recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Тања Деман** (Сплит, 1982) е хрватска мултимедијална уметничка. Има работено воглавно во медиуми со сложени светлосни инсталации, а со текот на времето се фокусирала и на фотографија, фото колаж и видео, а по завршувањето на училиштето на скулптура. Таа е една од најпознати хрватски уметнички од помладата генерација во светот.

Биографија
----------

Родена е во 1982 година во Сплит. Се школувала на Академијата за ликовни уметности во Загреб. Дипломирала во 2006 година на отсекот за вајарство. За време на студиите како и по завршувањето на студиите, посетувала бројни студиски и резиденцијални престои во странство, како што е Индискиот универзитет во Пенсилванија во САД, каде што се заинтересирала за работа со светлината.  Ги завршила постдипломските студии *за медии базирани на објективи на* Институтот Пиет Зварт во Ротердам.  Таа има престојувано во резиденциите во Виена, Швандорф, Јоханесбург, Сарбрикен и Линц. Изложува од 2000 година. Има излагано групно и индивидуално во Европа, Америка и Африка. Своите видео работи ги има прикажано на неколку меѓународни фестивали. Во последните години повремено држи предавања за нејзината работа и учествува во јавни дебати по повод нејзините изложби. Во последните години, таа направила повеќе во вид на серијали, а други во форма на еднократни инсталации специфични за место во јавниот простор со акцент на фотографија или колаж. Нејзини чести мотиви во делата и се јавните базени. Вреди да се спомене и монументалната инсталација на Летната радост (Sommerfreuden) во Виена, специфична за ова место. Тоа е репродукција на фото колаж со кој е обвиткан првиот бизнис облакодер во Виена Рингтурм. Фото колажот се состои од серија фотографии снимени на Сплит кај Пољуд, Брда и Мертојак.

Таа ги користи медиумите фотографија и видео, „проучувајќи ја психологијата на околината низ архитектонски дела, нерамни пејсажи и доловувајќи ги филмските амбиенти, набљудувајќи ја динамиката на општествено-политичкиот урбан простор во кој живееме, во споредба со она што го имаме наследено. „  Таа е членка на ХУЛУ Сплит.

Награди
-------

Добитничка е на повеќе награди, а од наградите во Хрватска се издвојува наградата од публика на изложбата T-HTnagrada@MSU.hr во 2008 година и влегувањето во финалето на Наградата Радослав Путар истата година.

Наводи
------

1. 1 2 3  Viz-kultura Bojan Krištofić: *Između intuicije i koncepta* - 6. srpnja 2015. (pristupljeno 9. prosinca 2019.)
2. 1 2  Slobodna Dalmacija Eda Vujević: *Tanja Deman: Poljud spajam s planinom, HNK Split sa šumom* 16. veljače 2015. (pristupljeno 9. prosinca 2019.)
3. ↑  HULU Split Tanja Deman (pristupljeno 9. prosinca 2019.)

Надворешни врски
----------------

* Тања Деман
* Современа хрватска фотографија Тања Деман
Бројач на кој се отчитува потрошената електрична енергија
Делови на современо дигитално броило
**Броило на електрична енергија**, **електрично броило** или **струјомер** – уред со кој се мери и регистрира електричната енергија испорачана на потрошувачот во електроенергетскиот систем. За домаќинствата се мери и пресметува само активната енергија, а мерната единица е киловатчас (kWh).

Во зависност од видот на електричниот приклучок, броилата можат да бидат еднофазни и трофазни. Двотарифните и повеќетарифните броила можат одвоено да ја регистрираат потрошувачката во периодите утврдени со тарифниот систем.

Работата на класично броило се заснова на регистрирање на вртежите на индукциски мотор на механички бројач. Моторот има одвоени намотки за напон и струја со кои се постигнува аголната брзина на роторот да е сразмерна на електричната моќност, што може и да се проверува бидејќи ознаката на роторот е видлива низ отворот на предната плоча. Бидејќи вкупното завртување на роторот е еднакво на интегралот на аголната брзина во даденото време, а енергијата е еднаква на интегралот на моќноста во време, значи дека и вкупното завртување е сразмерно на енергијата.

Модерните електронски броила множењето на напонот и струјата, како и интеграцијата, ја вршат со електронски склопови.

Најчесто во употреба е Халов сетилник на напон во кој се индуцира напон сразмерен на струјата на оптоварување. Потоа, во логичките модули се врши множење на напонот и струјата, а со множење со изминатото време се добива износот на преземената електрична енергија кој е испишан на дисплејот со течни кристали (LCD). Освен Халовата сонда, за мерење на струјата се користи и струен трансформатор или прецизен отпорник – шант, па со множење на напонот и струјата се врши со помош на посебно дизајнирано интегрирано коло (чип).

Понапредните комби електронски броила одвоено мерат 4 енергии: работна потрошена, работна произведена, јалова индуктивна и јалова капацитивна енергија. Освен енергијата електронските броила ја мерат моќноста и имаат интегриран лимитер. Најголемата предност на електронските броила е што може да се вмрежуваат и да се отчитуваат со рачен терминал или далечински преку ГСМ или фиксен модем. Најчесто електронските броила имаат одвоени месечни извештаи за потрошувачката и моќноста најмалку за 12 месеци и тоа се вика пресметковен период. Електронските броила најчесто имаат повеќе од две тарифи и самостално ја префрлаат тарифата преку сопствен саат и складирани времиња за префрлање. Ваквите броила, освен интегрираниот саат, може да имаат и интегриран приемник за мрежно тонско управување кој ги прима командите од мрежата и врз основа на нив ги префрла тарифите, ги менува поставените времиња на префрлање или го синхронизира часовникот на броилото.

Наводи
------

1. ↑  „струјомер" — Дигитален речник на македонскиот јазик

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Броило на електрична енергија" на Ризницата ? |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* LCCN: sh85041831
* GND: 4151749-0
* NKC: ph417903

 |

 |
**Сао Томе** (португалски: *São Tomé*, „Свети Тома") е остров во африканската држава Сао Томе и Принсипе. Островот има вкупна површина од 854 км2 и воедно е најголем остров во државата. Според податоците од мај 2018 година на островот живееле околу 193.380 жители, или 96% од вкупното население на државата. Островот е поделен на четири окрузи. Сао Томе се наоѓа на 2 км северно од екваторот.

