**Балбек**  (/ˈbɑːlbɛk,\_ˈbeɪəlbɛk/;; сириско-арамејски: ܒܥܠܒܟ) — град кој се наоѓа источно од реката Литани во долината Бека во Либан, околу 67 километри североисточно од Бејрут. Тој е главен град на провинцијата Балбек-Хермел. Во грчко и римско време, Балбек бил познат и како **Хелиополис** (Ἡλιούπολις, грчки за „Сончев град"). Во 1998 година, Балбек имал население од 82.608 жители, со мнозинство шиитски муслимани, како и сунитски муслимани и христијани.

Тој е дом на храмскиот комплекс Балбек кој вклучува две од најголемите и најголеми римски храмови урнатини: Храмот на Бах и Храмот на Јупитер. Во 1984 година бил вклучен во списокот на светско наследство на УНЕСКО.

Име
---

На неколку километри од мочуриштето од кое течат Литани (класичниот Леонтес) и Аси (Оронтес), Балбек (*манбаа ел-нахрејн* или „извор на двете реки"), бил местото каде живеел Ел во угаритскиот-балски циклус  откриен во 1920-тите. 

Балбек бил наречен „Хелиополис" за време на Римското Царство, латинизација на грчкото *Хелиуполис* ( Ἡλιούπολις), име кое се користело за време на хеленистичкиот период, што значи „Сончев град"  во однос на сончевиот култ на тоа место. Името е потврдено во времето на Селевкидите и Птоломејците.  Сепак, Амијан Маркелин забележува дека претходните „асирски" имиња на левантинските градови продолжиле да се користат заедно со официјалните грчки наметнати од Дијадосите, кои биле наследници на Александар Велики. Во грчката религија, Хелиос бил и сонце на небото и негова персонификација како бог. Локалниот семитски бог Бал Хаду почесто се поистоветувал со Зевс или Јупитер или едноставно наречен „Големиот бог на Хелиополис",  , но името може да се однесува на поврзаноста на Египќаните на Бал со нивниот голем бог Ра.   Понекогаш бил испишуван како Хелиополис на Сирија или Коелесирија ( латински: *Heliopolis Syriaca* или *Syriae*) за да се разликува од истоименикот во Египет. Во католицизмот, неговото титуларно седиште се одликува како Хелиополис во Феникија, според поранешната римска провинција Феникија. Важноста на сончевиот култ била потврдена и во името Бика ел-Азиз што го носи платото што го опкружува Балбек, бидејќи упатува на порано сончево божество, а не на подоцнежни луѓе, по име Азиз. Во грчката и римската антика бил познат како **Хелиополис**. Сè уште поседува некои од најдобро зачуваните римски урнатини во Либан, вклучувајќи го и еден од најголемите храмови на царството. Боговите кои биле обожавани таму ( Јупитер, Венера и Бах ) биле еквиваленти на хананските божества Хадад, Атаргатис. Локалните влијанија се гледаат во планирањето и распоредот на храмовите, бидејќи тие се разликуваат од класичниот римски дизајн. 

Името БʿЛБК за прв пат било потврдено во Мишна, рабински текст од вториот век, како географски епитет за еден вид лук, *шум баалбеки* (שום בעלבכי). Два сириски ракописи од почетокот на 5 век, ок. 411  превод на евсевиевата *Теофанија*  и ок. 435  животот на Рабула, епископ од Едеса.   Се изговара како *Баʿлабак* ( арап. **بَعْلَبَكّ** ) на класичен арапски јазик.   Во современиот стандарден арапски, неговите самогласки се означени како *Баʿлабак* ( بَعْلَبَك)  или *Баʿлабек*.  Тоа е *Балбик* (بْعَلْبِك) на либански арапски.

За етимологијата на Балбек неодлучно се дебатира  уште од 18 век.  Артур Кук името на градот го сфатил како „Бал (Господар) на Бека"  и Вилијам Дон како „Град на сонцето".  Лендеринг тврди дека веројатно е контракција на *Бал Небек* („ Господар на изворот" на реката Литани).  Штајнер предлага семитска адаптација на „ Господ Бахус", од класичниот храмски комплекс. 

Врз основа на неговото слично име, неколку библиски археолози од 19 век се обиделе да го поврзат Балбек со „Балгад" спомнат во Книгата на Исус Навин на Хебрејското писмо, Балат наведен меѓу градовите на Соломон во Првата книга на Кралевите,  Бал-хамон каде што имал лозје,  и „Разина Авен" во Амос.

Историја
--------

### Праисториски период

Врвот на Тел Балбек, дел од долината источно од северната долина Бека  ( латински: *Coelesyria*),  покажува знаци на речиси континуирано населување во последните 8-9000 години. Регионот бил добро напоен и од потокот што течел од изворот *Рас-ел-Аин* на тврдината  и, во текот на пролетта, од бројните реки формирани од топената вода од Антилибан.  Макробиј подоцна го заслужил основањето на местото како колонија на египетски или асирски свештеници.  Религиозното, трговското и стратешкото значење на населбата било доволно мало, но никогаш не се спомнувало во ниту еден познат асирски или египетски запис, освен под друго име.  Неговата завидна местоположба во плодна долина, главен слив и по должината на патеката од Тир до Палмира требало да го направи богато и прекрасно место уште од најрано време од неговото постоење.   За време на хананскиот период, локалните храмови во голема мера биле посветени на хелиополитската тријада: машки бог (Бал), неговата сопруга (Астарта) и нивниот син (Адон).  Местото на денешниот Храм на Јупитер веројатно било во фокусот на претходното обожавање, бидејќи неговиот олтар се наоѓал на прецизниот врв на ридот, а остатокот од светилиштето подигнат на неговото ниво.

Во исламската митологија, се вели дека храмскиот комплекс бил палата на Соломон   која била составена од *џин*    и дадена како свадбен подарок на Кралицата на Сава;  неговото вистинско римско потекло останало затскриено од средновековните утврдувања на цитаделата дури до посетата на полскиот принц Раѕивил во 16 век.  

### Антички период

Реконструкција на храмот на Јупитер/Балбек
Римски Хелиополис и неговата околина во 2 и 3 век.
По освојувањето на Персија од страна на Александар Македонски во 330-тите п.н.е. Балбек (под неговото хеленско име Хелиополис) бил дел од кралствата дијадоси на Египет и Сирија. Тоа било припоено од Римјаните за време на нивните источни војни. Доселениците на римската **Колонија Јулија Августа Феликс Хелиополитана** можеби пристигнале уште во времето на Цезар   но поверојатно биле легионерите на 5- та и 8-та легија на чело со Август,    за кое време бил домаќин на римски гарнизон.  Од 15 п.н.е. до 193 година н.е. градот бил дел од територијата на Берит. Се споменува кај Јосиф Флајс, Плиниј, Страбон, и Птоломеј  и на монетите на речиси секој цар од Нерва до Галиен.  Плиниј од 1 век не го вбројувал меѓу декаполисите, „Десетте градови" на Келесирија, додека Птоломеј од 2 век го сторил тоа. Населението веројатно варирало сезонски со пазарните саеми и распоредот на индискиот монсун и каравани до брегот и внатрешноста. 

 Коринтски капители кои ги украсуваат столбовите на храмот на Бах
За време на класичната антика, градскиот храм на Бал Хаду најпрвин бил споен со обожавањето на грчкиот бог на сонцето Хелиос , а потоа со грчкиот и римскиот бог на небото под името „Хелиополитански Зевс" или „Јупитер". Тогашниот храм на Јупитер веројатно го заменил претходниот користејќи ја истата основа;  бил изграден во средината на 1 век и веројатно бил завршен околу н.е. 60.   Неговиот идол бил голобрад златен бог во поза на кочија, со кренат камшик во десната рака и гром и стебленца жито во левата; Беговиот лик се појавил на локалните монети и се носел низ улиците за време на неколку фестивали во текот на годината. Макробиј ги споредил ритуалите со оние за Дива Фортуна во Антиум и вели дека носителите биле главните граѓани на градот, кои се подготвувале за својата улога со апстиненција, целомудрие и избричени глави. Во бронзениот статует посведочен од Библос во Феникија и Тортоза во Шпанија, тој бил обвиткан во столб сличен на терминот и опкружен (како грчко- персискиот Митра) со бисти што ги претставуваат сонцето, месечината и пет познати планети.  Во овие статуи, бистата на Меркур е особено истакната; мермерна стела во Масилија во Трансалпска Галија покажува сличен распоред, но го зголемува Меркур во целосна фигура.  Локалните култови, исто така, ја почитувале Бетилија, црни конусни камења кои се сметале за свети.  Еден од нив бил однесен во Рим од страна на царот Елагабал, поранешен свештеник „на сонцето" во блиската Емеса,  кој му подигнал храм на ридот Палатин.  Хелиополис бил забележан пророштво и место за аџилак, од каде што култот се раширил далеку, со натписи на богот Хелиополит откриени во Атина, Рим, Панонија, Венеција, Галија и во близина на Ѕидот во Британија.  Римскиот храмски комплекс пораснал од раниот дел на владеењето на Август кон крајот на 1-ви век п.н.е. до подемот на христијанството во 4<span typeof="mw:Entity" id="mwAc4">&nbsp;</span>век. (Хрониките од 6 век на Јован Малала од Антиохија, кои тврделе дека Балбек е „чудо на светот",  најголемиот дел од комплексот му го припишуваат на Антонин Пиј од 2 век, но не е сигурно колку е веродостојна неговиот исказ за поентата. )  Во тоа време, комплексот имал три храмови на Тел Балбек: еден на Јупитер Хелиополитан (Бал), еден на Венера Хелиополитана (Аштарт) и трет на Бах. На блискиот рид, четвртиот храм бил посветен на третата фигура на хелиополитската тријада, Меркур (Адон или Сеимиос  ). На крајот, локацијата се натпреварувала со Палестрина во Италија како двете најголеми светилишта во западниот свет.

