**Макс Хоркхајмер** (/ h ɔːr k ˌ h aɪ m ər / ; германски: Max Horkheimer; 14 февруари 1895 - 7 јули 1973) - германски филозоф и социолог, кој бил познат по својата работа во критичката теорија како член на Франкфуртската школа за социјални истражувања. Хоркхајмер се осврна на авторитаризмот, милитаризмот, економскиот прекин, еколошката криза и сиромаштијата на масовната култура користејќи ја филозофијата на историјата како рамка. Ова станало основа на критичката теорија. Неговите најважни дела вклучуваат *Помрачување на умот* (1947), *Помеѓу филозофијата и општествените науки* (1930-1938) и, во соработка со Теодор Адорно, *Дијалектика на просветителството* (1947).

Животопис
---------

### Раниот живот

Хоркхајмер е роден на 14 февруари 1895 година, како единствен син на Мориц и Бабета Хоркхајмер. Тој е роден во конзервативно, богато ортодоксно еврејско семејство. Неговиот татко бил успешен стопанственик кој поседувал неколку текстилни фабрики во округот Зуфенхаузен во Штутгарт, каде што се родил Макс. Мориц очекувал неговиот син да ги следи стапките и да го поседува семејниот бизнис. Макс бил однесен надвор од училиште во 1910 година за да работи во семејниот бизнис, каде што на крајот станал помлад менаџер. Во овој период тој започнал две врски кои ќе траат до крајот на својот живот. Прво, тој се сретнал со Фридрих Полок, кој подоцна станал близок академски колега и кој му останал најблизок пријател на Макс. Тој, исто така, се сретнал со Роуз Рикер, кој бил личен секретар на неговиот татко. Осум години Макс, постар, нежен и економски понизок клас, Рикер (кој Макс го нарекол "Мејдон") не се сметал за соодветен натпревар од Мориц Хоркхајмер. И покрај тоа, Макс и Mаидон се венчале во 1926 година и останале заедно до нејзината смрт во 1969 година. Во 1917, неговата производна кариера завршила и неговите шанси за преземање на неговиот семеен бизнис биле прекинати кога тој бил подготвен во Првата светска војна. Меѓутоа, на Хоркхајмер му била одбиена услуга на медицинска основа.

### Образование

Во пролетта 1919 година, по неуспехот на физичката армија, Хоркхајмер се запишал на Универзитетот во Минхен. Додека живеел во Минхен, тој бил заблуден за револуционерниот драматург Ернст Толер и бил уапсен и затворен. Откако бил ослободен, Хоркхајмер се пресели во Франкфурт на Мајна, каде што студирал филозофија и психологија под респектабилниот Ханс Корнелиус. Таму го запознал Теодор Адорно, неколку години помлад од него, со кого ќе оствари траен пријателство и соработка. По неуспешниот обид за пишување на дисертацијата за гешталт психологијата, Хоркхајмер, со насока на Корнелиус, ја завршил својата докторат по филозофија со дисертација од 78 страници со наслов *"Антиномијата на телеолошката пресуда"* (*Зур Антиномијата на телеолошките Уртејлскерт*). Во 1925 година, Хоркхајмер бил хабилитиран со дисертација под наслов *Кантската критика на пресудата како посредување меѓу практичната и теоретската филозофија* (*Über Kants Kritik der Urteilskraft како Биндељид теоретичар и практична филозофија*). Овде, тој се сретел со Фридрих Полок, кој ќе биде негов колега во Институтот за социјални истражувања. Следната година, Макс бил назначен *Privatdozent.* Набргу потоа, во 1926 година, Хоркхајмер се омажил за Роуз Рикер.

### Институт за социјални истражувања

Во 1926 година Хоркхајмер бил "несоодветен предавач во Франкфурт". Кратко потоа, во 1930 година, тој бил промовиран во професор по филозофија на Универзитетот во Франкфурт. Истата година, кога директорот на Институтот за општествени истражувања (сега познат како Франкфуртска школа за критичка теорија) станал слободен, по заминувањето на Карл Гринберг, Хоркхајмер бил избран за позиција "преку донација од богат стопанственик". Институтот имал свои почетоци во марксистичка студиска група, која ја започнал Феликс Вејл, едно време студент по политички науки во Франкфурт, кој го користел своето наследство за да ја финансира групата како начин за поддршка на неговите левичарски академски цели. Полок и Хоркхајмер биле партнери со Вејл во раните активности на Институтот.

### Подоцнежни години

Хоркхајмер продолжи да предава на Универзитетот до неговото пензионирање во средината на 1960-тите. Во 1953 година, тој бил награден со Гете плакета на градот Франкфурт, а подоцна бил именуван за почесен граѓанин на Франкфурт. Тој се вратил во Америка во 1954 и 1959 година за да предава како чест визитинг професор на Универзитетот во Чикаго.

