа во земјата останале поделени по истите главно географски линии како што биле во времето на револуцијата (Западна и Централна Украина да биде попозитивен за настаните и Јужна и Источна Украина поцинични (и постарите лица)). Ова истражување (исто така) покажало дека Украинците вкупно имале помалку позитивен став за Портокаловата револуција во 2007 година отколку што имале во 2005 година Се сугерирало дека бидејќи Портокаловата револуција била доволно влијателна за да ги интересира луѓето од сите возрасти, таа го зголемила целокупното единство на Украина.  ]

За време на изборната кампања на украинските парламентарни избори во 2012 година, кампањата на Партијата на регионите многу се фокусирала на (како што тие го нарекле) *хаосот и урнатините од 5-годишното портокалово водство* .

### Надвор од Украина

 Од 4 февруари 2012 година „Анти-портокалови" протести во Русија; транспарент на кој пишува (на руски ) „Портокаловата револуција нема да помине!
Во март 2005 година, украинскиот министер за надворешни работи Борис Тарасјук изјавил дека Украина нема да извезува револуција.

За време на инаугурацијата (церемонијата) на Александар Лукашенко како претседател на Белорусија на 22 јануари 2011 година, Лукашенко ветил дека Белорусија никогаш нема да има своја верзија на Портокаловата револуција и Грузиската револуција на розите од 2003 година. По претседателските избори во Јужна Осетија во 2011 година (во декември 2011 година) и за време на протестите по руските избори во 2011 година (исто така во декември 2011 година) амбасадорот на Јужна Осетија во Руската Федерација Димитриј Медоев и рускиот премиер Владимир Путин и поддржувачите на Путин ја нарекле Портокаловата револуција неславно предзнаење за нивните земји. Путин, исто така, тврдел дека организаторите на руските протести во декември 2011 година биле поранешни (руски) советници на Јушченко за време на неговото претседателствување и ја префрлал Портокаловата револуција во Русија. Митингот на 4 февруари 2012 година во корист на Путин бил наречен „антипортокалови протести". Во 2013 година, руската Државна дума Олег Нилов и поранешниот колега руски политичар Сергеј Глазиев ги нарекувале политичките противници како „*различни личности во некакви портокалови или светли шорцеви*" и „*дипломати и бирократи кои се појавија по годините на „портокаловата" хистерија*". Во 2016 година рускиот весник Известија тврдел, „во Средна Азија слабите режими веќе се напаѓани од екстремисти и „Портокаловата револуција".

Во руските националистички кругови Портокаловата револуција била поврзана со фашизмот затоа што, иако маргинално, украинските националистички екстремно десничарски групи и Украинските Американци (вклучувајќи ја и сопругата на Виктор Јушченко, Катерина Јушченко, која е родена во САД) биле вклучени во демонстрациите; Руските националистички групи ги гледаат и двете како гранки на истото дрво на фашизмот. Вклучувањето на Украинските Американци ги наведува да веруваат дека Портокаловата револуција била управувана од ЦИА .

Наводи
------

1. ↑  The Colour Revolutions in the Former Soviet Republics: Ukraine Архивирано на 1 август 2017 г. by Nathaniel Copsey, Routledge Contemporary Russia and Eastern Europe Series (page 30-44)
2. ↑  Ukraine profile Архивирано на 12 октомври 2019 г. BBC News
3. ↑  Ukrainian Politics, Energy and Corruption under Kuchma and Yushchenko Архивирано на 29 октомври 2013 г. by Taras Kuzio, Harvard University (7 March 2008)
4. 1 2  Veronica Khokhlova, New Kids On the Bloc Архивирано на 6 ноември 2012 г. *The New York Times*, 26 November 2004
5. ↑  "Savik Shuster: I'm the only thing to remain after 'orange revolution‘". Архивирано на 23 септември 2009 г.. *Novaya Gazeta*, 2 February 2008
6. ↑  Karatnycky, Adrian (2015-09-15). „Ukraine's Orange Revolution". *Foreign Affairs: America and the World* (англиски). ISSN 0015-7120. Архивирано од изворникот на 23 May 2020. Посетено на 2020-05-28.
7. ↑  Polityuk, Pavel; Balmforth, Richard (15 February 2010). „Yanukovich declared winner in Ukraine poll". *The Independent*. London. Архивирано од изворникот на 5 July 2018. Посетено на 7 September 2017.  
  
