**Алие** (француски: *Allier*; окситански: *Alèir*) — департман во регионот Оверњ-Рона-Алпи што се граничи со Шер на запад, Ниевр на север, Сона и Лоара и Лоара на исток, Пиј-де-Дом на југ и Крез на југозапад. Именуван е по реката Алие, во 2019 година имал население од 335.975, Мулен е префектура ; Монлисон и Виши се подпрефектурите. Нејзиниот INSEE и поштенски код е 03.

Географија
----------

Департманот Алие е составен од речиси целото поранешно Војводство Бурбоне. Тој е дел од регионот Оверњ-Рона-Алпи.

### Главни општини

Најнаселена општина е Монлисон; префектурата Мулен е трета најнаселена. Од 2019 година, има 5 општини со повеќе од 10.000 жители:

| Комуна | Население (2019) |
| --- | --- |
| Монлисон | 34.361 |
| Виши | 24.980 |
| Мулен | 19.246 |
| Изер | 12.838 |
| Кисе | 12.474 |

Департманот ги вклучува и бањските градови Бурбон-л'Аршамбо, Нерис-ле-Бен и Виши.

### Релјеф

Бурбонскиот бокаж го опфаќа поголемиот дел од западните и централните делови на департманот (вклучувајќи ја шумата Тронсе ), проследен со бурбонскиот *солоњ* на исток и североисток, планината Бурбоне (близу Виши) која е највисоката точка на Бурбоне заедно со Монтонсел (со највисок врв од 1.287 метри), и конечно на југ од департманот, Бурбоне *Лимањ*, кој се протега од Варен до Гана и е житница на департманот.

### Хидрографија

Водотеци:

* на запад: Шер
* во центарот: Алие и нејзината притока Сиул
* на исток Лоара и нејзината притока Бебр

### Клима

Преодна зона во средината на земјата, Алие е всушност слободна зона помеѓу северот и југот. Департманот е широко отворен за атлантските влијанија и ужива во блага и влажна клима во која доминираат западни ветрови што малку помага да се разликува од другите делови на Оверњ. Метеоролошките промени се совпаѓаат со разновидноста на територијата на Бурбоне, како што се: рамни региони, ниска надморска височина на Бурбоне Солоњ и големи поплавни рамнини, ридско место, просечна надморска височина од 300 до 600 метри, централниот дел на департманот и полупланинскиот јужен населени места кои се граничат со Комбрај и Форез помеѓу 700 и 1.200 метри.

Има два периода на максимални врнежи, во јуни и октомври, a минимални врнежи има во јануари и февруари со просек од 694 милиметри во Монлисон (надморска височина 207 метри), 763 mm во Мулен (245 м), 778 mm во Виши (251 м), 791 mm во Лапалис (285 м), и речиси 1.200 mm во Асизи (1.050 м). Како што е наведено, атлантските ветрови се доминантни од запад, северозапад или југозапад. Влијанието на топографијата, особено во долините на Шер и Алие, исто така придонесува за варијансата на југ и север.

Историја
--------

Историјата на Алие одговара на Војводството Бурбон (Бурбоне) со кое ја дели речиси целата територија.

Алие е еден од првичните 83 департмани создадени за време на Француската револуција на 4 март 1790 година. Создаден е од делови на поранешните провинции Оверњ и Бурбоне.

Во 1940 година, владата на маршалот Филип Петен го избрала градот Виши за главен град. Виши, исто така, станал втора потпрефектура на департманот во 1940 година, бидејќи департманот сега се нашол поделен со линијата на разграничување помеѓу окупираните и (релативно, барем на почетокот) слободните зони на Франција.

Демографија
-----------

 Карта на Алие
На 1 јануари 2017 година, населението на Алие било проценето на 337.988 жители, што претставува просечна густина од 46 жители/км². Многу области имаат густина помала од 20 жители/км².

Алие има три големи градови: Монлисон, Виши и Мулен. Остатокот од департманот вклучува неколку мали градови и села, расфрлани главно покрај реките. Селата се далеку едно од друго и тоа е генерално ретко населен департман. Меѓутоа, до крајот на 19 век, населението се зголемувало бидејќи развојот на неговите градови (индустрии во Монлисон и Мулен, бањи во Виши) се надоместувале со селскиот егзодус. Департманот тогаш надминал 420.000 жители. По загубите од Првата светска војна, населението се стабилизирало и малку пораснало во 1960-тите. Оттогаш, континуираниот рурален егзодус и особено падот на старите индустриски гранки прави населението да се намалува и старее постојано, од 386.533 жители во 1968 година на 337.988 во 2017 година.

Населението на департманот е приближно еднакво на населението на Исланд.

