**Роналд Рос** (англ. Ronald Ross; Алмора, 15 мај 1857 — Лондон, 19 април 1932) — англиски лекар, ентимолог, заслужен за утврдување врска меѓу комарци и маларија. добитник е на Нобелова награда за физиологија или медицина 1902 година, за негов придонес во проучување на маларија и ќе открие дека маларијата спаѓа во групата на преносливи болести чии причини (Plasmodium falciparum), пренесува комарец од родот на Анофелес. Ова Росово откривање поставило темел за борба против овие болести која однела безброј животи.

Роналд Рос

Живот и кариера
---------------

Роналд Рос е роден на 13 мај 1857 година во Алмора (англ. Almora) во падините на Хималаите во Индија, само три дена после избувнувањето на индијците. Неговиот татко Кемел Рос имал автентичен изглед на војник од војската на кралицата Викторија, остро лице врамени воени мустаќи, кој на крајот од кариерата станал генерал во индиската војска. Дедото но Рос, потполковникот Хју Рос, исто така бил жесток борец на индиската граница.

Рос живеел и се школувал во Индија до својата осма година, кога е пратен на понатамошно школување во интернатот на училиштето во Саутхемптон во Англија. На почетокот на школувањето како многу духовито момче, Рос бил многу заинтересиран за книжевноста, за сликарството и компонирање музика.

Кога го завршил основното училиште татко му се залагал Рос да продолжи со студирање на медицина и според неговото лично незадоволство поради што Рос подоцна напишал:

..."*Јас сакав да бидам уметник, ама татко ми беше против тоа... кој сакаше да завршам медицина, поради што идијската лекарска служба, тогаш бил добро платена и добро поставена*..."

Рос се сложил со предлогот на татко му, бидејќи немал друг избор, и 1874 година станал студент на медицина во Ст. Бартоломеј болницата во Лондон (англ. St Bartholomew's Hospital in London. Во почетокот незаинтересиран за студиите по медицина Рос неодговорно и површно студирал губејќи време во пишување на драма, во цртање и во компонирање на музика. Во 1879 година, по неполоњувањето на испитот, татко му му запретил дека ќе престане со понатамошното плаќање за неговото школување и Рос морал да го приифати вработувањето како бротски хирург на едрениккој пловел помеѓу Лондон и Њујорк.

Во 1881 година Рос успеал да положи испит за хирург во Кралевскиот колеџ (англ. Royal College of Surgeons) - со само три дена учење, што му овозможило да започне со праксата за хирург, која што ја извршувал сè додека не положил испит во Аптекарството друштво (англ. Society of Apothecaries).

Завршувањето на медицинското школување му овозможило на Рос во 1881 година да продолжи со струката во британско-индиска армија во Баналореа. Во војската му поминале единаесет години помагајќи им на војниците и на населението на Индија во истовремено занимавање со научноистражувачки работи во областа на преносот и контролата на маларија.

Измеѓу 1881. и 1894 година Рос работел како лекар и патувал по цела Индија. За тоа време напишал и објавил неколку авантуристички приказни кои кај читателите станеле навистина популарни. Повеќепати патувал во Англија каде што во 1889 година учествувал на курсот по бактерологија, на кој ја совладал примената на микроскоп. Додека Рос бил во Англија тој ја запознал и ја оженил сопругата Рос.

Годината 1899 незадоволен од односот на претпоставените старешини спрема неговите истражувања, Рос одлучил да ја напушти војската и да се врати во Англија. Прочуениот паразитолог д-р Патрик Менсон му помогнал и обезбедил места како предавач во Ливерпулската школа за тропска медицина. Во ова училиште Рос станал нивни прв предавач за тропските болести. За време на работата во Ливерпулската школа за тропска медицина од 1889 година до 1912 година, на Рос му била доделена Нобелова награда за медицина.

Меѓутоа во 1912 година, Рос бил толку разочаран за своите примања и условите на работа што бил принуден да го напушти Ливерпул и да се пресели во Лондон, каде што работел како лекар за тропски болести, како да ја премине матрејалната ситуација. Годината 1923, Рос е именуван за директор на кралевскиот институт и болницата за тропски болести во Лондон. Во 1926 година имал прилика и чест да го доживее основувањето на институтот кој го носел неговото име, "Росов институт и болница за тропски болести во Путнеја (Лондон)" и станал негов прв директор.

