*За останати значења на поимот, видете ја страницата за појаснување.*

|  |
| --- |
| „**Хераклеја Линкестис**" |
|  |
| 
Поглед на остатоците од Хераклеја Линкестидска |
|  |
| **Местоположба** | 41°00′39.9″N 21°20′33.0″E﻿ / ﻿41.011083° СГШ; 21.342500° ИГД﻿ / 41.011083; 21.342500Координати: 41°00′39.9″N 21°20′33.0″E﻿ / ﻿41.011083° СГШ; 21.342500° ИГД﻿ / 41.011083; 21.342500 |
| Основни податоци |
| **Место** | Битола |
| **Општина** | Битола |
| **Тип** |  населба

 |
| **Период** | хеленистичко време |
|  | римско време |
|  | доцноантичко време |
| **Портал „Археологија"** |

  

**Хераклеја Линкестис** — градска населба од старомакедонско време до средниот век. Основана е кон средината на IV век пред н.е. од страна на кралот Филип II Македонски, како важен стратегиски пункт. Остатоците од материјалната култура од старомакедонската фаза на животот археолошки не се доволно истражени.

Хераклеја Линкестис се наоѓа на јужната периферија на градот Битола, во подножјето на планината Баба. Името го носи според Херакле, митскиот јунак и родоначалник на македонската кралска династија Аргеади, додека епитетот Линкестис со значење „Линкестидска", доаѓа од називот на регионот Линкестида во кој се наоѓал градот, а во кој живеело древното македонско племе Линкестиди. Сместена во плодна рамнина, од север заштитена од планината Баба, односно ридот Тумбе Кафе и реката Сива Вода на југ, Хераклеја опстојала и се развила во една значајна раскрсница на патот Вија Егнација (лат. *Via Ignatia*) кој ги поврзувал Драч и Босфор. Од Хераклеја патот дијагонално се протегал кон Стоби, а потоа кон Сердика (ден. Софија).

Истражувања
-----------

Хераклеја Линкестис
Поглед на дел од античкиот театар, на кој се одржуваат концерти и културни манифестации и во денешно време
„Гладот и несреќите никогаш не ги стасуваат оние главари кои праведно судат и плодовите од својот предан труд тие ги уживаат во изобилство", извадокот од „Дела и дни" од Хесиод говори за високиот степен на образованост и културна свест на хераклејците во првата половина на II век од нашата ера, време на исклучителна градежна активност, врзана со владеењето на цар Трајан.
Градењето на термата означува и раѓање на една повисока здравствена свест кај тамошните жители. Во таа смисла, термата со право може да се смета за првенче во подоцнежната изградба на аквадуктот и проширувањето на водната мрежа во IV век. Термата располагала со три сали за капење и таа, со минимални исправки, била во употреба и во V век.

Посебно внимание на восхит буди импозантната градба на театарот каде што генијот на искусниот градител од тоа време, Витрубиј, бил доведен во совршенство. Хипотетичките податоци, забележани од археолозите и историчарите на уметноста, говорат за тоа дека почетоците на неговата градба датираат во времето на царот Хадријан, а завршните зафати биле изведени во времето на Антонин Пиј. Повторно, по испробаниот стар рецепт од римската архитектонска кујна, се употребени мермерот, каменот и печената тула, кои на ова монументалната градба ѝ даваат еден неповторлив изглед со впечатлива естетика. Со откривањето на бината, се потврди двојната функција на театарскиот објект - за сценски изведби и за претстави со животни кои биле чувани во трите кафези. За безбедноста на гледачите бил подигнат висок ѕид од ортостати околу орхестрата со метална ограда врз нив. Гледалиштето има дијазома со дваесет редови седишта, а над горниот ред се наоѓал Немезион. Почетната ложа со седишта била помеѓу третиот и седмиот ред. Сцената се состои од пет правоаголни простории и раскошно украсена северна фасада. Театарот бил со капацитет за околу три илјади посетители од сите сталежи.

Театарот во тоа време одиграл пресудна улога во создавањето на култот на маченикот - христијанин, кој во арената бил фрлан пред изгладнетите ѕверови. Христијаните, поткрепени од длабоката вера во Бога и спасение на душата, со молитва и без страв ја примале маченичката смрт, а тој чин громогласно бил крунисуван од страна на публиката. Крајот на третиот век до средината на четвртиот век е време на варварски напади, време на борба меѓу носителите на христијанската вера и нивните противници - паганите, сè до верскиот мир кога е направен и конечниот успешен обид за примирје.

