**Летен дворец** - огромен комплекс од езера, градини и дворци во Пекинг. Тој бил царска градина во династијата Ќинг. Во него главно преовладуваат „*Ридот на долговечноста*" (万寿山;萬壽山) и езерото „*Кунминг".* Се простира на површина од 2,9 km2, од кои три четвртини се вода.

*Ридот на долговечноста* е висок околу 60 м и има многу градби распоредени во низа. Однапред, ридот е богат со прекрасни сали и павилјони, додека одзади, во остра спротивност, е тивок со природна убавина. Езерото Кунминг, се наоѓа во средишниот дел и се простира на површина од 2,2 km2. Целосно е вештачко, а ископаната земја била искористена за изградба на *Ридот на долговечноста*.

Во декември 1998 година, УНЕСКО го вклучил Летниот дворец во својот Список на светско наследство. Летниот дворец е прогласен за „ремек-дело на кинескиот строеж на пределни градини. Природниот крајолик на ридови и вода се спојува со вештачки особености како што се павилјони, сали, дворци, храмови и мостови за да создаде строен склоп со исклучителна естетска вредност".

Значајно во поновата историја, тој е, исто така, крајна точка на трасата на проектот за пренос на вода југ-север, со должина од 1.267 километри, од акумулацијата Дањџангкоу, Хубеи, за снабдување со вода на Пекинг.

Историја
--------

### Предќинговски династии

Потеклото на Летниот дворец датира од династијата Ѓин на народот Јушен во 1153 година, кога четвртиот владетел, Ванјанг Лианг, (1150-1161), го преселил главниот град на династијата од Североисточна Кина (денешен Аченг, Харбин, Хејлунѓанг) во Јанѓинг (денешен Пекинг). Тој наредил изградба на дворец на Мирисната Планина и ридот Извор на жадот во северозападниот дел на Пекинг.

Околу 1271 година, откако династијата Јуен го воспоставила својот главен град во Канбалик (денешен Пекинг), инженерот Гуо Шуѓинг покренал водоводен проект за насочување на водата од изворот во селото Баифу, Чангпинг до Западното Езеро, кое подоцна ќе стане езеро Кунмин. Целта на Гуо била да создаде резервоар за вода што ќе обезбеди стабилно снабдување со вода во дворецот.

Во 1494 година, царот Хонгзи (1487–1505) од династијата Минг го изградил храмот Јуанѓинг за својата доилка Луо, пред ридот Ќар, кој подоцна бил преименуван во *Рид на долговечност*а. Со текот на годините, храмот се распаднал и бил напуштен, а областа околу ридот станала обрасната со вегетација. Царот Ченгду (1505–1521), кој го наследил царот Хонгзи, изградил дворец на брегот на Западното Езеро и ја претворил областа во царска градина. Го преименувал ридот Ќар брдо во „Златен рид", а езерото го нарекол „Златно море". Царевите уживале и во возење со чамец по езерото. За време на владеењето на царот Тианчи (1620–1627), еден дворски евнух ја презел царската градина како своја лична сопственост.

### Династијата Ќинг

Во раната династија Ќинг, ридот Ќар служел како место за коњушници на царскиот дворец. Евнусите кои направиле престап биле испраќани таму да чистат плевел и да ја косат тревата.

На почетокот на владеењето на царот Ќианлонг (1735-1796), многу царски градини биле изградени околу денешниот пекиншки округ Хајдиен, и соодветно на тоа, потрошувачката на вода неверојатно се зголемила. Во тоа време, најголемиот дел од водата складирана во Западното Езеро доаѓал од изворот на свежа вода на ридот Извор на жадот, додека дел доаѓал од реката Ванкуан. Какво било нарушување на протокот на вода од ридот Извор на жадот би влијаело на преносот на вода и системите за водоснабдување во главниот град.

Околу 1749, царот Ќианлонг одлучил да изгради дворец во близина на ридот Ќар и Западното Езеро за да го прослави својот 60-ти роденден на својата мајка, царицата вдовица. За да се подобри водоводниот систем на главниот град, тој наредил Западното Езеро да се прошири уште на запад за да се создадат уште две езера. Трите езера служеле не само како резервоар за царските градини, туку и како извор на вода за околните земјоделски области. Царот Ќианлонг со заедничко име ги нарекол трите езера „Езеро Кунмин" по резервоарот Кунмин изграден од царот Ву (141–187 пр. н. е.) од династијата Хан за да ја обучи својата морнарица. Земјата ископана со проширувањето на езерото Кунмин беше искористена за да се зголеми ридот Ќар, кој бил преименуван во „Рид на долговечноста".

