**Луиз од Холандија** (Wilhelmina Frederika Alexandrine Anna Louise; 5 август 1828 - 30 март 1871 година) била кралица на Шведска и Норвешка како сопруга на кралот Чарлс XV и IV .

Младина
-------

Принцезата Луиз е родена на 5 август 1828 година во Хаг. Нејзиниот татко бил принцот Фредерик од Холандија, второто дете на холандскиот крал Вилијам I и Вилхелмина од Прусија. Нејзината мајка Луиз била осмото дете на кралот Фридрих Вилијам III од Прусија и Луиз од Мекленбург-Стрелиц. Нејзиното образование во голема мера и било доверено на нејзината белгиска гувернанта Викторија Ваутје, а студирала француски, германски, англиски, руски и пијано.

Во 1849 година, Луиз била избрана за соодветна сопруга на престолонаследникот Чарлс, син на кралот Оскар I од Шведска и Норвешка и Џозефина од Лехтенберг. Бракот бил договорен откако пропаднале преговорите за договор меѓу Чарлс и нејзината роднина, принцезата Луиз од Прусија. Кралот Оскар I од Шведска сакал да обезбеди врски со кралското семејство помеѓу новата династија Бернадоте и старите кралски династии на Европа, а протестантската принцеза исто така се сметала за неопходна кралица на протестантската Шведска-Норвешка по двајца католички претходници. Луиз ги исполнила овие ингеренции и се очекувал голем мираз од богатата куќа на Оринџ-Насау. Секретарот на кабинетот, Л Мандерстром, бил испратен да ја прегледа, а дипломатски во својот извештај дал до знаење дека Луиз имала одлично образование и добар карактер, но дека не била привлечна. Во август 1849 година била договорена средба меѓу Луиз и Чарлс во Хаг. Наводно, Луиз се заљубила во Чарлс и веднаш почувствувала привлечност, додека Чарлс за разлика од неа бил разочаран од нејзиниот изглед. Чарлс, сепак, бил убеден да се согласи со бракот од страна на кралот.

Свршувачката била официјално прогласена во февруари 1850 година. За очекувањата на нејзиното големо богатство се расправало во Шведска, како во парламентот за време на дискусиите за додатокот, така и во радикалниот печат, кој сугерирал дека монархот сега ќе може сам да ја финансира изградбата на шведската железничка мрежа. Меѓутоа, во реалноста нејзиниот мираз се покажал многу мал. За време на веридбата, Луиз го проучувала шведскиот јазик и историја; Меѓутоа, таа никогаш не научила норвешки. Бидејќи холандската влада го поддржала бракот, таа не морала да се откаже од своите права на холандскиот трон по нејзиниот брак.

Престолонаследничка
-------------------

 Свршуваа Чарлс XV и Луиз од Оринџ Насау во 1850 година. Враќање дома во замокот
Луиз ја напуштила Германија со шведски брод од Травемунде и пристигнала во Шведска со нејзините родители и сестрата Мари, кои билемприсутни на нејзината свадба. Принцезата Луиз и престолонаследникот Чарлс се венчале во *Сторкиркан* во Стокхолм на 19 јуни 1850 година. Ја добила грофицата Елизабет Пајпер како нејзина *hovmästarinna* (постарата дама во чекање) и Отилијана Спар и Улрика Спренгспортен како слугинки. По венчавката, нејзиниот свекор Кралот ја одвел на турнеја низ Шведска за да ја запознае со земјата.

Врската помеѓу Луиз и Чарлс била несреќна. Двојката имала различни личности, при што Луиз била интровертна, срамежлива и со предност за едноставен живот, а Чарлс екстравертен и со љубов кон забавите и социјалниот живот. Луиз наводно била несреќно вљубена во Чарлс, кој ја сметал за непривлечна и и бил неверен, што многу ја болело.

Од 1852 до 1860 година, Чарлс имал врска со Џозефина Спар, слугинката на Луиз, што предизвикало скандал. Спар била опишана како толку доминантна што се вели дека престолонаследничката и нејзината почесна слугинка ги смениле местата една со друга, а Луиз била дама во чекање на Џозефин Спар, а не обратно. Фриц фон Дардел ја опишал Спар: „Дотичната дама е голема миленичка на престолонаследникот, како и на престолонаследничката принцеза, и таа управува со двајцата целосно во сè во нивниот секојдневен живот. Надарена со необичен талент да угодува и да се направи себеси неопходна, таа успеа да го фати престолонаследникот до чуден степен." 

