| Поворка За Крижен („по крстот") на островот Хвар
Нематеријално културно наследство на УНЕСКО |
| --- |
| Поворка на крстот на Хвар |
| **Држава** Хрватска |
| **Наводи** 00242 |
| **Регион** Европа и Северна Америка |
| **Историја на натписотНатпис** 2009 (4-та сесија) |

 
**За крижен** [за кри'ен] (локален народен хрватски за „По крстот") бил ноќна поворка што се случувала секој Велики четврток на островот Хвар, Хрватска. Настанот имал вековна традиција и бил вклучен во листите на нематеријално културно наследство на УНЕСКО.

Тие минувале низ градовите: Свирче, Врбањ, Врбоска, Јелса, Питве и Вришник.

Поворката била единствена церемонија на посебна побожност и израз на верскиот и културниот идентитет на жителите на средниот дел на островот Хвар што се одржувал веќе пет века. Нивното траење од 8 часа, во кое секој поминувал 25 км бил исто така забележлив, како и неговиот стрес за содржината на игра со страст. 'Рбетот на поворката била *Gospin plač* [ ɡospin platʃ ] (англиски: *Weeping of the Lady*), осмосложен текст на страстите од 15 век кој во форма на музика Дијалог ги пеел избраните пејачи, *кантадури* [кантадури].

Опис
----

Поворката *За крижен* секоја година започнувала точно во 22 часот, така што од шест парохиски цркви од средишниот дел на островот, во селата Врбањ, Врбоска, Јелса, Питве, Вришник и Свирче, истовремено започнувале шест Поворки. Секоја Поворка се вртела во тој голем круг, така што во 7 часот наутро секој би се вратил во својата почетна точка.

Секоја поворка ја предводел крстоносец кој носел крст. Улогата на вкрстувач била огромна чест на островот и се одредувал дури 20 години однапред. Крстоносецот одел во придружба на помошници, двајца следбеници кои ги носеле големите свеќници, двајца водечки пејачи и неколку одговорни што ја пееле *Госпинската плоча*. Сите биле облечени во свечени костуми - бели братски туники. По бројност, најголема била Поворката на Јелса, во која бројот на аџии можела да надмине илјада. Другите биле значително помали, а само оној од селото Питве можел да надмине сто аџии. Поворката на Јелса била специфична и по обичајот вкрстувачот да ги трчал последните стотина метри од патот.

Поминувајќи низ сите шест села вклучени во поворката, учесниците ја покажувале својата побожност во сите цркви на патот. Свештеникот во секоја од црквите го благословувал крстоносецот и го охрабрувал, а пејачите ја пееле *Госпин плачот*, а одењето продолжувало. Поворките не смееле да се сретнат, а за да се постигнело тоа, нивните движења биле внимателно координирани.

Попатно, аџиите се молеле и пееле, а особено впечатливо било пеењето на *Госпинскиот плач* во изворна форма.

На Велики петок овие шест села се опуштале, додека благочестивите луѓе не се одмориле од исцрпувачката ноќ. Само во попладневните часови селата оживувале кога мештаните оделе да учествуваат во благочестието на Страсната седмица.

Историја на поворката
---------------------

Појавата на поворката била врзана за Распетието на *Свети Крижиќ* [sʋeti kriʒitɕ] (хрватски: *Светиот Мали Крст*), кој се чувал во катедралата Хвар од 1510 година. По записите во Архивот, *Свети Крижиќ* во 1510 година бил згрижен во куќата на Никола Бевилаква. Во времето на превирањата меѓу обичните жители и благородништвото на 6 февруари 1510 година. *Свети Крижиќ* почнал да крвари. Потоа на Хвар започнал интензивното богослужение на Крстот.

Првиот пишан запис за поворката датирал од 16 февруари 1658 година.

Во 2009 година, традицијата на Процесијата *за крижен* била запишана во Списоците на нематеријално културно наследство на УНЕСКО.

Наводи
------

1. 1 2  „Procession Za Krizen ('following the cross') on the island of Hvar". *UNESCO*. Посетено на 24 April 2011.
2. ↑  „Procesija za Križen na Otoku Hvaru". *Republic of Croatia Ministry of Culture*. Посетено на 24 April 2011.

Надворешни врски
----------------

* Видео кое ја прикажува Процесијата *за крижен* на хрватската веб-страница www.kultura.hr од 16 ноември 2010 година.

Предлошка:Intangible heritage of Croatia