***Грабнување од сарајот*** (германски: *Die Entführung aus dem Serail*) ( К. 384; исто така позната како ***Сарајот***) е зингшпил опера во три чина од Волфганг Амадеус Моцарт. Германското либрето го напишал Готлиб Стефани врз основа на „Белмонд и Констанца, или грабнување од сарајот" од Кристоф Фридрих Брецнер. Во операта Белмонте, потпомогнат од својот слуга Педрило, се обидува да ја спаси својата сакана Констанца од сарајот на Пашата Селим. Делото премиерно било прикажано на 16 јули 1782 година во Виенскиот Бургтеатар.

Потекло
-------

Императорот Јосиф II основал компанија „Национален зингшпил" (*Nationalsingspiel)* со цел да се изведуваат дела на германски јазик (наместо италијанскиот оперски стил кој бил тогаш популарен во Виена). Оваа компанија ја спонзорирала операта и се смета за исклучителен успех на Националниот зингшпил.

 Моцарт во 1780 г.
Готлиб Стефани бил инспектор во Националниот зингшпил. Кога Моцарт, на свои 25 години, пристигнал во Виена во 1781 година во потрага по професионален ангажман, се сретнал со Стефани и и побарал надомест за опера. За таа цел, тој со себе донел копија од својата претходна недовршена опера *Заида* и му ја покажал на Стефани, кој бил импресиониран. Моцарт остави силен впечаток во театарот и било договорено Стефани да најде соодветен материјал и да подготви либрето за Моцарт. Стефани се согласил да подготви изменета верзија на делото „Белмонт и Констанца" без да побара дозвола од оригиналниот автор Кристоф Фридрих Брецнер. Брецнер подоцна јавно се пожалил за кражбата.

Компонирање
-----------

Моцарт либретото од Стефани го добил на 29 јули 1781 година. Писмото до неговиот татко Леополд покажува дека бил возбуден поради можноста неговата опера да биде изведена во Виена и ентузијастички работел на проектот.

Моцарт прво мислел дека операта треба да ја заврши за само два месеци, бидејќи се планирало да се изведе за време на посетата на рускиот велики војвода Павле (син на Катерина Велика и руски престолонаследник). Сепак, на крајот било одлучено да се изведуваат опери од Глук, а на Моцарт му се дало повеќе време.

На Моцарт му требале уште неколку месеци за да ја заврши композицијата. Премиерата се одржала на 16 јули 1782 година, во Бургтеатарот во Виена.

Карактер
--------

*Грабнување од сарајот* спаѓа во зингшил жанрот.

Таа е лесна опера со чести комични ситуации, а ликовите се недоволно истражени, за разлика од подоцнежните опери на Моцарт. Операта била инспирирана од тогашниот интерес за егзотичната култура на Отоманската империја. Операта на Моцарт содржи западна верзија на турската музика, заснована на музиката на турските јаничарски групи.

Одредени аспекти на операта се усогласени со европскиот поглед на ориентализмот од XVIII век. Меѓутоа, операта исто така му пркоси на стереотипот на деспотската турска култура, бидејќи нејзината кулминација е несебичниот чин на простување од страна на пашата.

Музиката ги содржи некои од најспектакуларните и најтешките арии на Моцарт. Осминовата арија во 3 чин, „O, wie will ich triumphieren" (Ох, кога ли ќе победам) содржи карактеристична колоратура од 18 век и двапати се спушта до ниско D (D2), една од најниските ноти кои се бараат од секој глас во операта. Најпознатата арија во операта е „Martern aller Arten" („Тортури од секаков вид") на Констанца, голем предизвик за сопраните. Констанца пее во своевиден синфониски концертант со четири солисти од оркестарот; долгиот оркестарски вовед, без сценско дејство, исто така им создава проблеми на сценските директори.

