**Дама Мери Луси Картрајт**, ДБЕ (англиски: *Dame Mary Lucy Cartwright*; 17 декември 1900

 - 3 април 1998

) била британска математичарка.

Со Џ. Е. Литлвуд таа била една од првите математичарки, кои го изучуваале она што подоцна ќе стане познато како теорија на хаосот.

Ран живот и образование
-----------------------

Картрајт е родена во Ајнхо, Нортемптоншир, каде што нејзиниот татко, Вилијам Дигби Картрајт, бил викар. Преку нејзината баба Џејн Холбех таа беше потекнувала од поетот Џон Дон и Вилијам Момпесон, Викарот на Ијам. Таа имала четири браќа и сестри, двајца постари и две помлади: Џон (роден 1896), Најџел (роден 1898), Џејн (родена 1905) и Вилијам (роден 1907).

Раното образование го започнала во средното училиште Лемингтон (1912-1915), а потоа училиштето Грејвли Менр во Боскомб (1915-1916), пред да го заврши во училиштето Годолфин во Селисбари (1916-1919).

Студирала математика на колеџот Св. Хју, Оксфорд, дипломирајќи во 1923 година со диплома од прва класа. Таа била првата жена која го добила завршниот степен на предавања и била прва што го добила. Потоа предавала во училиштето Алис Отли во Ворчестер и во училиштето Викомб Еби во Бекингемшир, пред да се врати во Оксфорд во 1928 година, за да прочита за неа Док. за Филозофија.

За докторатот била под надзор на Г. Х. Харди. Во текот на академските години 1928-29, Харди бил во Принстон, па затоа таа била Е. Ц. Тичмарш која ги презела должностите како надзорник. Нејзината теза "Нули на Интегрални Функции на Специјални Видови" била темелно проверена од Џ.Е. Литлвуд, кого таа првпат го сретнала, како надворешен испитувач, во нејзиниот устен испит за оваа 1930 година, Д.Фил. Таа подоцна ќе воспостави трајна соработка со Литлвуд.

Во 1930 година, Картрајт била наградена со стипендија Јероу  за истражување и заминала во колеџот Гиртон, Кембриџ, за да продолжи да работи на темата на нејзината докторска дисертација. Присуствувајќи на предавањата на Литлвуд, таа решила еден од отворените проблеми што ги поставувала. Нејзината математичка теорема, сега позната како теоремата Картрајт, дава проценка за максималниот модул на аналитичката функција, која ја зема истата вредност, но не повеќе од *p* пати во единицата диск. За да ја докаже теоремата, таа користела нов пристап, применувајќи техника што ја претставил Ларс Алфорс за конформално мапирање.

Кариера
-------

Во 1936 година, Картрајт станала директорка за математички студии на колеџот Гртон, а во 1938 година започнала да работи на нов проект, кој имал големо влијание врз насоката на нејзиното истражување. Одборот за радио истражување на одделот за научни и индустриски истражувања изработил меморандум во врска со одредени диференцијални равенки, кои произлегле од моделирањето на радиото и радарската работа. Тие побарале од Лондонското Математичко Друштво, ако може, да помогне во пронаоѓањето на математичар, кој би можел да работи на овие проблеми, а Картрајт се заинтересирала за овој меморандум. Динамиката што стоела зад проблемите била непозната на Картрајт, па ѝ пристапила на Литлвуд за помош во овој проблем. Тие започнале да соработуваат во проучувањето на равенките. Литлвуд напишала:

> За нештото да се направи ние продолживме и понатаму на нештото без земските изгледи за „резултати"; одеднаш целиот пријатен изглед од драматичната фина структура на решенија со широко отворени очи гледаше во нас, во лице.
> 
> 

Фината структура, што овде ја опишува Литлвуд, денес се смета за типичен пример на ефектот на пеперутката. Соработката довела до важни резултати, и тие во голема мера влијаеле врз насоката што модерната теорија на динамичките системи ја презела.

Во 1945 година, таа го поедноставила основниот доказ на Хермит за ирационалноста на π. Нејзината верзија на доказот била објавена во додатокот на книгата на Сер Херолд Џефрис, *Научен заклучок*. Во 1947 година, таа била избрана за соработник на Кралското друштво, но иако таа не била првата жена што била избрана во тоа друштво, таа сепак била првата жена математичарка.

Картрајт била именувана како Влијателната жена од Гртон во 1948 година, а потоа, во прилог на тоа, Читател во Теоријата на Функциите во Кембриџ во 1959 година, го задржал ова именување сè до 1968 година. Од 1957 до 1960 година била претседател на Кембриџ Асоцијацијата на Универзитетски Жени.

