**Еко-анксиозноста** (кратенка од **еколошка анксиозност** и позната и како **еко-потрес** или **климатска анксиозност**) е дефинирана како „*хроничен страв од еколошка пропаст*". Биле направени опсежни студии за еколошката анксиозност од околу 2007 година, а различни дефиниции остануваат во употреба. Друга широко цитирана дефиниција е: „*генерализирано чувство дека еколошките основи на постоењето се во процес на колапс*". Некои научници го користат терминот „*еко-анксиозност*" како синоним за „*климатска анксиозност*", додека други сакаат да ги третираат термините одделно. Додека голем дел од еколошките нарушувања се резултат на климатските промени, некои се предизвикани од директна човечка активност, како што е уништувањето на шумите. Состојбата не е медицинска дијагноза и се смета за рационален одговор на реалноста на климатските промени, но сепак тешките случаи можат да имаат влијание врз менталното здравје.

Еко-анксиозноста е непријатна емоција, иако може да биде адаптивна, мотивирајќи корисно однесување, како што е собирањето релевантни информации. Сепак, може да се манифестира и како избегнување конфликти, па дури и да биде „*парализирачки*". Некои луѓе пријавиле дека искусиле толку многу вознемиреност и страв за иднината со климатските промени што избираат да немаат деца. Вниманието посветено на еко-анксиозноста рапидно растела по 2017 година, а особено од крајот на 2018 година кога Грета Тунберг јавно разговарала за нејзината еко-анксиозност.

Во 2018 година, Американската психолошка асоцијација издала извештај за влијанието на климатските промени врз менталното здравје. Се вели дека „*постепените, долгорочни промени во климата, исто така, можат да испливаат на површина од голем број различни емоции, вклучувајќи страв, гнев, чувство на немоќ или исцрпеност*". Генерално, ова веројатно ќе има најголемо влијание врз младите. Стресот поврзан со климата што денес ги погодува тинејџерите и оние во нивните 20-ти е спореден со стравувањата од Студената војна што ги зафатило младите бејби бумери кои станале полнолетни под закана од јадрено уништување. Истражувањето покажало дека иако има зголемени емоционални искуства поврзани со признавањето и исчекувањето на климатските промени и нивното влијание врз општеството, тие се инхерентно приспособливи. Понатаму, вклучувањето во овие емоционални искуства води до зголемена отпорност, ориентација, рефлексивно функционирање и колективна акција. Поединците се охрабруваат да најдат колективни начини за обработка на нивните емоционални искуства поврзани со климата со цел да го поддржат менталното здравје и благосостојба.

Преваленца
----------

Истражувањата од 2018 година спроведени во Соединетите Американски Држави покажале дека помеѓу 21%  и 29%  од Американците рекле дека се „*многу*" загрижени за климата, што е двојно повеќе од стапката на слична студија во 2015 година. Состојбата станала особено честа кај децата и младите - на некои универзитети над 70% од студентите се самоопишуваат дека страдаат од еколошка анксиозност, иако од почетокот на 2021 година, потврдените начини за проценка на распространетоста на климата или еко-анксиозноста не била добро воспоставена. Истражувањето објавено во септември 2021 година прашало 10.000 млади луѓе ширум светот, откривајќи дека речиси 60% биле или многу или крајно загрижени за климатските промени. Две третини рекле дека се чувствуваат тажно, исплашено и вознемирено, додека близу 40% изјавиле дека се двоумат дали да имаат деца. Извештајот од октомври 2021 година, заснован на анкети во Обединетото Кралство, покажало дека 78% од анкетираните луѓе изразиле одреден степен на еко-анксиозност. Извештајот не открил значајна разлика во нивоата на еко-анксиозност врз основа на возраста или социјалната класа. Сепак, покажало дека жените (45%) имаат значително поголема веројатност да пријават високи нивоа на еколошка анксиозност во споредба со мажите (36%).

Иако поимот еко-анксиозност и анксиозност од климатските промени се здобиле со актуелност, една од актуелните жешки теми во научната литература се однесува на нивната проценка.

