|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * општина Спарта (Грчка) — Споразум о пријатељству, 1996.
* општина Касандра (Грчка) — Споразум о пријатељству, 1996.
* општина Алимос (Грчка) — Споразум о пријатељству, 1999.
* општина Маруси (Грчка) — Споразум о пријатељству, 1999.
 | * Солун (Грчка) — Споразум о пријатељству, 2000.
* Колумбус (САД) — Споразум о пријатељству, 2000.
* Беч (Аустрија) — Споразум о пријатељству, 2004.
* Курск (Русија) — Споразум о пријатељству, 2005.
 |  |

**Ниш** е градска населба и седиште на истоимената територијална единица во Србија. Тој е административен центар на Нишавскиот округ и најголемиот град во јужна и источна Србија. Според пописот од 2022 година имало 182.797 жители, така што Ниш е трет најнаселен град во Србија (по Белград и Нови Сад ). Сместен е на реката Нишава, недалеку од нејзината утока во Јужна Морава. Градот Ниш зафаќа површина од околу 596,732, вклучувајќи ги Нишка Бања и 68 приградски населби.

Ниш бил административен, воен и трговски центар во различни држави и империи на кои им припаѓал во текот на својата долга историја. Римските императори Константин Велики и Констанциј III се родени на просторот на денешен Ниш, во античкиот град Наис. Географската положба на Ниш го направила стратешки важен, а со тоа и атрактивен град за многу напаѓачи. Во текот на историјата низ територијата на која се наоѓа денешниот град минале Дарданците, Тракијците, Илирите, Келтите, Римјаните, Хуните, Аварите, а потоа Византијците, Србите, Бугарите и Османлиите. Во неколку наврати, градот бил окупиран од Унгарци и Австријци.Градот бил слободен од Турците во 1878 година и оттогаш повторно е дел од Србија, со кратки прекини за време на Првата и Втората светска војна, кога бил под окупација. Влијанието на различните народи кои живееле на територијата на денешниот град Ниш се гледа во културното наследство на градот, пред се во неговата архитектонска различност.

Сообраќајната инфраструктура на територијата на Ниш го прави крстопат на копнениот и воздушниот сообраќај на Балканот, (особено поради интензивниот сообраќај кон Турција и Грција ) и поради тоа што меѓународниот аеродром Константин Велики се наоѓа на територијата на Ниш. Тој е важен економски, универзитетски, културен, верски и политички центар на Србија. Нишкиот универзитет, основан во 1965 година, има 14 факултети и околу 30.000 студенти, а градот е и седиште на Нишката епархија на Српската православна црква. Административно е поделена на пет градски општини: Медијана, Палилула, Пантелеј, Црвен Крст и Нишка Бања .

Етимологија
-----------

Името на градот Ниш може да се најде во бројни историски извори од средниот век до модерните времиња. Сите овие имиња се многу слични, во зависност од јазикот на кој се напишани: *Naissus, Nais, Nisus, Νισσα, Ναισσός, Νισος, نیش (*Niş*), Ниш*.

Првата населба на територијата на денешен Ниш ја основале Келтите во III век п.н.е. а самиот град го добил името по реката Нишава, која келтските жители ја нарекувале „Река самовила". Градот и реката никогаш не ги смениле имињата откако биле именувани, а нивното значење останало исто: *Ниш — Самовилски град*, *Нишава — Самовилска река*.

Географија
----------

 Снимка од Ниш од спејс шатл во 2002 година.
 Јужниот раб на нишката котлина го сочинуваат варовничкиот гребен на Сува Планина и кристалната планина Селичевица (на сликата).
Ниш лежи на геотектонската граница на кристалниот, Родопски планински предел и варовничките планини на источна Србија и спојот на големите долини на Балканскиот Полуостров во пространа и плитока котлина со неправилна форма одоколу 620 km² Долината на Јужна Морава ја дели на два нееднакви дела; западниот дел, познат како Добрич, кој е ширум отворен кон Топличката котлина и источниот (поголемиот) дел кој го претставува Нишката котлина, пресечен од реката Нишава, во близина на нејзината утока во Јужна Морава.

  

Најнискиот дел е дното на котлината која по должина го пресекува Нишава, на која лежи градот Ниш. Центарот на градот се наоѓа на 194 метри надморска височина (во близина на Споменикот во центарот). Највисоката точка на градската територија *(според ГУП Ниш од 2011г. ),*  е Тригонометарот 702 во југоисточниот дел од областа „Коритњак рид — Сува планина ", со надморска височина од 702 m, а најниска Тригонометар 175 до реката Јужна Морава, во северозападниот дел од областа „Ада-Мезграја", со надморска височина од 175 м.

Во спомен на жртвите од НАТО бомбардирањето на градот Ниш, во паркот до Тврдината е изградена Спомен капела.

Територијата на општина Ниш зафаќа површина од 596.71км², на кој се наоѓаат Ниш, Нишка Бања и 68 приградски и селски населби кои со текот на времето биле поврзани со градот. Под земја, под Нишка Бања и Ниш, има природен извор на топла вода, единствен и најголем потенцијал на чиста и обновлива геотермална енергија на површина од дури 65км². Оваа природна акумулација е на длабочина од 500 до 800 м, а проценетиот капацитет е околу 400 милиони кубни метри термална минерална вода.

