Бронтосаурус
{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/Предлошка:Автотаксономија/Диплодоцид|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} |machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} |machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} 

**Бронтосаурус** (што значи „гром гуштер" од грчки βροντή, brontē „гром" и σαῦρος , „гуштер" од sauros) — род на гигантски сауроподски четириножен диносаурус. Иако типскиот вид ***B. excelsus***, долго време се сметал за вид на тесно поврзаниот *Апатосаурус*, истражувачите во 2015 година предложиле дека *Бронтосаурусот* е род одделен од *Апатосаурусот* и дека содржи три вида: ***B. excelsus***, ***B. yahnahpin***, и ***B. parvus*** .

*Бронтосаурусот* имал долг, тенок врат и мала глава прилагодена на тревојадниот начин на живот, гломазно, тешко торзо и долга опашка како камшик. Различните видови живееле за време на доцната Јура, во Морисоновата формација на денешна Северна Америка, и исчезнале до крајот на Јура. Возрасните единки на *Бронтосаурусот* се проценува дека тежеле до 15 тони и биле долги до 22 метри .

Како архетипски сауропод, *Бронтосаурусот* е еден од најпознатите диносауруси и се појавува во филмски, рекламни и поштенски марки, како и во многу други видови медиуми.

Опис
----

*Бронтосаурусот* бил големо, со долг врат, четириножно животно со долга опашка налик на камшик и предни екстремитети кои биле малку пократки од задните екстремитети. Најголемиот вид, *B. excelsus*, тежел до 15 тони и должина до 22 метри измерени од главата до опашката.

Черепот на *Бронтосаурусот* не е пронајден, но веројатно бил сличен на черепот на тесно поврзаниот *Апатосаурус*. Како и оние на другите сауроподи, пршлените на вратот биле длабоко бифурцирани; односно носеле спарени кичми, што резултирало со широк и длабок врат. 'Рбетот и опашката се состоеле од 15 вратни, десет грбни, пет сакрали и околу 82 каудали. Било забележано дека бројот на пршлените на опашката варира, дури и во рамките на еден вид. Вратните пршлени биле поцврсти од другите диплодотици, иако не толку витко како кај зрелите примероци на *Апатосаурус*. Грбните ребра не се споени или цврсто прицврстени на нивните пршлени, наместо тоа се лабаво артикулирани. Десет градни ребра се наоѓаат од двете страни на телото. Големиот врат бил исполнет со широк систем на воздушни вреќи за заштеда на тежина. *Бронтосаурус*от, како и неговиот близок роднина *Апатосаурус*, имал високи боцки на пршлените, што сочинувале повеќе од половина од висината на одделните коски. Обликот на опашката бил невообичаен за диплодоцидите, бидејќи бил релативно тенок, поради 'рбетот што брзо се намалува во висина, подалеку од колковите. *Brontosaurus* spp. исто така, имале многу долги ребра во споредба со повеќето други диплодоциди давајќи им невообичаено длабоки гради. Како и кај другите диплодоциди, последниот дел од опашката на *Бронтосаурусот* поседувала структура како камшик. 

 Реставрација на *B. excelsus* .
Коските на екстремитетите биле исто така многу стабилни. Коските на раката се витки, со надлактица која личи на онаа на Камарасаурус, како и оние на *B. excelsus* се речиси идентични со оние на *Apatosaurus ajax..* Чарлс Гилмор во 1936 година забележал дека претходните реконструкции погрешно сугерирале дека палечната коска и лакотната коска може да се преминат, а во животот ќе останеле паралелни. *Бронтосаурусот* имал единствени големи канџи на секој преден екстремитет, а првите три прста имале канџи на секоја нога. Дури и до 1936 година, било признаено дека ниту еден сауропод нема зачувано повеќе од една рачна канџа, и оваа една канџа сега е прифатена како максимален број низ целата група. Единствената коска на ногата е малку закривена и квадратно скратена на предниот крај. Коските на колкот вклучуваат робусна бедрена коска и споена препонска коска и седална коска. Коските на големата писка и малата писка на потколеницата биле различни од тенките коски на *Диплодокусот*, но скоро не се разликувале од оние на *Камарасаурусот*. Малата е подолга од големата писка, иако е и витка.

Историја
--------

Дијаграм на холотипот на скелетот *B. excelsus* од 1896 година од ОЦ Марш. Главата е заснована на материјал што сега му е доделен на *Brachiosaurus* sp.
Во 1879 година, Отниел Чарлс Марш, професор по палеонтологија на Универзитетот Јеил, објавил откривање на голем и прилично комплетен скелет од сауропод од карпите на формацијата Морисон во Комо Блаф, Вајоминг. Тој го идентификувал како припадност на целосно нов род и вид, кој го нарекол *Brontosaurus excelsus*, што значи „гуштер на грмотевиците", од грчки brontē / βροντη што значи „гром" и sauros / σαυρος што значи „гуштер", и од латинскиот *excelsus*, „благороден" или „висок". Во тоа време, формацијата Морисон станала центар на коските на војните, соперништво за собирање фосили помеѓу Марш и другиот ран палеонтолог, Едвард Дринер Коп. Поради тоа, во тоа време брзале публикациите и описите на таксоните од Марш и Коуп.

 Застарена монтажа на апатосаурин се однесува на *B. excelsus* (примерок AMNH 460) со извајан череп, завршен во 1905 година, Американски музеј за природна историја
Елмер Ригс, во изданието на *„Geological Series of the Field Columbian Museum"* во 1903 година, тврди дека *Бронтосаурусот не* бил доволно различен од *Апатосаурус за* да го гарантира сопствениот род, па затоа ја создал новата комбинација *Apatosaurus excelsus*. Ригс изјавил дека „Со оглед на овие факти, двата рода може да се сметаат за синоним. Бидејќи терминот „Апатосаурус" има приоритет, „Бронтосаурус" ќе се смета за синоним ". Како и да е, пред да се постави примерокот на Американскиот музеј на природна историја, Хенри Ферфилд Озборн избрал да го обележи скелетот „Бронтосаурус", иако тој бил силен противник на Марш и неговите таксони.

Во 1905 година, Американскиот музеј на природна историја (АМПИ) го претставил првиот монтиран скелет на сауропод, композитен примерок (главно направен од коски од АМПИ 460), кој тие се *нарекле Brontosaurus excelsus*. Примерокот АМПИ бил многу комплетен, недостасувале единствено стапалата (стапалата од примерокот АМПИ 592 биле додадени при монтирањето), потколеница и коски на рамото (додадени од АМПИ 222) и коски на опашката (додадени од АМПИ 339). За да се заврши монтирањето, остатокот од опашката било мода да се појави како што верувал Марш, што имало премалку пршлени. Покрај тоа, на скелетот бил ставен извајан модел за тоа како музејот чувствува дека може да изгледа черепот на ова масивно суштество. Ова не претставувал нежен череп како на *Дилодокус*, кој подоцна ќе се покаже како поточен, но се засновал на „најголемите, најгустите, најсилните коски на черепот, долните вилици и забните круни од три различни каменоломи". Овие черепи биле најверојатно оние на *Камарасаурус*, единствениот друг сауропод за кој во тоа време бил познат добар материјал на черепот. Конструкцијата на моделот ја надгледувал Адам Херман, кој не успеал да ги најде черепите на *Бронтосаурус*. Херман бил принуден рачно да изваја скелетен череп. Хенри Ферфилд Озборн во една публикација забележал дека черепот е „главно претпоставен и заснован на оној на *Моросаурус* "(сега *Камарасаурус* ).

