Демонстрации против климатската сиромаштија (2007)
**Климатските промени и сиромаштијата** се длабоко испреплетени бидејќи климатските промени несразмерно ги погодуваат сиромашните луѓе во заедниците со ниски приходи и земјите во развој ширум светот. Оние кои се во сиромаштија имаат поголеми шанси да ги доживеат лошите ефекти од климатските промени поради зголемената изложеност и ранливост. Ранливоста го претставува степенот до кој системот е подложен или не може да се справи со негативните ефекти од климатските промени, вклучувајќи ја климатската варијабилност.

Климатските промени силно влијаат врз здравјето, економијата и човековите права, што влијае на нееднаквостите во животната средина. Четвртиот национален извештај за климатска проценка на Меѓувладиниот панел за климатски промени (IPCC) покажал дека поединците и заедниците со ниски приходи се повеќе изложени на опасности од животната средина и загадување и потешко се опоравуваат од влијанијата на климатските промени. На пример, потребно е подолго време за да се обноват заедниците со ниски приходи по природни катастрофи. Според Програмата за развој на Обединетите нации, земјите во развој трпат 99% од жртвите што се припишуваат на климатските промени.

Климатските промени покренуваат некои климатски етички прашања, бидејќи 50-те најмалку развиени земји во светот имаат неурамнотежен придонес од 1% во светските емисии на стакленички гасови, кои се теоретизираат дека се припишуваат на глобалното затоплување. Прашањата за климата и дистрибутивната правда се централни за опциите за политика за климатски промени. Многу од алатките на политиката често се користат за решавање на еколошките проблеми како што е анализата на трошоците и придобивките; сепак, таквите алатки обично соодветно се воздржуваат од справување со такви прашања бидејќи тие често ги игнорираат прашањата за правичната дистрибуција и ефектите на животната средина врз човековите права. 

 Светска карта на процентот на сиромаштија
Концептот на „*атмосферска колонизација*" се однесува на набљудувањето дека 92% од акумулираните емисии на стакленички гасови се припишуваат на земјите од глобалниот север, што опфаќа 19% од глобалното население, додека само 8% од емисиите се припишуваат на земјите од глобалниот југ кои ќе ги сноси најтешките последици од зголемувањето на глобалните температури 

Еден документ на Светска банка од 2020 година проценува дека меѓу 32 и 132 милиони дополнителни луѓе ќе бидат турнати во екстремна сиромаштија до 2030 година поради климатските промени.

Поврзаност со сиромаштијата
---------------------------

Циклусот на сиромаштија ги влошува потенцијалните негативни влијанија од климатските промени. Овој феномен се дефинира кога сиромашните семејства остануваат заробени во сиромаштија најмалку три генерации, немаат ограничен пристап до ресурси и се обесправени во средствата за прекин на циклусот. Додека во богатите земји, справувањето со климатските промени во голема мера било прашање на справување со подолги, потопли лета и набљудување на сезонските промени; за оние кои се во сиромаштија, катастрофи поврзани со временските услови, лошата жетва, па дури и член на семејството што ќе се разболи може да предизвика осакатување на економски шокови.

Покрај овие економски шокови, широкиот глад, сушата и потенцијалните хуманистички шокови би можеле да ја погодат целата нација. Високите нивоа на сиромаштија и ниските нивоа на човечки развој го ограничуваат капацитетот на сиромашните домаќинства да управуваат со климатските ризици. Со ограничен пристап до формално осигурување, ниски примања и скудни средства, сиромашните домаќинства треба да се справат со шокови поврзани со климата под многу ограничени услови.

### Врска со еколошки расизам

Како што климата прогресивно се менувала во текот на изминатите неколку децении, така дошло до судир помеѓу еколошкиот расизам и глобалните климатски промени. Многумина тврдат дека преклопувањето на овие два феномени несразмерно влијаело на различните заедници и популации ширум светот поради разликите во социо-економскиот статус. Ова е особено видливо на Глобалниот југ каде што, на пример, нуспроизводите од глобалните климатски промени, како што се сè почестите и силни лизгања на земјиштето како резултат на пообилните врнежи во Кито, Еквадор, ги принудуваат луѓето да се справат и со длабоки социо-економски последици како што е уништувањето на нивните домови или дури и смрт. Земјите како Еквадор често придонесуваат релативно малку во климатските промени во однос на емисиите на јаглерод диоксид, но имаат многу помалку ресурси за да ги заштитат негативните локализирани влијанија на климатските промени. Овој проблем се јавува на глобално ниво, каде што нациите на глобалниот југ го носат товарот на природните катастрофи и временските екстреми и покрај тоа што малку придонесуваат за глобалниот јаглероден отпечаток.

