|  |
| --- |
| 
од Ѓорѓија Пулевски |
| Македонистика |
| * Книжевност
* Народни песни
* Дијалекти
* Историја
* Распространетост
* Регулаторно тело
* Знаковен јазик
 |
| Граматика |
| * Синтакса
* Морфологија
* Семантика
* Лексикологија
* Фразеологија
* Лексикографија
* Фонетика и фонологија
* Ономастика
 |
| Правопис и правоговор |
| · Азбука· |
| * Македонски писма
* Глаголица
* Старословенско писмо
* Илинденска азбука
* Македонска преродбеничка азбука
* Македонска абецедарска азбука
* Македонска знаковна азбука
* Брајова азбука
 |
| · Транслитерација· |
| * Туѓи имиња
 |
| * п
* р
* у
 |

**Фразеологија** — дел од лексикологијата што ги проучува зборовните состави како јазични едници. Зборовните групи кои во македонскиот јазик се користат како една целина се нарекуваат фразеологизми, кои имаат посебни лингвистички одлики и вредности.

Особености
----------

Во реченицата зборовите можат да се поврзуваат, да се здружуваат во целости од различен вид. Така на пример, зборот *орев* може да оди со повеќе придавки како на пример *„голем орев"* или *„мал орев"*, со глаголи како на пример *„јаде орев, купува ореви"* и слично. Ова доведува до општите принципи на фразеологијата каде зборовите во реченицата можат слободно да се здружуваат односно да се наоѓаат во слободна врска. При ваква врска секој од зборовите си го задржува своето посебно значење, така што значењето на составот е еднакво на збирот на значењата на зборовите што влегуваат во тој состав.

Во македонскиот јазик зборовните состави можат да се наоѓаат и во неслободна врска, односно постојана врска. Така на пример, зборот орев во реченицата *„Ова е тврд орев, не се крши со заби"* и зборот орев во реченицата *„Ќе бидеме тврд орев за нашиот утрешен противник"* нема исто значење. Во составите на овој вид ослабнува одделното значење на зборовите и се формира едно ново значење кое не е збир на значењата на составните елементи.

Фразеологизми
-------------

Зборовните споеви што се употребуваат во јазикот како целосни или како готови јазични елементи со единствени значење во македонскиот јазик и во фразеологијата се нарекуваат *фразеолошки изрази* или само како *фразеологизми*. Одлики на фразеологизмите во македонскиот јазик се:

* постојаност во образувањето - *односно тие се неменливи и постојани*,
* ново, изделно и единствено значење - *односно фразеологизмите се изедначени со останати готови единици во јазикот*,
* посебна, стилистичка вредност на составот затоа што се работи за метафорички начин на изразување.

Фразеологизмите настануваат како резултат на јазична творба со која на специфичен начин се искажува некое животно искуство, сознание, став или е поврзано со некој настан, личност или слично. Фразеолошките изрази на секој јазик се одликуваат повеќе или помалку со свои специфичности затоа што се тие израз на духот на еден народ, неговата култура или историја. Од овие причини, фразеологизмите мошне тешко се преведуваат од еден на друг јазик. Наместо соодветен превод, во најмногу случаи се бара соодветна замена за фразеологизмот кој треба да се преведе.

Класификација на фразеологизмите
--------------------------------

Поделбата на фразеологизмите може да се прави на различни начини како на пример според потеклото, значењето, функцијата, степенот на слеаност и слично.

### Според степен на слеаност

Според степенот на слеаност македонските фразеологизми се делат на три групи: фразеолошки срастувања, фразеолошки единства и фразеолошки спојки.

**Фразеолошките срастувања** се целосно недделиви зборовни групи со наполно ново значење кое нема никаква врска со значењето на одделните зборови во составот на фразата. Овие фразеологизми се нарекуваат и идиоми и одделни зборови кои се наоѓаат во рамките на истите ја изгубиле својата самостојност и добиваат значење само ако се дел од фразеолошки состав. Фразеолошките срастувања се најнеслободни зборовни врски во реченицата и најчесто се еднакви со други зборови по значење. Така на пример има фразеологизам *„црно злато"* кое според значење е ист со зборот *„нафта"*. Сраснатоста е толку голема што не ја менуваат ниту граматичката форма.
**Фразеолошките единства** се фразеологизми кои настануваат кога зборовите во еден состав своето основно значење го заменуваат со едно општо преносно значење. Пример за овој вид фразеологизам е „*има мува на капата"* каде општото значење е *„има грижа на совест"*. Во овие единства врската меѓу преносното значење и значењето на посебните зборови не е прекината целосно, туку тоа е мотивирано од значењето на составните зборови.
**Фразеолошките спојки** се фразеологизми во кои само еден од составните елементи има преносно значење, а другите се употребуваат со основното значење. Овие фразеологизми немаат ново значење во сколопот на целиот израз, туку тоа се содржи во еден од зборовите во спојката, како на пример во спојката *„златни раце"*.
За разлика од срастувањата и единствата, спојките можат да имаат и променливи делови, односно еден збор да е заменет со друг.