Скелет на аматосаурин АМНХ (можеби *Б. екселсус*, примерок АМНХ 460) како прераспределен во 1995 година
Во 1909 година бил пронајден череп *од Апатосаурус*, за време на првата експедиција кон она што ќе стане каменолом Карнеги во Националниот споменик на Диносаурусот, предводен од Ерл Даглас. Черепот бил пронајден на неколку метри од скелетот (примерок CM 3018) идентификуван како новиот вид *Apatosaurus louisae*. Черепот бил назначен CM 11162 и бил многу сличен на черепот на *Диплодокусот*. Било прифатено дека припаѓа на примерокот *Апатосаурус* од страна на директорот на музејот Даглас и Карнеги Вилијам Х. Холанд, иако други научници, пред се Озборн, ја отфрлиле оваа идентификација. Холанд го бранел своето гледиште во 1914 година во обраќањето до Палеонтолошкото друштво на Америка, но сепак го оставил моделот во Музејот Карнеги без глава. Додека некои сметале дека Холанд се обидува да избегне конфликт со Озборн, други се сомневале дека Холанд чека додека не се најде зглобен череп и врат за да се потврди поврзаноста на черепот и скелетот. По смртта на Холанд во 1934 година, персоналот на музејот поставил череп од гипс за моделот на *Камарасаурус*.

 Хипотетички череп, извајан во 1931 година, музеј на Јеил Пибоди
Во музејот Јеил Пибоди, во 1931 година бил монтиран скелет со череп уникатен од сите негови претходници. Додека во тоа време повеќето музеи користеле черепи како за *Камарасаурус*, Музејот Пибоди извајал сосема поинаков череп. Тие ја засновале долната вилица на мандибулата на *Камарасаурус*, со кранијалот што личи на илустрацијата на Марш од 1891 година. Черепот исто така вклучувал назални насочени нанапред, нешто навистина различно од кој било диносаурус, и фенестри кои се разликуваат од цртежот и другите черепи.

Ниту еден череп од апатосаурн не се споменува во литературата сè до 1970-тите, кога Џон Стентон Мекинтош и Дејвид Берман ги препишале черепите на Диплодокус и *Апатосаурус*. Откриле дека иако тој никогаш не го објавил своето мислење, Холанд е скоро сигурно точен, дека *Апатосаурус*от (и *Бронтосаурус*от) имаат череп *налик на* Диплодокусот. Според нив, многу черепи што долго време се мислеле дека се однесуваат на *Дилодокус,* може да бидат оние на *Апатосаурус*. Тие му доделиле повеќе черепи на *Апатосаурус* врз основа на тесно поврзани пршлени. првиот вистински череп на *Апатосаурус* бил поставен во музејот на Карнеги. Во 1995 година, Американскиот музеј на природна историја го следел примерот и го претставил нивниот реновиран скелет (сега означен како *Apatosaurus excelsus* ) со исправена опашка и нов череп од *A. louisae*. Во 1998 година, наместо него, черепот на каменоломот Фелч што Марш го вклучил во неговата реставрација на скелетот беше предложен да му припаѓа на *Брахиосаурус*. Во 1998 година било сугерирано дека черепот на каменоломот Фелч, кој Марш го вметнал во неговата реставрација на скелетот во 1896 година, му припаѓа на *Брахиосаурус*. Пронајден е дека овој примерок, CMC VP 7180, се разликува и во одликите на черепот и вратот од *A. louisae*, а примерокот се покажал дека има мнозинство одлики поврзани со оние на *A. ajax* .

Инфографик што ја објаснува историјата на *Бронтосаурус* и *Апатосаурус* според Цоп и др. 2015 година
Скоро сите палеонтолози од 20 век се согласле со Ригс дека сите видови *Апатосаурус* и *Бронтосаурус* треба да се класифицираат во еден род. Според правилата на Меѓународниот кодекс за зоолошка номенклатура (кој управува со научните имиња на животни), името *Апатосаурус*, прво објавено, има приоритет како официјално име; *Бронтосаурусот* се сметал за помлад синоним и затоа бил отфрлен од формална употреба; И покрај ова, барем еден палеонтолог – Роберт Т. Бакер – во 90-тите години тврдел дека *А.ajax* и *А.excelsus* всушност биле доволно различни за вторите да заслужат посебен род.

Во 2015 година, Емануел Цоп, Октавио Матеус и Роџер Бенсон објавиле труд за диплодоидна систематика и предложиле родовите да бидат дијагностицирани со тринаесет различни карактери, а видовите да се одделат врз основа на шест. Минималниот број за генеричко одвојување е избран врз основа на фактот дека *А.ajax* и *А.louisae се* разликуваат во дванаесет карактери, а *Diplodocus carnegiei* и *D.hallorum*  се разликуваат во единаесет карактери. Така, биле избрани тринаесет карактери за да се потврди поделбата на родовите. Шесте различни одлики за специфично одделување биле избрани со броење на бројот на различни одлики во одделни примероци, генерално, се согласиле да претставуваат еден вид, со само еден различен карактер во *D.carnegiei* и *А.louisae*, но пет различни одлики во *B.excelsus* Затоа, Емануел Цоп, Октавио Матеус и Роџер Бенсон тврдиле дека *Apatosaurus excelsus*, првично класифициран како *Brontosaurus excelsus*, имал доволно морфолошки разлики од другите видови на *Apatosaurus* што гарантира дека повторно се класифицира како посебен род. Заклучокот се заснова на споредба на 477 морфолошки одлики кај 81 различна личност со диносауруси. Меѓу многуте забележителни разлики се пошироките – и се претпоставува посилни вратови на видовите *Апатосаурус* во споредба со *B.excelsus* Другите видови кои претходно му биле доделени на *Апатосаурус*, како што се *Elosaurus parvus* и *Eobrontosaurus yahnahpin*, исто така биле прекласифицирани во *Brontosaurus*. Некои одлики предложени за одделување на *Бронтосаурус* од *Апатосаурус* вклучуваат: задни градни пршлени со центарот повеќе од широк; плешка назад до акромиалниот раб и дисталното сечило што се ископува; акромиалниот раб на крајниот нож на плешката со заоблено ширење; и односот на проксимодисталната должина до попречната ширина на скочната коска 0,55 или поголем. Експертот за сауроподи Мајкл Даниел Д'Емик истакнал дека избраните критериуми се до одреден степен произволни и дека ќе биде потребно повторно напуштање на името *Бронтосаурус* доколку поновите анализи добијат различни резултати. Палеонтологот на цицачи, Доналд Протеро, ја критикувал реакцијата на масовните медиуми на оваа студија како површна и предвремена, заклучувајќи дека ќе го задржи „Бронтосаурус" во наводници и нема да го третира името како валиден род.

Класификација
-------------

*Бронтосаурусot* е член на семејството диплодоциди, гребен на огромни диносауруси од сауроподите. Семејството, вклучува и некои од најдолгите суштества кои некогаш живееле на Земјата, вклучувајќи ги *Дилодокусот*, Суперсаурусот и Апатосаурусот. *Бронтосаурусот* е исто така класифициран во потсемејството Апатосауриди, која исто така ги вклучува *Апатосаурусот* и еден или повеќе можни неименувани родови. Отниел Чарлс Марш го опишал *Бронтосаурус*от како сојузник со *Атлантиосаурусот*, во рамките на сега веќе непостоечката група Атлатоносауриди. Во 1878 година, Марш го зголемил своето семејство во ранг на подред, вклучувајќи ги *Апатосаурус,* *Бронтосаурус,* *Атлантосаурус,* Моросаурус (= *Камарасаурус)* и *Диплодокус.* Тој ја класифицирал оваа група во рамките на Сауропода, група што ја подигнал во истата студија. Во 1903 година, Елмер С. Ригс изјавил дека името Сауропода ќе биде помлад синоним за претходните имиња; тој го групирал *Апатосаурусот* во рамките на Opisthocoelia. Повеќето автори сè уште ја користат Сауропода како име на групата.