Царот Трајан двапати се консултирал со пророштвото на местото. Првиот пат, тој побарал писмен одговор на неговото запечатено и неотворено прашање; Тој бил позитивно импресиониран од празно одговорот на богот, бидејќи неговата хартија била празна.  Потоа се распрашал дали ќе се врати жив од војните против Партија и како одговор добил стотник лозарски стап, скршен на парчиња.  Во 193 година, Септимиј Север му доделил на градот *ius Italicum* права.  Неговата сопруга Јулија Домна и синот Каракала во 215 година ги обиколиле Сирија и Египет; натписите во нивна чест на локацијата може да датираат од таа прилика; Јулија била Сиријка чиј татко бил емезански свештеник „на сонцето" како Елагабал. 

Градот станал бојно поле со подемот на христијанството.   Раните христијански писатели како Евсебиј (од блиската Цезареја) постојано ги искривувале практиките на локалните пагани при нивното обожавање на Хелиополитска Венера. Во 297 година, актерот Геласин се преобрати среде сцена во која се потсмева крштевањето; неговото јавно исповедање на верата ја испровоцирало публиката да го извлечат од театарот и да го каменуваат до смрт.   Во почетокот на IV век, ѓаконот Кирил обезличил многу од идолите во Хелиополис; тој бил убиен и (наводно) канибализиран.  Отприлика во исто време, Константин, иако сè уште не бил христијанин, го срушил храмот на божицата, на негово место подигнал базилика и го забранил античкиот обичај на локалното население да се проституираат жени пред брак.  Бар Хебреј, исто така, му припишал заслуга за прекин на континуираната практика на полигамијата на локалното население. Разбеснетите мештани одговориле со силување и мачење на христијанските девици.  Тие повторно реагирале бурно под слободата што им ја дозволил Јулијан Отпадникот.  Градот бил толку познат по непријателството кон христијаните што Александријците биле протерани во него како посебна казна.  Храмот на Јупитер, веќе многу оштетен од земјотреси,  бил урнат под Теодосиј во 379 година и заменет со друга базилика (денес изгубена), користејќи камења извлечени од паганскиот комплекс.  *Велигденската хроника* наведува дека тој бил одговорен и за уништување на сите помали храмови и светилишта во градот. Околу 400-тата година, Рабула, идниот епископ на Едеса, станал маченик со тоа што ги попречувал паганите на Балбек, но бил фрлен по скалите на храмот заедно со неговиот придружник.  Местото станало седиште и на свој епископ.  За време на владеењето на Јустинијан, осум од коринтските столбови на комплексот биле расклопени и испратени во Цариград за да се вградат во обновената Света Софија некаде помеѓу 532 и 537 година. Михаил Сириецот тврдел дека златниот идол на хелиополитскиот Јупитер сè уште можел да се види за време на владеењето на Јустин II (560-ти и 570-ти),  и, до времето на неговото освојување од страна на муслиманите, бил познат за неговите палати, споменици и градини. 

### Средновековен период

 Урнатините на Балбек џамија ок. 1900
 Веројатните остатоци од средновековна џамија пред некои од мамелучките утврдувања
Балбек бил освоен од муслиманската војска во 634 година (<span about="#mwt473" class="smallcaps" data-cx="[{&quot;adapted&quot;:true,&quot;partial&quot;:false,&quot;targetExists&quot;:true,&quot;mandatoryTargetParams&quot;:[],&quot;optionalTargetParams&quot;:[]}]" data-mw="{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Smallcaps all&quot;,&quot;href&quot;:&quot;./Предлошка:Smallcaps all&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;ah&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwAko" typeof="mw:Transclusion"><span style="font-variant: small-caps; text-transform: lowercase;">AH</span></span> 13),  во 636 година,  или под Абу Убаида по византискиот пораз во Јармук во 637 година (<span about="#mwt474" class="smallcaps" data-cx="[{&quot;adapted&quot;:true,&quot;partial&quot;:false,&quot;targetExists&quot;:true,&quot;mandatoryTargetParams&quot;:[],&quot;optionalTargetParams&quot;:[]}]" data-mw="{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Smallcaps all&quot;,&quot;href&quot;:&quot;./Предлошка:Smallcaps all&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;ah&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwAlQ" typeof="mw:Transclusion"><span style="font-variant: small-caps; text-transform: lowercase;">AH</span></span> 16), или мирно и со договор  или по херојска одбрана и давање 57 килограми злато, 110 килограми сребро, 2000 свилени елеци и 1000 мечеви.  Уништениот храмски комплекс бил зајакнат под името ел-Кала („Тврдината")  но бил ограбен со големо насилство од дамаскинскиот калиф Марван II во 748 година, во тоа време местото било демонтирано и во голема мера населено.  Тоа било дел од областа Дамаск под Омајадите и Абасидите пред да биде освоен од Фатимидски Египет во 942 година  Во средината на 10 век, се вели дека имал „*порти на палати извајани во мермер и високи столбови, исто така, од мермер*" и дека тоа е „*најпрекрасната*" и „*најзначајната*" локација во цела Сирија.  Местото било ограбено и срамнето од Византијците под водство на Јован во 974 година,  нападнато од Василиј II во 1000 година,  и окупирано од Салих ибн Мирдас, емир на Алеп, во 1025 година 

Во 1075 година, конечно бил изгубен од Фатимидите при неговото освојување од Тутуш I, селџучки емир на Дамаск.  Накратко го држел Муслим ибн Курејш, емир на Алеп, во 1083 година; по неговото обновување, во името на Селџуците управувал евнухот Ѓумуштегин сè додека не бил сменет поради заговор против узурпаторот Тогтекин во 1110 година  Тогаш Тогтекин му го дал градот на својот син Бури. По наследувањето на Бури во Дамаск по смртта на неговиот татко во 1128 година, тој ја доделил областа на неговиот син Мухамед.  По убиството на Бури, Мухамед успешно се бранел од нападите на неговите браќа Исмаил и Махмуд и му го дал Балбек на својот везир Унур.  Во јули 1139 година, Зенги, атабег на Алеп и очув на Махмуд, го опсадил Балбек со 14 катапулти. Надворешниот град се задржал до 10 октомври, а цитаделата до 21 октомври,  кога Унур се предал по ветувањето за безбеден премин.  Во декември, Зенги преговарал со Мухамед, нудејќи му да го замени Балбек или Хомс за Дамаск, но Унур го убедил атабегот да одбие.  Зенги ги зацврстил своите утврдувања и ја доделил територијата на својот поручник Ајуб, таткото на Саладин. По убиството на Зенги во 1146 година, Ајуб му ја предал територијата на Унур, кој дејствувал како регент на синот на Мухамед, Абак. Територијата му била доделена на евнухот Ата ел-Кадим , кој исто така служел како вицекрал на Дамаск.

Во декември 1151 година, бил нападнат од гарнизонот на Бањас како одмазда за неговата улога во нападот на Туркоман на Бањас.  По убиството на Ата, неговиот внук Дахак, емир на Вади ел-Тајм, владеел со Балбек. Тој бил принуден да му го отстапи на Нур ад-Дин во 1154 година  откако Ајуб успешно го заинтригирал Абак од неговите имоти во близина на Балбек. Ајуб потоа управувал со областа од Дамаск во име на Нур ад-Дин.  Во средината на 12 век, Идриси ги спомнал двата храма на Балбек и легендата за нивното потекло под Соломон;  ја посетил еврејскиот патник Бенјамин од Тудела во 1170 година 

Цитаделата на Балбек служела како затвор за крстоносците земени од Зенгидите како воени заробеници.  Во 1171 година, овие заробеници успешно ги совладале своите чувари и го зазеле замокот од неговиот гарнизон. Меѓутоа, муслиманите од околината се собрале и влегле во замокот преку таен премин што им го покажал еден локален жител. Крстоносците потоа биле масакрирани. 

Три големи земјотреси се случиле во 12 век, во 1139, 1157 и 1170 година  Оној во 1170 година ги уништил градските ѕидини на Балбек и, иако Нур ад-Дин ги поправал, неговиот млад наследник Исмаил бил принуден да му го предаде на Саладин со 4-месечна опсада во 1174 година  Откако ја презел контролата врз Дамаск на покана на неговиот гувернер Ибн ел-Мукадам, Саладин го наградил со титулата емир на Балбек по победата на Ајубидите кај Хамските Рогови во 1175 година  Болдвин, младиот лепрозен крал на Ерусалим, полнолетен следната година, завршувајќи го договорот на крстоносците со Саладин.  Неговиот поранешен регент, Рејмонд од Триполи, ја нападнал долината Бека од запад летото, претрпувајќи благ пораз од страна на Ибн ел-Мукадам.  Потоа му се придружила главната војска, јавајќи на север под Болдвин и Хемфри од Торон;  тие го победиле постариот брат на Саладин, Туран Шах во август во Ајн ел Џар и го ограбиле Балбек.  Меѓутоа, по детонирањето на Туран Шах поради занемарување на неговите должности во Дамаск, тој го побарал својот дом од детството  Балбек како компензација. Ибн ел-Мукадам не се согласил и Саладин одлучил да го предасде градот кон крајот на 1178 година за да го одржи мирот во своето семејство.  Обидот да се заложи за верност кон христијаните во Ерусалим бил игнориран во име на постоечкиот договор со Саладин.  Опсадата се одржувала мирно низ зимските снегови, при што Саладин чекал да се помират „*глупавиот*" командант и неговиот гарнизон од „*неуки ѓубриња*".  Некаде во пролетта, Ибн ел-Мукадам попуштил и Саладин ги прифатил неговите услови, давајќи му ги Барин, Кафр Таб и ел-Мара.   Дарежливоста го смирил немирот меѓу вазалите на Саладин во остатокот од неговото владеење , но ги навел неговите непријатели да се обидат да ја искористат неговата претпоставена слабост.  Тој не му дозволил на Туран Шах да го задржи Баалбек многу долго, сепак, му наложил да ги предводи египетските трупи кои се вратиле дома во 1179 година и го назначиле на синекура во Александрија.  Балбек потоа му бил доделен на неговиот внук Фарук Шах, чие семејство управувало со него во следниот половина век.  Кога Фарух Шах починал три години подоцна, неговиот син Бахрам Шах бил само дете, но му било дозволено да го наследи престолот и владеел до 1230 година  По него следел ел-Ашраф Муса, кој бил наследен од неговиот брат ас-Салих Исмаил,  кој го добил во 1237 година како компензација за тоа што бил лишен од Дамаск од нивниот брат ел-Камил.  Бил запленет во 1246 година по една година напади од ас-Салих Ајуб, кој му го подарил на Сад ел-Дин ал-Хумаиди.  Кога наследникот на ас-Салих Ајуб, Туран Шах, бил убиен во 1250 година, ел-Насир Јусуф, султанот на Алеп, го зазел Дамаск и побарал Балбек да се предаде. Наместо тоа, неговиот емир оддал почит и се согласил на редовни плаќања на данок. 

