Реката Лужница кај селото Грнчар.
**Лужница** е регион во југоисточна Србија, кој го опфаќа сливот на реката Лужница. Опфаќа делови од општината Бабушница и две села во Бела Паланка (Пиротски Округ).

Географија
----------

Околината на Бабушница (на српски).
Регионот ја зафаќа вдлабнатината на реката Лужница, притока на Власина, и околните области. Релјефот е планински, со расчленувачки долини на поголем број помали потоци. Процесот на ерозија е развиен на повеќе места. Сливот има надморска височина од 470–520 m. Областа е опкружена со Сува Планина на запад, планината Руј на југ и планината Влашка на североисток.

Просечната температура на воздухот е 10–13 °C (50–55 °F).

Населби
-------

Иако регионот не е административно обележан, тој е поделен на два дела, Горна Лужница (*Горња Лужница*) и Долна Лужница (*Доња Лужница*). Села кои се наоѓаат во регионот вклучуваат Бабушница, Богдановац, Братшевац, Брестов Дол, Војници, Горно Крњино, Горен Стрижевац, Горчинци, Грнчар, Дол, Горно Крњино, Долни Стрежевац, Дучебац, Драгинац, Извор, Калуѓерево, Камбелевци, Кијевац, Линово, Љубераѓа, Модра Стена, Проваљеник, Радошевац, Ресник, Стол, Сурачево (во Бабушница), Бежиште и Шљивовик (во Бела Паланка).

Пописот од 2011 година забележа најголем пад на населението во државата во овој регион.

Економија
---------

Главната економска активност во регионот се базира на земјоделството. Овој микрорегион, сепак, е една од понеразвиените области на Србија. Економските центри ги вклучуваат Бабушница и Љубераѓа. Тешките услови за живот и економијата во последниве години доведоа до емиграција во другите делови на земјата.

Историја
--------

Во 1841 година, по востанието во Ниш (1841), еден поп и неговиот син биле убиени од Албанци.

За време на Српско-бугарската војна, српските трупи го преминале регионот.

За време на Кралството Југославија (1929–41), Лужница била област во Моравска Бановина.

Регионот бил место на воени операции за време на Втората светска војна. Во рамките на српската марионетска држава (1941–44), Лужница била област во округот Ниш.

Култура
-------

### Дијалект

Во Лужница се зборува призренско-тимочкиот дијалект. Лужничкиот поддијалект има некои особености, како што се *чинити* наместо *бојити* (иновација на источнословенски јазик).

Поддијалектот се смета за еден од најстарите, можеби дури и најстарите сочувани, во српскиот јазик („културен прозорец во античкото време"). Тоа е речиси неразбирливо за српските говорници кои не се од Лужничкиот крај. Со другите регионални дијалекти, тоа е испитувано од Александар Белиќ, кој ги објавил *Дијалектите на источна и јужна Србија* во 1905 година, што го означил почетокот на научната дијалектологија во Србија. *Речник на говорот на Лужница*, кој содржи 40.000 зборови, беше објавен во 2019 година од Љубисав Ќириќ. Многу од зборовите припаѓаат на различните, локално специфични и значајни лексички групи (говор на овчарите, говор на мелничарите итн). Во фонетската библиотека на Филолошкиот факултет на Универзитетот во Белград се чуваат снимките од народните говори кои биле собрани во 10 години при составувањето на речникот.

Дијалектот ги задржал архаичните форми, од периодот кога старословенскиот се преобразувал во современиот српски јазик. Повеќето од звучните промени денес карактеристични за српскиот јазик, во тоа време сè уште не се случиле (како палатализација или јотација). Некои звуци немаат соодветни букви во современата српска азбука, која била целосно прилагодена на современиот јазик од Вук Караџиќ во 19 век. Некои од одликите кои во голема мера се разликуваат од современиот јазик вклучуваат вокал Л (стандардот дозволува само соодветни вокали А, E, И, O и У, и понекогаш и Р), звук Ѕ и честа употреба на полусамогласки, кои во останатиот дел од јазикот биле заменети со звукот А за време на процесот на вокализација на полусамогласките од 14 век. Стандардна српски јазик има 7 граматички падежи, додека Лужичкиот дијалект има само 3: првиот - номинатив, четвртиот - акузатив, петтиот - вокатив. За други случаи, наместо нив се користат прилозите.

Со брзиот пад на населението и школувањето каде луѓето го учат официјалниот стандард на јазикот, дијалектот исто така исчезнува. До крајот на 2010-тите, само најстарите жители во регионот сè уште го зборуваа.

### Традиции

На свадбите во Лужница и Нишава, кога свадбарите ( *сватови*) одат да ја донесат невестата, *чаушот* (свечениот мајстор, забавувач) „почнува да вика и да мавта со својата сабја".

Во 1958 година е забележано дека во Лужница и Нишава, ден по празникот Свети Димитриј, Архангел Михаил и Свети Никола се празници, каде што стоката се остава да мирува и работата е прекината, бидејќи се стравува дека стоката се разболуваат (наречена *жабица*).

### Музика

Традиционалната музика во регионот е *гусла* и епска поезија. Во 1910 година било забележано дека употребата на *гуслата* е намалена, во споредба со триесет години порано кога „тоа било омилено на луѓето".

### Облека

На почетокот на 20 век, жените носеле бели шамии или свилени марами, додека постарите жени носеле украсена црвено бајзе.

### Кујна

Локален специјалитет е Лужница *урда*, кремасто сирење со пиперка.

### Споменици

Локалната црква била изградена во 1873 година и најстарите преживеани дрвени куќи датираат од истиот период.

Наводи
------

1. 1 2 3 4  Dana Stanković (2 February 2020). Језичко благо - Архаични говор Лужнице [Language treasure - Archaic Lužnica speech]. *Politika-Magazin, No. 1166* (српски). стр. 24–25.
2. ↑  Boško Milovanović (2010). *Klima Stare planine*. Geografski institut „Jovan Cvijić" SANU. стр. 12–. ISBN 978-86-80029-45-0.
3. ↑  Aleksandrovich Popov, Nil (1870). *Srbija i Rusija: #*. стр. 437–.
4. ↑  Matica srpska (1969). *Zbornik za filologiju i lingvistiku*. **12**. Novi Sad. стр. 197.
5. ↑  Слободан Зечевић (уред.). *Гласник Етнографског музеја у Београду књ.35: Bulletin du Musée Ethnographique de Belgrade*. Etnografski muzej u Beogradu. стр. 92–93.
6. ↑  *Srpski etnografski zbornik*. 71-72. Državna štamparija. 1958. стр. 177.
7. ↑  *Bulletin du Musée ethnographique de Beograd*. **10**. Muzej. 1935. стр. 103.
8. ↑  Петар Влаховић (уред.). *Гласник Етнографског музеја у Београду књ. 58-59*. Etnografski muzej u Beogradu. стр. 82–. GGKEY:ZN55KHXA7C8.
9. ↑  Nadežda Pešić-Maksimović (1984). *Spomeničke vrednosti seoskih centara u Srbiji*. Republički zavod za zaštitu spomenika kulture. стр. 137.

Извори
------

* Đura Zlatković-Milić (1967). *Zla vremena: Monografija Lužnice (1876-1945). Prilozi za istoriju*. Narodni univerzitet.
* Vladimir M. Nikolić (1910). *Iz Lužnice i Nišave*. Belgrade: Srpska kraljevska akademija.