|  |
| --- |
| **Психологија**
Портал • Историја |
| **ПОДРАЧЈА** |
| Абнормална
Применета
Биолошка
Клиничка
Когнитивна
Развојна
Образовна
Учвства
Еволуциона
Форензичка
Здравствена
Индустриска 
Oрганизациона 
Персонална
Позитивна
Sensory
Социјална |
| **ЛИСТИ** |
| Публикации
Теми
Терапии
в • р • у |

Архетипски љубовници Ромео и Јулија
**Љубов** — појава во меѓусебните односи меѓу луѓето, кој не е целосно определуван и кој се опишува со здружување и меѓусебно помагање на две или повеќе лица. Најчесто се вели дека „љубовта не може да се определува", но некои особини кај појавите кои луѓето ги назначуваат како љубов се еднакви или многу слични, па од нив би можело да се извлече некое појасно определување.

Околу љубовта има многу различни мислења (посебно бидејќи таа е лична, па секој човек си има свое сопствено определување). Од „здравото мнозинство" љубовта се определува како крајно блиска врска меѓу машко (маж/момче) и женско (жена/девојка), но од тие кои не припаѓаат на ова мнозинство (како нпр. хомосексуалци) доаѓаат и други определувања. Една од нив е дека „љубовта е најголемата врска меѓу две или повеќе човечки суштества, без разлика на нивниот пол, вера, народност и раса.

Безлична љубов
--------------

За едно лице може да се каже дека му се допаѓа некој предмет, принцип или цел доколку тие го ценат многу и се длабоко посветени на тоа. Слично на тоа, доброволната ,,љубовˮ на теренските и волонтерските работници којашто го надминала сожалувањето не мора секогаш да се роди од меѓучовечка љубов, туку и од безлична љубов заедно со алтруизам и силни духовни и политички убедувања. Луѓето можат исто така да ,,сакаатˮ материјални предмети, животни, или активности доколку тие се навлекуваат самите себеси во зближување или пак во соживување со тие работи. Ако постои и сексуална страст, оваа состојба се нарекува парафилија.

Меѓучовечка љубов
-----------------

Меѓучовечката љубов се однесува на љубовта меѓу луѓето. Таа е многу посилно чувство за разлика од едноставната склоност кон другиот. Невозвратена љубов е онаа каде што љубовни чувства постојат само од едната страна. Меѓучовечката љубов најтесно се поврзува со меѓучовечките односи. Таквата љубов може да постои меѓу членови на семејството, пријатели и двојки. Исто така, постојат голем број на психолошки нарушувања поврзани со љубов, пример за тоа е еротоманијата.
Во текот на историјата, филозофијата и религијата имаат најмногу размислувања за феноменот на љубовта. Во минатиот век, психологијата како наука има пишувано многу на оваа тема. Во последниве години психологијата, антропологијата, неврологијата и биологијата придонеле во разбирањето на природата и функцијата на љубовта.

Психолошка основа
-----------------

Баба и внуче во Шри Ланка
Психологијата ја отсликува љубовта како когнитивен и општествен феномен. Психологот Роберт Стернберг ја создаде Триаголната теорија на љубовта и тврдеше дека љубовта се состои од три различни компоненти и тоа: интимност, посветеност и страст. Интимноста е форма на љубовта каде што две лица имаат доверба еден во друг и споделуваат разни детали од својот приватен живот. Интимноста најчесто се манифестира во пријателски и романтични љубовни врски. Од друга страна пак, посветеноста е надеж дека врската е трајна. Последната и најчеста форма на љубов е сексуалната привлечност и страст. Двете, страсната љубов и романтичната љубов се прикажани во занесеност. На сите облици на љубов се гледа како на различни комбинации од овие три компоненти. Нељубовта не вклучува ниту еден од овие компоненти. Допаѓањето вклучува само интимност. Заслепеноста вклучува само страст. Празната љубов вклучува само посветеност. Романтичната љубов ги вклучува и интимноста и страста. Пријателската љубов вклучува интимност и посветеност. Несериозната љубов вклучува страст и посветеност. И на крај, совршената љубов ги вклучува сите три. Американскиот психолог Зик Рубин се обидел да ја дефинира љубовта со помош на психометрика, во 70-тите години од XX век. Во неговото дело, тој тврди дека љубовта ја сочинуваат три фактори, и тоа: приврзаност, грижа и интимност.

По развојот на настаните во електромагнетните теории како што е Кулоновиот закон којшто покажа дека позитивните и негативните полнежи се привлекуваат, аналогиите во човечкиот живот се развија, како што се ,,спротивностите се привлекуваатˮ. Во текот на минатиот век, истражувањето на природата на човечкото размножување, генерално покажа дека ова не е вистина кога станува збор за карактерот и личноста. Луѓето се стремат кон тоа да сакаат луѓе коишто се слични на нив. Сепак, во неколку необични и специфични области, како што е имунолошкиот систем, се чини дека луѓето претпочитаат другите да се различни од нив, бидејќи така на крајот ќе се роди бебе коешто го има најдоброто од двете страни. Во последниве години, се развиле различни теории за човечкото врзување, опишани во услови на приврзаност, врски, обврски и склоности. Некои западни стручњаци ваквото врзување го поделија на две главни компоненти, алтруистичка (несебична) и нарцисоидна. Ова гледиште е претставено во делата на Скот Пек, чијашто работа во областа на применетата психологија била истражување на дефинициите за љубовта и злото. Пек тврди дека љубовта е комбинација од ,,грижата за духовниот раст на другиотˮ, и едноставен нарцизам. Во комбинација, љубовта не е само чувство туку и активност.

Според Зигмунд Фројд, во основата, љубовта е сексуален феномен, зашто полната љубов му обезбедува на човекот најпотполно задоволување и му претставува образец на секоја среќа. Оттука, човекот треба да ја бара животната среќа во областа на полните односи и гениталната еротика да ја постави во центарот на животот. Според Фројд, дури и братската љубов е резултат на сексуалната желба во која сексуалниот инсинкт е трансформиран во нагон со „инхибирана цел". Од друга страна, чувството на соединување и единство со саканата личност Фројд го толкув како патолошки феномен и како враќање кон состојбата на раниот „неограничен нарцизам". Оттука, според Фројд, љубовта е ирационален феномен, т.е. заљубеноста секогаш се граничи со абнормалното, таа е проследена со слепило за реалноста и претставува пренесување на објектот на љубовта од детството. Според Ерих Фром, Фројдовите идеи за љубовта како сексуално задоволување е реакција на конзервативните идеи од викторијанскиот период, одраз на дарвинистичките идеи за капитализмот како систем кој одговара на природата на човекот и резултат на грубиот материјализам од 19 век, кој тврдел дека суштината на сите духовни феномени може да се најде во физиолошките процеси.