Рос починал на 16 септември 1932 година во Институтот Рос, после долгата болест. Погребан бил покрај неговата сопруга на Путнејските гробишта (англ. Putney Vale Cemetary), во јужниот дел на Лондон.

Дело
----

Уште како момче во Индија рос воочил дека многу луѓе боледуваат и умираат од маларија и од другите тропски болести. Во тоа време во Индија умирале и боледувале до милиони луѓе секоја година. Маларија и покрај Индија ги погодувала и другите тропски земји, згрозувајќи животи околу 40% од човечката популација. И таткото на Рос едно време боледувал од маларија, но за среќа се опоравил. Во времето на Рос, маларијата била позната како "Кралица на болеста". Татковата болест и бројните очекувања на илјадици војници во Индија го поттикнале подоцна во своите медицински истражувања да започне со истражување на маларијата и на другите тропски болести.

Уште многу порано, кога бил студент на медицина во Лондон, Рос проучувач од една жена, која живеела во околината на една бара во Есекс по симптомите слични на маларија. Таа се жалела на главоболки, болки во мускулите и многу често менување на топло и ладно. Рос се посомневал дека таа боледува од маларија, кое што за многу лекари во Англија било многу необично бидејќи од маларија тогаш боледувале само жителите во топлите земји како што се Јужна Америка и Индија. Неговата детална дијагностика, ја исплашила болната жена и таа никогаш не се вратил на преглед и на понатамошно лечење. Искуството од Англија, заеднос со претходните кои ги сретнал во Индија предизвикало кај Рос проучување на маларија.

Изучување на начинот на пренос на болеста маларија од родот анофелес. Рос го посветил целиот свој живот.
Кога се вратил Рос во Индија во рамките на британско-индиската санитарна служба пратен е во Мадрас, каде што најмногу време поминува во лечење на војници заболени од маларија. Ги лечел со кинин (кој тогаш се применувал), што било прилично успешно, но многу заболени од маларија умреле затоа што не успеале да ја добијат оваа терапија.

Во тоа време се верувало дека маларијата значела вдишување загаден воздух во топлите, барски земји. Затоа и името на болеста маларија („malearia"), доаѓа од италијанските зборови (итал. **male** што значи „лош, лошо" и итал. **aria**, што значи „воздух"). Меѓутоа, Рос изразил сомнежи дека лошиот воздух предизвикува маларија, и причините за нејзиното потекло и пренос треба да се бара во други фактори.

Во 1883, Рос е поставен на местото за должност кај Гарнизонскиот хирург во Бангларор. Околу Бангларор каде што Рос бил сместен научил околу многу голем број комарци кои цело време му зуеле во собата. Тој исто така приметил поголемо присуство на комарци во голем број покрај водата во кадата (бурето) пред прозорецот. Кога Рос погледнал во кадата видел многу груби партикули кој ги идифицирал како ларви на комарецот, за чиј раствор била потребна вода. Рос ја испразнил водата и така бројот на комарци се намалил. Тоа го навело на размислување дека постои можност на отстранување (сушење) што места каде што се размножуваат комарците и дека може да бидат целосно отстранети.

Овие сознанија го навеле Рос да почне да, формулира теорија за маларија. Во почетокот незнаејќи за постоењето на паразитите, тој поставил хипотеза дека маларијата предизвикува „невидено, мали, но убиствени причини" кои можеби лежат внатре во цревата, како нејверојатно некој вид отровање. Но во 1892 година конечно дознал за откритијата на Алфонс Лаверан, после читањето на неговите дела кои биле објавени во Индиското медицинско списаниево кое се попишуваат паразитите. Појачан од овие сознанија, Рос ги поминал часовите гледајќи низ микроскопот во брисеви со крв, но не можел да ја види полумесечастата промена која ја опишал Алфорс Лаверан. Огорчен, тој се посомневал во исправност на Лаверновата забелешка сури и се прашувал да не Французите можеби ги фалсификувале Лаверновите податоци. Неможноста Рос да го потврди Лаверновото дело, веројатно било последица (кои ги делеле и многу други истражувачи), најверојатно лошата микроскопска опрема, техниката на микроскопот или недеактивни ислустрации на паразити во оригинални Лавернови дела.

