**Екибастуз** (казашки: Екібастұз, Ekibastuz; руски: Экибастуз) — град во Павлодарската област, во североисточен Казахстан. Се наоѓа на 132 км југозападно од градот Павлодар, центар на Павлодарската област. Според проценките од 2019 година, во градот има 133.889 жители.

Историја
--------

### Етимологија

Постојат неколку хипотези за потеклото на името на градот „Еки бас туз" (што буквално значи „Две вреќи сол"). Според легендата, Косум Пшембаев, кој ги открил наоѓалиштата на јаглен во 19 век, го обележал местото на откривање со две вреќи сол, бидејќи немал ништо друго со него. Така, тој не сакајќи го дава името на областа.

### Грб на градот

Грб на Екибастуз
Амблемот на градот, одобрен во советско време од страна на комисија под Градскиот извршен комитет на Советот на работнички народни пратеници, имаа форма на традиционален штит, а во долниот дел се наоѓа лента од казахстански украс со жолта боја, што ги симболизира огромните степи во Казахстан. Во центарот на грбот, на црно-зелена позадина, има бронзено тркало од багер и високонапонска кула. Бронзеното тркало ја претставува моќта на технологијата за ископување јаглен, додека високонапонската кула ја симболизира електричната енергија произведена од локалните електрани. Црната боја на дел од грбот е симбол на најбогатите наоѓалишта на јаглен.

### Рана историја

Како резултат на археолошките истражувања на територијата на областа, откриено е повеќеслојно место, каде се откриени камени алатки од раниот и доцниот мезолит, раниот, средниот и доцниот неолит и енеолитот, како и гроб на антички човек од енеолитската ера. Најстариот слој на наоѓалиштето се проценува дека е стар околу 12 илјади години.

Олентински писаници (петроглифи) се споменици на примитивната уметност во регионот Екибастуз. Пронајдени се на десниот брег на реката Олента, на 10 км југозападно од селото Таи. Сите цртежи се изработени со техниката на цртање релјефни линии длабоки до 0,5-0,7 см. Хронолошки, тие можат да бидат поделени во три главни фази: енеолит, бронза и рано железно време.

Олентински Писаници
### Откривање и развој на полето Екибастуз

Откривањето на наоѓалиште на јаглен од страна на К. Пшенбаев, а потоа и истражувањето на научници, инженери и геолози поканети од трговецот-милионер Павлодар А.И.Деров кон крајот на 90-тите години на XIX век, доведоа до одлука за започнување на првите обиди за извлекување јаглен по метод на рудник. Сопствениот капитал на Деров не бил доволен, па тој започнува со создавање на акционерско друштво, кое подоцна го добива името „Воскресенское". Во 1895 година се поставени три рудници за истражување (Владимирска, Мариновска, Олговскаја). Во пролетта 1896 година, Деров го пушта во употреба првиот рудник за јаглен.Во 1898 година, на западната страна на езерото Екибазут се појавува мала населба наречена Екибастуз.

### Советски период

По Октомвриската револуција, во мај 1918 година, В.И. Ленин потпиша указ за национализација на претпријатијата на Ридер и Екибастуз. Во тие години, Екибастуз е најголемото претпријатие за јаглен во Казахстан. На 16 март 1922 година, Президиумот на Врховниот совет на националното стопанство одвои специјални средства за реставраторски работи. Но, земјата не беше во можност да го подигне и развие производството.

Во 1925 година, рудниците Екибастуз беа затворени, фабриките беа демонтирани, шините, опремата и возниот парк беа продадени. Долги години животот во Екибастуз замрзна. Луѓето се распрснаа, рудниците и постојните згради постепено беа уништени.

Во 1939 година, населбата Екибастуз беше распоредена во категоријата работнички населби и го добива името Екибастузугол.

Енергија на Екибастуз за националната економија. Поштенска марка на СССР, 1981 година.
Во декември 1947 година, Министерството за индустрија за јаглен ја одобрува проектната задача за рудникот за јаглен ленти бр.1 во Иртиш, изработен од група работници од канцеларијата за дизајн во Карагандагипрошахт.