Панорама на Ниш
 Западниот раб на нишката котлина е кристалниот гребен на Мали Јастребац од Купињак до Батиншчички вис
 Источниот раб на нишкиата котлина е на варовничкиот гребен на планините Сврљиг и Сува Планина.

Клима
-----

Ниш има умереноконтинентална клима, со просечна годишна температура од 11,9°C. Најтопол месец е јули со просечна температура од 21,3 степени°C, а најстуден јануари со просечна температура од +0,6°C.

| Клима на {{{Место}}} |
| --- |
| Показател | Јан | Фев | Мар | Апр | Мај | Јун | Јул | Авг | Сеп | Окт | Ное | Дек |

* Мушка народна школа 1863. годинеМашка народна школа во 1863 година
* Прва нишка гимназија „Стеван Сремац"Прва Нишка гимназија „Стеван Сремац"
* Зграда Нишког универзитетаЗградата на Универзитетот во Ниш
* Медицински факултет основан 1960. био је један од првих факултета у НишуМедицинскиот факултет основан во 1960 година бил еден од првите факултети во Ниш

Годишно просечно паѓаат 589,6 мм дожд и снег на метар квадратен  и има просечно 123 дождливи денови и 43 снежни денови. Просечниот воздушен притисок е 992,74 милибари, а просечната јачина на ветерот е нешто помала од 3 бофорти .

 Ќеле-кула
* Казанџијско сокачеКазанџија сокаче
* Споменик ослободиоцима НишаСпоменик на ослободителите во Ниш
* Спомен парк Бубањ Спомен парк Бубањ
* Поглед на Парк Свети Сава из ваздухаВоздушен поглед на паркот Свети Сава
* Споменик на ЧегруСпоменик на Чегра

Историја
--------

### Праисторија и античко време

 Логорот Црвен крст во Ниш од каде на 12. февруари 1942 година затворениците организирале масовно бегство.
Врз основа на археолошките истражувања може да се заклучи дека територијата на која денес се наоѓа градот Ниш била населена со човечки заедници уште од средно камено време (100.000-30.000 п.н.е.). Палеолитските остатоци, пронајдени на локалитетот *Кременац*, се чуваат во археолошката збирка на Националниот музеј во Ниш. Од бронзеното време биле пронајдени гробници во Медошевац и голема населба, која се наоѓа веднаш до античкиот локалитет Медијана.

За потеклото на Ниш постои легенда дека го изградил нишкиот крал со камен од блиската населба Хум.

Откритијата на праисториските локалитети Бубањ и Велика хумска чука укажуваат дека таму постоела населба во периодот 5800-5500 година п.н.е. Најстариот слој припаѓа на младо камено време или Старчевачката култура. Овие локалитети припаѓаат на комплексот Бубањ Салкуца Криводол .

Името на градот, најверојатно, доаѓа од ерата кога со него владееле Келтите. Според најчесто изнесената теза за етимолошкото потекло на името на градот, Ниш го добил името од Келтите, *Нависос* со значење *Самовилски град*.

Римјаните го освоиле градот за време на Дарданските војни, во 1 век п.н.е. Градот се развива како стратешка раскрсница, воен и трговски центар во провинцијата Горна Мизија. За време на Римската империја, градот го добил името Наис, што е романизирано име на грчкото име Наисос. Веќе во 2. век од нашата ера, Наис бил доволно познат град што Клавдиј Птоломеј го спомнал во својата „ Географија "како еден од четирите најголеми градови воДарданија.

Римјаните во 33. година од н.е. го изградиле *Виа Милитарис* кој минувал низ Наис.

Пред Втората светска војна, градското стопанство започнало преку развој на: текстилната, машинската и тутунската индустрија.

Во античкиот град Наис на 27ми февруари помеѓу 271 г и 273 година е роден синот на воениот командант Констанциј Хлор и Флавија Јулија Елена, императорот Константин Велики. Во својот роден град, царот Константин ја изградил царската вила Медијана, околу која членовите на тогашната аристократија ги изградиле своите вили. Тој простор денес е значаен археолошки локалитет, кој во 1979 г е прогласен за археолошки локалитет од исклучително значење. Мозаични подови и други остатоци од царскиот луксуз се зачувани во музејот на Медијана.

Во 284 година, кога царот Диоклецијан ја одделил Дарданија од Горна Мизија и ја направил посебна провинција, Наис станал главен град на оваа римска провинција.

 Камен чекан пронајден во Нишава 
Во 4. век, била основана епархија во Наис, што го направило градот еден од важните верски центри во Римската империја. Базилика од 4 век во Наис е еден од најстарите христијански споменици во светот. Во текот на четвртиот и петтиот век, епископите од Наис: Гаудентиј, Бонос, Маркијан, Гајан и Проект оставиле свој белег на христијанското учење. 

Најпознатиот џудо клуб во Ниш е џудо клубот „Кинезис" (кој бил вицешампион во Србија), а покрај него се и џудо клубот „Ниш" и џудо клубот „Шогун".

