Ноќен клуб „Максим", претходно кино Синемајик во Таксим, Истанбул.
**Кинематографија на Турција** или **турско кино** (турски: *Yeşilçam*) се однесува на турската филмска уметност и индустрија. Таа е важен дел од турската култура и процветала со текот на годините, обезбедувајќи забава на публиката во Турција, турските иселеници низ Европа, а од неодамна и во Арапскиот свет и во помала мера, остатокот од светот.

Првиот филм прикажан во Отоманското Царство бил на браќата Лумиер од 1895 година, *L'Arrivée d'un train en gare de La Ciotat*, кој бил прикажан во Истанбул во 1896 година. *Домашна работа* (1905), на браќата Манаки, е првиот филм снимен во Отоманското Царство.

Најраниот преживеан филм снимен во денешна Турција е документарниот филм со наслов *Ayastefanos'taki Rus Abidesinin Yıkılışı* ( *Уривање на рускиот споменик во Сан Стефано*), режиран од Фуат Узкинај и завршен во 1914 година. Првиот наративен филм, *Шпионот* на Седат Симави, бил објавен во 1917 година. Првиот звучен филм во Турција бил прикажан во 1931 година.

Историја
--------

Домашна работа, на браќата Манаки, е првиот филм снимен во Отоманското Царство. Клип од 15 секунди на кој се гледа нивната баба, 114-годишната Деспина Манаки.
### Преглед

Во однос на филмската продукција, Турција ја споделила истата судбина со многу од националните кина од 20 век. Филмската продукција не била континуирана до околу 1950-тите, а филмскиот пазар воопшто бил управуван од неколку големи увозни компании кои се бореле за доминација во најгусто населените места и најпрофитабилните градови како Истанбул и Измир. Филмските кина ретко кога прикажувале филмови од локално производство и поголемиот дел од програмите се состоеле од филмови од посилните западни филмски индустрии, особено оние од САД, Франција, Италија и Германија. Обидите за филмска продукција првенствено дошле од мултинационални студија, кои можеле да се потпрат на нивните сеопфатни дистрибутивни мрежи заедно со нивните сопствени театарски синџири, со што ќе им гарантираат поврат на нивната инвестиција. Помеѓу годините 1896–1945 година, бројот на филмови од локално производство не достигнало 50 филмови, што е еднакво на помалку од еден филм на филмска продукција во 1950-тите и 1960-тите. Филмовите од домашно производство сочинувале само мал дел од вкупниот број на филмови прикажани во Турција пред 1950-тите.

Филмската продукција во Турција драстично се зголемила по Втората светска војна. Со вкупно 49 филмови произведени во 1952 година, оваа година била еднаква на поголемо производство произведено во Турција од сите претходни години заедно. Во текот на 1960-тите, Турција станала петтиот најголем филмски продуцент во светот бидејќи годишната филмска продукција го достигнала реперот од 300 филмови само на почетокот на 1970-тите. Во споредба со другите национални кина, достигнувањата на турската филмска индустрија по 1950 година сè уште се извонредни.

Во текот на 1970-тите, влијанието на телевизијата и видеото како нови популарни форми на медиумски и политички превирања (често рака под рака со длабоки економски кризи) предизвикале нагло опаѓање на продажбата на билети, што резултирало со постојан пад почнувајќи од околу 1980 година и продолжило до средината на 1990-тите. Бројот на годишна продажба на билети се намалил од врвот од 90 милиони билети во 1966 година  на 56 милиони билети во 1984 година и само 11 милиони во 1990 година. Според тоа, бројот на кина се намалил од приближно 2.000 во 1966 година  на 854 во 1984 година и 290 во 1990 година. Во текот на 1990-тите просечниот број на продуцирани филмови годишно останал помеѓу 10-15; обично половина од нив дури и не влегуваат во театрите.