Монголскиот генерал Китбука го зазел Балбек во 1260 година и ги растурил неговите утврдувања. Меѓутоа, подоцна во истата година, Кутуз, султанот на Египет, ги поразил Монголите и го ставил Балбек под власта на нивниот емир во Дамаск.  Поголемиот дел од сè уште постојната убава архитектура на џамијата и тврдината во градот датира од владеењето на султанот Калавун во 1280-тите. До почетокот на 14 век, Абулфеда Хаматецот ја опишувал „*големата и силна тврдина*" на градот.  Оживеаната населба повторно била уништена од поплава на 10 мај 1318 година, кога водата од исток и североисток направила дупки широки 30 метри во ѕидовите кои биле 4 метри дебели.  Биле убиенин 194 луѓе, а уништени 1500 куќи, 131 продавници, 44 овоштарници, 17 фурни, 11 воденици и 4 аквадукти, заедно со градската џамија и 13 други верски и образовни објекти.  Во 1400 година, Тимур го ограбил градот, и имало дополнително уништување од земјотресот во 1459 година. 

### Ран современ период

Балбек и околината, ок. 1856
Во 1516 година, Балбек бил освоен со остатокот од Сирија од отоманскиот султан Селим.  Како признание за нивната важност меѓу шиитите од долината Бека, Османлиите го доделиле Хомскиот санџак и локалните концесии на семејството Харфуш на Балбек. Како Хамада, емирите на Харфуш биле вклучени во повеќе од една прилика во изборот на црковните службеници и во управувањето на локалните манастири.

Традицијата вели дека многу христијани го напуштиле регионот Балбек во 18 век за поновиот, побезбеден град Захле поради угнетувањето и грабливоста на Харфушите, но покритичните проучувања го доведуваат во прашање ова толкување, посочувајќи дека Харфушите биле тесно поврзани со православното семејство Ма'луф од Захле (каде што навистина Мустафа Харфуш се засолнил неколку години подоцна) и покажувајќи дека грабежот од различни страни, како и растечката комерцијална привлечност на Захле се причина за падот на Балбек во 18 век. Репресијата не секогаш била насочена кон христијанската заедница сама по себе. На пример, шиитското семејство Усајран, исто така, се вели дека го напуштило Балбек во овој период за да избегне експропријација од страна на Харфушите, поставувајќи се себеси како едно од главните трговски домаќинства на Сидон, а подоцна дури и служејќи како конзули на Иран.

Од 16 век, европските туристи почнале да ги посетуваат колосалните и живописни урнатини.    Вилијам Дон хиперболизирал „*Ниту една урнатина од антиката не привлекла повеќе внимание од оние на Хелиополис, ниту биле почесто или попрецизно мерени и опишани*".  Неразбирање на храмот на Бах како „Храмот на сонцето", тие го сметале за најдобро зачуваниот римски храм во светот. *Урнатините на Балбек* од 1757 година на Англичанецот Роберт Вуд  вклучувале внимателно измерени гравури кои се покажале како влијателни врз британските и континенталните неокласични архитекти. На пример, деталите од таванот на храмот на Бах инспирирале кревет  и таван од Роберт Адам, а неговиот трем го инспирирал оној на Свети Џорџ во Блумсбери.

Во текот на 18 век, западните приоди биле покриени со атрактивни насади со ореви,  но самиот град претрпел многу за време на земјотресите во 1759 година, по што бил држен од Метавали, кои повторно се судриле со другите либански племиња. Нивната моќ била скршена од Језар-паша, бунтовничкиот гувернер на Ако, во последната половина на 18 век. Сепак, Балбек не останал дестинација за патник без придружба на вооружен чувар. По смртта на пашата во 1804 година, настанал хаос додека Ибрахим-паша од Египет не ја окупирал областа во 1831 година, по што повторно преминала во рацете на Харфушите.  Во 1835 година, населението на градот било едвај 200 луѓе.  Во 1850 година, Османлиите конечно почнале директно да управуваат со областа, правејќи го Балбек каза под Дамаскиот Ејалет, а неговиот гувернер кајмакам. 

### Ископувања

Најголемиот камен во Балбек, откриен во 2014 година
Царот Вилхелм II од Германија и неговата сопруга поминале низ Балбек на 1 ноември 1898 година,  на пат кон Ерусалим. Тој ја забележал и величественоста на римските остатоци и мрачната состојба на современата населба.  Во тоа време се очекувало дека природните катастрофи, зимските мразови и нападот на градежен материјал од страна на жителите на градот наскоро ќе ги уништат преостанатите урнатини.  Археолошкиот тим што тој го испратил започнал со работа за еден месец. И покрај тоа што не нашле ништо што би можеле да го датираат пред римската окупација на Балбек,  Ото Пучштајн и неговите соработници работеле до 1904 година  и изработиле прецизно истражена и темелно илустрирана серија томови.  Подоцнежните ископувања под римските плочи на Големиот двор откопале три скелети и фрагмент од персиска керамика датирана од 6-4 век п.н.е. Парчето имало клинесто писмо. 

Во 1977 година, Жан-Пјер Адам направил кратка студија сугерирајќи дека повеќето од големите блокови можеле да се преместат на валјаци со машини што користат каптани и блокови за макара, процес за кој тој теоретизира дека може да користи 512 работници за да премести блок од 614 тони.   „*Балбек, со своите колосални градби, е еден од најдобрите примери на царската римска архитектура во својот апогеј*", објавил УНЕСКО во ставањето на Балбек на светско наследство во 1984 година  Кога комитетот го впишал местото, изразил желба заштитеното подрачје да го вклучи целиот град во рамките на арапските ѕидини, како и југозападниот вонземски кварт помеѓу Бастан-ел-Кан, римското место и џамијата на Мамелуците во Рас-ел-Аин. Претставникот на Либан дал гаранции дека желбата на комитетот ќе биде исполнета. Неодамнешните операции за чистење во Храмот на Јупитер го откриле длабокиот ров на нејзиниот раб, чија студија го помести датумот на населувањето на Тел Балбек до неолитот. Пронајдоците вклучуваат грнчарски парчиња, вклучително и излив кој датира од раното бронзено време.  Во летото 2014 година, тим од Германскиот археолошки институт предводен од Жанин Абдул Масих од Либанскиот универзитет открил шести, многу поголем камен за кој се предлагал да биде најголемиот антички блок во светот. Каменот бил пронајден под и до каменот на трудницата („Хаџар ел-Хибла") и е со големина околу 19.6 м х 6 м х 5.5 м. Се проценува дека тежи 1.820 тона. 

### 20 век

 Детал од картата на Турција во Азија од 1911 година, на која се прикажани поранешните железнички врски на Балбек
Балбек бил поврзан со железница Бејрут-Дамаск, концесија за железница во француска сопственост во Отоманска Сирија, на 19 јуни 1902 година  Таа формирала станица на стандардната линија помеѓу Ријак на југ и Алеп (денес во Сирија) на север. Оваа железничка пруга Алеп го поврзувала со железницата Бејрут-Дамаск, но бидејќи таа линија била изградена на колосек од 1,05 метри - целиот сообраќај морал да се растовари и повторно да се вчита во Ријак. Непосредно пред Првата светска војна, населението сè уште било околу 5000, околу 2000 сунити и шиити Мутавали  и 1000 православни и маронити.  Францускиот генерал Жорж Катру ја прогласил независноста на Либан во 1941 година, но колонијалното владеење продолжило до 1943 година. Балбек сè уште има своја железничка станица , но услугата е прекината од 1970-тите, првично поради Либанската граѓанска војна.

Римските урнатини биле амбиент за долгогодишниот Меѓународен фестивал Балбек.

Во март 1974 година, Муса ел-Садр го најавил започнувањето на „Движењето на лишените" пред митинг во Балбек на кој присуствувале 75.000 мажи. Неговата цел биле да застане во одбрана на запоставената шиитска заедница во Либан. Во својот говор тој се осврнал на недостигот на средно училиште кај Балбек и состојбата со локалното наводнување во споредба со римскиот период. Неговата публика имала неколку илјади вооружени луѓе, а почетокот на настанот бил одложен поради славенички истрели. Тој, исто така, најавил формирање воени кампови за обука на селаните во јужен Либан да ги заштитат своите домови од израелски напади. Овие кампови довеле до создавање на милицијата Амал. Во 1982 година, во екот на израелската инвазија, Амал се поделил на две фракции поради прифаќањето на Набих Бери на американскиот план за евакуација на Палестинците од Западен Бејрут. Голем број дисиденти, предводени од воениот командант на Амал, Хусеин Мусави, се преселиле во Балбек. Откако била формирана во градот, групата, која требала да еволуира во Хезболах, започнала да работи со Иранската револуционерна гарда, ветерани од Иранската војна во Ирак. Следната година Иранците го основале своето седиште во касарната Шеик Абдула во Балбек. На крајот имало помеѓу 1.500 и 2.000 војници на Револуционерна гарда во Либан, со пунктови појужно во шиитските села, како што е Џебчит.

На 24/25 јуни 1999 година, по изборите во Израел и новата администрација неодлучена, ИАФ започнала два масивни воздушни напади низ Либан. Еден од целите биле канцелариите на радио станицата рл-Манар во четирикатна зграда во Балбек, која била целосно урната. Нападите ги погодиле и електричните централи и мостовите на Бејрут на патиштата кон југ. Била причинета штета од околу 52 милиони долари. Во Кирјат Шмона загинале 11 Либанци, како и двајца Израелци. 

