Фреска „Исцелувањето на слепите" од 1360 – 1380 г.
**Свети Илија** (грчки: *Ιερός Ναός Προφήτη Ηλία*) — средновековна црква во градот Солун, Егејска Македонија. Влегува во состав на Солунската епархија на Цариградската патријаршија. Во 1988 г. е прогласена за светско наследство на УНЕСКО како дел од Ранохристијанските и византиски споменици во Солун.

Историја
--------

Црквата е сместена на рид во Горниот Град, на раскрсницата на улиците „Олимпија", „Јоанис Варвакис" и „Профитис Илијас". Изградена е во втората половина на XIV век. Веројатно првобитно била посветена на Христос и била манастирска, можеби на Акапинскиот манастир поврзан со династијата Палеолози. По османлиското освојување на Солун во 1430 г. храмот веднаш е претворен во џамија од Бадра Мустафа-паша и го добила името **Ески сарај** или **Сарајли-џамија**. Откако градот потпаднал под Грција во 1912 г. храмот е вратен како црква и го добил денешното име, можеби поради погрешното толкување на на турското име.

Архитектура
-----------

Храмот е импресивна градба во типичнииот солунски светогорски стил застапен кај манастирските цркви. Има корсовиден облик со голема главна купола со пречник од 5,5 м, а на север и на југ се оформени широки и високи полукружни конхи. Има уште четири мали простории со куполи, а на запад има простран правоаголен нартекс со четири столбови, на чиј покрив има две нови куполи. На западната и делумно на северната и јужната страна има отворен трем. Отмената ѕидарија е нетипична за Солун и е преземена од цариградската архитектура.

Живопис
-------

Внатре има зачувано неколку изворни фрески кои датираат меѓу 1360 и 1380 г. Тие се истакнуваат со високиот квалитет на изведба — невообичаено чувство за реализам и длабочина на сцените, интензивно движење и видливи емоции на фигурите. Овој доцнопалеолошки стил извршил силно влијание врз српскиот средновековен живопис.

Поврзано
--------

* Солунска епархија

Наводи
------

1. 1 2 3 4  „Προφήτης Ηλίας". Thessaloniki 4 all. Архивирано од изворникот на 2022-06-29. Посетено на 8 јули 2016. Text "Your Thessaloniki" ignored (help)
2. ↑  „Paleochristian and Byzantine Monuments of Thessalonika". UNESCO. Посетено на 11 јули 2016.
3. ↑  „ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ UNESCO: Παλαιοχριστιανικά και Βυζαντινά μνημεία Θεσσαλονίκης". Hellenic National Commission for UNESCO. Архивирано од изворникот на 2012-06-27. Посетено на 11 јули 2016.
4. ↑  Papagiannopoulos, Apostolos. Monuments of Thessaloniki, Rekos ltd. 2015, p.88
5. ↑  Kourkoutidou-Nikolaidou, E. A. Tourta (1997). *Wandering in Byzantine Thessaloniki*. Kapon Editions. стр. 112 – 113. ISBN 960-7254-47-3.
6. ↑  Kourkoutidou-Nikolaidou, E. A. Tourta (1997). *Wandering in Byzantine Thessaloniki*. Kapon Editions. стр. 113–114. ISBN 960-7254-47-3. no-break space character во `|pages=` во положба 4 (help)
7. ↑  Kourkoutidou-Nikolaidou, E. A. Tourta (1997). *Wandering in Byzantine Thessaloniki*. Kapon Editions. стр. 115–116. ISBN 960-7254-47-3. no-break space character во `|pages=` во положба 4 (help)

Надворешни врски
----------------

* Црква „Св. Илија" - Солун на Ризницата ?

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Византиски споменици во Солун |
| --- |
|  |
| УНЕСКО | 
* Византиска бања
* Свод на Галериј
* Ротонда („Св. Ѓорѓи")
* Црква „Св. Апостоли"
* Црква „Пресв. Богородица Казанџиска"
* Црква „Пресв. Богородица Неракотворна"
* Манастир „Влатадон"
* Црква „Св. Димитрија"
* Црква „Св. Катерина"
* Црква „Св. Пантелејмон"
* Црква „Св. Илија"
* Црква „Св. Никола Сирак"
* Црква „Св. Софија"
* Црква „Св. Спас"
* Латомски манастир
* Солунски ѕидини

 |  |
|  |
| Други | 
* Крстилница „Св. Јован Претеча"
* Базилика „3 Септември"
* Црква „Св. Архангели"
* Еди-куле

 |
|  |
| Музеи | 
* Музеј на византиската култура

 |

 |