Прием
-----

Моцарт (на средина) присуствувал на изведбата на неговата опера *Грабнување од сарајот* за време на посетата на Берлин во 1789 година. Франц Франкенберг ја играл улогата на Осмин, Фридрих Ернст Вилхелм Грајбе го играл Педрило.
Операта имала огромен успех. Делото било постојано на репертоарот во Виена и во европските земји од германско говорно подрачје. 
Оваа опера го издигнала на Моцарт во очите на јавноста како врвен композитор. Сепак, не се збогатил со неа: му бил исплатен паушален надомест од 100 царски дукати (околу 450 флорини) за операта а не заработил ништо од многуте изведби кои следеле.

Операта била премиерно изведена во Париз во ноември 1801 година.

Улоги
-----

| Улога | Тип на глас | Премиерна екипа, 16 јули 1782 година Диригент : В.А. Моцарт |
| --- | --- | --- |
| Белмонте, *шпански благородник* | тенор | Валентин Адамбергер |
| Констанца, *свршена за Белмонте* | сопран | Катерина Кавалиери |
| Блонда, *слугинка на Констанца* | сопран | Терезија Тејбер |
| Педрило, *слуга на Белмонте* | тенор | Јохан Ернст Дауер |
| Осмин, *надгледник на пашата* | бас | Лудвиг Фишер |
| Баса Селим, *Пашата* | говорна улога | Доминик Жауц |
| Клас | говорна улога | *Непознат* |
| *Хор на јаничари*  |

Синопсис
--------

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| *Проблеми со пуштањето? Помош.* |

Место: селската куќа на пашата (германски „Баса"), во Турција
Време: 16 век 
### Чин 1

Standing woman with long braided hair Студија за костими за русокоса, ок. 1830–50, од Кристоф Фрис, Метрополитен музеј на уметноста
### Чин 2

### Акт 3

Снимки
------

Адаптации
---------

Наводи
------

1. ↑  Manning 1982. sfn error: no target: CITEREFManning1982 (help)
2. 1 2  Abert 2007 harvnb error: no target: CITEREFAbert2007 (help)
3. 1 2  Deutsch 1965. sfn error: no target: CITEREFDeutsch1965 (help)
4. ↑  *Mozart Briefe und Aufzeichnungen* No. 615. Collected edition, Internazionalen Stiftung Mozarteum, Salzburg.
5. ↑  Braunbehrens 1990. sfn error: no target: CITEREFBraunbehrens1990 (help)
6. ↑  See, for example, Manning 1982 harvnb error: no target: CITEREFManning1982 (help).
7. ↑  Braunbehrens 1990 harvnb error: no target: CITEREFBraunbehrens1990 (help), suggests that "preparations had just begun to celebrate" the centennial of lifting of the Turkish Siege of Vienna in 1683. Later in the decade, Austria was again at war with Turkey (see Austro–Turkish War (1787–1791)) but this was a war of aggression, not defense.
8. ↑  Two contemporary works also showing the contemporary interest in matters Turkish were Giovanni Paolo Marana's *Letters Writ by a Turkish Spy* and Montesquieu's *Persian Letters*.
9. ↑  "Mozart: *Die Entführung aus dem Serail* K. 384 "by Georg Predota, interlude.hk, 16 July 2018
10. ↑  „Learn About Opera". Архивирано од изворникот на 22 February 2014. Посетено на 18 September 2014.
11. ↑  For discussion, see Rosen 1997 harvnb error: no target: CITEREFRosen1997 (help).
12. ↑  Jakubcová, Alena, уред. (2007). *Starší divadlo v českých zemích do konce 18. století* (чешки). Prague: Divadelní ústav, Academia. стр. 707. ISBN 978-80-200-1486-3.
13. ↑  Noiray, Michel. "Blasius [Blassius], (Matthieu-)Frédéric" in Stanley Sadie, ed. *The New Grove Dictionary of Opera*, 4 vols. (London: Macmillan, 1992), 1: 498
14. ↑  Rushton 2002. sfn error: no target: CITEREFRushton2002 (help)
15. ↑  „*Die Entführung aus dem Serail*: Introduction – Opera Libretti". Naxos. Архивирано од изворникот на 2022-02-08. Посетено на 25 November 2019.
16. ↑  C. F. Bretzner (1962). Bloch, John W. (уред.). *The Abduction from the Seraglio (libretto)*. New York: G. Schirmer. стр. IV.

