**Никола Кљусев** (2 октомври 1927

 во Штип - 16 јануари 2008

 во Скопје) — македонски економист, универзитетски професор, научен истражувач, општественик, член на МАНУ и прв премиер на Република Македонија по прогласувањето на независноста од Југославија.

Рани години
-----------

Никола Кљусев е роден на 2 октомври 1927 година во Штип. Основно училиште и гимназија завршил во родното место. Релативно млад тој се приклучил на партизанските единици на Македонија и зел учество во Антифаштичката борба во периодот од 1942 до 1945 година.

Научна кариера
--------------

По ослободувањето го продолжил своето образование. Во 1947 година заминал на студии на Економскиот факултет во Белград. Поради затворањето на Голи Оток, за време на поминатиот период, бил исклучен од Универзитетот. По прекин од две години продолжил со студирањето, и дипломирал на 10 јули 1953 година.

По дипломирањето во 1953 година се вработил во Институтот за научно истражување во индустријата на НР Македонија во Скопје, каде работел прво како стручен, а потоа од 1960 година и како виш стручен соработник. Во 1961 година се префрлил на Економскиот институт во Скопје како научен соработник, а по одбраната на докторатот од областа на економските науки на Економскиот факултет во Белград во 1964 година, станал Виш научен соработник.

На Економскиот факултет во Скопје бил избран за вонреден професор во 1968 година, а во 1972 година и за редовен професор. За првпат на Економскиот факултет вовел два нови предмети: „*Теорија и политика на стопанскиот развој*" и *„Инвестиции - теорија, политика, економика - оценување и избор*". Никола Кљусев и за двата предмети објавил учебници кои биле користени на сите Универзитети во Југославија. Долги години бил раководител на постдипломски студии од областа на економски развој и бил ментор на десетици магистерски и докторски дисертации. Во периодот од 1985 година до 1987 година бил декан на Економскиот факултет во Скопје, а веќе во наредната 1988 година бил избран за член на МАНУ. Во 2002 година бил избран за раководител на Центарот за стратегиски истражувања при МАНУ.

Во 1963 ја објавил книгата „Активизационен период на инвестициите" што е прифатена како негов магистерски труд. Станал доктор на науки 1964 год. работејќи на темата „Критериуми и методи за оценување на економската делотворност на инвестициите". Како познат економист бил раководител на повеќе број домашни и странски проекти. Објавил повеќе книги, монографии и научни студии, како и неколку збирки поезија, есеи и други трудови.

Во текот на професионалниот живот тој постојано се надградувал. Бил на специјализации и студиски престои во САД (Фордова фондација на универзитетите „Колумбија" во Њујорк и „Беркли" во Сан Франциско), во Велика Британија (на Универзитетот „Сасекс" во Брајтон и на Лондонската економска школа), во Академијата на науките на Советскиот Сојуз во Москва и во Академијата на науките во Полска во Варшава, во Меѓународната банка за обнова и развој во Вашингтон итн. Учествувал на меѓународни конгреси на економистите во Монтреал, во Мадрид и во Будимпешта. Во рамките на меѓународниот проект „*Инструменти на научнотехнолошката политика* (СТПИ)" престојувал во повеќе земји.

Како врвен економист Никола Кљусев станал член на Економскиот совет на СФРЈ и на Економскиот совет на СРМ; член на Централниот одбор и на Научната секција на Сојузот на економистите на Југославија, како и претседател на конзорциумот на економските институти. Исто така, тој бил член и на редакцијата на списанието „*Економист*" како и главен и одговорен уредник на списанието „*Стопански преглед*". Никола Кљусев работел на повеќе научно-истражувачки проекти. Работејќи на инвестицио-развојната проблематика, која станала негова животна опсесија, ги добил сите научни степени, заклучно со докторат на Белградскиот универзитет и сите научни звања сè до редовен професор на Економски факултет во Скопје и член на МАНУ.

