**Генетската историја на Западна Африка** ја опфаќа генетската историја на луѓето од Западна Африка. Сахара служела како регионален премин и место на живеење за луѓето во Африка за време на различни фази    и периоди низ историјата на Африка.

Архаична човечка ДНК
--------------------

Архаичните особини пронајдени во човечки фосили во Западна Африка (на пр. фосилите на Ихо Елеру, кои датираат од 13.000 пред сегашноста може да бидат доказ за доцна опстојување на раните современи луѓе.  Додека денисовското и неандерталското потекло кај неафриканците надвор од Африка се посигурни, архаичното човечко потекло кај Африканците е помалку сигурно и е премногу рано за со сигурност да се утврди.

Античка ДНК
-----------

Од 2017 година, човечката античка ДНК не е пронајдена во регионот на Западна Африка.  Според податоци од 2020 година, човечката античка ДНК не се појавила во регионот на Западна Африка. 
Во 4000 п.н.е. (или дури и порано за време на мезолитот), можеби имало население кое поминувало од Африка (на пример, Западна Африка или Западно-Централна Африка), преку Гибралтарскиот Проток, во Пиринејскиот Полуостров, каде што се мешало меѓу Африканците и се појавиле Ибери (на пример, од северна Португалија, од јужна Шпанија). Врз основа на мало присуство на потсахарски африкански компоненти во одбрани примероци од Иберија и откривање на митогеном L2a1 пронајден кај една индивидуа, додека сите други припаѓаат на европските митохондриски хаплогрупи. 

Во Гранада, муслиман (Мавр) од Калифатот Кордоба,  кој бил од хаплогрупите E1b1a1 и H1+16189,  како и се проценува дека датира помеѓу 900 и 1000 н.е. и Мориско, кој бил од хаплогрупата L2e1, како и се проценува дека датира помеѓу 1500 н.е. и 1600 г. н.е.

Y-хромозомска ДНК
-----------------

Осум машки единки од Гвинеја Бисао, две машки единки од Нигер, еден машки поединец од Мали и еден машки поединец од Кабо Верде ја поседувале хаплогрупата А1а. 

Како резултат на хаплогрупата D0, базална гранка на хаплогрупата DE, која била пронајдена кај тројца мажи од Нигерија, може да биде случај дека хаплогрупата DE, како и нејзините подклади D0 и E, кои потекнуваат од Африка. 

Од пред 19.000 години, Африканците, со хаплогрупата E1b1a-V38, веројатно поминувале низ Сахара, од исток кон запад.  E1b1a1-M2 најверојатно потекнува од Западна Африка или Централна Африка

Митохондиска ДНК
----------------

Помеѓу 75.000 п.с. и 60.000 п.с. Африканците кои ја поседуваат хаплогрупата L3 се појавиле во Источна Африка и на крајот мигрирале во и станале присутни кај современите Западноафриканци, Централноафриканци и не-Африканци.  Среде холоценот, вклучувајќи го и оптимумот за климата на холоценот во 8000 п.с. Африканците со хаплогрупата L2 се рашириле во Западна Африка и Африканците со хаплогрупата L3 се прошириле во Источна Африка. Како најголема миграција од надвор од Африка, се случила миграција од Потсахарска Африка кон Северна Африка, од страна на Западноафриканците, Централноафриканците и Источноафриканците, што резултирало со миграции во Европа и Азија; следствено, потсахарска африканска митохондриска ДНК била воведена во Европа и Азија. За време на раниот период на холоценот, 50% од потсахарска африканска митохондријална ДНК била внесена во Северна Африка од страна на Западноафриканците, а останатите 50% биле внесени од источноафриканците. За време на современиот период, поголем број западноафриканци вовеле потсахарска африканска митохондриска ДНК во Северна Африка отколку источноафриканците.  Помеѓу 15.000 п.с. и 7.000 п.с. 86% од потсахарска африканска митохондриска ДНК била внесена во Југозападна Азија од страна на Источна Африка, главно во регионот на Арабија, кој сочинува 50% од потсахарска африканска митохондриска ДНК во современаЈугозападна Азија. Во современиот период, 68% од потсахарска африканска митохондриска ДНК била воведена од источноафриканците и 22% од западноафриканците, што сочинува 50% од потсахарска африканска митохондриска ДНК во современа Југозападна Азија. За време на раниот период на холоценот, потсахарска африканска митохондриска ДНК била воведена во Европа, најмногу во Иберија. Западноафриканците веројатно мигрирале, низ Сахелска Африка, Северна Африка и Гибралтарскиот Проток, во Европа и вовеле 63% од потсахарска африканска митохондриска ДНК. За време на современиот период, Западноафриканците вовеле 75% од потсахарска африканска митохондриска ДНК во Иберија и други делови на Европа, веројатно со морски пат. 

