|  |
| --- |
|  |
| Мајанска цивилизација |
| Маи  **·**  јазици  **·**  општество |
| религија  **·**  мајански богови  **·**  митологија  **·**  човеково жртвување |
| архитектура  **·**  мајански градови  **·**  календар |
| текстил  **·**  трговија |
| музика  **·**  писмо |
| Историја |
| Падот на Маите |
| Мајански владетели |
| Шпанска колонизација на Јукатан |
| * п
* р
* у
 |

**Мајанската митологија** е дел од поголема група на митолиогии од Средна Америка. Мајанската митологија воглавно се заснова на приказни и раскажувања каде има персонификација на природните сили и феномени. Останатите приказни со етичка порака не се сметаат за дел од мајанската митилогија.

Извори
------

Најстарите мајански митови датираат од 16 век и се пронајдени во историските извори во Гватемала. Најзначаен од сите овие е „Попул Вух" или Книгата на советот, кој содржи приказни за создавањето и авантурите на Близнаците-херои, Хунахпу и Шбаланке.

Јукатан е исто така значаен регион за мајанската митологија. Книгите од Чилам Балам содржат митолошки текстови и митолошки фрагменти се пронајдени кај раноте шпански извештаи кога го колонизирале регионот.

Во 19 век и XX век, антрополозите заедно со локалниот фолклор собрале голем број на митолошки приказни. Поголем дел се за време на шпанското освојување, но некои од нив датираат и пред периодот на колонизација. Денес ова е полесно, зошто самите Мајанци објавуваат книги со приказни од мајанската митологија.

Значајни митолошки теми
-----------------------

Некои од најзначајните теми присутни во мајанската митологија се опишани подолу.

### Создавање на светот

Попул Вух го опишува создавањето на земјата од страна на силите на морето и небото. Книгата од Чилам Балам опишува распад на небото проследено со поново раѓање на небото е израснување на Петте светски дрва.

### Создавање на човештвото

Попул Вух дава четири описи за создавањето на животот. Во првиот опис се дава објаснување за создавањето на животните, потоа следи создавање на глината/ почвата, потоа следи шумата и на крај човекот. Создавањето на човекот се опишало како отворање на Планината Пченка и од неа излегол човекот проследено со молњи.

### Дејства на хероите: Подредување на светот

Најпознатиот митски херој е за победата над смртта и болеста од страна на браќата Хунахпу и Шбаланке. Од иста важност е и победата на молњата од страна на херојот од пченката и создал договор со нив.

### Брак со земјата

Оој мит ја опишува врската помеѓу човештвото и житариците. Херојот Шбаланке ѝ се додворува на ќерката на Богот Земја и подоцна жената на херојот е претворена во пчели, змии, инсекти и пченка.

### Потекло на сонцето и месечината

Потеклото на сонцето и месечината не било како производ на напоменатиот брак со земјата. Од Чијапаси Гватемала доаѓа приказна за еден Помлад Брат и неговиот љубоморен постар брат. Помладиот брат станува сонце, неговата мајка станува месечина и постариот брат бил претвпрен во диви животни.

Реконструкција на митологијата од пред колонизацијата
-----------------------------------------------------

Трите преживеани мајански книги се воглавно од ритуален карактер, и содржат малку митски сцени. Не е сигурно дали митските приказни биле претставувани хиерархиски. Токму поради тоа, откривањето и разбирањето на митовите се тесно сврзани со керамиката на кои се претставени или ѕидовите.

Со сигурност е потврдено дека митот за браќата близнаци е од Попол Вух, приказна која кружела и во класичниот мајански период. Понекогаш, античките мајански митови биле зачувани од околните народи, не од самите Маи.