Според Фројд, љубовта нема само една, туку дури три спротивности: љубов - омраза, да се сака - да се биде сакан и љубов (омраза) - рамнодушност. Втората спротивност целосно соодветствува на трансформацијата на активното во пасивното, а нејзините корени потекнуваат од првобитната состојба, а тоа е „сакањето себеси". Во зависност од тоа дали подоцна се заменува субјектот или објектот на љубовта, како резултат се јавува активната цел на сакањето или пасивната цел да се биде сакан. На самиот почеток од психичкиот живот, егото ги негува нагоните со кои може да се задоволи себеси (автоеротско задоволување). Тогаш, егото нема интерес за надворешниот свет кон кого е рамнодушно. Ако љубовта ја дефинираме како однос на егото кон изворите на задоволството, состојбата во која егото се сака само себеси и е рамнодушно кон светот, ја претставува првата спротивност во која се јавува љубовта. На почетокот од психичкиот живот, надворешниот свет, објектот и она што се мрази се едно исто. Дури ако надворешниот објект претставува извор на задоволство на егото, тогаш се јавува љубовта, меѓутоа објектот се инкорпорира во егото, така што за прочистеното задоволство-его објектот и она што се мрази повторно стануваат едно те исто. На тој начин, спротивноста љубов - омраза само ја одразува спортивноста задоволство - незадоволство. Ако објектот е извор на задоволство, тогаш се јавува моторен импулс кој објектот го спојува со егото; тогаш зборуваме за привлечност на објектот кој дава задоволство, односно велиме дека „го сакаме". Обратно, ако објектот е извор на незадоволство, тогаш се јавува импулс за негово оддалечување од егото и тогаш чувствуваме одбивност кон објектот, односно го мразиме. На тој начин, поимот „љубов" се поместува во областа на чистиот однос на егото кон објектот на задоволството за најпосле да се прикачи на сексуалните објекти во потесната смисла на зборот, како и на објектите кои ги задоволуваат потиснатите сексуални нагони. Според тоа, љубовта произлегува од капацитетот на егото за самоеротско задоволување на некој од неговите нагонски импулси со помош на органското задоволство. На почетокот, љубовта е нарцисистичка, а потоа се проширува на објектите вклучени во поширокот его, изразувајќи ги моторните импулси на егото кон објектите како извори на задоволството. Уште подоцна, љубовта се сексуалниет нагони, а кога е готова нивната синтеза, таа кореспондира со сексуалната желба. Во почетните фази на психичкиот развој, љубовта е поврзана со целта на вклучување (инкорпорирање), кога љубовта е компатибилна со стремежот да се стави крај на постоењето на објектот како посебен ентитет, цел која може да се означи како амбивалентна. Во повисоките фази на прегениталната садистичко-анална организација, желбата за објектот се манифестира како стремеж да се надвладее, независно дали тоа предизвикува штета или уништување на објектот. Од гледна точка на постапувањето со објектот, оваа форма и прелиминарната фаза на љубовта тешко можат да се одделат од омразата. Дури подоцна, по воспоставувањето на гениталната организација, љубовта станува спротивна на омразата.

Наспроти Фројд, американскиот психоаналитичар Хари Саливан прави строга поделба меѓу сексуалноста и љубовта. Според него, под љубов, т.е. интимност се подразбира таквата ситуација меѓу двајца луѓе која дозволува вреднување на сите компоненти на личната вредност. Вреднувањето на личната вредност, пак, бара определени односи кои тој ги нарекува „соработка", а која ја дефинира како јасно формулирано приспособување на нечие однесување кон изразените потреби на другата личност во стремеж за сè поблиско заемно задоволување и извршување активности кои носат сигурност. Значи, според Саливан, љубовта е еден вид соработка („тимска работа" меѓу двајца луѓе заради остварување на заедничките интереси, т.е. во потрагата по заедничка цел.

Ерих Фром, во неговата книга „Вештината на љубовта" тврди дека во современото западно општество е присутна дезинтеграција на љубовта при што сите видови љубов (братската, мајчината и еротската) се релативно ретка појава, а наместо љубовта се присутни разни патолошки облици на псевдољубов. Според Фром, љубовта меѓу двајца луѓе е можна само ако тие комуницираат од центарот на својата егзистенција и ако секој од нив се доживува себеси како центар на своето постоење. Единствено во тоа „централно искуство" се наоѓа основата на љубовта. Фром ја гледа љубовта како решение на проблемот на човековата егзистенција, зашто таа овозможува целосно спојување со саканата личност, но притоа човекот целосно ја задржува индивидуалноста. Исто така, љубовта е пред сè давање, а не примање, зашто во неа човекот го дава најскапото нешто – дел од својот живот. Освен во елементот на давањето, активниот карактер на љубовта се состои во тоа што таа вклучува: грижа, одговорност, почитување и знаење. Во суштината, љубовта не е однос кон некоја конкретна личност, туку таа е став и ориентација на карактерот кон светот како целина, а не само кон еден „објект" на љубовта. Според Фром, љубовта љубовта не е само чувство, туку исто така и вештина која може да се научи и треба да се совлада, а тоа е можно преку практикување на љубовта. Во тој поглед, љубовта е лично искуство кое секој човек мора да го доживее со помош на себеси и за себеси. Примената на љубовната вештина бара дисциплина, концентрација, трпение, а совладувањето на оваа вештина мора да ни биде од најголема важност. Притоа, основниот услов за да се достигне љубовта е надминувањето на сопствениот нарцизам, а тоа пак бара скромност, обејктивност и ум. Исто така, ослободувањето од нарцизмот бара рационална вера, а тоа значи цврстина во нашите убедувања и чувства

Еволуциона основа
-----------------

Научниците се обидоа со помош на еволутивната психологија објаснат зошто љубовта е средство за преживување. Затоа за овој продолжен временски период љубовта се смета како начин на докажување на родителската поддршка кон децата. Друг фактор можат да бидат сексуално преносливите болести, коишто можат да предизвикаат, меѓу другото, трајно намалена плодност, повредата на фетусот, како и зголемување компликации за време на породувањето.

Стара Грција
------------

Грчкиот јазик дава неколку различни значења при користењето на зборот ,,љубовˮ. На пример, во старогрчкиот јазик постојат филија, ерос, агапе, сторге, и ксенија. Сепак од историска гледна точка, тешко е да се одделат сосема значењата на овие зборови во грчкиот јазик (како и во многу други јазици). Во исто време, во старогрчкиот текст на Библијата има примери на глаголот *agapo* каде што има истото значење со *phileo*.
  
