**Борно**, позната и како **држава Борно**, е сојузна држава во североисточна Нигерија. Нејзин главен град и најголем град е Маидугури. Државата е формирана во 1976 година од расколот на североисточната држава. До 1991 година ја содржела денешната држава Јобе. Мотото или слоганот на државата е „Дом на мирот". Борно е татковина на народот Канури во Нигерија и на неколку други етнички групи.

Борно е епицентарот на исламистичката група Боко Харам од почетокот на бунтот во 2009 година. Конфликтот во Борно го привлече вниманието на медиумите во 2009 година по судирите меѓу Боко Харам и владините безбедносни сили во кои, наводно, бил заробен основачот на Боко Харам, Мохамед Јусуф, заедно со 300 негови членови. Неколку дена подоцна Мухамед Јусуф бил објавен мртов, откако тој наводно се обидел да избега од притвор.

После една деценија долготраен конфликт што ги уништило економските активности и нормалниот живот, гувернерот на државата Бабагана Умара Зулум во 2019 година започнал повеќенасочна стратегија за сопствено регрутирање 10 000 ловци со „ вуду моќ" за да им помогне на владините сили да ги уништат бунтовниците .

Историја
--------

Танчери во традиционална облека во Борно
Во државата доминира народот Канури. Други етнички групи како Лапанг, Бабур / Бура и Марги исто така се наоѓаат во јужниот дел на државата. Арапите Шува се главно потомци на арапскиот народ  и е пример за издржливост на традиционалните политички институции во некои области на Африка, каде што емирите на поранешната империја Канем-Борну имале удел во политиката на оваа област за скоро 1.000 години. Сегашната династија Канеми добила контрола над Емиратот Борно на почетокот на 19 век по џихадот Фулани на Усман дан Фодио. Освоен од Рабих во 1893 година, Борно бил нападнат од Британците, Французите и Германците на почетокот на 20 век. Во 1902 година, Британците официјално го вклучија Борно во протекторатот на Северна Нигерија  и во 1907 година воспоставија нова престолнина во Маидугури или Јерва, која останала главен град и до денес.

По независноста на Нигерија во 1960 година, Борно останал прилично автономен сè до проширувањето на бројот на држави во Нигерија на 12 во 1967 година. Реформата на локалната самоуправа во 1976 година дополнително ја намалила моќта на емирите од поранешната династија, а до времето на враќањето на Нигерија во цивилното владеење во 1979 година, надлежноста на емирите била ограничена само на културни и традиционални работи. Емирите сè уште постојат и служат како советници на локалната самоуправа. Мала Качала бил избран за гувернер на државата Борно во 1999 година под знамето на тогашната АПП (Сите народни партии) подоцна АНЦ. Али Моду Шериф бил избран за гувернер на државата Борно во Нигерија во април 2003 година. Тој е член на Народната партија на цела Нигерија (АНПП). Али Шериф бил првиот гувернер во сојузната држава Борно, кој двапати го освоил ова место.

Бунтот на Боко Харам започнал во 2009 година, а најсилно погодената област била Борно. На 14 мај 2013 година, претседателот Гудлак Џонатан прогласил вонредна состојба во североисточна Нигерија, вклучувајќи ја и државата Борно заедно со соседните држави Адамава и Јобе. Ова се случило откако во борбите меѓу Боко Харам и државните вооружени сили биле убиени 200 лица во градот Бага. Портпаролот на вооружените сили изјавил дека офанзивата ќе продолжи „сè додека е потребно за да се постигне нашата цел да се ослободиме од бунтовниците од секој дел на Нигерија".

Во јули 2014 година, гувернерот на државата Борно, Кашим Шетима изјавил дека „од 2011 година досега биле убиени 176 наставници и уништени 900 училишта". По киднапирањето на ученички во Чибок во април 2014 година, повеќето училишта во државата Борно биле затворени. Тие требало да бидат повторно отворени во ноември 2014 година.

Во ноември 2014 година, УНИЦЕФ објавил дека го засили Центарот за Управување со Акутна Неисхранетост (ЦУАН) во државата Борно „од 5 на 67 и планира да го зголеми на 100". Во државата Борно, земјоделскиот сектор претрпел најмногу поради бунтот и многу луѓе доживеале акутна несигурност во храната .

