**Карл Александар Милер** (германски: *Karl Alexander Müller*, 20 април 1927

 - 9 јануари 2023

) — швајцарски физичар и добитник на Нобеловата награда за физика. Тој ја добил Нобеловата награда за физика во 1987 година заедно со Георг Беднорц за нивната работа на суперпроводливоста кај керамичките материјали.

Животопис
---------

Милер е роден во Базел, Швајцарија, на 20 април 1927 година, како дете на Ирма и Паул Милер. Неговото семејство, кое било од еврејско потекло, се преселило во Салцбург, Австрија, каде неговиот татко изучувал музика. Милер и неговата мајка се преселиле во Дорнах, во близина на Базел, во домот на неговите баба и дедо. Тие се преселиле во Лугано, во италијанско говорниот дел на Швајцарија, каде научил течно да говори италијански. Неговата мајка починала кога имал само 11 година.

Во пролетта 1956 година Милер се оженил со Ингеборга Мари Лујза Винкле. Тие имале син, Ерик, кој се родил во летото 1957 година, и ќерка, Силвија, во 1960 година.

Образование
-----------

По смртта на неговата мајка, Милер бил испратен во Евангeлистичкиот колеџ во Ширс, во источниот дел на Швајцарија. Тука ток се образувал од 1938 до 1945 година, кога и дипломирал.

Милер тогаш се запишал на одделот за математика и физика при Швајцарскиот федерален институт за технологија во Цирих. Тој имал предавањад Волфганг Паули, кој му оставил длабок впечаток. По добивањето на неговата диплома, тој работел една година, за повторно да се врати на институтот за да докторира, поднесувајќи ја својата докторска теза на крајот од 1957 година.

Кариера
-------

Милер се вработил во Бателовиот спомен-институт во Женева, наскоро станал раководител на групата за магнетна резонанса soon. За време на овој период тој станал предавач на Циришкиот универзитет. Во 1963 година тој ја прифатил понудата од IBM за *истражен член*во нивната лабораторија во Рушликон, каде останал сè до своето пензионирањеt. Паралелно, тој останал поврзан со Циришкиот универзитет каде бил назначен за професор во 1970 година. Од 1972 до 1985 година кога бил раководител на одеот за физика на ZRL. Во 1982 тој станал научен соработника на IBM.Тој се стекнал и со почесен докторат од Минхенскиот универзитет и Женевскиот универзитет. Во 1987 година (пред да ја добие Нобеловата награда) тој се стекнал со почесна диплома (*laurea honoris causa*) по физика Павскиот универзитет.

Истражување
-----------

Милер во 2002
За неговата дипломска работа, Милер бил под менторство на Г. Буш. Тој работел на Холовиот ефект кај сивиот калај, кој бил полуметал.

Меѓу својата диплома и почетокот на магистерските студии, тој работел една година во одделот за индустриско истражување при Швајцаркиот федерален институт за технологија на системот за прикажување во големи размери Ејдофор.

Во IBM неговото истражување цели 15 години се занимавало со SrTiO3 (стронциум титанат) и блиските перовскитни соединенија. Тој ги проучувал неговите фотохроматски својства кога истиот бил надополнет со различни преодно металски јони, нивната хемиско сврзување, фероелектричност и останатите својства, и критичните и повеќе критичните појави при нивните структурни фазни пемини. Важни постигнувања на ова истражување биле објавени во книга напишана заедно со Том Кул од Амстердамскиот универзитет (од издавачот: World Scientific).

Работа заслужна за Нобеловата награда
-------------------------------------

Главна статија: Високотемпературна суперпроводливост
Во почетокот на 1980-ите, Милер започнал со потрага на супстанции кои би станале суперпроводници при повисоки температури. Највисоката критична температура (*T*c) добиена во тој период била 23 K. Во 1983 Милер го повикал Георг Беднорц во IBM, за систематски да му помогне во тестирањето на различни оксиди. Неколку неодамнешни студии покажале дека овие материјали можат да бидат суперпроводливи. Во 1986 година двајцата успеале да постигнат суперпроводливост кај лантан бариум бакарен оксид (LBCO) при температура од 35 K. Во претјходните 75 години критичната температура пораснала од 11 K во 1911 година до 23 K во 1973 година каде се задржала во наредните 13 години. Сепак 35 K било доволно висока температура според тогашните стандарди за суперпроводливост. Ова откритие потикнало дополнителни истражувања за високотемпературна суперпроводливост, водејќи го истражувањето на кое довело до создавањето на BSCCO (*T*c = 107 K) и YBCO (*T'*c = 92 K).

Тие го објавиле своето откритие во април 1986 година во бројот на *Zeitschrift für Physik*. Пред крајот на годината, Шоџи Танака од Токискиот универзитет и Пол Чу од Хјустонкиот универзитет независно го потврдиле нивниот резултат. Неколку месеци подоцна Chu постигнал суперпроводливост на 93 K со YBCO, започнувајќи стампедо на научен интерес претставен со т.н. „Вудсток на физиката", во 1987 година каде водител бил Милер.

Во 1987 година Милер и Беднорц биле заедно наградени со Нобеловата награда за физика што претставувало најкусиот период меѓу откритието и доделувањето на Нобеловата награда.

### Други почести

* Почесна диплома, Пависки универзитет, 1987.

Поврзано
--------

* Временски развој на нискотемпературната технологија

Наводи
------

1. ↑  J. G. Bednorz and K. A. Müller (1986). „Possible highTc superconductivity in the Ba−La−Cu−O system". *Z. Physik, B*. **64** (1): 189–193. Bibcode:1986ZPhyB..64..189B. doi:10.1007/BF01303701.
2. ↑  Chang, Kenneth (March 6, 2007). „Physicists Remember When Superconductors Were Hot". *New York Times*. Посетено на 22 August 2013.