„Viktor Yanukovych sworn in as Ukraine president". *BBC News*. 25 February 2010. Архивирано од изворникот на 5 July 2018. Посетено на 24 January 2011.
8. ↑  „Suspected killers of journalist Georgy Gongadze named | Reporters without borders". *RSF* (англиски). 2005-08-09. Архивирано од изворникот на 15 October 2021. Посетено на 2021-03-08.
9. 1 2  Williams, Matthias (2016-03-22). „Murdered journalist buried in Ukraine 16 years after beheading". *Reuters* (англиски). Архивирано од изворникот на 15 October 2021. Посетено на 2021-03-08.
10. ↑  „Georgiy Gongadze murder tied to late Ukrainian minister". *BBC News* (англиски). 2010-09-14. Архивирано од изворникот на 8 March 2021. Посетено на 2021-03-08.
11. ↑  „Kiev police chief jailed for Gongadze murder". *www.ft.com*. Архивирано од изворникот на 8 March 2021. Посетено на 2021-03-08.
12. ↑  „Ukrainian policeman gets life for murder of journalist". *The Guardian* (англиски). 2013-01-30. Архивирано од изворникот на 6 November 2020. Посетено на 2021-03-08.
13. ↑  Kuzio, Taras (2010). „Nationalism, identity and civil society in Ukraine: Understanding the Orange Revolution". *Communist and Post-Communist Studies*. **43** (3): 285–296. doi:10.1016/j.postcomstud.2010.07.001. ISSN 0967-067X. JSTOR 48609723. Архивирано од изворникот на 4 November 2022. Посетено на 4 November 2022.
14. ↑  BBC News. "Ukraine Country Profile." 2012.  Архивирано на 9 јуни 2012 г.. 2 December 2012; Encyclopædia Britannica. Kuchma's Presidency.; The Economist. "Catching Kuchma". 2011.  Архивирано на 1 мај 2012 г.. 3 Dec 2012.; Konieczna, Joanna. "The Orange Revolution in Ukraine. An Attempt to Understand the Reasons." 2005.  Архивирано на 2 септември 2012 г.. 3 Dec 2012; Kuzio, Taras. Eight Necessary Factors for the Orange Revolution.; Kuzio, Taras. Five Contributing Factors.
15. ↑  Stanisławski, Wojciech (2005). „The Orange Ribbon: A Calendar of the Political Crisis in Ukraine Autumn 2004" (PDF). Warsaw: Centre for Eastern Studies. Архивирано од изворникот (PDF) на 18 April 2022. Посетено на 5 October 2022.
16. ↑  Ukrainiустафа Найем, "С Президентом на «вы» Архивирано на 12 март 2008 г.", *Фокус*, 2 April 2007, №13
17. 1 2 3 4  "Timeline: Battle for Ukraine Архивирано на 28 јуни 2006 г.". BBC NEWS, 23 January 2005. URL Retrieved 12 September 2006
18. ↑  Kamil Tchorek, Protest grows in western city Архивирано на 29 јуни 2011 г. *The Times*, 26 November 2004
19. ↑  Yushchenko takes reins in Ukraine Архивирано на 21 октомври 2022 г.. BBC NEWS. 23 January 2005. URL Retrieved 17 November 2006
20. ↑  USAID Report Democracy Rising (PDF) Архивирано на 1 март 2006 г.
21. ↑  Supreme Court of Ukraine decision regarding the annulment of 21 November vote. Full text in Ukrainian Архивирано на 23 март 2023 г. and Summary in English
22. ↑  "Results of Voting in Ukraine Presidential Elections 2004", Central Election Commission of Ukraine Архивирано на 20 август 2008 г.. URL Retrieved 12 September 2006
23. ↑  Official CEC announcement of results as of 10 January 2005 Архивирано на 12 март 2005 г. Central Election Commission. URL Retrieved 12 September 2006 (на украински)
24. ↑  Finn, Peter. "In a Final Triumph, Ukrainian Sworn In Архивирано на 8 јули 2017 г.". *Washington Post*, 24 January 2005. URL Retrieved 12 September 2006
25. ↑  C. J. Chivers, BACK CHANNELS: A Crackdown Averted; How Top Spies in Ukraine Changed the Nation's Path, *The New York Times*, 17 January 2005.
26. ↑  For question on ultimate source of orders and mobilisation details see Lehrke, Jesse Paul. *The Transition to National Armies in the Former Soviet Republics, 1988–2005*. Oxfordshire, UK: Routledge (2013), 188–89.
27. ↑  „How Yanukovych Forged the Elections. Headquarters' Telephone Talks Intercepted". Архивирано од изворникот на 23 December 2005. Посетено на 2014-04-07. *Ukrainska Pravda*, 24 November 2004.
28. ↑  McFaul, Michael. "Transitions from Postcommunism." Journal of Democracy 16, no. 3 (2005): p. 12.
29. ↑  Goldstein, Joshua. (2007) The Role of Digital Networked Technologies in the Ukrainian Orange Revolution. Berkman Center Research Publication. Pg 14
30. ↑  Kalil, Thomas. (2008) *Harnessing the Mobile Revolution*. The New Policy Institute. p. 14
31. ↑  Ukraine. Farewell to the Orange Revolution Архивирано на 7 февруари 2010 г. EuropaRussia (19 January 2010)
32. ↑  Ukraine election: Yanukovych urges Tymoshenko to quit Архивирано на 18 јануари 2021 г. BBC News, 10 February 2010, 13:23 GMT
33. ↑  Yulia Tymoshenko’s address to the people of Ukraine, Yulia Tymoshenko official website (22 February 2010)
34. ↑  Day of Freedom: here comes the end to revolutions Архивирано на {{{2}}}. ForUm (23 November 2011)
35. 1 2  Yanukovych cancels Freedom Day on 22 Nov. Архивирано на {{{2}}}. Z I K (31 December 2011)
36. ↑  Yanukovych abolishes Day of Liberty on 22 November Архивирано на {{{2}}}. "Observer" (30 December 2011)
37. ↑  Ukraine:Has Yushchenko Betrayed The Orange Revolution?  Архивирано на 26 ноември 2015 г. Radio Free Europe/Radio Liberty (30 September 2005)
38. ↑  Independent standpoint on Ukraine:Dismissal of Prosecutor-General, Closure of Poroshenko Case Create New Архивирано на 3 ноември 2013 г. ForUm (28 October 2005)
39. ↑  Q&A:Ukrainian parliamentary election Архивирано на 21 октомври 2020 г. BBC News (23 October 2012)
40. ↑  Putin calls 'color revolutions' an instrument of destabilisation Архивирано на 16 декември 2011 г. Kyiv Post (15 December 2011)
41. ↑  Russian media's love affair with Trump Архивирано на 14 април 2018 г. BBC News (2 November 2016)
42. ↑  New Extremely Right-Wing Intellectual Circles in Russia: The Anti-Orange Committee, the Isborsk Club and the Florian Geyer Club Архивирано на 12 август 2019 г. by Andreas Umland, International Relations and Security Network (5 August 2013)

