Андреини, печатење од 1588 година
**Изабела Андреини** (родена **Изабела Канали**, 1562 година – 10 јуни 1604 година), позната и како **Изабела Да Падова**, била италијанска актерка и писателка. Андреини била член на Друштво на љубоморни комичари, театарска компанија на турнеја која настапувала во Италија и Франција. Улогата на Изабела од *комедија дел арте* била именувана по неа.

Биографија
----------

 Претпоставен портрет од Паоло Веронезе, ок. 1585 –1588 
Изабела Канали е родена во Падова од венецијански родители. Иако нејзиното семејство било сиромашно, Андреини добила целосно класично образование. Таа била многу заинтересирана за литературната култура и течно зборувала неколку јазици кои ги употребила во нејзината „Божественото лудило на Изабела".

Во 1576 година, на четиринаесетгодишна возраст, Андреини била ангажирана од трупата на Фламинио Скала, Компанија деи Комичи Гелози. Гелози била добро етаблирана театарска компанија која изведувала комедија дел арте. Гелозите биле покровители на аристократијата на северна Италија, обично настапувајќи за господарите на Италија и Франција. Анри III од Франција ја сакал трупата и Андреини настапувала за него во тие рани години.

Од самиот почеток, Андреини особено ја толкувала улогата на вљубената жена, *примадона инаморати*, и импровизирала за да создаде лик што е помалку досаден и попрониклив. Таа почнала да импровизира и на крајот ја обликувала уметничката форма во комични делови и спонтаност. Таа била една од жените кои воведувале, развивале и се истакнувале во импровизацијата. Таа била смела за тоа време, понекогаш се соблекувала или ја кинела облеката на на сцената. Дополнително, Андреини била препознаена по нејзината актерска флексибилност, важна вештина за сите ликови *од комедијата дел'арте*, без разлика на полот. Андреини ја играла моќната динамика за комедијата во нејзините ликови; таа ја препознала важноста на нејзиниот статус како водечка актерка во новата професија. Андреини работела со Гелози до нејзината смрт.

Во 1578 година, Андреини го запознала и се омажила со Франческо Андреини, нетрадиционално земајќи го неговото презиме, кој ќе стане директор на Гелози (1589). Андреини станала и водечка дама и важен глас во компанијата Гелоси. Заедно со нејзиниот сопруг, таа раководела со активностите на трупата и преговарала со потенцијалните покровители.

Андреини родила седум деца, три момчиња и четири девојчиња, додека била на турнеја во Гелоси, и била посветена мајка. Додека нејзиниот првороден син Џамбатиста ја продолжил театарската традиција, нејзините други машки деца биле воспитувани од аристократијата на Мантуа, едното да стане свештенство во италијанските манастири, а другиот син да стане чувар на војводата. Таа била посветена на нејзините должности кон мајчинството и како сопруга на Франческо Андреини.

 Спомен монета направена во чест на Изабела Андреини (1604)
 *Трупа на Commedia dell'arte* во фламанско сликарство од крајот на 16 век ( Musée Carnavalet, Париз). Групата обично се идентификува како Гелози; жената обично се идентификува како Андреини.
Во 1589 година, Андреини го извела своето стрип дело *La Pazzia d'Isabella* (*лудилото на Изабела*) за фирентинскиот двор за време на венчавката на Фердинандо I де Медичи и Кристина од Лорен, а деталите од претежно импровизираната драма преживеале до модерното време. Течно зборувала неколку јазици, таа била позната по нејзината интелектуална презентација и префинето присуство. Во оваа претстава таа создава лудило користејќи неколку јазици, а потоа имитирајќи ги дијалектите на другите ликови. Таа била разноврсна во нејзиниот занает, па дури и се нарекувала себеси дека е способна да игра каква било машка улога. Таа ја создала улогата на Фабрицио, лик што се користи во многу сценарија на Фламинио Скала, каде што глуми транвестит-пејџбој. Билозабележано дека Андреини играла три различни ликови во едно сценарио, покажувајќи ги нејзините вештини за импровизација и нејзиниот талент.

Во 1599 година, Андреини настапила пред Анри IV, кралот на Франција, и неговата сопруга Марија Медичи. До овој момент, Андреини била доволно добро позната за да и се обраќаат како „ѕвездениот" изведувач на трупата, кој Марија де Медичи во писмото ја нарекува „актерката Изабела и нејзиното друштво".