Географија
----------

Сао Томе има должина од 48 километри, а ширина од околу 32 километри. Највисока точка на островот е 2.024 метри, односно „Врвот Сао Томе". Таму се наоѓа главниот град на државата, Сао Томе. Најблизок град на континентална Африка од Сао Томе е Порт Гентил во Габон, кој е оддалечен 240 километри источно. Околу островот има голем број малечки островчиња, меѓу кои Ролас, Кабрас и Габадо.

Јазик
-----

Главен административен јазик на островот (и во државата) е португалскиот. Сепак, на островот се зборуваат и португалските креолски јазици, анголски и фороански.

Геологија
---------

Островот е всушност масивен вулкански надморски израсток, вулкан кој излегува од Атлантскиот Океан. Вулканот има 3000 метри под нивото на морето. Овој е дел од вулканите кои се протегаат од Камерун до Атлантскиот Океан. Најмладите карпи на островот се стари 100.000 години.

Административна поделба
-----------------------

Сао Томе е поделен на шест окрузи (окружните седишта се во заграда):

1. Агва Гранде (Сао Томе)
2. Кантагало (Сантана)
3. Кауе (Сао Жоао дос Анголарес)
4. Лемба (Невес)
5. Лобата (Гвадалупе)
6. Ме Зочи (Тринидад)

Галерија
--------

* Сао ТомеСао Томе
* Светилник во Сао ТомСветилник во Сао Том
* Бока до Инферно, Сао ТомеБока до Инферно, Сао Томе
* Врв Сао ТомеВрв Сао Томе
* Фауна во Сао ТомеФауна во Сао Томе
* Кафе во Сао ТомеКафе во Сао Томе
* Црква во ГвадалупеЦрква во Гвадалупе
* Сао ТомеСао Томе
* Сина ЛагунаСина Лагуна
* Какао во Сао ТомеКакао во Сао Томе
* ГвадалупеГвадалупе
* Желка во Сао ТомеЖелка во Сао Томе
* Пазар во Сао ТомеПазар во Сао Томе

Наводи
------

* „Sao Tome". *Глобална програма за вулканизмоит*. Смитсонова установа. (англиски)
* CIA Word Fact Book Архивирано на 18 септември 2015 г.

Координати: 0°14′N 6°36′E﻿ / ﻿0.233° СГШ; 6.600° ИГД﻿ / 0.233; 6.600
**Рефлексологијата** претставува стара холистичка терапија што се темели врз стимулирање на рефлексните точки кои се наоѓаат во стапалата.

Предности
---------

Рефлексологијата е одлична за телото, умот и духот, посебно во период кога е зголемено нивото на стрес. Рефлексологијата опушта, смирува и го потикнува телото да се ослободи од токсините и нечистотиите, исто така ја подобрува и циркулацијата во телото. Рефлексологијата има моќ да го подобри нивото на енергија со што предизвикува ослободување од стресот и напнатоста.

Третмани со рефлексологија
--------------------------

Некои болести и состојби може да бараат повеќе третмани и затоа не може да се очекува подобрување веднаш после првиот третман, потребни се околу шест третмани за да се забележат значајни промени.
Третманите започнуваат со нежно чистење на стапалата и глуждовите, а потоа започнува и самата масажа проследена со многу техники на масирање, со цел да се ослободи блокираната енергија и природните лековити моќи на телото. После секој третман препорачливо е пиење на големи количества вода за телото да може да се ослободи од токсините и да се намали ризикот од појава на блага главоболка и замор.

Пример на шема за рефлексологија на рака.

Како помага рефлексологијата?
-----------------------------

Рефлексологијата делува превентивно, но може да ублажи или излечи состојби како:

* несоница;
* висок крвен притисок;
* мигрена, главоболка и хронично воспаление на синусите;
* нарушувања во дигестивниот систем;
* болка во долниот дел од грбот, рамената и вратот;
* стрес и напнатост;
* симптоми на артритис;
* неплодност.

Непрепорачлива
--------------

Рефлексологијата никогаш не претставува замена за медицинската терапија, но сепак постигнувањето рамнотежа во телото може да го подобри човечкото здравје.
Не се препорачува правење третмани при:

* заразна болест;
* длабока венска тромбоза;
* гангрена;
* рак на крвта или коските.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub icon | *Оваа статија е никулец. Можете да помогнете со тоа што ќе ја проширите.** п
* р
* у
 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* LCCN: sh97002025
* NDL: 00945497
* NKC: ph705690

 |

 |
Сателитска снимка на атолот.
**Сапвуахфук** или порано познат како **Нгатик** е атол во сојузната држава Понпеј во Микронезија.

Историја
--------

Европејците слушнале за атолот во 1773 година кога Фелипе Томпсон пристигнал на атолот. Атолот е познат по Масакрот на Нгатик од 1837 година.

Географија
----------

Атолот се наоѓа на 150 км југозападно од Понпеј. Атолот е составен од 10 островчиња и корален гребен. Најголем остров на атолот е Нгатик во западниот дел од атолот. Атолот е долг 22.5 километри и широк 9.6 км. Лагуната има 78.56 км2. Нгатик е единствен населен остров на атолот.

Островите на атолот се:

| остров | површинакм2 | местоположба |
| --- | --- | --- |
| Нгатик | 0.906 | запад |
| Пејна | 0.206 | север |
| Биген Каракар | 0.025 | североисток |
| Јируп | 0.023 | исток |
| Биген Келанг | 0.047 | исток |
| Пикепе | 0.009 | исток |
| Декехман | 0.009 | исток |
| Ват | 0,281 | исток |
| Пикенметков | 0.006 | југоисток |
| Уаталук | 0.039 | југ |
|
| Сапвуахфук | 1.551 | корален гребен |

Наводи
------

1. 1 2  „Donald W. Buden: The Reptiles of Sapwuahfik Atoll, Federated States of Micronesia" (PDF). Архивирано од изворникот (PDF) на 2010-06-27. Посетено на 2012-04-11.

