**Жезказган** (казашки: Jezqazǵan, Жезқазған; руски: Жезказган), порано познат како Џезказган (руски: Джезказган, до 1992 година), е град во Карагандинска област, Казахстан, на резервоарот на реката Кара-Кенгир. Населението во 2019 година изнесувало 87.200. Неговата урбана област го вклучува соседниот рударски град Сатпаев, за вкупно градско население од 148.700 жители.

55% од населението во **Жезказган** се Казаци, 30% Руси, со помали малцинства Украинци, Германци, Чеченци и Корејци.

Историја
--------

Градот е основан во 1938 година во близина на богати наоѓалишта на бакар. Во 1973 година беше изграден голем рударско-металуршки комплекс на југоисток од градот за топење на бакарот. Други рудни метали кои се копаат и преработуваат се манганот и железото.

За време на советската ера, Жезказган бил местото на логорот Гулаг, Кенгир, споменат во книгата „Архипелагот Гулаг" на Александар Солженицин и „Американец во Гулаг" на Александар Долгун.

Географија
----------

Жезказган се наоѓа во самото срце на Казашките степи. Исто така е во близина на географскиот центар на земјата.

### Клима

Жезказган се одликува со континентална полусушна клима; дождот е чест, но никогаш обилен и месечните врнежи од дожд никогаш не достигнале 100 милиметри. Просечната температура се движи од 24 °C (75 °F) во јули до −16 °C (3 °F) во јануари, додека крајностите се движат од 43 °C (109 °F) во јуни 1988 година до 41,1 °C (- 42.0 °F) во февруари 1951 година.

| Климатски податоци за Жезказган |
| --- |
| Месец | Јан | Фев | Мар | Апр | Мај | Јун | Јул | Авг | Сеп | Окт | Ное | Дек | Годишно |
| Највисока забележана °C (°F) | 5.0 (41) | 9.0 (48.2) | 27.4 (81.3) | 34.2 (93.6) | 37.2 (99) | 43.0 (109.4) | 42.2 (108) | 42.4 (108.3) | 39.9 (103.8) | 30.5 (86.9) | 22.0 (71.6) | 9.8 (49.6) | 43.0 (109.4) |
| Прос. висока °C (°F) | −8.5 (16.7) | −7.1 (19.2) | 0.6 (33.1) | 15.7 (60.3) | 23.4 (74.1) | 29.9 (85.8) | 31.3 (88.3) | 29.8 (85.6) | 23.2 (73.8) | 13.7 (56.7) | 2.2 (36) | −5.7 (21.7) | 12.4 (54.3) |
| Сред. дневна °C (°F) | −13.0 (8.6) | −12.3 (9.9) | −4.5 (23.9) | 8.6 (47.5) | 16.2 (61.2) | 22.6 (72.7) | 24.4 (75.9) | 22.5 (72.5) | 15.2 (59.4) | 6.3 (43.3) | −2.8 (27) | −10.2 (13.6) | 6.1 (43) |
| Прос. ниска °C (°F) | −17.6 (0.3) | −17.3 (0.9) | −9.0 (15.8) | 2.2 (36) | 8.7 (47.7) | 14.5 (58.1) | 16.8 (62.2) | 14.4 (57.9) | 7.1 (44.8) | −0.1 (31.8) | −7.1 (19.2) | −14.6 (5.7) | −0.2 (31.6) |
| Најниска забележана °C (°F) | −40.0 (−40) | −41.1 (−42) | −36.1 (−33) | −15.6 (3.9) | −6.6 (20.1) | −2.2 (28) | 3.9 (39) | −2.6 (27.3) | −11.4 (11.5) | −19.0 (−2.2) | −37.2 (−35) | −40.0 (−40) | −41.1 (−42) |
| Прос. врнежи мм (ин) | 19 (0.75) | 16 (0.63) | 16 (0.63) | 17 (0.67) | 19 (0.75) | 17 (0.67) | 18 (0.71) | 11 (0.43) | 5 (0.2) | 16 (0.63) | 17 (0.67) | 16 (0.63) | 187 (7.36) |
| Прос. бр. дождливи денови | 1 | 2 | 4 | 6 | 9 | 8 | 8 | 5 | 4 | 6 | 5 | 2 | 60 |
| Прос. бр. снежни денови | 17 | 13 | 7 | 2 | 0.3 | 0 | 0 | 0 | 0.03 | 2 | 8 | 14 | 63 |
| Прос. релативна влажност (%) | 78 | 76 | 75 | 56 | 48 | 40 | 41 | 40 | 43 | 60 | 76 | 79 | 59 |
| [] |