Околу 18.000 п.с. народот Менде, заедно со гамбиските народи, се зголемиле во големината на населението. 

Во 15.000 п.с. говорителите на Нигер-конгоанските јазици можеби мигрирале од регионот Сахелија во Западна Африка, по должината на реката Сенегал и го вовеле L2a1 во Северна Африка, што резултирало со тоа што го наследиле современите мавритански народи и Берберите од Тунис. 

Помеѓу 11.000 п.с. и 10.000 п.с. народот Јоруба и Есан пораснале во големината на населението. 

Уште пред 11.000 години, потсахарските Западни Африканци, со макрохаплогрупа L (на пр. L1b1a11, L1b1a6a , L1b1a8, L1b1a9a1, L2a1k, L3d1b1a ), можеби мигрирале низ Северна Африка и во Европа).

Автосомна ДНК
-------------

За време на раниот период на холоценот, во 9.000 година пред нашата ера, народите поврзани со Којсанците се измешале со предците на народот Игбо, најверојатно во западна Сахара.  

Помеѓу 2000 п.с. и 1500 п.с. говорителите на Нилосахарски јазици можеби мигрирале преку Сахел, од Источна Африка во Западна Африка и се мешале со народот Бером кој зборува Нигер-Конгоански јазици Во 710 н.е. популациите поврзани со Западна Африка (на пр. бероми кои зборуваат Нигер-Конго, банту-говорители ) и популациите поврзани со Источна Африка (Етиопјаните што зборуваат Нило-Сахара, Чадците што зборуваат Нило-Сахара) се измешале едно со друго северна Нигерија и северен Камерун. 

Фан и неговите соработници (2019) открил дека народот Фулани покажува генетски афинитет кон изолираните групи што зборуваат афроазиски јазици во Источна Африка, особено оние што зборуваат омотски, како што е народот Ари. Додека Фуланите имаат речиси ексклузивно автохтоно африканско потекло (дефинирано со потекло од Западна и Источна Африка), тие исто така покажуваат траги од западно-евроазиско мешање, поддржувајќи ја татковината на предците некаде во Северна или Источна Африка, и проширување на запад за време на неолитот, веројатно предизвикани од доаѓањето и проширувањето на групите поврзани со Западна Евроазија.  Фан и неговите соработници (2023) откриле дека Фуланите, кои имаат 50% потекло поврзани со Амхара и 50% Тикари, како и окупираат региони како Западна Африка, Централна Африка и Судан како номадски сточари, можеби првично биле афроазиски зборувачи кои подоцна претрпе замена на јазикот и стана говорители на Нигер-конгоанските јазици.

Медицинска ДНК
--------------

Геномите на Африканците кои обично се подложуваат на адаптација се регулаторна ДНК, а многу случаи на адаптација пронајдени кај Африканците се однесуваат на исхраната, физиологијата и еволутивните притисоци од патогени.  Низ цела Потсахарска Африка, генетска адаптација (на пример, мутација rs334, Дафиева крвна група, зголемени стапки на недостаток на G6PD, српеста анемија) на маларија била пронајдена кај Потсахарските Африканци, која можеби првично се развила во 7300 п.с..  Потсахарските Африканци имаат повеќе од 90% од генотипот Дафи-нула. 