* Институции и манифестации на културата
* Народно позориштеНароден театар
* Отварање филмских сусретаОтворање на филмскиот фестивал
* Симфонијски оркестарСимфониски оркестар
* Сајам књига у НишуСаем на книга во Ниш

### Република Југославија

 Авион погоден над Ниш, 25. април 1944 година. За време на масовното бомбардирање на Србија од октомври 1943 г. до септември 1944 година, Ниш бил цел на воздушни напади на сојузниците 57 пати.
Прокопиј во делот *За градби* пишува дека императорот Јустинијан I го обновил Наис, изградил 32 нови утврдувања, кои ги наведува со имиња и обновил 7 утврдувања. Покрај ова, Прокопиј во своето дело *„За војните* "известува и за првите наезди на Словените преку Дунав во околината на Наис околу 550-551 година.

Првите преселби на Словените и Аварите се случиле во втората половина на VI век. Во текот на 6 и 7век словенските племиња се обиделе да го окупираат Наис осум пати. Во последниот напад во 615 г. напаѓачите го зазеле градот и поголемиот дел од римското население побегнало или исчезнало. Во локалното влашко население останале траги од римското население од Наис.

 Мозаик од Медијана
Во 9.век, бугарскиот император Симеон I станал господар на Ниш, но Византија го вратила градот за време на владеењето на Василиј II.

Во 1072 година, унгарската војска продрела по долината Морава сè до Ниш, но византиската власт била повторно воспоставена истата година.

  

Во средината на 12 век, византискиот император Мануил I Комнен го користел како база за своите војни со Кралството Унгарија и дополнително го зацврстил. Тука, Мануил двапати се сретнал со големиот Рашки префект Стефан Немања, но за време на владеењето на Андроник I бил освоен од унгарскиот крал Бела III, а во 1183 г.  победил Стефан Немања, кој ја обновил манастирската црква Свети Пантелејмон во градот. Тој на 27 јули 1189 година во Ниш, го пречекал светиот римски император Фридрих I, кој бил на пат кон Светата земја за време на Третата крстоносна војна. Во таа прилика Стефан Немања му предложил на Фридрих заеднички напад на Византија. Градот во 1190 година повторно паднал во византиски раце по поразот на Немања во битката кај Морава, а Србите го освоиле дури во 1331 година, по Ввбуждската битка кај Ќустендил.

Османлиите под Мурат го освоиле и ограбиле Ниш во 1386 година, по 25 дена опсада. Во текот на средниот век, моштите на свети Прокопиј, кој бил заштитник на градот, биле чувани во градот. Непосредно пред османлиското освојување на градот, неговите мошти биле преместени во центарот на тогашна Србија, во денешно Прокупље. Градот доживеал ново отоманско пустошење во 1427 година. .

Во 1443 година, Ниш повторно се нашол во рацете на Србите и деспотот Ѓураѓ Бранковиќ му го предал на Ѓорѓе Мрњавчевиќ. Христијанските војски предводени од унгарскиот генерал Јанош Хунади заедно со српскиот деспот Ѓурѓе Бранковиќ ги поразиле Турците и ги потиснале до Софија за време на *Долгата кампања на Јанош Хунади*. Во близина на Ниш се случила важна битка, а градот останал слободен речиси една година потоа.

### Отоманската империја

 Гравура од Ниш од 17 век.
[[Датотека:NISSA\_1737.jpg|мини|250x250пкс| План на Нишката тврдина од 1737 година]]
Ниш е збратимен со следниве градови: 

Неколку дена по 20 јуни 1521 година Ниш бил опфатен од голем пожар. Градот можел целосно да биде уништен доколку во последен момент не дошол на помош Беглербег Ахмед-паша, кој во тоа време командувал со турската војска против Унгарија.

  

По турско-австриската војна во 1717 г. година и загубата на Белград, Ниш добива на значење. Со султанова повелба од 19 февруари 1719 година започнала изградбата на голема тврдина во Ниш. Ниш станува центар *на Румелискиот Беглербеглук* т.е. турските поседи во Европа. Тврдината во Ниш, која била изградена тогаш (1719-1723), сè уште е една од најубавите и најдобро зачуваните градби од овој вид на Балканот. Изградена е на местото на постарите тврдини од римскиот, византискиот и средновековниот период. Има полиаголна основа, осум тераси и четири масивни порти. Зафаќа површина од 22 ха и е опкружена со ѕидови долги 2.100м, високи 8м и во просек со 3м дебелина. Однадвор, тврдината била опкружена со широки ровови, од кои северниот е зачуван и денес. Покрај масивните ѕидини, добро се сочувани и јужната *Стамболова порта* и северната *белградска порта*, додека северната *Видинска порта* и југоисточната *Јагодинска порта* се само делумно зачувани.
мини|250x250пкс| Бакарна плоча од 1737 г. 
Покрај библиотеките и музеите, други културни институции во Ниш се: Историскиот архив, Нишкиот културен центар (НКЦ), Студентскиот културен центар, академскиот весник „Пресинг", интернет порталот НишКафе.

Во Ниш на 29-ти септември 1739 година бил потпишан договор со кој завршила руско-турската војна.   

