*Оваа статија е за независната држава во Африка. За африканскиот регион со исто име видете „Централна Африка".*

**Централноафриканската Република** (француски: *République centrafricaine*, санго: Ködörösêse' 'tî Bêafrîka), позната и само како **Централна Африка** или под скратеницата **ЦАР**, е независна држава во Централна Африка. Државата се граничи со Чад на север, со Судан на североисток, со Јужен Судан на исток, со ДР Конго и Република Конго на југ и со Камерун на запад. Централноафриканската Република има вкупна површина од 240,000 км2 и со население од околу 4.4 милиони жители, според проценките за 2008 година. Главен град на државата е Банги, службени јазици се францускиот и санго и најголема религија во земјата е христијанството.

Повеќето од територијата на ЦАР е покриена со суданско-гвинејско савани. Во северниот дел на земјата има сахелско-суданска зона, а во јужниот дел на земјата има екваторски прашуми. Две третини од земјата е дел од басенот на реката Убанги, која тече кон југ кон реката Конго. Остатокот од земјата е дел од басенот на реката Шари, која тече северно кон езерото Чад.

Бидејќи главните географски одлики во земјата се реките Убанги и Шари, за време на колонијалниот период Франција ја именувала колонијата како Убанги-Шари (*Oubangui-Chari*). Убанги-Шари станала полуавтономна територија во 1958 година, а се стекнала со целосна независност на 13 август 1960 година. Три децении по независноста, државата била управувана од претседатели и еден император кои или не биле демократски избрани или ја зазеле власта насилно. Локалното незадоволство било поддржано од меѓународната јавност по завршувањето на Студената војна.

Потекло на поимот
-----------------

Името на државата потекнува од местоположбата на државата. Републиката се наоѓа во Централна Африка и по тој регион е именувана државата. Централноафриканската Република понекогаш се именува и само како „Централна Африка" или со скратеницата „ЦАР". Пред независноста, државата била позната како колонија Убанги-Шари - двете најголеми реки во државата.

Историја
--------

Карта на ЦАР. Територијата на ЦАР е скоро иста со територијата на колонијална Убанги-Шари.
Главна статија: Историја на Централноафриканската Република
Меѓу 1000 г.п.н.е. и 1000 година, убангиски народи започнале да се населуваат источно од Камерун кон Судан и се населиле на територијата на ЦАР. За време на овој период, многу помал број бантуански народи се населиле во југозападниот дел на државата, како и некои судански народи по реката Убанги. Најголемиот дел од населението на ЦАР зборуваат на убангиски јазици, но и на банту-јазиците. Мал дел зборуваат централносудански јазици. Во скоро време се доселиле Mуслимани, воглавно Арапи и Хаузи.

Сè до 19 век, централноафриканските народи живееле надвор од суданската зона на Африка, односно не биле во контакт со муслиманскиот свет. Така, народите биле во слаб контакт со абрахамските религии и северните економии. За време на првите декади на 19 век, муслимански трговци започнале да навлегуваат на територијата на ЦАР и одржувале специјални односи со месното население сè со цел да се одржи добра трговија во регионот.

Првичниот продор на муслиманите во регионот бил релативно мирен и зависел од помошта од месното население. По 1850 година на територијата на државата навлегле трговци со робови со добро опремена војска. Меѓу 1860 и 1910 година, голем број од населението од источниот дел на државата било продадени како робови.

### Колонијален период

Европскиот продор во ЦАР започнал во доцниот 19 век, за време на т.н. период Трка за Африка (Колонизација на Африка). Грофот Саворњан де Браза бил главна личност при основањето на Француско Конго, чие седиште бил новооснованиот град Бразавил. Набрзо Браза испратил експедиции во регионот на реката Убанги сè со цел да се прошири француската колонијална власт во Централна Африка. Паралелно со Франција во трка за основање власт во Централна Африка биле и Белгија, Германија и Обединетото Кралство.

Во 1889 година Франција го основала Банги, главниот град на новооснованата колонија Убанги-Шари. Во 1890/ 1891 година во склоп на Убанги-Шари биле додадени териториите околу реката Санга (југозападна ЦАР), регионот околу езерото Чад и околу реката Убанги. ЦАР ги поврзувала француските колонии во Западна Африка, Северна Африка и Источна Африка.

### Независност

Колонијата Убанги-Шари на 1 декември 1958 година станала автономна територија во рамките на Франција и била преименувана во „Централноафриканска Република". Татко на нацијата и прв претседател на „Владиниот совет" бил Бартелеми Боганда, кој умрел во сомнителна авионска несреќа осум дена пред последните избори во колонијална ЦАР. На 13 август ЦАР станала целосно независна држава со главeн град Банги.