Надворешни врски
----------------

* Атолот на Oceandots
* Deutsches Koloniallexikon Архивирано на 1 мај 2020 г. (германски)

Координати: 5°48′47″ N; 157°16′36″ E﻿ / ﻿5.813056° СГШ; 157.276667° ИГД﻿ / 5.813056; 157.276667

|  |  |
| --- | --- |
| Stub icon | *Оваа статија СД Микронезија е никулец. Можете да помогнете со тоа што ќе ја проширите.** п
* р
* у
 |
**Бронхии** се дел од респираторниот тракт кои претставуваат дишни цевки, гранки на дишникот составени од 'рскавични прстени меѓусебно поврзани со сврзно и мускулно ткиво. Во својот долен крај, дишникот се дели на две стебла - бронхии, што навлегуваат во белите дробови. Десната **бронхија** е значително поширока од левата и навлегува вертикално во белодробното крило. Токму поради тоа, ако се вдише туѓо тело, тоа многу полесно ќе навлезе во десното крило на белите дробови. Секоја бронхија навлегува во белодробното крило преку вдлабнување наречено врата. Во овој дел со белите дробови се поврзуваат и крвните садови и нервите.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub icon | *Оваа статија е никулец. Можете да помогнете со тоа што ќе ја проширите.** п
* р
* у
 |

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Анатомија на долниот респираторен тракт |
| --- |
|  |
| 
* Дишник
	+ Дишникови ‘рскавици
	+ Дишников раздвој
* Бронхии

 |
|  |
| Бели дробови | 
* База
* Врв
* Фисури
	+ Хоризонтална
	+ Коса
* Алвеола

 |

 |
„Санџак" води овде. За областа во Србија, видете Санџак (Србија).
Скопски санџак
**Санџак** е подрачје, управна единица на чело со санџак-бег, врховен воен и административен старешина, територијална единица во Отоманското Царство, помала од вилает. Еден голем вилает обично бил поделен на два или три санџаци, чиј управител се нарекувал мутесариф, кој исто така има ранг на паша. Помала единица од санџакот е каза, управувана од кајмакам, кој има ранг на бег и е еднаков на полковник во војската. Најмала територијална единица е нахија, управувана од мудир.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub icon | *Оваа статија историјата е никулец. Можете да помогнете со тоа што ќе ја проширите.** п
* р
* у
 |
Бронција Колер-Пинел (околу 1900 година)
**Бронција Колер-Пинел**(25 февруари 1863, Санок - 26 април 1934, Обервалтерсдорф) — австриски експресионистички сликар кој специјализираше во портрети и мртва природа.

Живот
-----

Пинел е родена како Бронислава Пинелес во едно еврејско семејство на територијата на денешна Полска. Нејзиниот татко Саул Пинелес (1834 година, Тисмениција – 1903 година, Виена), беше дизајнер на воени тврдини. Во 1870 година, тие се преселиле во Виена за да започнат бизнис за производство (каде што тие го промениле семејсното име во "Пинел") и таа присуствуваше на приватни лекции за уметност од Алојс Делуг. Во 1885 година, таа ја одржа својата прва јавна изложба. Наредните пет години таа студираше во Минхен во "Damenakademie" на Минхенската асоцијација на уметници во студијата на Лудвиг фон Хертерих. Ова беше проследено со изложба во Куќата на уметници во Виена, во Минхен и во Лајпциг.

Во 1896 година, против волјата на нејзиното семејство, таа стапи во брак со електро-физичарот проф. д-р Хуго Колер, кој беше католик. Нивните деца израснале како христијани, но таа никогаш не преобратила. На почетокот, тие живееле во Салцбург и Нирнберг, но се вратија во Виена во 1902 година. Набргу потоа, таа беше прифатена како членка на Виенскиот сецесион. Во 1904 година, таа наследи куќа во Обервалтерсдорф. Семејството наскоро се пресели таму, по што куќата беше редекорирана од Јозеф Хофман и Коломан Мозер, нејзини соработници од Виенскиот сецесион. Кратко потоа, таа отвори салон, кој беше посетуван од Егон Шиле, Антон Фајстауер и Алберт Париз Гјутерсло и други.

Нејзиниот син, Руперт (1896-1976), станал диригент и кратко време бил во брак со Ана Малер. Нејзината ќерка Силвија (1898-1963) исто така била сликар.

Избрани слики
-------------

* Жена со сина покривка за глава (непознат датум)Жена со сина покривка за глава (непознат датум)
* Силвија Колер со птичји кафез (околу 1905)Силвија Колер со птичји кафез (околу 1905)
* Седејќи (1907)Седејќи (1907)
* Мртва природа со црвен слон (околу 1920)Мртва природа со црвен слон (околу 1920)
* Портрет на Фридрих Екштајн (1920-тите)Портрет на Фридрих Екштајн (1920-тите)

Наводи
------

1. ↑  Jewish Women's Archive: Biography by Birgit Ben Eli
2. 1 2  Предлошка:ÖBL
3. ↑  Niederösterreichisches Landesmuseum: Brief biography

Дополнителна литература
-----------------------

* *Die Malerin Broncia Koller 1863–1934*. Exhibition catalog, Niederösterreichisches Landesmuseum, Vienna (1980)
* Tobias G. Natter: *Broncia Koller Pinell. Eine Malerin im Glanz der Wiener Jahrhundertwende*. Exhibition catalog. Jüdisches Museum, Vienna (1993)
* Boris Manner: *Broncia Koller-Pinell 1863–1934*. Brandstätter, Vienna (2006) ISBN 3-902510-88-9

Надворешни врски
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Бронциja Колер-Пинел" на Ризницата ? |

* ArtNet: More work by Koller-Pinell
* Wien-Vienna Website: "On the Career of Broncia Koller", a book review by Susanne Neuberger
* Broncia Koller-Pinell @ The Blue Lantern
* Литература од или за Бронциja Колер-Пинел во каталогот на Германската национална библиотека (германски)
**Референдумот за задржување на СССР**, одржан на 17 март 1991, е референдум одржан во поранешниот Советски Сојуз со цел да се потврди желбата на советското население да се задржи Советскиот Сојуз како една обединета федерација. Иако референдумот бил бојкотиран во Ерменија, Естонија, Грузија, Латвија, Литванија и Молдавија, референдумот достигнал излезност од 80,03% и завршил со резулат од 77,85% за и 22,15% против задржувањето на СССР. Овој референдум бил единствениот одржан референдум во Советскиот Сојуз пред распадот во 1991.

Преглед
-------

На 24 Декември 1990, по иницијатива на тогашниот претседател Михаил Горбачов, биле одржани референдуми за приватен посед на земјиште и зачувување на федеративниот сојузот од рамноправни социјалистички републики.