Во првата половина од 18 век, настанало Казанџиското сокаче, единствениот сочуван дел од старата нишка чаршија.

 Спомен капела, во спомен на бомбардирањето од 1999 година.
За време на Првото српско востание, востаничката војска се нашла пред Ниш дури во 1809 година, движејќи се кон Косово. Караѓорѓе предложил да оди во Ниш со целата војска, но другите војсководци побарале Ниш да биде нападнат од четири фронта, што на крајот било извршено. Во Ниш на 27 април 1809 година под водство на Милој Петровиќ пристигнале вкупно 16.000 српски востаници. Тие изградиле шест ровови: првиот и најголемиот бил во Чегро под команда на војводата Стеван Синѓелиќ.

Турците на 31 мај 1809 година го нападнале ровот на Синѓелиќ на Чегра, а битката се водела цел ден. Бидејќи надмоќта на Турците станувала се поочигледна, а помошта од другите ровови не пристигнувала, Стеван Синѓелиќ, кога Турците влетале во ровот, пукал со муниција во магацинот и се разнел себеси и голем број Турци. По битката на Чегро, кон крајот на летото 1809 година била изградена кула на патот за Цариград. Кулата е изградена по наредба на Хуршид Ахмед Паша, тогашниот командант на Ниш, од главите на српските војници кои загинале на Чегро, и е единствена во светот. 952 черепи на српски војници биле употребени за ѕидање на Ќеле-кула како предупредување до српскиот народ. Над кулата во 1892 година била подигната капела во која денес се сместени 58-те преостанати черепи.

Поради разновидноста на урбаните траги во историјата, Ниш е повеќеслоен и разновиден во поглед на урбаниот и архитектонскиот израз.

 Полагање заклетва на водачите на Нишкиот комитет, пред нишкиот свештеник Петар Икономовиќ, во куќата на Михаил Божидарац во Ниш на 24. февруари 1874 година .
Голем број на значајни личности на Србија вградила дел од нивниот животен пат, создавање и херојство во историјата на Ниш.

Со административната поделба на Отоманското царство во 1846 г. е создаден Нишкиот Санџак, а во 1864 година бил припоен кон Дунавскиот Вилает кога Ниш станал центар на Нишкиот Санџак.

1860 година е важна и за историјата на Ниш и неговата околина поради тоа што Србите подготвувале востание. Истата година Ниш го посетил големиот везир Кибризли Мехмед-паша. Тој го формирал Привремениот кривичен суд, уапсил и убил истакнати Срби кои би можеле да кренат востание. Сепак, во текот на 60-тите на 19 век, Србите се бунтувале, организирале разни одбори, комисии. На чело со Никола Рашиќ во 1874 г. жителите на Ниш и околните села го основале Нишкиот комитет, кој во 1876 година при османлиско-српската војна, прв се приклучил и со своите заговорници дал голем придонес во ослободувањето на Нишките региони и нивното припојување кон Србија.

### Среден век

* Музеи и уметнички галерии
* Ћеле кула Ќеле кула
* Музеј на Црвеном крстуМузеј на Црвен крст
* Галерија у ТврђавиГалерија во Тврдина
* Галерија "Србија" Галерија „Србија"

[[Датотека:Glasački\_listić\_Niš\_19.vek.JPG|мини|250x250пкс| Гласачко ливче за избор на пратеници за градот Ниш од крајот на 19 век]]
[[Датотека:Ниш\_1900.jpg|десно|мини|250x250пкс| Разгледница „Поздрав од Ниш" од 1900 година]]
Борбите за ослободување на Ниш од турската власт започнале на 29. декември 1877 година. Во градот на 11 јануари 1878 година влегол принцот Милан Обреновиќ. Со член 3 од Санстефанскиот договор, или Со Берлинскиот договор Ниш бил припоен кон Кнежевството Србија. Првата седница на Народното собрание на Србија се одржала во зградата на основното училиште зад Соборната црква, на 23 ноември 1878 година. Во периодот од ослободувањето до Мајското востание, Ниш често се нарекувал *втор главен град на Србија* .

Во 1884 година била изградена железничка пруга меѓу Ниш и Белград. Првата телефонска говорница била отворена во Ниш во 1901 година, а во 1908 година на Нишава во Островица изградена е хидроцентрала со 670 (900 коњски сили ).

Зградата на Институтот Пастер е изградена во 1900 година и била прва здравствена установа за превентивна медицинска нега на Балканот.

Пред почетокот на Првата светска војна во 1914 г Владата и Народното собрание се преселиле во Ниш, а градот бил воен главен град на Кралството Србија од 26јули 1914 година до 16 октомври 1915 година

Српскиот премиер Никола Пашиќ на 28 јули 1914 година добил телеграма во Ниш дека Австроунгарија и објавува војна на Србија. Подоцна истата година, на 17. Септември потпишал таен договор за сојуз со албанскиот политичар Есад Паша.

На 7-ми декември 1914 година Во 2010 година, Националното собрание ја донесе *Нишката декларација* за обединување на Србите, Хрватите и Словенците на седницата во Ниш. 

Со Нишката Бања, туристичката понуда на градот Ниш и неговата околина нуди одлични можности за бањски, медицински, деловен и конгресен туризам. .