### Педикулус

За време на бакарното доба и раниот исламски период на древниот Израел, западноафриканците можеби мигрирале во древниот Израел и вовеле вошка од Западна Африка. 

### Српеста клетка

Среде Зелената Сахара, мутацијата за српеста клетка потекнува од Сахара или во северозападниот шумски регион на западна Централна Африка (на пример, Камерун)  пред најмалку 7.300 години, иако веројатно уште пред 22.000 години.  Хаплотипот на српеста клетка на предците до современите хаплотипови (на пр. Камерун / Централноафриканска Република и хаплотипови Бенин / Сенегал) можеби првпат се појавил кај предците на современите западноафриканци, носејќи ги хаплогрупите E1b1a1-L485 и E1b1a1-U175 или нивните предци E1b1a1-U175 или нивните предци E1b1a1-U171. Западноафриканците (на пример, Јоруба и Есан од Нигерија), кои го носат хаплотипот на српеста клетка на Бенин, можеби мигрирале низ североисточниот регион на Африка во западниот регион на Арабија. Западноафриканците (на пр. Менде од Сиера Леоне), кои го носат хаплотипот на сенегалски српести клетки,  можеби мигрирале во Мавританија (77% современа стапка на појава) и Сенегал (100%); тие, исто така, можеби мигрирале преку Сахара, во Северна Африка и од Северна Африка, во Јужна Европа, Турција и регион во близина на северен Ирак и јужна Турција. Некои можеби мигрирале и ги вовеле хаплотиповите на српеста клетка на Сенегал и Бенин во Басра, Ирак, каде што и двата се појавуваат подеднакво. Западноафриканците, кои го носат хаплотипот на српеста клетка на Бенин, можеби мигрирале во северниот регион на Ирак (69,5%), Јордан (80%), Либан (73%), Оман (52,1%) и Египет (80,8%). 

### Шистозоми

Според Стевердинг (2020), иако не е дефинитивно: во близина на африканските Големи Езера, шистозомите (на пример, S. mansoni, S. haematobium) претрпеле еволуција.  Последователно, имало проширување покрај Нил. Од Египет, присуството на шистозоми можеби се проширило, преку миграцискиот народ Јоруба, во Западна Африка. Потоа, шистозомите можеби се прошириле, преку миграционите Банту-народи, во остатокот од потсахарска Африка (на пример, Јужна Африка, Централна Африка). 

### Таласемија

Преку патеките што ги следат караваните или преку патувањето во периодот на Алмоваридите, популацијата (на пр. Западноафриканците од Потсахара) можеби ја вовела -29 (A → G) мутација на β-таласемија (која се наоѓа во забележителни количини кај Афро-Американците) во северноафриканскиот регион Мароко.

Домашна животинска ДНК
----------------------

Додека миграцијата Нигер-Конго можеби била од Западна Африка во Кордофан, веројатно од Кордофан, Судан, говорниците на Нигер-конгоански јазици придружени со неприменети бисерки со шлемови, можеби преминале во Западна Африка, ги припитомиле бисерките до 3000 година пред нашата ера и преку Банту експанзија, прошетана во други делови на Потсахарска Африка (на пример, Централна Африка, Источна Африка, Јужна Африка). 



