Глава на длабочелен смок, каде јасно се гледа вдлабнатината во челото
Свиен длабочелен смок
Длабочелен смок како јаде гуштер
**Длабочелен смок** (науч. *Malpolon monspessulanus*) — вид на слабо отровна змија од семејството на смоковите (*Colubridae*).

Распространетост
----------------

Ова е мошне честа змија во Македонија и низ Средоземјето. Научното име *monspessulanus* претставува латинизација на градот Монпелје во јужна Франција.

Опис
----

Длабочелниот смок достигнува должина од 2 м и може да тежи до 1,5 кг.

Поведение и исхрана
-------------------

Змијата е активна преку ден и се храни претежно со гуштери.

Отровност
---------

Иако е отровен, познати се само неколку случаи на каснување и затоа не претставува никаква опасност за луѓето. Забите се сместени во заднината, а самиот отров е мошне малку токсичен и, во случај на каснување, лечењето е симптоматично. Поради мирољубивоста, длабочелникот смок е мошне распространет, дури и во населени подрачја.

Еволуција
---------

Генетските наоди укажуваат на тоа дека видот води потекло од северноафриканското подрачје Магреб и дека се преселил во југозападна Европа пред 83.000 до 168.000 години, а уште порано во југоисточна Европа и западна Азија. Длабочелниот смок е во најблиско сродство со северноафриканските и арапските видови качулест длабочелен смок или „лажна кобра" (*Malpolon moilensis*) и со фосилниот вид од плиоценска Шпанија наречен *Malpolon mlynarskii*, со кои го сочинува родот длабочелен смок (*Malpolon*).

Подвидови
---------

Постојат три главни подвида на длабочелен смок. Постои големо генетско разидување помеѓу западниот подвид (*M. m. monspessulanus*) и двата источни подвида (*M. m. insignitus* и *M. m. fuscus*), поради што е предложено источниот да биде прогласен за посебен вид. Се смета дека овие две групи се одвоиле некаде пред 3,5 до 6 милиони години. Во 2006 г. е опишан и четврт подвид — *M. m. saharatlanticus*.

### *M. m. monspessulanus*

*M. m. monspessulanus* живее во југозападна Европа (Шпанија, Португалија, јужна Франција и северозападна Италија) и западен Магреб, каде се ареќава во Мароко и приморските делови на Алжир (источно од градот Алжир). На средината на телото обично има 19 реда грбни лушпи и темно „седло" во предниот дел кај мажјаците. *M. m. monspessulanus* има еден средиштен израсток на тилната коска кој образува изразена мамуза свртена наназад; двата источни подвида имаат два неизрасени коскени израстока. Европските и северноафриканските видови немаат забележителни генетски или морфолошки разлики, што укажува на скорешна преселба во Европа.

### *M. m. insignitus*

*M. m. insignitus* живее од источно Мароко до (и заклучно со) Алжир и од средоземните краишта на Тунис до западна Сирија, вклучувајќи го Кипар. Во Мароко западен Алжир се среќава на повисоки места од *M. m. monspessulanus*. Обично име 19 реда грбни лушпи на средината на телото, но мажјаците го немаат темното „седло". Често имаат тесни бледи надолжни пруги. Податоците од низите на генот цитохром *b* укажуваат на тоа дека се парафилетски во однос на *M. m. fuscus*, при што кипарскиот *M. m. insignitus* е во поблиско сродство со грчкиот *M. m. fuscus* отколку со северноафриканскиот *M. m. insignitus*.

### *M. m. fuscus*

*M. m. fuscus* се среќава во југоисточна Европа, Турција, северен Ирак и западен Иран. Се разликува од *M. m. insignitus* по тоа што има само 17 реда грбни лушпи на средината на телото.

### *M. m. saharatlanticus*

*M. m. saharatlanticus* живее на подрачјето од Бу Изакарн во Мароко до Дахла во Западна Сахара и на север до Аулуз и Тафраут.