Во јануари 1918 г сите во Ниш биле убедени дека бугарската окупација е краткотрајна и дека српската војска ќе се врати. Сојузниците дошле на 10. октомври 1918 година до Ниш, кој бил под Макензен. Победувајќи ја 11 германската армија, Ниш бил ослободен на 12 октомври 1918 година од силите на Првата српска војска на чело со војводата Петар Бојовиќ.

Од 1922 година Ниш станал центар на областа. На чело стоел големиот префект, назначен од кралот со негова уредба. Нишкиот регион опфаќал 11 окрузи и два окрузи. 

Од 1929 г до 1941 година Ниш бил седиште на Моравската Бановина. На почетокот на 1939 отворен бил новиот хируршки павилјон на Државната болница и новата зграда на Народниот театар. Споменикот на кралот Александар Караѓорѓевиќ бил откриен во декември 1939 година (отстранет во 1946 година, обновен во 2004 година). Изградени биле нови населби: Чаир, работничка колонија на Светониколски брег, колонија на персоналот за Управата за железници, како и неколку диви населби.

По пристапувањето на Југославија кон Тројниот пакт на 25 март 1941 година година, на 27 март масовни демонстрации избиле во Белград, Ниш и Ужице.

Панорама на Плоштадот на Крал Милан
### Втората светска војна

Во априлската војна од 1941 година бил бомбардиран воениот аеродром кај Медошевац, додека Ниш бил бомбардиран на 8. април. Во таа прилика загинале околу 400 луѓе, а повеќе од 500 биле повредени.

 Сиќевачката клисура
Окупацијата на Ниш траела од 1941 година до 1944 година година, а од 1942 г во градот била сместена германската регионална воена администрација 809 (германски: *Feldkommandantur 809*).
десно|мини|250x250пкс| Центар за култура Ниш
На почетокот на окупацијата, во Ниш бил отворен првиот нацистички концентрационен логор во Југославија, од кој, за време на окупацијата, околу 12.000 логорски затвореници биле стрелани во Бубањ. Зградата на кампот е изградена во 1930 година за потребите на воената касарна на Црвен крст. Со фашистичкото освојување на Ниш во април 1941 година, тој ја изгубил првобитната намена, бил опкружен со бодликава жица и до јули бил користен како концентрационен логор за заробените војници на југословенската (кралска) војска. Во периодот од јули до септември бил концентрационен логор и станал центар за мачење на Евреите, заложниците. На 12 февруари 1942 година затворениците организирале масовно бегство од логорот со напад со голи врз вооружените германски чувари. Настанот познат како ***пробивање на кампот на Црвениот крст*** е единствен во Втората светска војна во поробена Европа. Во таа прилика од логорот избегале околу стотина луѓе и им се придружиле на партизаните, а сто и педесет останале на бодликавата жица. Филмот Лагер Ниш е снимен за овој настан во 1987 година во режија на Миомир Стаменковиќ.

По бегството, управата на логорот ја презел Гестапо, и максимално ја зајакнле гардата составена од припадници на германските единици десеткувани на фронтовите. Околу целиот комплекс е изграден висок ѕид со камени караули, со големина од околу 7 хектари, што му го дава сегашниот изглед на логорот.

Во текот на 1943 г и во 1944 г. Ниш бил цел на сојузничките бомбардирања 57 пати (според некои податоци 15), при што бил сериозно оштетен. Во таа прилика беа нанесени огромни штети на објекти од значење за окупаторот, патишта, аеродром, железници, мостови, железничка станица, а страдале и луѓе. 

На 14 Октомври 1944 година Ниш бил ослободен од Германците по успехот на операцијата Ниш и навлегувањето на НОВЈ и бугарските сили кои советската армија ги турнала напред.

На 7ми ноември 1944 година над Ниш се случи најголемиот воздушен сојузнички конфликт.

### Образование

Ниш станал центар на регионот Ниш во 1975 година, а од 1992 г. и на Нишавскиот округ.

Покрај споменатите православни и исламски храмови во Ниш, постојат христијански баптистички цркви, Христијанска евангелистичка заедница, христијанска адвентистичка црква и заедница на Јеховини сведоци .

#### НАТО бомбардирање

Стадион Чаир Стадионот Чаир
За време на НАТО-бомбардирањето во 1999 година, Ниш често бил цел на напади на авиони, а биле уништени бројни индустриски постројки, главната трафостаница во градот и аеродромот (најбомбардиран во Ниш), касарната „Стеван Синѓелиќ" и цивилни објекти, како што е градинка. Севкупно, за време на бомбардирањето, Ниш бил цел 40 пати, при што 56 граѓани на Ниш загинале, а повеќе од 200 биле повредени.

Во Ниш се родени голем број луѓе, значајни за историјата на овој град, но и за историјата на земјата Србија - научници, државници, писатели, уметници, политичари, војсководци... Ова е само дел од списокот на луѓе кои го задолжија овој град.

По повод верската прослава на 1700 години од објавувањето на Миланскиот едикт во 2013 година Ниш понуди да биде домаќин на Универзалното собрание на христијанските цркви.