За референдумот се земале предвид следниве прашања:

* Дали го сметате за неопходно зачувувањето на Совтскиот Сојуз како обновена федерација од рамноправни републики со обезбедени права и слободи за сите независно од националитет? (да/не)
* Дали го сметате за неопходно зачувувањето на СССР како една држава? (да/не)
* Дали го сметате за неопходно зачувувањето на социјалистичкиот систем во СССР? (да/не)
* Дали го сметате за неопходно зачувувањето на советската власт во СССР? (да/не)
* Дали го сметате за неопходно обезбедубањето на човечките права и слободи безразлика од националност? (да/не)

На 16 Јануари 1991, Врховниот Совет на СССР ја донел одлуката да одржи референдум на 17 март 1991 за зачувување на Советскиот Сојуз.

Резултати
---------

| Избор | Гласови | % |
| --- | --- | --- |
| За | 113.512.812 | 77,8 |
| Против | 32.303.977 | 22,2 |
| Невалидни гласови | 2.757.817 | – |
| **Вкупно** | **148.574.606** | **100** |
| Излезност | 185.647.355 | 80,0 |
| Извор: Nohlen & Stöver |

Наводи
------

1. ↑  Nohlen, D & Stöver, P (2010) *Elections in Europe: A data handbook*, p1647 ISBN 978-3-8329-5609-7
**Бургаското Езеро** (бугарски: *Бургаско езеро*) или **Ваја** (Вая) ― езеро кое се наоѓа во близина на Црното Море западно од градот Бургас, е најголемото природно езеро во Бугарија, со површина од 27,6 км 2, должина од 9,6 км и ширина од 2,5 до 5 км. Длабочина е до 34 м.

Водите на езерото содржат релативно малку сол (околу 4-11‰). Бургаското Езеро е населено со широк спектар на видови, вклучувајќи 23 риби, 60 безрбетници и 254 видови птици (од кои 61 се загрозени во Бугарија и 9 во светот).

Бургаското Езеро, како важен резервоар за производство на риби во минатото, изгубило голем дел од своето економско значење по изградбата на петрохемиската фабрика во близина на градот, но било сведок на зголемен број на видови и намалување на загадувањето во последниве години.

 Рафинеријата Нефточим гледана од другиот брег на езерото.

Наводи
------

1. ↑  „Vaya Lake". *Информативна служба за рамскарски места*. Посетено на 29 јануари 2022.

* Мичев, Николај; Цветко Михајлов; Иван Вапцаров; Светлин Кираџиев (1989). *Geographical dictionary of Bulgaria*. Софија: Наука и изкуство.
**Битката кај Отонети** се одвила на 27 септември 1446 година помеѓу албанската армија на чело со Скендербег од една страна, и Османлиското Царство од друга страна на чело со Мустафа Паша. Битката се одвила во близина на Отонети, во Дебарската област. Во оваа битка Османлиите повторно доживеале огромен пораз.

Позадина
--------

Набргу откако Скендербег успеал да ги соедини сите кнежевства во денешна Албанија во 1443 година, Османлиското Царство веднаш ја испратила своја војска за да го задуши Востанието на Скендербег. Османлиите доживеале пораз во Битката кај Торвиол и Мокра. По овие две големи победи на Скендербег, тој воспоставил дипломатски односи со европските сили, пред сè со Арагон и папата. Мурат II покренал нови воени походи против востаниците на Балканскиот Полуостров.

Битка
-----

Султанот Мурат се подготвувал за голема војна против Јанош Хунјади, кој бил регент во Кралство Унгарија. Во меѓувреме тој наредил околу 15.000 војници да се испратат во Албанија. Планот на Турците бил да не се дојде до директна битка или војна, туку најпрвин да се ограби месното население и да се спроведе определен терор врз истото. Армијата на Мустафа била поделена во два лагери. Првиот се упатил кон Отонети, додека пак другиот ја чувал својата позиција. Кога Скендербег научил дека османлиската армија е поделена, тој со околу 5.000 војска го нападнал Отонети.

Во битката, околу 5.000 османлиски војници биле убиени, а околу 300 заробени. Целиот камп којшто бил создаден од Османлиите паднал под контрола на Скендербег. По ова, султанот му наредил на Мустафа Паша да се повлече кон границата и да се погрижи албанските војници да не преминат кон Македонија.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Османлиско-албански војни |
| --- |
|  |
| **Пред Скендербег**
Походите на Аријанит
**Походите на Скендербег**

Торвиол –
Мокра  –
Отонети –
**Албанско-венецијански војни (1447–1448)** –
Ороник –
Светиград  –
Кроја (1450) –
Модрица –
Полог –
Белград –
Ороник –
Уџебарда –
Македонија –
Кроја (1466) –
Кроја (1467)
**По смртта на Скендербег**

Кроја |

 |
**Втората битка кај Ороник** се одвила на 18 мај 1456 година помеѓу Османлиското Царство предводена од страна на Мојсеј Аријанит Големиот итн. Лешка лига предводена од Скендербег.

Во текот на востанието на Скендербег, албанските сили претходно издвојувале големи победи на османлиските. Нередите во Албанија траеле веќе една деценија. Осанлиите го испратиле Исак Бег Паша да се справи со Скендербег, но тој бил поразен во Битката кај Белград. Мојсеј Аријанит Големиот, кој бил еден од најголемите офицери на Скендербег застанал на страната на Османлиите и од Адријанопол со армија од околу 15.000 војници се упатил кон Албанија. Во исто време Скендербег се подготвил за поредната битка. Неговата војска се состоела од 6.000 коњаници и 4.000 пешадија. Во битката повторно била поразена Османлиското Царство.

Наводи
------

1. 1 2 3  *Scanderbeg: A modern Hero* by Gennaro Francione, page 125

|  |  |
| --- | --- |
| Stub icon | *Оваа статија историјата е никулец. Можете да помогнете со тоа што ќе ја проширите.** п
* р
* у
 |


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Османлиско-албански војни |
| --- |
|  |
| **Пред Скендербег**
Походите на Аријанит
**Походите на Скендербег**

Торвиол –
Мокра  –
Отонети –
**Албанско-венецијански војни (1447–1448)** –
Ороник –
Светиград  –
Кроја (1450) –
Модрица –
Полог –
Белград –
Ороник –
Уџебарда –
Македонија –
Кроја (1466) –
Кроја (1467)
**По смртта на Скендербег**

Кроја |

 |
**Римска археологија** го проучува периодот кој разни историчари различно го означуваат. Тоа е моментот кога престанува периодот на хеленизмот, а започнува Римскиот период: од 201 година п.н.е. (крајот на Втора пунска војна) до 30 г. п.н.е. (Египет, последното кралство под хеленизам, потпаѓа под римска власт.).