Од 1995 година ситуацијата е подобрена. По 2000 година, годишната продажба на билети се зголемила на 20 милиони, а од 1995 година, бројот на театри постојано се зголемува на приближно 500 на национално ниво. Во моментов, турските филмови привлекуваат публика од милиони гледачи и рутински се на врвот на листите на блокбастери, честопати надминувајќи ги странските филмови. Сепак, тешко е да се зборува за постоење на индустрија, бидејќи повеќето филмови се прилично индивидуални проекти на режисери кои инаку заработуваат просечно во телевизијата преку рекламирање или во театар. Со дистрибуцијата на овие филмови главно се занимаваат мултинационални корпорации како што се Warner Bros и United International Pictures.

### Пред 1950-тите

Повеќето турски филмови произведени пред 1950 година биле проекти иницирани од увозни компании во сопственост на локални семејства, особено <i>İpek Film</i>, компанија ќерка на *İpek Merchandise*, увозна компанија која се рекламирала во османлиските книжевни списанија како што е *Servet-i Fünun*. Друга важна компанија во раната ера на турската кинематографија била Кемал Филм, компанија чие континуирано присуство како водечка увозна компанија често се занемарувала поради неколку локални филмови што ги продуцирала во текот на 1920-тите. (Основачите на Кемал Филм ја купиле својата прва филмска камера на позајмица од Ипек). Двете компании биле најсилните филмски дистрибутери до 1950-тите и единствените компании кои биле финансиски доволно здрави за самите да продуцираат филмови, со мали ризици за финансиски неуспех, бидејќи тие веќе поседувале систем за дистрибуција и синџири на театар што гарантирале враќање на инвестицијата.

Сепак, забележливиот развој на овие компании мора да се гледа како неопходна адаптација на технолошкиот напредок на западните филмски индустрии чии филмови ги увезувале. Еден пример овде е основањето на Студиото за синхронизација „Мармара" во раните 1930-ти, кога завршил немиот период на Запад и звучните филмови станале стандард, што ги поттикнало компаниите зависни од увоз да се приспособат на новите технолошки барања.

 *Ayastefanos′taki Rus Abidesinin Yıkılışı* е документарен филм снимен во 1914 година.
Големите дистрибутери во Истанбул, предводени од Ипек Филм и Кемал Филм, постепено го прошириле својот систем на дистрибуција низ остатокот од земјата во текот на 1930-тите, што довело до таканаречениот „*регионален систем*" (<i>Bölge İşletmeleri</i>), кој се состоел од седум области на дистрибуција со седиште во најзначајните градови во тие региони: Истанбул (Регион Мармара), Измир (Регион на Егејско Море), Анкара (Регион Средна Анадолија), Самсун (Регион на Црното Море), Адана (Средоземен регион), Ерзурум (Регион на Источна Анадолија) и Дијарбакир (Регион на Југоисточна Анадолија). Регионалниот систем станал многу поважен по 1950-тите, кога локалното филмско производство драстично се зголемило и локалните филмови ги надминало увезените филмови и во продажбата на билети и во приходите. Овој систем станал финансиска основа на Јешилчам (често нарекуван „*турски Холивуд*"), кој бил срцето на турската филмска продукција помеѓу 1955-1975 година. По 1965 година, таканаречениот „*Комбиниран систем*" предводен од довербата на регионалните лидери се вели дека презел контрола над речиси сè што се однесува на производството. Водечка фигура бил продуцентот Туркер Инаноглу, кој сè уште е активен во медиумскиот бизнис денес, а сега раководи со Улусал Филм, најголемата турска телевизиска продукциска компанија.

Првиот филм што се прикажувал во Турција бил одржан во палатата Јилдиз, Истанбул во 1896 година. Јавните претстави на Зигмунд Вајнберг во областите Бејоглу и Шехзадебаши следеле во 1897 година. Вајнберг веќе бил истакната личност во тоа време, особено познат како претставник на странски компании како Пате, за кои продавал грамофони пред да се впушти во филмскиот бизнис. Некои извори сугерираат дека тој бил и фотограф, повторно поради тоа што бил еден од претставниците на странски компании како Кодак.

