Хаџи Фируз на патот Чалус
**Хаџи Фируз**(*персиски: حاجی فیروز*) или **Khwāje Piruz**(*персиски: خواجه پیروز*) е измислен лик во иранскиот фолклор кој се појавува на улиците до почетокот на Новруз.Лицето му е покриено со саѓи,а тој е облечен во светло-црвена облека и шешир од филц.Тој танцува низ улиците додека пее и свири на тамбура.

Етимологија
-----------

*Хаџи*, како што е напишано со осмата буква од персо-арапската азбука(حاجى),има значење кое не е поврзано со значењето на зборот *Хаџи*;тоа е форма на обраќање,слично како да се користи *господине* за да му се обраќате на некоја личност на англиски,без лицето да биде витез.*Фируз* е арапизирана верзија на персискиот збор *пируз*,што значи„победник".

*Khaje Piruz* е другата верзија на терминот,која се состои од зборот *khaje,*идентификуван како ирански наслов што значи„господар"и неарапизиран *пируз*.

Историја
--------

Во традиционалните песни,тој се претставува како кмет кој се обидува да ги развесели луѓето на кои се обратува со свои господари.

Точната историја на Хаџи Фируз е непозната.Според некои извори,Хаџи Фируз се заснова на традиција наречена *Мир Норузи*.Мир Новруз беше комична фигура избрана да владее со општината„последните пет дена од годината"(*Пање*)Привремениот„петдневен крал"(*Шах е Пањ Рузе*) често парадирал низ градот со група пејачи и танчери за прославите на Новруз.

Мехрдад Бахар,истакнат персиски историчар,мислеше во 1983 година дека ликот на Хаџи Фируз можеби е изведен од церемонии и легенди поврзани со епот на принцот Сиаваш,кои пак се изведени од оние поврзани со месопотамиското божество на земјоделството и стадата,Тамуз.(сумерски *Думузи*).  Подоцна,се тврдеше дека поцрнетото лице на Хаџи Фируз го симболизира неговото враќање од светот на мртвите, неговата црвена облека е знак на крвта на Сијаваш и оживувањето на жртвуваното божество,додека неговата веселост е веселбата на повторното раѓање,типична за оние кои носат подмладување и благослов заедно со себе.Бахар шпекулира дека името *Siyawaxš* може да значи „црнец" или „човек со темно лице"и сугерира дека терминот *црн* во името може да биде референца или на поцрнувањето на лицата на учесниците во гореспоменатите церемонии во Месопотамија,или на црните маски што ги носеа за веселбите.

Типични песни
-------------

### Hājji Firouz E!

*Хаџи Фируз е,сал-и е руз е*(*Тоа е Хаџи Фируз,тоа е само еден ден во годината*)

*Хаме мидунан,ман ам мидунам*(*Сите знаат, знам и јас*)

*Eyd e Nowruz e, sāl-i ye ruz e*(*Тоа е Новруз,тоа е само еден ден во годината*)

### Arbāb e Xod am

  

*Arbāb e xod am,„sāmmule baleykom"* (*Поздрав, господару*)

*Arbāb e xod am,sar et-o bālā kon* (*Крени ја главата, господару*)

*Arbāb e xod am,lotf-i be mā kon*(*Направи ми услуга, господару мој*)

*Arbāb e xod am,be man nigā kon* (*Погледни ме, господару*)

*Arbāb e xod am,boz-boz e qandi* (*Господару мој, јарецот*)

*Arbāb e xod am,čerā nemi-xandi?*(*Зошто не се насмевнуваш, господару?*

### Бешкан Бешкан

*Beškan beškan e,beškan!* (*Тоа е кинење, пукнатини!*)

*Човек неми-шканам, бешкан!*(*Нема да пукнам, скрши!*)

*Injā beškanam,yār gele dāre* (*Ако снимам овде,овој ќе се жали*)

*Unjā beškanam,yār gele dāre* (*Ако пукнам таму тој ќе се пожали*)

*In siāh e bičāre че qad howsele dāre!(Колку е трпелив овој кутриот црн [човек]!*)

1. ↑  According to research by Dr. Mahmoud Roh-ol-Amini based on the writings of Allamah Mohammad Ghazvini on "Mir-Norouzi" in the early twentieth century.
2. ↑  „Haji Firuz As Iranian Blackface: Why the Iranian-American Community Needs To End This Tradition". *The Iranian* (англиски). 2018-04-02. Посетено на 2018-09-02.
3. ↑  Baghoolizadeh, Beeta (2012-06-20). „The Afro-Iranian Community: Beyond Haji Firuz Blackface, the Slave Trade, & Bandari Music". *Ajam Media Collective* (англиски). Посетено на 2018-09-02.
4. ↑  „Noruz". *traditionscustoms.com* (англиски). Архивирано од изворникот на 2020-10-15. Посетено на 2018-09-02.