Машка дрвена фигура на народот Игбо, Нигерија, од почетокот до средината на 20 век, дрво, пигмент
**Одинала** (игбо: *ọ̀dị̀nàla*) ги опфаќа традиционалните верски практики и културните верувања на народот Игбо во јужна Нигерија. Одинани има монотеистички и пантеистички атрибути, имајќи еден единствен Бог како извор на сите нешта. Иако постои пантеон на духови, тие се духови кои се елементи на Чинеке (или Чукву), врховното битие или самиот Бог. Чинеке значи Творец или Бог што создал сè.

Помалите духови *агбара* или *алуси* (игбо: *ágbàrà* или *álúsí* ) дејствуваат под врховниот бог Чинеке и секој сочинува дел од самиот Чинеке. Овие духови ги претставуваат природните сили. *Дибиите (ед: дибија)* и други свештеници се посредници до алусите и не контактираат директно со високиот бог. Законите и барањата на алусите им се соопштуваат на живите преку а*фа*, „дивинација". Алусите се слават во светилиштата во заедницата околу патиштата и шумите, додека помалите светилишта се наоѓаат во домаќинството за почит на предците. Починатите предци живеат во духовниот свет каде можат да бидат контактирани. Под алусите има помали духови (игбо: *mmúọ*) со злонамерна или добронамерна природа. Овие ситни духови не се почитувани и понекогаш се сметаат за изгубени души на мртвите. 

Маски на фестивалот џанкану на Јамајка
Бројот на луѓе што ја практикуваат игбо религијата драстично се намалил во 20 век со приливот на христијански мисионери под покровителство на британската колонијална влада на Нигерија. Во некои случаи, игбо-традиционалната религија била синкретизирана со христијанството, но во многу случаи домородните обреди биле демонизирани од христијанските мисионери поради практиката на човечка жртва и некои други културни практики кои биле противзаконски под колонијалната влада. Игбо религијата е присутна денес во жетварски церемонии, како што е новиот јам фестивал (игбо: *ị́wá jí*) и маскирачките традиции.

Остатоци од религиозните обреди на Игбо се прошириле меѓу африканските потомци на Карибите и Северна Америка во ерата на трговијата со робови во Атлантикот. Традиционалните маскирачки традиции на Игбо, можат да се најдат во фестивалите на народот Гарифуна и фестивалот џанкану на Британските Кариби и Северна Каролина.

Етимологија
-----------

Знак кој означува света шума на Игбо
**Одинани** во северните игбо дијалекти е сложенка на зборовите *ọ̀ dị̀* (’сместени’) + *nà* (внатре) + *ànị̀* (единствениот бог) Другите дијалектни варијанти вклучуваат: *одинала*, *одинана*, *оменала*, *оменана* и *оменани*. Зборот одинани и сите негови варијации исто така е поврзан со културата и со законите на бародот Игбо. Многу од законите и културата биле поврзани со религијата, како што се табуата и законите што се однесуваат на светите места како божествената шума. Бидејќи во Нигерија вообичаеното право е признато, многумина од Игбо заедницата ги синкретизираат овие верувања со други верувања и религии.

Верувања
--------

Одинани може да се опише како монотеистичка и пантеистичка религија на чие чело стои силна централна духовна сила од којашто се верува дека извираат сите нешта Чукву како централно божество е дел од „невидливите суштества", онтолошка категорија на суштества што ги вклучува и *Ала* божествената женска земна сила, *Чи* „личното божество", предците и помалите духови. Другата онтолошка категорија се состои од „видливи суштества", кои вклучуваат животни, растенија и други елементи како минерали и неживи битија. Чукву како творец на сè видливо и невидливо и извор на помалите божества се нарекува и Чинеке. Чукву е бесполов концепт на бог како целина на разни духовни сили главно *алуси* кои се негови инкарнации. На Чукву не му се даваат жртви и за него не се подигнуваат светилишта и олтари. Кога *алуси* (или а*руши)* се назначува на некој поединец, тој станува *чи*, негов личен бог чувар. Чи е манифестација на душа а бидејќи духот на човекот е врзан со земјата, тој избира пол, вид и животен век пред инкарнацијата во човечкиот свет.

