**Бозелова орхидеја** (науч. *Dactylorhiza sambucina*) — тревно растение кои припаѓаат на семејството Orchidaceae. Таа е доста честа и распространета низ поголем дел од Европа, од источна Португалија до Финска и Украина. Цветовите се појавуваат во пролет и лето, во разни бои од жолта до виолетова.

Етимологија
-----------

Името на родот *Dactylorhiza* е формирано од грчки зборови δάκτυλος "daktylos" што значи "прст" и ρίζα "rhiza" што значи "корен" и се однесува на клубени од ова растение, кои се поделени во неколку туберкули. Специфичното латинско име „sambucina", се однесува на мирисот на *постариот* ( *Sambucus nigra* ) што произлегува од некои растенија од овој вид.

Научното биномско име на ова растение првично било *Orchis sambucina*, предложено од шведскиот натуралист и ботаничар Карл Линеј во 1755 година. Името последователно било изменето во она што во моментов е прифатено ( *Dactylorhiza sambucina* ), од унгарскиот ботаничар Кароли Реззи Соо во 1962 година

Опис
----

Бозеловата орхидеја достигнува висина во просек 10–40 cm. Овие растенија се *луковични геофити* со подземни клубени или луковици кои годишно произведуваат нови стебла, лисја и цветови.

Листовите се амплексикаули и варираат од 4 до 7 броја по растение. Долните лисја се триаголник-надујни со тап врв, додека горните лисја се ланцетни со акутен врв. Големината на лисјата е: ширина од 1 до 2,5 сm и должина 6 – 12 cm.

Подземниот дел на стеблото има два клубени, секој еден, повеќе или помалку, длабоко поделен на неколку лобуси (одлика на родот *Дактилорихиза* ). Првиот игра важни функции за снабдување на стеблото, додека секундарните собираат хранливи материи за развој на растението што ќе се формира во наредната година.

Соцветот е долг 5–10 cm и тој е составен од цветови собрани во густ скок. Цветовите растат во пазувите на брак, кои се мембранозни и во форма на ланцета. Цветовите се појавуваат од средината на април до почетокот на јули. Нивните бои варираат од жолта со светло-црвеникава дамка или виолетова попрскана со потемни дамки на етикетата .

Тие се хермафродити и се опрашуваат од инсекти ( ентомофилно ), особено бумбари ( *видови бомби* ). Овие орхидеи се скоро без нектар, но ги посетуваат разни инсекти опрашувачи бидејќи се мешаат со другите растенија со нектар. `Ртење на семето е условено од присуство на специфични габи.

Овој вид припаѓа на семејството на орхидеите (*Orchidaceae*), а неговото научно име значи „со цвет како бозел" (мириса слично на бозел). Цвета од пролет до лето најчесто во сино виолетова боја. Од луковицата која има изглед на прсти (што и во превод значи Dactylorhizа) ,се развива стебленцето кое има висина од 10 до 40 cm, а околу него се распоредени 4 до 7 шиловидни листови. Соцветието е составено од многу густо распоредени мембранозни цветови кои цветаат од април до јули. Нивната боја варира од жолта до црвено виолетова. Широко е распространет во Европа, а се поретко се среќава и на Алпите. Во Националниот парк Галичица е распространет на надморска висина до 2000 метри на отворени и добро осветлени високо планинински пасишта и рабови на шума.

Распространетост
----------------

Бозеловата орхидеја е доста честа и распространета билка низ поголем дел од Европа, од источна Португалија до Финска и Украина. Отсуствува на британските острови, ниските земји, Динаридите и поретко на северната страна на Алпите.

Живеалиште и екологија
----------------------

Ова растение претпочита свежи или суви ливади (субалпски и алпски пасишта), лесни шуми и чистилишта или грмушка. Тие растат на силикатна и варовна подлога, на надморска височина од 300 до 2000 метри надморска висина иако локално, на пример во Упленд, Шведска, може да се најдат и на ниво на море. Однесувањето на `ртење, долговечноста на растенијата и побарувањата на почвата неодамна биле прегледани за „Биолошката флора на Европа".

Галерија
--------

* 
*

Наводи
------

1. 1 2  Kew World Checklist of Selected Plant Families
2. ↑  НП Галичица
3. ↑  Altervista Flora Italiana, Orchide sambucina, *Dactylorhiza sambucina* (L.) Soó
4. ↑  Castroviejo, S. & al. (eds.) (2005). Flora Iberica 21: 1-366. Real Jardín Botánico, CSIC, Madrid.
5. ↑  Pedersen H.A. (2006). „Systematics and evolution of the Dactylorhiza romana/sambucina polyploid complex (Orchidaceae)". *Botanical Journal of the Linnean Society*. **152** (4): 405–434. doi:10.1111/j.1095-8339.2006.00573.x.
6. ↑  Griebl N (2008). „Vorkommen und verbreitung der gattung Dactylorhiza in Österreich". *Berichte aus den Arbeitskreisen Heimische Orchideen*. **25** (2): 80–118.
7. ↑  Jersáková, J.; I. Traxmandlová; Z. Ipser; M. Kropf; G. Pellegrino; B. Schatz; V. Djordjević; P. Kindlmann; S. S. Renner (2015), „Biological flora of Central Europe: *Dactylorhiza sambucina* (L.) Soó", *Perspectives in Plant Ecology, Evolution and Systematics*, **17** (4): 318–329, doi:10.1016/j.ppees.2015.04.002

Надворешни врски
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Бозелова орхидеја" на Ризницата ? |

* „Бозелова орхидеја" — Енциклопедија на живиот свет Уредете го ова на Википодатоците
* Биолиб
* Flora europaea
* Dactylorhiza sambucina
* Dactylorhiza sambucina

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Таксонски назнаки |
| --- |
|  |
| *Dactylorhiza sambucina* | 
* Википодатоци: Q1314837
* ARKive: dactylorhiza-sambucina
* BioLib: 42150
* BOLD: 432214
* EoL: 1094609
* EPPO: DAKSA
* GBIF: 8231647
* iNaturalist: 60885
* IPNI: 626671-1
* МСЗП: 175983
* NCBI: 65785
* Plant List: kew-55564
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:626671-1
* Species+: 15109
* Tropicos: 23500661
* WCSP: 55564

 |
|  |
| *Orchis sambucina* | 
* Википодатоци: Q39340268
* IPNI: 649096-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:649096-1
* Tropicos: 23513781

 |

 |