|  |
| --- |
| „**Орашко Кале**" |
|  |
| 
Остатоци од Орашкото Кале |
|  |
| **Местоположба** | 42°06′28″N 21°09′14″E﻿ / ﻿42.10778° СГШ; 21.15389° ИГД﻿ / 42.10778; 21.15389Координати: 42°06′28″N 21°09′14″E﻿ / ﻿42.10778° СГШ; 21.15389° ИГД﻿ / 42.10778; 21.15389 |
| Основни податоци |
| **Место** | Орашје |
| **Општина** | Јегуновце |
| **Тип** |  утврдена населба
 црква
 некропола |
| **Период** | доцноантичко време |
|  | среден век |
| **Портал „Археологија"** |

  

Реконструкција на тврдината Собри, Орашје, доцноантичка рударска и гранична тврдина, обновена и во доцниот среден век
**Град(иште) Собри** (или **Орашко Кале**) — рударска и гранична тврдина и регионално средиште во атарот на селото Орашје, Тетовско.

Местоположба
------------

Месноста лежи на највисокиот дел од еден долг и тесен огранок што од планинскиот масив на Шара се спушта кон Вардар. Јужниот дел на огранокот завршува во Дервенската Клисура, затворајќи ја од северната страна. Градиште е оддалечено 1 кмод Вардар и 3 кмјугоисточно од Орашје и се издига 110 м високо над реката. Двете страни му се многу стрмни и паѓаат во длабоките бразди на Љуботенска Река и на еден поток. Има лесен пристап од север и југ. На падините источно од Градиште лежат стари рудници на железо и сребро и денешните копови на рудникот Радуша (хром). Низ Дервенската Клисура водел стариот пат од Скопје кон Полозите и кај Градиште се одвојувал од него патот кон преминот Вратница на север, водејќи кон Качаник, Косово и Призрен.

Најстари остатоци
-----------------

Во доцноантичко време на Градиште било изградено обѕидие во цврста малтерна техника, кое опкружувало 3 простори:

* *Акрополата* зафаќала простор од 0,8 ха, а ѕидот и бил зајакнат со повеќе кули, два челни бастиони, предѕидови и ровови пред овие, всечени во карпеста почва. Долж акрополата по средина водела широка улица трасирана на гола карпа, а од двете нејзини страни се гледаат основи на повеќе куќи со по неколку правоаголни простории, сложени во еден до два реда. Куќите се вклопени во правилна урбана шема и носат рановизантиски белези, иако е веројатно дека биле обновени и користени и во доцниот среден век.
* *Западното подградие* се простирало на падината западно од акрополата, потпирајќи се на неа по целата должина. Зафаќало површина од 1,5 ха. Обѕидието (со малтер) било зајакнато со кули и потпорки а на северната страна и со предѕид. И тука се наѕираат темели од куќи.
* *Северното подградие* било изградено на сртот пред акрополата, големо 0,5 ха и со обѕидие како и претходното. Во една подоцнежна фаза на североисточната кула бил дограден нов ѕид кон североисток, со кој е укрепен и просторот источно од неа. Од надвор, на дистанца од 20—40 м пред обѕидието бил насипан силен бедем од камен и земја, што служел како предѕид на целата тврдина. Внатрешниот простор е исто така исполнет со куќи во правилни и паралелни шеми.

Северно од крепоста, на зарамнетиот срт на ридот, на просторот до 3 ха се протегала неукрепена населба. Наоди во крепоста: керамика, повеќе монети од IV — VI век, многу парчиња ситни предмети ковани од железо или лиени од бронза и сребро. Крепоста ја контролирала границата меѓу провинциите Превалитана и Дарданија, што била повлечена преку овој цотег. Воедно ги штитела гореспоменатите блиски рудници, а преработката на металите во неа претставувала стопански основ на населението во и околу неа.

Средновековни остатоци
----------------------

Наоди од XIII-XIV век
На обѕидието на акрополата се гледаат големи обновувања во доцниот среден век: била доградена северната кула-бастион и ѕидниот потег југозападно од неа, со полукула на западниот крај и сложен премин со скали и рампи пред него. Тука се следат дури две или три накнадни преправки.

Јужното чело на акрополата било изградено целосно и денес е запазено во височина од 9—11 м. Тоа остава впечаток на вонредна монументалност и атрактивност, со што го вбројува градот Собри меѓу нашите најдобро запазени крепости од средниот век. Челото е повлечено во права линија запад — исток, долго е вкупно 30 м, а една од двете кули на него има белези на донжон (од XIII—XIV век). До неа од внатрешната страна стоела голема правоаголна градба — трпезарија или коњушница (?), чиишто горни катови служеле несомнено за живеење.

Во доцниот среден век покрај акрополата биле населени и двете подградија и неукрепената варош северно од нив, на чиј северен дел лежат урнатините од една средновековна црква. Црквата е делумно откопана од Р. Грујиќ (во 1939 г. необјавено). На целиот простор се среќаваат парчиња од средновековна грнчарија и предмети исковани од железо (ножеви, врвови од стрели со средновековни форми, алатки, шарки и кламфи, токи, делови од брави, клинци и др.). Една мамуза од железо со специфична форма упатува на IX-X век а турските акчиња во XV век, ја претставуваат временската рамка во која егзистирала крепоста.