1. ↑  Osborne, Anne H.; и др. (October 2008). „A humid corridor across the Sahara for the migration of early modern humans out of Africa 120,000 years ago". *Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America*. **105** (43): 16444–16447. Bibcode:2008PNAS..10516444O. doi:10.1073/pnas.0804472105. PMC 2575439. PMID 18936490.
2. ↑  Drake, Nick; Breeze, Paul (2016). „Climate Change and Modern Human Occupation of the Sahara from MIS 6-2". *Africa from MIS 6-2*. Vertebrate Paleobiology and Paleoanthropology. Africa from MIS 6-2. стр. 103–122. doi:10.1007/978-94-017-7520-5\_6. ISBN 978-94-017-7519-9.
3. ↑  El-Shenawy, Mohammed I.; и др. (2018). „Speleothem evidence for the greening of the Sahara and its implications for the early human dispersal out of sub-Saharan Africa". *Quaternary Science Reviews*. **188**: 67–76. Bibcode:2018QSRv..188...67E. doi:10.1016/j.quascirev.2018.03.016.
4. ↑  Scheele, Judith (Aug 2016). *Crossroads Regions: The Sahara*. Oxford Handbooks Online. doi:10.1093/oxfordhb/9780199935369.013.18. ISBN 978-0-19-993536-9.
5. ↑  Wippel, Steffen (2020). „The Sahara as a Bridge, Not a Barrier: An Essay and Book Review on Recent Transregional Perspectives". *Neue Politische Literatur*. **65** (3): 449–472. doi:10.1007/s42520-020-00318-y.
6. 1 2  „Origins of modern human ancestry". *Nature*. **590** (7845): 229–237. February 2021. Bibcode:2021Natur.590..229B. doi:10.1038/s41586-021-03244-5. PMID 33568824 Проверете ја вредноста `|pmid=` (help).
7. ↑  Scerri, Eleanor (26 October 2017). „The Stone Age Archaeology of West Africa". *Oxford Research Encyclopedia of African History*. Oxford University Press. стр. 1. doi:10.1093/acrefore/9780190277734.013.137. ISBN 9780190277734. OCLC 1013546425.
8. ↑  Jeong, Choongwon (2020). „Current Trends in Ancient DNA Study: Beyond Human Migration in and Around Europe". *The Handbook of Mummy Studies*. Springer. стр. 1–16. doi:10.1007/978-981-15-1614-6\_10-1. ISBN 978-981-15-1614-6. OCLC 1182512815.
9. ↑  González-Fortes, G.; и др. (2019). „A western route of prehistoric human migration from Africa into the Iberian Peninsula". *Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences*. **286** (1895): 20182288. doi:10.1098/rspb.2018.2288. PMC 6364581. PMID 30963949.
10. ↑  Olalde, Iñigo; и др. (March 27, 2019). „Supplementary Materials for The genomic history of the Iberian Peninsula over the past 8000 years". *Science*. **363** (6432): 1230–1234. Bibcode:2019Sci...363.1230O. doi:10.1126/science.aav4040. PMC 6436108. PMID 30872528.
11. ↑  Olalde, Iñigo; и др. (March 27, 2019). „The genomic history of the Iberian Peninsula over the past 8000 years". *Science*. **363** (6432). Table S1. Bibcode:2019Sci...363.1230O. doi:10.1126/science.aav4040. PMC 6436108. PMID 30872528.
12. ↑  Batini, Chiara; и др. (September 2011). „Supplementary Data: Signatures of the Preagricultural Peopling Processes in Sub-Saharan Africa as Revealed by the Phylogeography of Early Y Chromosome Lineages". *Molecular Biology and Evolution*. **28** (9): 2603–2613. doi:10.1093/molbev/msr089. ISSN 0737-4038. OCLC 748733133. PMID 21478374. `|hdl-access=` бара `|hdl=` (help)
13. ↑  Haber, Marc; и др. (August 2019). „A Rare Deep-Rooting D0 African Y-Chromosomal Haplogroup and Its Implications for the Expansion of Modern Humans Out of Africa". *Genetics*. **212** (4): 1421–1428. doi:10.1534/genetics.119.302368. ISSN 0016-6731. OCLC 8291848146. PMC 6707464. PMID 31196864.