Географија и клима
------------------

Главна статија: Географија на Централноафриканската Република
Сателитска снимка на ЦАР.
Централноафриканската Република е држава без излез на море. Државата се наоѓа во средишниот дел на континентот Африка, во регионот Централна Африка. Државата се граничи со Чад на север, со Судан на североисток, со Јужен Судан на исток, со ДР Конго и Република Конго на југ и со Камерун на запад. Централноафриканската Република има вкупна површина од 240,000 км2 и со население од околу 4.4 милиони жители, според проценките за 2008 година. Главен град на државата е Банги.

Повеќето од територијата на државата е составена од рамни висорамнини, поточно савани, со просечна надморска височина од 500 метри. Во југозападниот дел на државата може да се забележат ридски предели. Северозападно од масивот Јаде се наоѓа гранитна висорамнина со надморска височина од 348 метри. Со својата површина државата е 42 најголема држава во светот. За споредба, државата по големина е слична со Украина и американската сојузна држава Тексас.

Поголем дел од јужната граница на државата е всушност реката Конго. Во источниот дел се наоѓа реката Мбому, која се спојува со реката Уеле и така се создава реката Убанги. Во западниот дел на државата се наоѓа реката Санга.

Климата во ЦАР е тропска. Северните делови се посуви, потопли и порашливи. Североисточниот дел на земјата е пустински, а јужните предели биле предмет на опустошување.

Политика
--------

Претседателот на ЦАР - Франсоа Бозизе.
Главна статија: Политика на Централноафриканската Република
Претседател на ЦАР е Франсоа Бозизе. Со референдумот од 5 декември 2004 година бил донесен нов устав на Републиката. Повеќепартиски претседателски и парламентарни избори биле одржани во 2005 година,. По изборите како победник бил прогласен Бозизе. Како и останатите француски колонии, правниот систем на државата е заснован на францускиот правен систем.

Во февруари 2006 година, медиумите забележале засилено насилство во северниот дел на ЦАР. Илјадници бегалци ги напуштиле своите домови и биле пресретнати од меѓусебните престрелки меѓу владините сили и бунтовниците. Над 7.000 луѓе пребегнале во Чад. Луѓето кои останале во државата биле жртви на систематско убивање под сомнеж дека биле соработници со бунтовниците.

Во март 2010 година, Франсоа Бозизе потпишал декрет со кој се најавиле претседателски избори за 25 април 2010 година. Изборите првично биле одложени за 16 мај, а подоцна на неодредено време. На крај општи избори биле одржани на 23 јануари 2011 година. И покрај сериозните проблеми при организирање на изборите, изборите се одржале. Изборите биле делумно финансирани од ЕУ, ООН.

Националното собрание на Републиката е еднодомно и е составено од 105 пратеници. Пратениците се избрани за мандат од 5 години. Актуелен премиер на ЦАР е Фостин-Аршанж Туадера.

Административна поделба
-----------------------

Главна статија: Административна поделба на Централноафриканската Република
Карта на префектурите во ЦАР.
ЦАР е поделена на 14 административни префектури, две економски префектури и една автономна комуна. Префектурите се поделени на 71 потпрефектура.

Префектурите во ЦАР се:

* Баминги-Бангоран
* Бас-Кото
* От-Кото
* От-Мбому
* Кемо
* Лобаје
* Мамбере-Кадеј
* Мбому
* Нана-Мамбере
* Омбела-Мпоко
* Уака
* Уам
* Уам-Пенде
* Вакага

Економските префектури се Нана-Гребизи и Санга-Мбаере, а автономната комуна е Банги.

Стопанство
----------

Главна статија: Економија на Централноафриканската Република
Централноафриканската Република е класифицирана како една од најслабо развиените држави во светот. За државата се проценува дека годишниот приход по глава по жител е 700 долари (2009 г.).

Државата е слабо населена и нема излез на море. Воглавно ЦАР е земјоделска држава. Поголем дел од населението се фармери и така 55% од БДП на државата е земјоделството. Земјоделството и шумарството се главни стопански гранки во државата, од кои 70% од населението се занимаваат со една од овие две индустриски гранки. Главни земјоделски производи се сусам, пченка, кикирики, а главни извозни производи се памук, кафе и тутун. Извозот на дрво е застапен со 16 % од вкупната надворешна трговија на земјата. 54% од надворешната трговија е со индустриски дијамант.