### Потешкотии при разликувањето

Длабочелните смокови што се среќаваат во посувите подрачја во Сирија, Јордан и Ирак напати се тешки за распознавање бидејќи имаат или 17 или 19 реда, што значи дека истовремено моажт да личат на *M. m. fuscus* и на *M. m. insignitus*.

Поврзано
--------

* Смокови
* Список на змии во Македонија

Наводи
------

1. ↑  Martínez-Solano I, Corti C, Pérez Mellado V, Sá-Sousa P, Pleguezuelos JM, Cheylan M. 2008. *Malpolon monspessulanus*. In: IUCN 2009. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2009 февруари <www.iucnredlist.org> посет. 22 ноември 2009 г
2. ↑  Boulenger GA. 1896. *Catalogue of the Snakes in the British Museum (Natural History). Volume III. Containing the Colubridæ (Opisthoglyphæ and Proteroglyphæ), ...* London: Trustees of the British Museum (Natural History). (Taylor and Francis, printers). xiv + 727 pp. + Plates I-XXV. (*Cœlopeltis monspessulana*, pp. 141-143).
3. ↑  The Reptile Database. www.reptile-database.org.
4. ↑  Петковски, С; В. Сидоровска и Г. Џукиќ (2000/1). „Биодиверзитетот на фауната на змиите (*Reptilia: Serpentes*) во Македонија" (PDF). *Екол. Зашт. Живот. Сред*. Скопје. **7** (1–2): 41–54. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)[*мртва врска*]
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Carranza, S.; Arnold, E.N.; Pleguezuelos, J.M. (2006). „Phylogeny, biogeography, and evolution of two Mediterranean snakes, *Malpolon monspessulanus* and *Hemorrhois hippocrepis* (Squamata, Colubridae), using mtDNA sequences". *Molecular Phylogenetics and Evolution*. **40** (2): 532–546. doi:10.1016/j.ympev.2006 март 028 Проверете ја вредноста `|doi=` (help). PMID 16679033.
6. 1 2 3  „*Malpolon monspessulanus* HERMANN, 1804". J. Craig Venter Institute. Посетено на November 22, 2009.
7. ↑  Pommier, Philip; de Haro, Luc. (2007). „Envenomation by Montpellier snake (*Malpolon monspessulanus*) with cranial nerve disturbances". *Taxicon*. **50** (6): 868–869. doi:10.1016/j.toxicon.2007 јуни 008 Проверете ја вредноста `|doi=` (help).

Надворешни врски
----------------

* Длабочелен смок на Викивидовите ?

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Длабочелен смок" на Ризницата ? |

* Длабочелен смок (*Malpolon monspessulanus*) — Енциклопедија на живиот свет (македонски)
* Портал посветен на длабочелниот смок Архивирано на 9 октомври 2012 г. (германски)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Змии во Македонија |
| --- |
|  |
| Отровници(*Viperidae*) | 
* остроглава шарка (*Vipera ursinii)*
* поскок (*Vipera ammodytes*)
* шарка (*Vipera berus*)

 |
|  |
| Слепи змии(*Typhlopidae*) | 
* црвовидна змија (*Typhlops vermicularis*)

 |
|  |
| Смокови(*Colubridae*) | 
* балкански смок (*Coluber gemonensis*)
* белоушка (*Natrix natrix*)
* длабочелен смок (*Malpolon monspessulanus*)
* ждрепка (*Elaphe quatuorlineata*)
* жолт смок (*Dolichophis caspius*)
* леопардов смок (*Zamenis situla*)
* мачешка змија (*Telescopus fallax*)
* планински смок (*Coronella austriaca*)
* рибарка (*Natrix tesellata*)
* тенок стрелец (*Platyceps najadum*)
* шумски смок (*Zamenis longissimus*)

 |
|  |
| Удави(*Boidae*) | 
* степски удав (*Eryx jaculus*)

 |

 |