Првиот турски филм, *Ayastefanos′taki Rus Abidesinin Yıkılışı*, документарен филм продуциран од Фуат Узкинај во 1914 година, го прикажува уништувањето на руски споменик подигнат на крајот на руско-турската војна 1877-1878 година во Јешилќој (Сан Стефано) по влегувањето на Турција во Првата светска војна. Првите тематски турски филмови *ниле Бракот на Химет-ага* (1916–1918), започнат од Вајнберг и завршен од Узкинај, и *Шепа* (1917) и *Шпион* (1917), двата на Седат Симави. Централниот директорат за кино, поврзан со армијата, полувоеното здружение за национална одбрана и Здружението на ветераните со инвалиди биле продуцентските организации во тој период.

Во 1922 година, снимен е голем документарен филм, „*Независност, победата во Измир*", за Турската војна за независност. Истата година започнала со работа првото приватно филмско студио Кемал Филм. Од 1923 до 1939 година, Мухсин Ертугрул бил единствениот активен филмски режисер во земјата. Режирал 29 филмови во овој период, генерално инкорпорирани адаптации на драми, оперети, фикција и странски филмови. Во делото на Ертугрул е многу силно влијанието на театарот што датира од Узкинај, Симави, Ахмет Фехим и Шади Карагозоглу.

Годините помеѓу 1939 и 1950 година биле период на транзиција за турската кинематографија, во текот на кој бил под големо влијание на театарот, како и на Втората светска војна. Додека имало само две филмски компании во 1939 година, бројот се зголемил на четири помеѓу 1946 и 1950 година. По 1949 година, турската кинематографија можела да се развие како посебна форма на уметност, со попрофесионален калибар на таленти.

### Ерата на Јешилчам

 Авенијата Истиклал во квартот Бејоглу во Истанбул, каде што биле сместени многу глумци, режисери и студија.
**Јешилчам** („Зелениот бор") е метоним за турската филмска индустрија, сличен на Холивуд во САД. Јешилчам е именуван по улицата Јешилчам во квартот Бејоглу во Истанбул каде што имало многу глумци, режисери, членови на екипата и студија.

Јешилчам го доживеал својот врв од 1950-тите до 1970-тите, кога продуцирал од 250 до 350 филмови годишно. Помеѓу 1950 и 1966 година, повеќе од педесет филмски режисери се занимавале со филмска уметност во Турција. Омер Лутфи Акад силно влијаел на периодот, но Осман Фахир Седен, Атиф Јилмаз и Мемдух Ун направиле најмногу филмови. Филмот *Суво лето*, направен од Метин Ерксан, ја освоил наградата Златна мечка на Берлинскиот филмски фестивал во 1964 година.

Филиз Акин е позната глумица од овој период
Бројот на кинематографи и бројот на снимени филмови постојано се зголемувал, особено по 1958 година. Во 1960-тите, програмите на театарските катедри на факултетите за јазик, историја и географија на Универзитетот во Анкара и Универзитетот во Истанбул вклучувале курсеви за кино, како и Високата школа за печатење и публикации на Универзитетот во Анкара. Во Катедрата за историја на уметност на Државната академија за ликовни уметности била формирана и кино гранка.

Сојузот на турски филмски продуценти и Државниот филмски архив датираат од 1960-тите. Државниот филмски архив станал Турски филмски архив во 1969 година. Во истиот период е основан и Кино-ТВ Институт и припоен кон Државната академија за ликовни уметности. Дел од оваа организација станала и Турскиот државен архив. Во 1962 година, Институтот за кино и телевизија станала катедра на Универзитетот Мимар Синан. Познати режисери од периодот 1960-1970 се Метин Ерксан, Атиф Јилмаз, Мемдух Ун, Халит Рефиг, Дујгу Сагироглу, Ремзи Ајдин Јонтурк и Невзат Песен. Во 1970 година, спектакуларно пораснал бројот на кина и гледачи. Во 2.424 кина низ земјата, филмовите ги гледале рекорден број од 247 милиони гледачи.

