Танчерки облечени во стилот на калушари
**Калушари** ( романски: *Călușari*; бугарски: *Калушари* или Русалии; македонски: *Русалии*) се членови на братско тајно друштво кои практикуваат ритуален акробатски танц познат како Калуш. Првично романска, практиката подоцна се проширила во Бугарија и Северна Македонија. Од три недели по Велигден до Педесетница, наречена „Rusalii" на романски, околу две недели тие традиционално патуваат во сите нивни локални заедници каде што танцуваат, придружени од неколку виолини.

Историја
--------

Потеклото на Калушари е непознато, иако првите пишани потврди се од музичките нотации на Јоан Кајану од 17 век.

Романскиот историчар на религијата Мирчеа Елијаде истакнал дека „Иако положената заклетва е дадена во името на Бога, митско-ритуалното сценарио донесено од калусари нема ништо заедничко со христијанството" и дека, барем во 19 век, имало свештеничко противење кон групата, при што нејзините членови биле исклучени од причестувањето три години во некои региони.

Етимологија
-----------

Мирчеа Елијаде верувал дека терминот Калушари потекнува од романскиот збор за коњ, „cal", кој пак потекнива од латинскиот „caballus".

Општо прифатената деривација на Калуш е од старата латинска двојна форма „collusium, collusii", што значи и "танцова група" и "тајно друштво", но сепак постојат и други деривации. „Căluș" значи и „мало парче дрво ставено во устата за да се спречи зборувањето", а изведбата од овој збор се поврзува преку присуството на немиот лик во некои групи и ритуалната тишина што порано ја почитувала целата група. Други го гледаат Калуш како деминутив од „cal", односно коњ, кој е пак изведен од латинскиот „caballus", и укажуваат на митските асоцијации на коњот со плодноста и војната, како и имитацијата на коњите пронајдени во одредени танци на Калуш, иако овие танци моментално не играат главна улога во ритуалот. Друга теорија е дека произлегува од „Coli-Salii", односно римските свештеници посветени на обожавањето на Богот Марс .

Опис
----

 Двајца Калушари, фотографирани од Костика Аксинте, ок. 1930–1940
Традиционално, групата Калушари е тајно општество само за мажи, поврзано со пролетен обред, кој веројатно е остаток од племенските воини општества. Водачот на групата (обично постар маж) регрутира голем број соработници, секогаш млади неоженети мажи избрани поради физичката способност. Членовите на групата полагаат заклетва за тајност, при што учествуваат во обредот на иницијација и ги подучуваат формите на танцот. Групите на Калушари шетаат низ земјата во пролет, посетувајќи села и учествувајќи во викенд-игрите - „ hora ".

### Танц *на Калуш*

Калуш е машко групно танцување, иако постојат записи за традиции од регионот Олтенија во кои имало 1–2 млади девојки. Групата би избрала „невеста" од секое село низ кое поминувала, врз основа на нејзините танцувачки вештини. „Невестата" била обврзана да учествува во ритуалниот танц три години по ред. 

Танчерите носат бели панталони и бели туники, со светли ленти кој виста од нивните капи. Ѕвоната се прикачени на нивните глуждови, а танците вклучуваат употреба на раскошни стапчиња кои се држат исправено додека танцуваат, или покажувајќи кон земјата како реквизит. Самиот танц е многу акробатски, нагласувајќи го продолжувањето и скоковите во височина, слично како танцот Цеили . 

Како и многу Морис танци, во многу традиции танчерите Калушари вклучуваат „ будала ", позната како „ nebun ", или „лудо".

Танцот ги вклучува следните елементи: 

* Почетното одење „ plimbări ", или основен чекор, претставува движење во круг спротивно од стрелките на часовникот.
* Покомплексни фигури „ mișcare "се изведуваат помеѓу чекорите.
* Фигурите се формираат од комбинации на елементи, често ја имаат структурата - почеток-среден-крај.

### Поврзаноста со самовили

Според романскиот историчар Мирчеа Елиаде, Калушари биле познати по „својата способност да создаваат впечаток на летање во воздух". Тој верувал дека тоа го претставува и галопирањето на коњ и танцот на самовилите ( zîne ). Покровител на групата била „Кралицата на самовилите" ( Doamna Zânelor), која била позната и како Иродијада и Арада, а Елиаде ја поврзувал и со фолклорната личност Дијана. Се верувало дека Калушари можеле да ги излечат жртвите на самовилите.

### Воени елементи

Во својот танц, Калушари носеле палки и меч, како и знаме и дрвена коњска глава. Тие се заколнувале на знамето на групата дека ќе се однесуваат едни со други како браќа, ќе ги почитуваат обичаите на Калушари и ќе останат чесни во следните девет дена. По нивното враќање дома, знаме било фиксирано во земјата, при што еден член се качувал и извикувал „војна, драги, војна!".

Слични танци
------------

Други машки групни танци кои потекнуваат од ритуални танци се наоѓаат на Карпатите и во Трансилванија. Карпатските варијанти како „Trilișești" и „Țânțăroiul" од Молдавија и „Bărbătescul" и „De sărit" од Марамуреш ги вклучуваат само најосновните карактеристики додека „De bâtă", „Haidău" и „Fecioreasca" од Трансилванија се многу покомплексни поради подоцнежното развивањето.

Англискиот танц Морис е исто така сличен во кореографијата, во значењето на ритуалниот танц со меч и во костимите. Тоа едноставно претставува заедничко европско оро, па оттука доаѓаат и неговите врски со вообичаените народни верувања како што се самовилите.

Поврзано
--------

* Зелена недела
* Хоби коњ
* Танц со оружје
* Сантоадери

Наводи
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Eliade (1975).
2. ↑  Eliade (1973).
3. ↑  Kligman (1977).
4. 1 2  Mellish & Green (2018).

### Библиографија

 

* Kligman, Gail (1977). *Căluș: Symbolic Transformation in Romanian Ritual*. Chicago: Chicago University Press.
* Eliade, Mircea (1973). „Notes on the Călușari". *Journal of the Ancient Near Eastern Society of Columbia University*. **5** (The Gaster Festschrift).
* Eliade, Mircea (1975). „Some Observations on European Witchcraft". *History of Religions*. **14** (3): 149–172. doi:10.1086/462721. S2CID 161503454.
* Mellish, Liz; Green, Nick, уред. (2018). „Ceată de feciori – men's group dances". Eliznik. Занемарен непознатиот параметар `|orig-date=` (help)
* Mellish, Liz; Green, Nick, уред. (2020a). „Lower Danubian Călușari". Eliznik. Занемарен непознатиот параметар `|orig-date=` (help)

*

Надворешни врски
----------------

* Историјата на светите танци: Хорос, Хора, Калусул и танц Морис
* Машка сметка на Ванкувер Морис за танцување со Канаѓанката Регина Калушари во 1997 година
* Романскиот Калушари
* Прогласување на усното и нематеријалното наследство на човештвото: Традицијата Калус
* Историја на танцот Калушари и позадина од веб-страницата Дунав