Политичка кариера
-----------------

Никола Кљусев беше првиот премиер на првата експертска Влада на Република Македонија во периодот од 1991-1992 година и одигра значајна улога во воспоставувањето на независноста и сувереноста на македонската држава. Во текот на неговиот мандат, била воведена македонската валута и се формирала Армијата на Репблика Македонија.

По падот на првата експертска влада во земјата, Кљусев во 1994 година бил избран за претседател на Националната конвенција на Македонија и на Советот на ВМРО ДПМНЕ во 1997 година. Во периодот од 1 декември 1998 до 28 јули 2000 година бил министер за одбрана во Владата на Љубчо Георгиевски, а во 2006 година бил именуван од Владата на Република Македонија за претседател на Управниот одбор на Агенцијата за директни странски инвестиции.

На 16 јануари 2008 година починал ненадејно, најверојатно од срцев удар.

За својот научен придонес академикот Никола Кљусев е одликуван со Орден Златен венец и е носитела на наградата „*13 Ноември*", а за животно дело ја добил наградата „*11 Октомври*", како и бројни пофалници и признанија во земјата и странство. Претседателот на државата Ѓорѓе Иванов, посмртно го одликувал академик Никола Кљусев, со орденот „*8 Септември*".

Наводи
------

1. ↑  А1 Телевизија
2. ↑  „Macedonia bids farewell to its first prime minister Kljusev". *Makfaxonline.com*. 2008-01-18. Архивирано од изворникот 2008-01-21. Посетено на 2008-01-18.

| Политички функции
 |
| --- |
| Претходник**Глигорие Гоговски(Претседател на Извршен совет на СРМ)** | **Премиер на Република Македонија**1991–1992 | Наследник**Бранко Црвенковски** |
|
| Претходник**Лазар Китановски** | **Министер за одбрана**1998-2000 | Наследник**Љубен Пауновски** |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Премиери на Македонија |
| --- |
|  |
| Претседател на владата на  Крушевската Република (1903) | Вангел Дину Знаме на Крушевската републикаЗнаме на Крушевската република |
|  |
| Премиер на НР Македонија (1945-1953) | Лазар Колишевски Знаме на Народна Република МакедонијаЗнаме на Народна Република Македонија |
|  |
| Претседатели на Извршниот совет на СР Македонија (1953-1991) | Знаме на Социјалистичка Република МакедонијаЗнаме на Социјалистичка Република Македонија Лазар Колишевски  **·**  Љупчо Арсов  **·**  Александар Грличков  **·**  Никола Минчев  **·**  Ксенте БогоевБлагоја Попов **·**  Драгољуб Ставрев  **·**  Глигорие Гоговски |
|  |
| Премиери на Република Македонија(1991-) | Знаме на Република Македонија (до 1995)Знаме на Република Македонија (до 1995) Знаме на Република МакедонијаЗнаме на Република МакедонијаНикола Кљусев  **·**  Бранко Црвенковски (I мандат)  **·**  Љубчо Георгиевски  **·**  Бранко Црвенковски (II мандат)Радмила Шекеринска\*  **·**  Хари Костов  **·**  Радмила Шекеринска\*  **·**  Владо БучковскиНикола Груевски (4 мандати)  **·**  Емил Димитриев\*\*  **·**  Зоран Заев (I мандат)  **·**  Оливер Спасовски\*\*Зоран Заев (II мандат)  **·**  Димитар Ковачевски  **·**  Талат Џафери\*\* |
|  |
| \*вршител на должноста \*\*преоден |

 |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
**Министри за одбрана на Македонија** |
| --- |
|  |
| 
* Дамјановски
* Гоцевски
* Поповски
* Ханџиски
* Китаноски
* Кљусев
* Пауновски
* Бучковски
* Манасиевски
* Еленовски
* Коњановски
* Бесими
* Џафери
* Јолевски
* Шекеринска