Строежот на Летниот дворец е заснован на предание од кинеската митологија за три божествени планини во Источното Море. Трите острови во езерото Кунмин биле изградени за да ги претставуваат трите планини, додека самото езеро се засновало на планот на Западното Езеро во Хангџоу. Покрај тоа, многу архитектонски елементи во дворецот исто така биле изградени за да личат или подражаваат различни атракции низ Кина. Средишниот дел на Летниот дворец бил „Големиот храм на благодарноста и долговечноста". Постоел и Долг ходник, долг повеќе од 700 метри, кој бил опремен со уметнички украси. Бидејќи дворецот не бил опремен со објекти за долгорочен престој и секојдневно управување со државните работи, царот Ќианлонг речиси и не живеел таму и престојувал таму само при посети.

Како што Царството Ќинг почнало да пропаѓа по владеењето на царот Даогуанг (1820–1850), Летниот дворец постепено бил запоставуван и архитектонските особености на трите острови било наредени да се уништат, бидејќи трошоците за одржување биле огромни.

Во 1860 година, Французите и Британците го ограбиле Летниот дворец на крајот на Втората опиумска војна, а на18 октомври 1860 година Британците ја запалиле блискиот Стар летен дворец. Уништувањето на дворецот било наредено од лордот Елгин, британскиот висок комесар за Кина, а било преземено како одговор на мачењето и убиството на двајца британски пратеници, новинари на *Тајмс* и нивната придружба. Уништувањето на големи делови од Летниот дворец продолжува да предизвикува бес во Кина.  

Помеѓу 1884-1895 година, за време на владеењето на царот Гуанг-сји (1875-1908), царицата вдовицата Циси наредила 22 милиони сребрени таели првично наменети за унапредување на морнарицата да се искористат за реконструкција и проширување на Летниот дворец за да се прослави нејзиниот 60-ти роденден. Бидејќи средствата биле ограничени, градежните работи биле сосредоточени на зградите пред Ридот на долговечноста и браната околу езерото Кунмин. Летниот дворец, исто така, го добил своето сегашно кинеско име, *„Yiheyuan"* во 1888 година.

Во 1900 година, пред крајот на Боксерското востание, Летниот дворец повторно претрпел штета кога силите на Алијансата на осумте народи ги уништиле царските градини и заплениле многу артефакти сместени во дворецот. Дворецот бил повторно изграден две години подоцна.

### Постќинговка династија

Во 1912 година, по абдикацијата на Пу Ји, последниот цар, Летниот дворец станал приватна сопственост на поранешното царско семејство на Царството Ќинг. Две години подоцна, Летниот дворец бил отворен за јавноста. Во 1924 година, откако Пу Ји бил протеран од Забранетиот Град, општинската влада во Пекинг ја презела контролата врз Летниот дворец и го претворила во јавен парк.

По 1949 година, во Летниот дворец накратко било сместено Централното партиско училиште на Комунистичката партија на Кина. Таму живееле и многу пријатели на Мао Це Тунг и клучни фигури во Комунистичката партија, како Лиу Јази и Ѓанг Ќинг. Од 1953 година, во Летниот дворец, кој сега е отворен за јавноста како туристичка атракција и парк, биле извршени многу реставраторски и реновирање.

Во ноември 1998 година, УНЕСКО го прогласил Летниот дворец за светско наследство. Кон крајот на 2006 година, кинеската влада започнала дистрибуција на пригодни монети за прослава на Летниот дворец како културна реликвија на светот.

План на Летниот дворец околу 1888.

Галерија
--------

Наводи
------



1. ↑  E. W. R. Lumby, "Lord Elgin and the Burning of the Summer Palace." *History Today* (July 1960) 10#7 pp 479-48.
2. ↑  The palace of shame that makes China angry
3. ↑  Ringmar, Erik (2013). *Liberal Barbarism: The European Destruction of the Palace of the Emperor of China*. New York: Palgrave Macmillan.
4. ↑  Zhu, Weizheng (Apr 23, 2015). *Rereading Modern Chinese History*. BRILL. стр. 351.