Статуата на Атила Јожеф близу Универзитетот во Сегед
**Атила Јожеф** (унг. *József Attila*, 11 април 1905

 - 3 декември 1937

) — еден од најголемите унгарски поети на XX век.

Животопис
---------

Син е на Арон Јожеф, полуромански работник во фабрика за сапуни и унгарската селанка Барбара Пошче и роден е во населбата Ференцварош во Будимпешта. Има две постари сестри: Ета и Јолан. Неговиот татко го напушта семејството кога Јожеф има само три години. Живеат во огромна сиромаштија: мајка му одвај може да ги издржува трите деца и да плати ќирија за малиот стан. така Јожеф е посовоен од семејство во Очгод, каде работи на фарма. Условите на фармата биле толку лоши, што Атила избегал и се вратил кај својата мајка во Будимпешта.

Мајка му умира во 1919 г. на возраст од само 43 години. По ова, за него се грижи Одон Макај, неговиот зет, кој е доста богат и може да му го плати школувањето во сосема солидно средно училиште. Атила аплицира и на Универзитетот во Сегед - сонот му е да стане професор во средно училиште - но набрзо е исфрлен оттаму поради една своја провокативна поема.

Од овој момент понатаму, се обидува да се издржува со малкуте пари кои ги заработува преку издавањето на своите песни. Почнува да покажува и знаци на шизофренија, поради што мора да оди и на психијатар. Никогаш не се венча и има неколку кратки врски, а најчесто се заљубува во жените кои му помагаат.

На 3 декември 1937 г. додека престојува на куќата на неговиот зет и неговата сестра, се фрла под тркалата на еден товарен воз. Умира на возраст од 32 години. Постои споменик посветен на него недалеку од местото каде се самоубива.

Поезија
-------

|  |
| --- |
| 
*Така земјата ја најдов своја,* 
*кајшто мојот гроб ќе биде скроен,* 
*кајшто кој ќе пишува над мене,*
*името не ќе го згреши мое.* 

препев: Виктор Јованоски |
|

Атила Јожеф е меѓународно најпознатиот модерен унгарски поет. Неговите песни се преведени на многу јазици, а неговиот живот и дело се изучуваат во многу земји. Сметан од комунистичката власт во Унгарија за "голем пролетерски поет", неговиот тажен живот и незаборавните љубовни стихови (дел од кои се посветени на неговата мајка) ќе изградат култ од неговата личност.

Својата прва стихозбирка *A szépség koldusa* (*Питачот на убавината*) ја објавува во 1922 г.; тогаш Атила има 17 години и сѐ уште оди на училиште. Јожеф учи приватно една година, а пoтоа и во Сегед, каде студира унгарска и француска литература. Со помошта на својот мецена, Лајош Хатвани, се здобива со солидно образование во Австрија (1925) и Париз (1926-27), каде ја открива поезијата на Франсоа Вијон, познатиот поет-боем од петнаесеттиот век.

Во 1925 г. Јожеф ја издава својата втора стихозбирка, *Nem én kiáltok* (*Не сум јас тој што вриска*). Избркан е од факултетот поради својата револуционерна песна, *Tiszta szívvel*. Со своите ракописи патува во Виена, каде преживува продавајќи весници и чистејќи хотелски соби, а потоа во Париз, каде студира на Сорбона. Во овој период ги чита Хегел и Карл Маркс, чиј револуционерен повик особено ќе го привлече.

Во 1927 г. неколку француски списанија ги објавуваат песните на Јожеф.

Неговата трета збирка поезија, *Nincsen apám se anyám* (1929), го покажува влијанието на француските надреалисти, како и на големите унгарски поети Ендре Ади, Ѓула Јухас и Лајош Кашак. Следната година Јожеф станува дел од илегалната унгарска комунистичка партија.

*Külvárosi éj*, неговата следна стихозбирка излегува од печат во 1932 г. Неговата најпозната љубовна поема, *Óda* (*Ода*), која потекнува од 1933 г. го зема читателот на патувањето околу и низ телото на неговата љубена. Последните две книги на Јожеф се *Medvetánc* (1934) и *Nagyon fáj* (1936). Тука, Атила Јожеф достигнува една од врвните точки на својата поезија: поетската игра е совршена, мелодијата му служи само на текстот, малку се споредбите, атрибутите и сликите. Со овие книги тој привлекува големо внимание меѓу светските литературни критичари.

Посмртно, од страна на неколку француски поети (Елијар, Арагон и други), кандидиран е за Нобеловата награда.

### Изданија

Споменик во чест на Атила Јожеф во Балатонсарсо
#### Оригинални стихозбирки

* *A szépség koldusa*, 1922
* *Nem én kiáltok*, 1925
* *Nincsen apám se anyám*, 1929
* *Döntsd a tőkét, ne siránkozz*, 1931
* *Külvárosi éj*, 1932
* *Medvetánc*, 1934
* *Nagyon fáj*, 1936

#### Посмртно издадени

* Собрани стихови и записи, 1938
* Собрани стихови и преводи, 1940
* Собрани дела, 1958
* Собрани дела, 1967
* Јожеф Атила: Собрани песни и текстови, 1973

Наводи
------

1. ↑  Паскал Гилевски, *Антологија на унгарската поезија*, Матица Македонска, Скопје, 2005.

Надворешни врски
----------------

* Запознајте го Атила Јожеф
* Вовед кон Атила Јожеф Архивирано на 11 мај 2003 г.
* Избрани песни на англиски (1) Архивирано на 24 јуни 2005 г.
* Избрани песни на англиски (2) Архивирано на 9 март 2005 г.
* Пет песни на Атила Јожеф Архивирано на 5 октомври 2007 г.
* Песни на англиски
* Атила Јожеф на Find-A-Grave

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Познати унгарски поети |
| --- |
|  |
| **XVI-XIX век** | Балинт Балаши  **·**  Витез Михај Чоконаи  **·**  Јанош Арањ  **·**  Михај Верешмарти  **·**  Ференц Казинци  **·**  Ференц Келчеи  **·**  Шандор Петефи |  |
|  |
| **XIX-XX век** | Атила Јожеф  **·**  Деже Костолањи  **·**  Ендре Ади  **·**  Миклош Радноти  **·**  Михај Бабич  **·**  Ласло Наѓ |

 |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* VIAF: 39379044
* LCCN: n50038830
* ISNI: 0000 0000 8373 9388
* GND: 11855851X
* SELIBR: 191990
* SUDOC: 027406016
* BNF: cb119091636 (податоци)
* BIBSYS: 90240512
* MusicBrainz: 04d100d5-5eaf-4503-aa55-92149e1863b5
* NDL: 001210502
* NKC: jn20000603252
* BNE: XX1131307
* CiNii: DA0191166X

 |

 |