**Орлова папрат** (науч. *Pteridium aquilinum*) ― вид на папрат кој се јавува во умерените и суптропските региони на двете полутопки. Првично домороден во Евроазија и Северна Америка, крајната леснотија на нејзините спори довело до тоа да постигне космополитска распространетост.

Етимологија
-----------

Орловата папрат првпат била опишана како *Pteris aquilina* од Карл Линеј, во том 2 од неговиот „*Species Plantarum*" (во превод: Видови растенија) во 1753 година. Потеклото на специфичниот епитет потекнува од латинскиот збор *aquila* (орел). Во препечатувањето на *Flora Suecica* во 1755 година, Линеј објаснува дека името се однесува на сликата на орел што се гледа во попречниот пресек на коренот. И покрај тоа, било пренесено мислењето дека името се однесува на обликот на зрелите реси кои изгледаат слично на крилото на орелот. Меѓутоа, средновековните изучувачи, вклучувајќи го и Еразмо Ротердамски, мислеле дека шарата на влакната што се гледаат во попречниот дел од стапот наликува на двоглав орел или даб.

Таксономија
-----------

Традиционално бил третиран како единствен вид во родот *Pteridium*; меѓутоа, властите го одвоиле и признале до 11 видови во родот. Бил сместен во родот *Pteridium* од Фридрих Адалберт Максимилијан Кун во 1879 година. Генетската анализа на *Pteridium* од 100 различни места низ светот, открила два различни вида и покрај истото народно име, „јужниот" вид е *Pteridium esculentum*. Иако јужниот *P. esculentum* покажува мала генетска разновидност меѓу физички изолираните места, *P. aquilinum* има различни групи на континентално ниво. Сепак, докази за проток на гени на долги растојанија биле пронајдени во примероците земени од Хаваи кои прикажувале елементи на северноамериканските и азиските подвидови на *P. aquilinum.*

Опис
----

Орловата папрат е тревно повеќегодишно растение, листопадно во зима. Големите, приближно триаголни реси се израснати поединечно, кои произлегуваат нагоре од подземен ризом и растат до 0,3-1 м во висина; главното стебло е до 1 цм во дијаметар во основата. На есен умира до нивото на земјата. Ризомот расте до 3,5 м во длабочина, околу 5 цм во дијаметар и до 15 м во должина. Бидејќи повторно расте во пролет од подземен ризом, *P. aquilinum* има тенденција да се најде во густи колонии на генетски идентични реси. Во пролетта, кога растението влегува во својот циклус на растење, најпрво се растата ограноците од ризомот. Густината и површината покриена со еден ризом ја максимизираат шансата за биолошки успех на тој ризом кога испраќа нов раст. Новиот израсток се претставува како вертикални стебленца, завиткани и покриени со сребрено-сиви влакна, кои можат да бидат во висина од неколку метри пред да се расплетаат во реси.

* Амфикрибрален васкуларен сноп од ризом на орлова папратАмфикрибрален васкуларен сноп од ризом на орлова папрат
* 
* Концентричен вид на спроводно снопче на орлова папрат под микроскоп

Размножување
------------

Спорангиите се образувани во сори на долната страна на ресот. Тие се наредени во тесни кафени ленти и образуваат спори во текот на јули, август и септември.

Живеалиште
----------

Папратот расте на пасишта, листопадни и иглолисни шуми и ридови. Претпочита кисели почва.

Приспособливо растение, заградено лесно ги населува нарушените области. Може да биде агресивен дури и во земјите каде што е домороден, како што е Англија, каде што ја нападнала хедерот (*Calluna vulgaris* (Л.) Хал) живее на Севернојоркширските ридски пустини. Во Ирска, папратот се наоѓа во отворени шуми и песочни пасишта.

Распространетост
----------------

Орловата папрат е домороден во Европа, Источна Азија и Северна Америка, но сега има речиси космополитска распространетост. Во Америка, го има низ континенталните Соединетите Држави и канадските покраини Онтарио, Квебек и Њуфаундленд. Северната граница на нејзиниот опсег се протега до јужна Алјаска, додека нејзината јужна допира до северните делови на Мексико, како и до Големите Антили на Карибите. Плевел во киселите планински пасишта во северозападна Европа.