Овој концепт на клима или еколошка вознемиреност и тага е далекусежен поради обемната природа на свесноста за климатските промени што е овозможена преку денешната комуникација базирана на технологија. Климатските промени се сериозна, постојана и глобална закана која во голема мера се одликува со несигурност и недостаток на разбирање. Поради оваа причина, анксиозноста и тагата кај луѓето се природен и рационален одговор за оние кои чувствуваат страв или недостаток на контрола. На пример, ова може да се појави кај луѓе кои се принудени да ги напуштат своите домови, да се справат со неизвесноста за нивната идна средина или да чувствуваат грижа за идната штета на нивните деца. Климатската тага може да се подели во три категории: физички еколошки загуби, губење на знаење за животната средина и очекувани идни загуби. Оние кои најмногу се потпираат на земјиштето и активностите засновани на земјата за нивната егзистенција и благосостојба, како што се домородните луѓе и земјоделците се особено ранливи на опаѓање на менталното здравје.

Поврзани емоционални одговори
-----------------------------

Другите психолошки влијанија специфични за климата се помалку добро проучени од еко-анксиозноста. Тие вклучуваат еко-депресија, еко-лутина и состојби на негирање или вкочанетост, кои можат да бидат предизвикани од премногу изложување на алармантно прикажување на климатската закана. Студијата која користела потврдна факторска анализа за да ги раздвои ефектите на еко-анксиозноста, еко-депресијата и еко-лутината, покажала дека еко-лутината е најдобра за благосостојбата на личноста, а исто така е добра за мотивирање учество и во колективната и во индивидуалната акција за ублажување на климатските промени. Посебен извештај од 2021 година покажал дека еко-лутината е значително почеста кај младите луѓе.

Третман и одговор
-----------------

Првиот чекор за терапевтите во лекувањето на еко-анксиозноста е да сфатат дека страшниот одговор на вистинска состојба не е патолошки. Еко-стравот е сосема нормален одговор дури и ако клиентот смета дека е длабоко вознемирувачки. Терапевтите треба сериозно да ги сфатат стравовите на клиентите за ситуацијата и „*да не претпоставуваат дека тие се дисфункционален проблем со менталното здравје или дека лицето кое страда од еко-анксиозност е некако болно*". Сепак, стравот и вознемиреноста за глобалното затоплување може да ги влошат веќе постоечките состојби на менталното здравје. Симптомите вклучуваат раздразливост, несоница, губење на апетит, напади на слабост, напади на паника и грчеви. Во однос на третманот, индивидуалистичките модели на ментално здравје „*не се дизајнирани да се справуваат со колективна траума на планетарна скала*".

Различни неклинички третмани, опции за групна работа, форуми за поддршка базирани на интернет и книги за самопомош се достапни за луѓе кои страдаат од помалку тешки психолошки состојби. Некои од психолошките влијанија воопшто не бараат форма на третман, па дури може да бидат позитивни: на пример, грижата за климатските промени може да биде позитивно поврзана со барањето информации и со чувството дека може да се влијае на таквите проблеми.

Општо земено, психотерапевтите велат дека кога поединците преземаат акција, или со менување на нивниот начин на живот за да ги намалат емисиите на јаглерод или со вклучување во социјален активизам, ова го намалува нивото на анксиозност со внесување чувство на лично зајакнување и чувство на поврзаност со другите во заедницата. Многу психолози нагласуваат дека покрај акцијата, потребно е да се изгради емоционална отпорност за да се избегне исцрпеност.

Прегледот на литературата од 2021 година покажала дека емоционалните одговори на кризата можат да бидат адаптивни кога поединецот има капацитет и поддршка да ја обработи и да размислува за оваа емоција. Во овие случаи, поединците можат да растат од нивните искуства и да ги поддржуваат другите. Во контекст на климатските промени, овој капацитет за длабоко размислување е неопходен за навигација на емоционалните предизвици со кои се соочуваат и поединците и општествата.

Организации
-----------

Основани се неколку психолошки организации околу климатската психологија. Научниците истакнале дека постои потреба од системски пристап за обезбедување на различни ресурси за луѓето во однос на влијанијата врз менталното здравје од еколошките проблеми и климатските промени. Некои организации обезбедуваат упатства засновани на веб-мрежата за да им помогнат на негувателите во нивната помош на децата и младите во справувањето со нивната еко-анксиозност, на пример, Кралскиот колеџ за психијатри.