Во 1948 година, пристигнува одред од 50 градежници и ја започнуваат изградбата на нов град,а беа обележани и границите на идните рудници за јаглен.

И веќе во декември 1954 година се испратени првите тони јаглен од Екибастуз низ земјата - ова беше првиот рудник за јаглен на трустот Иртишугол со капацитет од 3 милиони тони јаглен годишно. Во 1957 година, населението во Екибастуз достигна 25 илјади луѓе и со Уредбата на Президиумот на Врховниот Совет на Казахстанската ССР од 12 јуни, работното село „Екибастузугол" беше преименувано во град Екибастуз од регионална подреденост.

Во ноември 1970 година, е пуштена во употреба првата фаза од рудникот за отворен коп „Богатир". Во 1977 година е издаден декрет на Централниот комитет на СПСУ и Советот на министри на СССР „За создавање на комплекс за гориво и енергија Екибастуз и изградба на 1500 киловолтен далновод за пренос на електрична енергија Екибастуз - Центар".

Во 1979 година започна изградбата на рудникот со отворен коп „Восточни" со проектна моќност од 30 милиони тони годишно. ЕТЕК стана голем индустриски центар, чиј економски потенцијал ги надмина границите на регионот и републиката. 11 проценти од произведениот јаглен во СССР беше откопуван во Екибастуз.

Географски податоци
-------------------

### Местоположба

Градот Екибазут се наоѓа југозападно од градот Павлодар центар на Павлодарската област. Од северозапад, градот се граничи со Акмолинската област, од југозапад со Карагандинската област, од север со Актогај, од југ со Бајанаул и од североисток со областите Аксу на Павлодарската област.

Регионот вклучува вкупно 26 населени места во руралната област, вклучувајќи 3 населени места - Солнечи, Торткудук, Шидерти, 10 рурални области; 2 села; 22 населени места. Административен центар е градот Екибастуз, на растојание 132 км од центар на областа.

### Релјеф и хидрографија

Геоморфолошки, областа се наоѓа во северниот дел на Казахстанската гора и е брановидна рамнина со мали вдлабнатини на суви езера во форма на чинија.

Каналот Иртиш - Караганда е постојан водотек. Каналот по својата должина поврзува одделни мали езера, кои дејствуваат како резервоари за вода. Каналот се напојува од водите на реката Иртиш и, во мала мера, од атмосферските врнежи и подземните води.

### Почва и растителност

Главен тип на почва на територијата на градот се лесни костенски, малку хумусни почви. Дебелината на почвата на плодниот слој на почвата во вдлабнатини достигнува 15-40 см, понекогаш и до 50 см.

Необработените степски територии се пасишта со степска растителност од пелин-трева-трева, претставени со пердувна трева, дрво, пелин и редок мал Караганик До крајот на летото, растителноста изгорува.

Клима
-----

Климата во регионот е континентална. Територијата на Екибастуз се наоѓа многу далеку од океанот и е отворена за ветрови од запад и север, ова создава можност за пристигнување на воздушни маси со различни својства, што придонесува за значителен контраст во временските услови. Регионот се одликува со ладни, умерено тешки зими и топли лета.

Просечната годишна температура на воздухот е + 2,9 °C Апсолутната максимална температура на воздухот е + 41 °C. Апсолутната минимална температура на воздухот е -43 °C.

Стандардна длабочина на замрзнување на почвите: Кир и глина - 1,92 м; песочна кирпич и песок, фин и тињав - 2,3 м; груби почви - 3,26 м.

Просечните годишни врнежи се 269 mm, вклучувајќи 77 mm во зима и 192 mm во лето. Бројот на денови со снег е 143, просечната брзина на ветерот е 4,3 м/с, а просечната релативна влажност е 65%.

Население
---------

Во Казахстан го зазема 19-то место според бројот на жители, во Северен Казахстан - 6-то место, а во регионот на Павлодар - 2-то место.