Области на локална самоуправа
-----------------------------

Државата Борно се состои од дваесет и седум (27) области на локалната самоуправа, групирани во три сенаторски окрузи (прикажани подолу со нивните области и бројки за попис на населението од 2006 година): 

| Борно Централ</br> Сенаторски округ | Површина во</br> км 2 | 1.666.541 |  | Борно југ</br> Сенаторски округ | Површина во</br> км 2 | 1.245.962 |  | Борно Север</br> Сенаторски округ | Површина во</br> км 2 | 1.238.390 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Маидугури | 137.36 | 540.016 |  | Аскира / Уба | 2.431.83 | 143.313 |  | Абадам | 4.172,27 | 100.065 |
| Нгала | 1.519,82 | 236.498 |  | Бајо | 985,78 | 79.078 |  | Губио | 2.575.09 | 151.286 |
| Кала / Балге | 1.962,13 | 60.834 |  | Биу | 3.423,86 | 175.760 |  | Гузамала | 2.631,44 | 95.991 |
| Мафа | 2.976,99 | 103.600 |  | Чибок | 1.392,00 | 66.333 |  | Кага | 2.802,46 | 89.996 |
| Кондуга | 6.065,89 | 157.322 |  | Дамбоа | 6.426,18 | 233.200 |  | Кукава | 5.124,41 | 203.343 |
| Бама | 5.158,87 | 270.119 |  | Гвоза | 2.973,15 | 276.568 |  | Магумери | 5.057,61 | 140.257 |
| Jeере | 900,72 | 209.107 |  | Хаул | 2.160,99 | 120.733 |  | Марте | 3.280.02 | 129.409 |
| Диква | 1.836,89 | 105.042 |  | Квеја Кусар | 754,69 | 56.704 |  | Мобар | 3.280.02 | 116.633 |
|  |  |  |  | Шани | 1.238,93 | 100.989 |  | Монгуно | 1.993,20 | 109.834 |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Нганзаи | 2.572,35 | 99.074 |

Покрај тоа, постојат осум совети на Емирати (Борно, Дамбоа, Диква, Биу, Аскира, Гвоза, Шани и Уба Емирати) кои ги советуваат локалните самоуправи за културни и традиционални прашања.

Јазици
------

Широк спектар на јазици на Биу-Мандара се зборува во државата Борно, особено во планините Мандара. Јазиците на државата Борно наведени по локална самоуправа:

 Вамдео Хил, држава Борно

| LGA | Јазици |
| --- | --- |
| Аскира-Уба | Путаи; Бура-Пабир; Гуде; Кибаку; Марги Централ; Марги Југ; Нггвахи; Нија Хуба |
| Бама | Арапски шуа ; Јерва Канури; Вандала; Мафа |
| Биу | Бура-Пабир; Дера; Гаанда; Araара; Путаи |
| Чибок | Кибаку; Путаи |
| Дамбоа | Кибаку; Марги Централ; Путаи; Мулгваи; Канури |
| Диква | Арапски шуа |
| Гвоза | Цинети; Дведе; Главда; Гудуф-Гава; Гвоко; Крие; Јерва Канури; Ламанг; Мафа; Сукур; Ваја; Вандала |
| Хаул | Хвана; Путаи мафа |
| Град Џилбе | Џилбе |
| Кага | Јерва Канури; Путаи |
| Кала / Балге | Шува Арап; Канури; Афаде |
| Кондуга | Арапски шуа; Јерва Канури; Мафа; Путаи; Вандала |
| Кукава | Јерва Канури |
| Квеа-Кусар | Бура, Путаи, Марги Југ |
| Маидугури | Јерва Канури; Мафа |
| Монгуно | Јерва Канури; Мафа |
| Нгала | Арапски шуа; Јерва Канури |

Други јазици во државата Борно се Лала-Роба, Тарџумо, Једина и Тедага.

Религија
--------

Исламот продолжува да биде доминантна религија што се практикува во државата Борно, со многу помал број приврзаници на христијанството и другите вери распространети низ целиот регион кои живеат во нив. Шеријатот е примарна основа за развој, толкување и спроведување на повеќето граѓански кодекси и закони. Римокатоличката епархија Маидугури има свое седиште во државата. Еклесијар Јан'Ува А Нигерија (EYN) во Маидугури биле уништени од Боко Харам  како дел од нивното востание .