Немирите не запираат ниту во вековите што следат. Градот ќе биде разурнат и повторно роден налик на митската птица Феникс. Според елементите на материјалната култура, со сигурност може да се тврди дека христијанството послободно пулсирало низ дамарите на градот, каде што црковниот живот започнал успешно да се организира. За тоа најдобро сведочат архитектонските остатоци од самите градби, како и неколкуте списи на епископи од IV век н.е. Уште една поткрепа на ова е и натписот на фонтаната, што е во непосредна близина на театарската зграда со името на епископот Јован, чие име се јавува врежано и во монограмот на еден капител во малата базилика.

На тлото на Хераклеја пронајдени се остатоци од повеќе сакрални објекти кои восхитуваат со својата убавина, посебно со онаа на подните мозаици направени во опус sectile и во опус tessalatum, коишто претставуваат ремек-дела на ранохристијанската уметност од I и VI век.

Станува збор за малата базилика (А), цивилната базилика (Б), големата базилика (В) и цеметријалната базилика (Г) - сместена на околу 250 метри од централното градско подрачје на Хераклеја, покрај која се откриени ранохристијански и средновековни славјански гробници.
Како контраст на овие раскошни градби, врз урнатините на стариот театар, биле подигнати профани градби од камен и кал. Нивната важност е во нивната местоположба, што зборува за високиот степен на рационализација на средствата и на просторот, односно за големото градежно искуство стекнато низ вековите наназад.

Посебен интерес буди епископската резиденција, која има трапезоидна форма и нејзиниот распоред е темелен на придобивките на античката традиција. Врска помеѓу епископската базилика и останатите базилики во средниот дел на овој антички град била остварена преку ходник на нејзиниот источен влез. Просториите на епископската резиденција биле распоредени околу централниот двор, во чие средиште се наоѓал бунар. Патосите во сите простории на епископијата се направени во мозаици сложени од ситни каменчиња по принципот tessalatum. Во него се среќаваат најразновидни геометриски шари, розети, меандри, плетенки, рибини коски, плетен крст. Во тој декор се повторуваат мотиви од растителниот и животинскиот свет.

Епископската резиденција била во употреба од IV до VI век од новата ера.
На страниците на историјата на овој град биле испишани само настани што сведочат за неговата убавина и спокоен живот во него. За жал, хераклејците ја немале таа среќа подолг период да ги уживаат плодовите на својот труд. Честите и жестоки напади и понатаму продолжувале. Кон крајот на VI век и почетокот на VII век од новата ера, над Хераклеја, по долгогодишните судири со аваро-словенските племиња, завладеала ера на варварства. Така, кобната судбина на овој антички град завршила неславно со раселување на нејзините граѓани на разни страни, што придонело за згаснување на урбаниот живот во градот.

Некогаш велелепен град, сега само урнатина, Хераклеја, како и многу други антички населби во Македонија, доживеала повторно да блесне и посведочи за еден живот и една судбина што ја делеле многу наши предци. Сепак, и како таква денес таа нè остава без здив и со безбројни мисли и воздишки.

Историја
--------

Скулптура во Хераклеја
Градот бил основан во предримскиот период, веројатно од страна на македонскиот крал Филип II или Филип V. Според пишаните извори, по освојувањето на Линкестида, Филип II подигнал тврдина (веројатно Хераклеја) преку која можел да контролира дел од кралството. Исто така постои податок според кој во почетокот на II век пр. н.е. за време на војните со Римјаните, македонскиот крал Филип V изградил неколку тврдини во пограничните области за да ја осигура границата на кралството.

По победата на Римјаните и поделбата на Македонското кралство на четири области (мериди), Хераклеја влегла во составот на четвртата мерида. Највисок степен на цивилизациски развој во време на римското владеење градот доживеал во првите векови на новата ера, кога добива статус на колонија. Во овој период Хераклеја станува силен економско-политички центар со свој постојан римски намесник и со своја римска војска. Сето тоа се одразило врз изгледот на градот, така што во голема мерка била застапена римската архитектура, иако традиционалните влијанија и историските придобивки сè уште давале свој белег на градот.