### Наследство

Тој останал важна фигура до неговата смрт во Нирнберг во 1973 година. Макс Хоркхајмер со помош на Теодор Адорно, Херберт Маркузе, Валтер Бенјамин, Лео Ловентал, Ото Кирххајмер, Фредерик Полок и Нојман развијле"Критичка теорија". Според Лари Реј, "Критичката теорија" стана "една од највлијателните општествени теории на дваесеттиот век".

Избрани дела
------------

* *Власта и семејството* (1936)
* *Традиционална и критичка теорија* (1937)
* *Дијалектика на просветителството* (1947) - со Теодор Адорно ISBN 978-0-8264-0093-2
* *Затемнувањето на разумот* (1947) (оригинал 1941 "Студиите за крај на разумот" во филозофијата и општествените науки, Vol. IX)
* *Егоизам и движење на слободата*
* *Желбата за потполно друго*
* *Критика на инструменталниот разум* (1967)
* *Критичка теорија: Избрани есеи* (1972)
* *Dawn & Decline* (1978)
* Неговите собрани дела биле издадени на германски како *Макс Хоркхајмер* : *Гезаммете Шрифтен* (1985-1996). 19 тома, изменето од Алфред Шмит и Гунзелин Шмид Ноер. S. Fischer Verlag, Франкфурт на Мајна.

### Статии

* "Социјалната функција на филозофијата", во *Студии по филозофија и општествени науки*, том. 8, бр 3, Њујорк, 1939.
* "Авторитарната држава". 15 (пролет 1973). Њујорк: Телос Прес.

Белешки
-------

1. ↑  Zoltán Tarr, *The Frankfurt School: The Critical Theories of Max Horkheimer and Theodor W. Adorno*, Transaction Publishers, 2011, p. 52.
2. ↑  "Horkheimer, Max". *Dictionary of the Social Sciences*. Craig Calhoun, ed. Oxford University Press 2002. Oxford Reference Online. Oxford University Press. College of the Holy Cross. 14 October 2009 <>
3. 1 2 3 4 5 6 7  Berendzen, J.C. "Max Horkheimer", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2013 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL = <>.
4. ↑  Berendzen, J.C. (2013-01-01). Zalta, Edward N. (уред.). *The Stanford Encyclopedia of Philosophy* (Fall 2013. изд.).
5. ↑  Reason, Nostalgia, and Eschatology in the Critical Theory of Max Horkheimer Brian J. Shaw The Journal of Politics, Vol. 47, No. 1 (Feb. 1985), pp. 160–181.
6. ↑  „Horkheimer, Max - Oxford Reference". doi:10.1093/acref/9780199532919.001.0001/acref-9780199532919-e-330 (неактивно 2018-09-21). Наводот journal бара `|journal=` (help)
7. 1 2  Sica, Alan. *Social Thought: From the Enlightenment to The Present*. Pennsylvania State University: Pearson, Inc. 2005.
8. ↑  Sica, Alan. ed. 2005. Social Thought: From the Enlightenment to the Present. Boston, MA: Pearson Education, Inc. p. 542.
9. ↑  „Max Horkheimer (Stanford Encyclopedia of Philosophy)". plato.stanford.edu. Посетено на 2015-06-14.
10. ↑  Elliot, Anthony and Larry Ray (eds.). 2003. Key Contemporary Social Theorists. Malden, MA: Blackwell Publishers Ltd. p. 162.

Дополнителна литература
-----------------------

* Абројтет, Џон. *Макс Хоркхајмер и Основите на Франкфуртската школа.* Кембриџ (Велика Британија): Кембриџ Универзитет Прес, 2011.
* Џеј, Мартин. *Дијалектичка имагинација: Историја на Франкфуртската школа и Институтот за социјални истражувања, 1923-1950.* Второ издание. Беркли: Универзитетот на Калифорнија Прес, 1996.
* Шримахер, Волфганг. *Германска филозофија на 20 век: Франкфуртската школа.* Њујорк: Континуум, 2000.
* Виггерхаус, Ролф. *Франкфуртската школа: нејзината историја, теории и политичко значење.* Бостон: MIT Press, 1995.

Надворешни врски
----------------

* Макс Хоркхајмер, Помрачување на умот (извадок)
* Макс Хоркхајмер Интернет Архива содржи комплетни текстови на *Просветителството како масовна измама* (1944), *Теоризмот и атеизмот* (1963) и *Феудалниот лорд, клиент и специјалист* (1964).
* Блеквел енциклопедија за социологија Онлајн: Макс Хоркхајмер Архивирано на 16 јули 2011 г.
* *Стенфордска енциклопедија на филозофијата* : Макс Хоркхајмер
* "Енциклопедија Британика": Макс Хоркхајмер