 Карта на израелско бомбардирање за време на Втората либанска војна. Балбек бил главна цел, со повеќе од 70 фрлени бомби.
### Војна во Либан во 2006 година

Вечерта на 1 август 2006 година,  стотици војници на израелските одбранбени сили (IDF) извршиле напад во Балбек и Дар ал-Хикма  или болницата Хикмех  во Џамалија  на нејзиниот север („Операција Остро и Мазно"). Нивната мисија била да ги спасат двајцата заробени војници, Ехуд Голдвасер и Елдад Регев, кои биле киднапирани од Хезболах на 12 јули 2006 година. Тие биле транспортирани со хеликоптер  и поддржани од хеликоптери Апачи и беспилотни дронови,  ИД дејствувала по информациите дека Голдвасер и Регев биле во болницата. ел-Џезира и други извори тврделе дека ИД се обидувал да фати високи функционери на Хезболах, особено шејкот Мохамад Јазбек. Болницата била празна четири дена, повеќето болни пациенти биле префрлени, а останатите вратени дома. Немало загинати Израелци;  Пет цивили биле киднапирани и испрашувани од Израелците, веројатно затоа што еден го споделил своето име со Хасан Насрала, генералниот секретар на Хезболах;  тие биле ослободени на 21 август  Други 9 цивили биле убиени на 7 август од напад во средината на Бритал, јужно од Балбек, и од нападот врз автомобилот последователно напуштање на местото на настанот во болница.  На 14 август, непосредно пред да стапи на сила примирјето, две либански полицајци и пет либански војници биле убиени од напад на беспилотно летало додека го возеле своето комбе околу сè уште оштетениот пат низ Џамалија. 

Конзерваторските работи на историските локалитети во Либан започнале во октомври. Урнатините во Балбек не биле директно погодени, но ефектите од експлозиите за време на судирот урнале блок од камења кај римските урнатини и се стравувало дека постоечките пукнатини во храмовите на Јупитер и Бах се прошириле. Фредерик Хусеини, генерален директор на либанскиот Оддел за антиквитети, побарал 550.000 долари од Европејците за обновување на пазарот на Балбек и уште 900.000 долари за поправки на други оштетени објекти.

Урнатини
--------

 Дијаграм од 1911 година на урнатините по ископувањата на Пухштајн.  (Свртена кон ЈЗ, со Храмот на Јупитер означен како „Храмот на сонцето")
Храмскиот комплекс Тел Балбек, утврден како градска цитадела во средниот век,  бил изграден од локален камен, главно бел гранит и груб бел мермер.  Со текот на годините, тој страдал од бројните земјотреси во регионот, иконоборството на христијанските и муслиманските господари  и повторното користење на каменот на храмовите за утврдување и други градежни работи. Блискиот Кубат Дурис, муслиманско светилиште од 13 век на стариот пат за Дамаск, било изградено од гранитни столбови, очигледно отстранети од Балбек.  Понатаму, споените столбови некогаш биле врзани заедно со железо; многумина биле отворени  или соборени од емирите на Дамаск за да стигнат до металот.  Дури во 16 век, Храмот на Јупитер сè уште имал 27 стоечки столбови  од оригиналните 58;  имало само девет пред земјотресите во 1759 година 

Комплексот се наоѓа на плоштад од 5 метри над претходна основа во форма на Т која се состои од подиум, скалила и ѕидови на темелите.  Овие ѕидови биле изградени од околу 24 монолити, на најниско ниво со тежина од приближно 330 тони секој од нив. Највисокиот потпорен ѕид, на запад, има втор тек на монолити кои ги содржат познатите „Три камења" ( грчки: Τρίλιθον, *Трилитон*):  ред од три камења, секој над 19 метри долг, 4,3 висок и 3,6 широк, исечен од варовник. Тие тежат приближно 880 тона секоја од нив.  Четвртиот, уште поголем камен се нарекува Каменот на бремената жена: тој лежи неискористен во блискиот каменолом, на 800 метри од градот.  Неговата тежина, често претерано, се проценува на 1,100 тони.  Петтиот, уште поголем камен, тежок приближно 1,300 тони  лежи во истиот каменолом. Овој каменолом бил малку повисок од храмскиот комплекс,   така што не било потребно кревање за да се поместат камењата. Низ темелот минуваат три огромни премини со големина на железнички тунели. 

Во храмскиот комплекс се влегувало од исток преку Пропилеја ( προπύλαιον) или Портико,  кој се состои од широки скали кои се издигаат 6,1 метри  до аркада од 12 столбови опкружени со 2 кули.  Повеќето од столбовите се соборени и скалите биле целосно демонтирани за употреба во блискиот подоцнежен ѕид,   но на неколку од нивните основи останува латински натпис кој наведува дека Лонгин, спасител на 1-вата партиска легија и Септимиј, ослободен, ги позлатиле своите капители со бронза во знак на благодарност за безбедноста на синот на Септимиј Север, Антони Каракала и царицата Јулија Домна.  

Веднаш зад пропилеумот се наоѓа шестоаголно предворје  до кое се доаѓа преку трикратен влез  кој бил додаден во средината на 3 век од царот Филип Арапски. Остануваат траги од двете серии столбови кои некогаш го опкружувале, но неговата оригинална функција останува неизвесна.  Вилијам Дон го сметал за градски форум.  Лошо зачуваните монети од периодот навеле некои да веруваат дека ова е света шумичка со чемпрес, но подобрите примероци покажуваат дека на монетите наместо тоа е прикажано едно стебленце зрно. 

Правоаголниот Голем двор на неговиот запад зафаќа околу 3-4 арки  и го вклучувал главниот олтар за жртвување, со лустрациски базени со мозаик на север и југ, подземна комора  и три подземни премини широки 5,2 метри и високи 9,1 метри, од кои две се протегаат на исток и запад, а третиот ги поврзува север и југ, а сите имаат натписи што укажуваат на нивно окупирање од римски војници.  Тие биле опкружени со коринтски порти, од кои еден никогаш не бил завршен.  Основите и капителите на столбовите биле од варовник; шахтите биле монолити од високо полиран црвен египетски гранит, високи 7,08 метри.  Шест остануваат да стојат, од оригиналните 128 столбови. Натписите потврдуваат дека дворот некогаш бил украсен со портрети на ќерката на Марко Аврелиј, Сабина, Септимиј Север, Гордијан и Велиј Руф, посветени од римските колонисти од градот.  Ентаблатурата била богато украсена, но денес е главно руинирана.  За време на владеењето на Теодосиј над олтарот била изградена базилика свртена кон запад; подоцна била променета за да биде свртена кон исток како и повеќето христијански цркви. 

 Големиот двор на храмовиот комплекс на антички Хелиополис
Храмот на Јупитер - некогаш погрешно заслужен за Хелиос  - лежел на западниот крај на Големиот двор, со димензии 47,7 х 87,75 метри.  За време на Византијците, тој бил познат и како „Трилитон" од трите масивни камења во неговата основа и, кога се земал заедно со предворјето и Големиот двор, бил познат и како Големиот храм.  Самиот храм на Јупитер бил заокружен со перистил од 54 коринтски столбови:  10 напред и назад и 19 по секоја страна.  Храмот бил уништен од земјотреси,  уништен и ограбен за камен под времето на Теодосиј,  и 8 столбови биле однесени во Цариград (Истанбул) во времето на Јустинијан за да се вградат во Света Софија. Три паднале во текот на доцниот 18 век.  6 столбови, сепак, остануваат да стојат долж неговата јужна страна со нивниот ампул.  Нивните капитали остануваат речиси совршени на јужната страна, додека зимските ветрови на Бека ги облеале северните лица речиси голи.  Блоковите на архитравот и фризот тежат до 66 тони секој, а еден аголен блок над 110 тони, сите подигнати на висина од 19 метри над земјата.  Поединечни римски кранови не биле способни да креваат камења толку тешки. Тие можеби едноставно биле валани во позиција покрај привремените земјени брегови од каменоломот  или можеби биле користени повеќе кранови во комбинација. Тие, исто така, може да имаат наизменични страни по малку, пополнувајќи ги потпорите одоздола секој пат. Јулио-Клаудските цареви за возврат го збогатиле неговото светилиште. Во средината на 1 век, Нерон ја изградил кулата-олтарот спроти храмот. Во почетокот на 2 век, Трајан го додал предворјето на храмот, со тремови од розов гранит испратени од Асуан на јужниот крај на Египет. 

Храмот на Бах — некогаш погрешно поистоветуван како храм на Јупитер   — можеби бил завршен под Септимиј Северво 190-тите, бидејќи неговите монети се првите што го покажале покрај Храмот на Јупитер. Тоа е најдобро сочуваното од структурите на светилиштето, бидејќи другите урнатини од неговите урнатини го штителе. Збогатен е со некои од најпрефинетите релјефи и скулптури кои преживеале од антиката.  Храмот е опкружен со четириесет и два столбови - 8 по секој крај и 15 по секоја страна  - скоро 20 метри во висина. Овие веројатно биле подигнати во груба состојба, а потоа заоблени, полирани и украсени во положба.   Влезот бил зачуван дури доцна според Покок  и Вуд,  но клучот на надвратницата се лизнал 2 стапки (1 м) по земјотресите од 1759 година ; колона од груб ѕидарски е подигната во 1860-тите или 70-тите години за да го поддржи.  Земјотресите од 1759 година, исто така, ја оштетиле областа околу познатиот натпис на орел на софитот,  кој бил целосно покриен со носечката колона на клучот. Областа околу натписот на орелот беше многу оштетена од земјотресот во 1759 година.  Внатрешноста на храмот е поделена на 98 стапки (30 м) наос и 36 стапки (11 м) адитум или светилиште  на подигната платформа 5 стапки (2 м) над него и напред со 13 скалила.  На позадината помеѓу двата дела некогаш имало релјефи на Нептун, Тритон, Арион и неговиот делфин и други морски фигури  но тие се изгубени.  Храмот се користел како еден вид донжон за средновековните арапски и турски утврдувања,  иако неговите источни скали биле изгубени некаде по 1688 година  Голем дел од портикот бил вграден во огромен ѕид директно пред неговата порта, но тој бил урнат во јули 1870 година од Баркер по наредба на сирискиот гувернер Рашид-паша.  Две спирални скали во столбови од двете страни на влезот водат до покривот. 

Храмот на Венера — исто така познат како Кружен храм или Нимфеум  — бил додаден под Септимиј Север во почетокот на 3 век, но уништен под Константин, кој на негово место подигнал базилика.  Џесуп го сметал за „*скапоцен камен на Балбек*".  Се наоѓа околу 140 мметри од југоисточниот агол на храмот на Бах.  Тој бил познат во 19 век како *ел-Барбара*  или *Барбарат ел-Атика* (Света Варвара), која била користена како грчка православна црква во 18 век.  