Наводи
------

1. ↑  Christenhusz, M. Bento Elias, R. Dyer, R. Ivanenko, Y. Rouhan, G. Rumsey, F. & Väre, H. 2017. Pteridium aquilinum. The IUCN Red List of Threatened Species 2017: e.T73691742A85427115. Преземено на 1 јули 2021.
2. ↑  *radix oblique dissecta refert aliquatenus aquilam imperialem*
3. ↑  Austin, Daniel F. (2004). *Florida ethnobotany*. CRC Press. стр. 551. ISBN 978-0-8493-2332-4. Посетено на 8 ноември 2022.
4. ↑  
Thomson, John A. (2004). „Towards a taxonomic revision of *Pteridium* (Dennstaedtiaceae)". *Telopea*. **10** (4): 793–803.
5. ↑  Wolf, Paul G.; Rowe, Carol A.; Kinosian, Sylvia P.; Der, Joshua P.; Lockhart, Peter J.; Shepherd, Lara D.; McLenachan, Patricia A.; Thomson, John A. (октомври 2019). „Worldwide relationships in the fern genus Pteridium (bracken) based on nuclear genome markers". *American Journal of Botany* (англиски). **106** (10): 1365–1376. doi:10.1002/ajb2.1365. ISSN 0002-9122. PMC 6856829. PMID 31545874.
6. ↑  Clapham, A.R. Tutin, T.G. and Warburg, E.F. 1968 *Excursion Flora of the British Isles.*
7. ↑  „SCDNR - Species: Bracken Fern". *www.dnr.sc.gov*. Посетено на 8 ноември 2022.
8. 1 2  Parnell, J. and Curtis, T. 2012.
9. 1 2 3 4  *Common Weeds of the United States*. New York: Dover. јануари 1971. стр. 8. ISBN 0486205045.
10. ↑  Whitehead, S J; Digby, J (1997). „The morphology of bracken (Pteridium aquilinum (L.) Kuhn) in the North York Moors—a comparison of the mature stand and the interface with heather (Calluna vulgaris (L.) Hull) 1. The fronds". *Annals of Applied Biology*. **131**: 103–116. doi:10.1111/j.1744-7348.1997.tb05399.x.
11. 1 2  Baker, Herbert G (1974). „The Evolution of Weeds". *Annual Review of Ecology and Systematics*. Annual Reviews. **5** (1): 1–24. doi:10.1146/annurev.es.05.110174.000245. ISSN 0066-4162.

Надворешни врски
----------------

* „{{{name}}}". *База на GRIN*. (англиски)
* Flora Europaea: *Pteridium aquilinum*
* Flora of North America: *Pteridium aquilinum*

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Таксонски назнаки |
| --- |
|  |
| *Pteridium aquilinum* | 
* Википодатоци: Q213548
* APDB: 130736
* ARKive: pteridium-aquilinum
* BioLib: 3105
* Calflora: 10284
* EoL: 597748
* EPPO: PTEAQ
* FNA: 200003325
* GBIF: 5275012
* GRIN: 312948
* iNaturalist: 52681
* IPNI: 17210060-1
* IRMNG: 11130842
* ITIS: 17224
* NCBI: 32101
* NZOR: b8912709-06ef-4c6a-bc52-02ed4c06e0eb
* Plantarium: 30693
* Plant List: tro-26600295
* PLANTS: PTAQ
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:17210060-1
* Tropicos: 26600295
* VASCAN: 5349

 |
|  |
| *Pteris aquilina* | 
* Википодатоци: Q21877165
* APDB: 231107
* GBIF: 2650738
* GRIN: 312949
* IPNI: 17210680-1
* IRMNG: 10016595
* ITIS: 184021
* NZOR: 37c702bd-1cbf-44a2-a0af-244cff123013
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:17210680-1
* Tropicos: 26600749

 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* LCCN: sh85108547
* NDL: 00574146

 |

 |