**Змиско грозје** или **дамчест козлец** (науч. *Arum maculatum*) — шумски цветен растителен вид од семејсвтово на козлеците (*Araceae*). Домороден е низ поголемиот дел од Европа, Турција и Кавказот. Скробниот корен се користел за штиркање.

Змиското грозје е многу распространето, но не се смета за закана.

Опис
----

Листовите на змиското грозје се појавуваат напролет (април-мај) и се со должина од 7 до 20 см. По нив следуваат цветовите на покерова соцвета наречена *спадикс*, која е делумно затворена во бледо зелена шпака или качулка слична на лист. Шпагата може да биде до 25 см. , а плодниот шилец што следи подоцна во сезоната може да биде до 5 см. Цветовите се скриени од очите, групирани во основата на спадиксот со прстен од женски цветови на дното и прстен од машки цветови над нив. Листовите може да бидат или пурпурни дамки (var. *maculatum* ) или незабележани (var. *immaculatum* ).

Над машките цветови има прстен од влакна што формира стапица за инсекти. Инсектите, особено бувовите мушички <i id="mwZg">Psychoda phalaenoides</i>, ги привлекува спадиксот со неговиот фекален мирис и температурата до 15 °C потопла од температурата на околината. Инсектите се заробени под прстенот од влакна и машките цветови ги бришат со полен пред да избегаат и да го однесат поленот во лопатките на другите растенија, каде што ги опрашуваат женските цветови. Спадиксот исто така може да биде жолт, но виолетовата е почеста.

 Отровни бобинки
На есен, долниот прстен од (женски) цветови формира кластер од светло-црвени, бобинки долги до 5 см. кои остануваат откако ќе се исушат шпатот и другите лисја. Овие атрактивни црвени до портокалови бобинки се исклучително отровни.

Коренот е кртола и може да биде многу голем и растението во него складира скроб. Кај зрелите примероци, кртулата може да биде и до 400 mm. под нивото на земјата.

 1. Лисја и соцвети, 2. Подземна основа, 3. Отворен долен дел од шпатот – покажува последователно (одоздола) женски цветови, машки цветови и стерилни цветови кои формираат прстен од влакна нанесени на спадиксот, 4. Скок од овошје
Многу мали глодачи изгледаат дека го сметаат спадиксот особено привлечен; вообичаено е наоѓањето примери на растението со изедено голем дел од спадиксот. Спадиксот произведува топлина и веројатно мирис додека цвеќињата созреваат, а тоа може да ги привлече глодачите.

Растението се размножува со птици кои ги растураат семињата со јадење на бобинки. Како расад растението има мали светло зелени листови кои не се сјајни како зрелите лисја. На околу 5 месеци неговите лисја стануваат поголеми и посјајни. На една година сите листови стануваат сјајни и умираат назад. Следната година растението цвета во текот на летото.

Дистрибуција и живеалиште
-------------------------

Расте во шумски предели и реки. Повремено може да расте како плевел на делумно засенчени места.

Таксономија
-----------

Змиското грозје му припаѓа на родот козлец (*Arum*). Во рамките на родот, тој припаѓа на подродот *Arum*, дел *Arum*.

Растението има број на хромозоми од 2n = 56.

Токсичност
----------

Сите делови на растението можат да предизвикаат алергиски реакции кај многу луѓе и со растението треба да се постапува внимателно.

Атрактивните бобинки се исклучително отровни за многу животни, вклучувајќи ги и луѓето, но безопасни за птиците, кои ги јадат и го размножуваат семето. Тие содржат оксалати на сапонини кои имаат кристали во облик на игла кои ја иритираат кожата, устата, јазикот и грлото и резултираат со отекување на грлото, отежнато дишење, болка од печење и вознемирен стомак. Сепак, нивниот остар вкус, заедно со речиси моменталното чувство на пецкање во устата кога се консумира, значи дека големи количини ретко се земаат и дека сериозната штета е невообичаена. Тоа е една од најчестите причини за случајно труење на растенијата врз основа на присуството во одделенијата за итни случаи во болницата.

Не постои познат противотров за труење со змиско грозје. Управувањето со дишните патишта може да ја намали смртноста, а агресивната администрација на течности може да спречи бубрежна повреда.

