Кумулативни атмосферски емисии на CO2 по глава на жител по земја измерени помеѓу 1950 и 2000 година
**Климатскиот долг** — долг за кој се вели дека развиените земји им го должат на земјите во развој за штетата предизвикана од нивниот несразмерно голем придонес за климатските промени. Историските глобални емисии на стакленички гасови, главно од развиените земји, претставуваат значителна закана за земјите во развој, кои се помалку способни да се справат со негативните ефекти на климатските промени. Затоа, некои сметаат дека развиените земји им должат на земјите во развој поради нивниот непропорционален придонес во климатските промени.

Концептот на климатски долг е дел од поширокиот концепт на еколошки долг. Тој добил зголемено внимание од неговото поднесување на Конференцијата за климатски промени на Обединетите нации во 2009 година, каде земјите во развој, предводени од Боливија, барале отплата на климатскиот долг. 

Главните компоненти на климатскиот долг се долгот за адаптација и долгот за емисии. Се тврди дека развиените земји им го должат долгот за адаптација на земјите во развој за да им помогнат во нивната адаптација на климатските промени. Долгот за емисии се тврди дека го должат развиените земји поради нивната непропорционална количина на емисии на стакленички гасови.

Од воведувањето на концептот за климатски долг, во тек е дебата за правилното толкување на климатскиот долг. Развиените земји и земјите во развој, како и независните засегнати страни, зазеле различни ставови по ова прашање.

Историја
--------

Концептот на климатски долг првпат бил воведен во 1990-тите од страна на невладини организации.  Застапниците на климатскиот долг тврделе дека Глобалниот Север му должи на Глобалниот Југ долг за нивниот придонес кон климатските промени. Наскоро следела поддршка од нациите. За време на Самитот на Г-77 во Хавана во 2000 година, земјите во развој се залагале за признавање на климатскиот долг што го должи Глобалниот север како основа за решенија за климатските прашања.  Сепак, концептот на климатски долг не бил експлицитно дефиниран во UNFCCC.

На Конференцијата на Обединетите нации за климатски промени во 2009 година, земјите вклучувајќи ги Боливија, Венецуела, Судан и Тувалу го одбиле усвојувањето на Договорот од Копенхаген, наведувајќи дека индустријализираните земји не сакаат да преземат одговорност за климатските промени.  На конференцијата, Боливија, Куба, Доминика, Хондурас, Никарагва и Венецуела дале предлог со кој се оценува историскиот климатски долг на развиените земји кон земјите во развој.  Предлогот ја анализирал причината за климатските промени и го објаснил долгот за адаптација и емисиите.

Во 2010 година, Боливија и другите земји во развој биле домаќини на Светската народна конференција за климатски промени и правата на мајката Земја и постигнале Народен договор, во кој се вели: 

> Ние, луѓето што присуствуваме на Светската народна конференција за климатски промени и правата на мајката Земја во Кочабамба, Боливија, бараме од земјите кои претерано го трошеле атмосферскиот простор да ја признаат нивната историска и сегашна одговорност за причините и негативните ефекти на климата промени и да ги почитуваат нивните климатски долгови кон земјите во развој, кон ранливите заедници во нивните земји, кон децата на нашите родители и кон сите живи суштества во нашиот заеднички дом – Мајката Земја.
> 
> 

Во Народниот договор се наведува дека долгот за климата е должен не само со финансиска компензација, туку и со ресторативна правда. Поради тоа, јасно бил отфрлен Договорот од Копенхаген.

Освен официјалните договори меѓу нациите, климатските долгови се појавуваат во јавните медиуми и со поддржувачи и со противници.

Долг за адаптација
------------------

Долгот за адаптација е компензација што земјите во развој тврдат дека им се должат поради штетата што ја чувствуваат од ефектите врз животната средина на развиениот свет.  Ова се заснова на идејата дека посиромашните нации се соочуваат со најштетните последици од климатските промени, за кои тие имаат мал придонес. 

Научниците и истражувачите наведуваат дека како резултат на покачувањето на нивото на морето што е поттикнато од емисиите од развиениот свет, луѓето од посиромашните земји трпат сè поголем број природни катастрофи и економски штети.  Ова уништување на животната средина и штети на економијата и егзистенцијата на луѓето во посиромашните нации. 

Катастрофите од климатските промени непропорционално ги погодуваат посиромашните и тропските региони и предизвикаат поголемиот дел од катастрофи и економски загуби вредни трилиони долари од почетокот на 21 век.  Посиромашните земји, исто така, немаат потребна инфраструктура, развој и капитал за да можат да се вратат од катастрофа, принудувајќи ги да позајмуваат пари со повисоки камати за да им помогнат да закрепнат од уништувањето.   Ова за возврат ги влошува можностите, развојот и квалитетот на животот на оние кои живеат во посиромашните региони. 

Долгот за адаптација има за цел богатите земји да ја усвојат одговорноста да им помогнат на земјите во развој кои ги претрпеле негативните еколошки ефекти од нивната индустријализација и емисиите на јаглерод.   Како што е наведено во UNFCCC, ова може да се направи преку обезбедување финансиска помош за погодените земји, а исто така и преку трошење ресурси за помош на посиромашните земји подобро да се справат со природните катастрофи.