Во 473 година, при продорот кон југ, Готите предводени од Теодимер ја освоиле и Хераклеја. Малку подоцна (479 година), истите Готи, овојпат предводени од Теодорих, синот на веќе починатиот Теодимер, повторно стигнале до Хераклеја. Жителите на градот се засолнале во некое прибежиште (refugium) во регионот, додека епископот преговарал со Теодорих. Готскиот водач барал храна за своите луѓе, а кога не добил ништо го запалил градот. Не е утврден точниот обем на уништувањето.
Во текот на VI век градот повторно бил нападнат од варварите, меѓу кои Аварите и Словените и при крајот на VI век животот во Хераклеја дефинитивно замира.

Објекти, скулптура и мозаик
---------------------------

При проучувањето и истражувањето на наоѓалиштето, откриени се остатоците од некогашниот град, при што е направена реконструкција на неговиот изглед.
На северниот крак од форумот се наоѓа портикот на судницата со правоаголна основа на чиј северен ѕид стојат две статути на постаменти и еден постамент без статуа, кои како неми сведоци ја потврдуваат величествената историја на градот. Статуата на Тит Флавил Орест изработена од бел мермер, восхитува со една спокојна убавина во своите марцијални пропорции (биста на Тит Флавил Орест е откриена и во храмот на Тихе, во Стибера). 
Младото женско тело и вообичаените атрибути за вистина и правда - терзијата и лакот - ја навестуваат Немеза, божицата на правда и судбината. Во грчкиот натпис на ова статуа е кажано дека ова е дар од хераклејската граѓанка Јулија Тертила. Постаментот без статуа со старогрчки натпис е посветен на истата божица, а во рамка е поставен текст, стих од спевот на Хесиод, „Дела и дни": „Гладот и несреќите никогаш не ги стасуваат оние главари кои праведно судат и плодовите од својот предан труд тие ги уживаат во изобилство".

Градењето на термата означува и раѓање на една повисока здравствена свест кај тамошните жители. Во таа смисла, термата со право може да се смета за првенче во подоцнежната изградба на аквадуктот и проширувањето на водната мрежа во IV век. Термата се состоела од сала за капење со студена вода - фригидиум на источната страна; сала со млака вода - тепидариум во средината; и многу затоплена сала во која имало врела вода - калдариум и била во употреба сè до V век.

Почетоците на градбата на театарот датираат во времето на царот Адријан, а завршните зафати биле изведени во времето на Антонин Пиј. Со откривањето на бината, потврдена е двојната функција на театарскиот објект - за сценски изведби и за претстави со животни кои биле чувани во трите кафези. За безбедноста на гледачите бил подигнат висок ѕид од ортостати околу оркестрата со метална ограда врз нив. Гледалиштето има дијазома со дваесет редови седишта, а над горниот ред се наоѓал Немезионот. Почетната ложа со седишта била помеѓу третиот и седмиот ред. Сцената се состои од пет правоаголни простории и раскошно украсена северна фасада. Театарот бил со капацитет за околу 3000 посетители од сите сталежи.

На тлото на Хераклеја се пронајдени остатоци од повеќе сакрални објекти украсени со подни мозаици направени во opus sectile и во opus tessalatum, датирани во V и VI век. Станува збор за малата базилика (А), цивилната базилика (B), големата базилика (C) и цеметријалната базилика (D) - сместена на околу 250 метри од централното градско подрачје на Хераклеја, покрај која се откриени ранохристијански и средновековни гробници.

Како контраст на овие раскошни градби, врз урнатините на стариот театар, биле подигнати профани градби од камен и кал. Нивната важност е во нивната местоположба, што зборува за високиот степен на рационализација на средствата и на просторот.

Галерија
--------

* СтолбовиСтолбови
* ТеатаротТеатарот
* КапителКапител
* Ископини на просториите од базиликатаИскопини на просториите од базиликата
* МозаикМозаик
* Кружен мозаикКружен мозаик
* Приказ на дивојарец на мозаикот во базиликатаПриказ на дивојарец на мозаикот во базиликата
* Приказ на леопард како напаѓа срна на мозаикот во базиликатаПриказ на леопард како напаѓа срна на мозаикот во базиликата
* Паун, прикажан на банкнотата од 10 денариПаун, прикажан на банкнотата од 10 денари
* Скулптура на Атена пронајдена во ХераклејаСкулптура на Атена пронајдена во Хераклеја