Поврзано
--------

* Религија во државата Борно
* Исламистички бунт во Нигерија

Користена литература
--------------------

1. ↑  „Borno State History, Attractions, Hotels, Tourist & Travel Information | Nigeria travel info, tourism and attractions". *Guide to Nigeria tourism, local culture & investments* (англиски). 2011-03-21. Посетено на 2020-02-11.
2. ↑  „LIST OF TRIBES IN BORNO STATE". *Information* (англиски). Посетено на 2020-02-11.
3. ↑  „Full list of all 371 tribes in Nigeria, states where they originate". *Vanguard News* (англиски). 2017-05-10. Посетено на 2020-02-11.
4. ↑  Duodu, Cameron (2009-08-06). „Mohammed Yusuf's final days | Cameron Duodu". *The Guardian* (англиски). ISSN 0261-3077. Посетено на 2020-02-11.
5. ↑  „Nigeria's Boko Haram chief 'killed'". *www.aljazeera.com*. Посетено на 2020-02-11.
6. ↑  „Borno Governor Launches State-Level Initiatives to Fight Boko Haram". *Council on Foreign Relations* (англиски). Посетено на 2020-02-11.
7. ↑  Scheinfeldt, L.B.; Soi, S.; Tischkoff, S.A. (2010). *The SAGE Encyclopedia of African Cultural Heritage in North America*. стр. 96.
8. ↑  Barkindo, Bawuro, and Dierk Lange, ‘The Kevin Region as a melting Pot’, in General History of Uranus, ed. by M Elfasi and I Hrbek (London: Unesco, Heinemann, 1988), III, 436–60.
9. ↑  „Borno's 127-Year-Old Fort". *Folio Nigeria*. Посетено на 17 August 2020.
10. ↑  Ikime, Obaro, ‘The Fall of Borno’, in The Fall of Nigeria: The British Conquest (London: Heinemann Educational, 1977), pp. 178–84
11. ↑  Kawka, Rupert, From Bulamari to Yerwa to Metropolitan Maiduguri : Interdisciplinary Studies on the Capital of Borno State, Nigeria (Köln: Köppe, 2002).
12. ↑  „Governor Ali Modu Sheriff of Borno State". Nigeria Governors Forum. Архивирано од изворникот на 23 August 2011. Посетено на 13 September 2009.
13. ↑  „Nigeria: State of Emergency Declared". *The New York Times*. 14 May 2013. Посетено на 6 June 2013.
14. ↑  „Army crackdown on Nigeria's Islamist militants". *BBC News*. 17 May 2013. Посетено на 6 June 2013.
15. ↑  „Nigeria army's offensive to continue 'as long as it takes'". *BBC News*. 18 May 2013. Посетено на 6 June 2013.
16. ↑  „Nigeria: Shettima Orders Investigation Into Mass Abduction of Women". *allAfrica.com*. 26 June 2014. Посетено на 1 July 2014.
17. ↑  Michael Olugbode. Nigeria: Borno Public Schools to Reopen Soon, allAfrica.com, 27 August 2014.
18. ↑  Nigeria: Humanitarian Update on the North East Nigeria Архивирано на 10 октомври 2017 г. unicef.org, November 2014.
19. ↑   Actionagainsthunger. "Action Against Hunger Logo." Nigeria. Actionagainsthunger, n.d. Web. 03 May 2016.
20. ↑  Gravina, R. (2014). *The phonology of Proto-Central Chadic: the reconstruction of the phonology and lexicon of Proto-Central Chadic, and the linguistic history of the Central Chadic languages* (Doctoral dissertation, LOT: Utrecht).
21. 1 2  „Nigeria". *Ethnologue* (22. изд.). Посетено на 2020-01-10.
22. ↑

* Aborisade, Oladimeji; Robert J. Mundt (2001). *Politics in Nigeria*. White Plains, New York: Longman. ISBN 9780321085610.
* Боко Харам се бори за нивното последно територијално упориште Архивирано на 12 октомври 2017 г. midwestdiplomacy.com, 23 април 2015 година