Во културна смисла Римскиот период е продолжување на хеленизмот, затоа што римската наука и уметност се зависни од грчката.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub icon | *Оваа статија поврзано со археологијата е никулец. Можете да помогнете со тоа што ќе ја проширите.** п
* р
* у
 |
**Рендинска базилика** (грчки: *Βασιλική της Ρεντίνας*) — средновековна црква кај селото Рендина, Лагадинско, Егејска Македонија. Своевремено била катедрала на Рендинскатата епископија на Вселенската патријаршија. Денес е во урнатини.

Црквата се наоѓа во склоп на Рендинската тврдина. Изградена е во X век врз цистерна од VI век. Цистерната е изградена од царот Јустинијан I при обновувањето на тврдината и има димензии од 4,5 × 9  и длабочина од 4,6 м. Подот е направен од плочки. Храмот претставува трикорабна базилика со дрвен покрив.

Поврзано
--------

* Лагадинско-ајватовско-рендинска епархија

Наводи
------

1. 1 2  „Το κάστρο της Ρεντίνας". Protostrator. Посетено на 4 декември 2017.
Оваа биста за која се смета дека го претставува Солон (Национален Музеј, Неапол) е технички пософистицирана од сè што е изработено во времето на Солон.
**Солон** (грчки: Σόλων, околу 638 п.н.е. - 558 п.н.е.) бил атински државник, законодавник и лирски поет, еден од седумте мудреци на Стара Грција. Најмногу е запаметен по неговите настојувања да воведе законски ред против политичкото, економското и моралното опаѓање во древна Атина. Тој го поткренал националниот дух на жителите на Атина, ги ублажил маките на сиромашните луѓе и го создал либералниот устав на Атина. Притоа, за да им даде на граѓаните можност да ги практикуваат неговите закони, тој одлучил да ја напушти Атина. Иако неговите реформи не останале долг период, сепак Солон е познат како основоположник на атинската демократија.

Надворешни врски
----------------

 Викицитат има збирка цитати поврзани со: ***Солон*** 
* Плутарх и Солон Архивирано на 9 февруари 2005 г. (англиски)

Наводи
------

1. ↑  „Beleške", во: Erazmo Roterdamski, *Pohvala ludosti*. Beograd: Rad, 2016, стр. 106.
2. ↑  Stanton, G.R. *Athenian Politics c800-500BC: A Sourcebook*, Routledge, London (1990), p. 76.
3. ↑  Andrews, A. *Greek Society* (Penguin 1967) 197
4. ↑  E. Harris, *A New Solution to the Riddle of the Seisachtheia*, in 'The Development of the Polis in Archaic Greece', eds. L.Mitchell and P.Rhodes (Routledge 1997) 103
5. ↑  Aristotle *Politics* 1273b 35-1274a 21.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub icon | *Оваа статија е никулец. Можете да помогнете со тоа што ќе ја проширите.** п
* р
* у
 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* VIAF: 14908273
* LCCN: n79110932
* ISNI: 0000 0001 1161 5631
* GND: 118615394
* SELIBR: 255059
* SUDOC: 028829832
* BNF: cb13091860r (податоци)
* BIBSYS: 90411341
* ULAN: 500354818
* NKC: jn20000701672
* BNE: XX1443848
* CiNii: DA0292205X

 |

 |
**Битката кај Петра** претставува последната битка во Грчката војна за независност. До летото 1829, Пелопонез, делови од централна Грција и неколку острови биле ослободени од страна на грчките револуционерни сили. Мировниот договор меѓу Високата Порта и револуционерите бил неминовен, но исто така станало и јасно дека наскоро треба да се создаде грчката држава која ќе се состои од ослободените земји. Во август, Аслан бег и Осман Ага тргнале од Атина со сила од 7.000 војници, за да се борат против Русите во Тракија. Грчката армија, под раководство на Димитрос Испилантис го чекал во Петра. Во битката, грците имале загуби од околу десетина војници наспроти стотина на Османлиите. По ова, Османлиската војска се повлекла. По само неколку дена било потпишано примирје.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Грчка војна за независност |
| --- |
|  |
| **Избувнување на востанието (1821)**
* Влашко востание
* Аламана
* Гравија
* Валтетси
* Долијана
* Драгашани
* Скулени
* Василика
* Триполи

---

**1822–1824**
* Хиос
* Пета
* Дервенакија
* I Мисолонги
* Крпеница
* II Мисолонги
* Псара
* Самос
* Геронтас

---

**Грчка граѓанска војна (1824-1825)**

---

**Египетска интервенција (1825–1826)**
* Сфактерија
* Манијаки
* Лерна
* III Мисолонги
* Мани
* Арашова
* Каматеро
* Фалерон

---

**Интервенција на големите сили (1827–1829)**
* Наварино
* Петра
 |

 |
| 
Поврзано |
| --- |
| * Настани во 1 година
* Државни водачи по година
 |

Ова е **список на државни водачи, премиери, и други водачи**  во **1** година. 
Ова е **список на државни водачи** во 1 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.

Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.

Европа
------

Азија
-----

Африка
------

Јужна Америка
-------------

Северна Америка
---------------

Австралија со Океанија
----------------------
**Барското кокиче** (на лат. ***Leucojum***) е род на многугодишни растенија. Овој род има 12 вида. Се среќава по влажни и засенчени места и покрај реки, како и во влажни гори.

*Leucojum aestivum* L.
----------------------

Тоа е многугодишно луковичесто растение, високо 65 cm. Листовите се линејни и се издигаат од основата, 2-6 на број, широки 5-13 mm. Цветовите се 3-7 на број и се сместени на врвот на стеблото со нееднакво долги дршки. Цветот е составен од шест еднакви, бели со зелени врвови, околуцветни ливчиња (долги и до 10-15 cm). Цвета во април и мај. Цветовите лачат силен и пријатен мирис. Сепак, ова растение е отровно. Се среќава по влажни ливади и мочуришта и во крајречните гори. Растението се користи во лековити цели, како и во украсни. Го содржи алкалоидот галантамин, од кој се добиваат различни лекови.