Демографија
-----------

Фулани во ЦАР.
Главна статија: Демографија на Централноафриканската Република
Население
Населението на ЦАР се зголемило за речиси четири пати од моментот на стекнувањето на независноста па сè до денес. Во 1960 година, ЦАР имала 1.232.000 жители, а според проценките на ООН за 2009 година државата има 4.422.000 жители. Проценките ги земаат предвид ефектите на зголемениот морталитет како резултат на епидемијата на ХИВ, големата стапка на смртност на новороденчиња, намален природен раст и слично.

Според ООН, околу 11% од населението на ЦАР на возраст од 15 до 49 години се ХИВ позитивни. Само 3% од населението има пристап кон антивирусна терапија, а за споредба во Чад и ДР Конго процентот е 17.

Државата е составена од над 80 различни етнички групи, секој со свој засебен јазик. Најголема етничка група во државата се Гбајанците со 33%, а потоа следуваат Ванданците со 27%, Манџанци со 13%, Саранци со 10%, Мбоуми со 7%, Мбаканци со 4%, Јакуманци со 4%, Фулани со 3% и останати со 4%, меѓу кои и Европејци од француско потекло.

Религија

| Религија во Централноафриканската Република |
| --- |
| религија |  | процент |
| Христијанство |    | 80,3 % |
| Доморондни религии |    | 9,6 % |
| Ислам |    | 10,1 % |

Најголема религија во ЦАР е Христијанството, каде 80.3% од населението се Христијани. Околу 9.6% од населението се следбеници на некои од локалните староседелски религии. Трета најголема религија во државата е Исламот, каде 10.1 % од населението се Муслимани - според пописот од 2003.

Во државата има поголем број мисионерски групи, меѓу кои лутеранци, Баптисти, Католици и Јеховини Сведоци. Поголем број од мисионерите се од САД, Франција, Италија и Шпанија, но има и мисионери од Нигерија, ДР Конго и останатите африкански држави. Поголем број од мисионерите ја напуштиле државата за време на конфликтот меѓу владата и бунтовниците во 2002 и 2003. Сепак во скоро време мисионерите се враќаат во државата.

Култура
-------

Главна статија: Култура во Централноафриканската Република

Наводи
------

1. ↑  „World Population Prospects, Table A.1" (PDF). 2008 revision. United Nations. 2009. Посетено на 2009-03-12. Наводот journal бара `|journal=` (help)
2. 1 2 3 4  „Central African Republic". International Monetary Fund. Посетено на 2012-04-18.
3. ↑  „Gini Index". World Bank. Посетено на 2 март 2011.
4. ↑  Which side of the road do they drive on? Brian Lucas. August 2005. Retrieved 2009-01-28.
5. ↑  „Reuters AlertNet – CENTRAL AFRICAN REPUBLIC: Poll results to be announced on 22 May, official says". Alertnet.org. 2005-05-11. Архивирано од изворникот на 2008-07-05. Посетено на 2010-06-27.
6. ↑  „Timeline: Central African Republic". *BBC News*. 9 March 2010. Посетено на 28 April 2010.
7. ↑  „Legal System". *The World Factbook*. Central Intelligence Agency. Архивирано од изворникот на 2018-10-04. Посетено на 2012-08-22.
8. ↑  „Thousands flee new CAR 'rebels'". *BBC News*. 24 February 2006. Посетено на 28 April 2010.
9. ↑  „Thousands flee from CAR violence". *BBC News*. 25 March 2006. Посетено на 28 April 2010.
10. ↑  „Central African Republic to hold April 25 elections | Top News | Reuters". Af.reuters.com. 2010-02-25. Архивирано од изворникот на 2011-05-10. Посетено на 2010-06-27.
11. ↑  „BozizĂŠ prend ses prĂŠcautions Afrique Subsaharienne, Politique". Jeuneafrique.com. 2010-05-15. Посетено на 2010-06-27.
12. ↑  „Les problèmes de gestion à la Commission Electorale Indépendante seraient-ils un frein au bon déroulement du processus électoral?". *Journal des Elections*. 20 December 2010. Архивирано од изворникот на 2016-04-10. Посетено на 20 December 2010.
13. ↑  „UN-OHRLLS Least Developed Countries". UN Office of the High Representative for the Least Developed Countries, Landlocked Developing Countries and Small Island Developing States. Архивирано од изворникот на 2011-05-17. Посетено на 2012-08-22.
14. ↑  „Countries". Unaids.org. 2008-07-29. Архивирано од изворникот на 2007-12-12. Посетено на 2010-06-27.
15. ↑
16. ↑  „CIA World Factbook Central African Republic Page".. Архивирано од изворникот на 2019-05-07. Посетено на 2012-08-14. Надворешна врска во `|publisher=` (help)
17. ↑  „the World Factbook". Архивирано од изворникот на 2020-03-26. Посетено на 2009-05-21.
18. ↑  „Ministère du Plan et de l'Economie". Архивирано од изворникот на 2010-12-10. Посетено на 2012-08-22.
19. ↑  „U.S. Department of State". State.gov. 2005-09-20. Посетено на 2010-06-27.