Наводи
------

1. 1 2  Clayton, Susan; Manning, Christie; Krygsman, Kirra; Speiser, Meighen (March 2017), *Mental Health and Our Changing Climate: Impacts, Implications, and Guidance* (PDF), American Psychological Association
2. 1 2 3  Pihkala Panu (2020). „Anxiety and the Ecological Crisis: An Analysis of Eco-Anxiety and Climate Anxiety". *Sustainability*. **12** (19): 7836. doi:10.3390/su12197836.
3. 1 2  Dr Catriona Mellor (2020). „Eco distress: for parents and carers". *Royal College of Psychiatrists*. Посетено на 25 February 2021.
4. ↑  Schneider-Mayerson, Matthew; Leong, Kit Ling (1 November 2020). „Eco-reproductive concerns in the age of climate change". *Climatic Change* (англиски). **163** (2): 1007–1023. Bibcode:2020ClCh..163.1007S. doi:10.1007/s10584-020-02923-y. ISSN 1573-1480.
5. ↑  Vaughan, Adam (18 December 2019). „The Year the World Woke up to Climate Change". *New Scientist*. **244** (3261/62). стр. 20–21. Архивирано од изворникот на 22 December 2019. Посетено на 3 January 2020.
6. ↑  Climate Change's Toll On Mental Health Архивирано на 18 декември 2019 г. APA, 29 March 2017
7. ↑  'Climate grief' takes toll on younger generations Архивирано на 18 октомври 2020 г. SC Times, 21 April 2019.
8. ↑  Kieft, J.; Bendell, J (2021). „The responsibility of communicating difficult truths about climate influenced societal disruption and collapse: an introduction to psychological research". *Institute for Leadership and Sustainability (IFLAS) Occasional Papers*. **7**: 1–39. Архивирано од изворникот на 10 March 2021. Посетено на 3 April 2021.
9. ↑  'Climate grief': The growing emotional toll of climate change NBC News, 24 December 2018
10. ↑  Climate Change in the American Mind: December 2018, Climate Change Communication
11. ↑  Alan E Stewart (2021). „Psychometric Properties of the Climate Change Worry Scale". *International Journal of Environmental Research and Public Health*. **18** (2): 494. doi:10.3390/ijerph18020494. PMC 7826965 Проверете ја вредноста `|pmc=` (help). PMID 33435348 Проверете ја вредноста `|pmid=` (help).
12. ↑  Judy Wu, Gaelen Snell, Hasina Samji (2020). „Climate anxiety in young people: a call to action". *The Lancet*. **4** (10): e435–e436. doi:10.1016/S2542-5196(20)30223-0. PMID 32918865.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link)
13. ↑  Susan Clayton (2020). „Climate anxiety: Psychological responses to climate change". *Journal of Anxiety Disorders*. **74**: 102263. doi:10.1016/j.janxdis.2020.102263. PMID 32623280.
14. ↑  Roger Harrabin (14 September 2021). „Climate change: Young people very worried - survey". *BBC News*. Посетено на 23 September 2021.
15. ↑  Toby Helm (31 October 2021). „Eco-anxiety over climate crisis suffered by all ages and classes". *The Observer*. Посетено на 7 November 2021.
16. ↑  Rowenna Davis (October 2021). „A Criis in Common" (PDF). *Global Future*. Архивирано од изворникот (PDF) на 2021-12-04. Посетено на 7 November 2021.
17. ↑  Mouguiama-Daouda, C.; Blanchard, M.A.; Coussement, C.; Heeren, A. (2022). „On the Measurement of Climate Change Anxiety: French Validation of the Climate Anxiety Scale". *Psychologica Belgica*. **62**: 123–135. doi:10.5334/pb.1137.
18. ↑  Clayton, S.; Karazsia, B. (2020). „Development and validation of a measure of climate change anxiety". *Journal of Environmental Psychology*. **69**. doi:10.1016/j.jenvp.2020.101434.
19. ↑  Clayton, Susan (1 August 2020). „Climate anxiety: Psychological responses to climate change". *Journal of Anxiety Disorders* (англиски). **74**: 102263. doi:10.1016/j.janxdis.2020.102263. ISSN 0887-6185. PMID 32623280.