Ниш има долга традиција на добри ракометни клубови како што се РК Железничар Ниш и ЖРК Наиса. Покрај тоа, КК Ергоном и ВК Ниш имаат значајна улога во српскиот спорт, како и Атлетскиот клуб „Железничар", кој имал добри тркачи на долги патеки и маратонци.

### Понова историја

На 17 мај 2002 година Во Ниш бил потпишан договор меѓу Српската и Македонската православна црква за конституирање на автономната Охридска архиепископија и надминување на расколот.

 Иљушин Ил 76 за гаснење пожари над Ниш, во текот на летото 2007 година

Популација
----------

* Верски предмети
* Саборни храмКатедрала
* Храм Светог цара Константина и царице Јелене Храм на Свети цар Константин и царица Јелена
* Црква светог Пантелејмона Црква Свети Пантелејмон
* Католичка црква Католичка црква
* СинагогаСинагога

Според конечните резултати од пописот одржан во 2022 г. во градот Ниш живее 249.501 жител, што е намалување во однос на 2011 година кога биле попишани 260.274 жители, од кои 183.164 во самиот град. Статистички годишник за 2007 година. Најголем раст на бројот на жители Ниш имал во периодот од Втората светска војна до 1991 година.

### Кралството Србија и Југославија

* Панорама НишаПанорама Ниша
* Тржни центар Делта ПланетТржни центар Делта Планет
* Поглед на НишавуПоглед на Нишаву
* Спомен парк БубањСпомен парк Бубањ
* Споменик Надежди ПетровићСпоменик Надежди Петровић
* ТврђаваТврђава
* Тврђава зимиТврђава зими
* Нишавски кејНишавски кеј
* Кеј и мостКеј и мост
* Парк Св. СавеПарк Св. Саве
* Зграда старе хирургије Војне болницеЗграда старе хирургије Војне болнице
* Пастеров заводПастеров завод
* 11. јануарска Награда града Ниша11. јануарска Награда града Ниша
* Спомених умрлим од тифуса из 1918. у кругу Војне болницеСпомених умрлим од тифуса из 1918. у кругу Војне болнице
* Зграде у НишуЗграде у Нишу
* Ниш: Стара железничка колонијаНиш: Стара железничка колонија
* Ниш: Градска управа зимиНиш: Градска управа зими
* Ниш зими: Зграда „Швајцарија"Ниш зими: Зграда „Швајцарија"
* Ниш: Парк у Нишкој тврђавиНиш: Парк у Нишкој тврђави
* Нишава и зграда УниверзитетаНишава и зграда Универзитета
* Центар града у пролећеЦентар града у пролеће
* Војна командаВојна команда
* Трг краља АлександраТрг краља Александра
* Циглана Лаф Ниш, спољашњостЦиглана Лаф Ниш, спољашњост
* Циглана Лаф Ниш, унутрашњостЦиглана Лаф Ниш, унутрашњост
* ДИН у Нишу, 1926-1930.ДИН у Нишу, 1926-1930.
* ДИН у Нишу, изглед фабрикеДИН у Нишу, изглед фабрике
* ДИН у Нишу, скулптураДИН у Нишу, скулптура
* Фабрика коже у Нишу, изглед зградеФабрика коже у Нишу, изглед зграде
* Фабрика коже у Нишу, изглед зградеФабрика коже у Нишу, изглед зграде
* Фабрика коже у Нишу, унутрашњостФабрика коже у Нишу, унутрашњост
* Радионица Железничке станице у Нишу, унутрашњостРадионица Железничке станице у Нишу, унутрашњост
* Споменик „Искра слободе"Споменик „Искра слободе"

Првото основно училиште е основано во 1830 година на инсистирање на нишките трговци и занаетчии кај кнезот Милош да се овозможи настава на српски јазик. Пред тоа децата во Ниш ги школувале само свештениците и монасите, подготвувајќи ги за свештеници, а побогатите граѓани можеле да ги испраќаат своите деца во грчки училишта.

Првата гимназија во Ниш е основана неполна година по ослободувањето на Ниш од Турците, на 27 г. септември 1878 година по наредба на кнезот Милан Обреновиќ. Во првата учебна година (1878/79) биле запишани 48 ученици во две паралелки кои биле формирани на 20 ноември 1878 година

Учителската школа во Ниш е основана во 1882 година, а во 1894 г. и женско средно училиште. Првите факултети во Ниш почнале да се отвораат во 1960 година при Универзитетот во Белград, а Универзитетот во Ниш е основан на 15ј уни 1965 година. Денес, Универзитетот во Ниш има 14 факултети, од кои три се наоѓаат надвор од Ниш.

* Градежен и Архитектонски факултет
* Економски факултет
* Факултет за електротехника
* Машински факултет
* Факултет за Медицина
* Педагошки факултет во Врање
* Земјоделски факултет во Крушевац
* Правен факултет
* Природно-математички факултет
* Технолошки факултет во Лесковац
* Факултет за уметности
* Факултет за заштита при работа
* Факултет за спорт и физичко образование
* Филозофски факултет

Нишката економија процветала во периодот 1960-1990 година. Во тоа време се развиле како стопански гиганти: Електронската индустрија Ниш, Тутунската индустрија Ниш, Машинската индустрија Ниш, Нитекс, Вулкан, Нишка пивара, Нишка банка, Нишпромет и Ангропромет.