Античките ѕидини на Хелиополис имале обем помал од 6 километри.  Голем дел од постојните утврдувања околу комплексот датираат од реконструкцијата од 13 век  што ја презел мамелучкиот султан Калавун по уништувањето на претходната одбрана од страна на монголската војска под Китбука.  Ова ја вклучува големата југоисточна кула.  Најраниот круг на утврдувања биле два ѕида југозападно од храмовите на Јупитер и Бах.  Оригиналната јужна порта со две мали кули била пополнета и заменета со нова голема кула опкружена со завеси,  веројатно под Бури или Зенги.  Бахрамшах ја заменил југозападната кула од овој период со една своја во 1213 година и изградил друга на северозапад во 1224 година; западната кула веројатно била зајакната околу истото време.  Натписот го датира зајакнувањето на јужниот влез во облик на барбакан околу 1240 година  Калавун ги преместил двете западни завеси поблиску до западната кула, која била обновена со големи камени блокови. Барбаканот бил поправен и додадени се повеќе вртења на нејзиниот пристап.  Од околу 1300 година, не биле направени никакви измени на утврдувањата, освен поправки, како што е обновувањето на ровот од страна на султанот Баркук во подготовка за пристигнувањето на Тимур. 

Материјалот од урнатините е вграден во руинирана џамија северно од центарот на градот  и веројатно исто така во Кубат Дурис на патот кон Дамаск.  Во 19 век, „*крошна со школка*" од урнатините се користела во близина како михраб, потпрена за да им го покаже на локалното население правецот на Мека за нивните дневни молитви. 

### Гроб на ќерката на Хусеин

Под белата купола подалеку кон градот се наоѓа гробот на Хаула, ќерката на Хусеин и внука на Али, која починала во Балбек додека семејството на Хусеин било пренесено како затвореници во Дамаск.

Црковна историја
----------------

Хелиополис (во Феникија; да не се меша со египетската епископија Хелиополис во Августамница) била епископија под римска и византиска власт, но исчезнала поради исламското владеење.

Во 1701 година, источните католици (византиски обред) повторно основале епархија на Балбек, која во 1964 година била промовирана во денешна Мелкитска грчко-католичка архипархија Балбек.

### Титуларнен престол

Во Латинската црква, Античката епархија била номинално обновена (не подоцна од 1876 година) како титуларна архиепископија на Хелиополис (латински) / Елиополи (италијански), деградирана во 1925 година во епископска титуларна епископија, промовирана уште во 1932 година, со променето име (избегнувајќи ја египетската конфузија) во 1933 година до (не-митрополитска) титуларна архиепископија на **Хелиопол во Феникија**.

Титулата не е доделена од 1965 година. Ја одржувале:

* Титуларен архиепископ: Лујџи Поџи (1876.09.29 – смрт 1877.01.22) на емерит (промовиран) како поранешен епископ од Римини (Италија) (1871.10.27 – 1876.09.29)
* Титуларен архиепископ: Марио Моцени (1877.07.24 – 1893.01.16) како папски дипломат : Апостолски делегат во Колумбија (1877.08.14 – 1882.03.28), Апостолски делегат во Костарика, Никарагва и Хондурас (1877.08.14 – 1882.03.28), Апостолски делегат во Еквадор (8.820.18170),18820. во Перу и Боливија (1877.08.14 – 1882.03.28), Апостолски делегат во Венецуела (1877.08.14 – 1882.03.28), Апостолски интернунцио во Бразил (1882.03.28 – 1882.10 создаден од кардинал Вартоломеј. (1893.01.19 – 1894.05.18), промовиран за кардинал-епископ Сабински (1894.05.18 – смрт 1904.11.14)
* Титуларен архиепископ: Августин Акорамбони (1896.06.22 – смрт 1899.05.17), без прелатура
* Титуларен архиепископ: Роберт Џон Сетон (1903.06.22 – 1927.03.22), без прелатура
* Титуларен епископ: Џералд О'Хара (1929.04.26 – 1935.11.26) како помошен епископ на Филаделфија (Пенсилванија, САД) (1929.04.26 – 1935.11.26), подоцна епископ Савана (1.1231 – USA. 05), рестилизиран (само) епископ од Савана-Атланта (САД) (1937.01.05 – 1950.07.12), унапреден Архиепископ на Савана (1950.07.12 – 1959.11.12), исто така апостолски амбасадор (Апостолски Нунцио) (1951.11.27 – 1954.06.08), апостолски делегат во Велика Британија (1954.06.08 – смрт 1963.07.16) и титуларен архиепископ Песинус (1959.11.12 – 1963.07.16)
* Титуларен архиепископ: Алциде Марина, CM (1936.03.07 – смрт 1950.09.18), главно како папски дипломат : Апостолски делегат во Иран (1936.03.07 – 1945), апостолски администратор на римокатоличкиот апостолски викаријат на Константинопол (Турција) (1945–1947) и апостолски делегат во Турција (1945–1947), апостолски нунциј во Либан (.1954709). 18)
* Титуларен архиепископ: Даниел Риверо Риверо (1951 – смрт 1960.05.23) (роден во Боливија) на почесен, поранешен Титуларен епископ од Тлоус (1922.05.17 – 1931.03.30) како коадјутор епископ од Санта Круз ( 1.29.0. 17 – 1931.03.30) наследувајќи како епископ на Санта Круз де ла Сиера (1931.03.30 – 1940.02.03), митрополит архиепископ на Сукре (Боливија) (1940.02.03 – 1951 година)
* Титуларен Архиепископ: Рафаеле Калабрија (1960.07.12 - 1962.01.01) како коаџјутер Архиепископ на Беневенто (Италија) (1960.07.12 - 1962.01.01), успева како метрополитански архибскоп од Архибскоп од Архибскоп од Беневенто (1962.01.012.05.24.05.24) претходно Титуларен архиепископ Сотерополски (1950.05.06 – 1952.07.10) како коадјутор Архиепископ Отрантоски (Италија) (1950.05.06 – 1952.07.10), наследувајќи како митрополит Архиепископ Отрантски .1. 12)
* Титуларен архиепископ: Отавио Де Лива (1962.04.18 – смрт 1965.08.23) како папски дипломат : Апостолско интернунцио во Индонезија (1962.04.18 – 1965.08.23).

Клима
-----

Балбек има медитеранска клима (Кепенова класификација на климата: *Csa* ) со значителни континентални влијанија. Се наоѓа во еден од посувите региони на земјата, што му дава годишен просек од 450 милиметри врнежи во споредба со 800-850 милиметри во крајбрежните области, претежно концентрирани во месеците од ноември до април. Балбек има топли лета без дожд со свежи (и повремено снежни) зими. Есента и пролетта се благи и прилично врнежливи.

| Климатски податоци за Baalbek |
| --- |
| Месец | Јан | Фев | Мар | Апр | Мај | Јун | Јул | Авг | Сеп | Окт | Ное | Дек | Годишно |
| Прос. висока °C (°F) | 7.1 (44.8) | 8.8 (47.8) | 13.5 (56.3) | 18.3 (64.9) | 23.5 (74.3) | 28.4 (83.1) | 31.6 (88.9) | 31.7 (89.1) | 28.3 (82.9) | 22.9 (73.2) | 15.8 (60.4) | 10.3 (50.5) | 20.02 (68.02) |
| Сред. дневна °C (°F) | 3.4 (38.1) | 4.7 (40.5) | 8.8 (47.8) | 13.3 (55.9) | 18.3 (64.9) | 22.3 (72.1) | 25.2 (77.4) | 25.3 (77.5) | 22.3 (72.1) | 17.8 (64) | 11.2 (52.2) | 6.2 (43.2) | 14.9 (58.81) |
| Прос. ниска °C (°F) | −0.1 (31.8) | 0.9 (33.6) | 4.1 (39.4) | 8.0 (46.4) | 12.5 (54.5) | 16.1 (61) | 19.0 (66.2) | 19.2 (66.6) | 16.8 (62.2) | 13.4 (56.1) | 7.4 (45.3) | 2.7 (36.9) | 10 (50) |
| Прос. врнежи мм (ин) | 71 (2.8) | 67 (2.64) | 54 (2.13) | 34 (1.34) | 26 (1.02) | 4 (0.16) | 1 (0.04) | 2 (0.08) | 6 (0.24) | 23 (0.91) | 45 (1.77) | 56 (2.2) | 389 (15.33) |
| Извор:  |

Забележителни луѓе
------------------

* Света Варвара (273–306)
* Калиник од Хелиополис (околу 600 - околу 680), хемичар и пронаоѓач
* Абд ел-Рахман ел-Авзаи (707–774)
* Куста ибн Лука (820–912), математичар и преведувач
* Шеик Ади ибн Мусафир (1070-1162)
* Баха' ал-дин ел-Амили (1547–1621), либанско-ирански научник, филозоф, архитект, математичар, астроном
* Рахме Хајдер (роден 1886), американски предавач од Баалбек
* Калил Мутран (1872–1949), поет и новинар
* Јулијана Авада, поранешна прва дама на Аргентина
* Династија Харфуш

Во популарна култура
--------------------

* Поетска илустрација на Летиција Елизабет Лендон е на сликата на Вилијам Хенри Бартлет со наслов *Шест одвоени столбови на Големиот храм во Балбек*, и е објавена во 1839 година
* *Книгата на Калид* (1911) на Амин Рихани, првиот англиски роман на Арап-Американец, е сместен во Балбек.
* Настаните од романот *Les Fous de Baalbek* од 1984 година (SAS, #74) од Жерар де Вилие се случуваат во Баалбек.

Збратимени градови
------------------

Балбек е збратимен со:

* Италија Бари
* Италија Л’Аквила
* Грција Тракија
* Индонезија Јогјакарта, Индонезија.

