Дебарскиот дијалект на картата на македонските дијалекти
**Дебарски дијалект** — дијалект што спаѓа во подгрупата на западни и северозападни дијалекти на западното наречје на македонскиот јазик. Дијалектот се зборува на територијата на градот Дебар со околината. Дебарскиот дијалект е близок дијалект со реканскиот дијалект и со галичкиот дијалект. Дијалектот е карактеристичен по употребата на доста архаични зборови.

Територија
----------

Овој дијалект го сочинуваат градскиот говор од Дебар и говорите од областите 

* Поле (Рајчица, Баниште, Татар Елевци),
* Жупа (Броштица, Голем Папрадник, Мал Папрадник, Пареши, Центар Жупа (Вапа), Горенци, Бајрамовци, Црно Боци, Оџовци, Житинени),
* Малесија (Локов, Р'жаново, Збажди, Присовјани, Селци, Буринец),
* и јужните рекански села Могорче, Горно Мелничани, Долно Мелничани, Горно Косоврасти и Долно Косоврасти.

Фонолошки одлики
----------------

#### Самогласки

Фонолошкиот систем на дебарскиот говор се состои од 6 самогласки и 25 согласки.

Самогласни фонеми се: *и, е, ӑ, а, у, о*.

Во споредба со другите дебарскн говори како карактеристична структурна особеност на вокализмот во дебарскиот се јавува фонемата *ӑ*. Фонетски таа се определува како среднојазичен глас. Средниот дел на јазикот артикулира во правецот на граничната зона меѓу тврдото и мекото непце и при тоа тој се издигнува средно. Има ист степен на отвор како самогласките *о*, *е*, но таа не е ни лабијализиран ни палатален глас. Фонолошки *ӑ* се јавува како корелат на фонемата *а* по признакот висок - низок отвор. Во врска со дистрибуцијата треба да истакнеме дека *ӑ* не може да стои ни на апсолутниот почеток, ниту во афиксите. Со други зборови, таа се среќава само во коренската морфема, сп.*грӑди, jӑже, пӑт, рӑка*. На историски план фонемата *ӑ* се јавува како континуант на носовката \**Q*, секундарниот *Ъ2* и во група со *р* и *л* како рефлекс на самогласните \**r* и \**l*.

*\*Q> а: внӑтра – натра, грӑдu, гнӑсно, гӑба, јӑзер, гӑжва* (Селци)*, дӑп – дӑбје, дӑга, дрӑк - дрӑгот, зап - зӑби, jӑже, jӑшор, jӑдица, jӑглен, кӑде, кӑј, каӑлица (: кӑрклица ,* Г. Папрадник*), се кӑпит, кӑтит, кӑтник, кӑдел'а, кӑсат, кӑпинки, лӑчиш, мӑка, мӑчно, мӑш – мӑжи, мӑшко, мӑдро, мӑтка, мӑштеjнца, мӑтит, прӑт, рӑка, смӑт, сӑк, сӑжен, сӑбота, сӑдоj, стӑпал' ка, стрӑга трӑба, тӑга, тӑпан, трӑт.*

Со запазен назализам забележени се: *кӑндро* (Локов), *стрӑнга* (Г. Папрадник).

Во оваа положба (во коренската морфема) само во неколку случаи место *\*Q* наогаме *о*: *глобок, клопче, клопко, топук, отоде, своноќ, свозима* (на целата територија). Во поодделни населби бројот на примерите со *о* е поголем, особено во периферните области. Сп. *собота* (Дебар), *кодраф*, *копинка*, *стопало*, *топан*, *подит, исподит* (Баниште), *божилок*, *доп, зоби*, *можите*, *модро*, *мотна вода*, *скoпиja*, *тога*, *троба* (Селци).

Во неколку случаи во говорот на Македонците муслиман во Голем Папрадник *\*Q* е заменето со *е* : *јеглен, јеже, јежица, јеток*, *греди*: *ме болет гредите*, покраj гр*ӑ*ди. Паралелно со *каде* се срекаваат и разновидностите *кеде*, *кеj*, *ке*.

* фиксиран акцент на третиот слог од крајот на зборот
* намалена употреба на согласката **Џ**, наместо неа се употребува **ж**
* употреба на *о* наместо а: рака > рока
* употреба на *о* наместо мекиот глас: крв > корв

Морфолошки одлики
-----------------

* употреба на **ќа** немасто **ќе**
* употреба на трите членови
* употреба на наставката **-т** за трето лице еднина
* употреба на наставката *-ој* за множина: лебови > лебој
* употреба на предлогот **ВО**.

Надворешни врски
----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Дијалекти на македонскиот јазик |
| --- |
|  |
| Западно наречје | 

|  |  |
| --- | --- |
| Централни | Прилепско-битолски  **·**  Кичевско-поречки  **·**  Скопско-велешки |
|  |
| Периферни | Горнополошки  **·**  Дебарски  **·**  Дримколско-голобрдски  **·**  Галички  **·**  Рекански  **·**  Вевчанско-радошки  **·**  Струшки  **·**  Охридски  **·**  Горнопреспански  **·**  Долнопреспански |

 |  |
|  |
| Северно наречје | 

|  |  |
| --- | --- |
| Источни | Кумановски  **·**  Кратовски  **·**  Кривопаланечки  **·**  Овчеполски |
|  |
| Западни | Скопскоцрногорски  **·**  Долнополошки  **·**  Горански |

 |
|  |
| Југоисточно наречје | 

|  |  |
| --- | --- |
| Источни | Штипско-кочански  **·**  Струмички  **·**  Тиквешко-мариовски  **·**  Малешевско-пирински |
|  |
| Југоисточни | Солунско-воденски  **·**  Серско-драмско-лагадинско-неврокопски |
|  |
| Југозападни | Нестрамско-костенарски  **·**  Костурски  **·**  Горички (Корчански) |

 |

 |