**Орах** (или **Сув Орах**) — село во Општина Старо Нагоричане, во областа Козјачија, во околината на градот Куманово.

Географија и местоположба
-------------------------

Се наоѓа на јужните падините на планината Козјак, во центарот на Средоречкиот регион.

Орах од градот Куманово оддалечен околу 20 км северо источно, поред селото проаѓа магистралниот пат Куманово - Ќустендил. Надморска висина на селото е од 550 до 617 метри, атарот на селото Орах е деломично рамничарски и брдски со ридови кој иммаат и до преко 900 метри (Овчаров гроб 940 метри, Непци 838, Велја страна 811).

Селото граничи со атарите на селата; Облавце, Бељаковце, Канарево, Аљинце, Цвиланце и Димонце.

Историја
--------

Првите пишани податоци за Орах се споменуваат во 1519 година за *Турско време* кога се село Орах спомнува како населба во состав на Нагоричка нахија со 39 домаќинства и то сите христијански, и ниедно муслиманско'.
Во наследниот пописот на домаќинства извршен во 1573 година, биле регистрирани 79 домаќинства (сите христијански и едно муслиманско).

На крајот од XIX век селото Орах се спомнува како христијанска населба во *Кумановска каза* од 760 жители

Во време на Првата светска војна и бугарска окупација село Орах станало општина, со 615 жители..

Население
---------

Население во минатото| 

| Година | Нас. | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1948 | 696 | —     |
| 1953 | 826 | +18.7% |
| 1961 | 935 | +13.2% |
| 1971 | 707 | −24.4% |
| 1981 | 455 | −35.6% |

 | 

| Година | Нас. | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1991 | 197 | −56.7% |
| 1994 | 182 | −7.6% |
| 2002 | 113 | −37.9% |
| 2021 | 80 | −29.2% |

 |
|  |

Според пописот од 2002 година, во селото Орах имало 113 жители, сите Македонци.

Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 80 жители, од кои 69 Македонци, 1 Албанец и 10 лица без податоци.

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

| Година | 1900 | 1905 | 1948 | 1953 | 1961 | 1971 | 1981 | 1991 | 1994 | 2002 | 2021 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Население** | 760 | 736 | 696 | 826 | 935 | 707 | 455 | 197 | 182 | 113 | 80 |

**Извор за 1900 г.**: Македонија. Етнографија и статистика.; **за 1905 г.**: La Macédoine et sa Population Chrétienne.; **за 1948-2002 г.**: Државен завод за статистика на РМ.; **за 2021 г.**: Државен завод за статистика на РМ.

### Родови

Орах е македонско село.

Според истражувањата од 1971 година родови во селото се:

*Суљевци (35 к.), Каменитица (30 к.), Рашанци (10 к.), Суводолци (23 к.) и Долномалци (25 к.)* сите родови во селото се староседелски. Само населението многу одамна, направиле промена на положбата на селото, во еден од родовите се знае следното родословие: Коле (жив на 65 г. во 1971 година) Денко-Стевко-Стојан-Јован, кој дошол во денешното село од старото.

Културни и природни знаменитости
--------------------------------

Селската црква „Св. Никола и Св. Ѓорѓи".
### Верски објекти

Најзначајниот споменик во атарот на селото e Карпинскиот манастир со своја манастирска црква изградена во XVI-XVII век посветена на Воведението Богородичино.

Друг значаен споменик е селската црква „Св. Никола и Св. Ѓорѓи" (вториот е заштитник на селото) од XV – XVII век.

### Ликовна колонија Карпино

Ликовната колонија Карпино се организира секоја година во месец август во манастир Карпино. Првата колонија од овој вид била организирана во 2002 година, на 8 одржани колонии твореле уметници од Македонија, Србија, Бугарија, Хрватска и Романија.

Уметкичките дела, слики и скулптури, се прикажуваат секоа година на соодветна изложба во кумановски Центар за Култура Трајко Прокопиев.

### Археолошки наоѓалишта

* Аниште — средновековна населба;
* Градиште — градиште од римското време;
* Грамади — населба од доцноантичкото време;
* Дрезга — населба од неолитското време;
* Рајници — населба од доцноантичкото време;
* Стубол — населба од раноантичкото и хеленистичкото време;

Иселеништво
-----------

Постари иселеници имало во Горна Пчиња (во Србија). *Шурдинци* се иселиле во селото Барбарце. А *Суљинци и Орашинци* се иселиле во селото Злодовце.

Други постари иселеници има во Руѓинце (*Анѓеловци*), Макреш (*Карталци*), Долно Коњаре (*Илија и Мара*). Јурумлери кај Скопје (*Петковски*).

Од крајот на Втората светска војна иселеништво имало во поблиските градови во Македонија, како и во Србија, воглавно во Белград.

Наводи
------

1. ↑  „Пописна слика на населените места во Македонија, Попис 2021". *Државен завод за статистика*. Посетено на 22 декември 2022.
2. ↑  „Sazdo Vasilkov Cesmadziski: Selo Orah - Suv Ora, стр. 24 (македонски)". Архивирано од изворникот на 2015-04-02. Посетено на 2015-03-01.
3. ↑  Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика". София, 1900, стр. 216. пристапено 17. 09. 2010.
4. ↑  Списък на населените места в Македония, Моравско и Одринско, София 1917, стр. 31
5. ↑  „Попис на Македонија" (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. Посетено на 20 март 2017.
6. ↑  „Оваа категорија опфаќа лица коишто учествуваат во вкупното резидентно население, но поради нивно одбивање да бидат попишани, неможност да бидат најдени на својата адреса на живеење и непотполност во работата на попишувачите не биле официјално попишани, туку за нив податоците биле преземени од административни извори и затоа не учествуваат во изјаснувањето за етничка припадност, вероисповед и мајчин јазик (Прочитајте повеќе...)."
7. ↑  К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика". Софија, 1900
8. ↑  Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905.
9. ↑  „Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна". Државен завод за статистика.
10. ↑  „Вкупно резидентно население на Република Северна Македонија според етничката припадност, по населени места, Попис, 2021". Државен завод за статистика.
11. 1 2  Трифуноски, Јован (1974). *Кумановска област*. Скопје.
12. ↑  [„Ликовна колонија „Карпино 2010" во село Орах, на Daily.MK, пристапено 17. 09. 2010. (македонски)". Архивирано од изворникот на 2016-03-04. Посетено на 2010-09-16. Ликовна колонија „Карпино 2010" во село Орах, на Daily.MK, пристапено 17. 09. 2010. (македонски)]

Надворешни врски
----------------

* Орах на Ризницата

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Населени места во Општина Старо Нагоричане |
| --- |
|  |
| 
* Алгуња
* Аљинце
* Арбанашко
* Бајловце
* Брешко
* Буковљане
* Војник
* Враготурце
* Врачевце
* Дејловце
* Длабочица
* Добрача
* Драгоманце
* Дренок
* Жегљане
* Жељувино
* Канарево
* Карловце
* Коинце
* Кокино
* М’гленце
* Макреш
* Малотино
* Младо Нагоричане
* Никуљане
* Облавце
* Орах
* Пелинце
* Пузајка
* Рамно
* Руѓинце
* **Старо Нагоричане**
* Степанце
* Стрезовце
* Стрновац
* Цветишница
* Цвиланце
* Челопек

 | Грбот на Општина Старо НагоричанеГрбот на Општина Старо Нагоричане |
|  |
| Раселени | 
* Осиче

 |

 |