Додека луѓето кои живеат на глобалниот југ обично се најмногу погодени од ефектите на климатските промени, луѓето на глобалниот север, исто така, се соочуваат со слични ситуации во неколку области. Прашањата за климатските промени и заедниците кои се во опасната зона не се ограничени ниту на Северна Америка или САД. Еколошкиот расизам и климатските промени се совпаѓаат еден со друг. Подемот на морињата ги погодува сиромашните области како Кивалина, Алјаска и Тибодо, Луизијана, и безброј други места ширум светот. 

Влијанијата на еколошкиот расизам поради климатските промени стануваат особено очигледни за време на климатските катастрофи. За време на топлотниот бран во Чикаго во 1995 година, научниците ги анализирале ефектите на еколошкиот расизам врз нееднаквата стапка на смртност меѓу расите за време на оваа криза.  Директните влијанија на овој феномен може да се забележат преку недостатокот на соодветно предупредување и неискористувањето на претходно постоечките центри за ладење кои ги обесправиле сиромашните групи и предизвикале особено разорни ефекти во најсиромашните области во Чикаго. Со драматично зголемување на бројот на климатски катастрофи во последните 50 години, се зголемиле влијанијата на еколошкиот расизам,  и социјалните движења кои повикуваат на еколошка правда се зголемиле за возврат.

Обратен развој
--------------

Климатските промени се глобално опфатени и можат да го променат развојот во некои области на следните начини.

### Земјоделско производство и безбедност на храната

 Микроорганизми и климатски промени
Постојат значителни истражувања кои ги споредуваат меѓусебно поврзаните процеси на климатските промени во земјоделството. Климатските промени влијаат на врнежите, температурата и достапноста на вода за земјоделството во ранливите области. Тоа, исто така, влијае на земјоделството на неколку начини, вклучувајќи продуктивност, земјоделски практики, ефекти врз животната средина и дистрибуција на руралниот простор. Дополнителниот број погодени од неисхранетост може да се зголеми на 600 милиони до 2080 година. Климатските промени може да ја влошат распространетоста на гладот преку директни негативни ефекти врз производството и индиректни влијанија врз куповната моќ.

### Несигурност во вода

Од 3 милијарди раст на населението проектиран ширум светот до средината на 21 век, мнозинството ќе се роди во земји кои веќе имаат недостиг на вода. Како што се затоплува целокупната клима на Земјата, ќе бидат засегнати промените во природата на глобалните врнежи, испарувањето, снегот и истекувањето. Безбедните извори на вода се неопходни за опстанок во заедницата. Манифестациите на проектираната криза со вода вклучуваат несоодветен пристап до безбедна вода за пиење за околу 884 милиони луѓе, како и несоодветен пристап до вода за канализација и отстранување на вода за 2,5 милијарди луѓе. Со население кое се движи помеѓу 198 и 210 милиони луѓе во Нигерија, постоечките санитарни и водоводни инфраструктурни објекти остануваат несоодветни со 2,2 милијарди луѓе кои немаат пристап до безбедна вода и 4,2 милијарди кои немаат безбедни санитарни услови и во руралните и урбаните области.

### Зголемување на нивото на морето и изложеност на климатски катастрофи

Нивото на морето може брзо да се зголеми со забрзано распаѓање на ледената покривка. Зголемувањето на глобалната температура од 3-4 степени C може да резултира со трајно или привремено раселување на 330 милиони луѓе поради поплави  Затоплувањето на морињата, исто така, ќе поттикне поинтензивни тропски бури. Уништувањето на крајбрежните предели ја влошува штетата направена од ова зголемување на бурите. Мочуриштата, шумите и мангровите се отстранети заради развој на земјиштето. Овие одлики обично го забавуваат истекувањето, напливот на бури и го спречуваат носењето на отпадот од поплавите. Развојот над овие области ја зголемило деструктивната моќ на поплавите и ги прави сопствениците на куќи поподложни на екстремни временски настани. Во некои области, како што се крајбрежните имоти, цените на недвижностите се зголемуваат поради пристапот до океаните и недостигот на станови, делумно предизвикани од уништените домови за време на бурите. Богатите сопственици на куќи имаат повеќе ресурси да ги обноват своите домови и да имаат подобра безбедност на работното место, што ги охрабрува да останат во нивните заедници по екстремни временски настани. Високо нестабилните области, како што се падините и делта регионите, се продаваат на семејства со пониски приходи по поевтина цена. По екстремните временски настани, на сиромашените луѓе им е тешко да најдат или да одржат работа и да ги обноват своите домови. Овие предизвици принудуваат многумина да се преселат во потрага по можности за работа и домување.