Наводи
------

John Bierhorst, *The Mythology of Mexico and Central America*. Oxford U.P. 2002.
Didier Boremanse, *Cuentos y mitología de los lacandones. Tradición oral maya*. Editorial: Academia de Geografia e Historia de Guatemala.
Gary Gossen, *Chamulas in the World of the Sun*.
Robert Laughlin, *Of Cabbages and Kings*.
Karl Taube, *The Major Gods of Yucatan*. Dumbarton Oaks 1992.
Miller, Mary; and Karl Taube (1993). *The Gods and Symbols of Ancient Mexico and the Maya: An Illustrated Dictionary of Mesoamerican Religion*. London: Thames and Hudson. ISBN 0-500-05068-6. OCLC 27667317.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link)
Mary Miller; and Simon Martin (2004). *Courtly Art of the Ancient Maya*. London: Thames and Hudson. ISBN 0-500-05129-1. OCLC 54799516.
Thompson, J. Eric S. (1970). *Maya History and Religion*. Civilization of the American Indian Series, No. 99. Norman: University of Oklahoma Press. ISBN 0-8061-0884-3. OCLC 177832.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link)

Поврзано
--------

* Список на мајански богови и натприродни суштества
* Мајанска религија

| * п
* р
* у
 Претколумбовски цивилизации  |
| --- |
|  **Америка** | Палеоиндијанци  **·** Генетика на американските староседелци **·**  Археологија во Америка **·**  Староседелски народи во Америка |
|  **Северна Америка** | Северноамерикански претколумбовски култури **·**  Хоупвел **·**  Мисисипска |
|  **Средна Америка** | Средноамериканска претколумбовска хронологија – Капача – Чичимекани – Чолула – Гран Кокле – Епиолмеци – Хуастеци – Изапа – Миштеци – Олмеци – Пипили – Традиција на гробови на вратило & Теучитлан – Таранскан – Теотивакан – Тлатилко – Толтеци – Тотонаци – Веракрус – Шочипала – Запотек |
|  **Јужна Америка** | Староседелски народи во Јужна Америка – Претколумбовска хронологија – Кањари – Чачапоја – Чанкај – Чавин – Чиму – Ел Абра – Хидрауличка култура на насипи – Лас Вегас – Лима – Ла Толита – Мантењо Гванкавилка – Мапуче – Моче – Мољо – Муиска – Нарињо – Насканска – Норте Чико – Кимбаја – Сан Агустин – Шуари – Сикан – Таинци – Тајрона – Тиванаку – Тиерадентро – Валдивија – Вари |
|  | **Ацтечко царство** | **Мајанска цивилизација** | **Тавантинсују**(Инки) |
|  **Јазик** | Наватлски јазик | Мајански јазици | Кечуански јазик |
|  **Писмо** | Ацтечко писмо | Мајанско писмо | Кипу |
|  **Религија** | Ацтечка религија | Мајанска религија | Религија на Инките |
|  **Митологија** | Ацтечка митологија | Мајанска митологија | Митологија на Инките |
|  **Календар** | Ацтечки календар | Мајански календар |  |
|  **Општество** | Ацтечко општество | Мајанско општество | Општество на Инките |
|  **Инфраструктура** | Чинампа | Мајанска архитектура | Архитектура на Инките (патен систем)Земјоделство на Инките |
|  **Историја** | Ацтечка историја | Мајанска историја | Историја на ИнкитеКралство Куско |
|  **Луѓе** | Моктезума IМоктезума IIКуитлаКуахтемок | Кинич Ханаб ПакалТекун Уман | Манко КапакПачакутекАтахуалпаМанко Инка Јупанки |
|  **Освојувања** | Шпанско освојување на Ацтеките(Хернан Кортес) | Шпанско освојување на Јукатан(Франсиско де Монтехо)Шпанско освојување на Гватемала(Педро де Алварадо) | Шпанско освојување на царството на Инките(Франциско Пизаро) |
| **Поврзано** |
| Портал:Индијанци – Колумбовска разамена – Средноамерикански системи на пишување – Староседелска американска кујна – Староседелско американско грнчарство – Демографска историја на американските староседелци – Претколумбовска уметност – Цртање во Америка пред колонизацијата |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* NDL: 00575611

 |

 |