**Извори**

* Abert, Hermann (2007). *W. A. Mozart*. Преведено од Stewart Spencer. New Haven: Yale University Press. ISBN 978-0-300-07223-5. [This is a recent edition of a much older work.]
* 
* Bernard, Andre; Fadiman, Clifton (2000). *Bartlett's Book of Anecdotes*. Boston: Little, Brown.
* 
* Braunbehrens, Volkmar (1990). *Mozart in Vienna, 1781–1791*. Преведено од Timothy Bell. New York: Grove Weidenfeld.
* Deutsch, Otto Erich (1965). *Mozart: A Documentary Biography*. Stanford, California: Stanford University Press.
* Edge, Dexter (1992). „Mozart's Vienna orchestras". *Early Music* (20): 64–88. doi:10.1093/earlyj/XX.1.64.
* Eisen, Cliff; Keefe, Simon P. уред. (2006). *The Cambridge Mozart Encyclopedia*. Cambridge: Cambridge University Press.
* Hughes, Spike (1971). *Famous Mozart Operas: An Analytical Guide for the Opera-Goer and Armchair Listener* (2. изд.). New York: Dover.
* Manning, Elizabeth (July 1982). „Mozart's *Entführung*: An Anniversary". *The Musical Times* (Early Music Issue). **123**: 473–474. doi:10.2307/963241. JSTOR 963241.
* Niemetschek, Franz (1956) [1798]. *Life of Mozart*. Преведено од Helen Mautner. London: Leonard Hyman.
* Osterhammel, Jürgen (1998). *Die Entzauberung Asiens: Europa und die asiatischen Reiche im 18. Jahrhundert* (германски). Munich: C. H. Beck. ISBN 978-3-406-44203-2.
* Rosen, Charles (1997). *The Classical Style: Haydn, Mozart, Beethoven*. New York: Norton.
* Rushton, Julian (2002). „Entführung aus dem Serail, Die". *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*. Oxford University Press. doi:10.1093/gmo/9781561592630.article.O006411.

Дополнително читање
-------------------

* Мелиц, Лео, *Целосен водич на операта Гер*, верзија од 1921 година. (Синопсис адаптиран од овој извор)

Надворешни врски
----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Опери од Волфганг Амадеус Моцарт |
| --- |
|  |
| Опери | 
* *Должноста на Првата заповед* (1767)
* *Аполон и Хијацинт* (1767)
* *Бастиен и Бастиена* (1768)
* *Лажна наивка* (1769)
* *Митридат, цар Понтиски* (1770)
* *Асканио во Алба* (1771)
* *Сонот на Сципион* (1772)
* *Луциј Сула* (1772)
* *Наводната градинарка* (1775)
* *Кралот пастир* (1775)
* *Тамос, крал на Египет* (1779)
* *Заида* (1780)
* *Идоменеј* (1781)
* *Грабнување од сарајот* (1782)
* *Гуската од Каиро* (1783)
* *Заблудениот младоженец* (1784)
* *Директорот на театарот* (1786)
* *Свадбата на Фигаро* (1786)
* *Александар и Роксана* (1787)
* *Дон Жуан* (1787)
* *Така прават сите* (1790)
* *Милосрдието на Тит* (1791)
* *Волшебната флејта* (1791)

 |
|  |
| Арии | 
* „Песна на ветрот"
* „Арија на царицата на ноќта"
* „Сликава е волшебно убава"
* „Моето богатство"
* „Таму ќе си дадеме рака""
* „Драга госпоѓо, еве го списокот"
* „Нема повеќе да леташ"
* „О, колку сакам да победам"
* „О не трепери, мој драг сине"
* „Ако сака да танцува"

 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* VIAF: 177403418
* LCCN: n80015683
* GND: 300108001
* SELIBR: 214656
* SUDOC: 027304809
* BNF: cb13915129j (податоци)
* NLA: 35501753

 |

 |