Луиз добила сочувство и се сметало дека Чарлс ја третирал со занемарување. Позната епизода која привлекла внимание се случи на роденденската забава на Луиз во палатата Дротнингхолм во градината во 1857 година, кога престолонаследникот предложи здравица за неговата „тајна љубов" со присутните и Луиз и Жозефина Спар. Ова предизвикало сцена, а неговиот брат, принцот Оскар, индиректно го прекорил барајќи ја сопствената сопруга Софија од Насау да наздрави со него. Оваа сцена ја натерала Луиз да пукне во солзи и да доживее нервен напад.

Луиз родила две деца; Принцезата Луиз во 1851 година и принцот Карл Оскар во 1852 година. Поради компликациите што се појавиле при раѓањето на принцот Карл Оскар, Луиз не можела да има повеќе деца. Во 1854 година, нејзиниот 2-годишен син, Карл Оскар, починал од пневмонија. Бидејќи во тоа време во Шведска преовладувал Саличкиот закон (воведен со уставот од 1809 г. ), ќерката на Луиз немала право да се качи на тронот. Чарлс бил многу огорчен и разочаран бидејќи тоа значело дека неговото потомство нема да биде следниот монарх на Шведска; негов наследник би бил неговиот брат Оскар. Луиз му понудила на Чарлс развод за да може повторно да се ожени и да добие машки наследник, но тој ја одбил понудата.

Престолонаследничката принцеза Луиз не се сметала за општествен успех, а нејзината плашлива и срамежлива природа не била ценета во општеството поради нејзината официјална позиција. Помеѓу 1857 и 1859 година, престолонаследникот Чарлс бил именуван за регент за време на неспособноста на неговиот татко, а таа ги презела претставителните должности на прва дама од нејзината свекрва. За време на владеењето на нејзиниот брачен другар како принц-регент, таа била опишана во добро познатата дворска хроника на Фриц фон Дардел :

„Посимпатична и поталентирана жена целосно би ја пресоздала атмосферата во овој круг и исто така би извршила добро влијание врз принцот, кој од добра природа лесно ќе дозволи да биде воден од оние што ги сака, особено жените. Иако е добра, должна и не може да заговори, на престолонаследничката ѝ недостигаат повисоки квалитети. Таа е добра домаќинка, но мисли само на сопругот, на себе и на најблиските и нема добро влијание врз него што нејзиниот добар карактер и дава право да го има. Поради нејзината вродена срамежливост, нема храброст да се меша во неговите работи, а нејзината единствена желба е да ја стекне неговата љубов. Со еден збор; изгледа дека не е доволно зрела за нејзината голема задача"

Кралицата
---------

 Грбот на Луиз како кралица на Шведска и Норвешка
 Луиз од Холандија
Луиза станала кралица на Шведска и Норвешка по смртта на нејзиниот свекор на 8 јули 1859 година. Таа била првата кралица на сојузот Шведска-Норвешка што била крунисана и во Шведска и во Норвешка, бидејќи Норвешка одбила да ги круниса нејзините двајца претходници бидејќи тие биле католици. Луиз била крунисана за кралица на Шведска во Стокхолм на 3 мај 1860 година и за кралица на Норвешка во Трондхајм на 5 август 1860 година. Таа била првата кралица што била крунисана во Норвешка од средниот век. Луиз била многу прославена во Норвешка за време на нејзиниот престој таму.

Луиз не извршила никакво влијание врз државните работи, ниту пак покажала некаква амбиција да го стори тоа. Фактот дека таа не се мешала во политиката се сметал за добар пример и била поволно споредувана со претходните кралици кои го имале, како што е нејзината претходничка, кралицата Џозефина, и ова гледиште е опишано во една современа енциклопедија од 1864 година: „Конечно, двете кралства можат да се радуваат на благословот повторно да имаат кралица, која не ја продолжува владината моќ со свои мисли, туку мирно го набљудува природниот процес преку кралот и легитимната власт. Сакана од шведскиот народ, таа има доволно можност за нејзината благородна желба да се занимава со добротворни цели."  Меѓутоа, не ѝ недостигале политички ставови: не ѝ се допаднале парламентарните реформи од 1865 година и не го споделувала антигерманското гледиште на Чарлс.