### Чи

An interior photograph of a chi shrine with plates inset into the polished mud walls Внатрешноста на чи светилиштето во Накарахија, јужен Игоболанд, во 1900-тите години.
Чи е личен дух на една личност. Во игбо културата тој дух е оној што ја одредува судбината, па оттука е игбо изреката *onye kwe, Chi ya ekwe* ("Ако човекот се согласува, неговиот дух исто се согласува"). Културно, луѓето се сметаат како творци или творци на сопствената судбина. Здивот на животот е во срцето Чи се однесува на светлината и денот за разлика од мракот. Универзалното *чи* индиректно е задолжено за сè се нарекува Чукву кој е највисокото битие надвор од границите на времето и просторот. Името на *Чукву* е спој на зборовите *chí* + *úkwú* („нешто огромно по големина, врховно"). Се верува дека Чи е духовната врска помеѓу поединецот и бог и ја диктира траекторијата на духовното патување на една личност на земјата. Секое *чи* е лично и е во заедница и неразделно од универзалното чи на сите нешта. Високиот бог, Чукву, се верува дека му доделува чи на поединецот пред и за време на раѓањето. Чи е дух чувар кој обезбедува грижа, старателство и промисла; во овој поглед, концептот на чи е аналоген на концептот на ангелот чувар во христијанството, на демонот во античката грчка религија и на генијот во античката римска религија. За разлика од Чукву кој нема пол, *чи* може да биде машки. *Дибијата* може да го идентификува *чи на* некоја личност преку дивинација (*афа*) и да ги советува приврзаниците за начините да го смират. Чукву се нарекува и Чинеке, што е сложенка од зборовите **чи** „божествената машка сила" и **еке** „креативната женска сила". *Еке* излегла од рацете на *Чи*, но овие две сили се сметаат за едно. Чи го создал светот додека Еке го поделил, вметнувајќи раздвојувачка енергија што ја вовела смртта и страдањето. *Чинеке,* исто така, се толкува и како *chí ne ké*, 'чи творецот' и *чи не еке*, 'чи создавачката мајка '. Чинеке или Чукву постои на периферијата на човечкиот живот и останува мистерија за луѓето. Домаќинствата обично имаат чи светилиште, обично фокусирано на некое дрво. Во бракот, жената го зема своето светилиште, заедно со сите свои работи во нејзиниот брачен дом.

### Космологија

Picture of figures drawn in chalk on the ground Огбо Ободо, во близина на Асаба, во 1900-тите години.
Заедницата на видливите битија и космосот се нарекува *ува* (игбо: *ụ̀wà)* и ги вклучува сите живи суштества вклучувајќи ги и животните и растителноста и нивните минерални елементи кои поседуваат животна сила и на кои им одговараат спротивни невидливи сили во духовниот свет. Затоа, овие живи суштества и геоморфолошки одлики на светот поседуваат бог чувар. Игбо космологијата претставува баланс помеѓу женското и машкото Во игбо космологијата, светот бил поделен на четири агли од страна на високиот бог (*èké* / *órìè /* *àfọ̀* / *ọ́kwọ́),* кои се денови во неделата во календарот на Игбо Универзумот се смета за композит на ограничени простори во преклопувачка хемисферична структура (*élú nà àlà)*. Во една космолошка игбо теорија, пријавена од Мортон во 1950-тите од еден старешина во Ибагва Најки во северен Игболанд, Чукву гледа дека сонцето патува низ целиот свет во текот на денот и потоа се сече на две со цел Месечината да помине, и така светот е поделен на четири дела и четири дена. Кварталната поделба на земјата и деновите го прави бројот четири *свет* кај Игбо. Вселената *\*élú nà àlà)* е дефинирана со две граници: „небесна граница" составена од небесни тела под главните сили на „машкото" сонце и „женската" месечина, и „ земјена граница" што се состои од четирите материјални елементи - оган и воздух (машки) и земја и вода (женски).

