**Јапонската литература** е литературата пишувана на територијата на јапонските острови. Во својот најран период таа е пишувана на кинески јазик, додека дури подоцна на јапонски.

Слично на јапонската историја, и јапонската литература се дели на неколку периоди, почнувајќи од најстариот, т.н. јамато период, па сè до денес.

Период Јамато
-------------

Во овој период Јапонија ги стекнува основите на својата цивилизација. Под кинеското влијание од копното, од еден примитивен народ без писмо се развива високо културен народ. Се воведува кинеското писмо и Јапонците ја запознаваат постарата кинеска литература и древната кинеска култура. Друг важен фактор е будизмот, кој се шири од VI век и значајно влијае на неговите примитивни установи. Од овој литературен период се сочувани песни, најпрво усно пренесувани, а потоа собрани и објавени на кинески јазик во две историски хроники: *Коџики* и *Нихонги*; овие најстари песни имаат различен облик, а потекнуваат од 400-тата година и подоцна; песните се пократки (наречени танка) или подолги кои имаат одреден број на слогови. Во збирката *Мањошу* има сочувано околу 4.500 вакви песни и сите се одликуваат со непосредноста, свежината на изразот и вопростената обработка. Од прозните текстови останале обредните молитви наречени норито, посветени на шинтоистичките богови; содржат многу поетски елементи.

Период Нара (710-794)
---------------------

Од периодот Нара потекнуваат најстарите пишани хроники *Коџики* (*Хроника за старите нешта*) и *Нихонги* (*Хроника за Јапонија*). Првата хроника го опфаќа времето на создавањето на јапонската држава до крајот на владеењето на царицата Суико (628), а напишана е на говорен јапонски јазик од VIII век и со кинески букви. Втората е составена во 720 година, а го опишува настанувањето на јапонското царство сè до крајот на владеењето на царицата Џито (696).

Од овој период се и описите на јапонските покраини (*фудоки*). Силно се развива и песништвото и се одликува со стилско совршенство и чувственост. Нема римување во песните бидејќи се сменуваат стиховите од 5 и 7 слогови. Се разликуваат кратски песни (*танка*) од 31 слог и долги песни (*нагаута*) со различен број на слогови. Од поетите, познати се петмина, застапени во антологијата *Мањошу*: Какиномото но Хитомаро, Јамабе но Акахито, Јамануе но Окура, Отомо но Табити и Отомо но Јакамочи. Антологијата *Мањошу* е завршена на почетокот на IX век, а стиховите се главно од VII и VIII век.

Период Хејан (794-1185)
-----------------------

Мурасаки Шикибу прикажана на карта од играта на збирка од сто песни - Хјакунинишу
Периодот Хејан претставува класично златно време. Книжевните дела, главно поетски, се одликуваат со префинетост и голема чувственост за разлика од делата во претходниот период; естетските елементи се позабележливи, а техниката на литературното создавање е на многу повисок степен, додека симболизмот е силно нагласен. Се јавуваат и првите прозни дела на јапонски, од кои во околу 800-тата година настанала збирката на проза *Приказна за берачот на бамбус* (*Такетори моногатари*), која содржи чудесни раскази.

Бонзот Кобадаиши се смета дека го пронашол писмото кана изведено на основата на кинеските знаци. Околу 1000-тата година, нивото на литературата достига висок степен; значајни се делата *Исе моногатари*, *Тоса Ники*, *Сарашина Ники* и *Генџи моногатари*, врвен роман на класична Јапонија кој го составила Мурасаки Шикибу. Во иста лига се и есејите од таканаречената, Перница Книга, Макура но Сооши составени од писателката Сеи Шоонагон околу 1025 г. Од поетските антологии, најпозната е *Кокиншу*, збирка на стари и нови песни, која ја составил Ки но Цурајуки, а содржи околу 1.100 песни. Во неа се застапени шест големи поети, т.н. рокасен: Хенџо, Аривара Нарихара, Буња но Јасухуе, бонзот Кисен, поетесата Оно но Комачи и Отоно ну Курокуши.