Поврзано
--------

* Св. Троица — базилика од старохристијанско време;
* Бадем Балери — депо на монети од средниот век;
* Гургур Тумба — населба од неолитско време;
* Еврејски Гробишта — населба од неолитско време;
* Кале — населба од средниот век;
* Битола
* Список на археолошки наоѓалишта во Битолско;

Наводи
------

1. ↑  Коцо, Димче (1996). *Археолошка карта на Република Македонија*. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Хераклеја Линкестис" на Ризницата ? |

Надворешни врски
----------------

* Хераклеја Линкестис
* Хераклеја Линкестис градот на Филип II Македонски Архивирано на 11 февруари 2010 г.
* Виртуелна прошетка[*мртва врска*]

| * п
* р
* у
Антички градови во Македонија |
| --- |
| 
Антанија •
Астибо •
Аударист •
Бадеријана •
Баргала •
Билазора •
Лихнид •
Пелагон •
Скупи •
Стибера •
Стоби •
Тауресиум •
Транупара •
Хераклеја Линкестис •
Хераклеја Синтика
 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Археолошки наоѓалишта во Општина Битола |
| --- |
|  |
| Барешани | 
* Отажна Маала
* Селиште
* Слатина
* Тумба

 |
|  |
| Бистрица | 
* Во Селото
* Св. Ѓорѓија
* Стара Црква

 | Симбол за македонски археолошки наодСимбол за македонски археолошки наодГрб на Општина БитолаГрб на Општина Битола |
|  |
| Битола | 
* Бадем Балери
* Гургур Тумба
* Еврејски Гробишта
* Кале
* Св. Троица
* Хераклеја Линкестис

 |
|  |
| Братин Дол | 
* Магарешко Мовче
* Св. Спас
* Стари Лозја

 |
|  |
| Брусник | 
* Илкова Чешма
* Св. Димитрија
* Св. Петка

 |
|  |
| Буково | 
* Буковски Манастир
* Кутлиште
* Неолјани
* Црквиште

 |
|  |
| Букри | 
* Букришки Вис
* Висок Рид
* Прогон

 |
|  |
| Велушина | 
* Велушка Тумба
* Садеви

 |
|  |
| Габалавци | 
* Арапски Гробишта
* Бајрак
* Манастириште
* Маркова Нога
* Црквиште

 |
|  |
| Дихово | 
* Братиндолска Река
* Варвара
* Ограѓе
* Св. Недела

 |
|  |
| Доленци | 
* Кале
* Старо Село
* Суви Ливади

 |
|  |
| Долно Егри | 
* Св. Богородица
* Св. Петка

 |
|  |
| Долно Оризари | 
* Герамидница
* Св. Петка
* Север I
* Север II
* Домус Поле I
* Сакојци

 |
|  |
| Драгарино | 
* Градски Пат
* Коловозник

 |
|  |
| Драгожани | 
* Вакафски Ледиње
* Во Селото
* Губерница
* Дабички
* Дабје
* Кочишта
* Поројница

 |
|  |
| Драгош | 
* Ластојца

 |
|  |
| Древеник | 
* Кале
* Чагорско Кале

 |
|  |
| Ѓавато | 
* Кале
* Св. Богородица
* Старо Село

 |
|  |
| Жабени | 
* Старо Жабени
* Старо Село

 |
|  |
| Злокуќани | 
* Сртот

 |
|  |
| Кажани | 
* Студена Чешма

 |
|  |
| Канино | 
* Кули
* Мечкарец
* Тумба

 |
|  |
| Карамани | 
* Тумба
* Ќосеица

 |
|  |
| Кравари | 
* Жеждево
* Старо Село
* Тумба
* Црна Земја
* Чукут
* Тумба II
* Мулојца
* Рамно