* Ослободување на НишОслободување на Ниш
* Стамбол-капија на Нишката тврдина, 1878.Стамбол-капија на Нишката тврдина, 1878.
* Брана на Нишавската хидроелектране во Сиќево изградена 1931година.Брана на Нишавската хидроелектране во Сиќево изградена 1931година.
* Уништениот железнички мост на Нишава 1915.Уништениот железнички мост на Нишава 1915.
* Зграда во која се наоѓало седиштето на Моравската бановинаЗграда во која се наоѓало седиштето на Моравската бановина
* Прва наменски изградена зграда за гимназија од 1922.Прва наменски изградена зграда за гимназија од 1922.
* Машко основно училиште на Стамбол портата од крајот на 19 век.Машко основно училиште на Стамбол портата од крајот на 19 век.

Економија
---------

* Трамвај во Ниш 1930. годинаТрамвај во Ниш 1930. година
* Железничка станицаЖелезничка станица
* Боинг 757 на Аеродромот Цар КонстантинБоинг 757  
  
 на Аеродромот Цар Константин
* Автобуска станицаАвтобуска станица

 Производи од грнчарскиот занает во Ниш, кој припаѓа на група многу стари, развиени и еснафски организирани занаети во Јужна и Источна Србија
Првите фабрики се појавиле веднаш по ослободувањето во 1878 година, особено по железничкото поврзување со Белград. Отворена е првата банкарска институција (1881), работилница за одржување и поправка на возови (1884), „Пивара Јован Апел и синови" (1884)  и др.

Ниш повторно потпаднал под отоманска власт во 1448 година и останал во Отоманската империја во следните 245 години. Во овој период Ниш бил едно од седиштата на турските воена и цивилна власт, а најдолг период се наоѓал во Смедеревскиот санџак .

Во периодот на СФР Југославија Ниш имал развиена економија така што во 1981 г БДП по глава на жител изнесувал 110% во споредба со југословенскиот просек. 

По 2000 г има верижно закрепнување на економската активност, но под националниот просек. Најуспешни гранки на индустријата покрај тутунската индустрија се трговијата и градежништвото, а најуспешни компании во 2007 г. во 2018 година се: Нишкиот тутунски комбинат „Филип Морис", ПЗП Ниш, Инекс-Морава, Нини, Југо-импекс и Нискоградња. 

### Збратимени градови

Во текот на целата година во градот се одржуваат културни манифестации како што се: Фестивал на актерски остварувања „Филмски сурети" Ниш, Нимус - Нишки музички фестивали — фестивал на сериозна музика, џез фестивал Нишвил, музички фестивал Нисомнија, саем на книга во Ниш, меѓународен фестивал на аматерски хорови „ Хор фестивал ", Мајска песна (детски музички фестивал) и други.

#### Екскурзии

 Репродукција на фреска (со Христов монограм) во ранохристијанската некропола Ниш, од IV век
#### Историски споменици

* Нишка тврдина — воено утврдување од турско време, 17 век
* Медијана — археолошки локалитет од римската ера (3-4 век)
* Кампот на Црвениот крст — еден од ретките зачувани логори од Втората светска војна,
* Бубањ — меморијален парк на местото на погубувањето на стреланите граѓани во Втората светска војна,
* Ќеле кула — уникатен споменик од 19 век со черепи на српските востаници од битката кај Чегра, вграден во кулата,
* Чегар — ридот на кој се случила битката кај Чегар на 10 мај 1809 година.
* Споменик на ослободителите на Ниш — споменик посветен на ослободувањето на Ниш од Турците и патриотите од Првата светска војна,
* Споменик на Александар Обединител — споменик посветен на кралот Александар Караѓорѓевиќ,
* Казанџиско сокаче — стариот урбан дел на градот во денешната улица Копитарева, изграден во средината на 18 век,
* Старохристијанска базилика со мачениум во Јагодин-мала, IV век,
* Ранохристијанска гробница со фрески од крајот на VI век,
* Спомен капела - изградена за жртвите од бомбардирањето на НАТО во 1999 година,
* Праисторискиот локалитет Бубањ - археолошки локалитет од неолитот.

### Сообраќај

Ниш отсекогаш бил на раскрсницата на балканските и европските патишта. Дури и во античко време, покрај Наис поминувал римски пат, подоцна наречен Константинополски пат , кој ги поврзувал римските градови Сингидунум (денешен Белград ) и Константинопол (или Цариград, денешен Истанбул ).

Главниот пат доаѓа од правец на Белград и продолжува на југ кон Солун и Атина. Друг важен автопат е патот Е80, кој води од Јадранското Море и Приштина до Димитровград, Софија, Истанбул и понатаму кон Блискиот Исток Патот кон северозапад ( E771 ) се разгранува во Ниш, кон Зајечар, Кладово и Дробета-Турну Северин во Романија .

Јавниот градски сообраќај се одвива исклучиво со автобуси и се состои од 13 линии. Трамвајскиот транспортен систем во Ниш постоел од 16ноември 1930 година до 10.август 1958 година.