### Реинкарнација

An Igbo couple standing with the dad holding a what looks to be a girl child in a naming ceremony, a man known as di okpara or the head of the family, standing left, checks the names with the couple looking one. The wear blue lace outfits and the di okpara wears white. The baby wears white, the woman wears a blue head tie and the father a blue cap, the di okpara wears a red cap Свеченост за именување на игбо дете. Родителите на детето се советуваат со *Диокпа* (најстар член на семејството или „покровител")  за имињата на детето.
Игбо традиционално веруваат во реинкарнација, *ило-ува*. Се верува дека луѓето се реинкарнираат во семејства во кои биле дел додека биле живи. Обично луѓето можат да се реинкарнираат седум пати, давајќи седум можности успешно да влезат во духовниот свет како предок. Бројот на циклусот на лицето на земјата е непознат за нив. За разлика од хиндуизмот, луѓето можат да бидат реинкарнирани само како луѓе. Семејствата изнајмуваат претскажувачи кои го откриваат предците на идентитетот на детето во нивниот поранешен живот; бебето понекогаш го носи името по овој роднина. Штом ќе се роди некое дете, се верува дека тој или таа дава знаци во кого се реинкарнира. Овие знаци можат да бидат одредени однесувања, физички црти и изјави на детето. Претскажувачот може да помогне во откривање од кого детето се реинкарнирало. Се смета за навреда ако се вели дека машко се реинкарнирало како женско. Предокот може да биде реинкарниран како повеќе луѓе, во тој случај реинкарнациите делат смртна врска. По смртта на едно лице, се верува дека другите може да умрат од ненадејна смрт ако го видат трупот.

#### Огбанџе

*Огбанџе* (игбо: *ọgbanje*) е реинкарнирачки зол дух што намерно ќе го мачи семејството со несреќа. Во фолклорот, *огбанџето,* откако ќе го роди мајка, намерно ќе умре по одредено време (обично пред пубертетот), за потоа да се врати и да го повтори циклусот, предизвикувајќи семејна тага. Се претпоставувало дека со обрежувањето жените понекогаш се ослободуваат од злиот дух. Жените обанџе умираат за време на бременоста заедно со бебето, машкото *обанџе* умира пред раѓањето на бебето на сопругата.

Божества
--------

An image of a pottery piece depicting three people seated representing the Igbo deity Ifejioku *Пресвета* застапеност на *алуси* Ифињоку .
Подредените духови на Чукву во светот (*Ава*) се алусите, натприродни сили кои го регулираат животот на луѓето. Во јужните игбо дијалекти овие сили се нарекуваат „а*гбара"*. *Алуси, познати и како аруши, ануси или аруси,* се сметаат за канали до Чукву. Во *Одинани* има и пониски алуси и секој од нив е одговорен за специфичен аспект на природата или апстрактниот концепт. Според верувањето на Игбо, овие помали *алуси*, како елементи на Чукву, имаат своја специфична цел. *Тие се* манифестираат во природните елементи, а нивните светилишта обично се наоѓаат во шуми околу специфични дрвја. Божествата се опишани како „жешки" и честопати каприциозни, така што со нив се комуницира внимателно и на луѓето се советува да ги избегнуваат. На свештениците им е доверено одржувањето на повеќето светилишта. Многу од овие светилишта се покрај патот во руралните области. Поголеми модели од глина во чест на *алуси* има и околу шумите и реките. Други фигури на *алуси* може да се најдат во домовите на луѓето и во храмовите на *дибија.* Голем дел од овие се поврзани со лични чи, култови и за обожување на предците.