*Агапе* (ἀγάπη) на денешен грчки јазик значи љубов. Грчкиот глагол *s'agapo* значи *те сакам*. Еквивалент на зборот *agapo* е глаголот сакам. Тоа обично се однесува на „чиста" идеална љубов, а не на физичка привлечност којашто имплицира ерос. Сепак постојат примери каде што агапе го има истото значење со ерос. Исто така, агапе се преведува и со „душевна љубов".
  
*Ерос* (ἔρως) (според грчкиот бог Ерос) е страствена љубов, проследена со телесна желба и копнеж. Грчкиот збор *erota* значи „заљубен". Платон преку своето поимање на еросот, го облагородува неговото значење. Иако еросот, првично се чувствува за личност, со подлабоко согледување еросот преминува во љубов кон убавината којашто се наоѓа внатре во таа личност, или дури преминува во љубов кон самата убавина. Еросот и помага на душата да се потсети на познавањето на убавината и придонесува за разбирање на духовната вистина. Еросот им служи на љубовниците и филозофите како инспирација во потрагата по вистината. Во некои преводи овој вид на љубов може да се сретне како „телесна љубовˮ.
  
*Филија* (φιλία), непристрасна и чесна љубов, концепт насловен и развиен од Аристотел. Овој вид на љубов вклучува верност кон пријателите, семејството и заедницата, и бара доблест, еднаквост и блискост. Филија е мотивирана од практични причини, едната или двете страни имаат корист од врската. Честопати се преведува и како „умствена љубов".

*Сторге* (στοργή) е природна наклонетост, како онаа што родителите ја чувствуваат за потомството.

*Ксенија* (ξενία), гостопримството било важна навика во Стара Грција. Тоа е пријателство коешто се раѓа помеѓу домаќинот и неговиот гостин, кој претходно можел да биде и странец, речиси се претворало во ритуал. Домаќинот го хранел и му обезбедувал преноќишта на гостинот од кој се очекувало само благодарност. Важноста на овој вид на љубов може да се забележи низ старогрчката митологија, особено во Хомеровите „Илијада" и „Одисеја".

Кај Старите Грци, љубовта не била само страст, туку за неа била развиена научна доктрина. Така, Хесиод сметал дека љубовта е најстарото божество, душа и творец на светот, а Ксенофонт сметал дека љубовта е работа на слободната волја, зашто кога убавината би имала суверена сила, таа би била убава за секого. Според него, љубовта зависи од волјата, зашто едни се вљубуваат во една убавина, а други се рамнодушни кон неа; исто така, братот не се вљубува во сестрата, ниту таткото во ќерката, зашто тие не скаат да го направат тоа.

Стариот Рим
-----------

Латинскиот јазик има неколку различни глаголи што одговараат на англискиот збор ,,љубовˮ. ''Amō'' е основниот глагол, со значење *,,to loveˮ* и инфинитивот *amare (сака)*, како што е сѐ уште во денешниот италијански јазик. Римјаните ги користеле и двата збора во смисла на благонаклонетост како и во романтична и сексуална смисла. Од овој глагол произлегуваат именките *amans* – љубовник, *amator* – professional lover, честопати со додавање на поимот разврат и *amica- girlfriend* (девојка), на англиски јазик, често се употребува и еуфемистички со значење на проститутка. Соодветната именка е *amor* (значењето на овој термин за Римјаните е добро илустрирано со фактот дека името на градот, Рим, на латински: Roma може да се гледа како анаграм за amor, кој бил искористен како тајно име на градот во пошироките кругови во античките времиња), кое исто така се користи во множина за да се означат љубовните врски или сексуалните авантури. Од овој ист корен произлегува *amicus- friend* (пријател) и *amicitia- friendship* (пријателство), (често се заснова на заемна корист и понекогаш соодветствува повеќе на *indebtedness* ( задолженост) или *influence* (влијание)). Цицерон напишал трактат насловен како ,,Пријателствоˮ (de Amicitia), каде што го дискутира поимот до одредена точка. Овидиј напишал водич за состанување со име „Ars Amatoria" (уметноста на љубовта), во којшто длабоко навлегува со објаснување за се, од вонбрачните афери до родители коишто се настроени заштитнички претерано.

Во латинскиот јазик понекогаш се користи *amāre*, како еквивалент на англиското *like* (сака). На овој поим (like), во латинскиот јазик општо земено повеќе му одговараат *placere* или *delectāre* коишто се користат во секојдневниот говор, а вториот поим се среќава во љубовната поезија на Катул. Чести еквиваленти на *diligere* се ,, to be affectionate forˮ и ,,to esteemˮ и речиси никогаш не се користи за искажување на романтична љубов. Овој поим би бил соодветен за опишување на пријателство помеѓу двајца мажи. Сепак соодветната именка *diligentia* го има истото значење со *diligence*- трудољубивост или со carefulness- грижливост и има мало семантичко преклопување со глаголот. *Observare* е синоним на *diligere*, а покрај сродноста со англискиот поим, овој глагол со својата соодветна именка *observantia* честопати значат esteem – почит или affection- љубов. Поимот caritas се користи во латински преводи на христијанската Библија а значи charitable love- несебична љубов, сепак ова значење не постои во класичната паганска римска литература. Бидејќи произлегува од спојување со грчки збор не постои соодветен глагол.

Латинските автори, како Лукрециј и Јувенал, најчесто зборувале за љубовта како физичко задоволство. Така, во својот еп, Лукрециј вели дека љубовта е задоволство кое се плаќа скапо, зашто поради неа ги губиме парите, времето, силата и самољубието. Против таа несреќа, Лукрециј препорачува да се бега од жените. Наспрти него, Проперциј повеќе сакал да им робува на жените отколку да биде слободен меѓу мажите, а љубовта ја сметал за најголемо богатство. Сепак, тој советувал дека мажот треба да се брани од каприците на својата љубовница; да не ѝ се зборува од висина, но ниту да се молчи пред неа; да не се прави непријатно лице кога ѝ служиме.