Од 1894 година до 1895 Рос поминал големо време на одмор во Англија во текот кога за своите размислувања разговарал со докторот Патрик Менсон, специјалист за тропските болести. рие тогаш разговарале за Лаверновото дело, францискиот лекар во тоа време го открил паразитот плазмодијум во крвта на луѓето од северна Африка кои боледувале од маларија. За тие средби со Менсон, Рос подозна пишувал;

...„*Тој ми ги покажа делата Лаверновите крвни зрнца (т.е плазмодијуми) кои технички се наречени „полумесеци" со примерок од луѓето кои имаат маларија и јас одма ги препознав крвните зрнца дека не постојат во „здрава крв". Моите сомнежи сега се отстранети*..."

Кога др Менсон 1887 година открил дека комарците ја пренесуваат филаријазата, тој своето мислење го пренасочил дека можеби комарците ја пренесуваат и маларијата, но во својата хипотезата тоа не можел да го докаже во Лондон којшто не бил во ендемското подречје за маларија, и му предложил на Рос за тоа тој д аучи во Индија. Др Менсон на Рос му дал значајна стручна и друга помош за неговите проучувања на капките крв под микроскоп, од телата на морнарите кои во Англија допатувале од Африка. Наодите во крвта покажале присуство на плазмодијум во црвените крвни зрнца. тогаш за првпат, Рос успеал да види мал паразит на маларија под микроскоп.

*„Така едно попладне во ноември Менсон бил импресиониран од барањата, на неговиот способен ученик и му ја изложил својата идеја дека плазмодијумот на малрија го пренесуваат комарците".*

Животниот циклус и начинот на преносот на маларија, за чие откритие на Рос му била доделена Нобеловата награда.
*„Иако Рос не би се сложил, медицинските историчари денеска се категорични дека Нобеловата награда за откривање на векторот на маларија не би му била доделена без помошта на Менсон. Секогаш кога предодредените би му „попречувале" на Рос, тука секогаш бил Менсон да му помогне. Секогаш доаѓало до разменување на идеи помеѓу двајцата, прво преку директни контакти, а потоа и преку писма. Менсон честопати му предложувал нови пристапи и го поттикнувал кога Рос бил депресивен."*

Но, како се добива и се пренесува маларија од болни на здрави луѓе, Рос сакал и би требало да докаже во своите истражувања. Кога се вратил во Индија својата понатамошна работа ја посветил на барањето на врската помеѓу комарците и маларијата и во таа цел има спроведено низа експерименти како би ја докажал својата теорија.

Овој пат Рос успеал во желудецот на комарецот од врстата на анофелес, кој се прехранувал со крв на болен од маларија, ги пронашол пигментастите ќелии на плазмоид а подоцна и негови сексуални форми. Со тоа недвосмислено докажал дека анофелисот е пренесувач од заболени од маларија. Во 1898 година рос докажал дкеа во плунковите жлезди на нафелисот има присуство на паразити и прикажал комплициран циклус на развивање на заболените од маларија.

Росовото откритие дека комарците пренесуваат маларија, отворило нови патеки за уништување на комарците по научна основа. самиот Рос го напишал упатството за примената на лаврицид кој за првпат бил успешно прифатен 1899 година во Сиера Леон, Лагос на Златните брегови во Исмаили.

Рос се занимавал и со математика, па така во 1916 година, пробал да примени математички формули во претпоставките за епидемијата. Тој го има пронајдено новиот систем за стенографија.

Извори
------

* Ronald Ross (1857-1932) Zaphyrus, Interactive Education on the Web
* Sir Ronald Ross The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1902, nobelprize.org
* E R Nye and M E Gibson, Ronald Ross: Malariologist & Polymath, a Biography (New York: St. Martin's Press, 1997)
* R Ross, On some peculiar pigmented cells found in two mosquitoes fed on malarial blood, The British Medical Journal, 2 (1897), pp 1786–1788
* Ross and the Discovery that Mosquitoes Transmit Malaria Parasites Centers for Disease Control and Prevention
* Ronald Ross, An Application of the Theory of Probabilities to the Study of a priori Pathometry. Part I, Proceedings of the Royal Society of London. Series A, Vol. 92 (1916)pp. 204–230.
* Ronald Ross; Hilda P. Hudson, An Application of the Theory of Probabilities to the Study of a priori Pathometry. Part II", Proceedings of the Royal Society of London. Series A, Vol. 93 (1917)pp. 212–225.
* Ronald Ross; Hilda P. Hudson, An Application of the Theory of Probabilities to the Study of a priori Pathometry. Part III", Proceedings of the Royal Society of London. Series A, Vol. 93 (1917)pp. 225–240.

