За други значења на поимот, погл. Доспат (појаснување).

**Доспат** (**Доспатска Река**, **Доспат Дере**, **Рата** или **Сура**; грчки: *Δεσπάτης*, *Деспатис*) — река во Пазарџичката и Смољанската област на Бугарија, во Пиринска Македонија, како и во Драмско, Егејска Македонија. Ова е лева притока на Места, со должина од 110 км, од кои 96,2 км на бугарска територија. Името **Сура** е тракиско и значи „река".

Географски особености
---------------------

### Извор, течение и устие

Реката извира на надморска височина од 1.610 м н.в. на околу 800 метри југозападно од врвот Шипоко (Ѓултепе, 1.643 м) во Величко-виденичкиот Дел на Западните Родопи. Првите 6-7 км тече во јужна насока, по што свртува на југоисток, каде долината е длабока, права и добро пошумена. По селото Побит Кам’к навлегува во Доспатската Котлина, која во голем дел е зафатена од вештачкото езеро Доспат. Во тој потег коритото ѝ е широко 6–8 м, со мноштво свиоции; долината тука е широка 1,5–2 км, а длабока 1–1,5 м. По истекот од езерото, реката свртува на југ, минува низ кланец и навлиза од север во малата Барутинска Котлина. По устието на нејзината најголема притока, Срнена Река (Караџадере), Доспат свртува на југозапад и навлегува во клусура со стрмни голи падини. Кај отклонот за селата Црнча и Брштен прави завој на запад, а по 3 км — на северозапад, а кај устието на Осинска Река — остар завој на југ. Оттука натаму долината ѝ добива клисурски облик. На 1 км од устието на Кочанска Река (Жижевска Река), кај граничната пирамида бр. 180 Доспат стасува до границата со Егејска Македонија, и во должина од 2 км по неа минува самата државна граница меѓу Бугарија и Грција. На 1,6 км источно од с. Туховишта во Општина Сатовча реката ја напушта границата и целосно навлегува во Егејска Македонија, а долината до устието го задржува клисурскиот карактер. До 1997 г. се влевата од лево во реката Места (на 366 м н.в.), на 700 м југозападно од драмското село Борово (Потами), но сега се влева право во вештачкото Черешовско Езеро (Тисаврос) на Места северно од селото.

### Слив и притоки

Сливот на Доспат на бугарска територија зафаќа 633,5 км2, сочинувајќи 22,89 % од сливот на реката Места, само на бугарска територија.

* На југозапад и запад сливот на Доспат се граничи со сливовите на Бистрица, Канина и Златарица, леви притоки на Места и со уште неколку нејзини помали притоки.
* На север — со сливот на Чепинска Река, десна притока на Марица.
* На североисток и исток – со сливот на В’ча, десна притока на Марица.
* На југоисток — со сливовите на Памајр и Музден, леви притоки на Места.

Главни притоки: → лева, ← десна

* → Бичково Дере
* ← Бригадирско Дере
* → Широк Дол
* → Шовардере
* → Дермендере
* → Усојна
* → Оџово Дере
* → Тахталиско Дере
* → Сребрев Дол
* → Караасаново Дере
* → Кутленска Дере
* → Буков Дол (се влева во ез. Доспат)
* → Зимни Дол (се влева во ез. Доспат)
* ← Крваво Дере (се влева во ез. Доспат)
* → Катачорлудере (се влева во ез. Доспат)
* → Богданов Дол
* → Срнена Река (Караџадере, најголемата притока)
* → Младово Дере
* ← Осинска Река
* ← Кочанска Река (Жижевска Река)
* → Милу Рема (во Егејска Македонија)
* → Цацани Рема (во Егејска Македонија)
* → Керазлик (во Егејска Македонија)
* → Вати Рема (во Егејска Македонија)
* → Мелисомандрас (во Егејска Македонија)

### Хидроложки показатели

Реката добива вода на следниве начини: подземно — 37 %, дождовно — 33 %, топен снег — 30 %. Средниот годишен истен на мерното место бр. 260 кај градот Доспат изнесува 5,21 м3/с; најголемиот (околу 85 % од истекот) е од декември до март, а мајмалиот е во август.

