**Хананска азбука** (наречена и **прахананска**) — согласна азбука која се состои од 22 акрофонични глифи (симболи), употребувана на пронајдените левантски ракописи од Раното бронзено време (~ XV век п.н.е.), и по обичај се смета дека траела најдоцна до 1050 п.н.е. по што се претворила во феникиската азбука. Досега се октриени дузина натписи напишани со хананско писмо, пронајдени во Израел и Либан.

Однос со другите писма
----------------------

Иако ова писмо потекнува од египетските хиероглифи, од него пак потекнува феникиското, кое пак е предок на сите денешниазбуки, од арапската, грчката, хебрејската, латиницата, кирилицата и берберската на запад, па до тајландската, монголската, па можеби и корејската на исток. Денес хебрејската азбука е најблиска до овој предок, каде само обликот на буквите е изменет. Ова не треба да не чуди, бидејќи хебрејскиот е ханански јазик и, по првобитниот изговор, имал приближно исти согласки како дијалектот за кој азбуката е осмислена.

Во 1905 и 1999 г. во централен Египет се откриени писма-претходници на хананското, кои веројатно сѐ уште биле делумно логографски (видете Вади Ел Хол). Овие рани писма можеби имале повеќе букви од подоцнежните, а можеби имале разни варијанти на една иста буква (различни букви кои означуваат иста фонема).

Особености
----------

Називите на буквите, кои опстоиле преку грчката, арапската и хебрејската азбука, веројатно биле веќе присутни. Имињата се засноваат на акрофоничен принцип, се чини од семитски преводи на називите на египетските хиероглифи. На пример, египетското *нт* (вода) станало семитско *мем* (вода), за на крај да стане латинично M, додека пак египетското *дрт* (рака), станало семитско *капп* (рака), па на крај, латинично K.

Редоследот на буквите не се знае. Сродната клинеска угаритска азбука имала два редоследа: еден од типот „АБГД" сличен на хебрејската, грчката, латиницата и кирилицата, но и друг ред од типот „HLḤM" за кој сведочат јужноарабиската и геската (етиопската).

Следи една реконструкција на гореспоменатите 22 букви, еквивалентни на феникиската азбука, од кои таа е изведена. Потоа следат и хебрејските, грчките, латинските, и арапските букви-потомци.

| Хананска | Феникиска | Вредност и назив | Потомци |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | ʼ ʾалп „вол" | א Α A ا |
|  |  | b бет „куќа" | ב Β B ب |
|  |  | g гамл „џилит" | ג Γ C-G ج |
|   |  | d дигг „риба" | ד Δ D ذ-د |
|  |  | h хав / хлл „ура" | ה Ε E ه Є |
|  |  | w вав „кука" | וϜ-ΥF-U-V-W-Y  و |
|  |  | z зен /зикк „пранга" | ז Ζ Z ز З |
|  |  | ḥ хет „двор" | ח Η H خ-ح |
|   |  | ṭ тет „тркало" | ט Θ ظ-ط Ѳ |
|  |  | y јад „рака" | י Ι I-J ي |
|  |  | k кап „шака" | כ Κ K ك |
|  |  | l ламд „остен" | ל Λ L ل |
|  |  | m мем „вода" | מ Μ M م |
|  |  | n нахш „змија" | נ Ν N ن |
|   |  | s самек „риба" | ס Ξ — س Ѯ |
|  |  | ʻ ʿен „око" | ע Ο O غ-ع |
|  |  | p пиʾт „свиок" | פ Π P ف |
|   |  | ṣ сад „растение" | צ ϻ ص-ض |
|  |  | q куп „мајмун" | ק Ϙ Q ق Ҁ |
|  |  | r раʾс „глава" | ר Ρ R ر |
|  |  | š/ś шимш „сонце, Уреј" | ש Σ S ش Ш |
|  |  | t тав „потпис" | ת Τ T ث-ت |

Наводи
------

* Ouaknin, Marc-Alain; Bacon, Josephine (1999). *Mysteries of the Alphabet: The Origins of Writing*. Abbeville Press. ISBN 0789205211.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link)
* Cross, F.M. (1991) "The Invention and Development of the Alphabet" во Senner, Wayne M. (уред.) *The Origins of Writing*. Lincoln: University of Nebraska Press. ISBN 0-8032-9167-1. Мека подвеска
* Diringer, David и Freeman, Hilda (1983) *A History of the Alphabet*. Headley-on-Thames: Gresham Books. ISBN 0-946095-03-5
* Healey, John. (1990) *The Early Alphabet*. London: British Museum.
* Naveh, Joseph. (1982) *The Early History of the Alphabet*. Leiden: E.J. Brill; also: (Magnes Press: The Hebrew University, Jerusalem, 1987)
* McNeill-Black, Dr. A.E. (1994)"Human Migrations and the Written Word."

Поврзано
--------

* Азбука
* Библоско писмо
* Грчка азбука
* Египетски хиероглифи
* Ерменска азбука
* Јужноарабиска азбука
* Кирилица
* Латиница
* Прасемитска азбука (вклучувајќи ја (пра)синајската)
* Согласно писмо (абџад)
* Угаритска азбука
* Феникиска азбука
* Хебрејска азбука

Надворешни врски
----------------

* Древна хебрејска азбука - Табела 1 (англиски)
* Древна хебрејска азбука - Табела 2 Архивирано на 20 август 2008 г. (англиски)
* Хебрејска азбука - Историја (англиски)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Писма |
| --- |
|  |
| Преглед | Историја на писменоста **·**  Историја на азбуката **·**  Графеми |
|  |
| Листи | 
 Писма **·**  Јазици по писмо / по прво пишано сведоштво **·**  Недешифрирани писма **·**  Создатели на писма  |
|  |
| Видови | Азбуки **·**  Согласни **·**  Абугиди **·**  Слоговни **·**  Идеографски **·**  Пиктографски **·**  Логографски |

 |