|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| Османлиско-македонски војни и востанија |
| --- |
|  |
| Маричка битка - Сер - Југозападна Македонија - Скопје - Сервија  - Ајдутство - Охридско (1560-1595) - Дебарско (1560-1609)- Мариовско-прилепска буна - Велешко (1598) -  Ѓавото (1639) - Мариовска буна  - Карпош (1689) - Бунтот од 1705 - Битолско (1794) - Негушко востание - Халкидичко востание - Разловечко востание - Кумановско востание - Кресненско востание  - Демихисарски заговор - Мелничко востание - Мисијата на Атанас Јанков - Тушимско востание - Горноџумајско востание - Илинденско востание  - Борба за Македонија - Младотурска револуција |

 |

**Кумановското востание** е организиран отпор на македонското население во северна Македонија против Отоманското Царство на почетокот на 1878 година, кон крајот на Руско-турската војна. Востанието ги зафатило кумановско, кривопаланечко, кратовско, овчеполско, а центар на востанието бил манастирот Забел.

Причини
-------

Една од главните причини за започнувањето на овие борби е фактот што Македонија и во втората половина на 19 век и понатаму се наоѓала во рамките на Отоманското Царство, а дополнително влијание имало социјалните услови во кои живеело населението и постојаните напади на албанските разбојнички банди.

### Повод

#### Учество на Македонците во војните на Србија, Црна Гора и Русија против Турција

Започнувањето на Руско-турската војна имала силен одsив меѓу македонските печалбари во Србија, Романија, Бугарија и Грција. Еден дел од македонските доброволци кои учествувале во Српско-турската војна се префрлиле во Романија и заедно со тамошните македонски печалбари се приклучиле кон руската армија и со неа преминале во Бугарија. Организирањето на македонските доброволци му биле доверени поранешнот руски конзул од Битола, Хитрово и Стојан Везенко од Крушево. Од околу 400 македонски доброволци биле формирани неколку чети на чело со од порано истакнатите Дедо Иљо Малешевски, Ѓорѓи Пулевски, Антонов и други. Во рамките на српската војска исто така имало македонски доброволци, го зазела Врање на 19 јануари 1878 година по што биле заземени и неколку села во Кумановско. Предните делови на српската војска успеале да стигнат до Табановечката шума и *Четирските Врвови* и тука застанала со напредувањето, зашто Русија и Отоманското Царство склучиле примирје во Одрин.

#### Албански банди

При чекањето на српската војскана во почеткот 1878 година, населението од кумановско и пчиња, стремејќи се за слобода, почнал да се одметнува на планините Козјак и Герман. Меѓутоа Албанците истовремено започнале да пљачкаат села и христијанското население. Една група од 17 Албанци влегла во куќата на Арсе Стојков од селото Осларе, бујановечко. Арсе загинал убивајќи го водачот на бандата, а целото село набргу се кренало, така што ни еден Албанец не излегол од него. Истовремено, друга арнаутска банда је нападнала куќата бујановечкиот кмет Ташко. 40 Арнаути је силувале Ташковата снаа и ќерка, додека тој со синовите врзани биле принудени да гледаат. Кога се ослободиле, Ташко и негови синови го кренале Бујановац и формирале потера. Кај Челопек, Арнаутите биле пресретнати и сите 40 разбојници биле ликвидирани.

Навлегувањето на македонските чети
----------------------------------

Уште пред да биде фиксирана демаркационата линија меѓу завојуваните страни, македонските доброволци од руската и српската војска побрзале:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | *да ги реализираат своите стремежи за ослоодување на Македонија, за што и стапнувале во оваа војна* | "|

Паниката во турските редови дополнително им дале мотивација на македонските чети да навлезат во Македонија. Дедо Иљо Малешевски од Ќустендил се упатил кон источна Македонија, а македонските доброволци кои се бореле во составот на српската војска на чело со Јаким Челопечки, Никола Алгунски и други се упатиле во Кумановско и Кривопаланечко .

Востание
--------

### Почеток

Јаким Челопечки и Никола Алгунски по навлегувањето во северна Македонија склучиле таен договор со селаните и градските првенци од тој дел на Македонија да се крене востание. Притоа било договорено да им се одмаздат на муслиманите за нанесените навреди и грабежи од страна на турската војска и башибузлук. Во близината на манастирот Забел, кој станал центар на востаниците, се собрале 500 селани. Меѓутоа имало недостаток на оружје и муниција и затоа востаниците се обратиле на пограничните српски власти и кнезот Милан барајќи воени материјали. Српскиот генерал Јован Белимарковиќ им дал 2.000 пушки и им ветил дека Србија ќе ги помогне и со друго. Според некои не проверени податоци бројот на востаниците се искачил на околу 3.000 - 4.000 души. Еден дел до нив логорувале во кумановско, а останатите биле во кривопаланечко.

### Проширување

Востанието ги зафатило кумановката и кривопаланечката каза, а постепено востанието се раширило во Кратовската каза, селата Малино и К’шани во Овче Поле. Востаниците успеале да издржаат неколку напади на Османлиите на ридот Св. Петка, четириските и никулските височини. На 24 април во логорот кај Забел пристигнале турски парламентарци кој им ветиле полна амнестија на востаниците ако ги прекратат своите дејствија но предлогот бил одбиен .

Задушување
----------

На 31 мај 1878 година Хафис-паша од Приштина со 5 табури и батерија артилериска тргнал против востаниците. Голем дел од востаниците загинале кај Челопек, а под притисок на турската армија, востаниците биле принудени да се повлечат од своите позиции. На 4 јуни Османлиите ја зазеле Крива Паланка и стигнале до демаркационата линија. Востаниците биле принудени зедно со голем дел од населението да бегаат кон Србија. Османлиите во текот на задушувањето на востанието спроведувале одмазда, мажите биле набивани на колци, жените биле силувани, а селата биле палени. Голем број на христијански жени биле продадени како рабови. Меѓутоа еден дел од востаниците се засолниле на планините Козјак и Герман од каде продолжиле да ги вознемируваат турските власти.