### Екосистеми и биодиверзитет

 Коралното белење на коралните гребени на Хаваи
Климатските промени веќе ги трансформираат еколошките системи. Околу една половина од системите на коралните гребени во светот претрпеле белење како резултат на затоплувањето на морињата. Дополнително, директните човечки притисоци што може да се доживеат вклучуваат прекумерен риболов што може да доведе до исцрпување на ресурсите, хранливи материи и хемиско загадување и лоши практики за користење на земјиштето, како што се уништувањето на шумите. Исто така, климатските промени може да го зголемат бројот на обработливо земјиште во регионите со висока географска ширина со намалување на бројот на замрзнати површини. Студија од 2005 година известува дека температурата во Сибир се зголемила во просек за три степени целзиусови од 1960 година, што наводно е повеќе отколку во другите области на светот.

### Здравје на луѓето

Директен ефект е зголемувањето на болестите и смртните случаи поврзани со температурата поврзани со продолжени топлотни бранови и влажност. Климатските промени, исто така, би можеле да го променат географскиот опсег на болести кои се пренесуваат од комарци, како што е маларичната денга треска, што ги изложува новите популации на болеста. Бидејќи климата што се менува влијае на основните состојки за одржување на добро здравје: чист воздух и вода, доволно храна и соодветно засолниште, ефектите би можеле да бидат широко распространети и продорни. Извештајот на Комисијата за социјални детерминанти на здравјето на СЗО посочува дека обесправените заедници веројатно ќе сносат непропорционален дел од товарот на климатските промени поради нивната зголемена изложеност и ранливост на здравствени закани. Над 90 проценти од смртните случаи од маларија и дијареа се на товар на деца на возраст од 5 години или помлади, главно во земјите во развој. Други сериозно погодени групи на население вклучуваат жени, постари лица и луѓе кои живеат во мали островски држави во развој и други крајбрежни региони, мега-градови или планински области.

#### Аспекти на климатските промени врз здравјето на луѓето

Веројатно релативно влијание врз здравствените резултати на компонентите на климатските промени 

| Здравствен исход | промена на средната вредност,
температура... | екстремни настани | стапка на промена
на климата
променлива | ден-ноќ
разлика |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Смрт и болести поврзани со топлина |  | **+++** |  | **+** |
| Физичка и психолошка траума
поради катастрофи |  | **++++** |  |  |
| Векторски преносливи болести | **+++** | **++** | **+** | **++** |
| Заразни болести кои не се пренесуваат преку вектор | **+** | **+** |  |  |
| Достапност на храна и глад | **++** | **+** | **++** |  |
| Последици од покачувањето на нивото на морето | **++** | **++** | **+** |  |
| **Респираторни ефекти:**
- загадувачи на воздухот
-полен, влажност | **+**
**++** | **++** |  | **+** |
| **Поместување на населението** | **++** | **+** | **+** |  |

++++= одличен ефект; += мал ефект; празните ќелии покажуваат дека нема позната врска.

### Човекови права и демократија

Во јуни 2019 година, специјалниот известувач на Обединетите нации, Филип Алстон, предупредил на „*климатски апартхејд*" каде богатите плаќаат за да избегаат од ефектите на климатските промени додека остатокот од светот страда, што потенцијално ги поткопува основните човекови права, демократијата и владеењето на правото. Во времето на супербурата Сенди во 2012 година, повеќето луѓе во Њујорк останале без струја, додека седиштето на Голдман Сакс имал приватен генератор и заштита од „*десетици илјади свои вреќи со песок*".

Безбедносни влијанија
---------------------

Концептот на човековата безбедност и ефектите што климатските промени може да ги имаат врз неа ќе станат сè поважни како што влијанијата стануваат поочигледни. Некои ефекти се веќе евидентни и ќе станат многу јасни на краток рок на човекот и климата (2007-2020). Тие ќе се зголемат и други ќе се манифестираат на среден рок (2021–2050); додека на долг рок (2051–2100), сите тие ќе бидат активни и ќе имаат силна интеракција со другите главни трендови. Постои потенцијал за крај на нафтената економија за многу земји производители и потрошувачи, можна финансиска и економска криза, поголема популација на луѓе и многу поурбанизирано човештво - многу повеќе од 50% што сега живеат во мали до многу големите градови. Сите овие процеси ќе бидат придружени со прераспределба на населението на национално и на меѓународно ниво. Ваквите прераспределби обично имаат значајни родови димензии; на пример, влијанијата од екстремни настани може да доведат до миграција на мажите во потрага по работа, што кулминира со зголемување на бројот на домаќинства на чело на жени - група која често се смета за особено ранлива. Ефектите од климатските промени врз сиромашените жени и деца се од клучно значење со тоа што жените и децата, особено, имаат нееднакви човечки способности.

Влијанија врз инфраструктурата
------------------------------

Потенцијалните ефекти од климатските промени и безбедноста на инфраструктурата ќе имаат најдиректен ефект врз циклусот на сиромаштија. Областите на инфраструктурни ефекти ќе вклучуваат системи за вода, домување и населби, транспортни мрежи, комунални претпријатија и индустрија. Дизајнерите на инфраструктурата можат да придонесат во три области за подобрување на животната средина за сиромашните, во дизајнот на згради, во планирањето и дизајнот на населбите, како и во урбанистичкото планирање.