### Ала

An up-close photograph of a royal python which is a messenger of Ala Кралскиот питон е почитуван како посредник на Ала.
Ала (што значи „ земја "и „земја" во Игбо, исто така *Ájá-ànà*) е женскиот земјен дух кој е одговорен за моралот, плодноста и мртвите предци кои се чуваат во подземјето во нејзината утроба. Ала е на чело на пантеонот Игбо, одржувајќи ред и спроведувајќи правда против престапниците. Ала е најистакнатиот и обожуван алуси, скоро секое село Игбо има светилиште посветено на неа наречена *Аха Ала* каде се донесуваат големи одлуки. Се верува дека Ала е вклучена во сите аспекти на човековите работи, вклучително фестивали и придонеси. Ала се залага за плодност и работи што создаваат живот, вклучувајќи вода, камен и растителност, боја, убавина.Таа е симбол на моралот Ала е самата земја, и од оваа причина табуата и злосторствата се познати како *Иса Ала* („сквернавење на Ала"), целата земја е света како олицетворение на Ала. Забраните вклучуваат убиство, самоубиство, кражба, инцест и абнормалности на раѓање, како на пример, на многу места раѓањето близнаци и убивањето и јадењето бремени животни. Луѓето кои извршуваат самоубиства не се закопуваат во земја и не се даваат погребни обреди, туку се фрлени за да не ја навредат и загадуваат земјата, затоа нивната способност да станат предци е поништена. Кога поединецот умира од „лоша смрт" во општеството, како на пример од ефектите на божествената одмазда на правдата или кршење на табу, тие не се закопани во земјата, туку се исфрлени во шума за да не се навреди Ала. Како и во случаите на повеќето алуси, Ала има способност да биде злонамерна доколку се смета дека е навредена и може да предизвика штета против оние што ја навредуваат. Името Ала се смета за подземје. Ала покрај отелотворувачката природа, е и космичката база на која почива сводот на небото, *Агве*. Како основа на целокупното постоење, папочната врвца на децата се зачувани и симболично затрупани под дрво за да го одбележат првото делење на детето во земјата во сопственост на семејството. На некои места, како што е Нри, кралскиот питон, *еке*, се смета за свет и славен посредник на Ала и предвесник на добра среќа кога ќе се најде во еден дом. Убивањето на питонот е експлицитно забрането на овие места и се преземаат санкции против убиецот, вклучувајќи финансирање на скапи погребувања по човечка мера, кои им се даваат на убиените питони.

### Амадиоха

Амадиоха (од *Имда* + *Аха*, „слободна волја на народот" во Игбо) е алуси на правдата, громот и небото. Тој се споменува како *Амадиоха* во јужниот Игболанд, *Камалу*, *Каману*, *Калу* меѓу Аро и други Игбо Неговата управувачка планета е Сонцето. Неговата боја е црвена, а неговиот симбол е бел овен. Метафизички, Амадиоха ја претставува колективната волја на луѓето и тој честопати се поврзува со Анјанву. Тој е израз на божествена правда и гнев против табуата и злосторствата; во заклетва, тој е заклетва и ги удира оние кои лажно се колнат со молња и гром. Неговиот главен храм се наоѓа во Озузу во регионот на речното Игбо во северната држава Риверс. Додека Анјанву е поизразен во северниот дел на Игболанд, Амадиоха е поизразен на југ. Неговиот ден е *Афо* Во куќите Амадиоха е прикажан покрај Ала како нејзин придружник.

### Икенга

An image of a carved deity named Ikenga, the grey wooden piece has legs, a stylised but simple body, a trinagular head and shallow facial features and two horns around 1/3 its size Минијатурна апстрактна цилиндрична фигура на Икенга.
Икенга (буквално „место на сила") е алуси и култна фигура на десната рака и успехот кај северните Игбо. Сликата на Икенга опфаќа нечие *чи* („личен бог"), негово *интерчие* (предци), *Икенга* (десна рака), *ике* (моќ), како и духовно активирање преку молитва и пожртвуваност. Игбо културите вредност на снаодливост и индивидуализам во општеството го користат концептот на Икенга за регулирање на врската помеѓу индивидуалноста и семејните односи и обврски, како и слободната волја и трудоубивост избалансирана со судбината. Икенга делува како физички медиум на свеста и ја нагласува поединечната иницијатива преку размислување и медитација. Успехот ја потврдува Икенгата и скулптурите дејствуваат како визуелно претставување на внатрешниот успех на луѓето, луѓето даваат придонеси благодарение на Икенга откако обезбедиле енергија за надминување на какви било несакани избори пред животот. Кога некое лице немало успех со напорна работа, Икенга „паѓа" и тоа се смета за знак на опасност

Фигурите на Икенга се вообичаени културни артефакти кои се високи шест инчи до 6 стапки и можат да бидат хуманистички или високо стилизирани. Постојат антропоморфни, архитектонски и апстрактни цилиндрични скулптури на Икенга. Икенга е симбол на успех и лични достигнувања. Икенга претежно се одржува, чува или е во сопственост на мажи и повремено од жени со висока репутација и интегритет во општеството.