 |
|  |
| Кременица | 
* Градини
* Јуџек
* Кумбуралар
* Тумба

 |
|  |
| Крклино | 
* Врчва
* Крклино
* Крклински Ливади
* Падарница

 |
|  |
| Крстоар | 
* Грамаѓе
* Мирои Орници

 |
|  |
| Кукуречани | 
* Кула
* Магловска Нива
* Тумба
* Тумба во Селото

 |
|  |
| Лажец | 
* Тумба

 |
|  |
| Лера | 
* Кале
* Калуѓери
* Кора

 |
|  |
| Лисолај | 
* Крс
* Црнобучки Рид

 |
|  |
| Логоварди | 
* Бресје
* Голема Тумба>
* Дабички Пат
* Мала Тумба

 |
|  |
| Лопатица | 
* Во Селото
* Долни Леоник
* Калуѓери
* Коритница
* Ограда

 |
|  |
| Маловиште | 
* Маркова Кула
* Попова Нива

 |
|  |
| Метимир | 
* Св. Никола
* Светица
* Старо Село

 |
|  |
| Меџитлија | 
* Тумба

 |
|  |
| Нижеполе | 
* Горно Село
* Кај Црквата

 |
|  |
| Ново Змирново | 
* Долни Висои

 |
|  |
| Облаково | 
* Старо Село

 |
|  |
| Олевени | 
* Св. Ана

 |
|  |
| Оптичари | 
* На Тумба
* Трн Тумба
* Тумба
* Св. Атанас
* Св. Никола
* Југ I
* Југ II
* Југ III
* Исток I
* Исток II

 |
|  |
| Орехово | 
* Кале
* Маркова Стапалка

 |
|  |
| Поешево | 
* Бачилиште
* Тумба в Село
* Исток 1
* Исток 2
* Полигон

 |
|  |
| Породин | 
* Бара Тумба
* Дупки
* Тумба
* Црквиште
* Школо

 |
|  |
| Рамна | 
* Вишна
* Раменска Грмада
* Раменска Тумба

 |
|  |
| Раштани | 
* Змеиште
* Стари Гробови

 |
|  |
| Ротино | 
* Арнаутски Пат
* Манастирска Црква
* Стара Црква
* Старо Село

 |
|  |
| Смолево | 
* Црквиште

 |
|  |
| Српци | 
* Грамадиште

 |
|  |
| Стрежево | 
* Долна Црква
* Кале
* Пусти Манастир

 |
|  |
| Трн | 
* Голема Тумба
* Мала Тумба
* Тумба
* Црквиште

 |
|  |
| Трново | 
* Кале
* Трновски Лозја

 |
|  |
| Цапари | 
* Кале
* Патрица
* Речиште
* Шума

 |
|  |
| Црнобуки | 
* Варварица
* Градиште
* Гулев Рид
* Под Селото
* Самовилец
* Св. Димитрија
* Тумба
* Црквиште
* Црнобуки

 |
|  |
| Црновец | 
* Манастириште
* Пасјак
* Стара Црква
* Старо Село

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Битола |
| --- |
|  |
| Географија | 
* Баба
* Драгор
* Пелагонија
* Пелагониски Регион
* Пелистер
* Населби и маала

 |  |
|  |
| Знаменитости | 
* Дебој
* Безистен
* Џепане
* Зоолошка градина
* Исак џамија
* Јени џамија
* Кркардаш
* Народен музеј
* Саат-кула
* Стара битолска бања
* Тумбе Кафе
* Хераклеја Линкестис
* Широк Сокак

 |
|  |
| Спорт | 
* КК Пелистер
* РК Пелистер
* ФК Пелистер
* Спортска сала „Боро Чурлевски"
* Стадион „Петар Милошевски"
* Чкембари

 |
|  |
| Образование | 
* Универзитет „Св. Климент Охридски"
* Гимназија „Јосип Броз-Тито"

 |
|  |
| Настани | 
* Фестивал „Акто"
* Фестивал „Браќа Манаки"
* СИ-ДО
* Битолино

