**Воска амам** — поранешен амам кој се наоѓа во градот Охрид. Објектот е вклучен во Списокот на Културно наследство на Македонија.

Местоположба
------------

Амамот се наоѓа во месноста Воска во Охрид. Денес амамот е во релативно добра состојба и видливи се сите неопходни функционални компоненти. Тој претставува значаен белег на османлиската градска култура и во минатото играл важна улога во социјалното здружување на населението.

Опис
----

Одделни запазени градежни елементи на самиот објект упатуваат дека тој бил подигнат најверојатно во првата половина на 17 век. Архитектоснката форма на амамот денес не е сочувана во целост, но според функцијата, припаѓа на типот на единечните амами, односно капењето на мажите и жените се одвивало во различни периоди односно денови, по одреден распоред.

Во амамот се влегувало од јужната страна (денес тоа е страната каде поминува улица-стар пат кој го поврзува Охрид со Струга) низ портал кој веројатно бил профилиран со декорација вообичаена за влезовите на османлиски градби од овој тип.

Концепциски амамот ги содржи основните елементи за негово функционирање, односно се состоел од три фунционално издвоени, но меѓусебно поврзани делови. Аналогно на амамите од овој период, се претпоставува дека постоела просторија *camegah*. Во оваа просторија постоеле и ширвани со простории (ниши) кои служеле како гардероби и ја гарантирале приватноста на посетителите. Од оваа просторија се влегувало во ладна просторија (*sogukluk*) која е со димензии 3.0 х 6.5 м засведена со полуобличаст свод. Овој простор, наречен и *iliklik*, на одреден начин претставува еквивалент на тепидаурумот во римските бањи. Тој има хипокаустен под, но поради одвоеноста од загреаниот дел од амамот, температурата во овој простор е намалена. Ова е просторија каде посетителите се подготвувале за влез во топлите простории-просториите за капење.

Странично поставени на западната страна, со влез од иликликот, се наоѓаат две простории кои биле наменети за тоалет и просторија за депилирање. Тоа се мали простории засведени со крстест свод. Топлата просторија сиџаклик, е концепирана со три ејвана (странична просторија, трем) и три халвети распоредени странично од главниот централен дел. Во средишниот дел на топлата просторија е сместена издигната камена платформа (гобекташ), на која посетителите се одмарале, забавувале и истата служела како место за масажа. Средишниот дел од сиџакликот е засведен со купола носена на осумаголен тамбур. Преминот кон куполата во оваа просторија е решен со помош на пандантифи. Секој од ејваните е засведен со крстаст свод.

Од просторијата сиџаклик, се влегувало во просториите за капење (халвети) кои согласно својата намена се помали. И халветите се покриени со мали куполи носени на осумаголен тамбур, додека преминот кон куполата е решен со помош на тромпи. Во секој од ејваните и халветите има по една камена курна (лавабо) наменета за капење како и ниши каде посетителите ги оставале крпите и останатите предмети наменети за капење, а истовремено биле користени и како клупи за седење.

На источната страна од амамот се наоѓаат хазна-водосклад и ќулхан-ложиште, од каде била загревана водата. Страничната поставеност на овие делови (што не претставува исклучок во концепирањето на амамите) е веројатно условена од начинот на снабдување со вода.

Затоплувањето на целиот објект било со систем на хипокауст-канали сместени под подот, односно со струење на топол воздух меѓу подовите и ѕидовите. Подот во амамот е изведен со камени плочи, а по краевите има мали одводни канали преку кои водата била одведувана до санитарната просторија. Осветлувањето на ентериерот на целиот објект е зенитно, овозможено преку мали кружни отвори поставени на сводовите, односно куполите во секоја од просториите, а сè со цел за што помало губење на топлината од просториите. Од таа причина и влезните врати во топлите простории се мали по димензија. Амамот поседува извонредна декорација во штуко и камен видлива во секоја од халветите. Целокупната декорација е заснована на употреба на мукарна, какартеристичен систем на исламска декорација формиран првенствено за формирање на сводовите во нишите. Сталактитните орнаменти се присутни и денес видливи во ејваните како преоден елемент во сводовите. Декоративната орнаментика преовладува со елеганција, аналогно на амамите од тој период. Покрај архитектонското значење и декоративната обработка на сводовите, посебно обележје на амамот му дава и применетата декоративна обработка на камената пластика која е во комбинација на геометриски форми, особено видлива во обработка на курните (лавабоа). Како декоративни елементи во обработка на курните се користени розетата, Давидовата ѕвезда и песочниот часовник-карактеристичен и неизбежен детал во формирање на османлиската декоративна пластика.