Религиозни ставови
------------------

### Аврамски религии

#### Христијанство

Според христијанското учење, љубовта доаѓа од Господ. Љубовта помеѓу мажот и жената од грчки јазик- ерос и несебичната љубов спрема другите- агапе, често се во контраст, првата е ,,нагорнаˮ а втората ,,надолнаˮ но во суштина се исти.
Постојат неколку грчки зборови за љубов коишто често се користат во христијанството:
  

''Агапе''- во Новиот завет агапе е добротворна, несебична, алтруистичка, и безусловна. Таков вид на љубов е родителската љубов на којашто се гледа како на правење добрина низ светот. Тоа е начинот преку кој се гледа дека Бог го сака човештвото, и на оваа љубов се гледа како на вид на љубов која што христијаните се стремат да ја имаат еден за друг.
  

''Филија''- исто така се среќава во Новиот завет. Филија е всушност човечкиот одговор на нешто што е прекрасно. Исто така е позната и како братска љубов.
Во грчкиот јазик се познати уште два други збора за љубов и тоа ерос (сексуална љубов) и сторге (љубовта што децата ја чувствуваат спрема родителите) , коишто никогаш не се употребени во Новиот завет. 
Христијаните веруваат дека двете најважни работи во животот (според Исус, најголемата заповед на еврејската Тора, Евангелието на Марко 12 глава, стихови 28-34) се да го љубиш Бог со целото твое срце, ум и сила и да го сакаш ближниот како себеси.

Свети Августин го сумираше сето ова кога напиша ,, Love God, and do as thou wilt. ˮ- Љуби го Бога и дејствувај по твоја волја. 
Апостол Павле ја величаше љубовта како најважна доблест од сите. Во првата песна од Прво послание до Коринќаните, тој напишал: ,,Љубовта е трпелива, љубовта е нежна. Таа не завидува, не се фали и не се гордее. Таа не е груба, таа не е себична, таа не се разгневува лесно, таа не е злопамтило. Љубовта не ужива во злото но се радува на вистината. Таа секогаш заштитува, секогаш верува, секогаш се надева и секогаш истрајува.ˮ (1 Кор. 13:4-7, стих).

Апостол Јован напишал: - ,,Зашто Бог толку го возљуби светот, што Го даде Својот Единороден Син, та секој кој верува во Него да не загине, туку да има вечен живот. Зашто Бог не Го испрати Својот Син да му суди на светот, туку да го спаси светот преку Него. "(Јован 3:16-17, стих). Јован исто така напиша: ,, Возљубени да се љубиме еден со друг зошто љубовта е од Бога и секој кој љуби, од Бога е роден и Го познава Бога. А кој не љуби не Го познава Бога, зошто Бог е љубов.ˮ (1 Јован 4:7-8, стих)

Свети Августин вели дека поединецот мора да биде способен да ја дешифрира разликата помеѓу љубовта и страста. Страста, според свети Августин, е претерување, но да сакаш и да бидеш сакан тоа е она што тој го бара за целиот свој живот. Тој дури вели: ,, Јас бев заљубен во љубовта.ˮ Конечно тој се заљубил и љубовта му била возвратена, од Бога. Свети Августин вели дека единствениот којшто може да те сака навистина и целосно е Бог, бидејќи љубовта меѓу луѓето, само остава простор за стравови како што се љубомората, сомнежот, стравот, лутината и расправијата. Според Свети Августин, да го љубиш Бога е ,,да го постигнеш твојот мирˮ. (Исповедите на свети Августин)
Христијанските теолози на Бога гледаат како на извор на љубов која се огледува во луѓето и нивните сопствени љубовни врски. Влијателниот христијански теолог [[К.С. Луис напишал книга ,,The Four Lovesˮ. 
Папата Бенедикт XIV го напишал своето Прво послание со наслов „Бог е љубов". Тој рече дека човечко суштество, создадено според образот Божји, Бог којшто е љубов, е способно да љуби, со предавањето на самиот тој на Бог и на другите (агапе) и со примањето и искусувањето на Божјата љубов во страста (ерос). Според него, овој живот со љубов, е живот на светците како што се Тереза од Калкута и Пресвета Богородица и дека тоа е насоката по којашто се движат христијаните кои веруваат дека Бог ги сака. 
Во христијанството, конкретната дефиниција за љубовта најдобро е прикажана од свети Тома Аквински којшто ја дефинира љубовта како ,, да му посакаш добро на другиотˮ или да посакаш другиот да успее. Ова е објаснувањето на христијанската потреба, да се љубат другите, вклучувајќи ги и нивните непријатели. Христијанската љубов е мотивирана од потребата да се видат другите како успеваат во животот, да станат добри луѓе, објаснува Тома Аквински.

Љубовта како тема во уметноста и во популарната култура
-------------------------------------------------------

Често, љубовта се јавува како тема во уметноста и во популарната култура. Во тој поглед можат да се наведат бројни примери на книжевни и музички дела посветени на љубовта.

### Љубовта како тема во книжевноста

#### Љубовта во прозата

* „Ромео и Јулија од нашата улица" — расказ на македонската писателка Христина Аслимоска од 2005 година.
* „Дијалози за љубовта" – книга на Јехуда Абраванел од 1535 година.
* „Вистинска љубов" — кус расказ на австрискиот писател Томас Берхнард од 1978 година.
* „Искушенија, или љубов, злато и слава" - песна во проза на францускиот поет Шарл Бодлер.
* „Љубов на Кек" — расказ на македонската писателка Виолета Бојковска од 2019 година.
* „Љубов" - кус расказ на македонскиот писател Климент Булоски (под псевдонимот Дозгулпмус) од 2008 година.
* „Љубов" - роман на американскиот писател Чарлс Веб.
* „Љубовно писмо" - кус расказ на македонскиот писател Драган Георгиевски од 2013 година.
* „Земја на љубовта" - роман на Одни Еир.
* „Невидливи љубови" - книга на македонскиот писател Владимир Јанковски.
* „Љубов далеку од дома" (италијански: *Amore lontano da casa*) - расказ на италијанскиот писател Итало Калвино.
* „За што зборуваме кога зборуваме за љубовта" – книга на американскиот писател Рејмонд Карвер.
* „Љубов" - роман на англиската писателка Анџела Картер од 1971 година.
* „Еднаш одигравме љубов" - книга на македонската писателка Елена Конеска.
* „Питачи" — кус прозен текст на македонскиот писател Блаже Конески од 1974 година.
* „Првата љубов на Антонио Марија" - расказ на бразилскиот писател Рибејро Коуто.
* „Смешни љубови" (чешки: *Směšné lásky*) - збирка раскази на чешкиот писател Милан Кундера од 1968 година.
* „Љубов во два брана" (српски: *Љубав у два таласа*) - кус расказ на македонскиот писател Митко Маџунков од 1984 година.
* „Вистинска љубов" - кус расказ на македонскиот писател Дејан Мирчески од 2012 година.
* „Љубов" (француски: *Amour*) — расказ на францускиот писател Ги де Мопасан од 1886 година.
* „Пустина на љубовта" - роман на францускиот писател Франсоа Шарл Моријак од 1925 година.
* „Последната љубов во Цариград" (српски: *Последња љубав у Цариграду*) - роман на српскиот писател Милорад Павиќ од 1994 година.
* „Љубов: Преиспитување" - расказ на македонскиот писател Горан Петревски од 2014 година.
* „Една Сванова љубов" (*Un Amour de Swann*) - книга на францускиот писател Марсел Пруст.
* „Љубовни незгоди" - збирка раскази на бразилскиот писател Далтон Тревизан од 1968 година.
* „Состанок" — расказ на рускиот писател Иван Тургенев.
* „Песна за љубовта" — краток расказ на македонскиот писател Арлинд Фаризи.
* „Расправа за божјата љубов" – книга на шпанскиот калуѓер Кристобал де Фонсека од 1592 година.
* „Разоружани или Несреќна љубов" - краток расказ на рускиот писател Данил Хармс.
* „Љубов" - кус расказ на македонскиот писател Иван Шопов од 2010 година.