Националниот совет за истражување идентификувал пет климатски промени од особено значење за инфраструктурата и факторите што треба да се земат предвид при дизајнирање на идните структури. Овие фактори вклучуваат зголемување на многу топли денови и топлотни бранови, зголемување на температурите на Арктикот, зголемување на нивото на морето, зголемување на интензивните врнежи и зголемување на интензитетот на ураганите. Топлотните бранови ги погодуваат заедниците кои живеат во традиционално постудените области бидејќи многу од домовите не се опремени со единици за климатизација. Зголемувањето на нивото на морето може да биде катастрофално за сиромашните земји сместени во близина на океанот и во регионите на делтата, кои доживуваат сè поогромно оштетување од невремето. Во делови од источните карипски земји, речиси 60 отсто од домовите биле изградени без никакви градежни регулативи. Многу од овие загрозени популации се исто така погодени од зголемување на поплавите на мета на кои им недостасува соодветна дренажа. Во 1998 година, близу 200 милиони луѓе биле погодени од поплави во долината на реката Јангце во Кина; а во 2010 година, поплавите во Пакистан погодиле 20 милиони луѓе. Овие прашања се влошуваат за луѓето кои живеат во области со пониски приходи и ги принудуваат да се преселат со повисока стапка од другите економски групи.

Во областите каде што сиромаштијата е распространета и инфраструктурата е недоволно развиена, климатските промени создаваат критична закана за идниот развој на таа земја. Извештаите од една студија направена на десет географски и економски различни земји покажуваат како девет од десет земји откриле неспособност да развијат инфраструктура и нејзино скапо одржување поради влијанието на климатските промени и трошоците.

Предложени политички решенија
-----------------------------

### Напори за ублажување

Ублажувањето на климатските промени е акција за намалување на интензитетот на радијативното принудување со цел да се намалат потенцијалните ефекти од глобалното затоплување. Најчесто, напорите за ублажување вклучуваат намалување на концентрациите на стакленички гасови, или со намалување на нивниот извор или со зголемување на нивните мијалници.

Атомските централи обезбедуваат чиста, сигурна енергија за над 31 земја на глобално ниво и се втор по големина светски извор на енергија со ниска јаглеродна енергија. Индија, Кина и Јужна Кореја ја искористиле јадрената енергија за да развијат напредни, високоенергетски економии. Спротивно на тоа, земјите во развој со економии во развој честопати се соочуваат со проблеми во финансирањето на обновливите извори на енергија, тие се принудени да се потпираат на извори на енергија засновани на фосилни горива. Поддршката на јадрената енергија за производство на енергија расте како опција за борба против климатските промени во земјите во развој. Овие атомски централи имаат потенцијал да придонесат за енергетската безбедност и да ја намалат потребата од фосилни горива во овие области.

### Напори за адаптација

Адаптацијата кон глобалното затоплување вклучува активности за толерирање на ефектите од глобалното затоплување. Колаборативното истражување од Институтот за развојни студии ги повлекува врските помеѓу адаптацијата и сиромаштијата за да помогне во развојот на агенда за адаптација за сиромашните што може да информира за намалување на сиромаштијата отпорна на климата. Адаптацијата кон климатските промени ќе биде „*неефективна и неправедна доколку не успее да научи и да се изгради врз разбирањето на повеќедимензионалната и диференцираната природа на сиромаштијата и ранливоста*". Посиромашните земји имаат тенденција да бидат посериозно погодени од климатските промени, но сепак имаат намалени средства и капацитети со кои треба да се прилагодат. Овој ефект може да се види со споредување на исходите меѓу Бангладеш и Соединетите Држави по двете силни бури. Во Соединетите Американски Држави, ураганот Ендру убил 23 луѓе во 1992 година; сепак, една година пред тоа, во Бангладеш, тропски циклон убил приближно 100.000 луѓе. Бангладеш, имајќи посиромашно население, бил помалку подготвен за бурата; а земјата немала доволно системи за прогноза на времето потребни за предвидување на метеоролошките настани. По невремето, Бангладеш барал помош од меѓународната заедница бидејќи не ги поседувал потребните средства за закрепнување. Бидејќи настаните како овие се зголемуваат во нивната честота и сериозност, потребен е поактивен пристап. Ова довело до повеќе активности за интегрирање на адаптацијата во програмите за развој и намалување на сиромаштијата. Подемот на адаптацијата како развојно прашање е под влијание на загриженоста околу минимизирање на заканите за напредокот во намалувањето на сиромаштијата, особено Милениумските развојни цели, и од неправдата на влијанијата што се чувствуваат најтешко од оние кои најмалку направиле за да придонесат за проблемот. врамување на адаптацијата како прашање на правичност и човекови права.