Лев преден екстремитет на *B. yahnahpin*, Природонаучен музеј Морисон

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Диплодоциди | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Амфицели алтус* |
|  |
|  | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Апатосаурина | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Непознати видови |
|  |
|  | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Apatosaurus ajax* |
|  |
|  | *Apatosaurus louisae* |
|  |

 |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Brontosaurus excelsus*** |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Brontosaurus yahnahpin*** |
|  |
|  | ***Brontosaurus parvus*** |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |
| Диплодоцина | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Непознати видови |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Tornieria africana* |
|  |
|  | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Supersaurus lourinhanensis* |
|  |
|  | *Supersaurus vivianae* |
|  |

 |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Leinkupal laticauda* |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Galeamopus hayi* |
|  |
|  | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Diplodocus carnegii* |
|  |
|  | *Diplodocus hallorum* |
|  |

 |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Kaatedocus siberi* |
|  |
|  | *Barosaurus lentus* |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

### Видови

* ***Brontosaurus excelsus***, типски вид на Бронтосаурус, за прв пат го именувал Марш во 1879 година. Многу примероци, вклучувајќи го и холотипот примерокот YPM 1980, се доделени на видовите. Тие вклучуваат FMNH P25112, скелет монтиран во Музејот на природната историја на Филд, за кој оттогаш е откриено дека претставува непознат вид апатосаурид. *Brontosaurus amplus*, повремено доделен на *B. parvus*, е помлад синоним за *B. excelsus*. *B. excelsus* затоа ги вклучува само примероците од неговиот тип и примероците од типот на *B. amplus*. Најголемиот од овие примероци се проценува дека тежел до 15 тони и бил долг од глава до опашка до 22 метри. Двете познати конечни фосили од *B. excelsus* биле пријавени од формацијата Морисон во округот Олбени, Вајоминг, датиран од доцниот Кимерџ, околу 152 милиони години.

Монтиран фрлен скелет на *B. parvus* (UW 15556)
* ***Brontosaurus parvus,*** опишан како *Elosaurus* во 1902 година од страна на Петерсон и Гилмор, бил прераспореден Апатосаурус во 1994 година, и како *Бронтосаурус* во 2015 година. Примероците доделени на овој вид вклучуваат холотип, CM 566 (делумен скелет на малолетник пронајден во каменоломот Шип Крик 4 во округот Олбани, САД), BYU 1252-18531 (скоро комплетен скелет пронајден во Јута и монтиран на Универзитетот Бригам Јанг ), и делумниот скелет UW 15556 (кој некогаш случајно бил измешан заедно со холотипот). Датира од средниот Кимериџ. Возрасниот примерок се проценува дека тежел до 14 тони и бил долг до 22 метри измерен од глава до опашка.
* ***Brontosaurus yahnahpin*** е најстариот вид, познат од една локација од долната формација Морисон, каменоломот Берта, во округот Олбени, Вајоминг, датира пред околу 155 милиони години. Тој бил долг 21 метри. Типскиот вид *E. yahnahpin*, бил опишан од Џејмс Фила и Патрик Редман во 1994 година како вид на *Апатосаурус* ( *A. yahnahpin* ). Специфичното име е добиено од *лакотски јазик mah-koo yah-nah-pin*, „ѓердан за гради", кое упатува на паровите на градната коска, што личат на цевките за коса што традиционално ги носи племето. Холотипниот примерок е TATE-001, релативно комплетен посткранијален скелет пронајден во Вајоминг, во долната формација Морисон. Повеќе фрагментарни остатоци се упатени и на видовите. Повторното оценување на Роберт Т. Бакер во 1998 година открило дека е попримитивно, па Бакер го измислил новото генеричко име *Eobrontosaurus*, добиено од грчкото eos, „зора" и *Бронтосаурус* .

Кладограмот подолу е резултат на анализата на Цоп, Матеус и Бенсон (2015). Авторите ги анализирале повеќето примероци од типот диплодоциди одделно за да заклучат кој примерок на кој вид и род припаѓал. 

*Ошлен* пршлен на примерок од *B. excelsus YPM* 1980 година

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Апатосауруиди  | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | YPM 1840 ("*Атлантосаурус*" *immanis*) |
|  |
|  | NSMT-PV 20375 |
|  |

 |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | AMNH 460 |
|  |
|  | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  *Апатосаурус*  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  *Apatosaurus ajax*  | YPM 1860 (*Apatosaurus ajax* type) |
|  |
|  *Apatosaurus louisae*  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | CM 3018 (*Apatosaurus louisae* type) |
|  |
|  | YPM 1861 (*Apatosaurus laticollis* type) |
|  |

 |
|  |

 |
|  |
|  ***Бронтосаурус***  | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  ***Brontosaurus excelsus***  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | YPM 1980 (*Brontosaurus excelsus* type) |
|  |
|  | YPM 1981 (*Brontosaurus amplus* type) |
|  |

 |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | AMNH 5764 (*Амфицелиј* type) |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | FMNH P25112 |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  ***Brontosaurus yahnahpin***  | Tate-001 (*Eobrontosaurus yahnahpin* type) |
|  |
|  ***Brontosaurus parvus***  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | CM 566 (*Elosaurus parvus* type) |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | UM 15556 |
|  |
|  | BYU 1252-18531 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

Палеобиологија
--------------

### Држење на телото и движење

 Примерок од *B. parvus* UWGM 15556 во научниот музеј во Телус
Историски, се верувало дека сауроподите како *Бронтосаурус* се премногу масивни за да ја издржат сопствената тежина на суво, па теоретски тие сигурно живееле делумно потопени во вода, можеби во мочуришта. Неодамнешните откритија не го поддржуваат ова и се смета дека сауроподите биле целосно копнени животни.

Диплодоцидите како *Бронтосаурус* честопати се прикажани со кренат врат високо во воздухот, овозможувајќи им да разгледуваат високи дрвја. Иако некои студии сугерираат дека диплодоцидните вратови биле помалку флексибилни отколку што се верувало претходно, други студии откриле дека сите четириножници го држиле вратот на максимално можно вертикално продолжение кога се во нормално, будно држење на телото; тие тврдат дека истото би важело и за сауроподите кои забрануваат какви било непознати, уникатни одлики што ја издвојуваат анатомијата на мекото ткиво на нивните вратови од онаа на другите животни.

Патеките на сауроподи како *Бронтосаурус* покажуваат дека тие можеби имале опсег од околу 25-40 километри на ден, и дека потенцијално може да достигнат максимална брзина од 20-30 километри на час. Бавното движење на сауроподите може да се должи на нивната минимална мускултура. Патека на малолетничка довела да некои да веруваат дека биле способни за бипедализам, иако тоа е спорно

Различни употреби се предложени за единствената канџи на предниот екстремитет на сауроподите. За нив било сугерирано дека служиле за одбрана, но формата и големината на нив го прават тоа малку веројатно. Други предвидувања биле дека можеби се користиле за хранење, но најверојатно е дека ноктот служел за фаќање предмети како лисјата на дрвјата.