Во 2019 година беа изградени неколку куќи, каде што се преместени голем број на семејства од Нур-Султан.

### Етнички состав

На почетокот на 2019 година, населението на градот изнесуваше 133.889 лица, а на регионот 152.971 лице.

| Народ | Вкупно | Удел (%) |
| --- | --- | --- |
| Казаци | 87 087 | 56,93 |
| Руси | 48 129 | 31,46 |
| Украинци | 5 653 | 3,70 |
| Татари | 3 701 | 2,42 |
| Германци | 2 495 | 1,63 |
| Белоруси | 945 | 0,62 |
| Башкири | 517 | 0,34 |
| Азери | 765 | 0,50 |
| Молдавци | 537 | 0,35 |
| Корејци | 384 | 0,25 |
| Чеченици | 364 | 0,24 |
| Полјаци | 249 | 0,16 |
| други | 2 145 | 1,40 |
| вкупно | 152 971 | 100,00 |

### Религија

Во Екибастуз се регистрирани 17 верски здрздруженија.

* Ислам - 7 религиозни здруженија, сите се гранки на Духовната управа на муслиманите на Република Казахстан,
* Православие - 2,
* Католицизам - 1,
* Протестантство - 7.

Свеченото отворање на џамијата Екибастуз, на кое присуствуваше и муфтијата на Казахстан Ратбек-кажи, се случи во септември 1998 година.

Катедралата во Екибазут е именувана по Свети Серафим Саровски и Иверон икона на Богородица. Изградбата на катедралата Иверско-Серафим започна во 1992 година, а заврши на 21 септември 2000 година. Архиепископот Астански и Алматски Алексиј учествуваше на церемонијата на осветување на горната црква на катедралата.

Локална самоуправа
------------------

Шефот на извршната власт на Екибастуз е аким, односно градоначалник. Акимат е извршно тело на градската самоуправа, правен наследник на извршниот комитет на градскиот совет.

Претставничко тело на градската самоуправа е градскиот маслихат. Се состои од 17 советници, избрани од населението на градот на општинските избори за период од 5 години.

Економија
---------

### Индустрија

Индустријата е доминантен сектор во економијата на градот. Обемот на индустриското производство во јануари-април 2008 година изнесува 33358,4 милиони казахстански тенги, индексот на физичкиот волумен - 124,2 проценти. Ископани се 17166,7 илјади тони јаглен, произведени се 6,2607 милијарди kWh електрична енергија, произведени 746 тони минерална волна, 608 тони феросиликоалуминиум.

Во моментов, јагленот се откопува од три рудници за јаглен: отворен рудник „Богатир", отворен рудник „Северни", кои се дел од компанијата „Богатир Комир", и рудник „Восточни", кој е дел од корпорацијата „Евроазиска енергетска корпорација".

### Трговија

Вкупниот обем на прометот во трговијата на мало во 2007 година изнесува речиси 12,3 милијарди тенги. На пазарот на големо во регионот, обемот на продажба во истиот период изнесувала 17,9 милијарди тенги. Во градот се регистрирани 118 трговски претпријатија.

### Транспорт

Екибастуз има транспортен комплекс, кој вклучува железнички, патен и воздушен транспорт (во моментов аеродромот е затворен и не работи). Сите начини на транспорт се тесно поврзани едни со други, се надополнуваат и формираат единствена транспортна мрежа.

Пругата Павлодар - Нур-Султан поминува низ градот од исток кон запад. Историјата на железничката комуникација на Екибастуз датира од основањето на железницата „Воскресение", со должина од 116 км (прва на територијата на регионот Павлодар Приитриш), што ги поврзува рудниците за јаглен Екибастуз со пристаништето Воскресенскаја на Иртиш.

Вкупната должина на регионалните автопати во регионот Екибастуз и пристапните патишта до градот е 265,4 километри. Уличната и патната мрежа на градот Екибазут ги вклучува сите главни улици на градот со вкупна должина од 52 километри и е поделена на 10 делници.