Поврзано
--------

* Портал: Централноафриканска Република

* Централна Африка
* Банги
* Убанги-Шари
* Санго (јазик)

Надворешни врски
----------------

|  |
| --- |
| Повеќе за **Central African Republic** на збратимените проекти на Википедија |
|  | Дефиниции и преводи на Викиречник ? |
|  | Податотеки на Ризницата ? |
|  | Образовни ресурси на Викиуниверзитет ? |
|  | Новинарски известувања на Викивести ? |
|  | Мисли на Викицитат ? |
|  | Изворни текстови на Викиизвор ? |
|  | Прирачници на Викикниги ? |
|  ? | Информации за патување во Википатување ? ? |
|
|

Влада
* Central African Republic Online Архивирано на 18 мај 2013 г. (англиски)/(француски)
* Шеф на држава и кабинет на министри Архивирано на 26 октомври 2009 г.

Општо
* Профил на ЦАР на BBC
* „Светска книга на факти" на ЦИА — запис за „Central African Republic" (англиски)
* ЦАР на UCB Архивирано на 27 јули 2008 г.
* Централноафриканска Република на Curlie (англиски)
* the Central African Republic на Викимедииниот атлас
* Key Развојни прогнози за ЦАР на International Futures
* |  |  |
| --- | --- |
|  | Википатување има туристички водич за ***Central African Republic***. |

Вести
* Хуманитарни вести и анализи за ЦАР
* Хуманитарни записи од ReliefWeb
* Вести од ЦАР на AllAfrica.com



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Држави и територии во Африка |
| --- |
|  |
| Независнидржави | 

|  |  |
| --- | --- |
| Западна Африка | Бенин **·**  Брег на Слоновата Коска **·**  Буркина Фасо **·**  Гамбија **·**  Гана **·**  Гвинеја **·**  Гвинеја-Бисао **·**  Зелен ’Рт **·**  Камерун **·**  Либерија **·**  Нигерија **·**  Сенегал **·**  Сиера Леоне **·**  Того |
|  |
| Источна Африка | Бурунди **·**  Еритреја **·**  Етиопија **·**  Јужен Судан **·**  Кенија **·**  Руанда **·**  Сомалија **·**  Танзанија **·**  Уганда **·**  Џибути |
|  |
| Јужна Африка | Ангола **·**  Боцвана **·**  Есватини **·**  Замбија **·**  Зимбабве **·**  Јужноафриканска Република **·**  Комори **·**  Лесото **·**  Маврициус **·**  Мадагаскар **·**  Малави **·**  Мозамбик **·**  Намибија **·**  Сејшели |
|  |
| Северна Африка | Алжир **·**  Египет **·**  Либија **·**  Мавританија **·**  Мали **·**  Мароко **·**  Нигер **·**  Судан **·**  Тунис **·**  Чад |
|  |
| Централна Африка | Габон **·**  Екваторска Гвинеја **·**  Демократска Република Конго **·**  Република Конго **·**  Сао Томе и Принсипе **·**  Централноафриканска Република |

 | Ортографска проекција на Африка |
|  |
| Зависни и други територии | 

|  |  |
| --- | --- |
| Непризнаени држави | Азавад  **·**  Сахарска Арапска Демократска Република  **·**  Сомалиленд |
|  |
| Зависни територии | Западна Сахара (ООН/Мароко) **·**  Сокотра (Јемен) **·**  Мадејра (Португалија) **·**  Света Елена, Вознесение и Тристан да Куња (В.Б.) **·**  Мајот (Франција) **·**  Расеани Острови (Франција) **·**  Реинион (Франција) **·**  Канарски Острови (Шпанија) **·**  Сеута (Шпанија) **·**  Суверени територии (Шпанија) **·**  Мелиља (Шпанија) |

 |

 |


  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* VIAF: 138969798
* LCCN: n78060051
* ISNI: 0000 0001 2168 6038
* GND: 4067608-0
* SUDOC: 028131762
* BNF: cb152975155 (податоци)
* HDS: 003475
* NDL: 00573916
* NKC: ge130989

 |

 |