**Туполев Ту-144** (руски: *Tyполев Ту-144*; NATO име на известување: **Charger**) е Советски авион конструиран од Туполев во функција од 1968 до 1999.

Бил првиот надзвучен патнички авион во светот. Првиот лет го имаше на 31 декември 1968 година, три месеци пред конкурентскиот Конкорд. Звучниот ѕид првпат се проби на 5 јуни 1969 година и влезе во редовен сообраќај во 1975 година на „Аерофлот" на линијата меѓу Москва и Алма-Ата.

Проектирање и развој
--------------------

Ту-144 бил еден од двата надзвучни патнички авиони изградени за да обезбедуваат услуги за комерцијален превоз на патници и товар (другиот беше англо-францускиот Конкорд). Дизајнот на овој авион било проектантското биро ОКБ 156 Туполев (Експериментално биро за градежништво - Туполев), кое тогаш било предводено од познатиот дизајнер Андреј Николаевич Туполев како главен дизајнер, творец на многу важни советски авиони. Ова беше последниот проект на овој познат проектант на авиони. Тој почина во 1972 година, но доживеал да присуствува на пробниот лет на Ту-144. По неговата смрт, неговиот син Алексеј Андреевич Туполев станал главен дизајнер на ОКБ Туполев.

Проектот започнал со работа на 26 јули 1963 година, две години пред од неговиот конкурент Конкорд. Планот бил да се направат пет прототипови за следните 4 години. Проектната задача била амбициозно поставена: авионот требало да превезува 120 патници на растојание од 6.500 км , со брзина од 2.500 км / ч -, максималната маса на авионот на 130 т.

Од раните 60-ти години на минатиот век, инженерите ОКБ 156 Туполев рабеле на оптимизирање на аеродинамичкото однесување на големите авиони со брзина над 2 Mach, работејќи на проекти за бомбардери Ту-125 и Ту-135, а подоцна го искористија и тоа искуство на проектот Ту-144. Работејќи на проектот на патнички надзвучен авион, тие морале да решат голем број технички и технолошки проблеми како што се: за да се обезбеди доволен аеродинамичен квалитет на авионите со надзвучна брзина, потребно е да се решат проблемите со стабилноста и контролата во опсегот на подзвучни и трансонични брзини.маха, што подразбира решавање на проблемот со трајно обезбедување на доволна моќност на моторот и зголемена температура на критичните места на структурата на авионот. Покрај тоа, требало да се земе предвид и економичноста на инсталираните единици, со цел комплетниот проект да биде економски исплатлив.

Покрај овие проблеми, ОКБ Туполев морал да реши и голем број проблеми поврзани со обезбедување климатски услови во кабината на авион кој летал на надморска височина од 20 км -, обезбедувајќи доволна количина на воздух при многу широк опсег на брзини и надморска височина, без значително да ја нарушува аеродинамиката на авионите, заштитата од сончево и други видови зрачење, проблемот со влијанието врз животната средина на авионите врз животната средина, решавањето на проблемот со звучните бранови при пробивање на звучните бариери. Било потребно да се изработи цела низа нови уреди за автоматско управување со летот и навигација и автоматско слетување. Сите поголеми производители на авиони, научни институти и други биро за дизајн учествуваа во овој проект, со еден збор, тоа беше државен проект на Советскиот Сојуз.
.

Првиот прототип полета на 31 декември 1968 година, два месеци пред неговиот конкурент, а на 1 ноември 1977 година, Аерофлот го воведе овој авион на релација Москва-Алма-Ата (Казахстан).

Оперативно користење
--------------------

Авионот Ту-144 бил произведен во вкупно 17 примероци, од кои два прототипови: еден за статички тестови, а другиот за тестови во лет. Се произведувал во фабриката за авиони во Воронеж од 1971 до 1984 година во две серии - првата серија од 10 авиони Ту-144С и втората серија од пет авиони Ту-144Д. Во авионите биле инсталирани НК-144Ф на Кузнецов (во првите пет авиони Ту-144С) и моторите РОД-36-51А на Колесов (во другите 5 авиони Ту-144С и 5 авиони Ту-144Д). Моторите на Кузнецов НК-32-1 биле инсталирани во летачката лабораторија Ту-144ЛЛ, изградена во 1996 година и е создадена со претворање на авионите Ту-144Д со регистарски број 77114.

### Музеи и образование

Три авиони Ту-144 се наоѓаат во музеите Монино во близина на Москва, Уљлјановск и Синсхајм (Германија). Два се сместени во образовни институции во Казанскиот воздухопловен институт и Институтот за воздухопловство Самара.

Погледни уште
-------------

* Туполев Ту-160
* Конкорд
* Боинг2707 или Боинг733
* Tupoljev

Наводи
------

1. ↑  Tu-144 (Russian: Tyполев Ту-144; NATO reporting name: Charger)
2. ↑  Vote Tupolev Tu-144
3. ↑  Tupolev Tu-144[*мртва врска*]

Надворешни врски
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Туполев Ту-144" на Ризницата ? |

* „Zvanični sajt Tupoljeva" (Предлошка:Ру). www.tupolev.ru. Посетено на 8. 12. 2010. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
* „Tupolev" ((англиски)). www.tupolev.co.tv. Архивирано од изворникот на 11. 03. 2011. Посетено на 30. 1. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
* „Tupolev Andrej Nikolajevich" ((англиски)). www.aviation.ru. Архивирано од изворникот на 5. 06. 2011. Посетено на 30. 12. 2010.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
* „Ту-144" (Предлошка:Ру). Уголок неба. 2004. Посетено на 14. 12. 2010. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
* „Tupolev Tu-144 (1968)" ((англиски)). www.aviastar.org. Посетено на 14. 12. 2010. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
* „Tu-144 World´s First Supersonic Transwport Aircraft" ((англиски)). www.bbc.co.uk. Посетено на 14. 12. 2010. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
* „Tu-144 Charger Supersonic Transport" ((англиски)). www.globalsecurity.org. Посетено на 14. 12. 2010. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
* „Tupolev Tu-144 Charger" ((англиски)). www.aerospaceweb.org. Посетено на 14. 12. 2010. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)