Целиот амам е солидно граден од необработен камен и тула (за формирање на куполите), начин на градба карактеристичен за зрелото доба на османлиската архитектура. Конструктивниот и просторен распоред на градбата зборува за градител, кој во примерот на овој амам ја искажал својата вештина во градба на куполни објекти. Целиот амам е прекриен со турска ќерамида. Во однос на функционалната концепција недостасува влезниот дел од амамот, најчесто користен како гардероба, во кој неретко била сместена и фонтана по која овој простор бил нарекуван и *Шадрван сала*.

Според архитектонско-стилските особености амамот се датира во првата половина на 17 век. Концепциски и функционално, амамот припаѓа на развиениот тип амами.

Објектот денес
--------------

Објектот до 2012 година бил напуштен, и служил како депонија на ѓубре за околното население. Со оглед на тоа што со текот на годините се насипувала земја околу објектот, а особено при реконструкцијата на ул.Гоце Делчев (стариот пат Охрид-Струга), амамот бил затрупан со земја во висина од 2-3 м над котата на подот во ентериерот. Околу објектот од страна на сопствениците на соседните парцели се изведени времени објекти.

Во текот на 2012 година била извршена реставрација на објектот. Со отворање на изложбата „*Градска облека Ала Турка*" објектот бил пуштен во употреба.