Други решенија вклучуваат зголемување на пристапот до квалитетна здравствена заштита за сиромашните луѓе, планирање на подготвеност за ефектите од урбаните топлински острови, идентификување на населбите кои најверојатно ќе бидат погодени, инвестирање во истражување за алтернативно гориво и енергија и мерење на резултатите од влијанието на политиките.

### Регионални ефекти

Регионалните ефекти од глобалните климатски промени варираат од земја до земја. Многу земји имаат различни пристапи за тоа како се прилагодуваат на глобалните климатски промени наспроти другите. Поголемите земји со повеќе ресурси не реагираат исто како земја со помалку ресурси за користење. Итноста да се реши проблемот не е присутна додека директно не се почувствува ефектот од глобалните климатски промени. Бангладеш е само еден од многуте примери на луѓе кои се погодени затоа што не се соодветно подготвени да се соочат со глобалната клима. Работниците во областа на земјоделството во овие земји посебно се погодени од другите, но степенот до кој е погоден секој земјоделски работник варира од регион до регион.

Земја што е пример за нееднаквоста што се создава поради различните влијанија во различни региони од климатските промени е Нигерија. Нигерија е земја која главно се потпира на нафтата како главен генератор на пари, но е под влијание на климатските промени и влијае на работниците од пониската класа, како што се земјоделците во нивниот секојдневен живот. Недостатокот на информации за климатските промени заедно со прескапата цена на земјиштето и неодговорноста на владата кон прилагодувањето кон климатските промени продолжуваат да ги ограничуваат земјоделците во Нигерија. Земја поддржана од земјоделството ќе преземе повеќе активности со цел да се бори против климатските промени. Нејзинат економска вредност би била превисока за да не вложи повеќе напор во борбата против климатските промени. Бидејќи тоа не е приоритет за побогатата класа во Нигерија, луѓето од пониската класа директно повеќе ги трпат ефектите од климатските промени во Нигерија.

Нигерија заедно со остатокот од Африка е во опасност да биде најмногу погодена од климатските промени. Според авторот Игнатиус А. (IPCC 2007) тоа ќе влијае на економијата, како и на општествениот систем во Африка ако не се решат како што треба. Земја со толку многу природни ресурси како што е Африка ќе ги изгуби тие ресурси со текот на времето и ќе биде погодена потешко од повеќето региони во светот ако климатските промени не се решат итно.

Работниците од пониска класа ги чувствуваат ефектите различно од регион до регион на климатските промени, но ефектите во некои од овие земји не се толку разорни поради подобрите методи на адаптација од другите во различни земји и региони. Сместена во Јужна Азија е земјата Шри Ланка која се бори со глобалните климатски промени, но прави повеќе за да се бори против нив отколку другите. Шри Ланка започнала да ја истражува адаптацијата на ниво на фарма кон климатските промени со набљудување на помалите земјоделски заедници во Шри Ланка. Овие фармери ги користат своите лични искуства и стекнато знаење за да се борат против глобалните климатски промени. Тие го нагласиле управувањето со неклиматски елементи над кои немаат контрола и тоа им помогнало побрзо да се прилагодат од повеќето земјоделски заедници на климатските промени. Климатските промени предизвикале зголемување на ефикасноста на овие земјоделци. Ова зголемување им дава поголеми шанси да не бидат премногу зафатени од климатските промени. Исто така, покажува како друштвените мрежи можат да влијаат на напорите за адаптација. Кога повеќе луѓе ќе го сфатат како сериозно прашање, одговорот ќе биде поголем. Шри Ланка зависи од земјоделските добра за да ја одржи нивната економија стабилна и многу луѓе зависат од тоа. Напорите за адаптација во Шри Ланка покажуваат како одговорот од општеството може да го диктира нивото на важност што луѓето го гледаат во ова прашање.

Разбирањето на начинот на кој луѓето ги обработуваат информациите е исто толку важно како и познавањето на информациите потребни за борба против социо-економските, когнитивните и нормативните аспекти во заедниците. За разлика од Нигерија, владата на Шри Ланка спровела и тестирала студии за тоа како да се прилагодат на климатските промени што им помага да не бидат целосно беспомошни против глобалните климатски промени. Земјите како Шри Ланка, кои имаат влада која зависи од извозот на земјоделството за да одржи дел од владата, сигурно се сосема поинаков одговор на борбата против климатските промени за разлика од местата како Нигерија. Кога проблемот ќе влијае на оние на врвот, адаптацијата ќе се случи со итност. Оваа војна предизвикува пристапите кон климатските промени да изгледаат поинаку додека сите не бидат подеднакво погодени. Напорите за адаптација треба да бидат колективни или нема да биде решен светскиот проблем или климатските промени во сиромаштијата.