Класификација
-------------

Родот *Leucojum* (Барско кокиче) ги вклучува само следните два вида:

* *Leucojum aestivum*
* *Leucojum vernum*
**Бело сирење** (или понекогаш само **сирење**) — вид на сирење во расол кое се прави во Македонија како и во повеќе земји на Балканот и е слично на фета сирењето. Ова сирење ужива многу висок статус во локалните кујни и е важен дел од традиционалната исхрана во овие региони со векови. Белото сирење може да се прави од овчо, козјо или кравјо млеко, а често се среќава и во комбинацијата овчо-кравјо. Сирењето е ронливо со масленост од 40-45%. Се произведува во блокчиња, со малку грануларен состав. Вкусот му е свеж и лимонест. Се употребува посебно, како и во салати и разни печени јадења.Сирњето е ценета намирница поради својата трајност, преносливост и високиот процент на масти, белковини, калциум и фосфор. Сирењето е компактна и долготрајна храна од млеко.

Сирењето како тема во уметноста и во популарната култура
--------------------------------------------------------

* „православното сирење и бракот" — кус расказ на македонскиот писател Хигсов Бозон од 2011 г.

### Биено сирење

Главна статија: Биено сирење
Биеното сирење е полномасно сирење со изразито жолта боја и специфична арома кое се обработува на традиционален начин со рачна изработка која потекнува од маиовскиот крај на Македонија. Добиено од пастеризирано кравјко млеко богато витамини, калциум и други хранливи состојки кои се потребни на организмот за извршување на секојдневните активности.

Галерија
--------

* Бело сирење во млекарницаБело сирење во млекарница
* Асортиман на производи од бело сирењеАсортиман на производи од бело сирење
* Бело сирење и кашкавалБело сирење и кашкавал
* Процес на пакување на бело сирење и кашкавалПроцес на пакување на бело сирење и кашкавал
* Сирење во комбинација со ајварСирење во комбинација со ајвар
* Овчо сирење како додадок во јуфкиОвчо сирење како додадок во јуфки
* Биено сирење на жарБиено сирење на жар
* Биено сирење на скараБиено сирење на скара

Поврзано
--------

* Кашкавал

Наводи
------

1. ↑  Хигсов Бозон, *Педерски Катахрезис*, Темплум, Скопје, 2011.
2. ↑  User, Super. „Биено сирење". *Mlekara MIKI*. Архивирано од изворникот на 2018-02-12. Посетено на 2017-11-28.
**Технотајз** е српски графички роман. Тој бил создаден од Алекса Гајиќ (илустрација) и Дарко Гркиниќ (сценариото). Ова било дипломска работа на Алексеј Гајиќ на Факултетот за применети уметности во Белград, 1998 година.

Смит имаше две изданија на албуми за издавач од Белград (2001 и 2009), а тој исто така служеше како основа за првиот српски цртан филм за возрасни, Технотајз Edit and Me .

Акција
------

Приказната е за легендарниот тунел изграден за време на Австриско-турската војна, кој ги поврзува Земун и Калемегдан. Акцијата се одвива во 2074 година, а главната фигура е Уредување, студент на уметноста.
Барокна градина со Фридрихсшлишчен и Горна и Долна Оранжерија
Поглед од „тивката музика" над долниот Орангериепартер до долниот Оранжери
**Барокната градина Гросеситлиц** со *Фридрихшлишен* се наоѓа на еден рид на левиот брег на Елба, југоисточно од Дрезден во Гроседлиц, кој му припаѓа на градот Хајденау во Слободната држава Саксонија. Селото лежи на платото помеѓу долините на Миглиц на запад и Сеидивиц на исток, што претставува подножје на планините на Источна руда. Оттаму има поглед кон долината Елба .

Градината од околу 18 хектари се смета за највисок пример зафранцуската хортикултура во Саксонија; тој е еден од најавтентичните барокни градини на Германија и е еден од најважните дела на Дрезден барокот, чии три водечки архитекти го дизајнирале. Исто така, забележлив е голем број на портокали, со акцент на архитектурата на терасовиден градински простор.

Историја
--------

 Грб на Вакербарт во горниот портокалов педимент
Замок и градина околу 1723 година
Замок и градина околу 1840 година
*Горно портокалово* од Јохан Кристоф Кнафел (1720 до 1721)
*Долна портокалова* боја на Захарија Лонгуелун (1727)
Скалилото наречено *„Молчи музика"* од Папелман со играње пути

Зграда
------

Фридрихшлишен (од 1847 година)

Барокна градина
---------------

Долен Орангиепартер, на јужниот крај на „тивката музика", позади тоа визуелна оска низ ковчезите
Долна портокалова боја со партерен облик на арената
Аха ров со визуелна оска
Недовршено ниво на вода

Песочни фигури
--------------

Зачувани фигури од песочник во Горниот портокал
О 

* флора флора
* Cybele Cybele
* Мелпомена Мелпомена

* пролет пролет
* лето лето
* есен есен
* зима зима

### Четири континенти

Одликите на четирите континенти на Европа, Азија, Африка и Америка се наоѓаат на *Каменото Море* во југозападниот дел на градината. 

* Африка Африка
* Америка Америка
* Азија Азија
* Европа Европа

### Љубовни двојки

Осум двојни фигури, кои се наоѓаат помеѓу Eisbassin и Каскада, претставуваат љубовници од митологијата. 

* Купидон и психа Купидон и психа
* Аполо и Дафне Аполо и Дафне
* Бахус и Аријадна Бахус и Аријадна
* Ceyx и Alcyone Ceyx и Alcyone
* Мелегер и Аталанта Мелегер и Аталанта
* Нарцис и Ехо Нарцис и Ехо
* Орфеј и Евридика Орфеј и Евридика
* Пан и Сиринкс Пан и Сиринкс
Стратификација на притисок и густина кај баротропен флуид.
Во динамиката на флуиди, **баротропниот флуид** е флуид чија густина е само функција на притисокот. Баротропниот флуид е корисен модел на однесување на флуиди во широк спектар на научни области, од метеорологија до астрофизика.

Густината на повеќето течности е речиси константна (изопикнична), така што може да се каже дека нивните густини слабо се менуваат во зависност од притисокот и температурата. Водата, која се менува само неколку проценти во зависност од температурата и соленоста, може приближно да се смета како баротропна. Генерално, воздухот не е баротропен, бидејќи е функција од температурата и притисокот; но, под одредени околности, претпоставка дека е баротропен може да биде корисна.

Во астрофизиката, баротропните течности се важни во проучувањето на ѕвездената внатрешност или на меѓуѕвездената средина. Една вообичаена класа на баротропни модели што се користат во астрофизиката е политропниот флуид. Типично, претпоставка за баротропсност не е многу реална.