### Еквенсу

Овој алуси бил вешт во зделките и трговијата, а се моли да се гарантира победа во преговорите. Како сила на промена и хаос, Еквенсу го претставувал и духот на војната кај народот Игбо, повикан за време на конфликти и протеран за време на мирот, за да ги избегне неговите влијанија кои поттикнуваат крвопролевање во заедницата, воините поставувале светилишта за Еквенсу за да помогне во воените напори. Ова се заснова на откритието на старите светилишта посветени на обожавање на духот  како и на прераскажување на стари усни раскази што го отсликуваат ликот на Еквенсу. Еквенсу бил активирач на насилство и ги опседнувал луѓето со гнев. Еквенсу има склоност да донесе несреќа и се смета за злобен дух во оваа смисла. Меѓу христијанските Игбо, Еквенсу е претставник на Сатаната и се смета за сила која се спротивставува на онаа на Чукву. Фестивалите на Еквенсу се одржуваат во некои градови во Игбо, каде се слави воениот успех и се обединува богатството.

### Ммуо и помалите сили

Ммуо се помали духови или божества што се манифестираат во природни елементи под класата на старешини божества со големи култови. Овие духови комуницираат со човекот и имаат каприциозна природа што честопати ги прави опасни. Покрај ситните духови, постојат и злобни духови на погрешни сторители наречени *огбонуке*.

Практики
--------

### Дибија

A black and white photo of an Igbo traditional spiritual practitioner known as dibia wearing a cloth alung round the should and sitting cross legged on an outside sand floor, tools of his practice are in front of him including what appear to be animal skins, a small carved image of Ikenga, and a bell. He has a white line of chalk over his eyes and is slightly bowing. In the background is a carved door with intricate lines carved into it, appearing to stick out the ground behind the man. Дибија од раниот 20 век со алатки за неговата практика, вклучувајќи ѕвона и минијатурна фигура на Икенга.
Дибија се мистични посредници помеѓу човечкиот свет и духовниот свет и делуваат како исцелители, писари, учители, дивинатори и советници на луѓето во заедницата. Обично тие се консултираат во храмот на едно големо божество на заедниците. *Дибија* е спој на зборовите *di* ('професионален, господар, сопруг') + *ị̀bị̀à* (' *докторство*, науки'). Се верува дека дибијата го гледа духовниот свет во секое време и толкува какви пораки се испраќаат и ги гледа духовните проблеми на живите луѓе. Ним им е дадена моќ од духовниот свет да ги идентификуваат сите алуси по име и можните начини на смирување и преговарање со божеството. Се смета дека дибијата има моќ над еден од трите елементи - вода, пожар и растителност. Дибиите чиј елемент е растителност, можат да станат хербалисти со нивното наводно инстинктивно знаење за здравствените придобивки на одредени растенија на кои инстинктивно се привлекуваат, огнен дибија може да се справи со оган, а водниот елемент дибија не може да се удави. Дибијата може делумно да влезе во духовниот свет и да го комуницира ова со триење креда на една половина од лицето. Практиките на дибија и обија биле пренесени на британските Карибите за време на трговијата со робови и станале познати како обаја.

### Почит на предците

An image of a brown wooden standing male figure partially painted with large black, yellow and white pigment, figure is in an exhibition case on a green backgroundИгбо воини фотографирани од британскиот антрополог В. Томас во 1911 година.
Ндебунзе, или Ндичие, се починатите предци кои се сметаат дека се во духовниот свет - *àlà mmúọ́*. Во Одинани се верува дека мртвите предци се невидливи членови на заедницата; нивната улога во заедницата е да ја заштитат од епидемии и судири како што се глад и сипаници. Предците помогнале Чи да се грижи за мажите  Светилници за предците во Игбо општеството биле направени во централната куќа, или *íbí* или *úbú*. Главниот на домаќинството е задолжен да ги слави предците преку либерации и приноси, за живиот да одржува контакт со мртвите. Само патријарх, чиј татко е мртов, а со тоа во духовниот свет каде што очекува реинкарнација во заедницата, бил во можност да ги почитува предците. На погребот се наоѓа хиерархија во игбо културата на животни што ќе бидат убиени и изедени во негова чест. Обично ова зависело од реткоста и цената на животното, па козата или овцата биле вообичаени и релативно поевтини, и затоа носеле помалку престиж, додека кравата се сметала за голема чест, а коњот најмногу. Коњите не можело да се даваат за жени. Коњските глави се традиционално украсени и се чуваат во светилишта. 