Предложени политички предизвици
-------------------------------

Најтешкиот политички предизвик е поврзан со дистрибуцијата. Иако ова е потенцијално катастрофален ризик за целиот свет, краткорочната и среднорочната распределба на трошоците и придобивките ќе биде далеку унифициран. Предизвикот за дистрибуција е особено тежок бидејќи побогатите нации кои во голема мера го предизвикале проблемот нема да бидат оние кои најмногу ќе страдаат на краток рок. Најсиромашните нации се најранливи на емисиите на стакленички гасови; иако тие немале и сè уште не се значајни придонесувачи за тоа.

Библиографија
-------------

* Delaney and Elizabeth Shrader (2000) "Gender and Post-Disaster Reconstruction: The Case of Hurricane Mitch in Honduras and Nicaragua", LCSPG/LAC Gender Team, The World Bank, Decision Review Draft, page 24
* Esham, M. & Garforth, C. (2013). Agricultural adaptation to climate change: insights from a farming community in Sri Lanka. *Mitigation and adaptation strategies for global change*, *18*(5), 535-549.
* IPCC. 2001. Impacts, Adaptation and Vulnerability, Contribution of Working Group II of the Intergovernmental Panel on Climate Change to the Third Assessment Report of the IPCC. Online at www.ipcc.ch (Accessed October 23, 2010)
* IPCC. 2007. Intergovernmental Panel on Climate Change Special Report on Emissions Scenarios (Accessed on November 2, 2010).
* IDS Bulletin. Poverty in a Changing Climate IDS Bulletin 39(4):2, September 2008
* Jabeen, Huraera and Fuad H. Mallick. "Urban Poverty, climate change and built environment." The Daily Star. January 24, 2009.
* La Trobe, S. 2002. Climate Change and Poverty.  (Accessed October 23, 2010)
* Liotta, Peter. "Climate Change and Human Security: The Use of Scenarios" Paper presented at the annual meeting of the International Studies Association, Town & Country Resort and Convention Center, San Diego, California, USA, Mar 22, 2006. 2009-05-25 <[*мртва врска*][*мртва врска*]>
* Madu, I. A. & Nwankwo, C. F. (2021). Spatial pattern of climate change and farmer–herder conflict vulnerabilities in Nigeria. *GeoJournal*, *86*(6), 2691-2707.
* Marger (2008). Examples of these disadvantages working in a circular process would be: economic decline, low personal income, no funds for school, which leads to lack of education. The lack of education results in unemployment and lastly low national productivity. ‘‘Social Inequality: Patterns and Processes.’’ McGraw Hill publishing. 4th edition. ISBN 0-07-352815-3ISBN 0-07-352815-3
* Mohammed, A. Hassan, H. & Zakari, M. (2021). Impact of Sustainable Development Goals (SDGS) on Poverty Alleviation among Rural Women and Youth in Federal Capital Territory Abuja, Nigeria. *KIU Journal Of Humanities, 6*(1), 109-122. Retrieved from https://ijhumas.com/ojs/index.php/kiuhums/article/view/1175
* Molina, M.; Zaelke, D.; Sarmac, K. M.; Andersen, S. O.; Ramanathane, V.; Kaniaruf, D. (2009). „Tipping Elements in Earth Systems Special Feature: Reducing abrupt climate change risk using the Montreal Protocol and other regulatory actions to complement cuts in CO2 emissions". *Proceedings of the National Academy of Sciences*. **106** (49): 20616–21. Bibcode:2009PNAS..10620616M. doi:10.1073/pnas.0902568106. PMC 2791591. PMID 19822751.
* Miller, Kathleen. 1997. Climate Variability, Climate Change and Western Water. Report to the Western Water Policy Review Advisory Commission, NTIS, Springfield, VA.  (Accessed on November 2, 2010).
* O’Leary, Maureen. March 21, 2008. Climate Change on Infrastructure.  Архивирано на 26 јануари 2021 г. (Accessed on November 2, 2010).
* Ozor, N. Madukwe, M. C. Enete, A. A. Amaechina, E. C. & Onokala, P. (2010). Barriers to climate change adaptation among farming households of Southern Nigeria. *Journal of Agricultural Extension*, *14*(1).
* Rayner, S.; Malone, E.L. (2001). „Climate Change, Poverty, and Intragernerational Equity: The National Level". *International Journal of Global Environmental Issues*. **1** (2): 175–202. doi:10.1504/ijgenvi.2001.000977.
* Sample, Ian. "Warming hits ‘tipping point’" The Guardian. August 11, 2005. (Accessed on November 12, 2010).
* Schneider, S.H. et al. (2007). "Assessing key vulnerabilities and the risk from climate change. In: Climate Change 2007: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [M.L. Parry et al. (eds.)"]. Cambridge University Press, Cambridge, U.K. and New York, N.Y. U.S.A.. pp. 779–810. Retrieved 2009-05-20.
* Simon, David. (2007), "Cities and Global Environmental Change: Exploring the Links," The Geographical Journal 173, 1 (March): 75–79 & see chapters 3 & 4 of Sir Nicholas Stern et al. (2007) Stern Review on the Economics of Climate Change. London: UK, Department of the Treasury
* Smit, B.; Burton, I.; Klein, R.J.T.; Street, R. (1999). „The Science of Adaption: A framework for Assessment". *Mitigation and Adaption Stretegies for Global Change*. **4** (3/4): 199–213. doi:10.1023/A:1009652531101.
* United Nations Development Programme. "Human Development Report 2007/2008: The 21st Century Climate Challenge." United Nations Development Programme,  (Accessed October 23, 2010).
* United Nations Development Programme. 1998. "Unequal Human Impacts of Environmental Damage," in Human Development Report 1998. Oxford and New York: Oxford University Press.
* United Nations Development Programme. 2006. "Human Development Report: Beyond Scarcity: Power, Poverty, and the Global Water Crisis." New York: Palgrave Macmillan, 2006. (pp. 25–199).
* UNICEF. 2007. Climate Change and Children. New York: United Nations Children's Fund.
* Progress in Drinking-water and Sanitation: special focus on sanitation. WHO/UNICEF Joint Monitoring Programme for Water Supply and Sanitation. July 17, 2008. p. 25.  Архивирано на 9 април 2021 г..
* Updated Numbers: WHO/UNICEF Joint Monitoring Programme for Water Supply and Sanitation Updated Report. 2008.  Архивирано на 20 април 2021 г.
* Архивирано на 16 мај 2013 г.
* 
* World Health Organization. 2004. The Global Burden Disease: 2004 Update. [*мртва врска*]

