**Грмен** — село во Грменско, Пиринска Македонија, денес во општината Грмен на Благоевградската област, југозападна Бугарија.

Училиштето „Св. Кирил и Методиј"
Улица во селото
Црквата „Св. Ѓорѓи"
Чинарот во селото

Географија и местоположба
-------------------------

Селото Грмен се наоѓа на 9 километри источно од Неврокоп, 12 километри северно од Хаџидимово. Селото се наоѓа на надморска висина од 605 метри. Атарот на селото зафаќа површина од 16.232 км2.

Селото Гармен се наоѓа во подножјето на југозападните Родопи. Реките Места и Канина се влеваат во близина на селото. Во Гармен има четири различни сезони, со топли лета, и умерени зими. Областа е едно од најтоплите места во земјата, и покрај околниот планински терен. Просечните годишни врнежи од дожд се 620–780 mm / m² што се дистрибуира релативно рамномерно помеѓу сите четири сезони. Влажноста на воздухот се движи од 60% до 75% во текот на целата година. Снежната покривка е обично само за 70-100 дена годишно.

Историја
--------

Во близина на селото се наоѓаат остатоци од римскиот град Никопол на Места.

### Османлиско Царство

Во текот на 19 век, селото било чисто македонско и припаѓало кон Неврокопската каза. Во „Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника" се вели дека во 1873 г. *Герблен* (Guerblen) е село со 90 семејства и 390 Македонци.

Во 1889 година Стефан Верковиќ („*Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи*") за селото Гарблен забележил дека има 90 куќи.

Во 1891 година Георги Стрезов за селото напишал:

>  Грмен, на СИ од Неврокоп 3 часа. Изградено е во подножјето на Доспат. Земја за орење - недоволна; некои се занимаваат со ѕидарство. Бугарска црква и училиште со 25 ученици. Куќи 50, бугарски.
> 
> 
> 
>   
> 
> 
> 
> 

Црквата „Свети Ѓорѓи" била изградена во 1898 година. Црквата била изградена на местото на постара црква, и денес објектот претставува споменик со национално значење.

Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика") во 1900 година селото имало 950 жители, сите Македонци.

Егзархискиот митрополит Иларион Неврокопски во 1909 година дал извештај за селото и го определил како „чисто бугарско" и пишува:

>  С. Грмен... Селото се наоѓа на рамно место. Се стеснува на местото каде се дели на две населби: Голема и Мала. Големата има 100 куќи, а малата - 60. Целото село има 160 куќи. До неодамна имаше 2 директни правци од едно соседство до друго. Селаните се занимаваат со сточарство и земјоделство... Училиштата се градат во двете населби оваа година.
> 
> 
> 
>   
> 
> 
> 
> 

По избувнувањето на Балканските војни во 1912 година, 35 лица од селото биле доброволци во Македонско-одринските доброволни чети.

### Бугарија

По крајот на Балканските војни, селото било вклучено во составот на Бугарија.

Од 1923 година во селото работи Народно читалиште „Искра". Во селото има училиште „Св. Кирил и Методиј", кое започнало да работи во 1868 година.

Во 1959 година, соседното село Заграде било присоединето кон Гармен. Во него се наоѓа над 600-годишен чинар, прогласен за заштитен вид.

Денес селото Гармен е административен, економски и културен центар. Има добро развиена инфраструктура, селото е електрифицирано, водоснабдено, со канализација и вградени комуникациски мрежи. Постојат општинска администрација, полициска станица, пошта, средно училиште, центар на заедницата, градинка, општ лекар, туристички центар и разни продажни места. Природните и климатските услови се поволни за развој на производство на тутун и други алтернативни култури. Богатиот шумски фонд со вековни шуми е предуслов за развој на сеча, како и за собирање на диви печурки и овошја.

Население
---------

Население на Грмен по попис| Година
  | 1934
  | 1946
  | 1956
  | 1965
  | 1975
  | 1985
  | 1992
  | 2001
  | 2011
  | 2015
  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Жители
  | 1690
  | 1967
  | 1884
  | 1837
  | 1660
  | 2097
  | 1833
  | 1752
  | 1998
  | 1846 
  |

Етнички состав на населението  
 од 2011 година:| Националност | Население | Процент |
| --- | --- | --- |
| Бугари | 1179 | 61,89% |
| Турци | 0 | 0% |
| Роми | 715 | 37,53% |
| Останати | 6 | 0,31% |
| Неопределени | 5 | 0,26% |
| **Вкупно** | 1905 |  |

**Население по возраст  
 од 2011 година**:| 
 |

Културни и природни знаменитости
--------------------------------

Во регионот на долината на реката Канина има топли минерални извори со температура на водата од 35C до 40C и вкупен проток на вода околу 8 литри во секунда. Постојат историски докази дека во минатото Римјаните користеле минерални извори за да ги рехабилитираат своите легии. Доцниот антички римски град Никополис ад Нестум се наоѓа во Гармен. Основан е во 106 година од римскиот цар Трајан во чест на неговата победа над Дакијците. За време на римските и раните византиски периоди, градот бил еден од најзначајните градови на патот што ги поврзувал егејското крајбрежје и централниот пат на Вија Егнација преку Родопите до Тракиската рамнина.