 | Лого на Министерството за одбрана на Македонија |

 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Состав на Владата на Република Македонија (1998-2002) |
| --- |
|  |
| Премиер  | Љубчо Георгиевски |  |
|  |
| Вицепремиери | Доста Димовска \* Радмила Кипријанова-Радовановиќ \* Бедредин Ибраими \* Васил Тупурковски \* Џевдет Насуфи \* Кемал Муслиу \* Зоран Крстевски \* Илија Филиповски |
|  |
| Ресорни министри | **Надворешни работи**: Александар Димитров \* Срѓан Керим \* Илинка Митрева \* Слободан Чашуле  **·**  **Одбрана**: Никола Кљусев \* Љубен Пауновски \* Владо Бучковски \* Владо Поповски  **·**  **Внатрешни работи**: Павле Трајанов \* Доста Димовска \* Љубе Бошкоски  **·**  **Правда**: Владо Камбовски \* Џевдет Насуфи \* Иџет Мемети   **·**  **Транспорт и врски**: Боби Спирковски \* Љупчо Балкоски  **·**  **Финансии**: Борис Стојменов \* Никола Груевски  **·**  **Трговија**: Никола Груевски \* Милијана Даневска  **·**  **Економија**: Жанко Чадо \* Михајло Толевски \* Борко Андреев \* Бесник Фетаи  **·**  **Развој**: Милијана Даневска \* Трајко Славески  **·**  **Земјоделство**: Владимир Џабирски \* Марјан Ѓорчев  **·**  **Труд и социјална политика**: Бедредин Ибраими  **·**  **Образование**: Ненад Новковски \* Гале Галев  **·**  **Наука**: Мерие Рушани \* Ненад Новковски  **·**  **Култура**: Димитар Димитров \* Љубен Пауновски \* Ганка Самоиловска - Цветанова  **·**  **Здравство**: Стојан Богданов \* Петар Милошевски \* Ѓорѓи Оровчанец  **·**  **Млади и спорт**: Георги Боев  **·**  **Информација**: Реџеп Златку \* Веби Беџети  **·**  **Животна средина**: Тони Поповски \* Владимир Џабирски  **·**  **Градежништво**: Душко Кадиевски  **·**  **Локална самоуправа**: Џевдет Насуфи \* Џамаил Саити \* Фаик Арслани |
|  |
| Министри без ресор | Ѓорѓи Наумов \* Аднан Ќахил \* Сервет Авзиу \* Ернад Фејзуллаху \* Џевдет Насуфи \* Зоран Крстевски \* Радован Стојкоски |
|  |
| **Претседател на Собранието на Република Македонија**: Саво Климовски \* Стојан Андов |

 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Состав на Владата на Република Македонија (1991-1992) |
| --- |
|  |
| т.н. експертска влада |
|  |
| Премиер | Никола Кљусев |  |
|  |
| Вицепремиери | Блаже Ристовски **·**  Јован Андонов **·**  Беќир Жута |
|  |
| Ресорни министри | **Надворешни работи**: Денко Малески  **·**  **Одбрана**: Ристо Дамјановски \* Трајан Гоцевски  **·**  **Внатрешни работи**: Јордан Мијалков \* Љубомир Фрчкоски  **·**  **Правда**: Ѓорѓи Наумов  **·**  **Транспорт и врски**: Александар Лепавцов  **·**  **Финансии**: Методија Тошевски  **·**  **Развој**: Гоце Петрески  **·**  **Економија**: Стојан Трајановски  **·**  **Земјоделство**: Иван Ангелов  **·**  **Труд и социјална политика**: Илјас Сабриу  **·**  **Образование**: Димитар Димитров  **·**  **Наука**: Ѓорѓи Ефремов  **·**  **Култура**: Цветан Грозданов  **·**  **Здравство**: Перко Колевски **·**  **Информација**: Мартин Треневски |
|  |
| Министри без ресор | Јане Миљовски  **·**  Илија Андонов Ченто  **·**  Алаетин Тоска |
|  |
| **Претседател на Собранието на Република Македонија**: Стојан Андов |

 |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* VIAF: 231677110
* LCCN: n85198488
* ISNI: 0000 0003 6635 2132
* GND: 170066924
* SUDOC: 203953681
* BNF: cb151124929 (податоци)
* NKC: jo2004232678

 |

 |