### Физиологија

Џејмс Скотила *и неговите колеги* (1991) сугерираат дека големата телесна големина на сауроподот би ги натерала да не можат да одржат високи метаболички стапки, бидејќи тие не би биле во можност да ослободат доволно топлина. Тој и неговите колеги претпоставуваат дека сауроподите имаат респираторен систем како влекачите. Ведел вели дека птичјиот систем би му дозволил да фрли повеќе топлина. Некои научници наведуваат дека срцето би имало проблеми со одржување на доволен крвен притисок за оксигенирање на мозокот. Други сугерираат дека скоро хоризонталното држење на главата и вратот би го елиминирало проблемот со снабдување со крв во мозокот затоа што немало да биде покачен.

### Малолетници

Реконструиран скелет на малолетничка *B. parvus* (примерок од типот CM 566), музеј Карнеги за природна историја
Малолетничкиот материјал од *Бронтосаурус* е познат врз основа на примерокот од типот на *B. parvus*. Материјалот на овој примерок, CM 566, вклучува пршлени од различни региони, една карлична коска и некои коски на задниот екстремитет.

### Опашка

Една статија објавена во 1997 година објавила извештај за истражување на механиката на опашките од *Апатосаурусот* од страна на Нејтан Мирхволд и палеонтологот Филип Кари. Мирхволд извршил компјутерска симулација на опашката, што кај диплодоцид, како *Бронтосаурус,* била многу долга, заострена структура. Ова компјутерско моделирање сугерирало дека диплодоцидите биле способни да произведат звук на пукање сличен на камшик од над 200 децибели, споредлив со волуменот на истреланиот топ.

Палеоекологија
--------------

 Реставрација на групата *B. excelsus*
Формацијата Морисон е низа од плитки морски и алувијални седименти, кои според радиометричкото датирање, датираат помеѓу 156,3 mya во нејзината база, и 146,8 mya на врвот, ставајќи го во доцната фаза на оксфордска, кимеридијанска и рана титонска фаза од доцната јура. Оваа формација се толкува како потекло од локално полусуво опкружување со изразени влажни и суви сезони. Морисонскиот басен, каде што живееле диносаурусите, се протегал од Ново Мексико до Алберта и Саскачеван; се формирал кога претходниците на Предниот опсег на Карпестите Планини започнале да се туркаат на запад. Депозитите од нивните дренажни сливови свртени кон исток биле пренесени од потоци и реки и депонирани во мочурливи низини, езера, речни канали и поплавни подрачја. Оваа формација е слична по возраст со формацијата Лурињо во Португалија и формацијата Тендагуру во Танзанија.

*Бронтосаурус* бил повеќе осамен од другите диносауруси од формацијата Морисон. Фосилите од родот се пронајдени само во горните нивоа на формацијата. Оние од *B. excelsus* се познати исклучиво од горниот дел на формацијата пред околу 154-151 мегагодини. Познати се дополнителни остатоци од уште помлади карпи, но тие не се идентификувани како некој посебен вид. Постарите остатоци од *Бронтосаурус* исто така се идентификувани од средниот кимериџ и се доделени на *B. parvus*. Фосилите на овие животни се пронајдени во каменоломот Најн Мајлс и каменоломот на Боун Кабин во Вајоминг и на местата во Колорадо, Оклахома и Јута, присутни во стратиграфските зони 2-6.

Формацијата Морисон бележи време кога во локалното опкружување доминирале огромни диносауруси од сауроподи. Диносауруси познати од формацијата Морисон се ѕвероногите *Алосаурус*, *Цратосаурус*, *Орнитолестес*, *Саурофаганакс* и *Торвосаурус*; гуштерокарличните *Бронтосаурус*, *Брахиосаурус*, *Камарасаурус* и *Дилподокус* ; и птицоколковните *Камптосаурус*, *Дриосаурус*, а *Стегосаурус*. *Бронтосаурусот* најчесто се наоѓа на истите места како и *Алосаурус*от, *Камарасаурусот*, *Дилодокусот* и *Стегосаурусот*. *Алосаурусот* сочинувал 70-75% од примероците на ѕвероногите и бил на највисоко трофично ниво. Многумина од диносаурусите во формацијата Морисон се од ист род како оние што се гледаат во португалските карпи на формацијата Лурињ, главно *Алосаурус*, *Цератосаурус* и *Тровосаурус* – или имаат близок колега како *Брахиосаурус* и *Лусотитан*, *Камптосаурус* и *Драконикс*. Други 'рбетници за кои се знае дека ја делеле оваа палео-околина, вклучуваат зракоперки, жаби, саламанди, желки, сфенодонти, гуштери, копнени и водни крокодиломорфани и неколку видови на птеросаурус. Школки од бивалви и водни полжави се исто така чести. Флората од овој период е докажана во фосили на зелени алги, габи, мов, коњска опашка и неколку семејства на четинари.

Во популарната култура
----------------------

Застарена реставрација од 1897 година од страна на Чарлс Р. Најт од *B. excelsus* потопен во вода, и *Диплодокус* влечејќи ја опашката
Должината на времето што било потребно за преквалификација на Ригс во 1903 година на *Бронтосаурус* во *Апатосаурус* да се извести во јавноста, како и инсистирањето на Озборн името на *Бронтосаурус* да се задржи и покрај тврдењата на Ригс, значело дека *Бронтосаурусот* станал еден од најпознатите диносауруси. *Бронтосаурусот* честопати бил прикажуван во кино, започнувајќи со *Gertie the Dinosaur* на Винзор Мекеј, од 1914 година, еден од првите анимирани филмови. Неговиот неидентификуван диносаурус Мекеј го заснова на скелетот апатосаурин во американскиот музеј за природна историја. Во немиот филм *„Изгубениот свет* "од 1925 година се водела битка помеѓу *Бронтосаурус* и *Алосаурус*, користејќи специјални ефекти на Вилис О’Брајан. Овие, и други рани употреби на животното како главен претставник на групата, му помогнале на зацврстување на *Бронтосаурусот* како квинтесенцијален диносаурус во јавната свест.

Корпорацијата „Синклер Оил" веќе долго време е терен на американските патишта (и накратко во други земји) со своето зелено лого на диносаурусот и маскота, *Бронтосаурус*. Додека раното рекламирање на Синклер вклучувало бројни различни диносауруси, на крајот само *Бронтосаурус*от се користело како официјално лого, поради неговата популарна привлечност.

*Gertie the Dinosaur* (1914)
Уште во 1989 година, американската поштенска служба предизвикала контроверзии кога издала четири марки „диносауруси": *Тираносаурус*, *Стегосаурус*, <i id="mwAqw">Птеранодон</i> и *Бронтосаурус*. Употребата на терминот *Бронтосаурус* на местото на *Апатосаурус* довело до поплаки за „поттикнување на научна неписменост". Поштенската служба се бранела себеси (во Поштенски билтен 21744) велејќи: „Иако сега научната заедница го признава како *Апатосаурус*, името *Бронтосаурус* се користеше за печатот затоа што му е попознато на општата популација". Навистина, Поштенската служба дури имплицитно ги прекорила малку недоследните жалби со додавање дека „[имиларно], терминот„ диносаурус "е генерички користен за да се опишат сите животни [т.е. сите четири животни претставени во дадениот пакет марки], иако *Птеранодон* бил летачки влекач [наместо вистински „диносаурус"], „разлика што останала без спомен во бројните преписки во врска со прашањето *Бронтосаурус* / *Апатосаурус*. Палеонтологот Стивен Џеј Гулд не само што ја поддржал оваа позиција, туку и направил цела книга. Тој го повторил оригиналниот аргумент на Ригс дека *Бронтосаурус* е синоним за *Апатосаурусот*. Како и да е, тој истакнал дека првиот развил и продолжува да одржува независно постоење во народната имагинација.