Личности
--------

Родени во Грмен
* Ангел Донев (1919 – 1988), бугарски педагог
* Асен Стругов (р. 1937), бугарски поет
* Георги Апостолов, доброволец во Македонско-одринските доброволни чети
* Георги Галев (1885 – 1923), кмет на Грмен
* Иван Гулев (1908 – 1967), бугарски партизан
* Илија Милев (р. 1935), бугарски писател
* Никола Стојанов Ушев (1880 – 1925), македонски револуционер
* Стојко Пашкулев (? – 1912), македонски револуционер
* Тодор Апостолов, доброволец во Македонско-одринските доброволни чети

Починати во Грмен
* Стоимен Баничански (? – 1905), македонски револуционер

Наводи
------

1. 1 2 3 4 5  Како што е општопознато, Македонците во бугарските извори се присвојуваат и водат како Бугари, и покрај признанието дека самите се изјаснувале како Македонци.
2. ↑  Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г. Македонски научен институт, София, 1995, стр. 128 – 129.
3. ↑  Верковичъ, С.И. „Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи". СПб, 1889, стр. 234 – 235.
4. ↑  Стрезов, Георги. Два санджака от Източна Македония. Периодично списание на Българското книжовно дружество в Средец, кн. XXXVII и XXXVIII, 1891, стр. 11.
5. ↑  *Енциклопедия Пирински край, том Ι*. Благоевград: Редакция „Енциклопедия". 1995. стр. 234. ISBN 954-90006-1-3.
6. ↑  Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 195.
7. ↑  *Рапорт за положението и въвеждането на учебното дело през първото полугодие на 1908 – 1909 г. в Неврокопска каза – В: Извори за българската етнография, том 3: Етнография на Македония. Материали из архивното наследство*. София: Македонски научен институт, Етнографски институт с музей, Академично издателство „Проф. Марин Дринов". 1998. стр. 78.
8. ↑  *Рапорт за положението и въвеждането на учебното дело през първото полугодие на 1908 – 1909 г. в Неврокопска каза – В: Извори за българската етнография, том 3: Етнография на Македония. Материали из архивното наследство*. София: Македонски научен институт, Етнографски институт с музей, Академично издателство „Проф. Марин Дринов". 1998. стр. 79.
9. ↑  „Македоно-одринското опълчение 1912 – 1913 г. Личен състав", Главно управление на архивите, 2006, стр. 840
10. ↑  *Енциклопедия „Пирински край"*. Благоевград: Редакция „Енциклопедия", том II. 1999. стр. 33. ISBN 954-90006-2-1.
11. ↑  Мичев, Николай, Петър Коледаров. „Речник на селищата и селищните имена в България 1878 – 1987", София, 1989
12. 1 2   (бугарски). Архивирано од за населението на с. Гърмен, общ. Гърмен, обл. Благоевград изворникот Проверете ја вредноста `|url=` (help) на 2016-03-04. Посетено на 2018-02-04. Отсутно или празно `|title=` (help)
13. ↑  „"&"Национален статистически институт. Население по области, общини, населени места и самоопределение по етническа принадлежност към 01.02.2011 г." (бугарски). Архивирано од изворникот на 2013-04-05. Посетено на 2012-03-18.
14. ↑  „Национален статистически институт. Население по области, общини, населени места и възраст към 01.02.2011 г." (бугарски). Архивирано од изворникот на 2013-08-14. Посетено на 2012-03-18.
15. ↑  „Македоно-одринското опълчение 1912 – 1913 г. Личен състав", Главно управление на архивите, 2006, стр. 47.
16. ↑  „Македоно-одринското опълчение 1912 – 1913 г. Личен състав", Главно управление на архивите, 2006, стр.
50.

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Населени места во Општина Грмен |
| --- |
|  |
| 
* Балдево
* Горно Дреново
* **Грмен**
* Дабница
* Дебрен
* Долно Дреново
* Ковачевица
* Крушево
* Лештен
* Марчево
* Ореше
* Осиково
* Рибново
* Скребатно
* Фотовишта (Огњаново)
* Фустане (Хвостјане)

 | Грбот на Општина ГрменГрбот на Општина Грмен |
|  |
| *во загради се дадени денешните имиња на местата сменети од бугарската држава* |

 |