20. ↑  Cunsolo, Ashlee; Harper, Sherilee L.; Minor, Kelton; Hayes, Katie; Williams, Kimberly G.; Howard, Courtney (1 July 2020). „Ecological grief and anxiety: the start of a healthy response to climate change?". *The Lancet Planetary Health* (English). **4** (7): e261–e263. doi:10.1016/S2542-5196(20)30144-3. ISSN 2542-5196. PMID 32681892.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
21. 1 2  Samantha K. Stanley, Teaghan L. Hogg, Zoe Leviston, Iain Walker (2021). „From anger to action: Differential impacts of eco-anxiety, eco-depression, and eco-anger on climate action and wellbeing". *The Journal of Climate Change and Health*. **1**: 100003. doi:10.1016/j.joclim.2021.100003.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link)
22. ↑  Rowenna Davis (October 2021). „A Criis in Common" (PDF). *Global Future*. Архивирано од изворникот (PDF) на 2021-12-04. Посетено на 7 November 2021.
23. 1 2  Buzzell, Linda; Chalquist, Craig (2019). *It's Not Eco-Anxiety – It's Eco-Fear! A Survey of the Eco-Emotions*. www.chalquist.com. Архивирано од изворникот на 2021-04-29. Посетено на 2022-05-06.
24. ↑  Ojala, Maria; Cunsolo, Ashlee; Ogunbode, Charles A.; Middleton, Jacqueline (18 October 2021). „Anxiety, Worry, and Grief in a Time of Environmental and Climate Crisis: A Narrative Review". *Annual Review of Environment and Resources*. **46** (1): 35–58. doi:10.1146/annurev-environ-012220-022716. ISSN 1543-5938. Посетено на 5 January 2022.
25. ↑  Terrified of Climate Change? You Might Have Eco-Anxiety, Time, 21 November 2019
26. ↑  Cossman, Brenda (2013). „Anxiety Governance". *Law & Social Inquiry*. **38** (4): 892–919. doi:10.1111/lsi.12027. ISSN 0897-6546. JSTOR 24545848.
27. ↑  Davenport, Leslie. (2017). *Emotional resiliency in the era of climate change – a clinicians guide*. ISBN 978-1-78592-719-5. OCLC 1023251552.
28. ↑  Pihkala, Panu (2019). *Climate anxiety*. Helsinki: Finnish mental health society.
29. ↑  „Climate change and dealing with burnout | APS". *www.psychology.org.au*. Посетено на 13 February 2020.
30. ↑  „How climate activists avoid burn out". *The Ecologist* (англиски). Посетено на 13 February 2020.
31. ↑  Kieft, Jasmine and Bendell, Jem (2021) *The responsibility of communicating difficult truths about climate influenced societal disruption and collapse: an introduction to psychological research.* Institute for Leadership and Sustainability (IFLAS) Occasional Papers Volume 7. University of Cumbria, Ambleside, UK..(Unpublished)
32. ↑  P. Tschakert, N.R.Ellis, C.Anderson, A.Kelly, J.Obeng (2019). „One thousand ways to experience loss: A systematic analysis of climate-related intangible harm from around the world". *Global Environmental Change*. **55**: 58–72. doi:10.1016/j.gloenvcha.2018.11.006.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link)
33. ↑  „Psychology for a Safe Climate". *psc-website* (англиски). Посетено на 13 February 2020.
34. ↑  „Climate Psychology Alliance – Home" (англиски). Climate Psychology Alliance. Посетено на 13 February 2020.
35. ↑  „Climate Psychiatry Alliance". *Climate Psychiatry Alliance* (англиски). Посетено на 13 February 2020.
36. ↑  „Coping with climate change distress | APS". *www.psychology.org.au*. Посетено на 13 February 2020.

Надворешни врски
----------------

* Како да се трансформира заморот од апокалипсата во акција за глобалното затоплување (2017), ТЕД говор од Пер Еспен Стокнес за надминување на одбранбените психолошки влијанија
* Како да го промените вашиот начин на размислување и да ја изберете својата иднина (2020), ТЕД говор за „тврдоглав оптимизам" од Том Ривет-Карнак