 |
|  |
| Личности | 
* Браќа Манаки
* Каролина Гочева
* Список на личности

 |
|  |
| Симболи | 
* Грб на Битола
* Знаме на Битола

 |
|  |
|  Портал „Битола" |

 |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Културно наследство во Општина Битола |
| --- |
|  |
|  | 
Стара битолска бања (Битола)  •  Јени амам (Битола)  •  Хераклеја Линкестис (Битола)  •  Археолошко наоѓалиште „Хераклеја Линкестис" - Вила Субурбана II - мозаик (Битола)  •  Безистен (Битола)  •  Зандан куле (Битола)  •  Зграда на Универзитетската библиотека „Св. Климент Охридски" (Битола)  •  Зграда на СОУ „Јосип Броз-Тито" (Битола)  •  Објект на Собранието на општина Битола на улица „Славко Лумбарко" бр. 8 (Битола)  •  Објект на Собранието на општина Битола на улица „Кирил и Методиј" бр. 6 (Битола)  •  Поранешен објект на Народниот музеј (Битола)  •  Објект на Заводот за урбанизам (Битола)  •  Куќа на бул. „Први мај" бр. 21 (Битола)  •  Куќа на ул. „Христо Ботев" бр. 7 (Битола)  •  Куќа на ул. „Климент Охридски" бр. 37 и ул. „Пеце Матичевски" бр. 31 (Битола)  •  Куќа на ул. „Пеце Матичевски" бр. 32 (Битола)  •  Куќа на ул. „Пеце Матичевски" бр. 38 (Битола)  •  Куќа на ул. „Климент Охридски" бр. 108 (Битола)  •  Куќа на ул. „Стив Наумов" бр. 80 (Битола)  •  Куќа на ул. „Томаки Димитровски" бр. 24 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 85 (Битола)  •  Куќа на ул. „Димитар Илиевски-Мурато" бр. 1 (Битола)  •  Куќа на ул. „Пеце Матичевски" бр. 57 (Битола)  •  Куќа на ул. „Пеце Матичевски" бр. 53 (Битола)  •  Куќа на ул. „Пеце Матичевски" бр. 22 (Битола)  •  Куќа на ул. „Пеце Матичевски" бр. 19 (Битола)  •  Куќа на ул. „Пеце Матичевски" бр. 17 (Битола)  •  Куќа на ул. „Пеце Матичевски" бр. 44 (Битола)  •  Куќа на ул. „Пеце Матичевски" бр. 42 (Битола)  •  Куќа на ул. „Кирил и Методиј" бр. 22 (Битола)  •  Куќа на ул. „Кирил и Методиј" бр. 33 (Битола)  •  Куќа на ул. „Климент Охридски" бр. 22 (Битола)  •  Куќа на ул. „Климент Охридски" бр. 35 (Битола)  •  Куќа на ул. „Климент Охридски" бр. 102 (Битола)  •  Куќа на ул. „Христо Ботев" бр. 30 (Битола)  •  Куќа на ул. „Стево Патако" бр. 51 (Битола)  •  Куќа на ул. „Стево Патако" бр. 35 (Битола)  •  Куќа на ул. „Климент Охридски" бр. 94 (Битола)  •  Куќа на ул. „Климент Охридски" бр. 96 (Битола)  •  Куќа на ул. „Климент Охридски" бр. 98 (Битола)  •  Куќа на ул. „Климент Охридски" бр. 100 (Битола)  •  Куќа на ул. „Рузвелт" бр. 16 (Битола)  •  Куќа на ул. „Елпида Караманди" бр. 4 (Битола)  •  Куќа на бул. „Први мај" бр. 64 (Битола)  •  Куќа на ул. „Борка Левата" бр. 6 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 78 (Битола)  •  Куќа на ул. „11 Октомври" (Битола)  •  Куќа на ул. „Стево Патако" бр. 8 (Битола)  •  Куќа на ул. „Караорман" бр. 9 (Битола)  •  Куќа на ул. „Климент Охридски" бр. 5 (Битола)  •  Куќа на ул. „Страшо Пинџур" бр. 3 (Битола)  •  Куќа на ул. „Охридска" бр. 100 (Битола)  •  Дом на ЈНА (Битола)  •  Објект на Стопанска банка (Битола)  •  Објект на ОК на СКМ (Битола)  •  Објект на касарна „Стив Наумов" (Битола)  •  Митрополитска резиденција (Битола)  •  Објект на старата Општина (Битола)  •  Куќа на ул. „Пецо Божиновски" бр. 11 (Битола)  •  Спомен-музеј на Гоце Делчев (Битола)  •  ОУ „Св. Кирил и Методиј" (Битола)  •  Спомен-чешма во дворот на поранешната богословија (Битола)  •  Саат-кула (Битола)  •  Старо градско јадро (Битола)  •  Адвентистичка црква (Битола)  •  Црква „Св. Димитриј" (Битола)  •  Црква „Св. Богородица" (Битола)  •  Стара битолска чаршија (Битола)  •  Коџа-кади џамија (Битола)  •  Хамза-бегова џамија (Битола)  •  Ајдар-кади џамија (Битола)  •  Јени џамија (Битола)  •  Исак џамија (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 102 (Битола)  •  Куќа на ул. „Далматинска" бр. 18 (Битола)  •  Куќа на ул. „Славко Лумбарко" бр. 6 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 26 (Битола)  •  Куќа на ул. „Браќа Мингови" бр. 5 (Битола)  •  Куќа на ул. „Кирил и Методиј" бр. 14 (Битола)  •  Куќа на ул. „Титов Велес" бр. 3 и 5 (Битола)  •  Куќа на ул. „Први мај" бр. 179 и