Наводи
------

1. ↑  Rayner, S. and E.L. Malone (2001). „Climate Change, Poverty, and Intragernerational Equity: The National Leve". *International Journal of Global Environmental Issues*. 1. **I** (2): 175–202. doi:10.1504/IJGENVI.2001.000977.
2. ↑  Smit, B, I. Burton, R.J.T. Klein, and R. Street (1999). „The Science of Adaption: A framework for Assessment". *Mitigation and Adaption Stretegies for Global Change*. **4** (3/4): 199–213. doi:10.1023/A:1009652531101.
3. ↑  „Fourth National Climate Assessment". *Intergovernmental Panel on Climate Change*. Архивирано од изворникот на 27 October 2019.
4. ↑  Chappell, Carmin (2018-11-26). „Climate change in the US will hurt poor people the most, according to a bombshell federal report". *CNBC* (англиски). Архивирано од изворникот на 31 October 2019. Посетено на 2019-10-31.
5. 1 2  „Human Development Report 2007/2008: The 21st Century Climate Challenge" (PDF). *United Nations Development Programme*. Посетено на October 23, 2010.
6. ↑  Hickel, Jason (September 1, 2020). „Quantifying national responsibility for climate breakdown: an equality-based attribution approach for carbon dioxide emissions in excess of the planetary boundary".
7. ↑  Hickel, Jason (2020). *Less is more: how degrowth will save the world*. ISBN 978-1785152498.
8. ↑  „Revised Estimates of the Impact of Climate Change on Extreme Poverty by 2030" (PDF). September 2020.
9. ↑  Marger (2008). *Social Inequality: Patterns and Processes, 4th edition*. McGraw Hill publishing. ISBN 978-0-07-352815-1.
10. ↑  United Nations Development Programme. 2006. "Human Development Report: Beyond Scarcity: Power, Poverty, and the Global Water Crisis." New York: Palgrave Macmillan, 2006. (pp. 25–199).
11. 1 2 3 4  IPCC. 2001. Impacts, Adaptation and Vulnerability, Contribution of Working Group II of the Intergovernmental Panel on Climate Change to the Third Assessment Report of the IPCC. Online at www.ipcc.ch (Accessed October 23, 2010)
12. ↑  Eric. Klinenberg (30 April 2016). *Climate Change and the Future of Cities : mitigation, adaptation, and social change on an urban planet*. ISBN 978-0-8223-6842-7. OCLC 1248685697.
13. ↑  „Climate change: Big increase in weather disasters over the past five decades". *BBC News* (англиски). 2021-09-01. Посетено на 2021-11-30.
14. ↑  IPCC. 2007. Intergovernmental Panel on Climate Change Special Report on Emissions Scenarios (Accessed on November 2, 2010).
15. 1 2 3  Schneider, S.H. et al. (2007). "Assessing key vulnerabilities and the risk from climate change. In: Climate Change 2007: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [M.L. Parry et al. (eds.)"]. Cambridge University Press, Cambridge, U.K. and New York, N.Y. U.S.A.. pp. 779–810. Retrieved 2009-05-20.
16. ↑  „Human Development Report: Beyond Scarcity: Power, Poverty, and the Global Water Crisis". *United Nations Development Programme*: 25–199. 2006.
17. ↑  Zadawa, Abdullahi Nafiu; Omran, Abdelnaser (2018), Omran, Abdelnaser; Schwarz-Herion, Odile (уред.), „Climate Change and Water Security Issues in Africa: Introducing Partnership Procurement for Sustainable Water Projects in Nigeria", *The Impact of Climate Change on Our Life* (англиски), Singapore: Springer Singapore: 127–134, doi:10.1007/978-981-10-7748-7\_6, ISBN 978-981-10-7747-0, Посетено на 2020-12-01
18. 1 2 3 4 5 6  McLeman, Robert A. (2013), „Preface", *Climate and Human Migration*, New York: Cambridge University Press: xi–xvi, doi:10.1017/cbo9781139136938.001, ISBN 978-1-139-13693-8, Посетено на 2020-12-08