Во 1970 година биле снимени приближно 220 филмови, а оваа бројка достигнала 300 во 1972 година. Турската кинематографија во овој период ги родила своите легендарни ѕвезди, а забележливи примери се Кемал Сунал, Кадир Инанир, Туркан Шорај и Шенер Шен. Меѓутоа, по овој период, киното почнало да ја губи публиката, поради телевизиските преносите низ целата земја. По 1970 година, се појавила нова и помлада генерација режисери, но тие морале да се справат со зголемената побарувачка за видео филмови по 1980 година. Филмовите на Јешилчам се познати по иконските незаборавни песни. Песните од саундтракот сè уште се широко успешни. Некои познати партнери на Јешилчам се: Емел Сајин-Тарик Акан, Фатма Гирик-Чунејт Аркин, Туркан Шорај-Кадир Инанир, Ѓулшен Бубикоглу-Тарик Акан, Кемал Сунал-Шенер Шен-Халит Акчатепе, Адиле Нашит-Мјунејп-Минир. Филиз Акин-Едиз Хун, Ајхан Ишик-Белгин Дорук. Глумиците на Јешилчам биле Емел Сајин, Адиле Нашит, Итир Есен, Филиз Акин, Фатма Гирик, Хулја Кочјигит, Ѓулшен Бубикоглу, Туркан Шорај, Белгин Дорук, Хулја Авшар Авшар, Оја Перихан, Ѓирик, Невра Серезли, Мујде Ар, Перран Кутман и Јешилчам глумци се Тарик Акан, Шенер Шен, Џунејт Аркин, Ѓоксел Арсој, Кемал Сунал, Кадир Инанир, Мушфик Кентер,, Алатејп Алатенип, Халитнчиз Хун, Картал Тибет, Ајхан Ишик, Садри Алишик, Зеки Мурен, Екрем Бора, Метин Серезли, Хусеин Пејда, Ахмет Мекин, Тамер Јигит, Кенан Парс, Рушту Асијали, Камран Услуер , Ерол Ташнеј М. Сертан Ачар, Јилмаз Ѓунеј, Орхан Генцебај.

Јешилчам страдал поради ширењето на телевизијата и широкото политичко насилство на крајот на 1970-тите. Јешилчам целосно завршил по турскиот државен удар во 1980 година. Сепак, Јешилчам забележил заживување од 2002 година, продуцирајќи филмови со славни критики како што се *Uzak* (Гран при (Филмски фестивал во Кан), 2003 година), *Бабам ве Оглум* (*Мојот татко и мојот син*) и *Пропаганда*.

### Падот на Јешилчам и ерата по Јешилчам

 Статуа на Туркан Шорај. Таа е позната како „Султанка" на киното на Турција.
 Нури Билге Џејлан меѓу жирито на селекцијата играни филмови на Канскиот фестивал во 2009 година
Зголемените трошоци за производство и тешкотиите во увозот на суровини довеле до намалување на бројот на филмови направени во 1970-тите, но квалитетот на филмовите се подобрил. Во раните деведесетти, биле објавувани едвај два или три филма годишно. Во овој период, повеќето ѕвезди од седумдесеттите или се преселиле на телевизијата или се обидувале да ја обноват поранешната слава на *Јешилчам*. Некои од значајните примери на оваа ера се *Ешкија* (*Бандитот*) и *Зургурт-ага* и двата со Шенер Шен во главната улога. И двата филма биле критички и комерцијално признати.

Сепак, оживувањето на Јесилчам навистина не се случило до објавувањето на *Визонтеле* во 2001 година. Филмот го режирал и глумел Јилмаз Ердоган, кој веќе бил добро познат од неговиот долгогодишен ситком *Бир Демет Тијатро* и неговата посветеност на театарот. Во филмот глумела глумечката екипа од неговите вообичаени претстави, особено Демет Акбаг, Алтан Еркекли и Џем Јилмаз. Огромниот комерцијален успех на овој филм (гледан од 2,5 милиони гледачи во еден ден) го привлекло вниманието на индустријата. Неколку години подоцна, Џем Јилмаз го издал својот сопствен филм, *ГОРА*, кој и тој го напишал и во кој глумел. Ова, и продолжението *на Визонтеле*, Визонтеле Туба, ги собориле рекордите на *Визонтеле* постигнувајќи 3,5 милиони и 3 милиони гледачи, соодветно.