Погласните откажувања за употребата предизвикале остро дефанзивни изјави од оние кои не би сакале да видат како се крши името од официјалната употреба. Студијата на Цоп генерирала многу голем број одговори од многу, честопати спротивставени, групи - уреднички, персонал за вести, и личен блог (и двете поврзани  и не  ), од обете  страни на дебатата, од поврзани  и неповрзани контексти и од целиот свет.

Наводи
------

1. 1 2 3 4 5 6  Riggs, E. S. (August 1903). „Structure and Relationships of Opisthocoelian Dinosaurs. Part I, *Apatosaurus* Marsh" (PDF). *Publications of the Field Columbian Museum Geographical Series*. **2** (4): 165–196. OCLC 494478078.
2. 1 2  Foster, J. (2007). *Jurassic West: The Dinosaurs of the Morrison Formation and Their World*. Indiana University Press. 389pp.
3. 1 2 3  Paul, Gregory S. (2010). *Princeton Field Guide to Dinosaurs*. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-13720-9.
4. 1 2  Fastovsky, D. E.; Weishampel, D. B. (2009). *Dinosaurs: A Concise Natural History* (PDF). Cambridge University Press. стр. 165–200. ISBN 978-0-521-88996-4. Архивирано од изворникот (PDF) на 2015-09-24. Посетено на 2021-02-16.
5. 1 2 3  Gilmore, C. W. (February 1936). „Osteology of *Apatosaurus*, with special references to specimens in the Carnegie Museum". *Memoirs of the Carnegie Museum*. **11** (4): 1–136. OCLC 16777126.
6. 1 2  Lovelace, D. M.; Hartman, S. A.; Wahl, W. R. (2007). „Morphology of a specimen of *Supersaurus* (Dinosauria, Sauropoda) from the Morrison Formation of Wyoming, and a re-evaluation of diplodocid phylogeny". *Arquivos do Museu Nacional*. **65** (4): 527–544. ISSN 0365-4508.
7. ↑  Martin, A. J. (2006). *Introduction to the Study of Dinosaurs (Second ed.)*. Blackwell Publishing. стр. 560. ISBN 978-1-4051-3413-2. ASIN 1405134135.
8. 1 2  Upchurch, P. (1994). „Manus claw function in sauropod dinosaurs" (PDF). *Gaia*. **10**: 161–171. ISSN 0871-5424.
9. ↑  Marsh, O. C. (1879). „Notice of new Jurassic dinosaurs" (PDF). *American Journal of Science*. **18**: 501–505. doi:10.2475/ajs.s3-18.108.501.
10. ↑  Liddell, G. H.; Scott, R. (1882). *A Greek-English Lexicon*. Harper & Brothers. стр. 1–1774.
11. ↑  Mahoney, K. D. (2015). „Latin Definitions for: *excelsus* (Latin search)". LatDict Latin Dictionary and Grammar Resources.
12. ↑  Moon, B. (2010). „The Sauropod Dinosaurs of the Morrison Formation (Upper Jurassic, USA): A Review". *Dinosauria*: 1–9. Архивирано од изворникот на January 28, 2015.
13. 1 2 3 4  Miller, B. (October 30, 2014). „Bully for *Camarasaurus*". Dinosours.
14. 1 2 3  Parsons, K. M. (1997). „The Wrongheaded Dinosaur". *Carnegie Magazine*. Архивирано од изворникот на April 14, 2010.
15. 1 2  Norell, M.A. Gaffney, E.S. & Dingus, L. (1995). *Discovering Dinosaurs in the American Museum of Natural History*. New York: Alfred A. Knopf, Inc.
16. ↑  Bakker, R. T. (1994). „The Bite of the Bronto". *Earth*. **3** (6): 26–33. Архивирано од изворникот на February 9, 2015.
17. 1 2  McIntosh, J. S.; Berman, D. S. (1975). „Description of the Palate and Lower Jaw of the Sauropod Dinosaur *Diplodocus* (Reptilia: Saurischia) with Remarks on the Nature of the Skull of *Apatosaurus*". *Journal of Paleontology*. **49** (1): 187–199. JSTOR 1303324.
18. ↑  Carpenter, Kenneth; Tidwell, Virginia (1998). „Preliminary Description of a Brachiosaurus Skull from Felch Quarry 1, Garden Park, Colorado". Во Carpenter, Kenneth; Chure, Dan; Kirkland, James Ian (уред.). *The Upper Jurassic Morrison Formation: an interdisciplinary study*. Taylor & Francis. ISBN 978-90-5699-183-8.
19. ↑  Barrett, P. M.; Storrs, G. W.; Young, M. T.; Witmer, L. M. (2011). „A new skull of *Apatosaurus* and its taxonomic and palaeobiological implications" (PDF). *Symposium of Vertebrate Palaeontology & Comparative Anatomy Abstracts of Presentations*: 5.
20. ↑  Taylor, M. P. (2010). „Sauropod dinosaur research: a historical review" (PDF). *Geological Society, London, Special Publications*. **343** (1): 361–386. Bibcode:2010GSLSP.343..361T. doi:10.1144/SP343.22.
21. ↑  Brinkman, P. (2006). „Bully for *Apatosaurus*". *Endeavour*. **30** (4): 126–130. doi:10.1016/j.endeavour.2006.10.004. PMID 17097734.
22. ↑  Upchurch, P.; Barrett, P. M.; Dodson, P. (2004). „Sauropoda". Во Weishampel, D. B.; Osmólska, H.; Dodson, P. (уред.). *The Dinosauria* (2. изд.). University of California Press. стр. 259–322.
23. ↑  McIntosh, J. S. (1995). Y. Wang (уред.). „Remarks on the North American sauropod *Apatosaurus* Marsh". *Sixth Symposium on Mesozoic Terrestrial Ecosystems and Biota Short Papers*: 119–123. Недостасува `|editor1=` (help)
24. ↑  Bakker, R. T. (1998). „Dinosaur mid-life crisis: the Jurassic-Cretaceous transition in Wyoming and Colorado". Во Lucas, Spencer G.; Kirkland, James I.; Estep, J. W. (уред.). *Lower and Middle Cretaceous Terrestrial Ecosystems*. **14**. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin. стр. 67–77.
25. ↑  D'Emic, M. 2015. "Not so fast, Brontosaurus". Time.com
26. ↑  Prothero, D. 2015. "Is "Brontosaurus" Back? Not So Fast!". Skeptic.com.
27. ↑  Marsh, O. C. (December 1877). „Notice of New Dinosaurian Reptiles from the Jurassic formation" (PDF). *American Journal of Science*. **14** (84): 514–516. Bibcode:1877AmJS...14..514M. doi:10.2475/ajs.s3-14.84.514.
28. 1 2 3 4 5  Upchurch, P.; Tomida, Y.; Barrett, P. M. (2005). „A new specimen of *Apatosaurus ajax* (Sauropoda: Diplodocidae) from the Morrison Formation (Upper Jurassic) of Wyoming, USA". *National Science Museum Monographs*. **26** (118): 1–156. ISSN 1342-9574.
29. 1 2  Turner, C.E. and Peterson, F. (1999). "Biostratigraphy of dinosaurs in the Upper Jurassic Morrison Formation of the Western Interior, U.S.A." Pp. 77–114 in Gillette, D. D. (ed.), *Vertebrate Paleontology in Utah*. Utah Geological Survey Miscellaneous Publication 99-1.
30. ↑  Holtz, Thomas R. Jr. (2011) *Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages,* Winter 2010 Appendix.
