**Класична генетика** ― гранка на генетиката заснована исклучиво на видливи резултати од размножувачките дејствија. Тоа е најстарата дисциплина во областа на генетиката, која се навраќа на опитите за Менделово наследство од Грегор Мендел кој овозможи да се идентификуваат основните механизми на наследноста. Последователно, овие механизми се проучени и објаснети на молекуларно ниво.

Класичната генетика се состои од техники и методологии на генетиката кои биле во употреба пред појавата на молекуларната биологија. Клучното откритие на класичната генетика кај еукариотите била генетската поврзаност. Набљудувањето дека некои гени не се сегрегираат независно при мејозата ги прекрши законите на менделовото наследување и ѝ даде на науката начин да ги мапира одликите на местоположбата на хромозомите. Картите за поврзување сè уште се користени денес, особено во одгледувањето за подобрување на растенијата.

По откривањето на генетскиот код и таквите алатки за клонирање како рестриктивни ензими, отворените патишта за истрага за генетичарите биле значително проширени. Некои класични генетски идеи се заменети со механистичкото разбирање донесено од молекуларните откритија, но многу од нив остануваат недопрени и во употреба. Класичната генетика често се споредува со обратна генетика, а аспектите на молекуларната биологија понекогаш се нарекувани молекуларна генетика.

Основни дефиниции
-----------------

Во основата на класичната генетика е концептот на ген, наследниот фактор поврзан со одредена едноставна одлика (или карактер).[]

Множеството гени за еден или повеќе знаци што ги поседува поединецот е генотипот. Диплоиден поединец често има два алели за одредување на карактерот.[]

Преглед
-------

Класичната генетика е аспект на генетиката кој се занимава исклучиво со пренос на генетски особини преку размножувачки дејствија. Генетиката е, воглавно, проучување на гените, генетските варијации и наследноста. Постапката со кој одликите се пренесувани од родителите на нивните потомци се нарекува наследност. Во смисла на класичната генетика, варијацијата е позната како недостаток на сличност кај сродните поединци и може да биде категоризирана како прекината или продолжена. Гените се основен дел од ДНК кој е линеарно порамнет на еукариотски хромозом. Хемиските информации што се пренесени и кодирани од секој ген се нарекуваат особина. Многу организми поседуваат два гени за секоја поединечна особина што е присутна кај тој конкретен поединец. Овие спарени гени кои ја контролираат истата особина се класифицирани како алел. Кај поединец, алелните гени што се изразуваат може да бидат или хомозиготни, што значи исто, или хетерозиготни, што значи различни. Многу парови алели имаат различни ефекти кои се прикажани во фенотипот и генотипот на потомството. Фенотипот е општ поим кој ги дефинира видливите, физички особини на поединецот. Генотипот на потомството е познат како негов генетски состав. Алелите на гените можат да бидат или доминантни или рецесивни. На доминантниот алел му треба само една копија за да се изрази додека на рецесивен алел му требаат две копии (хомозиготни) во диплоиден организам за да се изрази. Доминантните и рецесивни алели помагаат да бидат одредени генотиповите на потомството, а со тоа и фенотиповите.[]

Историја
--------

Класичната генетика често е нарекувана како најстариот облик на генетика и започнал со опитите на Грегор Мендел кои го формулирале и дефинираа фундаменталниот биолошки концепт познат како Менделови закони. Менделовите закони се постапка во која гените и особините се пренесуваат од група родители на нивните потомци. Овие наследни особини се пренесуваат механички со еден ген од еден родител и вториот ген од друг родител во организмите кои полово се размножуваат. Ова го создава парот на гени во диплоидните организми. Грегор Мендел го започна своето опитување и проучување на наследството со фенотипови на градинарски грашок и продолжи со опитите со растенија. Тој се насочувал на моделите на особините кои се пренесуваат од една генерација на следната генерација. Ова било оценето со пробно вкрстување на два грашоци со различни бои и набљудување на добиените фенотипови. Откако утврдил како тие особини најверојатно се наследени, тој почнал да ја проширува количината на забележани и тестирани особини и на крајот го проширил своето опитување со зголемување на бројот на различни организми што ги тестирал.

Пред околу 150 години, Грегор Мендел ги објави своите први експерименти со пробно вкрстување на грашокот граор *Pisum*. Седум различни фенотипски одлики биле проучувани и тестирани кај грашокот, вклучувајќи ја бојата на семето, бојата на цветот и обликот на семето. Седумте различни одлики што Мендел ги избрал/проверил за опитот биле како што следува:

* Го проверувал различниот облик на зрелите семиња
* Била проверена бојата на белката на семето
* Потоа ја избрал бојата на семето
* Бил гледан обликот на зрелите мешунки
* Била проверена бојата на незрелите мешунки
* Положбата на цветот на оската била проверена
* Висината на растението била проверена, како да е висока или ниска.