Луиз претпочитала да ја користи својата кралска позиција за филантропија, што се очекувало и од жена член на кралското семејство и високата класа. Таа ги основала добротворните организации: „Kronprinsessan Lovisas vårdanstalt för sjuka barn" (Азил за болни деца на престолонаследничката принцеза Луиз) во 1854 година; „Femöreföreningen till inrättande av barnhem i Lappland" (Фондацијата Пет Öre за сиропиталишта во Лапонија) во 1864 година; „Lotten Wennbergs fond för hjälpbehövande" (Фондацијата Лотен Венберг за потребата) во 1864 година; „Drottning Lovisas understödsförening" (Добротворна фондација на кралицата Луиз) во 1866 година; „Allmänna institutet för dövstumma och blinda" (Јавна установа за глуви и слепи); "Sällskapet för inrättande av småbarnsskolor" (Фондација на училиштето за основно образование); „Den fosterländska föreningen till uppmuntran av själverksamhet för framtida oberoende" (Патриотско друштво за поттикнување на самовработувањата за идна независност); и „Tysta skolan, eller uppfostrings- och undervisningsanstalten för dövstumma штала" (Тивко училиште, или Институт за медицински сестри и неми деца) од Јохана Берглинд .

Кралицата Луиз од Шведска и Норвешка, 1860-ти
 Луиз во единствената позната денешна слика на шведска кралица која ја носи нејзината круна
Луиз била заинтересирана за музика и историја и земала часови по пијано од шведскиот пијанист Адолф Фредрик Линдблад. Преведувала дела од англиски и холандски на шведски, кои ги продавала за добротворни цели. Луиза и нејзината ќерка биле ученички на Ненси Едберг, пионерката на пливањето за жени: пливањето првично не се сметало за целосно соодветно за жените, но кога кралицата и нејзината ќерка принцезата Луиз го поддржале со посетување на часовите од 1862 година, пливањето брзо станало модерно и прифатено за жените. Луиз ја вработила првата жена стоматолог во Шведска, Розали Фугелберг, како нејзин официјален личен стоматолог во 1867 година. Меѓу нејзините лични пријатели биле Ауроре фон Хакстаузен, која и била слугинка цело време како кралица, како и грофицата Стефани Хамилтон, која служела како нејзина љубовница на облеките во 1859-1860 година: преписката на Луиз и Стефани Хамилтон е сочувана. Таа, исто така, одржувала контакт со семејството и нејзината стара гувернанта преку кореспонденција.

Кралицата Луиза претпочитала тивок и анонимен семеен живот и претпочитала да избегнува церемонијални и претставнички должности секогаш кога можела, понекогаш преправајќи се дека е болна. Кралот Чарлс, сепак, не сакал да се појавува без неа на свечени прилики и повремено ја принудувал да биде присутна. Познато е дека во една прилика и рекол дека ќе мора да присуствува, инаку: „Стариците може да помислат дека нешто не е во ред со тебе!" Во 1866 година, на пример, Чарлс ја натерал да ја отвори Општата индустриска изложба на Стокхолм (1866) на негово место.

Кралот Чарлс XV сакал забави и маскенбал, а неговиот дворски живот во палатата Улриксдал се споредувал со оној во Версај и во некои кругови се сметало дека го срами името на монархијата, изразено од викарот Кристофер Бруун во 1881 година: „Сè уште предизвикува морници што највисоката моќ на црквата беше ставена во рацете на овој дегенериран крал, кој ја исполни целата нација со разговори за неговиот развратен живот". Луиза добила важна улога во неговиот дворски живот како кралица, а по смртта на кралицата Довагер Дезире, која го окупирала крилото на кралицата во Кралската палата во Стокхолм до нејзината смрт во 1860 година, Чарлс ѝ го преуредил на Луиз и имала луксузната хала со венецијански огледало направена во нејзината приемна соба, за која многу се зборувало (подоцна била отстранета од неговиот наследник). Нејзиниот двор бил предводен од Вилхелмина Бонде речиси целиот нејзин мандат како кралица. Наводно, Луиз страдала од прељубата на нејзиниот сопружник и дала се од себе за да се натпреварува со нејзините ривали и да го забавува, а нејзината свекрва ја советувала да ги отстрани и да ги омажи своите слугинки кога Чарлс ќе ги привлекол. Чарлс имал врска со Хана Стајрел од 1860 до 1869 година и со Вилхелмин Шредер од 1869 година до неговата смрт, освен неговите попривремени врски. Чарлс многу ја сакал нивната ќерка; сепак, Луиз била загрижена дека тој ја третира нивната ќерка премногу како син во време кога родовите улоги се сметале за исклучително важни, што и дозволувало поголема слобода од она што се сметало за соодветно за жена во тоа време.