Понатамошно читање
------------------

 \* Paul D'Anieri, ed. *Orange Revolution and Aftermath: Mobilisation, Apathy, and the State in Ukraine* (Johns Hopkins University Press; 2011) 328 pagesПредлошка:ISBN?

* Tetyana Tiryshkina. *The Orange Revolution in Ukraine – a Step to Freedom* (2nd ed. 2007)Предлошка:ISBN?
* Andrew Wilson (March 2006). *Ukraine's Orange Revolution*. Yale University Press. ISBN 0300112904.
* Anders Åslund and Michael McFaul (January 2006). *Revolution in Orange: The Origins of Ukraine's Democratic Breakthrough*. Carnegie Endowment for International Peace. ISBN 0870032216.
* Askold Krushelnycky (2006). *An Orange Revolution: A Personal Journey Through Ukrainian History*. ISBN 0436206234.
* Pavol Demes and Joerg Forbrig (eds.). *Reclaiming Democracy: Civil Society and Electoral Change in Central and Eastern Europe*. German Marshall Fund, 2007.
* Lehrke, Jesse Paul. "The Transition to National Armies in the Former Soviet Republics, 1988–2005." Oxfordshire, UK: Routledge (2013). Especially pp. 185–199 and pp. 152–159 for background. (See:  Архивирано на 25 октомври 2014 г.).
* Andrey Kolesnikov (2005). Первый Украинский: записки с передовой *(First Ukrainian [Front]: Notes from the Front Line)*. Moscow: Vagrius. ISBN 5969700622. (на руски)
* Giuseppe D'Amato, *EuroSogno e i nuovi Muri ad Est* Архивирано на 10 јули 2011 г. (The Euro-Dream and the new Walls to the East). L'Unione europea e la dimensione orientale. Greco-Greco editore, Milano, 2008. pp. 133–151. (на италијански)
* *The Orange Ribbon: A Calendar of the Political Crisis in Ukraine*, compiled by Wojciech Stanistawski. Warsaw: Centre for Eastern Studies (www.osw.waw.pl), 2005. by the Centre for Eastern Studies (OSW), Warsaw, 2005.
* US campaign behind the turmoil in Kiev Архивирано на 5 март 2022 г. *The Guardian*, 2, 6 November 2004.
* Six questions to the critics of Ukraine's orange revolution Архивирано на 5 март 2022 г. *The Guardian*, 2 December 2004.
* The Orange Revolution, Time.com, Monday, 6 December 2004 (excerpt, requires subscription)
* The price of People Power Архивирано на 5 март 2022 г. *The Guardian*, 7 December 2004.
* U.S. Money has Helped Opposition in Ukraine Архивирано на 2 мај 2012 г. Associated Press, 11 December 2004.

Надворешни врски
----------------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|   |  |   |  Ризницата има содржини поврзани со:***Orange Revolution*** или ***Presidential election of Ukraine, 2004***
 |

 |

* Orange Winter, a feature documentary about the Orange revolution by Andrei Zagdansky
* "Role of Internet-based Information Flows and Technologies in Electoral Revolutions:The Case of Ukraine’s Orange Revolution", Lysenko, V.V. and Desouza, K.C. First Monday, 15 (9), 2010
* The Economic Policy of Ukraine after the Orange Revolution by Anders Åslund