Население
---------

| Година | Население |
| --- | --- |
| 1959 | 32 442 |
| 1979 | 62 495 |
| 1989 | 108 821 |
| 1991 | 111 100 |
| 1999 | 90 001 |
| 2009 | 86 227 |
| 2014 | 84 763 |
| 2016 | 86 430 |
| 2019 | 87 200 |

### Етнички состав

Етничкиот состав на жителите на Жезказган (2019 година):

| Народ | Вкупно | Удел (%) |
| --- | --- | --- |
| Казаци | 62 322 | 68.01 |
| Руси | 22 102 | 24.12 |
| Украинци | 2 018 | 2.20 |
| Германци | 1 031 | 1.13 |
| Татари | 945 | 1.03 |
| Белоруси | 427 | 0.47 |
| Корејци | 451 | 0.49 |
| Азери | 532 | 0.58 |
| Молдавци | 253 | 0.28 |
| Узбеци | 219 | 0.24 |
| Чеченци | 138 | 0.15 |
| Башкири | 173 | 0.19 |
| Полјаци | 355 | 0.07 |
| Чуваши | 404 | 0.11 |
| други | 823 | 0.90 |
| вкупно | 91 641 | 100.00 |

Индустрија
----------

Жезказган
Денес градот е седиште на бакарниот конгломерат Казахмис, главниот работодавач на градот. Компанијата има подружници во Кина, Русија и Велика Британија и котира на лондонската берза. Постои електрична централа, Електрана на Казахмис, со капацитет за производство од 207 MW и главен оџак висок 220 метри.

Транспорт
---------

Жезказган има железничка линија до главниот град на Карагандинска област, Караганда.

Жезказган е поврзан со автопат со Караганда преку европската рута Е018 и Кизилорда и Аркалик преку европската рута Е123. Во градот се наоѓа аеродромот Жезказган.

Економски и еколошки предизвици
-------------------------------

Жезказган е моноград. Градот е економски нестабилен бидејќи градот функционира само поради едно претпријатие (ресурс), што го ограничува неговиот развој. Жезказган има голем потенцијал да стане логистички центар на Казахстан, бидејќи ги поврзува Северот и Југ,от Западот и Истокот. Но, инфраструктурата и патиштата не го дозволуваат тоа. Профитот на Жезказган главно се троши на развој на големите градови како Нур-Султан, Алмати, Караганда итн. Само мал процент користи самиот град. Моноградовите се многу зависни од нивното претпријатие и флуктуациите на цените на светскиот пазар. Промените во овие аспекти можат да доведат до сериозни економски проблеми во градот. Државните службеници го разбрале ова и се обидуваат да создадат и развијат различни извори на приход. На пример, железничката линија „Жезказган-Бејнеу" е изграден за да ги поврзе Европа и Персискиот Залив и да извезува производи.

Поврзано
--------

* Казахстан
* Градови во Казахстан
* Карагандинска област

Наводи
------

1. ↑  „stat.gov.kz". *stat.gov.kz*. Посетено на 2020-11-27.
2. ↑  „Погода и Климат - Климат Джезказгана". *web.archive.org*. 2016-11-25. Архивирано од изворникот на 2016-11-25. Посетено на 2020-11-27.CS1-одржување: бот: непознат статус на изворната URL (link)

Надворешни врски
----------------

* Слики од Жезказган

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Градови во Казахстан |
| --- |
|  |
| 
* Актау
* Актобе
* Алмати
* Аркалик
* Атирау
* Бајконур
* Балхаш
* Екибастуз
* Жанаозен
* Жезказган
* Капчагај
* Караганда
* Кентау
* Кокшетау
* Костанај
* Кизилорда
* **Нур-Султан**
* Орал
* Оскемен
* Павлодар
* Петропавл
* Ридер
* Саран
* Сатпаев
* Семеј
* Степногорск
* Талдикорган
* Тараз
* Темиртау
* Туркистан
* Шахтинск
* Шимкент
* Шчучинск

 | Грбот на Казахстан |

 |