Гробот на кралот Карл и кралицата Луиз во црквата Ридархолм .
Луиз страдала од лошо здравје. Барем во една прилика, за време на патување со брод на Маларен, таа доживеала некаков напад (најверојатно епилептичен напад од современите описи), што се толкувало како хистерична реакција на запоставувањето на нејзиниот сопруг. Дворот се собрал за да ја сокрие од очите на јавноста, а кралот брзо ја однел под палубата. Во овој број се известува дека: „Ловиса може во секое време да се онесвести и во врска со тоа, таа може да има, како што се нарекуваат нервни или грчеви напади". Во 1864 година, за време на посетата на дворот од страна на поранешната љубовница на Чарлс, Жозефина Спар, Фриц фон Дардел забележал: „На почетокот се вели дека кралицата се чувствувала загрижена за оваа посета; една вечер, Нејзиното Височество требало да има грчеви во билјардот. сала, но тоа се обиделе да го сокријат тврдејќи дека тоа било предизвикано од нејзиниот камерлин Лилјенкранц, кој наводно случајно ја турнал со својот билјард.. ." 

Во 1870 година, кралицата Луиз ја посетила Холандија за да биде присутна на смртната постела на нејзината мајка. По нејзиното враќање во Стокхолм, на Чарлс XV му се слошило и таа го негувала. Исцрпена, таа заболела од пневмонија при прошетка со кочија. На нејзината смртна постела имала долги разговори со семејството, кои биле опишани како драматични. Нејзината ќерка тврдела: „Како мајка да ни го изложи целиот свој живот". Луиз го замолила Чарлс да ѝ прости сè што можеби го изневерила, на што тој одговорил со обвинување на себеси, по што и тој и неговата мајка Џозефина наводно се онесвестиле бидејќи биле многу трогнати.

Луиз починала на 30 март 1871 година.

Проблем
-------

Луиза и Чарлс имале две деца заедно:

1. Принцезата Луиз (31 октомври 1851 - 20 март 1926 година), подоцна кралица на Данска
2. Принцот Карл Оскар, војвода од Седерманланд (14 декември 1852 – 13 март 1854 година), кој починал во детството

Предци
------

 

| Предци на Луиза Холандска |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | 16. William IV, Prince of Orange |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 8. William V, Prince of Orange |  |
|  |  |
|  |  |  |  |
|  |
|  | 17. Anne, Princess Royal |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 4. William I of the Netherlands |  |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | 18. Prince Augustus William of Prussia (=20, 24) |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 9. Princess Wilhelmina of Prussia |  |
|  |  |
|  |  |  |  |
|  |
|  | 19. Duchess Louise Amalie of Brunswick-Wolfenbüttel (=21, 25) |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 2. Prince Frederick of the Netherlands |  |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | 20. Prince Augustus William of Prussia (=18, 24) |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 10. Frederick William II of Prussia (=12) |  |
|  |  |
|  |  |  |  |
|  |
|  | 21. Duchess Louise Amalie of Brunswick-Wolfenbüttel (=19, 25) |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 5. Princess Wilhemine of Prussia |  |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | 22. Louis IX, Landgrave of Hesse-Darmstadt (=26) |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 11. Princess Frederika Louisa of Hesse-Darmstadt (=13) |  |
|  |  |
|  |  |  |  |
|  |
|  | 23. Countess Palatine Caroline of Zweibrücken (=27) |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 1. **Princess Louise of the Netherlands** |  |
|  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | 24. Prince Augustus William of Prussia (=18, 20) |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 12. Frederick William II of Prussia (=10) |  |
|  |  |
|  |  |  |  |
|  |
|  | 25. Duchess Louise Amalie of Brunswick-Wolfenbüttel (=19, 21) |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 6. Frederick William III of Prussia |  |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | 26. Louis IX, Landgrave of Hesse-Darmstadt (=22) |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 13. Princess Frederika Louisa of Hesse-Darmstadt (=11) |  |
|  |  |
|  |  |  |  |
|  |
|  | 27. Countess Palatine Caroline of Zweibrücken (=23) |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 3. Princess Louise of Prussia |  |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | 28. Duke Charles Louis Frederick of Mecklenburg |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 14. Charles II, Grand Duke of Mecklenburg-Strelitz |  |
|  |  |
|  |  |  |  |
|  |
|  | 29. Princess Elisabeth Albertine of Saxe-Hildburghausen |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 7. Duchess Louise of Mecklenburg-Strelitz |  |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | 30. Prince George William of Hesse-Darmstadt |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 15. Princess Friederike of Hesse-Darmstadt |  |
|  |  |
|  |  |  |  |
|  |
|  | 31. Countess Maria Louise Albertine of Leiningen-Falkenburg-Dagsburg |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |

