**Месопотамија** (грчки: *Μεσοποταμία*) била името на римската тема (воено-цивилна провинција) сместена во она што денес е источна Турција. Не треба да се меша со регионот Месопотамија или со постарата римска провинција Месопотамија. Средновековната римска тема се наоѓала помеѓу реките Арсанија (современ Мурат) и Чимисгезек.

Историја
--------

 Печат на Јован Кастамонит, *вест* и *катепан* на Месопотамија
Темата била создадена најверојатно меѓу 899 и 911 година, кога императорот Лав VI Мудриот (вл. 886–912) го назначил за свој управител поранешниот *стратег* на Харсијанон, по име Орест. Поголемиот дел од провинцијата бил создаден од ерменското кнежевство Такис, управувано од поглаварот Мануил. Мануил и неговите четири сина биле убедени да ја предадат својата територија на Римската Империја во замена за титули и имот во други теми. Ерменските населби Келцене (одвоени од темата Халдија) и Камаха (дел од темата Колонеја) потоа биле споени за да ја создадат новата тема.

Иако императорот Константин VII Порфирогенит (вл. 913–959) споменува дека пред нејзиното издигнување на тема, регионот бил „неименувана *клисура*", има докази за многу порани административни структури од тоа. Печат на еден „ *спартариј* и *стратег* на Месопотамија" е датиран ок. 810, можеби укажува на постоење на прва краткотрајна тема таму, и печат на еден *тумарх* со ерменското име Мусиликес, е несигурно датирано ок. 870.

Така е можно Месопотамија да биде конституирана кон крајот на 9 век од ерменското кнежевство како поделба ( *турма*) на некоја соседна тема, при што нејзиниот кнез добил римска титула и продолжил да управува со него, пред да се прошири во целосна тема. Ова исто така може да го објасни необичниот обичај на неговиот цртеж на *стратегот*, до 911 година, неговата плата не од императорската ризница, туку од царинскиот приход на комеркионот на неговата провинција.

Командантите на темата продолжиле да бидат назначени во текот на 10 век, коегзистирајќи со новата функција „*дукс* на Месопотамија", основана ок. 975 година. За разлика од *стратезите*, *дуксот* бил регионален командант, контролирајќи го средишниот дел на источната граница на Империјата. Во XI век, повеќето од потврдените дуксови на Месопотамија биле Ерменци, вклучувајќи ги Григориј Магистрос и неговиот син. После Битката кај Манцикерт во 1071 година, императорот Михаил VII Дука (р. 1071-1078) се обидел повторно да ја воспостави римската власт, но провинцијата паднала на Турците-Селџуци.

Наводи
------

1. 1 2 3 4 5  McGeer, Nesbitt & Oikonomides 2001 harvnb error: no target: CITEREFMcGeerNesbittOikonomides2001 (help).
2. 1 2  Kazhdan 1991 harvnb error: no target: CITEREFKazhdan1991 (help).
3. ↑  Charanis 1963 harvnb error: no target: CITEREFCharanis1963 (help).
4. ↑  McGeer, Nesbitt & Oikonomides 2001 harvnb error: no target: CITEREFMcGeerNesbittOikonomides2001 (help); Holmes 2005 harvnb error: no target: CITEREFHolmes2005 (help).

Извори
------

* Charanis, Peter (1963). *The Armenians in the Byzantine Empire*. Lisbon, Portugal: Fundação Calouste Gulbenkian.CS1-одржување: ref=harv (link)
* Holmes, Catherine (2005). *Basil II and the Governance of Empire (976–1025)*. Oxford, United Kingdom: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-927968-5.CS1-одржување: ref=harv (link)
* Kazhdan, Alexander Petrovich, уред. (1991). *The Oxford Dictionary of Byzantium*. New York, New York and Oxford, United Kingdom: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-504652-6.CS1-одржување: ref=harv (link)
* McGeer, Eric; Nesbitt, John W.; Oikonomides, Nicolas, уред. (2001). *Catalogue of Byzantine Seals at Dumbarton Oaks and in the Fogg Museum of Art, Volume 4: The East*. Washington, District of Columbia: Dumbarton Oaks Research Library and Collection. ISBN 0-88402-282-X.CS1-одржување: ref=harv (link)


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Теми на Римската Империја според „*За управувањето на Империјата*" (околу 950 г.) |
| --- |
|  |
| Источни или азиски теми | 
* Анадолија
* Ерменија (ги вклучувала Кападокија и Харсианија)
* Тракија
* Опсикија
* Оптиматија
* Букеларија
* Пафлагонија
* Халдија
* Месопотамија
* Колонеја
* Севастија
* Ликанд
* Селевкија
* Кивериот
* Кипар
* Самос
* Егејско Море

 |
|  |
| Западни или европски теми | 
* Тракија§
* Македонија§
* Стримон
* Солун
* Елада
* Пелопонез
* Кефаленија
* Никопол
* Дирахион/Драч
* Сицилија
* Лангобардија
* Херсон/Климата
* (незапишана Далмација)

 |
|  |
| § Тракија и Македонија биле сметани за Источни теми заради хиерархиски причини |

 |