### Архитектура

#### Мбари

An image of modelled figure in an mbari house Сцена во куќа мбари, 1904 година.
Меѓу малата област на културното подрачје Урата-Игбо, во близина на Овери, постои традиција да се градат куќи наречени мбари (*ḿbàrí)* првенствено посветени на ала (*gbàrà* àlà) специфични за заедницата, а понекогаш и за другите божества на заедницата. Овие светилишта се обично дизајнирани со четири колони и со централен волт, околу столбовите се моделирани божества, духови и прикази на човековиот живот, целата зграда изградена од глина е симболично именувана *jí* ('yam') од иницираните духовни работници наречени *ńdí m̀gbè*. Ndi mgbe се изолираат од заедницата неколку месеци за време на обредите за градење на мбари до божеството. По завршувањето на мбари, духовните работници се реинкорпорирани во заедницата и се одржува празник за отворање на куќата каде старешините и заедницата доаѓаат да ја покажат критиката за скапиот мебари. Куќата на мбари не е извор на обожавање и е оставена да се сруши, да биде реапсорбирана од природата во симболичка смисла поврзана со Ала.

#### Пирамиди

Пред дваесеттиот век, биле изградени кружни пирамиди во знак на почит на Ала во градот Нсеуд во северен Игболанд. Вкупно десет пирамидални структури од глина / кал сè уште постоеле во 1935 година. Структурите биле храмови за богот Ала / Уто за кој се верувало дека живее на врвот. На врвот бил ставен стап за да ја претставува резиденцијата на богот. Структурите биле поставени во групи од пет паралелно едни на други.