Период Камакура (1185-1332)
---------------------------

Во овој период, под влијание на војните и создавањето на војничките касти, поезијата не е многу негувана. Стиховите танка и понатаму се омилени, а се составуваат антологии, како *Нов Кокиншу* (*Шин-Кокиншу*) во 1205 и *Хијакунин Ишу* (каде 100 поети пишувале една песна), составена околу 1235 година. Кај прозните дела преовладуваат историски текстови и воени раскази; *Хоген моногатари* и *Хеиџи моногатари* од крајот на XII век ги опишуваат граѓанските војни од 1157 и 1159. Од личните дневници, најпознати се *Изајоји ники* (дневник од шеснаесеттиот ден на месецот), од калуѓерката Абуцу; прочуен е и дневникот на почесната дама Бен. Во делото *Книга од колибата* (*Хоџоки*), напишано во 1212, писателот Камо Чомеји ги изнесува интимните мисли и чувства; тој ги напишал и *Приказните за четирите годишни времиња* во кои го опишува животот на дворот во текот на една година, како и *Анонимните извадоци* во кои обработува поетски мотиви.

Период Намбо Кучо и Муромачи (1332-1603)
----------------------------------------

Во овој период се истакнува поетот Кемко со песните во обликот танка. Во XVI век се јавува нов поетски облик: кратка песна од 17 слогови - хаикаи. Вакви песни пишувале Јамазаки и Аракида Моритаки. Од прозните дела најважни се историските списи; доста познато делото *Историја на големиот мир* (*Таихеки*), кое го опфаќа периодот од 1181 до 1368, време на граѓанските војни и немири. Се претпоставува дека го напишал Коџима. Друго големо историско дело е *Џиношотоки* (*Историја на законитиот ред на божествените цареви*) од Китабатаке Чикафуса (1293-1354). Ова дело се одликува со тоа што во него се наоѓаат првите елементи на филозофијата на историјата.

Од периодот Намбо Кучо, околу 1350, прочуено е делото *Цуре-Зуре-Гуса*, во кое бонзот Кенко забележал низа на анегдоти и свои рефлексии. Се појавува нов род во театарот: драмата "но" настанала во периодот Муромачи; се одликува со религиозен карактер и убав поетски стил; во неа постои хор, а глумците се маскирани. Драмата "но" трае кратско, па како меѓуигра се изведуваат шеговитите игри киоген. Драмата "но" настанала од светите игри на древните времиња.

Период Едо или Токугава (1603-1608)
-----------------------------------

Литературата сè повеќе навлегува меѓу широките народни маси, а темите постануваат разновидни. Кинеското влијание сè уште се чувствува делумно, а писателите ја проучуваат конфуцијанистичката филозофија. Кон крајот на XVI век се истакнува Фуџивара Сенка со делото *Кана Сеири*, во кое ги изнесува основите на филозофијата на Конфуциј и Чу Сја. Во XVII век, Каибара Екикен го оставил класичното дело за воспитувањето на девојките *Големо училиште за жени*, а Араи Хакусеки својот *Семеен архив* и занимливата автобиографија. Муро Кујзо пишува филозофски разговори и делото *Гиџин року*, роман за 47 верни вазали кои извршиле харакири. На крајот на XVII век, влијателна е работата на писателите и научниците Ита Џинсои, Огу Сораји и Дајцаи Шунтој, претставниците на т.н. кагакуша школа, кои ја проучувале филозофијата на Конфуциј непосредно од текстовите.

Школата Вагакуши
----------------

Многу заслужни за проучувањето на старите текстови се вагакушите, односно научници кои се посветиле на проучувањето и коментирањето на старите јапонски текстови.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* LCCN: sh85069668
* BNF: cb11947362r (податоци)
* NDL: 00568363
* NKC: ph121292

 |

 |