Наводи
------

1. 1 2 3 4 5 6  *Историја на македонскиот народ, книга втора, Нова Македонија - заедница за издавачка дејност, книги, периодика и публицистика - Скопје, Скопје, 1969 година*

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Османлиско Царство Востанија во Османлиското Царство по период |
| --- |
|  |
| Подем (1299–1453) | 
* Востание на Бедредин Симави
* Востание на Константин и Фружин (1404–1418)

 |
|  |
| Проширување (1453–1606) | 
* Востание на Шахкулу (1511)
* Џелали
* Бејлербегски настани
* Мариовско-прилепска буна (1564-1565)
* Банатско востание (1594)
* Прво трновско востание (1598)

 |
|  |
| Застој (1606–1699) | 
* Џелали
* Востание на Абаза Мехмед Паша
* Атмејдански инцидент
* Чинарска побуна (1656)
* Второ трновско востание (1686)
* Чипровско востание (1688)
* Карпошово востание (1689)

 |
|  |
| Пад (1699–1792) | 
* Одринско востание (1703)
* Патрона Халил (1730)
* Пелопонеско востание (1770)
* Востание на Даскалогијанис (1770)
* Koča's frontier rebellion (1788)

 |
|  |
| Распаѓање (1792–1922) | 
* Прво српско востание (1804–13)
* Востание на Кабакчи Мустафа (1807)
* Востание на Јован Јанчиќ (1809)
* Востание на Хаџи Продан Глигориевиќ (1814)
* Второ српско востание (1815-17)
* Влашко востание (1821) (1821)
* Грчка војна за независност (1821–29)
* Атчали Кел Мехмед (1830)
* Босанско востание (1831–33)
* Албанско востание (1833–39)
* Востанија во Бугарија  (1833-1841)
* Критско востание (1841) (1841)
* Албанско востание (1843–44)
* Албанско востание  (1847)
* Херцеговско востание (1852–62)
* Епирско востание  (1854)
* Либански конфликт  (1860)
* Критско востание  (1866–69)
* Херцеговско востание (1875–77)
* Априлско востание (1876)
* Разловечко востание (1876)
* Кумановско востание (1878)
* Критско востание  (1878)
* Македонско востание (1878–79)
* Епирско востание (1878)
* Мелничко востание (1895)
* Критско востание  (1896–97)
* Илинденско востание (1903)
* Востание на Хауран Друзе (1909)
* Контрапреврат на Абдул Хамид II (1909)
* Албанско востание (1912)
* Raid on the Sublime Porte (*Bâb-ı Âlî*) (1913)
* First Dersim rebellion (1914)
* Арапско востание (1916–1918)
* Востание на Кочгири (1920)

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Македонско национално движење |
| --- |
|  |
| Преродбеничко движење | 
Македонски црковно - училишни општини • 
Развој на школството, просветата и народната култура во Македонија • 
Спор за обликот на македонскиот литературен јазик • 
Романтизам во докажувањето на македонската инивидуалност • 
 |  |
|  |
| Преродбеници | 
Јоаким Крчовски  • 
Кирил Пејчиновиќ  • 
Теодосиј Синаитски **·** 
Јордан Хаџи-Константинов - Џинот **·** 
Партенија Зографски  • 
Војдан Чернодрински **·** 
Димитар Миладинов **·** 
Константин Миладинов **·** 
Рајко Жинзифов **·** 
Марко Цепенков **·** 
Ѓорѓија Пулевски  • 
Григор Прличев • 
Димитрија Чуповски  • 
Крсте Петков Мисирков  • 
 |
|  |
| Странски пропаганди | 

|  |  |
| --- | --- |
| Странски пропаганди | 
Грчка пропаганда • 
Бугарска пропаганда • 
Српска пропаганда • 
Романска пропаганда  • 
Католичка пропаганда  • 
Протестантска пропаганда  • 
 |
|  |
| Отпор кон пропагандите | 
Борба против Цариградската патријаршија • 
Унија како средство за обнова на Охридската архиепископија  • 
Судир со бугарската пропаганада за решавање на црковното прашање • 
Обид за создавање на еднинствен црковно - просветен центар за Македонија • 
Братство  • 
Христијанско добротворно друштво • 
Развитие  • 
Македонско движење и српската пропаганда • 
 |

 |
|  |
| Револуционерно-ослободителна компонента | 
Разловечко востание • 
Кресненско востание • 
Таен македонски комитет  • 
Македонска лига • 
Привремена влада на Македонија - Единство • 
Друштвото Србо - Македонци  • 
Силогос Македонија на Македонците  • 
Лозарско движење • 
Братски сојуз  • 
Македонски комитет  • 
Македонски таен револуционерен комитет • 
Македонската револуционерна организација • 
Ученичка дружина „Вардар" • 
Македонски клуб • 
Македонско научно-литературно другарство во Санкт Петербург • 
Гемиџии • 
Илинденско востание • 
Народна федеративна партија • 
Сојуз на бугарски уставни клубови • 
ВМРО (Автономистичка) • 
ВМРО (Обединета) • 
МАНАПО
Македонски народен сојуз  • 
 |
|  |
| Ослободување и обединувањена Македонскиот народ | 
Зошто ние Македонците сме посебна нација • 
Народноослободителна борба  • 
Народноослободителен фронт  • 
АСНОМ • 
 |
|  |
| Историја на Македонија  •  Македонија  •  Историја на македонскиот народ |

 |