#### Љубовта во драмската уметност

* „Љубовта на Дон Перлимплин со убавата Белиса во неговата градина" - драма на шпанскиот писател Федерико Гарсија Лорка.

#### Љубовта во поезијата

* „Заљубиле се две луди млади" — македонска народна песна.
* „Марко и цвета" — македонска народна песна.
* „Љубовна разделба" (српски: *Љубавни растанак*) - српска народна песна.
* „Исповеди на божествената љубов" - песна на арапскиот поет Ал-Халаџ.
* „Првата љубов" — песна на македонската поетеса Христина Аслимоска од 2005 година.
* „За љубовта" — песна на македонската поетеса Христина Аслимоска од 2005 година.
* „Љубовни јадови" - песна на арапскиот поет Абул Атахија.
* „Љубов" - песна на руската поетеса Ана Ахматова.
* „Детска љубов" — песна на македонскиот поет Јозо Т. Бошковски од 1981 година.
* „Пергаментна љубов" - песна во проза на Андре Бретон.
* „Молкот љубов не е" - песна на македонската поетеса Ана Бунтеска од 2016 година.
* „Зад себе љубов да оставиш" - песна на македонската поетеса Ана Бунтеска од 2016 година.
* „После љубовта само љубов останува" - песна на македонската поетеса Ана Бунтеска од 2016 година.
* „Нема голема љубов ако нема големи луѓе" - песна на македонската поетеса Ана Бунтеска од 2016 година.
* „И за љубов чо'ек треба да го бива" - песна на македонската поетеса Ана Бунтеска од 2016 година.
* „Како љубов на прв и единствен поглед" - песна на македонската поетеса Ана Бунтеска од 2016 година.
* „Само љубовта разум нема" - песна на македонската поетеса Ана Бунтеска од 2016 година.
* „Од љубов да не куртулиш" - песна на македонската поетеса Ана Бунтеска од 2016 година.
* „Која љубов на светов му остана" - песна на македонската поетеса Ана Бунтеска од 2016 година.
* „Љубов" - збирка поезија на францускиот поет Пол Верлен од 1888 година.
* „Љубов без починок" - песна на Јохан Волфганг Гете.
* „Нова љубов, нов живот" - песна на Јохан Волфганг Гете.
* „Песна на љубовта" (*Песма љубави*) - песна на српскиот поет Јован Дучиќ.
* „Мојата љубов" (*Моја љубав*) - песна на српскиот поет Јован Дучиќ.
* „Седум песни за љубовта во војната" - песна на Пол Елијар.
* „Редот и безредието на љубовта "- песна на Пол Елијар од 1946 година.
* „Вљубената" - песна на Пол Елијар од 1924 година.
* „Љубовната песна на Ј. Алфред Пруфрок" (англиски: *The Love Song of J. Alfred Prufrock*) - збирка песни на британскиот поет Т.С. Елиот од 1917 година.
* „За љубовта" - песна на арапскиот поет Бешар Ибн Бурд.
* „Љубовна песна" - песна на македонскиот писател Славко Јаневски.
* „Песната на љубовникот" (англиски: *The Lover's Song*) - песна на ирскиот поет Вилијам Батлер Јејтс.
* „Љубов" (српски: *Љубав*) - песна на српскиот поет Јован Јовановиќ - Змај.
* „Тајната љубов" (српски: *Тајна љубав*) - песна на српскиот поет Јован Јовановиќ - Змај.
* „Вљубени девојки" — песна на македонскиот поет Блаже Конески.
* „Љубов" — песна на македонскиот поет Блаже Конески.
* „Љубов" — песна на македонскиот поет Јован Котески.
* „Љубов и смрт" — песна на македонскиот поет Јован Котески.
* „Љубов и смрт" (италијански: *Amore e Morte*) - песна на италијанскиот поет Џакомо Леопарди од 1832 година.
* „Газела за очајната љубов" (шпански: *Gacela del amor desesperado*) - песна на шпанскиот поет Федерико Гарсија Лорка.
* „Десет книги за Среќата на љубовта"- книга на каталонскиот поет Антонио де Лофрасо од 1573 година.
* „Љубов" (*Лыбовь*) - песна на рускиот поет Владимир Мајаковски од 1913 година.
* „Писмо до другарот Костров од Париз за суштината на љубовта" (руски: *Письмо товарищу Кострову о сущности любви*) - песна на рускиот поет Владимир Мајаковски од 1928 година.
* „Слово за љубовта" (српски: *Slovo o ljubavi*) - песна од истоимената поетска збирка на српската поетеса Десанка Максимовиќ од 1983 година.
* „Умирањето на љубовта (српски: *Umiranje ljubavi*)" - песна на српската поетеса Десанка Максимовиќ.
* „Првиот ден на љубовта" (српски: *Prvi dan ljubavi*) - песна на Десанка Максимовиќ.
* „Љубов" - (српски: *Ljubav*) - песна на Десанка Максимовиќ.
* „Градски љубовници" - (српски: *Gradski ljubavnici*) - песна на Десанка Максимовиќ.
* „Вљубеност" - (српски: *Zaljubljenost*) - песна на Десанка Максимовиќ.
* „Ден за љубов" — песна на македонскиот поет Живко Николовски.
* „Моќта на љубовта" - песна на арапскиот поет Абу Нувас.
* „Љубовна слика" - песна на италијанскиот писател и режисер Пјер Паоло Пазолини од 1941 година.
* „Љубов, љубов моја" - песна на Пјер Паоло Пазолини.
* „Ноќ на љубовта" (српски: *Ноћ љубави*) - песна на српскиот поет Владислав Петковиќ - Дис.
* „Љубов" - песна на македонскиот поет Анте Поповски.
* „Тајна љубов" — песна на македонскиот поет Васе Тодоров - Шлеговец.
* „Нацрт за современа љубовна песна" - песна на полскиот поет Тадеуш Ружевич од 1963 година.
* „Страдањата на вљубените" - песна на арапскиот поет Џемил.
* „Љубов пред раѓањето" - песна на арапскиот поет Џемил.
* „Вљубените" - песна на полската поетеса Вислава Шимборска.
* „Среќна љубов" - песна на полската поетеса Вислава Шимборска.
* „Љубов на прв поглед" - песна на полската поетеса Вислава Шимборска.
* „Првата љубов" - песна на полската поетеса Вислава Шимборска.
* „Љубов" - песна на македонскиот поет Ацо Шопов.
* „Љубов" - песна на македонскиот поет Ацо Шопов.