Во метеорологијата, **баротропна атмосфера** е онаа за која густината на воздухот зависи само од притисокот, како резултат изобарните површини (површини со постојан притисок) се исто така површини со постојана густина. Ваквите изобарни површини ќе бидат и изотермни површини, па оттука (од равенката за термичен ветер) геострофниот ветер нема да варира во зависност од длабочината. Оттука, движењата на ротирачката баротропна воздушна маса се силно ограничени. Тропските предели се повеќе скоро баротропни отколку средните географски широчини бидејќи температурата е повече скоро хоризонтално рамномерна во тропските предели.

**Баротропниот тек** е генерализација на баротропната атмосфера. Тоа е проток во кој притисокот е само функција на густината и обратно. Со други зборови, тоа е проток во кој изобарните површини се изопикнични површини и обратно. Човек може да има баротропен проток на небаротропен флуид, но баротропен флуид секогаш ќе следи баротропен проток. Примерите вклучуваат баротропни слоеви на океаните, изотермниот идеален гас или изентропскиот идеален гас.

Флуид кој не е баротропен е бароклиничен, т.е. притисокот не е единствениот фактор за одредување на густината. За баротропен флуид или баротропен тек (како што е баротропната атмосфера), бароклиничкиот вектор е нула.

Поврзано
--------

* Метеорологија

Наводи
------

1. ↑  Shames, Irving H. (1962). *Mechanics of Fluids*. McGraw-Hill. стр. 159. LCCN 61018731. Посетено на 8 November 2012. If {\displaystyle \rho {}} is expressible as a function of {\displaystyle p} only, that is, {\displaystyle \rho =\rho {}(p)}, the {\displaystyle \int \_{0}^{p}{\frac {dp}{\rho {}}}} in Eq. 5-66 is integrable. Fluids having this characteristic are called *barotropic fluids*.
Плажата Бела Карпа
 Бела карпа од реката
**Бела Карпа** (српски: *Бела Стена*) е едно од островските одморалишта во Дунав, сместено во градот Панчево во Србија .

Локација
--------

Бела Карпа се наоѓа 12 километри  од центарот на Белград, на западниот крај на островот Форконтумац .

Одлики
------

Името, бела карпа, е описно, што значи *бела стена* на српски. Наводно, кога се случил одронот на островот, на далечните рибари од Вишњица и Велико Село тоа се појавило во вид на бели карпи. Бела Карпа е всушност викенд-населба, без жителско население. Има речиси 500 викендици во сопственост на граѓаните на Белград и Панчево, од кои многу се напуштени или ставени на продажба.

Бела Карпа е официјално класифицирана како дива плажа. Тоа значи дека нема спасувачка служба и брза помош. Понатаму, нема струја и вода. Исто така, забранет е и отворен оган, па посетителите палат оган во дупките што ги копаат во песокот на плажата. Постојат четири рибни ресторани кои користат генератори на струја. Една мала плажа го направи популарно одморалиште во 1970-тите и 1980-тите, кога населението порасна на 20.000 за време на викендите. Обично била популарна област за детски туризам. Но, малку е направено за подобрување на условите, особено во однос на пристапноста во сообраќајот. Со брзото проширување и модернизација на Ада Циганлија, блиску до центарот на Белград, и појавата на плажата Лидо кај Земун, Бела Карпа постепено стана помалку популарна, иако се проценува дека околу 7.000 луѓе сè уште ја посетуваат за време на викендите во текот на летната сезона.

Целиот централен и источен дел на Форконтумац е непречена бујна зелена површина. Самата плажа е опкружена со шумичката на канадските тополи .

Наводи
------

1. 1 2  Dimitrije Bukvić (31 July 2011), „Bela Stena", *Politika* (српски)
2. 1 2 3 4  Milan Janković, „Ada pančevačka, obale beogradske", *Politika* (српски)

 
44°50′56″ N; 20°35′15″ E﻿ / ﻿44.8488° СГШ; 20.5876° ИГД﻿ / 44.8488; 20.5876
Месење и подготовка на тесто за леб.
**Тесто** е смеса која се прави од одреден вид житарици или легуминозни култури со мешање на брашно со мала количина на вода и/или друга течност. Овој процес и претходи на подготовката на разни прехранбени производи, особено разни видови на леб, тестенини, печива и сл.

Во зависност од производите кои се приготвуваат и технологијата на приготвување, постојат многу видови теста:

* Нараснато (лебно) тесто - леб;
* Лиснато тесто - лиснато печиво;
* Водено (влечено) тесто - баклава, гибаница, бурек;
* Течно тесто - палачинки, вафли;
* Попарено тесто - еклери и тулумби;
* Ровко (песочно или линцер) тесто.

Во зависност од конзистенцијата, тестото може да се излива во форма (како пандишпанот и течното тесто за палачинки), да се исшприцува (како тестото за тулумби) или да се меси и обликува (како тестото за леб или козињак). Во кулинарската практика се користат посебни ножеви за тесто, како и калапи за слатки и солени печива.

Тестото се подвргнува на разновидна топлинска обработка: обично се пече во фурна (леб, козињак), некогаш се пржи (мекици, тиганици), а во ретки случаи се вари (крофни).

Кај тестата кои содржат шеќер треба да се внимава и да не се наголемува препишаното количество шеќер во рецептот, бидејќи при печењето шеќерот го спречува процесот на издигнување на тестото и добиениот прехранбен производ станува лиснат и ронлив.

Најчесто за да не загори тестото на дното на садот, истиот се намрсува и/или посипува со брашно. Кај лепливите теста, за кои треба рачно оформување (на пример, за подготовка на некои видови солени печива), маснотијата и брашното исто така помагаат за полесно одделување на тестото од прстите.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub icon | *Оваа статија храната е никулец. Можете да помогнете со тоа што ќе ја проширите.** п
* р
* у
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Тесто" на Ризницата ? |
Алдервеирелд со фудбалска репрезентација на Белгија на Светско првенство во ФИФА 2018
**Тобиас Албертин Маурис Алдервирелд** (холандски изговор: [ˈtoːbi ˈɑldərßɛːrəlt]; е роден на 2 март 1989) — белгиски професионален фудбалер кој настапува за Тотенхем и за фудбалската репрезентација на Белгија. Главно настапувал како одбранбен играч, но тој исто така може да игра и како десен бек.