Население во минатото| Година | Нас. | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1791 | 267.126 | —     |
| 1801 | 248.864 | −6.8% |
| 1806 | 260.046 | +4.5% |
| 1821 | 280.025 | +7.7% |
| 1831 | 298.257 | +6.5% |
| 1836 | 309.270 | +3.7% |
| 1841 | 311.361 | +0.7% |
| 1846 | 329.540 | +5.8% |
| 1851 | 336.758 | +2.2% |
| 1856 | 352.241 | +4.6% |
| 1861 | 356.432 | +1.2% |
| 1866 | 376.164 | +5.5% |
| 1872 | 390.812 | +3.9% |
| 1876 | 405.783 | +3.8% |
| 1881 | 416.759 | +2.7% |
| 1886 | 424.582 | +1.9% |
| 1891 | 424.382 | −0.0% |
| 1896 | 424.378 | −0.0% |
| 1901 | 422.024 | −0.6% |
| 1906 | 417.961 | −1.0% |
| 1911 | 406.291 | −2.8% |
| 1921 | 370.950 | −8.7% |
| 1926 | 370.562 | −0.1% |
| 1931 | 373.924 | +0.9% |
| 1936 | 368.778 | −1.4% |
| 1946 | 373.481 | +1.3% |
| 1954 | 372.689 | −0.2% |
| 1962 | 380.221 | +2.0% |
| 1968 | 386.533 | +1.7% |
| 1975 | 378.406 | −2.1% |
| 1982 | 369.580 | −2.3% |
| 1990 | 357.710 | −3.2% |
| 1999 | 344.615 | −3.7% |
| 2007 | 343.114 | −0.4% |
| 2012 | 342.911 | −0.1% |
| 2017 | 337.988 | −1.4% |
| 2019 | 333.065 | −1.5% |

* Арондисмани во департманот Алие
* Кантони во департманот Алие
* Општини во департманот Алие

Гастрономија и лозарство
------------------------

Пате од компири (Pâté aux pommes de terre) е еден од специјалитетите на Алие, како и на соседниот регион Лимузен. Реката Алие е едно од ретките места во Јужна Европа каде слатководниот липан (*Tymallus thymallus*), познат на француски како *ombre des rivières*, се јавува во природно живеалиште. Оваа риба е многу ценета во француската гастрономија поради нејзината фина и нежна текстура и најдобро е да се јаде заедно со лесно вино.

Виното Сен Пурсен (Saint-Pourçain AOC) се произведува во Алие, а дабовото дрво од шумата Тронсе е еден од најомилените за изработка на бочви за вино.

Наводи
------

1. ↑  „Répertoire national des élus: les conseillers départementaux". *data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises* (француски). 4 May 2022.
2. 1 2  Populations légales 2019: 03 Allier, INSEE
3. ↑  „The grayling zones of rivers and their tributaries" (PDF). Архивирано од изворникот (PDF) на 7 February 2009. Посетено на 14 January 2009.
4. ↑  „Les accords vin-poisson – Célébration d'un mariage réussi!". Архивирано од изворникот на 27 November 2012. Посетено на 14 January 2009.
5. ↑  Robinson, Jancis (1999). *The Oxford Companion to Wine*. Oxford University Press. стр. 13, 495. ISBN 0-19-866236-X.

Надворешни врски
----------------

* (француски) Prefecture website
* (француски) Departmental council website
* Allier на Curlie (англиски)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Департмани во Франција |
| --- |
|  |
| 
* 01 Ен
* 02 Ена
* 03 Алие
* 04 Горнопровансалски Алпи
* 05 Горни Алпи
* 06 Приморски Алпи
* 07 Ардеш
* 08 Ардени
* 09 Арјеж
* 10 Об
* 11 Од
* 12 Аверон
* 13 Устие на Рона
* 14 Калвадос
* 15 Кантал
* 16 Шаранта
* 17 Приморска Шаранта
* 18 Шер
* 19 Корез
* 20 Корзика
* 21 Златен Брег
* 22 Арморски Брегови
* 23 Крез
* 24 Дордоња
* 25 Ду
* 26 Дром
* 27 Ер
* 28 Ер и Лоар
* 29 Финистер
* 30 Гар
* 31 Горна Гарона
* 32 Жер
* 33 Жиронда
* 34 Еро
* 35 Ил и Вилен
* 36 Ендр
* 37 Ендр и Лоара
* 38 Изер
* 39 Јура
* 40 Ланд
* 41 Лоар и Шер
* 42 Лоара
* 43 Горна Лоара
* 44 Атлантска Лоара
* 45 Лоаре
* 46 Лот
* 47 Лот и Гарона
* 48 Лозер
* 49 Мен и Лоара
* 50 Манш
* 51 Марна
* 52 Горна Марна
* 53 Мајен
* 54 Мерт и Мозел
* 55 Меза
* 56 Морбијан
* 57 Мозел
* 58 Њевр
* 59 Север
* 60 Оаза
* 61 Орн
* 62 Па де Кале
* 63 Пиј де Дом
* 64 Атлантски Пиринеи
* 65 Горни Пиринеи
* 66 Источни Пиринеи
* 67 Долна Рајна
* 68 Горна Рајна
* 69D Рона
* 70 Горна Сона
* 71 Сона и Лоара
* 72 Сарта
* 73 Савоја
* 74 Горна Савоја
* 75 Париз
* 76 Приморска Сена
* 77 Сена и Марна
* 78 Ивлин
* 79 Де Севр
* 80 Сома
* 81 Тарн
* 82 Тарн и Гарона
* 83 Вар
* 84 Воклиз
* 85 Вандеја
* 86 Вјена
* 87 Горна Вјена
* 88 Вогези
* 89 Јона
* 90 Територија Белфор
* 91 Есона
* 92 Сенски Висови
* 93 Сена-Сен Дени
* 94 Долина на Марна
* 95 Долина на Оаза

Прекуморски департмани
971 Гваделуп
972 Мартиник
973 Француска Гвајана
974 Реинион
976 Мајот
Метропола со стат. на тер. заедница
69M Лион
 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* VIAF: 129021221
* LCCN: n82001814
* GND: 4399044-7
* SUDOC: 027496821
* BNF: cb11952352f (податоци)
* NKC: ge630127

 |

 |