### Љубовта како тема во филмот

* „Лекција по љубов" - шведски филм, во режија на Ингмар Бергман.
* „Море на љубовта" (англиски: *Sea of Love*) - американски филм од 1989 година, во режија на Харолд Бекер.
* „Песни за љубовта" (*Les chansons d’amour*) – француски филм од 2007 година, во режија на Кристоф Оноре.
* „Љубовна приказна" (англиски: *Love Story*) – американски филм од 1970 година, во режија на Артур Хилер.
* „Љубов во бегство" (француски: *Love on the Run*) - француски филм од 1979 година, во режија на Франсоа Трифо.
* „Љубов од романите" — американски филм од 2015 година, во режија на Марк Грифитс.
* „Две години љубов" — американски филм од 2016 година, во режија на Тед Тарнер.
* „Вистинска љубов" (шпански: *Amor real*) - мексиканска теленовела од 2003-2004 година.
* „Љубов и омраза" - мексиканска теленовела од 2002 година.
* „Љубовта е вечна" (шпански: *Mañana es para siempre*) - мексиканска теленовела.
* „Љубовна препрека" (шпански: *Barrera de Amor*) - мексиканска теленовела од 2005 година.
* „Љубовни рани" - мексиканска теленовела од 2006 година.
* „Љубов во офсајд" - хрватска теленовела.
* „Љубов и казна" (турски: *Aşk ve Ceza*) е турска телевизиска серија.

### Љубовта како тема во популарната музика

Главна статија: Љубовна песна
* „Град без љубов" (хрватски: *Grad bez ljubavi*) - песна на хрватската група „Азра" (*Azra*) од 1981 година.
* „Љубовта не се купува" (англиски: *Can't Buy Me Love*) - песна на британската група Битлси (*The Beatles*) од 1964 година.
* „Љубовта е сè што ти треба" (англиски: *All You Need Is Love*) - песна на Битлси од 1967 година.
* „Полноќна љубов" (англиски: *Midnight Love*) - албум на американскиот соул-музичар Марвин Геј (*Marvin Gaye*) од 1982 година.
* „Злато и љубов" (германски: *Gold Und Liebe*) — музички албум на германското електронско дуо ДАФ од 1981 година.
* „Караван на љубовта" (англиски: *Caravan of love*) - песна на американската група Ијсли брадерс (*Isley Brothers*).
* „Љубов" (англиски: *Love*) - албум на британската рок-група Калт (*The Cult*) од 1985 година.
* „Љубов" (англиски: *Love*) - песна на *John Lennon & The Plastic Ono Band* од 1971 година.
* „Љубовта е во воздухот" (англиски: *Love is in the Air*) - песна на Џон Пол Јанг (*John Paul Young*) од 1978 година.
* „Песни за љубовта и омразата" (англиски: *Songs of love and hate*) - албум на канадскиот пејач Леонард Коен од 1971 година.
* „Не можеш да ја криеш твојата љубов засекогаш" (англиски: *You Can't Hide Your Love Forever*) — музички албум на шкотската рок-група Оринџ џус (*Orange Juice*) од 1982 година.
* „Моќта на љубовта" (англиски: *The power of love*) - песна на американската поп-пејачка Џенифер Раш (*Jennifer Rush*) од 1984 година.
* „Твојата љубов е крал" (англиски: *Your Love is King*) - песна на британската пејачка Шаде (*Sade*).