19. ↑  Sample, Ian. "Warming hits ‘tipping point’" The Guardian. August 11, 2005. (Accessed on November 12, 2010).
20. ↑  Bongaarts, John; McMichael, A. J.; Haines, A.; Slooff, R.; Kovats, S. (December 1996). „Climate Change and Human Health: An Assessment Prepared by a Task Group on Behalf of the World Health Organization, the World Meteorological Organization and the United Nations Environment Programme". *Population and Development Review*. **22** (4): 806. doi:10.2307/2137826. ISSN 0098-7921. JSTOR 2137826.
21. ↑  Carrington, Damian (25 June 2019). „'Climate apartheid': UN expert says human rights may not survive". *The Guardian*. Посетено на 7 July 2019.
22. 1 2  Liotta, Peter. "Climate Change and Human Security: The Use of Scenarios" Paper presented at the annual meeting of the International Studies Association, Town & Country Resort and Convention Center, San Diego, California, USA, Mar 22, 2006. 2009-05-25
23. 1 2  Simon, David. (2007), "Cities and Global Environmental Change: Exploring the Links," The Geographical Journal 173, 1 (March): 75–79 & see chapters 3 & 4 of Sir Nicholas Stern et al. (2007) Stern Review on the Economics of Climate Change. London: UK, Department of the Treasury
24. ↑  Delaney and Elizabeth Shrader (2000) "Gender and Post-Disaster Reconstruction: The Case of Hurricane Mitch in Honduras and Nicaragua", LCSPG/LAC Gender Team, The World Bank, Decision Review Draft, page 24
25. ↑  UNICEF. 2007. Climate Change and Children. New York: United Nations Children’s Fund. p. 47
26. 1 2  Jabeen, Huraera and Fuad H. Mallick. "Urban Poverty, climate change and built environment." The Daily Star. January 24, 2009.
27. ↑  O’Leary, Maureen. March 21, 2008. Climate Change on Infrastructure.  Архивирано на 26 јануари 2021 г. (Accessed on November 2, 2010).
28. ↑  Schweikert, Amy; Chinowsky, Paul; Espinet, Xavier; Tarbert, Michael (2014-01-01). „Climate Change and Infrastructure Impacts: Comparing the Impact on Roads in ten Countries through 2100". *Procedia Engineering*. Humanitarian Technology: Science, Systems and Global Impact 2014, HumTech2014 (англиски). **78**: 306–316. doi:10.1016/j.proeng.2014.07.072. ISSN 1877-7058.
29. ↑  Molina, M.; Zaelke, D.; Sarmac, K. M.; Andersen, S. O.; Ramanathane, V.; Kaniaruf, D. (2009). „Tipping Elements in Earth Systems Special Feature: Reducing abrupt climate change risk using the Montreal Protocol and other regulatory actions to complement cuts in CO2 emissions". *Proceedings of the National Academy of Sciences*. **106** (49): 20616–21. Bibcode:2009PNAS..10620616M. doi:10.1073/pnas.0902568106. PMC 2791591. PMID 19822751.
30. ↑  „Nuclear Power Today | Nuclear Energy - World Nuclear Association". *www.world-nuclear.org*. Посетено на 2021-02-04.
31. ↑  „Nuclear Energy is Climate Justice". *The Breakthrough Institute* (англиски). Посетено на 2021-02-04.
32. ↑  „Nuclear energy in developing countries". *American Academy of Arts & Sciences* (англиски). Посетено на 2021-02-04.
33. 1 2 3  IDS Bulletin. Poverty in a Changing Climate IDS Bulletin 39(4):2, September 2008
34. ↑  Shonkoff, Seth B.; и др. (2011). „The climate gap: environmental health and equity implications of climate change and mitigation policies in California—a review of the literature" (PDF). *Climatic Change*. **109** (1): 485–503. Bibcode:2011ClCh..109S.485S. doi:10.1007/s10584-011-0310-7. Архивирано од изворникот (PDF) на 2022-03-03. Посетено на 2022-05-07.