По пензионирањето од Гртон, таа била гостински-професор на Универзитетот Браун од 1968-1969 година и на Академското училиште Клермонт од 1969-1970 година.

Смрт
----

Таа починала во 1998 година во домот за стари лица Мидфилд Лоџ во Кембриџ.

Признанија
----------

Картрајт била првата жена:

* која го примила медалот Силвестер
* која служела во Советот на Кралското Друштво
* била Претседател на Математичката асоцијација (во 1951 година)
* била претседател на Лондонското математичко друштво (во 1961-62)

Таа, исто така, го добила медалот Де Морган од Друштвото во 1968 година. Во 1968 година била избрана за почесен Соработник на Кралското Друштво од Единбург (ХонФРСЕ). Во 1969 година таа била издвоена, за да биде почесна од кралицата со голема почит, станувајќи Дама Мери Картрајт, дама командант на Редот на Британската Империја.

Публикации
----------

* 1945: (со Џ. Е. Литлвуд) "За нелинеарните диференцијални равенки од втор ред", Весник на Лондонското Математичко Друштво 20: 180 doi:10.1112/jlms/s1-20.3.180
* 1956: *Интегрални функции*, Трактите на Кембриџ по Математика и Математичка Физика #44
* 1964: "Од не-линеарни осцилации до тополошка динамика", *Весник на Лондонското Математичко Друштво* 39: 1931 година: 1931

Наводи
------

1. ↑  „Obituary: Mary Cartwright". *The Times*. 1998. Архивирано од изворникот на 2017-05-12. Посетено на 2018-12-05.
2. ↑  Freeman J. Dyson, *Mary Lucy Cartwright (1900–1998): Chaos theory*, pp. 169–177, in *Out of the Shadows: Contributions of Twentieth-Century Women to Physics*, edited by Nina Byers and Gary Williams, 498 p. (Cambridge University Press, 2006); ISBN 0-521-82197-5
3. ↑  Мери Картрајт — Проект „Математичко родословие" (англиски)
4. 1 2 3 4  Оконор, Џон Џ. и Едмунд Ф. Робертсон. „Мери Картрајт" - Архив „Историја на математиката" на MacTutor (англиски)
5. ↑  „Cartwright biography". *www-history.mcs.st-and.ac.uk*. University of St. Andrews School of Mathematics and Statistics. Посетено на 15 September 2017.
6. 1 2  „Former Fellows of the Royal Society of Edinburgh 1783–2002" (PDF). Royalsoced.org.uk. Архивирано од изворникот (PDF) на 2013-01-24. Посетено на 20 December 2015.
7. ↑  DeFuria, Jack (22 October 2014). „Mary Lucy Cartwright". Prezi. Посетено на 8 March 2017.
8. ↑  „A Point of View: Mary, queen of maths". *BBC News Magazine*. 8 March 2013.
9. 1 2  „Mistress of Girton whose mathematical work formed the basis of chaos theory". *Obituaries Electronic Telegraph*. 11 April 1998. Посетено на 8 March 2017.
10. 1 2  Walter Hayman (1 November 2000). „Dame Mary (Lucy) Cartwright, D.B.E. 17 December 1900 – 3 April 1998". *Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society*. **46**. doi:10.1098/rsbm.1999.0070. Посетено на 8 March 2017.
11. 1 2  Hayman, Walter K. (2000). „Dame Mary (Lucy) Cartwright, D.B.E. 17 December 1900 – 3 April 1998: Elected F.R.S. 1947". *Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society*. **46**: 19. doi:10.1098/rsbm.1999.0070.
12. 1 2  *Cartwright, Dame Mary Lucy (1900–1998), mathematician | Oxford Dictionary of National Biography* (англиски). doi:10.1093/ref:odnb/69671.
13. ↑  Williams, Mrs. E. M. (October 1966), „Presidential Address: The Changing Role of Mathematics in Education", *The Mathematical Gazette*, **50** (373): 243, doi:10.2307/3614669
14. ↑  „CWP Profile". UCLA. 2001. Архивирано од изворникот на 17 октомври 2016. Посетено на 8 март 2017.

Надворешни врски
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Мери Картрајт" на Ризницата ? |

* Мери Картрајт — Проект „Математичко родословие" (англиски)
* Dame Mary Lucy Cartwright at Biographies of Women Mathematicians, Agnes Scott College

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* VIAF: 46844319
* ISNI: 0000 0001 1634 5570
* GND: 143805541
* SUDOC: 083403957
* BNF: cb12391898t (податоци)
* BIBSYS: 3120026
* MGP: 18533
* CiNii: DA04745319

 |

 |