Потекло на името
----------------

На европските карти од XVIII и XIX век Родопите се означени како *Despoto dagh*, *Dospada Jailasi* или *Dozpat Jaïlassi*. Името доаѓа од поимот „деспот", веројатно во чест на деспотот Алексиј Слав, кој владеел со Западните Родопи на почетокот на XIII век.

Население места
---------------

По течението на реката во Бугарија има 5 населени места, од кои 2 града и 3 села. Во Егејска Македонија има само 1 село:

* **Бугарија**

* **Пазарџичка област**

* Општина Срница – Медени Полјани, Побит Кам’к, **Срница**;

* Смољанска област

* Општина Доспат – **Доспат**, Барутин

* **Егејска Македонија**

* **Источна Македонија и Тракија**

* Драмски округ

* Општина Неврокоп — Борово (Потами)

Стопанско значење
-----------------

Голем дел од водите на езерото Доспат низ подземен цевковод се префрлаат во ХЕЦ „Тешел", и откако ќе се преработат, се вклучуваат надолу во хидроенергетската каскада на реката В’ча.

Во 2010 г. започнала изградбата на каскадата „Доспат", сочинета од 8 вештачки езера и хидроцентрала на територијата на Општина Доспат и Општина Сатовча, со вкупна моќност од 7.750 kW.

По долината на реката минуваат делници от два пата од државната патна мрежа:

* Во должина од 18,3 км од свртувањето за градот Срница до селото Барутин е делницата од второкласниот пат бр. 37 Јабланица – Панаѓуриште – Пазарџик – Барутин;
* Во должина од 26,9 км од шумарското подрачје „Селиште" до патот бр. 37, по левиот брег на реката е делницата од третокласниот пат бр. 843 Велинград – Срница – Доспат.

Во реката живеат речната пастрмка, мрената, кленот и други помали риби, а а пред изградбата на Черешовското Езеро се е среќавала и јагулата.

Бреговите на езерото Доспат имаат одлични услови за кампување.

Поврзано
--------

* Черешовско Езеро
* Олско Езеро

Извори
------

* Енциклопедия „Пирински край", том 1, Благоевград, 1995.
* Енциклопедия „България", том 3, Издателство на БАН, София, 1981.
* Мичев, Николай и др. (1980). *Географски речник на България*. София: Наука и изкуство. стр. 180.
* Мишева, Десислава. Хидроложка характеристика на река Доспат Архивирано на 7 март 2012 г.
* МОСВ – План за управление на речните басейни: Западнобеломорски район 2010 – 2015 г. Том IV Река Доспат

Наводи
------

1. ↑  Тракиски зборови и имиња – С Архивирано на 20 октомври 2008 г. (англиски)
2. ↑  *Български етимологичен речник, том I, А-З*. София: Българска академия на науките. Институт за български език. Издателство на Българската академия на науките. 1971. стр. 414.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Реки во Егејска Македонија |
| --- |
|  |
| 
* Ана Дере
* Арапица
* Беливод
* Белица
* Белкаменска Река
* Бистрица
* Богатска Река
* Богдана
* Бродска Река
* Вардар
* Венетик
* Вода
* Галик
* Галешово
* Грамоштица
* Гребенска Река
* Гуменџиска Река
* Дервент
* Доспат
* Драматица
* Дреновска Река
* Ѓолаја
* Ѓоле
* Енипеј
* Желевска Река
* Зилјана
* Истек
* Јелешка Река (Сакулева)
* Карадере
* Кара Су
* Колудеј
* Коница
* Коџа Дере
* Лаџа (Кукушка)
* Лаџа (Правишка)
* Леска
* Лештенска Река
* Лошничка Река
* Љубница
* Марица
* Мегленица
* Места
* Мужделска Река
* Неришта
* Панега
* Питарова Река
* Праморица
* Рендина
* Серовица
* Спанч
* Стара
* Струма
* Суровичка Река
* Црна Река
* Четирска Река

 |

 |