Мендел земал грашок кој имал различни фенотипски одлики и го вкрстил за да процени како родителските растенија им ги пренеле особините на нивните потомци. Тој започнал со вкрстување на кружен, жолт и кружен зелен грашок и ги набљудувал добиените фенотипови. Резултатите од овој опит му овозможиле да види која од овие две особини е доминантна, а која е рецесивна врз основа на бројот на потомци со секој фенотип. Мендел потоа избрал да ги продолжи своите опити со вкрстување на растение грашок хомозиготно доминантно за тркалезни и жолти фенотипови со растение грашок кое било хомозиготно рецесивно за збрчкано и зелено. Растенијата што првично биле вкрстени се познати како родителска генерација или P, а потомството што произлегува од родителскиот крст е познато како прва машка, или F1, генерација. Растенијата од генерацијата F1 што произлегуваат од овој хибриден крст биле сите хетерозиготни тркалезни и жолти семиња.

Класичната генетика е белег на почетокот на големото откритие во биологијата и доведе до зголемено разбирање на повеќе важни компоненти на молекуларната генетика, човечката генетика, медицинската генетика и многу повеќе. Така, зајакнувајќи го прекарот на Мендел како татко на современата генетика.

Со други зборови, можеме да биде кажано дека класичната генетика е основа на современата генетика. Класичната генетика е Менделова генетика или постарите концепти на генетиката, кои единствено се изразуваат врз основа на фенотиповите произлезени од опитите за размножување додека современата генетика е новиот концепт на генетика, кој овозможува директно истражување на генотиповите заедно со фенотиповите.

Монохибридно вкрстување (3:1)

|  |  |
| --- | --- |
| Гамети | R r |
| Y
y | YR | Yr |
| yR | yr |

Дихибридно вкрстување (9:3:3:1)

|  |  |
| --- | --- |
| Гамети | YR yR Yr yr |
| YR
yR
Yr
yr | YYRR | YyRR | YYRr | YyRr |
| YyRR | yyRR | YyRr | yyRr |
| YYRr | YyRr | YYrr | Yyrr |
| YyRr | yyRr | Yyrr | yyrr |

Поврзано
--------

* Доминација (генетика)
* Генотип
* Фенотип
* Томас Хант Морган

Наводи
------

1. ↑  Peters, James Arthur (1959). *Classic papers in genetics*. Englewood Cliffs, N.J.: Prentice-Hall. doi:10.5962/bhl.title.6458.
2. ↑  Gautam, Akash (2018), Vonk, Jennifer; Shackelford, Todd (уред.), *Mendel's Laws* (англиски), Cham: Springer International Publishing, стр. 1–3, doi:10.1007/978-3-319-47829-6\_2054-1, ISBN 978-3-319-47829-6, Посетено на 1 февруари 2024

* Mohan Mia, Md (6 April 2016). *Classical and Molecular Genetics*. American Academic Press. ISBN 9781631817762.
* Lagassé, Paul; University, Columbia (January 2000). *Genetics*. Columbia University Press. ISBN 9780787650155.
* „Mendelian Genetics - Genetics Generation". *Genetics Generation* (англиски). Посетено на 1 февруари 2024.
* Mendel, Gregor. „Experiments in Plant Hybridization (1865) - Mendel's Paper (English - Annotated)". *www.mendelweb.org*. Посетено на 1 февруари 2024.
* „Centenary of Mendel's Paper". *British Medical Journal*. **1** (5431): 368–374. 1965-02-06. ISSN 0007-1447. PMC 2165333. PMID 14237908.
* Van Dijk, Peter J.; Ellis, T. H. Noel (2016). „The Full Breadth of Mendel's Genetics". *Genetics*. **204** (4): 1327–1336. doi:10.1534/genetics.116.196626. PMC 5161265. PMID 27927898.
* „Mendel and his peas". *Khan Academy* (англиски). Посетено на 1 февруари 2024.
* Leland. Hartwell (2014-09-05). *Genetics : from genes to genomes*. Goldberg, Michael L. Fischer, Janice A. (Fifth. изд.). New York, NY. ISBN 978-0073525310. OCLC 854285781.
* „dihybrid cross / dihybrid | Learn Science at Scitable". *www.nature.com* (англиски). Посетено на 1 февруари 2024.
* Smýkal, Petr; Varshney, Rajeev K.; Singh, Vikas K.; Coyne, Clarice J.; Domoney, Claire; Kejnovský, Eduard; Warkentin, Thomas (2016-12-01). „From Mendel's discovery on pea to today's plant genetics and breeding" (PDF). *Theoretical and Applied Genetics* (англиски). **129** (12): 2267–2280. doi:10.1007/s00122-016-2803-2. ISSN 0040-5752. PMID 27717955.