Долг за емисија
---------------

 Светски емисии на фосилни јаглерод диоксид на шест врвни земји и конфедерации
Долгот за емисии е долг што го должат развиените земји врз основа на нивниот мнозински придонес со стакленички гасови во атмосферата, и покрај тоа што имаат релативно помала популација.  Поради нивниот придонес, количината на емисии на јаглерод што Земјата моментално може да ја апсорбира е помала.  

Капацитетот за апсорпција на емисиите од околината се нарекува вкупен јаглероден простор; концептот на долгот за емисии тврди дека развиените земји прекумерно ја искористиле нивната правична распределба на овој простор.  Како резултат на тоа, нема доволно простор за јаглерод за посиромашните земји да ослободат емисии за време на нивниот процес на индустријализација, ставајќи го товарот на нивниот развој и опстанок.  

Податоците покажуваат дека од околу 1750 година, само Соединетите Американски Држави придонеле за 25% од сите емисии на јаглерод, а развиените земји вкупно придонеле за 70% од сите емисии.   Се проценува дека просечниот Американец може да должи до 12.000 долари долг за емисии за емисии на јаглерод помеѓу 1970 и 2013 година. 

За да го отплатат долгот за емисиите, развиените земји ќе треба да им помогнат на земјите во развој да се индустријализираат на начини што ќе го намалат оптоварувањето на животната средина и ќе ги контролираат климатските промени. Тие, исто така, ќе треба да водат напори за намалување на глобалните емисии на јаглерод.  Долгот за емисии, исто така, бара прераспределба на јаглеродниот простор меѓу развиените и земјите во развој и има за цел да го распредели просторот за јаглерод во согласност со населението на секоја земја.  

Во ноември 2014 година, земјите од Г-20 ветиле поддршка и финансиски придонеси за Зелениот климатски фонд, кој има за цел да им помогне на земјите во развој во намалувањето на емисиите на нивните развојни и економски процеси.  Тоа ќе им помогне и да се прилагодат на последиците од климатските промени.  Целта на оваа иницијатива е да придонесе 100 милијарди долари во Зелениот климатски фонд секоја година, почнувајќи од 2020 година

Политички дискурс
-----------------

Поддршката за долгот за климата генерално доаѓа од земјите во развој и еколошките невладини организации,  со критики за климатските долгови кои обично доаѓаат од развиените земји.  Независните аналитичари имаат различни гледишта за ова прашање, и ја поддржуваат и критикуваат идејата. 

### Поддршка

Поддршката за спроведување на рамката за климатски долг ја водат земјите во развој кои имаат и ќе продолжат да чувствуваат сериозни негативни влијанија поради климатските промени.   Други примарни поддржувачи надвор од глобалниот југ вклучуваат различни еколошки невладини организации и движења за климатска правда во развиениот свет. 

Во формалната презентација на идејата за климатски долг на конференцијата во Копенхаген, Боливија обезбедила докази дека нивната нација е негативно погодена од климатските промени во форма на загрозени резерви на вода од глацијално повлекување, суша, поплави и негативни економски влијанија.  Ова било надополнето со податоци кои покажуваат дека развиените земји придонеле многу повеќе за климатските промени отколку земјите во развој, при што последните се најзагрозени од нивните негативни ефекти.  Овој доказ бил искористен за да се поддржи аргументот дека развиените земји должат климатски долг кон земјите во развој кои мора да се вратат во форма на намалени емисии како што е договорено во договорот од Копенхаген.  Дополнителна поддршка била дадена со тврдењето дека земјите во развој имаат право на нивниот дел од еколошкиот простор што развиените земји го навлегоа со нивните прекумерни емисии, и дека отплатата на климатскиот долг е средство за постигнување на овој простор.  

Најраната група на народи што ги предложила идеите што ќе станат основа на аргументот за климатскиот долг билаСојузот на малите островски држави.  Повеќето од најмалку развиените земји рано ги поддржале и овие идеи. 

### Критика

Критиките на идејата за климатски долг се наводни од развиените земји и некои независни политички аналитичари.  Развиените земји се генерално негативно предиспонирани за концептот на климатски долг бидејќи во таква рамка тие ќе треба брзо да ги намалат емисиите и да обезбедат значителна финансиска поддршка за земјите во развој.  

Вообичаено, критиките се обидуваат да ја поништат идејата дека се должи долг од развиените земји кон земјите во развој како компензација за историските емисии и еколошката штета.  Аргументите што се користат за поддршка на ова тврдење го вклучуваат следново: иако земјите се одговорни за емисиите што ги направиле, тие не треба да ја сносат вината или да должат долгови; негативните ефекти од емисиите на јаглерод не биле разбрани до неодамна, и затоа сите емисии направени пред ова разбирање не треба да бидат извор на вина; земјите не треба да ја носат вината за постапките на нивните предци, врз кои сегашната генерација немала контрола. Изјавите кои се усогласуваат со овие аргументи биле дадени од главниот преговарач за климата на САД, Тод Стерн, на конференцијата во Копенхаген во 2009 година. 