Наводи
------

1. ↑  Erih From, *Umeće ljubavi*. Beograd: Vulkan, 2017, стр. 126-129.
2. ↑  Sigmund Freud. *The Unconscious*. London: Penguin Books, 2005, стр. 26-30.
3. ↑  Erih From, *Umeće ljubavi*. Beograd: Vulkan, 2017, стр. 126-129-130.
4. ↑  Erih From, *Umeće ljubavi*. Beograd: Vulkan, 2017.
5. ↑  Јован Дучић, *Благо Цара Радована* (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 117.
6. ↑  Јован Дучић, *Благо Цара Радована* (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 120-121.
7. ↑  Јован Дучић, *Благо Цара Радована* (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 118.
8. ↑  Христина Аслимоска, *Разделба со детството*. Скопје: Детска радост, 2005, стр. 34-35.
9. ↑  „Глосар", во: Мигел де Сервантес, *Дон Кихоте 2*. Београд: Службени гласник, 2011, стр. 590.
10. ↑  Томас Бернхард, *Имитатор на гласови*. Скопје: Темплум, 2008, стр. 102-103.
11. ↑  Charles Baudelaire, *Spleen Pariza*. Zgreb: Mladost, 1952, стр. 62-66.
12. ↑  Виолета Бојковска, *Барем наутро*. Скопје: Бегемот, 2019, стр. 16-25.
13. ↑  Дозгулпмус, *Тритонус*, Темплум, Скопје, 2008.
14. ↑  „Поговор", во: Чарлс Веб, *Дипломец*, Темплум, Скопје, 2012, стр. 267.
15. ↑  Драган Георгиевски, *Метаморфузија*, Темплум, Скопје, 2013.
16. ↑  „Земја на љубовта", *Betty магазин*, година IV, број 37, март 2017, стр. 23.
17. 1 2  „Читај, патувај, уживај – Саем на книга 2016 – програма на активности", Антолог, 2016.
18. ↑  Роберт Алаѓозовски, „Боење на градското сивило", *Економија и бизнис*, год. 18, бр. 210/211, декември 2015/јануари 2016, стр. 133-135.
19. ↑  Italo Kalvino, *Pre nego što kažeš „halo"*. Beograd: Rad, 2001, стр. 20-28.
20. ↑  Andžela Karter, *Ljubav*. Novi Sad: Svetovi, 1991.
21. ↑  Блаже Конески, *Збор и опит 1*. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 163.
22. ↑  *Антологија на бразилскиот расказ*. Скопје: Три, 2012, стр. 230-242.
23. ↑  Milan Kundera, *Smešne jubavi*. Beograd: Prosveta, 1988.
24. ↑  Митко Маџунков, *Међа света*. Београд: Просвета, 1984, стр. 162.
25. ↑  Дејан Мирчески, *Кристалните јами на пропаста*, Темплум, Скопје, 2012.
26. ↑  „Гиј де Мопасан, *Изабране новеле* (друга књига). Култура, Београд, 1950, стр. 99-106.
27. ↑  Mihailo Pavlović, „O piscu Tereze Deskejru", во: Fransoa Morijak, *Tereza Deskejru*. Beograd: Rad, 1964, стр. 106.
28. ↑  „Белешка о писцу", во: Милорад Павић, *Кутија за писање*. Београд: Народна библиотека Србије, 2012, стр. 121.
29. ↑  Горан Петревски, *Одбрани трудови*. Скопје: Темплум, 2014.
30. ↑  Marsel Prust, *Jedna Svanova ljubav*. Beograd: Paidea, 2017.
31. ↑  *Антологија на бразилскиот расказ*. Скопје: Три, 2012, стр. 283.
32. ↑  И. С. Тургењев, *Ловчеви записи*. Нови Сад: Матица српска, 1973, стр. 353-366.
33. ↑  Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), *Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ*. Скопје: Темплум, 2022, стр. 292.
34. ↑  „Глосар", во: Мигел де Сервантес, *Дон Кихоте 2*. Београд: Службени гласник, 2011, стр. 601.
35. ↑  Danil Harms, *Sto slučajeva*. Beograd: Laguna, 2016, стр. 101.
36. ↑  Иван Шопов, *Азбука и залутани записи*, Темплум, Скопје, 2010.
37. ↑  Федерико Гарсија Лорка, *Неверна жена*. Скопје: Македонска книга, Култура, Мисла, Наша книга, 1982, стр. 164.
38. ↑  *Македонски народни балади*, Просветно дело, Редакција „Детска радост", Скопје, 2004, стр. 39-40.
39. ↑  *Македонски народни балади*, Просветно дело, Редакција „Детска радост", Скопје, 2004, стр. 41-42.
40. ↑  *Народне лирске песме*. Београд: Просвета, 1963, стр. 50.
41. ↑  *Arapska poezija*. Beograd: Rad, 1977, стр. 61-65.
42. ↑  Христина Аслимоска, *Разделба со детството*. Скопје: Детска радост, 2005, стр. 9.
43. ↑  Христина Аслимоска, *Разделба со детството*. Скопје: Детска радост, 2005, стр. 10.
44. ↑  *Arapska poezija*. Beograd: Rad, 1977, стр. 41.
45. ↑  *Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига II: Прва четвртина – средина XX века (авангарда и социјалистички реализам)*. Београд: Paidea, 2007, стр. 48.
46. ↑  Јозо Т. Бошковски, *Деца и цвеќиња и ѕвезди*, Нов свет, Скопје, 1981, стр. 25.
47. ↑  Андре Бретон, *Рајот не е наполно загубен*. Скопје: Култура, 1989, стр. 31.
48. ↑  Ана Бунтеска, *Колку е потребно за среќа*. Скопје: Матица Македонска, 2016, стр. 32-34.
49. ↑  Ана Бунтеска, *Колку е потребно за среќа*. Скопје: Матица Македонска, 2016, стр. 43-44.
50. ↑  Ана Бунтеска, *Колку е потребно за среќа*. Скопје: Матица Македонска, 2016, стр. 58-59.
51. ↑  Ана Бунтеска, *Колку е потребно за среќа*. Скопје: Матица Македонска, 2016, стр. 62-63.
52. ↑  Ана Бунтеска, *Колку е потребно за среќа*. Скопје: Матица Македонска, 2016, стр. 70-71.
53. ↑  Ана Бунтеска, *Колку е потребно за среќа*. Скопје: Матица Македонска, 2016, стр. 90-92.
54. ↑  Ана Бунтеска, *Колку е потребно за среќа*. Скопје: Матица Македонска, 2016, стр. 103-105.
55. ↑  Ана Бунтеска, *Колку е потребно за среќа*. Скопје: Матица Македонска, 2016, стр. 113-114.
56. ↑  Ана Бунтеска, *Колку е потребно за среќа*. Скопје: Матица Македонска, 2016, стр. 156-157.
57. ↑  Пакал Гилевски, „За поезијата на Пол Верлен", во: Пол Верлен, Есенска песна. Скопје: Македонска книга, 1987.
58. ↑  Johan Volfgang Gete, *Pesme*. Beograd: Rad, 1964, стр. 45.
59. ↑  Johan Volfgang Gete, *Pesme*. Beograd: Rad, 1964, стр. 39.
60. ↑  Јован Дучић, *Сабрана дела II, Песме љубави и смрти*. Београд: Народна просвета (без дата), стр. 54-55.
61. ↑  Јован Дучић, *Сабрана дела II, Песме љубави и смрти*. Београд: Народна просвета (без дата), стр. 32-33.
62. ↑  Пол Елијар, *Времето не проаѓа*. Скопје: Кочо Рацин, 1966, стр. 55-59.
63. ↑  Пол Елијар, *Времето не проаѓа*. Скопје: Кочо Рацин, 1966, стр. 64-65.
