**Луда краставица** (науч. *Ecballium*) — род на цветни растенија од семејството на тиквите (*Cucurbitaceae*) што содржи еден истоимен вид — лудата краставица (*Ecballium elaterium*). Необичното име потекнува од зрелиот плод кој истура млаз од слузна течност што ги содржи неговите семиња како средство за растурање на семето, пример за брзо движење на растенијата.

Распространетост
----------------

Растението потекнува од Европа, северна Африка и умерените области на Азија и се смета за инвазивен вид. Се одгледува како украсно растение на друго место, а на некои места е натурализирано.

Листови на лудата краставица

Растурање на семиња
-------------------

Ткивото во плодот на лудата краставица што го опкружува семето е со тенко ѕидови, што го олеснува погонското ослободување на семето со „прскање". Притисокот за исфрлање на семето се создава со зголемена концентрација на глукозид и елатеринидин во мали количини на цитоплазма што доведува до осмотски притисок до 27 атм. Методот на градење притисок може да зависи од цевките со ситото на флоем, што покажува дека механизмот на шприц може да се намали во услови под стрес на вода.

Плодот исто така користи хигроскопско движење и складирана еластична енергија за да ги исфрли семките од плодот. Овој метод се прави пасивно каде што плодот ја менува својата структура додека дехидрира и се влошува, предизвикувајќи движење. Ова движење може да се должи на свиткување, свиткување или извртување на клетките за да се промени нејзината морфолошка форма додека клетките се сушат. Бидејќи ќелиите за сушење се претежно составени од клеточен ѕид, обликот се одредува од клеточниот ѕид, обезбедувајќи метод за катапултирање на семињата за да се исфрлат надвор од растението.

Ненадејните движења во растителните ткива се склони кон различни видови механички нестабилности. Во случај на лудата краставица, поради односот помеѓу времетраењето на движењето и големината на ткивото, растителното ткиво се скрши. Делотворноста на распрснувањето се чини дека е мала бидејќи една студија покажа дека иако лудата краставица можела да го испрска своето семе на целата парцела, големината и местото на нападнатите области останале релативно слични.

Историја во народната медицина
------------------------------

Елатериумот е од кукурбитацин од растението се користел во античката историја како прочистувач во народната медицина. Извлечен од сокот од плодот на лудата краставица, елатириумот бил откриен од Стерлинг во 1835 година. Елатериумот се екстрахира од елатериум со хлороформ, а потоа се таложи со етер. Ја има формулата C32H44O7. Формира безбојни лушпи кои имаат горчлив вкус, со доказ како отров кога се консумира преку нос или уста. *Британската фармакопеја* содржела препарат, *Pulvis Elaterini Compositus*.

Според Единаесеттото издание на *Encyclopædia Britannica*, „дејството на овој екстракт наликува на дејството на солените апериенти, но е многу помоќно. Тој е најактивниот познат хидрагог пургатив, „предизвикува и многу депресија и насилно стегање". Кога се инјектира субкутано, тој е инертен, бидејќи неговото дејство целосно зависи од неговото мешање со жолчката. Лекот е несомнено вреден во случаи на капки и светла болест, а исто така и во случаи на церебрална хеморагија, загрозена или присутна. Не смее да се користи освен во итни случаи, и секогаш мора да се користи со најголема грижа, особено ако состојбата на срцето е незадоволителна."

Во 21 век, елатериумот и неговите состојки се сметаат за отров, со неколку извештаи за случаи на хоспитализација, едем на увула и некроза на носната слузница како резултат на носно или усно внесување.

Наводи
------

1. 1 2  „Search results for *Ecballium*". *The Plant List*. Посетено на 1 March 2016.
2. 1 2  „*Ecballium elaterium*". CABI. 21 ноември 2019. Посетено на 18 март 2021.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  Forterre, Y.; Marmottant, P.; Quilliet, C.; Noblin, X. (January 2016). „Physics of rapid movements in plants". *Europhysics News*. **47** (1): 27–30. Bibcode:2016ENews..47a..27F. doi:10.1051/epn/2016104.
4. ↑  „*Ecballium elaterium*". *Информативна мрежа за гермоплазмени ресурси*. Служба за земојоделско истражување, Министерство за земјоделство на САД. Посетено на 21 декември 2017. (англиски)
5. ↑  „*Ecballium elaterium* (L.) A. Rich". *USDA PLANTS*.
6. 1 2  Kozlowski, T. T. (2012). *Seed Biology: Importance, Development, and Germination*. Elsevier. стр. 175, 196–197. ISBN 978-0-323-15067-5.
7. ↑  Sheikholeslam, Shahla N.; Currier, Herbert B. (1 March 1977). „Effect of Water Stress on Turgor Differences and 14 C-Assimilate Movement in Phloem of Ecballium elaterium". *Plant Physiology*. **59** (3): 381–383. doi:10.1104/pp.59.3.381. PMC 542407. PMID 16659856.
8. ↑  Elbaum, Rivka; Abraham, Yael (June 2014). „Insights into the microstructures of hygroscopic movement in plant seed dispersal". *Plant Science*. **223**: 124–133. doi:10.1016/j.plantsci.2014.03.014. PMID 24767122.
9. ↑  Blank, Lior; Birger, Nitzan; Eizenberg, Hanan (13 November 2019). „Spatial and Temporal Distribution of Ecballium elaterium in Almond Orchards". *Agronomy*. **9** (11): 751. doi:10.3390/agronomy9110751.
10. ↑  Kelland (1862). „Opening Address, Session 1858–59". *Proceedings of the Royal Society of Edinburgh*. **4**: 109–121. doi:10.1017/S0370164600033848.
11. 1 2  Kloutsos, Georgios; Balatsouras, Dimitrios G.; Kaberos, Antonis C.; Kandiloros, Dimitrios; Ferekidis, Eleftherios; Economou, Constantinos (September 2001). „Upper Airway Edema Resulting From Use of Ecballium elaterium". *The Laryngoscope*. **111** (9): 1652–1655. doi:10.1097/00005537-200109000-00030. PMID 11568622.
12. 1 2  Chisholm 1911. sfn error: no target: CITEREFChisholm1911 (help)

Надрворешни врски
-----------------

* Луда краставица на Ризницата ?
* „Луда краставица" — Енциклопедија на живиот свет Уредете го ова на Википодатоците
* Сеопфатен профил на лудата краставица

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Таксонски назнаки |
| --- |
|  |
| *Ecballium elaterium* | 
* Википодатоци: Q157877
* APDB: 142569
* ARKive: ecballium-elaterium
* BioLib: 38891
* EoL: 487852
* EPPO: ECAEL
* FloraBase: 7374
* FNA: 200022624
* FoC: 200022624
* GBIF: 2874680
* GRIN: 14775
* iNaturalist: 162161
* IPNI: 292573-1
* IRMNG: 10590645
* ITIS: 502196
* NCBI: 3679
* NZOR: 26476403-0889-4083-9bb5-579bc617c62a
* PalDat: Ecballium\_elaterium
* PfaF: elaterium Ecballium elaterium
* Plantarium: 13819
* Plant List: kew-2780660
* PLANTS: ECEL
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:292573-1
* Tropicos: 9200004
* uBio: 5416962

 |
|  |
| *Momordica elaterium* | 
* Википодатоци: Q21977484
* APDB: 186176
* GBIF: 2874681
* GRIN: 24524
* IPNI: 293446-1
* IRMNG: 11011114
* ITIS: 517275
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:293446-1
* Tropicos: 9201130

 |

 |