Во градот има автобуска станица, од која се врши меѓуградски автобуски превоз до руралните области, во регионот на Павлодар и пошироко. Градскиот превоз Екибастуз е претставен со 10 автобуски линии и такси.

Наука и образование
-------------------

Образовниот систем вклучува 90 институции: 1 универзитет и 7 колеџи.

Училишта за општо образование - 55, вклучително и средни училишта - 42, нецелосни училишта - 2, основни училишта - 11, гимназии и ликеи (како дел од училиштата) - 5, помошни пансиони - 1; тие имаат вкупно 22.781 студент.

Култура и уметност
------------------

### Библиотеки

Во Екибастуз има 27 библиотеки, вклучително и централната градска библиотека, централната детска библиотека, 9 градски, 3 детски, 12 рурални библиотеки. Фондот за книги е со повеќе од 348 илјади примероци, вклучително и на казахстански јазик - 65 854 примероци. Библиотеките на градот годишно опслужуваат над 37 илјади читатели.

### Историски музеј

Музејот е основан во 1987 година за историјата на градот и поширокиот регион. Површината на музејот е 839 м², вклучувајќи изложбени сали и простории за складирање. Музејот има над 28.000 предмети. Меѓу нив има уникатни експонати: Куранот од 17 век, етнографска колекција на народни мајстори Сагиндиков, колекција на народни музички инструменти, музички инструмент на 18 век - хармониум, богата колекција на самовари. Музејот има 9 изложбени сали и повеќе од 200 изложби, кои ја прикажуваат историјата на регионот од камено време до модерно време, материјал за развојот на наоѓалиштата на јаглен од сопственикот на рудникот Касим Пшенбаев до денес.

Спорт
-----

Во градот има 5 детски спортски училишта, од кои 4 се градски училишта и 1 регионално спортско училиште „Зашибај". Над 250 спортски работници извршуваат дејности за развој на физичката култура и спортот, бројот на деца вклучени во спортски училишта достигнува 4600 лица. Вкупно има 208 спортски објекти, вклучувајќи 1 спортски комплекс, 1 стадион, 58 спортски сали, 5 базени, 15 стрелишта, 1 хиподром и 127 спортски терени.

Поврзано
--------

* Казахстан
* Павлодарската област
* Градови во Казахстан

Наводи
------

1. ↑  „Центральная городская детская библиотека им. Сапаргали Бегалина". *www.spring.kz*. Посетено на 2020-11-07.
2. ↑  „Герб города Экибастуз (1971 г.) | Геральдика.ру". *geraldika.ru*. Посетено на 2020-11-07.
3. ↑  „Как рождался город | Номад | 13.06.2007". *nomad.su*. Посетено на 2020-11-07.
4. ↑  „Cities & towns of Kazakhstan". *pop-stat.mashke.org*. Посетено на 2020-11-07.
5. ↑  Interfax-Kazakhstan. „Интерфакс-Казахстан". *www.interfax.kz* (руски). Посетено на 2020-11-07.
6. ↑  „Медколледж". *medekibastuz.narod.ru*. Посетено на 2020-11-07.

Надворешни врски
----------------

* Официјално мрежно место
* Информации за градот Екибастуз Архивирано на 30 октомври 2020 г.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Градови во Казахстан |
| --- |
|  |
| 
* Актау
* Актобе
* Алмати
* Аркалик
* Атирау
* Бајконур
* Балхаш
* Екибастуз
* Жанаозен
* Жезказган
* Капчагај
* Караганда
* Кентау
* Кокшетау
* Костанај
* Кизилорда
* **Нур-Султан**
* Орал
* Оскемен
* Павлодар
* Петропавл
* Ридер
* Саран
* Сатпаев
* Семеј
* Степногорск
* Талдикорган
* Тараз
* Темиртау
* Туркистан
* Шахтинск
* Шимкент
* Шчучинск

 | Грбот на Казахстан |

 |