64. ↑  Пол Елијар, *Времето не проаѓа*. Скопје: Кочо Рацин, 1966, стр. 14.
65. ↑  T. S. Eliot, *Selected Poems*. Harmondsworth, Middlesex: Penguin Books in association with Faber and Faber, 1952, стр. 9-14.
66. ↑  T. S. Eliot, *Izabrane pesme*. Beograd: Rad, 1977. Beograd: Rad, 1964, стр. 7-11.
67. ↑  *Arapska poezija*. Beograd: Rad, 1977, стр. 35-36.
68. ↑  Славко Јаневски, *Коренот на стеблото ја надминува мерата на нивните разуми*. Скопје: Темплум, 2014, стр. 129-130.
69. ↑  Viljem Batler Jejts, *Kula*. Beograd: Beogradski izdavačko-grafički zavod, 1978, стр. 164.
70. ↑  Јован Јовановиħ Змај, *Песме*. Београд: Рад, 1963, стр. 33-34.
71. ↑  Јован Јовановиħ Змај, *Песме*. Београд: Рад, 1963, стр. 41-42.
72. ↑  Блаже Конески, *Везилка*. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 60.
73. ↑  Блаже Конески, *Везилка*. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 58.
74. ↑  Јован Котевски, *Пеплосија*. Мисла, Скопје, 1966, стр. 10.
75. ↑  Јован Котевски, *Пеплосија*. Мисла, Скопје, 1966, стр. 30.
76. ↑  Đ. Leopardi, *Pesme i proza*. Beograd: Rad, 1964, стр. 38-41.
77. ↑  Федерико Гарсија Лорка, *Неверна жена*. Скопје: Македонска книга, Култура, Мисла, Наша книга, 1982, стр. 145.
78. ↑  „Глосар", во: Мигел де Сервантес, *Дон Кихоте 2*. Београд: Службени гласник, 2011, стр. 583.
79. ↑  Владимир Мајаковски, *Песме и поеме*. Нови Сад: Академска књига, 2015, стр. 24.
80. ↑  Владимир Мајаковски, *Песме и поеме*. Нови Сад: Академска књига, 2015, стр. 165-170.
81. ↑  Desanka Maksimović, *Izabrane pesme* (peto dopunjeno izdanje). Beograd: BIGZ, 1985, стр. 114-115.
82. ↑  Desanka Maksimović, *Izabrane pesme* (peto dopunjeno izdanje). Beograd: BIGZ, 1985, стр. 38.
83. ↑  D. Maksimović, *Pesme*. Beograd: Rad, 1964, str. 15.
84. ↑  D. Maksimović, *Pesme*. Beograd: Rad, 1964, str. 27.
85. ↑  Desanka Maksimović, *Izabrane pesme* (peto dopunjeno izdanje). Beograd: BIGZ, 1985, стр. 28.
86. ↑  D. Maksimović, *Pesme*. Beograd: Rad, 1964, str. 40-41.
87. ↑  D. Maksimović, *Pesme*. Beograd: Rad, 1964, str. 60.
88. ↑  Живко Николовски, *Низа ситно нанижана*. Скопје: Детска радост, 1985, стр. 27.
89. ↑  *Arapska poezija*. Beograd: Rad, 1977, стр. 40.
90. ↑  Pjer Paolo Pazolini, *Put i nebo*. Beograd: Mali vrt, 2016, стр. 9.
91. ↑  Pjer Paolo Pazolini, *Put i nebo*. Beograd: Mali vrt, 2016, стр. 31.
92. ↑  *Vladislav Petković Dis*. Beograd: Mlado pokolenje, 1971, стр. 56.
93. ↑  Анте Поповски, *Дрво што крвави*. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 74.
94. ↑  Васе Тодоров - Шлеговец, *Магија на детството*. Скопје: александар & александар, 2000, стр. 20.
95. ↑  Tadeuš Ruževič, *Izabrane pesme*. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 37-38.
96. ↑  *Arapska poezija*. Beograd: Rad, 1977, стр. 30-31.
97. ↑  *Arapska poezija*. Beograd: Rad, 1977, стр. 29.
98. ↑  Vislava Šimborska, *Izabrane pesme*. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 6.
99. ↑  Vislava Šimborska, *Izabrane pesme*. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 167-168.
100. ↑  Vislava Šimborska, *Izabrane pesme*. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 282-283.
101. ↑  Vislava Šimborska, *Izabrane pesme*. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 320.
102. ↑  Ацо Шопов, *Песни*. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 27-28.
103. ↑  Ацо Шопов, *Песни*. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 47.
104. ↑  *Антена*, број 827, 2.5.2014, стр. 18.
105. ↑  9.2.2108 HRT (пристапено на 9.2.2018)
106. ↑  Кинотека на Македонија, Програма - февруари 2017
107. ↑  IMDb, Love Story (1970) (пристапено на 14.6.2017)
108. ↑  РТС, Љубав у бекству (пристапено на 20.5.2019)
109. ↑  HRT, Ljubav iz romana, američki film (пристапено на 5.5.2023)
110. ↑  Dvije godine ljubavi, američki film (2016) (пристапено на 17.2.2024)
111. ↑  YouTube, AZRA "Grad bez ljubavi" LIVE SINJ 1987. (пристапено на 12.1.2017)
112. ↑  YouTube, The Beatles - Can't Buy Me Love (пристапено на 16.1.2017)
113. ↑  YouTube, The Beatles - All You Need Is Love (Slideshow) HD (пристапено на 16.1.2017)
114. ↑  Discogs, Marvin Gaye – Midnight Love (пристапено на 26.3.2021)
115. ↑  Dicogs, Deutsch Amerikanische Freundschaft – Gold Und Liebe (пристапено на 23.6.2022)
116. ↑  YouTube, Caravan of love The Isley Brothers (пристапено на 8.1.2017)
117. ↑  All Music, Love - The Cult (пристапено на 16.1.2016)
118. ↑  YouTube, Love - John Lennon/Plastic Ono Band (official music video HD) (пристапено на 30.3.2020)
119. ↑  Fatboy Slim - Love Island (посетено на 16.12.2016)
120. ↑  Leonard Cohen - Songs of Love and Hate (пристапено на 12.11.2016)
121. ↑  Discogs, Orange Juice (3) ‎– You Can't Hide Your Love Forever (пристапено на 22 март 2021)
122. ↑  YouTube, Jennifer Rush - The Power Of Love (Official Video) (пристапено на 8.1.2017)
123. ↑  YouTube, Sade - Your Love Is King (пристапено на 19.1.2017)

| * п
* р
* у
Видови чувства |
| --- |
| Анксиозност • Апатија • Вина • Вознесеност • Глупавост • Гордост • Горчина • Депресија • Дефетизам •Досада • Ентузијазам • Задоволство • Засраменост • Збунетост • Изненадување;• Лутина • Љубов • Љубомора • Меланхолија • Навредност • Надеж • Носталгија • Огорченост • Одвратност •Омраза • Осаменост • Отфрленост • Паника •Презир • Разочараност • Самозадоволство • Сочувство • Срам • Среќа • Страв • Стравопочит • Страдање • Фанатизам • Фрустрираност • |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* LCCN: sh85078519
* GND: 4035646-2
* BNF: cb11930878m (податоци)
* NDL: 00560099
* NKC: ph117230
* BNE: XX4345709

 |

 |