31. ↑  Filla, J.A. Redman, P.D. (1994). "*Apatosaurus yahnahpin*: a preliminary description of a new species of diplodocid dinosaur from the Late Jurassic Morrison Formation (Kimmeridgian-Portlandian) and Cloverly Formation (Aptian-Albian) of the western United States", *Mémoires de la Société Géologique de France (Nouvelle Série)* **139** (Ecosystèmes Continentaux du Mésozoique): 87–93
32. ↑  Bakker, R.T. (1998). "Dinosaur mid-life crisis: the Jurassic-Cretaceous transition in Wyoming and Colorado". In: S.G. Lucas, J.I. Kirkland, & J.W. Estep (eds.) Lower and Middle Cretaceous Terrestrial Ecosystems; New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 14: 67–77.
33. 1 2  Pierson, D. J. (2009). „The Physiology of Dinosaurs: Circulatory and Respiratory Function in the Largest Animals Ever to Walk the Earth". *Respiratory Care*. **54** (7): 887–911. doi:10.4187/002013209793800286. PMID 19558740.
34. ↑  Stevens, Kent A.; Parrish, J. M. (1999). „Neck Posture and Feeding Habits of Two Jurassic Sauropod Dinosaurs". *Science*. **284** (5415): 798–800. Bibcode:1999Sci...284..798S. doi:10.1126/science.284.5415.798. PMID 10221910. Посетено на August 3, 2008.
35. ↑  Taylor, M. P. (2014). „Quantifying the effect of intervertebral cartilage on neutral posture in the necks of sauropod dinosaurs". *PeerJ*. **2**: e712. doi:10.7717/peerj.712. PMC 4277489. PMID 25551027.
36. ↑  Sellers, W. I.; Margetts, L.; Coria, R. A.; Manning, P. L. (2012). „March of the Titans: The Locomotor Capabilities of Sauropod Dinosaurs". *PLOS ONE*. **8** (10): e78733. Bibcode:2013PLoSO...878733S. doi:10.1371/journal.pone.0078733. PMC 3864407. PMID 24348896.
37. ↑  Wedel, M. J. (2003). „Vertebral Pneumaticity, Air Sacs, and the Physiology of Sauropod Dinosaurs". *Paleobiology*. **29** (2): 243–255. doi:10.1666/0094-8373(2003)029<0243:vpasat>2.0.co;2. JSTOR 4096832.
38. ↑  Trujillo, K. C.; Chamberlain, K. R.; Strickland, A. (2006). „Oxfordian U/Pb ages from SHRIMP analysis for the Upper Jurassic Morrison Formation of southeastern Wyoming with implications for biostratigraphic correlations". *Geological Society of America Abstracts with Programs*. **38** (6): 7.
39. ↑  Bilbey, S. A. (1998). „Cleveland-Lloyd Dinosaur Quarry – age, stratigraphy and depositional environments". Во Carpenter, K.; Chure, D.; Kirkland, J. I. (уред.). *The Morrison Formation: An Interdisciplinary Study*. Modern Geology 22. Taylor and Francis Group. стр. 87–120. ISSN 0026-7775.
40. ↑  Russell, Dale A. (1989). *An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America*. Minocqua, Wisconsin: NorthWord Press. стр. 64–70. ISBN 978-1-55971-038-1.
41. ↑  Mateus, Octávio (2006). „Jurassic dinosaurs from the Morrison Formation (USA), the Lourinhã and Alcobaça Formations (Portugal), and the Tendaguru Beds (Tanzania): A comparison". Во Foster, John R.; Lucas, Spencer G. (уред.). *Paleontology and Geology of the Upper Jurassic Morrison Formation*. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, **36**. Albuquerque, New Mexico: New Mexico Museum of Natural History and Science. стр. 223–231.
42. ↑  Dodson, Peter; Behrensmeyer, A.K.; Bakker, Robert T.; McIntosh, John S. (1980). „Taphonomy and paleoecology of the dinosaur beds of the Jurassic Morrison Formation". *Paleobiology*. **6** (2): 208–232. doi:10.1017/S009483730000676X.
43. 1 2  Foster, John (2007). *Jurassic West: The Dinosaurs of the Morrison Formation and Their World*. Indiana University Press. стр. 273–329. ISBN 978-0-253-34870-8.
44. ↑  Chure, Daniel J.; Litwin, Ron; Hasiotis, Stephen T.; Evanoff, Emmett; Carpenter, Kenneth (2006). „The fauna and flora of the Morrison Formation: 2006". Во Foster, John R.; Lucas, Spencer G. (уред.). *Paleontology and Geology of the Upper Jurassic Morrison Formation*. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 36. Albuquerque, New Mexico: New Mexico Museum of Natural History and Science. стр. 233–248.
45. ↑  Donald Crafton (1982). *Before Mickey: The Animated Film 1898–1928*. MIT Press. ISBN 978-0-262-03083-0.
46. ↑  „Dinos Parade across the Silver Screen". San Diego Natural History Museum. Архивирано од изворникот на October 11, 2011.
47. ↑  Glut, Donald F.; Brett-Surman, Michael K. (1997). „Dinosaurs and the media". Во Farlow, James; Brett-Surman, Michael K. (уред.). *The Complete Dinosaur*. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. стр. 675–706. ISBN 978-0-253-33349-0.
48. 1 2 3  Gould, S. J. (1991). *Bully for Brontosaurus: Reflections in Natural History*. W. W. Norton & Co. стр. 540pp.
49. ↑  „Evolution of the Company Symbol". Sinclair Oil Corporation. 2013. Архивирано од изворникот на 2014-06-21. Посетено на April 8, 2014.
50. ↑  „Topics of The Times: Leapin' Lizards!". *The New York Times*. October 11, 1989. Посетено на June 8, 2008.
51. ↑  Larimore, Rachael (April 7, 2015). „Dino-Mite! Study Suggests That the Brontosaurus Really Did Exist". *Slate*. ISSN 1091-2339. Посетено на June 18, 2015.
52. ↑  Laden, Greg (April 8, 2015). „Bully for Brontosaurus". Greg Laden's Blog. *Science*. **348** (6231): 168. Bibcode:2015Sci...348..168B. doi:10.1126/science.348.6231.168. PMID 25859023. Посетено на June 18, 2015.
53. ↑  Wedel, Matt (April 7, 2015). „Welcome back, Brontosaurus! And other first thoughts on Tschopp et al. (2015)". *Sauropod Vertebra Picture of the Week*. Посетено на June 18, 2015.
54. ↑  „Did You Ever Think You'd See The Day? The Brontosaurus Exists Once Again!". *perezhilton.com*. April 7, 2015. Архивирано од изворникот на 2017-07-02. Посетено на June 18, 2015.
55. ↑  Callaway, Ewen (April 7, 2015). „Beloved *Brontosaurus* makes a comeback". *Nature*. doi:10.1038/nature.2015.17257. Посетено на June 18, 2015.
56. ↑  „Brontosaurus is back! Brontosaurus is a unique genus after all". *Science Daily*. PeerJ. April 7, 2015. Посетено на June 18, 2015.
57. ↑  Devlin, Hannah (April 7, 2015). „Brontosaurus is back! New analysis suggests genus might be resurrected". Science. *The Guardian*. Посетено на June 18, 2015.