Галерија
--------

* Кружниот храм и Храмот на музите сместени надвор од комплексот на светилиштетоКружниот храм и Храмот на музите сместени надвор од комплексот на светилиштето
* Храмот на БахХрамот на Бах
* Остатоци од Пропилеумот, источниот влез на локалитетотОстатоци од Пропилеумот, источниот влез на локалитетот
* Комплексот Големиот двор на храмовитеКомплексот Големиот двор на храмовите
* Храм на ВенераХрам на Венера
* Масивни столбови на Храмот на ЈупитерМасивни столбови на Храмот на Јупитер
* Германска карта на Мала Азија и болести од 1873 година, со релјеф што ја илустрира долината Бекаа (Ел Бекаа)Германска карта на Мала Азија и болести од 1873 година, со релјеф што ја илустрира долината Бекаа (*Ел Бекаа*)
* Панорама, околу 1870 година, одФеликс БонфилсПанорама, околу 1870 година, одФеликс Бонфилс
* Балбек во 1910 година, по пристигнувањето нажелезницатаБалбек во 1910 година, по пристигнувањето нажелезницата
* Урнатините на Балбек свртени кон запад од шестоаголното предворје во 19 век Урнатините на Балбек свртени кон запад од шестоаголното предворје во 19 век
* „Каменот на бремената жена" на почетокот на 20 век, храмот на Јупитер во позадина „Каменот на бремената жена" на почетокот на 20 век, храмот на Јупитер во позадина

Белешки
-------

1. ↑  Also spelled **Ba'labek**, **Balbec**, **Baalbec** and **Baalbeck**.
2. ↑  Името се појавува и во хеленизираната форма „Баланиос" и „Бал Хелион" во записите што ги опишуваат чиновите на владеењето на Теодосиј.
3. ↑  Тврдењата на египетските свештеници дека Хелиополис претставувал директен потомок на култот на Ра сепак, речиси сигурно се погрешни.
4. ↑  Европските посетители вообичаено грешат дека е опишана во Библиската Првата книга на кралевите.
5. ↑  Даниел Ломан напишал дека „поради недостаток на остатоци од храмска архитектура, може да се претпостави дека храмот за кој е изградена оваа тераса никогаш не бил завршен или целосно уништен пред да започне каква било нова градба..."Незавршената предримска конструкција на светилиштето била вградена во главниот план за монументализација. Очигледно предизвикан од веќе огромната предримска градба, раното царско светилиште на Јупитер покажува и архитектонски мегаломански дизајн и градежна техника во првата половина на првиот век од нашата ера.
6. ↑  „Очигледно е од графитот на една од столбовите на Храмот на Јупитер дека таа градба била при крај во 60 година.
7. ↑  Монетите на Септимиј Север ја носат легендата col·hel·i·o·m·h: *Colonia Heliopolis Iovi Optimo Maximo Helipolitano*.
8. ↑  Се споменува, *меѓу другото*, од Созомен и Тедорет.
9. ↑  Забележителни посетители  вклучувајќи ги Баумгартен (1507), Белон (1548), Теве (1550), фон Сејдлиц (1557), Radziwiłł (1583), Кварезмио (1620), Monconys (1647), de la Roque (1688), Maundrell (1699), Pococke (1738), Wood and Dawkins (1751), Volney (1784), Richardson (1818), Chesney (1830), Lamartine (1833), Marmont (1834), Addison (1835), Lindsay (1837), Robinson (1838 & 1852), Wilson (1843), De Saulcy (1851), and Frauberger (19th c.).
10. ↑  "Тековното истражување и толкување покажуваат дека подот постоел предримско ниво на подот околу 5 м пониско од катот на доцниот римски двор".
11. ↑  Скалите се прикажани недопрени на монета од владеењето на царот Филип Арапот.
12. ↑  Натписите биле различни во 18 век но станале нечитливи до крајот на 19:  
  
[i. o.] m. diis helivpol. pro sal.  
[et] victoriis d. n. antonini pii fel. avg. et ivliæ avg. matris d. n. cast. senat. patr. avr. ant. longinvs specvl. leg. i.  
[ant]oninianæ capita colvmnarvm dva ærea avro inlvminata sva pecvnia ex voto l. a. s.  
and  
[i. o.] m. pro sal[vte] d. [n.] imp. antonin[i pii felicis...]  
[...sep]timi[vs...] bas avg. lib. capvt colvmnæ æneum avro inl[vminat]vm votvm sva pecvnia l. [a. s.]
13. ↑  Исто така, погрешно им се припишува на Аполон и Хелиос. Локалните жители некогаш го знаеле како „Дар ес-Саадех" или „Двор на среќата"."
14. ↑  корниз на exaedrum во северозападниот агол останува делумно извајан и делумно обичен.
15. ↑  Во 1870-тите и 80-тите, неговиот чувар Ум Касим барал бакшиш од посетителите и употребата на светилките со маслиново масло што се користеле за давање завети на Света Варвара.

Наводи
------

1. ↑  *Cook's* (1876).
2. 1 2 3 4 5 6  Wood (1757).
3. 1 2  *EB* (1878), стр. 176.
4. ↑  إتحاد بلديات غربي بعلبك [West Baalbeck Municipalities Union] (арапски). 2013. Архивирано од изворникот на 23 July 2021. Посетено на 8 September 2015.
5. ↑  

	* Olausson, Lena (2 August 2006). „How to Say: Baalbek". London: BBC. Посетено на 8 September 2015.
	* „Baalbek". *Merriam–Webster*. 2020.
	* „Baalbek". *American Heritage Dictionary of the English Language*. Houghton Mifflin Harcourt Publishing Company. 2020.
6. ↑  „Mohafazah de Baalbek-Hermel". Localiban. Архивирано од изворникот на 21 February 2017. Посетено на 20 February 2017.
7. ↑  Wolfgang Gockel; Helga Bruns (1998). *Syria – Lebanon* (illustrated. изд.). Hunter Publishing, Inc. стр. 202. ISBN 9783886181056.
8. ↑  KTU 1.4 IV 21.
9. ↑  KTU 1.100.3.
10. 1 2 3 4  Steiner (2009).
11. ↑  „Baalbek". UNESCO World Heritage Centre.
12. 1 2  Lendering (2013).
13. 1 2 3 4 5  Jidejian (1975).
14. ↑  Amm.
15. ↑  Jessup (1881), стр. 473.
16. ↑  Cook (1914), стр. 550.
17. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35  *EI* (1913).
18. ↑  Mishnah, Maaserot 5:8
19. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43  Cook (1914).
20. ↑  Brit.
21. ↑  Eusebius, *Theophania*, 2.14.
22. ↑  Burkitt (1904).
23. ↑  Overbeck (1865).
24. ↑  Arastu (2014).
25. 1 2  „Arabic" (PDF). *ALA-LC Romanization Tables*. Washington: Library of Congress. 2015.
26. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  *DGRG* (1878).
27. ↑  Josh. 11:17 HE
28. ↑  Kings%209:17–18&verse=HE&src=! 1 Kings 9:17–18 HE.
29. 1 2 3  *New Class. Dict.* (1862).
30. ↑  of Songs%208:11&verse=HE&src=! Song of Songs 8:11 HE.
31. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25  *EB* (1878).
32. ↑  Amos 1:5 HE,
33. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37  Jessup (1881).
34. 1 2 3 4 5 6  *EB* (1911).
35. ↑  „Lebanon, Baalbek". Berlin: German Archaeological Institute. 2004. Архивирано од изворникот на 11 October 2004. Посетено на 8 September 2015.
36. ↑  Македонска Библија.
37. 1 2 3 4  *CT* (2010).
38. 1 2 3  Volney (1787).
39. 1 2  Radziwiłł (1601).
40. ↑  Josephus, *Ant.*
41. ↑  Pliny, *Nat.*
42. ↑  Strabo, *Geogr.*, Bk. 14, Ch. 2, §10. (на Greek)
43. 1 2  Ptolemy, *Geogr.*
44. ↑  Lohmann (2010).
45. 1 2  Lohmann (2010), стр. 29.
46. ↑  Rowland (1956).
47. ↑  Kropp & al. (2011).
48. 1 2  Graves (1955).
49. ↑  Ulpian, *De Censibus*, Bk.
50. ↑  Sozomen, *Hist. Eccles.*, v.10.
51. ↑  Theodoret, *Hist. Eccles.*, III.7 & IV.22.
52. ↑  Niebuhr, Barthold Georg; Dindorf, Ludwig, уред. (1832). „σπθʹ Ὀλυμπιάς" [CCLXXXIX]. *Chronicon Paschale*. Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae (грчки и латински). **I**. Bonn: Impensis ed. Weberi. стр. 561.
53. ↑  *CMH* (1966).
54. 1 2 3 4 5  Venning & al. (2015).
55. ↑  *EI* (1936).
56. 1 2 3 4 5 6  Alouf (1944).
57. 1 2 3  Humphreys (1977).
58. ↑  Lock 2013.
59. 1 2  Runciman (1951).
60. 1 2  Sato (1997).
61. 1 2  Baldwin (1969).
62. ↑  Köhler (2013).
63. 1 2 3  Lyons & al. (1982).
64. ↑  le Strange, 1890, p. xxiii.
65. ↑  Stefan Winter (11 March 2010).
66. ↑  *EB* (1878), стр. 178.
67. ↑  Baumgarten (1594).
68. ↑  Belon (1553).
69. ↑  Belon (1554).
70. 1 2  Thevet (1554).
71. ↑  Sedlitz (1580).
72. ↑  Quaresmio (1639).
73. ↑  Monconys (1665).
74. ↑  de la Roque (1722).
75. 1 2  Maundrell (1703).
76. 1 2  Pococke (1745).
77. ↑  Richardson (1822).
78. ↑  Chesney (1850).
79. ↑  Chesney (1868).
80. ↑  Lamartine (1835).
81. ↑  Marmont (1837).
82. 1 2  Addison (1838).
83. ↑  Lindsay (1838).
84. ↑  Robinson (1841).
85. ↑  Robinson (1856).
86. ↑  Wilson (1847).
87. ↑  De Saulcy (1853).
88. ↑  Frauberger (1892).
89. ↑  Coote, James. „Adam's Bed: 16 Varieties of (Im)propriety". Austin: Center for American Architecture & Design, University of Texas School of Architecture. Архивирано од изворникот на 2 September 2010. Посетено на 5 May 2009.
90. ↑  „St George's Church Bloomsbury". Архивирано од изворникот на 4 November 2007. Посетено на 25 July 2009.
91. 1 2  Wiegand (1925).
92. 1 2  Adam & al. (1999).
93. 1 2  Adam (1977).
94. ↑  „Baalbek". New York: UNESCO World Heritage Centre. 2015. Посетено на 8 September 2015.
95. ↑  Genz (2010).
96. ↑  Kehrer (2014).
97. ↑  Ludvigsen, Børre (2008). „Lebanon: Railways: Background". *Al Mashriq: The Levant*. Halden: Østfold University. Посетено на 16 September 2015.
98. 1 2 3  Ludvigsen, Børre (2008). „Lebanon: Railways: Riyaq–Homs". *Al Mashriq: The Levant*. Halden: Østfold University. Посетено на 16 September 2015.
99. ↑  Ajami, Fouad (1986) *The vanished Imam : Musa al Sadr and the Shia of Lebanon*.
100. ↑  Hirst, David (2010) *Beware of Small States.*
101. ↑  David Hirst pp.187-188
102. ↑  David Hirst p.190
103. ↑  David Hirst p.186
104. ↑  David Hirst p.235
105. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  HRW (2007).
106. 1 2 3  Празен навод (help)
107. 1 2  Nahla (2 August 2006). „Minute by Minute:: August 2". *Lebanon Updates*. Архивирано од изворникот на 2020-11-03. Посетено на 2 August 2006.
108. 1 2 3  Karam, Zeina (4 October 2006). „Cleanup to Start at Old Sites in Lebanon". *The Washington Post*. Associated Press. Посетено на 8 September 2015.
109. 1 2  Ruprechtsberger (1999).
110. ↑  Hastings (2004).
111. ↑  Jessup (1881), стр. 456.
112. 1 2  Jessup (1881), стр. 466.
113. 1 2  Cook (1914), стр. 556.
114. ↑  Coulton (1974).
115. ↑  *EB* (1878), стр. 177.
116. ↑  Jessup (1881), стр. 458.
117. ↑  Jessup (1881), стр. 459.
118. ↑  Michel M. Alouf -History of Baalbek 1922 "After the defeat and murder of Hossein by the Ommiads, his family was led captive to Damascus; but Kholat died at Baalbek on her way into exile."
119. ↑  Nelles Guide Syria – Lebanon -Wolfgang Gockel, Helga Bruns – 1998 – Page 202 3886181057 "Ensconced under a white dome further towards town are the mortal remains of Kholat, daughter of Hussein and granddaughter of."
120. ↑  „Titular See of Heliopolis in Phœnicia, Lebanon". *www.gcatholic.org*.
121. ↑  „Climate: Baalbek". Climate-Data.org. Посетено на August 25, 2018.
122. ↑  Landon, Letitia Elizabeth (1838). „picture". *Fisher's Drawing Room Scrap Book, 1839*. Fisher, Son & Co.
123. ↑  Syaifullah, M. (26 October 2008). „Yogyakarta dan Libanon Bentuk Kota Kembar". *Tempo Interaktif*. Архивирано од изворникот на 2009-08-18. Посетено на 25 January 2010.