Оттогаш, продуцирани се филмови со поголем буџет, вклучително и значајни примери како *Куртлар Вадиси: Ирак* (*Долина на волците: Ирак*), која ја гледале рекордни 4 милиони луѓе, *Бабам ве Оглум* (*Мојот татко и мојот син* ). и вториот филм на Џем Јилмаз *Хокабаз* (*Магионичарот*).

Бил постигнат и пораст на експерименталните филмови во 2000-тите. Тука спаѓаат играниот „*Турев*" од 2005 година, кој бил снимен без однапред напишано сценарио, па дури имал и искрени кадри од глумците, и *„Анлат Истанбул* "(*Истанбулски приказни* ), ансамбл поделен на пет „мини филмови" што наишол на силен прием.

 Сибел Кекили на Меѓународниот филмски фестивал „Златен портокал" во 2006 година
*„Körler / Jaluziler İçin*" е првиот меѓународно награден турски игран филм за научна фантастика кој не е комедија, култен филм, или анимација што го означува своето единствено место како пресвртница во историјата на турската кинематографија. Филмот е напишан, режиран, продуциран и монтиран од Озан Дуру Адам. Филмот измислува иновативен, неконвенционален визуелен јазик.

Бројот на продукции, исто така, пораснал во втората половина на 2000-тите, достигнувајќи 40 филмови во 2007 година, а филмската индустрија повторно станала профитабилна со подобрување на техничкиот квалитет што одговара на трошоците за производство на комерцијалните филмови.

Во 2015 година, бројот на киномани по глава на жител изнесувал 0,8. Исто така, Синемија објави истражување дека Коња станал град со најчести посетители на кино.

Правни прашања
--------------

Иако за потребата од закон за кино често се расправало низ историјата на Турската Република, до 1986 година не бил развиен конкретен закон или регулатива. Додека филмовите генерално се третирани како стоки кои подлежат на закони во врска со оданочувањето, содржински тие биле контролирани од комисии кои често се критикувани дека се механизми на цензура.

Во 1930-тите, некои членови на парламентот го покренале прашањето дали филмовите ќе имаат лошо влијание врз децата. Ова било популарна тема во тоа време, не само во Турција, туку и во САД и на други места во светот. Подоцна, во 1960-тите, дебатата околу таканаречениот „*Бајкам закон*" станала прилично позната по тензијата што ја создала меѓу парламентарците и засегнатите страни во индустријата. Во 1977 и 1978 година се одржале дополнителни дискусии за законот за кино, но без никаков резултат.

Конечно, во 1986 година, законот за кино, иако силно критикуван од членовите на индустријата и од тогашната кинематска интелигенција, бил усвоен од парламентот и оттогаш е основниот законодавен документ во врска со кино прашањата во Турција. Новиот закон имал за цел да обезбеди поддршка за оние кои работат во кино и се занимаваат со музика. Реорганизацијата на филмската индустрија започнала во 1987 година за да се решат проблемите и да се обезбеди нејзиниот развој. Министерството за култура истата година го формирала „Стручниот сојуз на сопствениците на турските кинематографски дела".

Во 1989 година е основана „*Авторски права и Генералниот директорат на кино*" како и „*Фонд за поддршка на филмската и музичката уметност*". Овој фонд се користи за финансиска поддршка на филмскиот сектор.

### Рејтинг системи и цензура

Една од најинтересните студии за прашањето на филмската цензура во Турција е *Кинематската слобода* на Алим Шериф Онаран, објавена во 1968 година од Министерството за внатрешни работи, но напишана во 1963 година и е првата студија во Турција која ја доби за тема поврзана со филмот. Оваа студија е сè уште најважната студија за методите на евалуација на филмовите применети во Турција пред 1950-тите. Самиот Онаран, активен како член на Комисијата за рејтинг на филмови во неговите млади години, бил вистински експерт за оваа тема, а неговото истражување вклучува и примери од доцниот отомански период. Иронично, Онаран станал еден од најважните филмски интелектуалци во Турција, благодарение на своето богатство од знаење за раната светска филмска историја на годините што ги поминал гледајќи ги филмовите за кои бил запишан да ги оценува како член на комисијата.