 |

Белешки и наводи
----------------

 

1. 1 2 3 4 5 6  Lovisa, Svenskt biografiskt lexikon (art av Nils F Holm), hämtad 2013-11-01.
2. ↑  Bortrick, William. „The Royal Family of Sweden". Burke's Peerage. Посетено на 18 June 2016.
3. ↑  Robert Braun (1950). Silvertronen, En bok om drottning Josefine av Sverige-Norge. (The Silver Throne. A Book about Queen Josefine of Sweden-Norway) Stockholm: Norlin Förlag AB. ISBN (Swedish) page 99
4. ↑  Anne-Marie Riiber (1959). Drottning Sophia. (Queen Sophia) Uppsala: J. A. Lindblads Förlag. ISBN. page 39 (Swedish)
5. ↑  Dardel, Fritz von, Minnen, Stockholm 1912
6. ↑  Wilhelmina Stålberg: Anteckningar om svenska qvinnor (1864)
7. ↑  Nordisk familjebok / 1800-talsutgåvan. 10. Lloyd – Militärkoloni /
8. ↑  Idun (1890): Nr 15 (121)
9. ↑  Österberg, Carin et al. *Svenska kvinnor: föregångare, nyskapare*(ISBN 91-87896-03-6) (Swedish Women: predecessors, pioneers) Lund: Signum 1990.(Swedish)
10. ↑  Anne-Marie Riiber (1959). Drottning Sophia. (Queen Sophia) Uppsala: J. A. Lindblads Förlag. ISBN. page 74 (Swedish)
11. ↑  Anne-Marie Riiber (1959). Drottning Sophia. (Queen Sophia) Uppsala: J. A. Lindblads Förlag. ISBN. page 75 (Swedish)
12. ↑  Robert Braun (1950). Silvertronen, En bok om drottning Josefine av Sverige-Norge. (The Silver Throne. A Book about Queen Josefine of Sweden-Norway) Stockholm: Norlin Förlag AB. ISBN (Swedish) page 201
13. 1 2  Anne-Marie Riiber (1959). Drottning Sophia. (Queen Sophia) Uppsala: J. A. Lindblads Förlag. ISBN. page 78 (Swedish)

* Svenskt biografiskt handlexikon (1906), Ловиса.
* Nationalencyklopedin, Ловиса  Архивирано на 5 февруари 2012 г. [ *<span title="Dead link tagged March 2020">трајна мртва врска</span>* ]
* Кристер Енгстранд и Ингмар Андерсон. Историска личност: Lovisa av Nederländerna. Преземено на 3 октомври 2004 година.
* Lars Elgklou (1995). *Familjen Bernadotte, en kunglig släktkrönika* (шведски). Skogs boktryckeri Trelleborg. ISBN 91-7054-755-6.91-7054-755-6
* Lars O. Lagerqvist (1979). *Bernadotternas drottningar* (шведски). Albert Bonniers Förlag AB. ISBN 91-0-042916-3.91-0-042916-3
* Ларс Елгклу (1978). Бернадот. Historien – eller historier – om en familj.. Стокхолм: Askild & Kärnekull Förlag AB.
*

Дополнително читање
-------------------

* Louise of the Netherlands at Svenskt kvinnobiografiskt lexikon

|  |
| --- |
| Луиза Холандска **House of Orange-Nassau****Роден(а):** 5 August 1828  **Починал(а):** 30 March 1871
Предлошка:S-roy |
| Претходник**Josephine of Leuchtenberg** | **Queen consort of Sweden and Norway**1859–1871 | **Незаземено** |