Извори и надворешни врски
-------------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Балбек" на Ризницата ? |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Википатување има туристички водич за ***Baalbek***. |

* Google Maps satellite view
* Panoramas of the temples at Lebanon 360 and Discover Lebanon
* Archaeological research in Baalbek from the German Archaeological Institute
* GCatholic – Latin titular see
* Baalbeck International Festival
* Baalbek Railway Station (2006) at *Al Mashriq*
* Hussey, J.M. уред. (1966). *The Byzantine Empire*. *Cambridge Medieval History*, Vol. IV. Cambridge: Cambridge University Press.
* Smith, William; Anthon, Charles, уред. (1862). „Heliopolis". *A New Classical Dictionary of Greek and Roman Biography, Mythology, and Geography*. New York: Harper & Bros. стр. 349.
* K. T. (2010). „Baalbek". Во Grafton, Anthony; Most, Glenn W.; Settis, Salvatore (уред.). *The Classical Tradition*. Cambridge: Harvard University Press. стр. 115. ISBN 978-0-674-03572-0.
* „Ba'albek". *Cook's Tourists' Handbook for Palestine and Syria*. London: T. Cook & Son. 1876. стр. 359–365.
* Donne, William Bodham (1878). „Helio′polis Syriae". Во Smith, William (уред.). *A Dictionary of Greek and Roman Geography,* Vol. I. London: John Murray. стр. 1036–1038.
* Предлошка:Cite EB9
* Hogarth, David George (1911), „Baalbek", Во Chisholm, Hugh (уред.), *Encyclopædia Britannica*, **3** (11. изд.), Cambridge University Press, стр. 89–90
* Sobernheim, Moritz (1913). „Baalbek". *Encyclopaedia of Islam: A Dictionary of the Geography, Ethnography, and Biography of the Muhammadan Peoples*. **I** (1st. изд.). Leiden: E.J. Brill. стр. 543–544. ISBN 9004082654.
* Zettersteen, K.V. (1936). „Zengī". *Encyclopaedia of Islam: A Dictionary of the Geography, Ethnography, and Biography of the Muhammadan Peoples*. **VIII** (1st. изд.). Leiden: E.J. Brill. стр. 1224–1225. ISBN 9004097961.
* Adam, Jean-Pierre (1977). „À propos du trilithon de Baalbek: Le transport et la mise en oeuvre des mégalithes" [About the Baalbeck Trilithon: The Transport and Use of the Megaliths]. *Syria* (француски). **54** (1/2): 31–63. doi:10.3406/syria.1977.6623.
* Adam, Jean-Pierre; Mathews, Anthony (1999). *Roman Building: Materials and Techniques*. Routledge. ISBN 978-0-415-20866-6.
* Addison, Charles Greenstreet (1838). *Damascus and Palmyra: A Journey to the East with a Sketch of the State and Prospects of Syria, under Ibrahim Pasha,* Vol. II. Philadelphia: T.K. & P.G. Collins for E.L. Carey & A. Hart.
* Alouf, Michel M. (1944). *History of Baalbek*. Beirut: American Press. ISBN 9781585090631.
* Arastu, Rizwan (2014). *God's Emissaries: Adam to Jesus*. Dearborn: Imam Mahdi Association of Marjaeya. ISBN 978-0-692-21411-4.[*мртва врска*]
* Baldwin, Marshall W. уред. (1969). „The Rise of Saladin". *A History of the Crusades,* Vol. I: *The First Hundred Years,* 2nd ed.. Madison: University of Wisconsin Press. ISBN 9780299048341.
* Baumgarten, Martin von (Martinus à Baumgarten in Braitenbach) (1594). *Peregrinatio in Aegyptum, Arabiam, Palaestinam, & Syriam* [*A Trip to Egypt, Arabia, Palestine, & Syria*] (латински). Nürnberg (Noriberga).
* Belon, Pierre (Petrus Bellonius Cenomanus) (1553). *De Admirabili Operum Antiquorum et Rerum Suspiciendarum Praestantia* [*On the Admirableness of the Works of the Ancients and a Presentation of Suspected Things*] (латински). Paris (Parisius): Guillaume Cavellat (Gulielmus Cavellat).
* Belon, Pierre (1554). *Les observations de plusieurs singularitez & choses memorables, trouvées en Grece, Asie, Judée, Egypte, Arabie, & autres pays estranges* [*Observations on the Many Singularities & Memorable Things Found in Greece, Asia, Judea, Egypt, Arabia, & Other Strange Lands*] (француски). Paris: Gilles Corrozet.
* Bouckaert, Peter; Houry, Nadim (2007). Whitson, Sarah Leah; Ross, James; Saunders, Joseph; Roth, Kenneth (уред.). „Why They Died: Civilian Casualties in Lebanon during the 2006 War" (PDF). Human Rights Watch.
* Burkitt, Francis Crawford (1904). *Early Eastern Christianity: St Margaret's Lectures, 1904, on the Syriac-speaking Church*. London: John Murray. ISBN 9781593331016.[*мртва врска*]
* Chesney, Francis Rawdon (1850). *The Expedition for the Survey of the Rivers Euphrates and Tigris, carried on by Order of the British Government, in the Years 1835, 1836, and 1837; Preceded by Geographical and Historical Notices of the Regions Situated between the Rivers Nile and Indus*. London: Longman, Brown, Green, & Longmans.
	+ volume I
	+ volume II
* Chesney, Francis Rawdon (1868). *Narrative of the Euphrates Expedition carried on by Order of the British Government during the Years 1835, 1836, and 1837*. London: Spttiswoode & Co. for Longmans, Green, & Co.
* Cook, Arthur Bernard (1914). *Zeus: A Study in Ancient Religion*. I: *Zeus God of the Bright Sky*. Cambridge: Cambridge University Press.
* Coulton, J.J. (1974). „Lifting in Early Greek Architecture". *Journal of Hellenic Studies*. **94**: 1–19. doi:10.2307/630416. JSTOR 630416. S2CID 162973494.
* de la Roque, Jean (1722). *Voyage de Syrie et du Mont-Leban* [*Travel to Syria and Mount Lebanon*] (француски). Paris: André Cailleau.
* De Saulcy, Louis Félicien Joseph Caignart (1853). *Voyage Autour de la Mer Morte et dans les Terres Bibliques exécuté de Decembre 1850 a Avril 1851* [*Travel around the Dead Sea and within the Biblical Lands undertaken from December 1850 to April 1851*], Vol. II] (француски). Paris: J. Claye & Co. for Gide & J. Baudry.
* Frauberger, Heinrich (1892). *Die Akropolis von Baalbek* [*The Baalbek Acropolis*] (германски). Frankfurt: H. Keller.
* Genz, Hermann (2010). „Reflections on the Early Bronze Age IV in Lebanon". Во Matthiae, Paolo; Pinnock, Frances; Marchetti, Nicolò; Nigro (уред.). *Proceedings of the 6th International Congress of the Archaeology of the Ancient Near East: 5 May–10 May 2009, "Sapienza", Università di Roma*. 2: *Excavations, Surveys, and Restorations: Reports on Recent Field Archaeology in the Near East*. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag. стр. 205–218. ISBN 978-3-447-06216-9.
* Graves, Robert (1955). *The Greek Myths*. **I**. London: Penguin Books. ISBN 9780141959658.
* Hastings, James (2004). *A Dictionary of the Bible Dealing with Its Language, Literature, and Contents*. IV, Pt. II. University Press of the Pacific in Honolulu. ISBN 978-1-4102-1729-5. Занемарен непознатиот параметар `|orig-date=` (help)
* Humphreys, R. Stephen (1977). *From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193–1260*. Albany: State University of New York Press. ISBN 0-87395-263-4.
* Jessup, Samuel (1881). „Ba'albek". Во Wilson, Charles William (уред.). *Picturesque Palestine, Sinai, and Egypt,* Div. II. New York: D. Appleton & Co. illustrated by Henry Fenn & J.D. Woodward. стр. 453–476.
* Jidejian, Nina (1975). *Baalbek: Heliopolis: "City of the Sun"*. Beirut: Dar el-Machreq Publishers. ISBN 978-2-7214-5884-1.
* Kehrer, Nicole (21 November 2014). „Libanesisch-deutsches Forscherteam entdeckt weltweit größten antiken Steinblock in Baalbek" [Lebanese-German Research Team Discovers the World's Largest Ancient Stone Block in Baalbek] (германски). Berlin: German Archaeological Institute. Архивирано од изворникот на 12 December 2014. Посетено на 30 November 2014.
