Франц Лист, околу 1846 година
***Четирите елементи (Les quatre éléments***), S.80 — циклус од четири хорски дела од Франц Лист, на текст од Жозеф Отран. Циклусот бил компониран во 1844–48 година, првично за придружба со пијано, подоцна оркестриран. Насловот е алузија на старогрчките елементи: земја, воздух, вода и оган. Како последователна мисла, Лист составил увертира за циклусот во 1849–50 година, но таа била ревидирана и станала неговата симфониска поема *Прелудиуми (Les préludes)*.

Настанок
--------

Прва композиција на Лист во циклусот била композицијата *Северници (Les aquilons)*, композицја за машки хор со придружба на пијано, компонирана на 24 јули 1844 година во Марсеј. Лист пристигнал во Марсеј еден ден претходно и се сретнал со хористите на една германска патувачка дружина, кои побарале изворна хорска композиција од композиторот. Поетот Жозеф Отран, кого Лист го посетил, му ја понудил песната *Северници (Les aquilons)*. Во попладневните часови на 24-ти, Лист го компонирал делото. Делото било изведено на 6 август, на четвртиот концерт на Лист во Марсеј. Придружбата била на две пијана, а на едното свирел самиот Лист.

Циклусот
--------

Покрај *Сверниците (Les aquilons)*, Отран му дал уште три песни на Лист: *Земја (La terre)*, *Поплави (Les flots*) и *Ѕвезди (Les astres*), а Лист исто така и за нив составил музика. Како низа, *Земја (La terre)*, *Северници (Les aquilons)*, *Поплави (Les flots)* и *Ѕвезди (Les asres)* го чинат циклусот *Четирите елементи (Les quatre éléments)*. Насловот на циклусот e алузија на старогрчкиот концепт на четирите елементи, при што секоја од четирите песни се однесува на по еден од тие елементи: земја, воздух, вода и оган.

*Земја (La terre)* и *Поплави (Les flots)* биле компонирани во пролетта 1845 година за време на турнејата на Лист низ Шпанија и Португалија. Сепак, точните датуми сè уште не се јасни. Четирите дела од *Четирите елементи (Les quatre éléments)* никогаш не биле објавени, а единствено била изведена *Северници (Les aquilons)* на 6 август 1844 година. Ракописите се зачувани во *архивот Гете и Шилер* во Вајмар. Нивниот каталошки број е S.80. За ракописите на *Земја (La Terre)* и *Поплави (Les flots)*, Емил Харасти и Теодор Милер-Ројтер ги даваат податоците „Лисабон и Малага, април 1845 година" и „Валенсија, Велигденска недела 1845", соодветно. Што се однесува до ракописот на *Ѕвезди (Les astres)*, нема податоци ниту за место, ниту за датум. Харасти го наведува 14 април 1845 година, како датум.

Во писмото до Отран од 7 август 1852 година, Лист го потсетил поетот за четирите текстови што овој му ги дал и истовремено потврдил дека одамна ги завршил нивните поставки. Ова било можеби првпат Отран да добие известување за тоа каде се неговите песни. Самите песни биле објавени во 1856 година.

Оркестрација и увертира
-----------------------

Најраните извори за обиди за оркестрирање на циклусот *Четирите (Les quatre éléments)* се напишани со раката на препишувачот на Лист, Август Конради, на почетокот на 1848 година. Постои партитура со раката на ученикот на Лист и препишувач Јоаким Раф од *Увертира на Четирите елементи (Ouvertüre des Quatre éléments)* со поправки на четири страници со раката на Лист, насловена како „4 Elements Seite 25" и датирана 1850 година.

Увертирата била суштински преработена од Лист неколку години подоцна за да стане неговата симфониска поема *Прелудиуми (Les préludes*).

Избрани снимки
--------------

* *Лист: Хорски дела за машки гласови*, Гергељ Богањи (пијано), машки хор на ансамблот Хонвед, Иштван Паркаи Хунгаротон

Наводи
------

1. ↑  Eckhardt (1982), pp. 172-184.
2. ↑  Haraszti (1953), pp. 115 and 123; Müller-Reuter (1909) p. 294.
3. ↑  Haraszti (1953), p. 115.
4. ↑  Haraszti (1953), p. 114, n. 2 and n. 3.
5. ↑  Raabe (1931), p. 70
6. ↑  Bonner (1986), pp. 101-3.

Библиографија
-------------

* Bonner, Andrew: *Liszt's Les Préludes and Les Quatre Élémens: A Reinvestigation*, in *19th-Century Music*, 10 (1986), p. 95ff.
* Eckhardt, Maria: Liszt à Marseille, in Studia Musicologica Academiae Scientarum Hungaricae 24 (1982), p. 163ff.
* Haraszti, Emile: *Génèse des préludes de Liszt qui n'ont aucun rapport avec Lamartine*, in *Révue de musicologie* 35 (1953), p. 111ff.
* Müller-Reuter, Theodor: *Lexikon der deutschen Konzertliteratur*, 1. Band, Leipzig 1909.
* Raabe, Peter: *Liszts Schaffen*, Cotta, Stuttgart, Berlin 1931.