**Марамуреш** е округ (județ) во Романија, во регионот Марамуреш. Седиштето на округот е Баја Маре.

 Валени, со поглед на Валеа Изеи

Име
---

На унгарски е познат како *Máramaros megye*, на украински како Мараморо́щина, на германски како *Kreis Marmarosch* и на јидиш како מארמאראש.

Демографија
-----------

 Историскиот центар на градот Баја Маре (германски: *Frauenbach*), најголемата општина и седиштето на округот.
Во 2011 година, округот имал население од 461.290 жители и густина на населеност од 73.17 inhabitants per square kilometre (189.5/sq mi).

* Романци – 82,38% (380.018)
* Унгарци – 7,53% (34.781)
* Украинци (вклучувајќи ги Хуцули и други Русини) – 6,77% (31.234)
* Роми – 2,73% (12.638)
* Германци (Зипсер Германци и Трансливански Саксонци) – 0,27% (1.243)
* Други - 0,32%

| година | Население на округот  |
| --- | --- |
| 1948 година | 321.287▬ |
| 1956 година | 367.114▲ |
| 1966 година | 427.645▲ |
| 1977 година | 492.860▲ |
| 1992 година | 538.534▲ |
| 2002 година | 510.110▼ |
| 2011 година | 461.290▼ |
| 2022 година | – |

Географија
----------

Округот Марамуреш се наоѓа во северниот дел на Романија и дели граница со Украина. Овој округ има вкупна површина од 6,304 км2 (2,434 ми2), од кои 43% се покриени со планините Родна, со највисокиот врв Пјетросул, на 2,303 метри надморска височина. Заедно со планинските венци Гутај и Тиблеш, планините Родна се дел од Источните Карпати. Остатокот од округот се ридови, висорамнини и долини. Округот го поминува реката Тиса и нејзините главни притоки: реките Иза, Вишеу и Мара.

### Соседи

* Округот Сучеава на исток
* Округот Сату Маре на запад
* Украина на север - Ивано-Франковска област и Закарпатска област
* Округот Салај, округот Клуж и округот Бистрица-Насауд на југ

Економија
---------

Марамуреш е познат по своите пастирски и земјоделски традиции, главно недопрени од кампањата за индустријализација што се водела за време на комунистичкиот период на Романија. Орањето, садењето, бербата и производството и ракувањето со сено најчесто се вршат преку физичка работа. Округот е исто така седиште на силна рударска индустрија за екстракција на метали, освен железо. Индустриските постројки изградени околу Баја Маре за време на комунистичкиот период силно ја загадувале областа во минатото, но неодамна, поради падот на индустриската активност на градот, областа станала помалку загадена.

Туризам
-------

Регионот е познат по прекрасните рурални предели, локалната мала дрвенарија и занаетчиска индустрија, како и по црквите и оригиналната рурална архитектура. Во руралните средини нема многу асфалтирани патишта, но повеќето од нив се обично пристапни.

Главните туристички атракции на округот се:

* Градовите Баја Маре и Сигету Мармациеј
* Селата на долините Иза, Мара и Вишеу
	+ Дрвените цркви во Марамуреш
	+ Дрвените цркви во Лапуш
	+ Дрвените цркви на Киоар
	+ Веселите гробишта во Сапанца
* Планините Родна, Националниот парк Родна Планина и Природниот парк на планините Марамуреш.
* Пејзажот на Чавниќ.
* Меморијалот на жртвите на комунизмот и на отпорот во Сигету Марматиеи

Политика
--------

Советот на округот Марамуреш, избран на локалните избори во 2020 година, се состои од 34 советници, со следниов партиски состав: Национал-либералната партија со 13 места, Коалиција за Марамуреш со 10, Партијата за народно движење со 5, ПРО Романија со 3 и Унијата Спаси ја Романија со 3 места.

Административни поделби
-----------------------

Сигету Мармациеј
 Борша
 Таргу Лапуш
 Вишу де Сус
Округот Марамуреш има 2 општини, 11 градови и 63 комуни.

* Општини
	+ Баја Маре - седиште на округот; население: 114.925 (од 2011 година)
	+ Сигету Марматиеи

* Градови
	+ Баја Шпри
	+ Борша
	+ Кавник
	+ Драгомиришт
	+ Салиштеа де Сус
	+ Сеини
	+ Шомкута Маре
	+ Таргу Лапуш
	+ Тауции-Магерауш
	+ Улмени
	+ Вишу де Сус

* Комуни
	+ Ардусат
	+ Ариниш
	+ Асуажу де Сус
	+ Бајца де суб Кодру
	+ Бајуц
	+ Барсана
	+ Басешти
	+ Биказ
	+ Бистра
	+ Бочикоју Маре
	+ Богдан Вода
	+ Боју Маре
	+ Ботиза
	+ Бреб
	+ Будешти
	+ Калинешти
	+ Кампулунг де Тиса
	+ Цернешти
	+ Чикарлау
	+ Коаш
	+ Колтау
	+ Копалник-Манаштур
	+ Коројени
	+ Купшени
	+ Десешти
	+ Думбравица
	+ Фаркаша
	+ Гардани
	+ Жулешти
	+ Гроши
	+ Грошии Циблељулуј
	+ Јеуд
	+ Лапуш
	+ Леордина
	+ Мирешу Маре
	+ Мојсеј
	+ Оарца де Жос
	+ Окна Шугатаг
	+ Ончешти
	+ Петрова
	+ Појениле де суб Мунте
	+ Појениле Изеи
	+ Речеа
	+ Реметеа Чиоарулуј
	+ Ремеци
	+ Репедеа
	+ Рона де Жос
	+ Рона де Сус
	+ Розавлеа
	+ Рушкова
	+ Сакалашени
	+ Сачел
	+ Салсиг
	+ Сапанца
	+ Сарасау
	+ Сатулунг
	+ Шјеу
	+ Шишести
	+ Страмтура
	+ Сучу де Сус
	+ Ваду Изеи
	+ Валеа Чиоарулуј
	+ Вима Мича
	+ Вишу де Жос