Надворешни врски
----------------

* 

* Бронтосаурус на Ризницата ?</img>
* Wikijunior Dinosaurs/Brontosaurus на Викикниги</img>
* Бронтосаурус — Енциклопедија Британика (англиски)
* Дали Бронтосаурус се врати? (Видео на YouTube, 11 минути, 2015 година)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Гуштероноголики |
| --- |
|  |
| 

| * п
* р
* у

* Царство: Животно
* Тип: Хордови
* Class: Сауропсида
* *Клад*: Авеметатарсалија
* *Клад*: Диносаурија

 |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Авеметатарсалија | 

|  |
| --- |
| 
* + види Авеметатарсалија

 |
|  |
| Гуштероноголики | 
* + види подолу↓

 |

 |

 |

 |
|  |
| 

| * п
* р
* у
Гуштероноголики |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Гуштероноголики | 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| 
* *Буриолест*?
* *Еораптор*?
* *Гигантосцелус*?
* *Гваибасаурус*?
* *Нхандумирум*?
* *Пампадромаеус*
* *Панфагија*

 |
|  |
| Сатурналиниди? | 
* *Хромогисаурус*
* *Пампадромаеус*?
* *Панфагија*?
* *Сатурналија*

 |

 |
|  |
| Bagualosauria | 

|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| 
* *Аркусаурус*
* *Азилосаурус*
* *Багвалосаурус*
* *Ефрасија*
* *Намбалија*
* *Пантидрако*
* *Текодонтосаурус*

 |

 |
|  |
| Платеосаурида | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 
* *Платеосауравус*
* *Рехлеија*
* *Xixiposaurus*?

|  |  |
| --- | --- |
| Платеосауриди | 
* *Евскелосаурус*?
* *Платеосаурус*
* *Јименосаурус*

 |
|  |
| Риохасауриди | 
* *Евкнемесаурус*
* *Риохасаурус*

 |

 |
|  |
| Масопода | 

|  |
| --- |
| 
* *Анхисаурус*?
* *Грипоникс*
* *Гипосаурус*?
* *Колумолумо*
* *Игнавусаурус*
* *Сарасаурус*
* **Рихосауриди**?

 |
|  |
| Унајсауриди | 
* *Jaklapallisaurus*
* *Макроколум*
* *Унајсаурус*

 |
|  |
| Масоспондилиди | 
* *Адеопапосаурус*
* *Колорадисаурус*
* *Глацијалисаурус*
* *Игнавусаурус*?
* *Лејсаурус*
* *Луфенгосаурус*
* *Масоспондилус*
* *Нгвеву*
* *Праданија*
* *Сарасаурус*
* *Ксингксиулонг*?

 |
|  |
| Сауроподиформи | 

|  |
| --- |
| 
* *Џингшаносаурус*
* *Сејтаад*
* *Ксингксиулонг*?
* *Yizhousaurus*
* *Yunnanosaurus*

 |
|  |
| Анхисаурија | 

|  |
| --- |
| 
* *Ардоникс*
* *Анхисаурус*
* *Ирисосаурус*
* *Лаплугсаура*
* *Леонерасаурус*
* *Мусаурус*
* *Пуланесаура*
* *Сефапаносаурус*

 |
|  |
| Меланоросауриди | 
* *Камелотија*
* *Меланоросаурус*
* *Мероктенос*?

 |
|  |
| Сауропода | 
* + види подолу↓

 |

 |

 |

 |

 |

 |

 |

 | 

 |

 |
|  |
| 

| * п
* р
* у
Сауропода |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Сауропода | 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| 
* *Амигдалодон*
* *Бликанасаурус*
* *Киншакијангосаурус*
* *Гонгсианосаурус*
* *Исаносаурус*
* *Леонерасаурус*?
* *Пуланесаура*?
* *Schleitheimia*

 |
|  |
| Лесемсауриди | 
* *Антетонитрус*
* *Ингенција*
* *Ледумахади*
* *Лесемсаурус*

 |

 |
|  |
| Грависаурија | 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| 
* *Археодонтосаурус*?
* *Котасаурус*
* *Омденосаурус*
* *Ретосаурус*
* *Санпасаурус*?
* *Zizhongosaurus*?

 |
|  |
| Вулканодонтиди | 
* *Tazoudasaurus*
* *Вулканодон*

 |

 |
|  |
| Евсауропода | 

|  |
| --- |
| 
* *Алгоасаурус*?
* *Азијатосаурус*?
* *Атласаурус*?
* *Багуалија*
* *Барапасаурус*
* *Белусаурус*
* *Цетиосаурискус*
* *Џобарија*
* *Небуласаурус*
* *Протогнатосаурус*
* *Шуносаурус*
* *Спинофоросаурус*
* *Волкхајмерија*
* **Камарасауриди**?

 |
|  |
| Цетиосауриди | 
* *Цетиосаурус*
* *Чебсаурус*
* *Ферганасаурус*?
* *Лапарентосаурус*?
* *Патагосаурус*?

 |
|  |
| Маменчисауриди | 
* *Аналонг*
* *Анхуилонг*
* *Chuanjiesaurus*
* *Датусаурус*?
* *Еомаменчисаурус*
* *Хуангшанлонг*
* *Худисаурус*
* *Кламелисаурус*?
* *Маменчисаурус*
* *Омеисаурус*
* *Qijianglong*
* *Тиеншаносаурус*
* *Тонганосаурус*
* *Вамверакаудија*
* *Ксинџијангтитан*
* *Јуанмусаурус*
* *Зигонгосаурус*

 |
|  |
| Туријасаурија | 
* *Аманзија*
* *Лосиласаурус*
* *Миерасаурус*
* *Моабосаурус*
* *Нариндасаурус*
* *Оплосаурус*?
* *Тендагурија*
* *Туријасаурус*
* *Зби*

 |
|  |
| Неосауропода | 
* + види подолу↓

 |

 |

 |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| **Сомнителни сауроподи**  | 
* *Ботриоспондилус*
* *Кардиодон*
* *Динодокус*
* *Гигантосаурус*
* "*Иширосаурус*"
* *Неосодон*
* *Ултрасаурус*

 |

 |

 |

 | 

 |

 |
|  |
| 

| * п
* р
* у
Неосауропода |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Диплодокоидеја | 

|  |
| --- |
| 
* *Хаплокантосаурус*

 |
|  |
| Диплодокиморфа | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Рехбахисауриди | 

|  |
| --- |
| 
* *Амазонсаурус*
* *Комахусаурус*
* *Dzharatitanis*
* *Хистријасаурус*
* *Лавокатисаурус*
* *Марапунисаурус*?
* *Ксенопосејдон*
* *Запаласаурус*

 |
|  |
| Кебашија | 

|  |  |
| --- | --- |
| Лимајсауриди | 
* *Катартесаура*
* *Лимајсаурус*
* *Нопксаспондилус*

 |
|  |
| Рехбахисауридеја | 
* *Демандасаурус*
* *Итапуасаурус*
* *Катепенсаурус*
* *Нигерсаурус*
* *Рајососаурус*
* *Рехбахисаурус*
* *Татауинеа*

 |

 |

 |
|  |
| Флагеликаудата | 

|  |  |
| --- | --- |
| Дикреосауриди | 
* *Амаргасаурус*
* *Амаргатитанис*
* *Бахадасаурус*
* *Брахитрахелопан*
* *Дикреосаурус*
* *Дислокосаурус*
* *Дистрофеус*?
* *Катедокус*?
* *Лингвулонг*
* *Pilmatueia*
* *Смитаносаурус*
* *Сувасеси*

 |
|  |
| Диплодоцидеја | 
* *Amphicoelias*?