Крепоста Собри имала функција речиси иста како и доцноантичката: ги чувала двете спомнати патишта и премините на СЗ граница на Византија кон полунезависните српски земји преку Шара, а ги контролирала и обновените рудници во околината. Своето монументално утврдување градот Собри го добил несомнено по српските освојувања на Полог и по уривањето на византискиот центар Лешок (во 1190 г.). Потоа Собри станало главна крепост во овој регион, а несомнено и стопанско средиште благодарение на рудниците и металургијата. Не само во крепоста и населбата до неа, туку и во целата околина лежат бројни згуришта и трагите од обработката, пржењето и топењето на железо, бакар и сребро. Во тој регион и денес се наоѓаат коповите на рудниците Јегуновце и Радуша.

По cѐ изгледа дека и Турците ги користеле овие рудници некое време, а поради нив и тврдината Собри. Можно е последните преправки во тврдината да потекнуваат токму од турско време. Во пописниот дефтер од 1467/68 г. покрај селото Собри (кое тогаш броело 73 куќи) е спомната и тврдината Собри (В. Кравари 1989, 221).

Галерија
--------

* Поглед на Орашко Кале од патот од селото Долно ОрашјеПоглед на Орашко Кале од патот од селото Долно Орашје
* Поглед на остатоци од Орашко Кале, во позадина Шар ПланинаПоглед на остатоци од Орашко Кале, во позадина Шар Планина
* Поглед од тврдината кон селото ДворцеПоглед од тврдината кон селото Дворце
* Поглед од тврдината кон врвот ЉуботенПоглед од тврдината кон врвот Љуботен
* Поглед кон тврдинатаПоглед кон тврдината

Наводи
------

1. ↑  *Цвииќ Ј. 1911*
2. ↑  *Дероко А. 1950*
3. ↑  *Алексова Б. 1959, 217*
4. ↑  *Томоски Т. 1976*
5. ↑  *Трифуноски Ј. 1976*
6. ↑  *Микулчиќ И. 1982 б, 135-138*

Надворешни врски
----------------

* Орашко Кале на Ризницата ?

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Културно наследство во Општина Јегуновце |
| --- |
|  |
|  | Археолошко наоѓалиште „Градиште" (Беловиште)  •  Орашко Кале (Орашје)  •  Црква „Св. Петка" (Сиричино) |  |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Археолошки наоѓалишта во Општина Јегуновце |
| --- |
|  |
|  | 
Градиште (Беловиште)  •  Поле (Беловиште)  •  Мали Орман (Вратница)  •  Св. Дуси (Вратница)  •  Св. Петка (Вратница)  •  Тумба (Вратница)  •  Црквиште (Вратница)  •  Просечник (Жилче)  •  Црквиште (Јажинце)  •  Тумба (Јанчиште)  •  Ќерамидница (Јанчиште)  •  Градиште (Јегуновце)  •  Римска некропола (Јегуновце)  •  Пештер (Јегуновце)  •  Плетарница (Копанце)  •  Арбино (Копанце)  •  Орашко Кале (Орашје)  •  Манастириште (Подбреге)  •  Брезјанско Нивче (Прељубиште)  •  Три Тумби (Прељубиште)  •  Арбино (Раотинце)  •  Брце (Сиричино)  •  Матеички Дол (Сиричино)  •  Градиште (Старо Село)  •  Дубје (Старо Село)  •  Цветков Рид (Старо Село)  •  Црквиште (Туденце)  •  Сред Село (Шемшево)  •  
 |  |
|  |
|      Дел од темата: *Археолошки наоѓалишта во Тетовско*      |

 |


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Средновековни тврдини во Македонија |
| --- |
|  |
| 
* Арангел
* Банско
* Белица I
* Белица II
* Битола
* Будинарци
* Бучин
* Валандово
* Варош
* Велес
* Виневлаица
* Вирче
* Водно
* Габрово
* Годивје
* Горна Бањица
* Градец
* Градиште
* Граиште
* Дебар
* Дебреште
* Девич
* Демир Капија
* Десово
* Долна Лешница
* Долно Градиште
* Долно Орехово
* Драмче
* Дреново
* Евла
* Железнец
* Живојно
* Заград
* Заграчани
* Здуње
* Злетово
* Зовиќ
* Зрзе
* Ѕвегор
* Кале
* Јегуновце
* Калиште
* Канарево
* Кичево
* Кожле
* Конче
* Коњух
* Костурино
* Крупиште
* Лешок
* Луковица
* Манастир
* Маркова Сушица
* Матка
* Младо Нагоричане
* Мордиште
* Мородвис
* Опила
* Ораше
* Охрид
* Песочани
* Подвис
* Прилепец
* Радовиш
* Ресава
* Рогле
* Скопје
* Сопот
* Србиново
* Стенче
* Стење
* Стрежево
* Струмица
* Теово
* Трескавец
* Црешка
* Чучер
* Шопур
* Штип

 |  |

 |