### Според граматичкиот состав

Според граматичкиот состав фразеологизмите се делат на:

**Фразеологизми кои имаат структура на реченица** кои можат да бидат во вид на проста или сложена реченица или пак дел-реченица со сложената реченица, на пример *„Село гори, баба се чешла"*.
**Фразеологизми со структура на зборовна група/синтагма** - кои можат да имаат составни елементи од неколку зборовни групи како придавка и именка, именка и именка, придавка и придавка, број и именка и прилог и прилог.

Наводи
------

1. 1 2 3  Бојковска, Стојка; Лилјана Минова - Ѓуркова, Димитар Пандев, Живко Цветковски (декември 2008). Саветка Димитрова (уред.). *Општа граматика на македонскиот јазик*. Скопје: АД Просветно Дело. стр. 245–250. ISBN 978-9989-0-0662-7 Проверете ја вредноста `|isbn=`: checksum (help).CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link)
2. 1 2 3 4  Стојка Бојковска, Димитар Пандев, Лилјана Минова - Ѓуркова, Живко Цветковски (2001). *Македонски јазик за средно образование*. Скопје: Просветно Дело АД. стр. 222 и 224. Недостасува `|author1=` (help)CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link)

Поврзано
--------

* Македонска граматика
* Лексикологија на македонскиот јазик

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Македонска граматика |
| --- |
|  |
| Фонетика ифонологија | гласовен систем  •  гласовни промени  •  удвоени согласки  •  едначење по звучност  •  поделба на гласови  •  говорни органи  •  акцент  •  акцент на туѓи зборови  •  акцентски целости  •  акцентски целости со клитики | Слогница речовска - една од првата македонска граматика.Абецедар - еден од првите македонски буквари.Тријазичник - еден од првите речници на македонски. |
|  |
| Морфологија | зборовни групи  •  именки (граматички категории  •  образување и функција)  •  придавки (степенување  •  образување)  •  броеви  •  заменки  •  глаголи (категорија време  •  категорија начин  •  категорија лице  •  категорија вид  •  категории род и број  •  категорија залог  •  категорија преодност  •  образување на глаголи  •  класификација  •  сегашно време  •  минато определно свршено време  •  минато определено несвршено време  •  заповеден начин  •  глаголска л-форма  •  глаголска придавка  •  глаголска именка  •  глаголски прилог  •  минато неопределено свршено време  •  минато неопределено несвршено време  •  предминато време  •  идно време  •  минато-идно време  •  идно прекажано време  •  можен начин  •  има-конструкција  •  сум-конструкција  •  да-конструкција)  •  предлози  • сврзници  •  честички  •  извици  •  модални зборови |
|  |
| Синтакса | проста реченица  •  модална карактеристика  •  негација  •  граматичка структура (прирок  •  подмет)  •  безлична реченица  •  активни и пасивни реченици  •  согласување меѓу подметот и прирокот  •  видови предмети  •  прилошки определби  •  атрибут  •  апозиција  •  реченични соодветници  •  сложена реченица  •  независносложени реченици  •  зависносложени реченици (временски зависносложени реченици  •  причински зависносложени реченици  •  последични зависносложени реченици  •  целни зависносложени реченици  •  условни зависносложени реченици  •  допусни зависносложени реченици  •  начински зависносложени реченици  •  односни зависносложени реченици  •  исказни зависносложени реченици)  •  директен и индиректен говор  •  односот меѓу глаголските дејства во сложените реченици  •  редот на дел-речениците во сложената реченица  •  заеднички карактеристики кај одделни видови сложени реченици |
|  |
| Лексикологија | фразеологија  •  типови лексички значења на зборовите  •  речнички состав  •  лексиката според процесот на обновување  •  лексиката според потеклото на зборовите  •  лексиката според форма и сфера на употреба  •  лексика според степенот на употреба |
|  |
| Лексикографија | основни типови реченици  •  лингвистички реченици  •  речник  •  правопис и правоговор  •  транскрипција  •  транслитерација  •  скратеници  •  правопис на топографија |
|  |
| Стилистика | научен стил  •  административен стил  •  публицистички стил  •  уметничколитературен стил  •  разговорен стил |
|  |
| Дијалектологија | дијалекти  •  западномакедонско наречје  •  југоисточно македонско наречје  •  северномакедонско наречје |
|  |
| Ономастика | ономастика  •  транскрипција |
|  |
| Писмо | глаголица  •  црковномакедонско писмо  •  илинденско писмо  •  македонска преродбеничка азбука  •  абецедарско писмо  •  македонско писмо  •  ракописно писмо •  развој |
|  |
| македонистика  •  поврзани теми |

 |