*Ова не е исто што и Смрека.*

**Смрча** (науч. *Picea*) — род на иглолисни зимзелени дрва со околу 35 вида. Припаѓа на семејството на боровите (*Pinaceae*), а најзастапена е во умерениот појас и подрачјата со тајга ширум светот. Смрчите се големи дрва, со висина од 20–60 метри и се одликуваат со конусниот облик на крошната кога се млади. Игличките се четирирабни и прицврстени во снопчиња.

Игличките ги јадат ларвите на неколку вида на пеперутки.

Смрчата во Македонија
---------------------

Во Македонија растат неколку вида на смрча, од кои како автохтона се јавува само обичната смрча (*P. abies*). Бодликавата смрча (*P. pungens*) расте како доведен вид со стопанска намена. Покрај нив, присутна е и омориката (*P. omorika*), која служи како парковско дрво, но и во шумите.

Низ Македонија минува самата јужна граница на ареалот на смрчата. Природни шуми од обична смрча има во сливовите на реките Пена и Радика, како и во мало изолирано подрачје во месноста Мурите во Беровско.

Видови
------

Во светот постојат 35 видови на смрча.

Тукушто никната сива смрча (*P. glauca*)
Неузреани шишарки на црна смрча (*P. mariana*)
Шишарки и листови на бодликава смрча (*P. pungens*)
* клад I

* жална смрча (*Picea breweriana*)

* клад II

* ситканска смрча (*Picea sitchensis*)

* клад III

* Енгелманова смрча (*Picea engelmannii*)
* сива смрча (*Picea glauca*)

* клад IV

* Сарџентова смрча (*Picea brachytyla*)
* чивавска смрча (*Picea chihuahuana*)
* Фарерова смрча (*Picea farreri*)
* ликјаншка смрча (*Picea likiangensis*)
* Мартинезова смрча (*Picea martinezii*)
* Максимовичева смрча (*Picea maximowiczii*)
* тајванска смрча (*Picea morrisonicola*)
* Вичова смрча (*Picea neoveitchii*)
* кавкаска смрча (*Picea orientalis*)
* виолетова смрча (*Picea purpurea*)
* Шренкова смрча (*Picea schrenkiana*)
* хималајска смрча (*Picea smithiana*)
* сикимска смрча (*Picea spinulosa*)
* мазна смрча (*Picea torano*)
* Вилсонова смрча (*Picea wilsonii*)

* клад V

* обична смрча (*Picea abies*)
* Олкокова смрча (*Picea alcoquiana*) (syn. *P. bicolor*)
* алпска смрча (*Picea alpestris*) — најчесто се смета за варијанта на обичната смрча
* четинеста смрча (*Picea asperata*)
* чингхајска смрча (*Picea crassifolia*)
* Гленова смрча (*Picea glehnii*)
* ајанска смрча (*Picea jezoensis*)
* корејска смрча (*Picea koraiensis*)
* Којамина смрча (*Picea koyamae*)
* црна смрча (*Picea mariana*)
* Мајерова смрча (*Picea meyeri*)
* сибирска смрча (*Picea obovata*)
* оморика (*Picea omorika*)
* бодликава смрча (*Picea pungens]]*
* свиена смрча (*Picea retroflexa*)
* црвена смрча (*Picea rubens*)

Употреба
--------

### Дрво и преработки

Талпа од обична смрча
Смрчата наоѓа примена како добро дрво за столарија и во градежништвото, и особено погодно за изработката на трупови на дрвени воздухоплови. Од ова дрво се прават многу жичени инструменти како што се гитарата, мандолината, виолончелото, виолината, резонантната кутија во средината на пијаното и харфата. Првото летало на Браќата Рајт, наречено *Flyer* („Летач") било изработено од смрча.

Бидејќи смреката не е отпорна на гниење и штетници откако ќе се исече и трае само 12-18 месеци ако е изложено надвор. Затоа, нејзиниот дрвен маетријал се препорачува да се користи само за внатрешно уредување.

Смрчата е од големо знчење за добивање на дрвена каша за изработка на хартија. Долгите конци на дрвото даваат цврст производ кој воедно лесно се бели.

### Храна и напитоци

Младите изданоци на смрчите и боровите се богати со витамин Ц. Познато е дека капетанот Џејмс Кук правел алкохолен напиток од смрчини гранчиња што го пиела посадата за да се заштити од скорбут. Ваквиот напиток постои и денес во северна Европа и Канада.

### Други примени

Од смолата на смрчата се правел катран пред да се појават денешните катрани од нафтени деривати.

Северномериканските староседелци ги користат тенките корења за плетење на кошници и зашивање на брезова кора при изработката на чунови.

Смрчата ужива популарност како украсно дрво во хортикултурата поради нејзината симетричност, и имаат често присуство во домовите како новогодишни елки (особено обичната смрча и омориката).

Смрчата како мотив во уметноста и во популарната култура
--------------------------------------------------------

Понекогаш, смрчата се јавува како инспирација или тема во делата од уметноста и популарната култура, како:

* „Елки и смрчи" (*Јелике и оморике*) - расказ на српскиот писател Петар Кочиќ.

Наводи
------

1. 1 2  Ристовски, Блаже, уред. (2009). „*Смрча*". *Македонска енциклопедија*. , книга . Скопје: МАНУ. Text "series
" ignored (help)
2. ↑  Ристовски, Блаже, уред. (2009). „*Алохтони (егзотични) видови на дрјва и грмушки*". *Македонска енциклопедија*. , книга . Скопје: МАНУ. Text "series
" ignored (help)
3. ↑  „Пресвртници во воздухопловството - Рајтовиот *Flyer* од 1903 г." Архивирано на 25 декември 2018 г. — Национален воздухопловно-вселенски музеј на САД (англиски)
4. ↑  „Tree Book - Sitka spruce (Picea sitchensis)". British Columbia Ministry of Forests, Lands and Natural Resource Operations. Посетено на 29 јули 2006.
5. ↑  Crellin, J. K. (2004). *A social history of medicines in the twentieth century: to be taken three times a day*. New York: Pharmaceutical Products Press. стр. 39. ISBN 0789018446. Посетено на 8 октомври 2009.
6. ↑  Stubbs, Brett J. (јуни 2003). „Captain Cook's beer: the antiscorbutic use of malt and beer in late 18th century sea voyages". *Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition*. apjcn.nhri.org.tw. **12** (2): 129–137. Посетено на 8 октомври 2009.
7. ↑  Петар Кочић, *Јаблан и друге приповетке*. Београд: Просвета, 1971, стр. 34-35.

Надворешни врски
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Смрча" на Ризницата ? |

* Смрча (*Picea*) — Енциклопедија на живиот свет (македонски)
* Смрча (*Picea*) — „База на голосеменици" (англиски)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Родови на борови (*Pinaceae*) |
| --- |
|  |
| 
* ариш (*Larix*)
* бор (*Pinus*)
* дуглазија (*Pseudotsuga*)
* ела (*Abies*)
* златен ариш (*Pseudolarix*)
* катаја (*Cathaya*)
* кедар (*Cedrus*)
* кетелерија (*Keteleeria*)
* кривул (*Mugo Turra*)
* лажна цуга (*Nothotsuga*)
* смрча (*Picea*)
* цуга (*Tsuga*)

 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* LCCN: sh85127037
* GND: 4017047-0
* BNF: cb12091496h (податоци)
* NDL: 00573160
* NKC: ph694874

 |

 |