Многу интересен пример за нивото на апсурдност до кое може да достигне цензурата е спомнат во книгата на Четин Јеткин *Siyasal Iktidar Sanata Karşı* (*Политички режим против уметност*та), објавена во 1970 година. Ја раскажува приказната за филм кој бил класифициран како „*несоодветен за извоз*", бидејќи Комисијата за евалуација одлучила дека филмот содржи „*комунистичка пропаганда*". Сопственикот на филмот, кој аплицирал до комисијата за извозен сертификат, бил изненаден кога ја видел одлуката бидејќи на формуларот за апликација навел дека неговата намера била да продаде копија од филмот на дистрибутер во Советскиот Сојуз, водечката комунистичка земја во тоа време.

Главни настани
--------------

 Свеченото затворање на Меѓународниот филмски фестивал „Златен портокал" во Анталија.
### Фестивали

* Филмски фестивал во Адана - Друг важен филмски фестивал што се одржува секоја година во градот Адана. Неговата главна награда е Златната кугла која во минатото ја добиле истакнати личности како Јилмаз Гунеј, кој и самиот пораснал во Адана.
* Женски филмски фестивал „Летечка метла" во Анкара - (турски: *Uçan Süpürge*) е единствениот фестивал во Турција посветен на феминизмот и родовите прашања. Фестивалот се одржува на годишно ниво во Анкара. Фестивалот има за цел да ги поддржи младите жени во снимањето на нивните деби-филмови и организира работилници за пишување сценарија и филм.
* Меѓународниот филмски фестивал „Златен портокал" во Анталија - најпрестижниот и популарен фестивал во Турција. Секоја година учесниците се наградуваат со Златен портокал за извонредни изведби во категории како најдобар филм, најдобар режисер и најдобар глумец/глумица.
* Меѓународен филмски фестивал - Истанбул - Првпат одржан во 1982 година, овој годишен филмски фестивал е еден од најважните интелектуални настани во Турција, често предизвикувајќи многу луѓе кои живеат надвор од Истанбул да одат таму на одмор за да ги видат најскапоцените примери од светската филмска историја.

### Големи меѓународни награди

* Златна мечка на 14-тиот Меѓународен филмски фестивал во Берлин: *Суво лето*
* Златен леопард во 1979 година Меѓународниот филмски фестивал во Локарно: *Стадото*
* Гран-при на жирито на 33-тиот Меѓународен филмски фестивал во Берлин: *Сезона во Хаќари*
* Златна палма во 1982 година на Канскиот филмски фестивал: *Јол*
* Златен пехар за најдобар игран филм во 1999 година на Шангајскиот меѓународен филмски фестивал: *Пропаганда*
* Гран при во 2003 година на Канскиот филмски фестивал: *Узак*
* Златна мечка на 54-тиот Меѓународен филмски фестивал во Берлин: *Со глава низ ѕид*
* Златна школка на Меѓународниот филмски фестивал 2008 во Сан Себастијан: *Пандорината кутија*
* Златна мечка на 60-тиот Меѓународен филмски фестивал во Берлин: *Мед*
* Гран при во 2011 година на Канскиот филмски фестивал: *Некогаш во Анадолија*
* Златен пехар за најдобар долгометражен филм во 2011 година на Шангајскиот меѓународен филмски фестивал: *Хајде Бре*
* *Grand Prix des Amériques* во 2012 година на Светскиот филмски фестивал во Монтреал: *Каде гори огнот*
* Златна палма на Канскиот филмски фестивал во 2014: *Зимски сон*
* Специјална награда на жирито на 71-от Меѓународен филмски фестивал во Венеција: *Сивас*