Надворешни врски
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Карл Александар Милер" на Ризницата ? |

* Autobiography posted at the Nobel Prize web site.
* Online Encyclopædia Britannica biographical article.
* K. Alex Mueller and Tom W. Kool: *"Properties of Perovskites and Other Oxides."* World Scientific, 2010.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Добитници на Нобеловата награда за физика |
| --- |
|  |
| 1901–1925 | 
* Рентген (1901)
* Лоренц / Земан (1902)
* Бекерел / Пјер Кири / Марија Кири (1903)
* Рејли (1904)
* Ленард (1905)
* Џ.Џ. Томсон (1906)
* Мајкелсон (1907)
* Липман (1908)
* Маркони / Браун (1909)
* ван дер Валс (1910)
* Вин (1911)
* Дален (1912)
* Онес (1913)
* Лауе (1914)
* В.Л. Брег / В.Х. Брег (1915)
* Баркла (1917)
* Планк (1918)
* Штарк (1919)
* Гијом (1920)
* Ајнштајн (1921)
* Бор (1922)
* Миликан (1923)
* Сигбан (1924)
* Франк / Херц (1925)

 |  |
|  |
| 1926–1950 | 
* Перен (1926)
* Комптон / Вилсон (1927)
* Ричардсон (1928)
* де Брољ (1929)
* Раман (1930)
* Хајзенберг (1932)
* Шредингер / Дирак (1933)
* Чедвик (1935)
* Хес / Андерсон (1936)
* Дејвисон / Томсон (1937)
* Ферми (1938)
* Лоренс (1939)
* Штерн (1943)
* Раби (1944)
* Паули (1945)
* Бриџмен (1946)
* Еплтон (1947)
* Блекет (1948)
* Јукава (1949)
* Пауел (1950)

 |
|  |
| 1951–1975 | 
* Кокрофт / Волтон (1951)
* Блох / Персел (1952)
* Цернике (1953)
* Борн / Боте (1954)
* Лем / Куш (1955)
* Шокли / Бардин / Братејн (1956)
* Јанг / Ли (1957)
* Черенков / Франк / Там (1958)
* Сегре / Чемберлејн (1959)
* Глејзер (1960)
* Хофштатер / Месбауер (1961)
* Ландау (1962)
* Вигнер / Геперт-Мајер / Јенсен (1963)
* Таунс / Басов / Прохоров (1964)
* Томонага / Швингер / Фајнман (1965)
* Кастлер (1966)
* Бете (1967)
* Алварес (1968)
* Гел-Ман (1969)
* Алфвен / Нел (1970)
* Габор (1971)
* Бардин / Купер / Шрифер (1972)
* Есаки / Јевер / Џозефсон (1973)
* Рајл / Хјуиш (1974)
* Бор / Мотелсон / Рејнвотер (1975)

 |
|  |
| 1976–2000 | 
* Рихтер / Тинг (1976)
* Андерсон / Мот / ван Флек (1977)
* Капица / Пензијас / Вилсон (1978)
* Глешоу / Салам / Вајнберг (1979)
* Кронин / Фич (1980)
* Блумберген / Шавлов / Кај Сигбан (1981)
* Вилсон (1982)
* Чандрасекар / Фаулер (1983)
* Рубија / ван дер Мер (1984)
* фон Клицинг (1985)
* Руска / Биниг / Рорер (1986)
* Беднорц / Милер (1987)
* Ледерман / Шварц / Стајнбергер (1988)
* Ремзи / Демелт / Паул (1989)
* Фридман / Кендал / Тејлор (1990)
* де Жен (1991)
* Шарпак (1992)
* Халс / Тејлор (1993)
* Брокхаус / Шал (1994)
* Перл / Рајнес (1995)
* Ли / Ошероф / Ричардсон (1996)
* Чу / Тануџи / Филипс (1997)
* Лафлин / Штермер / Цуј (1998)
* 'т Хофт / Велтман (1999)
* Алферов / Кремер / Килби (2000)

 |
|  |
| 2001–денес | 
* Корнел / Кетерле / Виман (2001)
* Дејвис / Кошиба / Џакони (2002)
* Абрикосов / Гинзбург / Легет (2003)
* Грос / Полицер / Вилчек (2004)
* Галубер / Хол / Хенш (2005)
* Мадер / Смут (2006)
* Фер / Гринберг (2007)
* Намбу / Кобајаши / Маскава (2008)
* Као / Бојл / Смит (2009)
* Гејм / Новоселов (2010)
* Перлмутер / Рис / Шмит (2011)
* Вајнленд / Арош (2012)
* Англер / Хигс (2013)
* Акасаки / Амано / Накамура (2014)
* Каџита / Мекдоналд (2015)
* Таулес / Холдејн / Костерлиц (2016)
* Вајс / Бериш / Торн (2017)
* Ешкин / Муру / Стрикленд (2018)
* Пиблс / Мајор / Кело (2019)
* Пенроуз / Генцел / Гец (2020)
* Манабе / Клаус Хаселман / Џорџо Паризи (2021)

 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* VIAF: 4162149068577265730009
* LCCN: n80105168
* ISNI: 0000 0001 0918 9493
* GND: 128792450
* SUDOC: 032580223
* BNF: cb12358318t (податоци)
* BIBSYS: 90283009
* HDS: 031540
* MusicBrainz: 5f6c4eb4-e7b7-43a2-8c28-952d61e24b91
* CiNii: DA01136697

 |

 |