|  |  |
| --- | --- |
| Апатосауриди | 
* *Апатосаурус*
* *Атлантосаурус*?
* *Бронтосаурус*

 |
|  |
| Диплодоциди | 
* *Баросаурус*
* *Динеиросаурус*
* *Диплодокус*
* *Галеамопус*
* *Катедокус*?
* *Лејнкупал*
* *Суперсаурус*
* *Торниерија*

 |

 |

 |

 |

 |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Макронарија | 
* + види подолу↓

 |

 |

 |

 | 

 |

 |
|  |
| 

| * п
* р
* у
Макронарија |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Макронарија | 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| 
* *Абросаурус*
* *Арагосаурус*
* *Даносаурус*
* *Галвесаурус*
* *Хаестасаурус*
* *Јаненшија*
* *Теуелчесаурус*

 |
|  |
| Камарасауридеја | 
* *Камарасаурус*
* *Катетосаурус*
* *Дашанпусаурус*
* *Лоринхасаурус*

 |

 |
|  |
| титаносауриформи | 

|  |
| --- |
| 
* *Астродон*
* *Дуријатитан*
* *Евкамерот*
* *Фушаносаурус*
* *Орнитопсис*
* *Пелоросаурус*
* *Ругокаудија*?

 |
|  |
| Брахиосауридеја | 
* *Абидосаурус*
* *Атласаурус*?
* *Брахиосаурус*
* *Сидаросаурус*
* *Европасаурус*
* *Жирафатитан*
* *Лусотитан*
* *Сонорасаурус*
* *Соријатитан*
* *Вененосаурус*
* *Вуиврија*

 |
|  |
| Сомфоспондили | 

|  |
| --- |
| 
* *Агустинија*?
* *Анголатитан*
* *Аркхаравија*
* *Астрофокаудија*
* *Австросаурус*
* *Бронтомер*
* *Чубутисаурус*
* *Донгбититан*
* *Донгјангосаурус*?
* *Европатитан*
* *Фукуититан*
* *Хунагетитан*?
* *Jiangshanosaurus*
* *Jiutaisaurus*
* *Лијаонинготитан*
* *Лијубангосаурус*
* *Океаносаурус*
* *Падиласаурус*
* *Пукионгосаурус*
* *Сауропосејдон*
* *Сибиротитан*
* *Таставинсаурус*?
* *Триунфосаурус*
* *Винтонотитан*

 |
|  |
| Евхелопидеја | 
* *Австралодокус*
* *Chiayusaurus*?
* *Даксијатитан*?
* *Еркету*
* *Евхелопус*
* *Фусисаурус*
* *Ганансаурус*
* *Гобититан*
* *Хуабеисаурус*
* *Фувијангосаурус*
* *Qiaowanlong*
* *Тамбатитан*
* *Тангвајосаурус*
* *Јонгцинглонг*
* *Yunmenglong*

 |
|  |
| Титаносаурија | 
* + види подолу↓

 |

 |

 |

 |

 | 
 |

 |
|  |
| 

| * п
* р
* у
Титаносаурија |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Базални титаносаури | 
* *Андесаурус*
* *Baotianmansaurus*?
* *Choconsaurus*
* *Даксијатитан*
* *Донгјангосаурус*?
* *Кајџутитан*
* *Лигабесаурус*?
* *Маларгесаурус*
* *Нинџатитан*
* *Ријангосаурус*
* *Триунфосаурус*?
* *Винтонотитан*?
* *Xianshanosaurus*

 |
|  |
| средни титаносаури | 
* *Абдараинурус*
* *Египтосаурус*
* *Атакаматитан*
* *Балсаурус*
* *Баросасаурус*
* *Бореалосаурус*
* *Каронгасаурус*
* *Лаплатасаурус*
* *Маѓаросаурус*
* *Петробрасаурус*
* *Qingxiusaurus*
* *Сонидосаурус*

 |
|  |
| Дијамантинасаурија | 
* *Дијамантинасаурус*
* *Сармиентосаурус*
* *Саванасаурус*

 |

 |
|  |
| Литостротија | 

|  |
| --- |
| 
* *Австропосејдон*
* *Баурутитан*
* *Дреднаутус*
* *Елалтитан*
* *Епахтосаурус*
* *Лохуекотитан*
* *Малависаурус*
* *Мансурасаурус*
* *Мнјамавамтука*
* *Нарамбенатитан*
* *Норманијасаурус*
* *Палудититан*
* *Пелегринисаурус*
* *Рукватитан*
* *Тенгрисаурус*
* *Волгатитан*

 |
|  |
| Лираиносауриди | 
* *Ампелосаурус*
* *Ацинганосаурус*
* *Гаригатитан*
* *Лираиносаурус*

 |
|  |
| Колососаурија | 

|  |
| --- |
| 
* *Антарктосаурус*
* *Бонитасаура*
* *Џаиносаурус*
* *Нулотитан*
* *Вахини*

 |
|  |
| Ринконсаурија | 
* *Мујеленсаурус*
* *Ринконсаурус*

 |
|  |
| Логнкосаурија | 
* *Аргентиносаурус*
* *Друсиласаура*
* *Футалогнкосаурус*
* *Мендозасаурус*
* *Нотоколосус*
* *Патаготитан*
* *Пуертасаурус*
* *Кветексаурус*
* *Траукутитан*

 |

 |
|  |
| Немегтосауридеја | 
* *Немегтосаурус*
* *Квеситосаурус*
* *Тапуијасаурус*?

 |
|  |
| Еолосауридеја | 

|  |
| --- |
| 
* *Адамантисаурус*
* *Аргиросаурус*?
* *Бразилотитан*
* *Максакалисаурус*?
* *Оверосаурус*
* *Панамерикансаурус*
* *Питекунсаурус*
* *Шингопана*
* *Уберабатитан*

 |
|  |
| Еолосауриди | 
* *Еолосаурус*
* *Бравасаурус*
* *Гондванатитан*
* *Пунатитан*

 |

 |
|  |
| Салтасауридеја | 

|  |
| --- |
| 
* *Аракар*?
* *Исисаурус*?
* *Рапетосаурус*
* *Тригоносаурус*?
* *Zhuchengtitan*

 |
|  |
| Опистоцеликауди | 
* *Аламосаурус*
* *Опистоцеликаудија*

 |
|  |
| Салтасауриди | 

|  |
| --- |
| 
* *Лорикосаурус*?
* *Микроцелус*?
* *Паралититан*?
* *Јаманасаурус*

 |
|  |
| Салтасаурини | 
* *Бонатитан*?
* *Неукенсаурус*
* *Рокасаурус*
* *Салтасаурус*

 |

 |

 |

 |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Сомнителни титаносаури | 
* *Брохисаурус*
* *Брухаткајосаурус*?
* *Кампилодонискус*
* *Класмодосаурус*
* *Гспсаурус*
* *Хипселосаурус*
* *Iuticosaurus*
* *Макруросаурус*?
* *Монголосаурус*?
* *Qinlingosaurus*
* *Титаносаурус*

 |

 |

 | 

 |

 |

 |