14. ↑  Shriner, Daniel; Rotimi, Charles N. (April 2018). „Whole-Genome-Sequence-Based Haplotypes Reveal Single Origin of the Sickle Allele during the Holocene Wet Phase". *American Journal of Human Genetics*. **102** (4): 547–556. doi:10.1016/j.ajhg.2018.02.003. ISSN 0002-9297. OCLC 7353789016. PMC 5985360. PMID 29526279.
15. ↑  Trombetta, Beniamino; и др. (June 2015). „Phylogeographic Refinement and Large Scale Genotyping of Human Y Chromosome Haplogroup E Provide New Insights into the Dispersal of Early Pastoralists in the African Continent". *Genome Biology and Evolution*. **7** (7): 1940–1950. doi:10.1093/gbe/evv118. ISSN 0016-6731. OCLC 8291848146. PMC 4524485. PMID 26108492.
16. 1 2  Sá, Luísa; и др. (16 August 2022). „Phylogeography of Sub-Saharan Mitochondrial Lineages Outside Africa Highlights the Roles of the Holocene Climate Changes and the Atlantic Slave Trade". *International Journal of Molecular Sciences*. **23** (16): 9219. doi:10.3390/ijms23169219. ISSN 1661-6596. OCLC 9627558751. PMC 9408831 Проверете ја вредноста `|pmc=` (help). PMID 36012483 Проверете ја вредноста `|pmid=` (help).
17. ↑  Miller, Eleanor F.; и др. (August 2018). „Global demographic history of human populations inferred from whole mitochondrial genomes". *Royal Society Open Science*. **5** (8): 180543. Bibcode:2018RSOS....580543M. doi:10.1098/rsos.180543. OCLC 8582185081. PMC 6124094. PMID 30225046.
18. ↑  Frigi, Sabeh; и др. (August 2010). „Ancient local evolution of African mtDNA haplogroups in Tunisian Berber populations". *Human Biology*. **82** (4): 367–384. doi:10.3378/027.082.0402. ISSN 0018-7143. JSTOR 41466688. OCLC 4668535228. PMID 21082907.
19. ↑  Podgorná, Eliška; и др. (November 2013). „The genetic impact of the lake chad basin population in North Africa as documented by mitochondrial diversity and internal variation of the L3e5 haplogroup". *Annals of Human Genetics*. **77** (6): 513–523. doi:10.1111/ahg.12040. ISSN 0003-4800. OCLC 6998015647. PMID 25069842.
20. ↑  Busby, George BJ; и др. (June 21, 2016). „Admixture into and within sub-Saharan Africa". *eLife*. **5**: e15266. doi:10.7554/eLife.15266. PMC 4915815. PMID 27324836.
21. ↑  Gurdasani, Deepti; и др. (December 3, 2014). „The African Genome Variation Project shapes medical genetics in Africa". *Nature*. **517** (7534): 327–332. Bibcode:2015Natur.517..327G. doi:10.1038/nature13997. ISSN 0028-0836. OCLC 9018039409. PMC 4297536. PMID 25470054.
22. ↑  Choudhury, Ananyo; и др. (October 2020). „High-depth African genomes inform human migration and health". *Nature*. **586** (7831): 741–748. Bibcode:2020Natur.586..741C. doi:10.1038/s41586-020-2859-7. ISSN 0028-0836. OCLC 8691160009. PMC 7759466 Проверете ја вредноста `|pmc=` (help). PMID 33116287 Проверете ја вредноста `|pmid=` (help). S2CID 226039427.
23. ↑  Bird, Nancy; и др. (March 29, 2023). „Dense sampling of ethnic groups within African countries reveals fine-scale genetic structure and extensive historical admixture". *Science Advances*. **9** (13): eabq2616. Bibcode:2023SciA....9.2616B. doi:10.1126/sciadv.abq2616. ISSN 2375-2548. OCLC 9819554112. PMC 10058250 Проверете ја вредноста `|pmc=` (help). PMID 36989356 Проверете ја вредноста `|pmid=` (help).