Алдервирелд ја започнал својата професионална кариера во холандски клуб, Ајакс, каде што освоил три последователни титули во холандската Ердивисе. Во 2013 година, тој се преселил во Атлетико Мадрид, каде што тој ја освоил Ла лига и стигнал до финалето на Лигата на Шампионите во неговата прва сезона.

Во неговата репрезентативна кариера од 2009 година, Алдервиред одиграл над 80 пати за репрезентацијата на Белгија и ја претставувал земјата на ФИФА Светското Првенство 2014 година, УЕФА Евро 2016 година, а до 2018 ФИФА Светското Првенство.

Наводи
------

1. ↑  „Toby: It's All In a Name!". Tottenham Hotspur Football Club (Spurs TV). 8 July 2015. Посетено на 8 July 2015.
Сината ајкула
**Сина ајкула (*Prionace glauca*)** — вид на ајкула.

Оваа ајкула е вистински морски талкач што во потрага по храна се сели од еден во друг океан. Телото и е хидродинамично и елегантно, со долг жилест рострум и карактеристични црни очи обрабени со бела боја. Во текот на долгите патувања таа може да ги употребува градните перки слични на крилја за лизгање по океанските струи. Во текот на пливањето често се нурнува во длабочините што можеби и помага во одредувањето на магнетната положба. Кога лови риби, оваа ајкула може да достигне и брзниа од 70 км/ч. Познато е дека ги вознемирува пливачите, а забележано е дека предизвикала неколку смртни случаи. Иако една од најчестите ајкули, таа е и најискористен вид, а нејзиниот број се намалува.

Поврзано
--------

* Ајкули
**Тефта Ташко-Коко** (1910-1947) била позната албанска пејачка од 1930-тите години. Таа посмртно ја добила престижната титула народен уметник на Албанија.

Живот
-----

Тефта Ташко се родила во Фајум, Египет , каде што се иселиле нејзините родители при крајот на 19 век. Во 1921 година, семејството се преселило назад во Горица, Албанија а во 1927 година, Тефта заминала за Франција да учи пеење во Конзерваториумот во Монпелје. Од 1932 до 1936 година, таа студирала пеење на Конзерваториумот во Париз во класата на Андре Грес. Се вратила во Албанија во 1936 година, каде што изведувала оперска и камерна музика, како и албански староградски песни. Постојано ја враќале на бис на секој концерт на кој настапила во Албанија.

Таа снимила албански лирски песни за Колумбија Сосајети во Италија во 1937 година и 1942 година Пеела за Радио Тирана уште од неговото основање на 28 ноември 1938 година.

Тефта Ташко пеела дуети со Лола Ѓока и песни кои специјално за неа ги напишал албанскиот композитор Кристо Коно.

Приватен живот
--------------

Таа била во брак Кристак Коко и имала син, Ено Коко, истакнат уметник од Албанија, познат албански музичар и музички директор. Тефта Ташко умрела неочекувано во 1947 година, на возраст од 37 години.

Портрет
-------

Слика од Миртеза Фушекрати (1942), изработена во 1976 година [100x120 см], била посветена на оваа уметница и до 1990 година истата била изложена во Галеријата на уметност во Тирана.

Наводи
------

1. ↑  Albanian urban lyric song in the 1930s, Volumes 1-2 By Eno Koço Page 60-62 ()
2. ↑  Albanian urban lyric song in the 1930s, Volumes 1-2 By Eno Koço Page 53 ()

Надворешни врски
----------------

* TEFTA TASHKO—zare dil ke fiku на YouTube
* Tefta Tashko-Koco----- Kroi i fshatit tone на YouTube
* Tefta Tashko Koco dhe Kenga lirike qytetare shqiptare на YouTube
* PERLAT e Tefta Tashkos-1 на YouTube
* PERLAT e Tefta Tashkos -2 на YouTube
* PERLAT e Tefta Tashkos -3 на YouTube
*
|  |  |
| --- | --- |
|      | Ве молиме, обрнете внимание на ова **важно предупредување**во врска со темите од **областа на медицината (здравјето)**. |

  

  

**Тетанусот** е акутна болест која ја предизвикува бактеријата (латински: *Clostridium tetan*) која произведува два токсини, од кои еден доведува до прекин на црвените крвни зрнца, а другиот се шири по централниот нервен систем, што предизвикува болни мускулни контракции и мускулна ригидност. До инфекција со бактеријата доаѓа преку повреди и рани на кожата. Тетанусот е проширен низ цел свет, но се спречува со вакцинација.

Симптоми
--------

Болеста се манифестира со:

* треска;
* мускулни грчеви, постојат два вида на грчење:
	+ **постојано - континуирани**, не минуваат и до неколку дена;
	+ **повременo - краткотрајни** кои траат од неколку секунди до една минута.

Инкубацијата трае два дена па дури и до неколку месеци. Кај пациентите прво се забележуваат мускулни грчеви при џвакање, а потоа грчењето се шири низ цело лице, што доведува до карактеристичен изглед на лицето на заболениот (латински: *facies tetanica*). Потоа грчевите ги зафаќаат и мускулите во грбот, па пациентот го тера на лежење во необична положба (во лак кон наназад). Кога грчевите ќе ги зафатат и предниот дел, кај градниот кош и стомакот, кај пациентот се јавуваат тешкотии со дишење.

* Покрај грчење на мускулите, присутни се и болки на целата мускулатура. Во лесните облици ова грчење трае по неколку секунди, но во потешките и до минута, но се повторуваат на неколку минути, со што се влошува состојбата на пациентот. Во случај на подолго грчење на респираторната мускулатура може да дојде и до цијаноза и смрт кај пациентот.

Дијагноза
---------

Дијагнозата се поставува исклучиво на темелно прегледување на клиничката слика, а посебно треба да се обрати внимание на раните на пациентот.

Лекување
--------

За лекување на тетанусот потребно е обработка на раните и антибиотска терапија, најчесто со пеницилин. Потребно е да се примени и хуман тетанус имуноглобулин (HTIG) и тетанус анатоксин. На пациентите им се дава и препарати од диазепам, мускулни релаксанси, бета блокатори, аналгетици и кардиотоници. Се препорачува и одење во тивки и мрачни простории, по можност во болнички услови.

Надворешни врски
----------------

  

Портал од областа на здрвјето

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* LCCN: sh85134166
* GND: 4190325-0
* BNF: cb119374217 (податоци)
* NDL: 00563005
* NKC: ph922721
* BNE: XX534412

 |

 |