Надворешни врски
----------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* VIAF: 71468590
* LCCN: n83047603
* ISNI: 0000 0000 6306 0650
* GND: 119533855
* SUDOC: 032629680
* BNF: cb12362312h (податоци)
* NLA: 35501367
* NKC: nlk20000077320
* Ботаничар: Ron.Ross

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Добитници на Нобеловата награда за физиологија или медицина |
| --- |
|  |
| 1901–1925 | 
* 1901 Емил фон Беринг
* 1902 Роналд Рос
* 1903 Нилс Риберг Финсен
* 1904 Иван Павлов
* 1905 Роберт Кох
* 1906 Камилио Голџи и Сантијаго Рамон и Кахал
* 1907 Алфонс Лаверан
* 1908 Иљја Мечников и Паул Ерлих
* 1909 Емил Теодор Кохер
* 1910 Албрехт Косел
* 1911 Алвар Гулстранд
* 1912 Алексис Карел
* 1913 Шарл Робер Рише
* 1914 Роберт Барањ
* 1915
* 1916
* 1917
* 1918
* 1919 Жил Борде
* 1920 Аугуст Крог
* 1921
* 1922 Арчибалд Вивијан Хил и Ото Фриц Мајерхоф
* 1923 Фредерик Бантинг и Џон Џејмс Ричард Маклауд
* 1924 Вилем Ајнтховен
* 1925

 |
|  |
| 1926–1950 | 
* 1926 Јоханес Фибигер
* 1927 Јулијус Вагнер-Јаурег
* 1928 Шарл Никол
* 1929 Кристијан Ајкман и сер Фредерик Гауланд Хопкинс
* 1930 Карл Ландштајнер
* 1931 Ото Варбург
* 1932 Сер Чарлс Скот Шерингтон и Едгар Даглас Адријан
* 1933 Томас Хант Морган
* 1934 Џорџ Хојт Випл, Џорџ Ричардс Мајнот и Вилијам Пари Мерфи
* 1935 Ханс Спеман
* 1936 Сер Хенри Халет Дејл и Ото Леви
* 1937 Алберт Сент-Ѓерѓи
* 1938 Корнеј Аман
* 1939 Герхард Домаг
* 1940
* 1941
* 1942
* 1943 Хенрик Карл Петер Дам и Едвард Адалберт Дојзи
* 1944 Џозеф Ерлангер и Херберт Спенсер Гасер
* 1945 Сер Александар Флеминг, Ернст Борис Чејн и сер Хауард Волтер Флори
* 1946 Херман Џозеф Мјулер
* 1947 Карл Фердинанд Кори, Герти Кори и Бернардо Хусеј
* 1948 Паул Херман Милер
* 1949 Валтер Хес и Антонио Мониц
* 1950 Едвард Калвин Кендал, Тадеуш Риштејн и Филип Шоволтер Хенч

 |
|  |
| 1951–1975 | 
* 1951 Макс Тајлер
* 1952 Селман Ваксман
* 1953 Ханс Адолф Кребс и Фриц Алберт Липман
* 1954 Џон Френклин Ендерс, Томас Хакл Велер и Фредерик Чапман Робинс
* 1955 Аксел Хуго Теодор Теорел
* 1956 Андре Курнанд, Вернер Форсман и Дикинсон В. Ричардс
* 1957 Даниел Бове
* 1958 Џорџ Велс Бидл, Едвард Лори Тејтум и Џошуа Ледерберг
* 1959 Северо Очоа и Артур Корнберг
* 1960 Сер Френк Макфарлан Бернет и Питер Брајан Медавар
* 1961 Ѓерѓ фон Бекеши
* 1962 Франсис Хари Комптон Крик, Џејмс Дјуи Вотсон и Морис Хју Фредерик Вилкинс
* 1963 Сер Џон Кару Еклс, Алан Лојд Хоџкин и Ендру Филдинг Хаксли
* 1964 Конрад Блох и Феодор Линен
* 1965 Франсоа Жакоб, Андре Луоф и Жак Моно
* 1966 Пејтон Раус и Чарлс Б. Хагинс
* 1967 Рагнар Гранит, Халдан Кефер Хартлајн и Џорџ Волд
* 1968 Роберт В. Холи, Хар Гобинд Корана и Маршал В. Ниренберг
* 1969 Макс Делбрик, Алфред Херши и Салвадор Е. Лурија
* 1970 Бернард Кац, Улф фон Ојлер и Џулијус Акселрод
* 1971 Ерл В. Садерланд Помладиот
* 1972 Џералд М. Еделман и Родни Р. Портер
* 1973 Карл фон Фриш, Конрад Лоренц и Николас Тинберген
* 1974 Алберт Клод, Кристијан де Дуве и Џорџ Е. Паладе
* 1975 Дејвид Балтимор, Ренато Дулбеко и Хауард Мартин Темин