24. ↑  Fan, Shaohua; Kelly, Derek E.; Beltrame, Marcia H.; Hansen, Matthew E. B.; Mallick, Swapan; Ranciaro, Alessia; Hirbo, Jibril; Thompson, Simon; Beggs, William (2019-04-26). „African evolutionary history inferred from whole genome sequence data of 44 indigenous African populations". *Genome Biology*. **20** (1): 82. doi:10.1186/s13059-019-1679-2. ISSN 1474-760X. PMC 6485071. PMID 31023338.
25. ↑  Fan, Shaohua; и др. (March 2, 2023). „Whole-genome sequencing reveals a complex African population demographic history and signatures of local adaptation" (PDF). *Cell*. **186** (5): 923–939. doi:10.1016/j.cell.2023.01.042. ISSN 0092-8674. OCLC 9791150466. PMC 10568978 Проверете ја вредноста `|pmc=` (help). PMID 36868214 Проверете ја вредноста `|pmid=` (help).
26. 1 2  Pfennig, Aaron; и др. (March 29, 2023). „Evolutionary Genetics and Admixture in African Populations". *Genome Biology and Evolution*. **15** (4): evad054. doi:10.1093/gbe/evad054. OCLC 9817135458. PMC 10118306 Проверете ја вредноста `|pmc=` (help). PMID 36987563 Проверете ја вредноста `|pmid=` (help).
27. ↑  Wonkam, Ambroise; Adeyemo, Adebowale (March 8, 2023). „Leveraging our common African origins to understand human evolution and health" (PDF). *Cell Genomics*. **3** (3): 100278. doi:10.1016/j.xgen.2023.100278. PMC 10025516 Проверете ја вредноста `|pmc=` (help). PMID 36950382 Проверете ја вредноста `|pmid=` (help).
28. ↑  Amanzougaghene, Nadia; и др. (October 14, 2016). „High Ancient Genetic Diversity of Human Lice, Pediculus humanus, from Israel Reveals New Insights into the Origin of Clade B Lice". *PLOS ONE*. **11** (10): e0164659. Bibcode:2016PLoSO..1164659A. doi:10.1371/journal.pone.0164659. PMC 5065229. PMID 27741281.
29. ↑  „Evolutionary history of sickle-cell mutation: implications for global genetic medicine". *Human Molecular Genetics*. **30** (R1): R119–R128. April 2021. doi:10.1093/hmg/ddab004. PMC 8117455 Проверете ја вредноста `|pmc=` (help). PMID 33461216 Проверете ја вредноста `|pmid=` (help).
30. ↑  „Recent Adaptive Acquisition by African Rainforest Hunter-Gatherers of the Late Pleistocene Sickle-Cell Mutation Suggests Past Differences in Malaria Exposure". *American Journal of Human Genetics*. **104** (3): 553–561. March 2019. doi:10.1016/j.ajhg.2019.02.007. PMC 6407493. PMID 30827499.CS1-одржување: display-автори (link)
31. ↑  „Sickle β-globin haplotypes among patients with sickle cell anemia in Basra, Iraq: A cross-sectional study". *Iraqi Journal of Hematology*. **9** (1): 23. January 2020. doi:10.4103/ijh.ijh\_20\_19.
32. ↑  Steverding, Dietmar (December 2020). „The spreading of parasites by human migratory activities". *Virulence*. **11** (1): 1177–1191. doi:10.1080/21505594.2020.1809963. PMC 7549983 Проверете ја вредноста `|pmc=` (help). PMID 32862777.
33. ↑  Agouti, Imane; и др. (December 2008). „Molecular basis of ß-thalassemia in Morocco: possible origins of the molecular heterogeneity" (PDF). *Genetic Testing*. **12** (4): 563–568. doi:10.1089/gte.2008.0058. PMID 18976160.
34. ↑  Murunga, Philip; и др. (2018). „Mitochondrial DNA D-Loop Diversity of the Helmeted Guinea Fowls in Kenya and Its Implications on HSP70 Gene Functional Polymorphism". *BioMed Research International*. **2018**: 1–12. doi:10.1155/2018/7314038. OCLC 8754386965. PMC 6258102. PMID 30539018.