Андреини настапувала барем еднаш за две други трупи: Конфиденти на војводата од Мантуа во 1589 година и Унити во 1601 година

Во 1602 година, Андреини ја обиколила северна Италија, а во 1603 година повторно настапувала за Хенри IV, Марија де Медичи и локалната публика во Фонтенбло и Париз. Ова ќе биде нејзината последна турнеја, бидејќи на почетокот на 1604 година таа починала во близина на Лион, на враќање во Италија, кога го изгубила (спонтано)своето осмо дете на 42-годишна возраст. По нејзиниот државен погреб, во нејзина чест биле направени спомен-монети, при што едната страна ја претставувала како моќен римски владетел, а на другата страна била прикажана римската божица Слава и зборовите *aeterna* *fama*.

Иако Франческо Андреини ги распуштил Гелозите по нејзината смрт, нивниот син Џамбатиста Андреини, кој бил актер и драматург, основал своја компанија, Федели, со оригиналната трупа на Гелози.

Литературни дела
----------------

Портрет од *Рим*, изгравиран од Рафаел Саделер, 1602 година
Покрај настапите на сцената, Изабела Андреини била призната интелектуалка која посветила голем дел од своето време на литературата. Темите на нејзините драми биле засенчени со некои поими кои ја доведувале во прашање состојбата на жената во општеството од таа епоха; пишувала со машки глас во своите креации кои ја покажале нејзината доблест. Таа се смета за една од поуспешните женски драматурзи во своето време, што се припишува на нејзиното време на сцената како актерка. Во едно од нејзините најзначајни дела, *La Mirtilla* (1588), Андреини можела да се осврне на контроверзните и табу теми во врска со жените и педерството. Преку оваа претстава, таа се осврнува на моќта, самосвесноста и независноста на жените, како и на длабоките и поддржувачки женски врски. Понатаму, таа ја истражува идејата за лезбејството преку ликот на Арделија. Таа можеше да ги испреплетува прото-феминистичките идеи за родот и сексуалноста додека се среќаваше со комплицираните театарски елементи на пасторалните драми. И други женски драматурзи почнаа да ги воведуваат овие идеи; сепак, златната репутација и растечката популарност на Андреини и овозможија да се осврне на овие теми без последици. Така, таа можела да ја искористи својата голема платформа за да ја расветли работата.

 Страна 2 од *Ла Миртила* на Изабела Андреини (1602) *.*
Навистина, по објавувањето *на Миртила ,* таа започнала да се допишува со современите интелектуалци, да присуствува на нивните форуми и - невообичаено достигнување за една жена во нејзината ера - во 1601 година таа била интегрирана во книжевното друштво од Павија, за што го добила прекарот *Ачеса.* На поетскиот натпревар одржан од кардиналот Џорџо Синтио Алдобрандини од Рим, Изабела Андреини го освоила второто место, само зад ренесансниот поет Торквато Тасо. Како и Тасо, и Габриело Чиабрера и Џамбатиста Марино ја пофалиле.

Некои можеби тврдат дека пишувањата на Андреини било исто толку импресивни, ако не и далеку поимпресивни од нејзините театарски изведби на сцената. Андреини во нејзините книжевни дела ги истакнала темите кои не само што биле крајно табу, туку честопати и тешко истражени. Андреини го истакнала самоизразувањето, еротската природа, родовиот идентитет и сексуалноста во неколку нејзини дела.

Освен што пишувала драми, Изабела пишувала и поезија и се допишуваласо многу различни луѓе.

Наследство
----------

Поети и голем број композитори и музичари оставиле почит во нејзина чест. Герардо Боргоњи, поет и книжевен уредник, почнал да пишува стихови во чест на Андреини на почетокот на нејзината книжевна кариера, а тие двајца ќе разменуваат стихови речиси дваесет години. Овие стихови за Андреини станале извор на стихови за идните музички трибини. Најраната позната музичка почит за Андреини ја компонирал Леоне Леони, а тој ги користел стиховите на Боргоњи. Други значајни композитори вклучуваат Серафино Кантоне, кој бил бенедиктински монах и Питер Филипс, кој бил англиски композитор. Андреини инспирирал многу француски поети, особено Исак ду Рајер.

Андреини била позната и озлогласена поради нејзината интимност на сцената. Таа се поврзувала со луѓето и користела сложени одлики за да ги направи нејзините ликови реални и способни да зборуваат.

Андреини и Инглис (позната француска актерка во тоа време) покажуваат дека раните модерни жени кои не биле ниту аристократски или особено богати, тие можеле да работат и да размислуваат транснационално и да бидат ценети поради тоа. И двете патувале нашироко и редовно, иако театарската работа на Андреини и дозволувало да го прави тоа почесто. И двете станале добро познати меѓу европската културна елита.