 |
|  |
| 1976–2000 | 
* 1976 Барук С. Блумберг и Данијел Карлтон Гајдусек
* 1977 Роже Гијмен, Ендру В. Шали и Розалин Јалоу
* 1978 Вернер Арбер, Данијел Нејтанс и Хамилтон О. Смит
* 1979 Алан М. Кормак и Годфри Н. Хаунсфилд
* 1980 Барух Бенасераф, Жан Досе и Џорџ Д. Снел
* 1981 Роџер В. Спери, Дејвид Х. Хјубел и Торстен Н. Визел
* 1982 Суне Бергстром, Бент И. Самуелсон и Џон Р. Вејн
* 1983 Барбара Маклинток
* 1984 Нилс К. Јерн, Жорж Ј. Ф. Келер и Сезар Милстајн
* 1985 Мајкл С. Браун и Џозеф Л. Голдстајн
* 1986 Стенли Коен и Рита Леви-Монталчини
* 1987 Сусуму Тонегава
* 1988 Сер Џејмс В. Блек, Гертруда Елајон и Џорџ Х. Хичингс
* 1989 Џ. Мајкл Бишоп и Харолд Е. Вармус
* 1990 Џозеф Е. Мари и Е. Донал Томас
* 1991 Ервин Нехер и Берт Сакман
* 1992 Едмонд Х. Фишер и Едвин Г. Кребс
* 1993 Ричард Џ. Робертс и Филип А. Шарп
* 1994 Алфред Г. Гилман  и Мартин Родбел
* 1995 Едвард Б. Луис, Кристијана Нислајн-Фолхард и Ерик Ф. Вајсхаус
* 1996 Питер Ц. Доерти и Ролф М. Цинкернагел
* 1997 Стенли Б. Прузинер
* 1998 Роберт Ф. Ферчгот, Луис Игнаро и Ферид Мурад
* 1999 Гинтер Блобел
* 2000 Арвид Карлсон, Пол Грингард и Ерик Р. Кандел

 |
|  |
| 2001–до денес | 
* 2001 Лиланд Х. Хартвел, Р. Тимоти Хант и сер Пол М. Нерс
* 2002 Сидни Бренер, Х. Роберт Хорвиц и Џон Е. Салстон
* 2003 Пол Лотербер и сер Питер Менсфилд
* 2004 Линда Б. Бак и Ричард Аксел
* 2005 Бари Џ. Маршал и Робин Ворен
* 2006 Ендру Фајер и Крејг Мело
* 2007 Марио Капеки, сер Мартин Еванс и Оливер Смитиз
* 2008 Харалд цур Хаузен, Франсоаз Баре Синуси и Лик Монтањије
* 2009 Елизабет Блекберн, Керол Грајдер и Џек Шостак
* 2010 Роберт Едвардс
* 2011 Брус Бојтлер, Жил Офман и Ралф Стајнман
* 2012 Џон Гердон и Шинја Јаманака
* 2013 Џејмс Ротман, Ренди Шекман и Томас Зидхоф
* 2014 Џон О’Киф, Меј-Брит Моузер и Едвард Моузер
* 2015 Вилијам Кемпбел, Сатоши Омура и Ту Јоујоу
* 2016 Јошинори Осуми
* 2017 Џефри Хол, Мајкл Росбаш и Мајкл Јанг
* 2018 Џејмс Р. Елисон и Тасуку Хонџо
* 2019 Грег Л. Семенза, Питер Џ. Ратклиф и Вилијам Келин мл.
* 2020 Харви Алтер, Чарлс Рајс и Мајкл Хотон
* 2021 Ардем Патапутјан и Дејвид Џулиус
* 2022 Сванте Пебо

 |

 |