|  |  |
| --- | --- |
|  | Викимедииниот Инкубатор испробува Википедија на ***ниуеански јазик*** |

**Ниуеанскиот јазик** (*ko e vagahau Niuē*) е австронезиски јазик кој е дел од групата на полинезиски јазици. Јазикот е сроден со тонганскиот јазик, а нешто поразличен од самоанскиот, маорскиот и хавајскиот јазик. Тонганскиот и ниуеанскиот јазик сочинуваат своја подгрупа во групата на полинезиски јазици наречена тонгански јазици. Јазикот е службен во Ниуе.

Говорници
---------

Јазикот го зборуваат околу 2.240 жители во Ниуе, што е околу 97.4% од населението на оваа новозеландска територија. Јазикот исто така се зборува на Куковите Острови, Нов Зеланд и Тонга. Вкупната бројка на говорници на јазикот се движи некаде до 8.000 жители. Повеќето од Ниуеанците живеат надвор од Ниуе. Најголем број од Ниуеанците зборуваат и англиски. Според податоците од 1990-те, 70% од Ниуеанците живеат во Нов Зеланд.

Дијалекти
---------

Ниуеанскиот јазик има два дијалекта: „моту" или „постар дијалект" се зборува во северниот дел на Ниуе и „тафити", кој се зборува во јужниот дел на островот. Разликите меѓу дијалектите се воглавно во зборовниот фонд.

Фонологија
----------

Согласки

|  | усни | алвеоларни | меконепчени | грлени |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| експлозивни | p | t | k |  |
| струјни | f v | (s) |  | h |
| носни | m | n | ŋ |  |
| ликвидни |  | l (r) |  |  |

Самогласки

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|   | предни | централни | задни |
|   | долги | кратки | долги | кратки | долги | кратки |
| високи | iː | i |  |  | uː | u |
| средни | eː | e |  |  | oː | o |
| ниски |  |  | aː | a |  |  |
|

Во јазикот можат да се појават следните дифтонзи:

* /ae/ /ai/ /ao/ /au/
* /ea/ /ei/ /eo/ /eu/
* /ia/ /ie/ /io/ /iu/
* /oa/ /oe/ /oi/ /ou/
* /ua/ /ue/ /ui/ /uo/

Граматика
---------

### Синтакса

Зборовниот редослед на ниуеанскиот јазик е прирок-подмет-предмет. Поради тоа што глаголите не се означени, често ниуенските преодни глаголи се појавуваат во пасивбна форма при буквален превод. Така на пример,

спореди

*Kua kitia e ia e kalahimu*
[време] гледа [од-конструкција] тој [член] краба
„Крабата беше видена од него"
и

*Kua kitia e kalahimu*
[време] гледа [член] краба
"Крабата беше видена"
### Морфологија

#### Заменки

Заменките во јазикот имаат лице и број. Првото лице множина и двоина има вклучителна и исклучителна форма.
The Niuean pronouns are:

|   | еднина | двоина | множина |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 л. (вклучително) | au | taua | tautolu |
| 1 л. (исклучително) | maua | mautolu |
| 2 л. | koe | mua | mutolu |
| 3 л. | ia | laua | lautolu |

#### Броеви

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | taha | 10 | hogofulu | 100 | taha e teau | 1000 | taha e afe |
| 2 | ua | 20 | uafulu | 200 | ua (e) teau | 2000 | ua (e) afe |
| 3 | tolu | 30 | tolugofulu | 300 | tolu (e) teau | 3000 | tolu (e) afe |
| 4 | fa | 40 | fagofulu | итн. | итн. | итн. | итн. |
| 5 | lima | 50 | limagofulu |
| 6 | ono | итн. | итн. |
| 7 | fitu |
| 8 | valu |
| 9 | hiva |

Наводи
------

1. ↑  Moseley, Christopher and R. E. Asher, ed. *Atlas Of The World's Languages* (New York: Routelage, 1994) p. 100

Поврзано
--------

* Портал: Јазик

* Тонгански јазик
* Полинезиски јазици
* Ниуе

Надворешни врски
----------------

* Научи да зборуваш ниуеански
* Ethnologue за ниуеанскиот јазик
* Список на основни ниуеански зборови Архивирано на 20 мај 2011 г.
* Дневно учење на ниуеанскиот


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* NDL: 01234762

 |

 |