Акциониот лик „љубовник" на комедија дел арте, Изабела, бил именуван според најпознатиот лик.

Многу жени во раните трупи на комедијата дел арте се заслужни за унапредувањето на голем дел од импровизациските алатки што ги користи уметничката форма; Андреини е вклучена во ова наследство како изведувач во трупата Гелоси.

Публикации
----------

* Нејзините сонети беа објавени во различни италијански антологиски книги. (од 1587 г.)
* *Миртила,* пасторална драма, со одредено феминистичко застапување. (1588)
* *Риме,* збирка од 359 песни (1601 година, на италијански јазик). Во 1603 година, француската верзија била објавена за нејзината турнеја низ Франција.
* *Риме.* *.* *. Parte seconda.* (посмртно, 1605)
* *Lettere di Isabella Andreini padovana comica gelosa,* збирка измислена кореспонденција, за нејзиниот личен живот и уметноста воопшто, за изведба како монолози на сцената. (постхумно, 1607)
* *Fragmenti de alcune scritture,* збирка на импровизирани дијалози (контрасти) на ликовите на Изабела *Инаморати*, собрани од нејзиниот сопруг. (постхумно, 617)

Наводи
------

### Цитати

1. ↑  Savoia 2008, p. 28.
2. ↑  Richmond, Hugh Macrae (2016). *Columbia Electronic Encyclopedia, 6th Edition*. Columbia Electronic Encyclopedia.
3. 1 2  Bosi, Kathryn (2003). „Accolades for an actress: on some literary and musical tributes for Isabella Andreini". *Recercare*. **15**: 73–117. ISSN 1120-5741. JSTOR 41701403.
4. ↑  Aliverti 2008.
5. 1 2 3  Kerr, Rosalind. "Andreini, Isabella. Mirtilla, a Pastoral: A Bilingual Edition." *Editor's Introduction: Pastoral Drama and Women's Authorial Voice*, Edited by Valeria Finucci. Translated by Julia Kisacky, vol. 41, no. 4, 2018, pp. 1–13. Accessed 20 Nov. 2021.
6. 1 2  Moose, Christina (2005). *Great Lives from History: Renaissance & Early Modern Era, 1454–1600*. Salem Press Incorporated. ISBN 978-1-58765-211-0.
7. 1 2 3 4 5  Sorrenti, Anne-Marie (1 August 2015). „Mad-Hot Madrigals: Selections from the Rime (1601) of Late Sixteenth-Century Diva Isabella Andreini (1562–1604)". *Italian Studies*. **70** (3): 298–310. doi:10.1179/0075163415Z.000000000103. ISSN 0075-1634.
8. 1 2  „Compagnia dei Gelosi | Italian theatrical troupe". *Encyclopedia Britannica* (англиски). Посетено на 17 April 2020.
9. 1 2 3  McGill, Kathleen (1991). „Women and Performance: The Development of Improvisation by the Sixteenth-Century Commedia dell'Arte". *Theatre Journal*. **43** (1): 59–69. doi:10.2307/3207950. ISSN 0192-2882. JSTOR 3207950.
10. ↑  McGill, Kathleen (1991). „Women and Performance: The Development of Improvisation by the Sixteenth-Century Commedia dell'Arte". *Theatre Journal*. **43** (1): 59–69. doi:10.2307/3207950. JSTOR 3207950.
11. 1 2 3 4 5  Kerr, Rosalind (2015). „The Fame Monster: Diva Worship from Isabella Andreini to Lady Gaga". *Italian Studies*. **70** (3): 402–415. doi:10.1179/0075163415Z.000000000110.
12. ↑  „Isabella Andreini | Italian actress and author". *Encyclopedia Britannica* (англиски). Посетено на 17 April 2020.
13. 1 2 3  Robin, Larsen & Levin 2007. sfn error: no target: CITEREFRobinLarsenLevin2007 (help)
14. 1 2  „Biography: Andreini, Isabella". *www.lib.uchicago.edu*. Посетено на 17 April 2020.
15. 1 2 3 4  MacNeil, Anne (1995). „The Divine Madness of Isabella Andreini". *Journal of the Royal Musical Association*. **120** (2): 195–215. doi:10.1093/jrma/120.2.195.
16. ↑  „Giovambattista Andreini | Italian actor and author". *Encyclopedia Britannica* (англиски). Посетено на 17 April 2020.
17. ↑  Walder-Biesanz, Ilana. "Writing Pastoral Drama as a Woman and an Actor: Isabella Andreini's Mirtilla." Italian Studies, vol. 71, no. 1, 2016, pp. 49–66. doi:10.1080/00751634.2015.1132606
18. ↑  Bosi Monteath 2003. sfn error: no target: CITEREFBosi\_Monteath2003 (help)
19. ↑  Jordan, Peter (2013). *The Venetian Origins of the Commedia dell'Arte*. Routledge. стр. 187. ISBN 9780415698764.
20. ↑  Kerr, Rosalind (2015). *The Rise of the Diva on the Sixteenth-Century Commedia dell'Arte Stage*. University of Toronto Press. ISBN 9781442649118.
21. ↑  Gwyneth Ross, Sarah (May 4, 2017). „Creative Women on the Move: Two Transnational Celebrities, An Actor and a Calligrapher": 1. Посетено на November 28, 2021. Наводот journal бара `|journal=` (help)
22. ↑  Ray, Meredith Kennedy. „Andreini, Isabella (1562-1604)". *University of Chicago Library*. University of Chicago. Посетено на 7 April 2021.