Организации поврзани со кино
----------------------------

### Филмски училишта

* Факултет за комуникации на Универзитетот Акдениз, Катедра за радио-ТВ-кино, Анталија
* Оддел за кино и телевизија на Универзитет Анадолу, Ескишехир
* Факултет за комуникации на Универзитетот во Анкара, Катедра за радио, телевизија и филм, Анкара
* Факултет за комуникации на Универзитетот Бахчешехир, Катедра за филм и телевизија, Истанбул
* Универзитет Бајкент, Факултет за ликовни уметности, Катедра за кино и ТВ, Истанбул
* Оддел за комуникација и дизајн на Универзитет Билкент, Анкара
* Чанаккале Универзитет, Факултет за ликовни уметности, Катедра за кино и телевизија, Чанаккале
* Универзитет Докуз Ејлул, факултет за ликовни уметности, Катедра за филмски дизајн, Измир
* Катедрата за радио-ТВ-кино на Универзитет Еге, Измир
* Факултет за комуникации на Универзитетот Галатасарај, Катедра за радио-ТВ-кино, Истанбул
* Факултет за комуникации на Универзитет Хаџетепе, Катедра за радио-телевизија и кино, Анкара
* Факултет за комуникации на Универзитетот Билги во Истанбул, Катедра за филм и ТВ, Истанбул
* Факултет за комуникации на Универзитетот Медипол во Истанбул, Катедра за радио-ТВ-кино, Истанбул
* Факултет за комуникации на Универзитетот во Истанбул, Катедра за радио-телевизија и кино, Истанбул
* Оддел за кино и дигитални медиуми на Универзитетот за економија во Измир, Измир
* Кадир Хас Универзитетот за радио-ТВ-кино Оддел, Истанбул
* Универзитетот Мармара, Факултет за ликовни уметности, Катедра за филмски дизајн, Истанбул
* Мимар Синан Универзитет за ликовни уметности Факултет за ликовни уметности, Катедра за кино и телевизија, Истанбул
* Факултет за комуникации на Универзитетот Једитепе, Радио-ТВ, кино студии, Истанбул

### Синдикати, фондации, професионални организации

* Здружение на турски филмски комисии
* ФИЛМ ЈОН — Синдикат на филмски режисери
* FIYAB — Професионално здружение на филмски продуценти
* Стопанска комора на Истанбул, Професионален комитет на филмски работници на филмски продуценти, увозници, сопственици на кино и видео дистрибутери.
* СЕСАМ — Професионален сојуз на филмски продуценти, увозници, сопственици на кино
* СИНЕ-СЕН — Синдикат на кино работниците од Турција
* СОДЕР — Здружение на кино глумци
* Здружение на филмски комисии
* Филмска канцеларија Мардин - е непрофитна организација која има за цел да го промовира Мардин на локално и на меѓународно ниво како локација за снимање и да придонесе за развој на одржлива кино култура во Мардин.

Наводи
------

1. 1 2  Özön, Nijat (1966) *Türk Sineması Kronolojisi 1896–1966*.
2. ↑  T.C. Devlet Istatistik Enstitüsü Eğlence İstatistikleri.
3. ↑  T.C. Devlet İstatistik Enstitüsü Eğlence İstatistikleri.
4. 1 2  Abisel, Nilgün (1987) "Yerli Yapımcılık Üzerine Notlar", *Türk Sineması Üzerine Yazılar*, Ankara: İmge Yayınları.
5. ↑  Kitchen, Xhtml. „Ayastefanos'taki Rus Abidesinin Yıkılışı ~ Sinematurk.com". *www.sinematurk.com*.
6. ↑  Celenk, Sevilay. „Aşk-ı Memnu'dan Aşkı Memnu'ya Yerli Dizi Serüvenimiz". Архивирано од изворникот на 2018-05-30. Наводот journal бара `|journal=` (help)
7. ↑  „Türk televizyon tarihinin unutulmaz 50 dizisi". *CNN Türk*. Архивирано од изворникот на 2016-05-24.
8. ↑  
Basutçu, Mehmet (May 2008), „Turkey. Consolidation", *Cahiers du cinéma* (Special issue 2008: World Cinema Atlas): 97, ISSN 0008-011X
9. ↑  "En az sinemaya giden: Samsun".
10. ↑  Yetkin, Çetin (1970) *Siyasal İktidar Sanata Karşı*, Ankara: Bilgi Yayınları.

Надворешни врски
----------------

* (на турски) Извор за дополнителни информации за турските филмови и уметници
* (на турски) SinemaTurk База на податоци за турски филмови, ТВ серии и уметници.