Една од критиките е дека основните принципи на рамката за долг на политичката клима не се засноваат на наука.  Аналитичарот Оливие Годар тврди дека идејата за климатски долг бара априорно да се донесуваат одлуки за долгот, одговорноста и нивното место во меѓународните односи. Овие превентивни пресуди ја поништуваат идејата бидејќи премногу ги поедноставуваат сложените етички, историски и политички реалности. 

Друга критика е дека климатските долгови се засноваат на егалитарното гледиште дека атмосферата е глобална заедничка заедница, став што се применува на неколку други конечни ресурси. Овој поглед насочен кон климата ја занемарува сета заслуга што треба да им се должи на развиените земји за нивниот позитивен придонес во светот, како што се пронајдоците на владите, филозофиите и технологиите од кои корист има целиот свет. 

Многу критичари тврдат дека, иако концептот на климатски долг може да е етички здрав, тој всушност може да ги поткопа политичките преговори во врска со климатските промени поради неговата „противничка" основа, и наместо тоа, преговорите треба да користат поинаква рамка.  

Како одговор на некои од овие критики, поддржувачите на климатските долгови тврдат дека критичарите се малку на број и дека мнозинството политички аналитичари го поддржуваат спроведувањето на долговите за климата.

Наводи
------

1. 1 2 3 4  „Commitments for Annex I Parties under paragraph 1(b)(i) of the Bali Action Plan: Evaluating developed countries' historical climate debt to developing countries" (PDF). Архивирано од изворникот (PDF) на 2020-09-01. Посетено на 2020-10-29.
2. ↑  N Robins, A Meyer, A Simms (1999). „Who owes who? Climate change, debt, equity and survival" (PDF). Посетено на 2020-10-30.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link)
3. ↑  „Havana Programme of Action". *www.g77.org*. Посетено на 2020-10-30.
4. ↑  „Bolivia provides resistance and hope at Brokenhagen". *Transnational Institute*. 2010-01-08.
5. ↑  „Peoples Agreement". *World People's Conference on Climate Change and the Rights of Mother Earth* (англиски). 2010-01-05. Посетено на 2020-10-30.
6. 1 2 3 4 5 6 7  „Climate debt: The basis of a fair and effective solution to climate change" (PDF). Посетено на 2020-10-30.
7. 1 2 3 4  Bassetti, Francesco (2019-10-29). „The Cruel Irony of Climate Debt". *Foresight* (англиски). Посетено на 2020-10-30.
8. 1 2 3 4  Roberts, David (2009-12-17). „Is the 'climate debt' discussion helpful?". *Grist* (англиски). Посетено на 2020-10-30.
9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Pickering, Jonathan; Barry, Christian (2012). „On the concept of climate debt: its moral and political value". *Critical Review of International Social and Political Philosophy* (англиски). **15** (5): 667–685. doi:10.1080/13698230.2012.727311. ISSN 1369-8230.
10. 1 2 3 4 5 6 7  Khan, Mizan; Robinson, Stacy-ann; Weikmans, Romain; Ciplet, David; Roberts, J. Timmons (2020-07-01). „Twenty-five years of adaptation finance through a climate justice lens". *Climatic Change* (англиски). **161** (2): 251–269. doi:10.1007/s10584-019-02563-x. ISSN 1573-1480.
11. 1 2 3 4 5  Godard, Olivier (2012). „Ecological Debt and Historical Responsibility Revisited - The Case of Climate Change" (PDF). Посетено на 2020-10-30.
12. ↑  „Who has contributed most to global CO2 emissions?". *Our World in Data*. Посетено на 2020-10-30.
13. ↑  Slezak, Michael. „Everyone in the US and Australia owes $12,000 in CO2 emissions". *New Scientist* (англиски). Посетено на 2020-10-30.
14. 1 2 3  Slezak, Michael. „Green fund pledges at G20 may herald climate consensus". *New Scientist* (англиски). Посетено на 2020-10-30.
15. ↑  Fund, Green Climate (2020-05-21). „Resource Mobilisation". *Green Climate Fund* (англиски). Посетено на 2020-10-30.
16. 1 2 3  Ciplet, David (2017-11-02). „Subverting the status quo? Climate debt, vulnerability and counter-hegemonic frame integration in United Nations climate politics – a framework for analysis". *Review of International Political Economy*. **24** (6): 1052–1075. doi:10.1080/09692290.2017.1392336. ISSN 0969-2290.
17. ↑  Warlenius, Rikard (2017-12-09). „Decolonizing the Atmosphere: The Climate Justice Movement on Climate Debt". *The Journal of Environment & Development* (англиски). **27** (2): 131–155. doi:10.1177/1070496517744593.
18. ↑  „Climate Debt". *World People's Conference on Climate Change*. Посетено на 2020-10-30.
19. ↑  Warlenius, Rikard (2013). „In Defense of Climate Debt Ethics: A Response to Olivier Godard" (PDF). Архивирано од изворникот (PDF) на 2020-11-02. Посетено на 2020-10-30.