### Извори

* Аливерти, Марија Инес (2008). „Икона за нова жена: претходно неидентификуван портрет на Изабела Андреини од Паоло Веронезе", *Ран театар*, кн. 11, бр. 2, стр. 159–180.doi:10.12745/et.11.2.789 .
* Биографија Италијански писателки, на локацијата на Универзитетот во Чикаго .
* Делплано, Роберто (1998). За ликовите на Иннаморати и Изабела Андреини
* Кер, Розалинд. Чудовиштето на славните: Обожување на дива од Изабела Андреини до Лејди Гага. *Италијански студии*. 70, 3, 402–415, август 2015 г.ISSN 0075-1634

ISSN 0075-1634

* Кер, Розалинд. *Подемот на дивата на сцената на Commedia dell'Arte од шеснаесеттиот век*. Торонто, КАНАДА: Прес на Универзитетот во Торонто, 2015 година.ISBN 978-1442649118ISBN 978-1442649118 ProQuest ebrary. Веб. 4 декември 2016 година.
* МекНил, Ана. „Божественото лудило на Изабела Андреини". *Весник на Кралската музичка асоцијација*, кн. 120, бр. 2, 1995, стр. 195–215. JSTOR 766509
* Мекгил, Кетлин. „Жените и изведбата: Развојот на импровизацијата од страна на Комедија Дел Арте од шеснаесеттиот век". *Театар весник*, кн. 43, бр. 1, 1991, стр. 59–69. JSTOR 3207950
* Мајерс, Алис. „Изабела Андреини". *Големи животи од историјата: ренесанса и рана модерна ера, 1454-1600 година*. Ед. Кристина Џ. Мус. Hackensack: Салем, 2005. н. стр. *Салем онлајн*. Веб. 4 декември 2016.
* Ричмонд, Хју Макрае. „Изабела Канали Андреини" *.* *Електронска енциклопедија на Колумбија, 6-то издание*. 1, април 2016 година.
* ISBN 978-1-85109-772-2 .
* Романа де Анџелис, Франческа (1991). *La divina Isabella: Vita straordinaria di una donna del Cinquecento*. Фиренца: Сансони.ISBN 9788838312489ISBN 9788838312489 .
* Савоја, Франческа (2008). „Изабела Андреини (1562? – 10 јуни 1604)", стр. 28–40, во *Речник на книжевната биографија, том 239: италијански поети и драматичари од седумнаесеттиот век*, уредено од Алберт Н. Манчини и Глен Пален Пирс. Фармингтон Хилс, Мичиген: Гејл.ISBN 9780787681579ISBN 9780787681579 .
* Соренти, Ен-Мари. „Лудо-жешки мадригали: Избори од времето (1601) на дивата од крајот на шеснаесеттиот век Изабела Андреини (1562–1604). *Италијански студии* 70.3 (2015): 298–310. *Комплет за хуманистички меѓународни науки*. Веб. 4 декември 2016 година.

Надворешни врски
----------------

* Дела од Изабела Андреини во Open Library — Семрежен архив
* Other Women's Voices—Translations of women's writing before 1700
* History of The Commedia dell'Arte
* Project Continua: Biography of Isabella Andreini—A web-based multimedia resource dedicated to the creation and preservation of women's intellectual history from the earliest surviving evidence into the 21st century
* Works by Isabella Andreini at LibriVox (public domain audiobooks)
* „Andreini, Isabella", *A Cyclopaedia of Female Biography*, Википодатоци Q115706782