* Köhler, Michael (2013). Hirschler, Konrad (уред.). *Alliances and Treaties between Frankish and Muslim Rulers in the Middle East: Cross-Cultural Diplomacy in the Period of the Crusades*. *The Muslim World in the Age of the Crusades Studies and Texts*. *The Muslim World in the Age of the Crusades*, Vol. I. Leiden: translated from the German by Peter M. Holt for Koninklijke Brill. ISBN 978-90-04-24857-1. ISSN 2213-1043.
* Kropp, Andreas; Lohmann, Daniel (April 2011). „'Master, look at the size of those stones! Look at the size of those buildings!' Analogies in Construction Techniques Between the Temples at Heliopolis (Baalbek) and Jerusalem". стр. 38–50. Посетено на 13 March 2013.[*мртва врска*]
* Lamartine, Alphonse de (1835). *Souvenirs, Impressions, Pensées, et Paysages pendant un Voyage en Orient 1832–1833 ou Notes d'un Voyageur* [*Remembrances, Impressions, Thoughts, and Passages concerning Travel in the Orient 1832–1833 or Notes from a Voyager*] (француски). Brussels (Bruxelles): L. Hauman.
* Lendering, Jona (2013). *Baalbek (Heliopolis)*. Livius. Архивирано од изворникот на 2 July 2015. Посетено на 8 September 2015.
* le Strange, Guy (1890). *Palestine Under the Moslems: A Description of Syria and the Holy Land from A.D. 650 to 1500*. Committee of the Palestine Exploration Fund.
* Lindsay, Alexander (1838). *Letters from Egypt, Edom, and the Holy Land,* Vol. II. London: Henry Colburn.
* Lock, Peter (2013). *The Routledge Companion to the Crusades*. Routledge Companions to History. Routledge. ISBN 9781135131371.
* Lohmann, Daniel (2010). „Giant Strides towards Monumentality: The architecture of the Jupiter Sanctuary in Baalbek/Heliopolis". *Bolletino di Archaologia (Bulletin of Archaeology)*. Special: 29–30.
* Lyons, Malcolm Cameron; Jackson, David Edward Pritchett (1982). *Saladin: The Politics of the Holy War*. *Oriental Publications*, No. 30. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-31739-8.
* Marmont, Auguste-Frédéric-Louis Viesse de (1837). *Voyage du Maréchal Duc de Raguse en Hongrie, en Transylvanie, dans la Russie Méridionale, en Grimée, et sur les Bords de la Mer d'Azoff, a Constantinople, dans Quelques Parties de l'Asie-Mineure, en Syrie, en Palestine, et en Égypte. 1834.–1835* [*Travel of Marshal Marmont, the Duke of Ragusa, in Hungary, in Transylvania, within Southern Russia, in the Crimea, and on the Shores of the Sea of Azov, to Constantinople, within Certain Parts of Asia Minor, in Syria, in Palestine, and in Egypt (1834–1835),* Vol. III: *Syrie* [*Syria*]] (француски). Paris: Ladvocat.
* Monconys, Balthasar de (1665). „Voyage de Syrie" [Syrian Travel]. *Journal des Voyages de Monsieur de Monconys* (француски). Lyon: Horace Boissat & George Remeus. **I**: 296 ff.
* Maundrell, Henry (1703). *A Journey from* Aleppo *to* Jerusalem *at Easter* A.D. *1697*. Oxford.
* Overbeck, J. Josephus, уред. (1865). „Rabulae Vita". *S. Ephraemi Syri Rabulae Episcopi Edesseni Balaei Aliorumque Opera Selecta e Codicibus Syriacis Manuscriptis in Museo Britannico et Bibliotheca Bodleiana Asservatis Primus Edidit* (латински). Oxford: Clarendon Press. стр. 159–209. & (на класичен сириски)
* Pococke, Richard (1745). „Of Baalbeck, the antient Heliopolis". *A Description of the East, and Some other Countries,* Vol. II, Pt. I *Observations on Palæstine or the Holy Land, Syria, Mesopotamia, Cyprus, and Candia*. London: W. Bowyer. стр. 106–113.
* Quaresmio, Francisco (Franciscus Quaresmius) (1639). *Historica, Theologica, et Moralis Terrae Sanctae Elucidatio* [*A Historical, Theological, and Moral Elucidation of the Holy Land*] (латински). Antwerp (Antuerpia): Balthasar Moretus.
* Radziwiłł, Mikołaj Krzystof (Nicolaus Christophorus Radzivilus) (1601). *Hierosolymitana Peregrinatio* [*A Jerusalem Trip*] (латински). Braniewo (Brunsberga): Georg Schönfels (Georgius Schonfels).
* Richardson, Robert (1822). *Travels along the Mediterranean, and Parts Adjacent; in Company with the Earl of Belmore, during the Years 1816–17–18: Extending as far as the Second Cataract of the Nile, Jerusalem, Damascus, Balbec, &c. &c. Illustrated by Plans and other Engravings,* Vol. II. London: T. Cadell.
* Robinson, Edward (1841). *Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai, and Arabia Petraea. A Journal of Travels in the Year 1838 by E. Robinson and E. Smith, Vol. III*. Boston: Crocker & Brewster.
* Robinson, Edward (1856). *Later Biblical Researches in Palestine, and in the Adjacent Regions. A Journal of Travels in the Year 1852 by E. Robinson, E. Smith, and Others*. Boston: Crocker & Brewster.
* Rowland, Benjamin Jr. (1956). „The Vine-Scroll in Gandhāra". *Artibus Asiae*. **19**. стр. 353–361.
* Runciman, Steven (1951). *A History of the Crusades,* Vol. II: *The Kingdom of Jerusalem and the Frankish East, 1100–run1187*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-34771-8.
* Ruprechtsberger, Erwin M. (1999). „Vom Steinbruch zum Jupitertempel von Heliopolis/Baalbek (Libanon) [From the Quarry to the Temple of Jupiter of Heliopolis (Baalbek, Lebanon)]". *Linzer Archäologische Forschungen (Linz Archaeological Research)* (германски). **30**: 7–56.
* Sato, Tsugitaka (1997). *State and Rural Society in Medieval Islam: Sultans, Muqtaʿs, and Fallahun*. *Islamic History and Civilization Studies and Texts*. *Islamic History and Civilization*, Vol. 17. Leiden: Brill. ISBN 90-04-10649-9. ISSN 0929-2403.
* Sedlitz, Melchior von (1580). *Gründtliche Beschreibung: Der Wallfart nach dem heyligen Lande* [*A Thorough Description: The Places of Pilgrimage in the Holy Land*] (германски). Fritsch. Reprinted at Görlitz in 1591.
* Steiner, Richard C. (Fall 2009). „On the Rise and Fall of Canaanite Religion at Baalbek: A Tale of Five Toponyms". *Journal of Biblical Literature*. **128** (3): 507–525. doi:10.2307/25610200. JSTOR 25610200. Архивирано од изворникот на 4 March 2016. Посетено на 8 September 2015.
* Thevet, André (1554). *Cosmographie de Levant* [*A Cosmography of the Levant*] (француски). Lyons: Jean de Tournes (Ian de Tournes) & Guillaume Gazeau (Guil. Gazeav).
* Venning, Timothy; Frankopan, Peter (2015). *A Chronology of the Crusades*. Abingdon: Routledge. ISBN 978-1-138-80269-8.
* Volney, Constantin François de Chasseboeuf, comte de (1787). *Voyage en Syrie et en Égypte, Pendant les anneés 1783, 1784, & 1785, avec deux Cartes Géographiques & deux Planches gravées, représentant les ruines du Temple du Soleil à Balbek, & celles de la ville de Palmyre dans le Désert de Syrie* [*Travel in Syria and Egypt, during the Years 1783, 1784, & 1785, with two maps & two engravings, showing the ruins of the Temple of the Sun at Baalbek & those of the city of Palmyra in the Syrian Desert*] (француски). Paris: Volland; Desenne.
* Wiegand, Theodor (1925). *Baalbek: Ergebnisse der Ausgrabungen und Untersuchungen in den Jahren 1898 bis 1905* [*Baalbek: Results of the Excavations and Surveys from the Years 1898 to 1905*] (германски). Walter de Gruyter. ISBN 978-3-11-002370-1.
* Wilson, John (1847). *The Lands of the Bible Visited and Described in an Extensive Journey Undertaken with Special Reference to the Promotion of Biblical Research and the Advancement of the Cause of Philanthropy,* Vol. II. Edinburgh: William Whyte & Co.
* Winter, Stefan Helmut (2002). *The Shiite Emirates of Ottoman Syria (Mid-17th–Mid-18th Century)*. Chicago: University of Chicago Press.
* Wood, Robert (1757). *The Ruins of Balbec, otherwise Heliopolis in Cœlosyria*. London.

### Понатамошно читање

* *Влезот во храмот на Јупитер*. Washington: Library of Congress. 29 May 2013. Посетено на 8 September 2015 – преку World Digital Library.
* *Baalbek*. New York: UNESCO World Heritage Centre. Архивирано од изворникот на 2007-09-12.