*За градот Ајтос во Бугарија, видите Ајтос.*

Ајтос за време на Првата светска војна
**Ајтос** или **Аетос** (грчки: *Αετός*) — село во Леринско, Егејска Македонија. Тоа е исто така центар на Општина Суровичево.

Географија и местоположба
-------------------------

Селото Ајтос е оддалечено 12 км југозападно од Суровичево. Сместено е на надморска височина од 640 метри. Атарот опфаќа 16 км2и се наоѓа во полето, а веднаш над него се издига планината Радож, која е разгранок на Вичо планина. Според записите на Ѓорче Петров селото Ајтос се наоѓа 4 часа на југ од градот Лерин, и е расположено на јужната падина на разгранокот којшто се испушта од Невешката Планина на исток кон Островското Езеро. Тоа е едно од високите планински села во Леринската каза. Од него се гледа целиот Сариѓол. Граничи со селата Горицко, Невеска и Зелениче на запад, Негован на север, Љубетино на исток. На југ се граничи со Врапчанското и Зазерското Езеро и селата кои се расположени крај нив, имено: Свето Тодори и Инско.

Историја
--------

Името го добило од некој бег Аеги, кој живеел во соседното село Горицко, а Ајтос бил неговиот чифлик. Селото Ајтос се среќава во турските пописни дефтери од XV век, односно од опширниот пописен дефтер број 16 за Леринската нахија од 1481 година каде е запишано дека вкупно имало 59 христијански македонски семејства кои произведувале пченица до 69 товари, јачмен до 16 товари, 'рж до 13 товари, граор до 3 товари, бостан, овошје, лен, просо, леќа, обработувале лозја, чувлае свињи, кожурци и имало оревови дрвја и 10 воденици за што селото остварувало свкупен приход од 6839 акчиња. Ајтос била и сè до денес останала чисто македонска населба. Се претпоставува дека селото е формирано од пребегнати македонски семејства од напуштеното село Бегна (Островско) и други села. На основа на податоци според записите на Ѓорче Петров од 1896 година селото имало 125 куќи со 690 жители од кои 80 куќи со 440 жители биле македонски – егзархистички, а 45 куќи со 250 жители биле македонски – гркомански.. Во текот на Втората светска војна и во Грчката граѓанска војна селото настрада и даде повеќе жртви. Неколку семејства побараа спас во Jугославија - околу 20 лица, а во источноевропските земји околу 40 лица. Подоцна се јавила и миграцијата во прекуокеанските земји.

Стопанство
----------

Основните занимања на населението за земјоделството и сточарството.

Население
---------

Селото во 1913 г. имало 830 жители, во 1920 г. - 758, во 1928 г. - 941, во 1940 г. - 1189, во 1951 г. - 1056, во 1961 г. - 1016, во 1971 г. - 823, во 1981 г. - 860 и во 1991 г. имало 819 жители.

Еве преглед на населението во сите пописни години, од 1940 г. до денес:

| Година | 1940 | 1951 | 1961 | 1971 | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Население** | 1189 | 1056 | 1016 | 823 | 860 | 819 | 857 | 759 |

**Извор за 1940-1991 г.**: Т. Симовски, *Населените места во Егејска Македонија*

Културни и природни знаменитости
--------------------------------

* Црква „Св. Ѓорѓи" од 1836 г.
* Ајтоски манастир („Св. Архангели") од 1892 г.

Наводи
------

1. ↑  „Попис на населението од 2011 г. Трајно население". Државен завод за статистика на Грција.
2. 1 2  Симовски, Тодор (1998). „Лерински округ (Х/1)". *Населените места во Егејска Македонија : географски, етнички и стопански одлики*. **дел**. Скопје: Институт за национална историја. стр. 139.
3. 1 2 3 4  Петров, Ѓорче (1896). превод: Марио Шаревски (уред.). *Материјали по изучувањето на Македонија* (2016. изд.). Скопје: Единствена Македонија. стр. 462–463. ISBN 978-608-245-113-8.
4. ↑  Соколоски, Методија (1973). *Турски документи за историјата на македонскиот народ*. **II**. Скопје: Архив на Македонија. стр. 320.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Населени места во општината Суровичево |
| --- |
|  |
| ОЕ Ајтос | 
* Ајтос
* Горицко
* Долно Неволјани
* Зелениче
* Љубетино
* Прекопана
* Рудник
* Свети Тодор
* Сребрено

 |
|  |
| ОЕ Лехово | 
* Лехово

 |
|  |
| ОЕ Мокрени | 
* Мокрени

 |
|  |
| ОЕ Невеска | 
* Невеска

 |
|  |
| ОЕ Суровичево | 
* Горничево
* Горно Врбени
* Гулинци
* Пателе
* Петерско
* Сотир
* Спанци
* Суровичево
* Церово

 |
|  |
| ОЕ Чалџиево | 
* Елевиш
* Коларица
* Ќоселер
* Муралар
* Нови Град
* Уклемеш
* Чалџиево

 |
|  |
| Историски | 
* Врапчин
* Жупан
* Ново Село
* Росици
* Хаџилар

 |

 |