Користи
-------

### Кулинарство

Коренот на кукавицата, кога добро се пече, може да се јаде и кога меленото некогаш се тргувало под името Портланд саго. Се користеше како салеп (брашно од орхидеи) за правење салоп, пијалак популарен пред воведувањето на чај или кафе. Се користел и како замена за стрелката. Може да биде многу токсичен ако не се подготви правилно.

Листовите, кои се токсични, може да се помешаат со киселица што може да се јаде.

Змиското грозје исто така се користи за правење супа во регионот Андирин во Турција каде што листовите се квасат со јогурт и се варат долги часови што ја елиминира токсичноста. Овој процес резултира со кисела супа која се нарекува Тиршик.

### Одгледувана

Змиското грозје се одгледува како украсно растение во традиционални и шумски градини во сенка. Групата светло-црвени бобинки кои стојат сами без зеленило може да биде впечатлив акцент на пејзажот. Шарените и разновидните обрасци на листовите можат да додадат силен интерес за потемните живеалишта.

*Arum maculatum* може да се хибридизира со *Arum italicum*.

### Скроб за перење

Корените беа традиционален извор на скроб за штиркање. Во 1440 година, калуѓерките од опатија Сион во Англија ги користеле корените на цветот на кукавицата за да направат скроб за црковните постелнина; само скроб „направен од билки" можел да се користи за лен за причест.

Наводи
------

1. 1 2  Kew World Checklist of Selected Plant Families
2. ↑  Altervista Flora Italiana, Gigaro scuro, Cuckoo Pint, pied-de-veau, culebrera, gefleckter Aronstab, *Arum maculatum* L.
3. ↑  Govaerts, R. & Frodin, D.G. (2002). World Checklist and Bibliography of Araceae (and Acoraceae): 1-560. The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew.
4. ↑  Castroviejo, S. & al. (eds.) (2008). Flora Iberica 18: 1-420. Real Jardín Botánico, CSIC, Madrid
5. ↑  „Arum maculatum: Lords-and-Ladies". *NBN Atlas*. Посетено на 19 May 2021.
6. 1 2 3  Stace, Clive (2005). *New Flora of the British Isles* (2. изд.). Cambridge University Press. стр. 778.
7. ↑  Lack, A.J.; Diaz, A. (1991). „The pollination of Arum maculatum L.- a historical review and new observations" (PDF). *Watsonia*. **18**: 333–342. Архивирано од изворникот (PDF) на 2009-01-09. Посетено на 2012-02-15.
8. ↑  Hemming, F. W.; Morton, R. A.; Pennock, J. F. (22 October 1963). „Constituents of the unsaponifiable lipid fraction from the spadix of *Arum maculatum*". *Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences*. **158** (972): 291–310. Bibcode:1963RSPSB.158..291H. doi:10.1098/rspb.1963.0049. JSTOR 90493.
9. 1 2  „List of berry-producing plants". *British Trust for Ornithology*. 7 September 2012. Посетено на 19 May 2021.
10. 1 2 3  Boyce, Peter (1993). *The Genus Arum*. London: HMSO. ISBN 0-11-250085-4.
11. 1 2  Prakash Raju KNJ; Goel K; Anandhi D; Pandit VR; Surendar R; Sasikumar M (2018). „Wild tuber poisoning: Arum maculatum - A rare case report". *Int J Crit Illn Inj Sci*. **8** (2): 111–114. doi:10.4103/IJCIIS.IJCIIS\_9\_18. PMC 6018264. PMID 29963416.
12. ↑  Robertson, John 2009 (2009). „Arum maculatum, cuckoopint, lords and ladies". The Poison Garden. Посетено на 2009-08-01.
13. 1 2  *Cuckoo pint* at naturesecretlarder.co.uk; retrieved 3 October 2020
14. ↑
15. ↑  Plantsman v13:3, p142, September 2014; Royal Horticultural Society
16. ↑  „History of Starching Fabric". *Old and Interesting*. 21 July 2010.

Надворешни врски
----------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Таксонски назнаки | 
* Википодатоци: Q836366
* BioLib: 42788
* BOLD: 292139
* EoL: 1133264
* EPPO: ABGMA
* GBIF: 5330580
* GRIN: 4354
* iNaturalist: 61318
* IPNI: 86067-1
* IRMNG: 10606778
* ITIS: 185363
* NCBI: 4458
* Plant List: kew-16240
* PLANTS: ARMA29
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:86067-1
* Tropicos: 2101905
* WCSP: 16240

 |

 |