Наводи
------

1. 1 2  M. O. Ené "The fundamentals of Odinani", *KWENU: Our Culture, Our Future*, April 03, 2010.
2. 1 2  Rucker, Walter C. (2006). *The river flows on: Black resistance, culture, and identity formation in early America*. LSU Press. стр. 40. ISBN 0-8071-3109-1.
3. ↑  Chambers, Douglas B. (2009). *Murder at Montpelier: Igbo Africans in Virginia*. Univ. Press of Mississippi. стр. 14, 36. ISBN 1-60473-246-6.
4. 1 2  Eltis, David; Richardson, David (1997). *Routes to slavery: direction, ethnicity, and mortality in the transatlantic slave trade*. Routledge. стр. 74. ISBN 0-7146-4820-5.
5. ↑  Ogbuene, Chigekwu G. (1999). *The concept of man in Igbo myths*. Peter Lang. стр. 207. ISBN 0820447048.
6. 1 2  Echema, Austin (2010). *Igbo Funeral Rites Today: Anthropological and Theological Perspectives*. footnotes: LIT Verlag Münster. стр. 21, 48. ISBN 3643104197. Посетено на 2015-04-04.
7. ↑  Okwunodu Ogbechie, Sylvester (2008). *Ben Enwonwu: the making of an African modernist*. University Rochester Press. стр. 161. ISBN 1580462359.
8. ↑  *Ikenga International Journal of African Studies*. Institute of African Studies, University of Nigeria. 1972. стр. 103. Посетено на 26 July 2013.
9. ↑  Uzor, Peter Chiehiụra (2004). *The traditional African concept of God and the Christian concept of God: Chukwu bụ ndụ-- God is life, the Igbo perspective*. Peter Lang. стр. 194. ISBN 3631521456.
10. ↑  Obiego, Cosmas Okechukwu (1984). *African Image of the Ultimate Reality: An Analysis of Igbo Ideas of Life and Death in Relation to Chukwu-God*. Peter Lang. стр. 88. ISBN 3820474609.
11. ↑  Ebelebe, Charles A. (2009). *Africa and the New Face of Mission: A Critical Assessment of the Legacy of the Irish Spiritans Among the Igbo of Southeastern Nigeria*. Univiversity Press of America. стр. 24. ISBN 0761845968.
12. 1 2 3 4  Agbasiere, Joseph Thérèse (2000). *Women in Igbo Life and Thought*. Psychology Press. стр. 48–64. ISBN 0415227038.
13. 1 2 3  Cole, Herbert M. (1982). *Mbari: Art and the Life Among the Owerri Igbo*. Indiana University Press. ISBN 0253303974.
14. 1 2  Wiredu, Kwesi (2008). *A Companion to African Philosophy*. John Wiley & Sons. стр. 420. ISBN 0470997370.
15. 1 2  Okoh, Michael (2012). *Fostering Christian Faith in Schools and Christian Communities Through Igbo Traditional Values: Towards a Holistic Approach to Christian Religious Education and Catechesis in Igboland (Nigeria)*. LIT Verlag Münster. стр. 37, 58. ISBN 3643901682. Посетено на 2015-04-04.
16. ↑  Asante, Molefi K.; Nwadiora, Emeka (2007). *Spear Masters: An Introduction to African Religion*. University Press of America. стр. 108. ISBN 0761835741. Посетено на 2015-04-04.
17. ↑  Udeani, Chibueze C. (2007). *Inculturation as Dialogue: Igbo Culture and the Message of Christ*. Rodopi. стр. 35. ISBN 9042022299. Посетено на 2015-04-04.
18. ↑  Ndukaihe, Vernantius Emeka (2006). *Achievement as Value in the Igbo/African Identity: The Ethics*. LIT Verlag Münster. стр. 185–187. ISBN 3825899292. Посетено на 2015-04-04.
19. ↑  Uzukwu, Elochukwu Eugene (2012). *God, Spirit, and Human Wholeness: Appropriating Faith and Culture in West African Style*. Wipf and Stock. стр. 63, 123. ISBN 1610971906. Посетено на 2015-04-04.
20. 1 2  Talbot, P. Amaury (July 1916). „Some Beliefs of To-day and Yesterday (Niger-Delta Tribes.)". *Journal of the Royal African Society*. The Royal African Society. **15** (60): 307–308.
21. ↑  Opata, Damian Ugwutikiri (1998). *Essays on Igbo World View*. AP Express Publishers. стр. 62. ISBN 9782001155.
22. ↑  Chukwukere, I. *Chi in Igbo religion and thought : the god in every man*. OCLC 882950774.
23. ↑  Anyahuru, Israel; Ohiaraumunna, Tom (2009). *Musical Sense and Musical Meaning: An Indigenous African Perception*. Rozenberg Publishers. стр. 56.
24. ↑  Ụkaegbu, Jọn Ọfọegbu (1991). „Igbo Identity and Personality Vis-à-vis Igbo Cultural Symbols". Pontifical University of Salamanca: 60. Наводот journal бара `|journal=` (help)
25. ↑  Morton, W. R. G. (1956). „God, man and the land in a Northern Ibo village-group". *African Abstracts*. International African Institute. **7–9**: 15.
26. ↑  Gugler, Josef; Flanagan, William G. (1978). *Urbanization and Social Change in West Africa*. Cambridge University Press. стр. 82. ISBN 0521291186. Посетено на 2014-04-04.
27. 1 2  Nnam, Nkuzi Michael (2007). *Colonial Mentality in Africa*. Hamilton Books. стр. 69–70. ISBN 1461626307.