ул. „Браќа Мингови" (Битола)  •  Куќа на ул. „Први мај" бр. 110 (Битола)  •  Куќа на ул. „Први мај" бр. 112 (Битола)  •  Куќа на ул. „Белградска" бр. 8 (Битола)  •  Куќа на ул. „Трст" бр. 3 (Битола)  •  Куќа на ул. „Никола Тесла" бр. 86 (Битола)  •  Куќа на ул. „Белградска" бр. 21 (Битола)  •  Археолошко наоѓалиште „Гургур Тумба" (Битола)  •  Куќа на ул. „Добривое Радосављевиќ" бр. 3 (Битола)  •  Куќа на ул. „Добривое Радосављевиќ" бр. 2 (Битола)  •  Куќа на ул. „Никола Тесла" бр. 103 (Битола)  •  Широк Сокак (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 58 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 56 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 54 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 42 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 42-а (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 44-а (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 52 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 48 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 32 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 34 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 37 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 46 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 65 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 28 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 30 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 42-б (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 41 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 49 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 77 (Битола)  •  Куќа на ул. „Стерјо Георгиев" бр. 40 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 43 (Битола)  •  Куќа на бул. „Први мај" бр. 126 и 126-а (Битола)  •  Куќа на ул. „Солунска" бр. 268 (Битола)  •  Куќа на бул. „Први мај" бр. 53 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 111 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 82 (Битола)  •  Магаза на ул. „27 Март" бр. 3 и ул. „Добривое Радосављевиќ" бр. 4 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 99 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 97 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 84-а (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 88 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 103 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 105 (Битола)  •  Куќа на ул. „Широк сокак" бр. 109 (Битола)  •  Куќа на ул. „Добривое Радосављевиќ" бр. 6 (Битола)  •  Станбен објект на ул. „Широк сокак" бр. 67 (Битола)  •  Станбен објект на ул. „Широк сокак" бр. 90 (Битола)  •  Станбен објект на ул. „Широк сокак" бр. 61 (Битола)  •  Станбен објект на ул. „Широк сокак" бр. 45 (Битола)  •  Станбен објект на ул. „Широк сокак" бр. 6 (Битола)  •  Станбен објект на ул. „Рузвелтова" бр. 26 (Битола)  •  Станбен објект на ул. „Рузвелтова" бр. 7 (Битола)  •  Станбен објект на ул. „Рузвелтова" бр. 24 (Битола)  •  Станбен објект на ул. „Славко Лумбарко" бр. 3 (Битола)  •  Археолошко наоѓалиште „Тумба" (Буково)  •  Археолошко наоѓалиште „Велушка Тумба" (Велушина)  •  Археолошко наоѓалиште „Св. Богородица Пречиста" (Велушина)  •  Црква „Успение на Пресвета Богородица" (Велушина)  •  Манастир „Св. Ѓорѓи" (Велушина)  •  Црква „Св. Преображение" (Гопеш)  •  Археолошко наоѓалиште „Тумба" (Канино)  •  Крстоарски манастир „Св. Христофор" (Крстоар)  •  Археолошко наоѓалиште „Тумба" (Породин)  •  Археолошко наоѓалиште „Раменска Тумба" (Рамна)  •  Археолошко наоѓалиште „Раменска Грмада" (Рамна)  •  Археолошко наоѓалиште „Висои" (Српци)  •  Археолошко наоѓалиште „Грамадиште" (Српци)  •  Археолошко наоѓалиште „Тумба" (Трн)  •  Црква „Св. Петка" (Цапари)  •  Археолошко наоѓалиште „Тумба" (Оптичари)  •  Археолошко наоѓалиште „Тумба" (Долно Егри)  •  Археолошко наоѓалиште „Лагитница" (Средно Егри)  •  Црква „Св. Архангел Михаил" (Средно Егри)  •  Куќа на Ванку на Папе (Маловиште)  •  Рурална целина Маловиште  (Маловиште)  •  Археолошко наоѓалиште „Кале" (Стрежево) |  |

 |