Историска област
----------------

### Историја

* Во 1199 година, регионот за прв пат е потврден.
* Во 1241 година, татарската инвазија десеткувала околу половина од локалното население.
* Во 14 век, војводата (књаз) Богдан од Марамуреш ги преминал Карпатите и го основал Кнежевството Молдавија. Во 1343 година е основано Војводството Марамуреш, предводено од романско благородништво, кое траело до 1402 година.
* Во средниот век, историскиот регион Марамарос (Марамурес) бил познат по своите рудници за сол, а подоцна и по својата граѓа.

Во 1920 година, според Тријанонскиот договор, северниот дел од округот станал дел од новоформираната Чехословачка, додека јужниот дел (вклучувајќи го и Сигету Мармациеј) станал дел од Кралството Романија.

По законот за административно обединување во 1925 година, округот останал како што бил, со идентично име и територија.

Во 1938 година, кралот Керол Втори го прогласил новиот Устав, а потоа и ја сменил административната поделба на романската територија. Десет ținuturi (приближен превод: „имоти") се создадени (со спојување на окрузите) за да бидат управувани од rezidenți regali (приближен превод: „Кралски жители") – назначени директно од кралот – наместо префектите. Округот Марамуреш станал дел од Цинут Кришур .

Во август 1940 година, под покровителство на нацистичка Германија, која ја наметнала Вториот виенски арбитраж, округот бил префрлен назад во Унгарија со остатокот од Северна Трансилванија. Во октомври 1944 година, романските сили со советска помош повторно ја зазеле отстапената територија и ја реинтегрирале во Романија, повторно воспоставувајќи го округот. Романската јурисдикција над округот според Тријанонскиот договор била потврдена во Париските мировни договори во 1947 година. Окрузите во Романија, вклучително и Марамуреш, биле распаднати од комунистичката влада на Романија во 1950 година во корист на регионите, и повторно воспоставени во 1968 година кога Романија го обновила окружниот административен систем.

### Администрација

 Карта на округот Марамуреш во 1938 година.
Во 1930 година, округот првично бил поделен на три области (*plăși*):

1. Пласа Иза
2. Пласа Сигет (со седиште во Сигет)
3. Пласа Вишеу (со седиште во Вишеу де Сус)

Последователно, областите Иза и Сигет беа реорганизирани во три области, додавајќи еден:

1. Пласа Шугатаг (со седиште во Окна Шугатаг)

### Популација

Според пописот од 1930 година, населението на округот било 194.619, 57,9% Романци, 20,9% Евреи, 11,9% Рутени (вклучувајќи Украинци), 6,9% Унгарци, 2,0% Германци, како и други малцинства. Од религиозна гледна точка е забележан следниот состав: 64,4% грчко-католици, 21,0% евреи, 6,4% римокатолици, 5,3% источни православни, 1,8% реформирани, покрај други малцинства.

#### Урбано население

Во 1930 година, урбаното население на округот етнички се состоело од 38,6% Евреи, 35,4% Романци, 19,9% Унгарци, 4,5% Рутенци (вклучувајќи ги и Украинците), како и други малцинства. Јидиш зборувале 36,6% од урбаното население, потоа романски (33,7%), унгарски (25,7%), украински (2,3%), како и други малцинства. Од религиозна гледна точка, урбаните жители биле Евреи (38,9%), Гркокатолици (38,0%), Римокатолици (12,8%), Реформирани (5,7%), Источно православни (3,5%), како и други малцинства.

Луѓе
----

Домородци на округот вклучуваат:

* Августин Бузура
* Стефан Хрушца
* Георге Поп де Басешти
* Пола Селинг
* Ели Визел

Наводи
------

1. ↑  INSSE Statistic Архивирано на 7 август 2010 г.
2. ↑  The number used depends on the numbering system employed by the phone companies on the market.
3. ↑  National Institute of Statistics, *"Populația după etnie" [{{{1}}} Архивирано] на {{{2}}}.*
4. ↑  National Institute of Statistics, *"Populația la recensămintele din anii 1948, 1956, 1966, 1977, 1992 și 2002" Архивирано на 22 септември 2006 г.*
5. ↑  „Rezultatele finale ale alegerilor locale din 2020" (Json) (романски). Autoritatea Electorală Permanentă. Посетено на 2020-11-02.
6. ↑  Portretul României Interbelice - Județul Maramureș
7. 1 2 3  Recensământul general al populației României din 29 decemvrie 1930, Vol. II, pag. 276-277

Надворешни врски
----------------

* Англиски превод на книгата Máramaros Yizkor *Sefer Marmarosh; mea ve-shishim kehilot kedoshot be-yishuvan u-ve-hurbanan* објавена во 1983 и 1996 година (книга за историја и сеќавање на околу 160 еврејски заедници од областа Марамарос и нивното уништување во Холокаустот)