28. 1 2 3 4 5  Udoye, Edwin Anaegboka (2011). *Resolving the Prevailing Conflicts Between Christianity and African (Igbo) Traditional Religion Through Inculturation*. LIT Verlag Münster. стр. 45–53, 104. ISBN 364390116X.
29. ↑  Newell, William Hare (1976). „Ancestoride! Are African Ancestors Dead?". *Ancestors*. Walter de Gruyter. стр. 293–294. ISBN 90-279-7859-X.
30. 1 2  Ilogu, Edmund (1974). *Christianity and Ibo culture*. Brill. стр. 34–36. ISBN 90-04-04021-8.
31. ↑  Olupona, Jacob K.; Nyang, Sulayman S.; Kalu, Ogbu U. (1993). „Religion and social control in Igboland". *Religious Plurality in Africa: Essays in Honour of John S. Mbiti*. Walter de Gruyter. стр. 118. ISBN 3110850079.
32. ↑  Oriji, John (2011). *Political Organization in Nigeria Since the Late Stone Age: A History of the Igbo People*. Palgrave Macmillan. стр. 44–48. ISBN 023011668X.
33. ↑  Isichei, Elizabeth Allo (1977). *Igbo worlds: an anthology of oral histories and historical descriptions*. Macmillan. стр. 27, 334. ISBN 0333198379.
34. ↑  Ogbaa, Kalu (1995). *Igbo*. The Rosen Publishing Group. стр. 14–15. ISBN 0823919773.
35. ↑  Hodder, Ian (1987). *The Archaeology of Contextual Meanings*. Cambridge University Press. стр. 73. ISBN 0521329248.
36. ↑  Ilogu, Edmund (1974). *Christianity and Ibo Culture*. Brill Archive. стр. 23–24. ISBN 9004040218.
37. 1 2  Onunwa, Udobata R. (2010). *A Handbook of African Religion and Culture*. Dorrance Publishing. стр. 18, 40. ISBN 1434953963.
38. ↑  Jones, G. I. (2000). *The Trading States of the Oil Rivers: A Study of Political Development in Eastern Nigeria*. James Currey Publishers. стр. 28. ISBN 0852559186.
39. ↑  Oriji, John. *Sacred Authority in Igbo Society*. Page 115
40. ↑  McCall, John. *Dancing Histories: Heuristic Ethnography with the Ohafia Igbo*. Page 123
41. ↑  Diala, Isidore. *Ritual and Mythological Recuperation in the Drama of Esiaba Irobi*. Page 101
42. ↑  Uchendu, Victor C. *The Igbo of Southeast Nigeria*. Page 96
43. ↑  Diala, Isidore. *Ritual and Mythological Recuperation in the Drama of Esiaba Irobi*. Page 104
44. ↑  Iwu, Maurice. *Handbook of African medicinal plants*. Page 320.
45. ↑  Patrick, Iroegbu. *Igbo-Okija Oracles and Shrines, Development and Cultural Justice*
46. ↑  Kleiner, Fred (2009). *Gardner's Art through the Ages: Non-Western Perspectives*. Igbo: Cengage Learning. стр. 219. ISBN 0495573671.
47. ↑  Basden, G. T. (2013). *Among the Ibos of Nigeria: 1912*. Routledge. стр. 45. ISBN 1136248498.
48. ↑  Cole, Herbert M. „Igbo Art in Social Context". University of Iowa Museum of Art. стр. 6. Посетено на 2015-04-04.
49. ↑  Agozino, Emmanuel. ‘Ekwensu:God of victory not devil’, *Nigerian Compass*, Nsukka, April 03, 2010
50. ↑  Bewaji, John A. I. (1998). „Olodumare: God in Yoruba Belief and the Theistic Problem of Evil" (PDF). *African Studies Quarterly*. University of Florida. **2** (1). Архивирано од изворникот (PDF) на 2015-04-09. Посетено на 2015-04-04.
51. ↑  Nwaorgu, Andrew E. (2001). *Cultural symbols: the Christian perspective*. T' Afrique International Association. стр. 92–95. ISBN 9780529020.
52. ↑  Chukwube, Okwuchukwu Stan (2008). *Renewing the Community and Fashioning the Individual: A Study of Traditional Communal Reconciliation Among the Igbo*. ProQuest. стр. 30. ISBN 0549638601. Архивирано од изворникот на 2016-06-17. Посетено на 2015-04-04.
53. ↑  Gomez, Michael Angelo (1998). *Exchanging Our Country Marks: The Transformation of African Identities in the Colonial and Antebellum South*. University of North Carolina Press. стр. 129. ISBN 0807846945.
54. ↑  Njoku, Akuma-Kalu; Uzukwu, Elochukwu (2014). *Interface Between Igbo Theology and Christianity*. Cambridge Scholars Publishing. стр. 184. ISBN 144387034X.
55. ↑  Ottenberg, Simon (2006), Toyin Falola (уред.), *Igbo Religion, Social Life, and Other Essays*, Africa World Press, стр. 348, ISBN 1592214436
56. ↑  Cole, Herbert M. „Mabri: Art as Process in Igboland". University of Iowa Museum of Art. Посетено на 2015-03-28.
57. ↑  Basden, G. S(1966). *Among the Ibos of Nigeria, 1912.* Psychology Press: p. 109, ISBN 0-7146-1633-8

Библиографија
-------------

* Umeh, John Anenechukwu (2007). *After God is Dibia: Igbo cosmology, divination & sacred science in Nigeria*. Karnak House. ISBN 1872596096
* Agbasiere, Joseph Thérèse (2000). *Women in Igbo Life and Thought*. Psychology Press. ISBN 0415227038

Надворешни врски
----------------

* Упатство за увид во културата, религијата и јазикот на Игболанд
* Фотографска архива: Уметност и култура на Југоисточна Нигерија