Наводи
------

1. ↑  „Воска амам" се отвори за посетители

Надворешни врски
----------------

* Управа за заштита на културното наследство Архивирано на 16 август 2017 г.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Културно наследство во Општина Охрид |
| --- |
|  |
|  | 
Црква „Успение на Пресвета Богородица" (Велестово)  •  Црква „Св. Еразмо" (Долно Лакочереј)  •  Археолошко наоѓалиште „Градиште" (Долно Лакочереј)  •  Споменик „Рашанец" (Косел)  •  Црква „Св. Никола" (Косел)  •  Археолошко наоѓалиште „Градиште" (Косел)  •  Гробница на паднатите борци во НОБ (Куратица)  •  Црква „Вознесение Христово" (Лескоец)  •  Манастир „Св. Наум" (Љубаништа)  •  Воска амам (Охрид)  •  Емин Махмуд џамија (Охрид)  •  Ески амам (Охрид)  •  Антички театар (Охрид)  •  Археолошко наоѓалиште „Гробница-Видобишта" (Охрид)  •  Археолошко наоѓалиште „Козлук" (Охрид)  •  Кулоглу џамија (Охрид)  •  Манчевци (Охрид)  •  Хермелија (Охрид)  •  Археолошко наоѓалиште „Свети Еразмо" (Охрид)  •  Археолошко наоѓалиште „Караѓулевци" (Охрид)  •  Кешанли џамија (Охрид)  •  Галерија на икони (Охрид)  •  Гроб на Григор Прличев (Охрид)  •  Куќа на Христо Узунов (Охрид)  •  Спомен-могила на Славеј Планина (Охрид)  •  Куќа на Ајри Доко (Охрид)  •  Куќа на Григор Прличев (Охрид)  •  Куќа на Групчеви (Охрид)  •  Заедничка гробница на паднатите борци во НОБ (Охрид)  •  Спомен-плоча на паднатите професори и ученици во НОБ од охридската гимназија (Охрид)  •  Куќа со спомен-плоча на ул. „Климентска" бр. 75 (Охрид)  •  Спомен-плоча на карпата кај „Баирот" (Охрид)  •  Дрво „Кочеџик" во комплексот „Св. Климент" (Охрид)  •  Куќа на Иљо Марков (Охрид)  •  Куќа на Кадри Шех (Охрид)  •  Куќа на Караѓулеви (Охрид)  •  Куќа на Климе Банде (Охрид)  •  Куќа на Ламбески (Охрид)  •  Куќа на Скопаковци (Охрид)  •  Куќа на Арнаудови (Охрид)  •  Куќа на Стефоски (Охрид)  •  Куќа на Петруш Вангелов (Охрид)  •  Куќа на Фимка Љуљкова (Охрид)  •  Куќа на Фроса Тримчева (Охрид)  •  Куќа на Славка Џамбаз (Охрид)  •  Поранешно училиште „Свети Сава" (Охрид)  •  Куќа на Талеви   •  Куќа на Бојаџиеви (Охрид)  •  Куќа на Деспина Ристова (Охрид)  •  Куќа на Димзови (Охрид)  •  Куќа на Крапчевци (Охрид)  •  Зграда на Радио Охрид (Охрид)  •  Магаза на Сулејман Хамди Џељо (Охрид)  •  Магаза на Адиљ (Охрид)  •  Куќа на Софка Шутева (Охрид) •  Магаза на Тилеви (Охрид)  •  Куќа на Љушеви (Охрид)  •  Куќа на Климент Талев (Охрид)  •  Магаза на Голеви (Охрид)  •  Магаза на Симончеви (Охрид)  •  Куќа на Ѓинековци (Охрид)  •  Магаза на Кичеевци (Охрид)  •  Куќа на Стружанови (Охрид)  •  Куќа на Чаулеви (Охрид)  •  Куќа на Патчеви (Охрид)  •  Куќа на Рилковци (Охрид)  •  Куќа на Робевци (Охрид)  •  Куќа на Коле Котуше (Охрид)  •  Куќа на ул. „Страшо Пинџур" бр. 2 (Охрид)  •  Куќа на ул. „Страшо Пинџур" бр. 20 (Охрид)  •  Поранешна куќа на „Охридско лето" (Охрид)  •  Куќа на ул. „Кеј Маршал Тито" бр. 3 (Охрид)  •  Куќа на Ѓурчинови (Охрид)  •  Куќа на Митрески (Охрид)  •  Куќа Номче Ќосе - Наје (Охрид)  •  Куќа на Шекерови (лева половина) (Охрид)  •  Куќа на Шекерови (десна половина) (Охрид)  •  Куќа на Паунковци (Охрид)  •  Куќа на МАНУ (Охрид)  •  Магаза на Филипови (Охрид)  •  Куќа Петанови (Охрид)  •  Куќа на Хаџиеви (Охрид)  •  Работничко училиште (Охрид)  •  Светиклиментово училиште (Охрид)  •  Стар град (Охрид)  •  Саат-кула (Охрид)  •  Самуилова тврдина (Охрид)  •  Теќе „Зејнел Абедин-паша" (Охрид)  •  Турбе на Синан Челеби (Охрид)  •  Турбе на Хајати Баба (Охрид)  •  Црква „Св. Климент и Пантелејмон" (Охрид)  •  Црква „Св. Богородица Челница" (Охрид)  •  Црква „Мали Свети Врачи" (Охрид)  •  Црква „Св. Димитриј" (Охрид)  •  Црква „Св. Богородица Болничка" (Охрид)  •  Црква „Св. Никола Болнички" (Охрид)  •  Црква „Пресвета Богородица Перивлептос" (Охрид)  •  Црква „Св. Климент Охридски" (Охрид)  •  Црква „Св. Јован Канео" (Охрид)  •  Црква „Св. Софија" (Охрид)  •  Црква „Св. Константин и Елена" (Охрид)  •  Црква „Св. Богородица Каменско" (Охрид)  •  Црква „Св. Никола Геракомија" (Охрид)  •  Црква „Св. Никола Арбанашки" (Охрид)  •  Црква „Св. Никола Чудотворец" (Охрид)  •  Алипашина џамија (Охрид)  •  Ајдарпашина џамија (Охрид)  •  Џамија на Хаџи Дургут (Охрид)  •  Џамија на Хаџи Хамза (Охрид)  •  Охридско природно и културно-историско подрачје (Охрид)  •  Охридско Кале/Горни Сарај (Охрид)  •  Базилика „Плаошник" (Охрид)  •  Археолошко наоѓалиште „Свети Ѓорѓи" кај Студенчишта (Охрид)  •  Археолошко наоѓалиште „Плаошник" (Охрид)  •  Црква „Св. 40 Севастиски Маченици" (Охрид)  •  Црква „Големи Свети Врачи" (Охрид)  •  Црква „Св. Ѓорѓи" (Охрид)  •  Црква „Св. Никола" (Охрид)  •  Базилика Студенчишта (Охрид)  •  Црква „Св. Богородица Пештанска" (Пештани)  •  Хотел „Палас" (Охрид)  •  Залив на Коските (Пештани)  •  Црква „Св. Богородица" (Трпејца)  •  Црква „Св. Стефан" (Шипокно)  •  Шадрван на шехот Зекерија (Охрид) |  |

 |