### Спорт

 Граѓаните на Ниш им носат подароци на кралот Соломон и војводата Геиза во 1072 година
### Туризам

### Медиумите

[[Датотека:Nis\_1878.jpg|лево|мини|250x250пкс| „Регулационен план на градот Ниш" од 1878 г. ]]

### Познати личности кои вградиле дел од својот живот во историјата на Ниш

мини|285x285пкс| ФК Раднички Ниш, 1923 г.
Градот Ниш има мал број хомогени градски области. Постоела тенденцијата модерните градби да се подигнуваат покрај оние од претходните епохи. Таков е случајот со Плоштадот на Крал Милан, каде деловните и комерцијалните објекти од бетон, стакло и железо се испреплетени со старото градско ткиво. 

### Музеи и галерии

 Поглед од покривот на зградата во Ул. Бранко Крсмановиќ на Булевар Немањица. Архитектура од крајот на 20 век. век .
### Архитектура

 ТЦ Горча во центарот на градот — спој на архитектонски стилови
Народната библиотека „Стеван Сремац" во Ниш е основана во 1879 година. и Универзитетската библиотека Никола Тесла во 1967 година.

### Родени во Ниш

 Никола Узуновиќ (1873-1954), премиер на Кралството Југославија во два наврати

Култура
-------

 Статуа на Стеван Сремац, ловџијата Калча и кучето на Калча Чапа
Националниот музеј е основан во 1933 година а денес има околу 40.000 експонати; Значајни се археолошките збирки од праисторијата и римските предмети од Медијана ; во музејот се претставени експонати од средниот век и модерното време. 

Други историски музеи се: археолошки локалитети Наис и Медијана, ридот Чегар и кулата Ќеле. Поранешниот концентрационен логор Црвени Крст денеска има спомен-поставка.

Градот Ниш ја има и Галеријата за современа уметност,  Галеријата Синагога, галеријата 77, галеријата НКЦ и Павилјонот во тврдината. 

### Почесни граѓани на градот Ниш

Тржни центар Делта Планет Трговски центар Делта Планет
Во градот има над 200 спортски клубови во над 30 спортски ограноци, кои собираат над 15.000 пријавени спортисти. Најстариот фудбалски клуб во Ниш е основан во 1918 година. — ФК Синѓелиќ,  а најпознат фудбалски клуб е Раднички, кој е основан во 1923 година. година.ФК Кар Константин е основан во 1932 година, и ОФК Ниш во 1968 година.

Боксерски клуб Раднички, основан во 1947 година, бил исклучително популарен. Во неговите редови боксувале државни репрезентативци, југословенски и балкански шампиони.

Зграда скупштине града Ниша Собраниска зграда на градот Ниш
Најтрофејниот женски фудбалски клуб во СФР Југославија, СР Југославија, Србија и Југоисточна Европа е ЖФК Машинац, основан во 1970 година. и поседува сопствен стадион во Делијски Вис.

Во спортскиот центар Чаир има: Стадион Чаир (1963), Сала Чаир (1974), затворен базен (1990), ледена сала (2007) и други. Стадионот Чаир е најголемиот и најпознат стадион во градот, со капацитет од 14.000 гледачи. Во отворениот базен Чаир, од 13. до 18 јули 2010 година се одржа завршниот турнир од Светската лига во ватерполо.

Стрелачкиот клуб „Ниш 1881" има дадено многу шампиони на српското, а претходно и на југословенското стрелаштво. Лидија Михајловиќ  официјално вториот стрелец во светот во гаѓање со пушка МК за 2009 година и победник на Светското првенство во градот Вукси, Кина, во октомври 2009 година.

Ниш не заостанува ниту во кајак на брзи води, има трофеен кајакарски клуб „Гусар", а во шах го има поранешниот светски младински шампион и велемајстор Игор Миладиновиќ, како и велемајсторите Мирослав Миљковиќ, Славољуб Марјановиќ и Сузана Максимовиќ. .

Крајот на 19 и почетокот на 20 век означува ненадејна промена во архитектурата, во времето на младата српска држава. Овој период се карактеризира со навлегување на западните принципи во градежништвото, неокласичните и необарокните стилови, понекогаш измешани во истата зграда. Зградата Бановина, во која денес се сместени зградата на Универзитетот и Националниот музеј, изградена во 1894 година. Архитектура од првата половина на 20 век продолжува во истиот архитектонски стил, со административни згради како што е Градското собрание, изградени во периодот 1924-1926 година. Арт Деко стилот се користел во декорацијата на зградата на Централната пошта, како и на фасадите на некои вили, како онаа на трговецот Андон Андоновиќ, од 1930 година .

На 18 ноември 1944 година Народне новине почна да се издава во 1971 година, прво како неделен весник, а од 1971 г.стануваат секојдневни.

На 21. февруари 1945 година основано е Радио Ниш, кое станува втора радио станица во Југославија и добива меѓународна фреквенција. Од 1992 г Во Ниш биле основани голем број ТВ и радио станици. Сите се во приватна сопственост, освен телевизијата Ниш, која е во сопственост на градот Ниш. Во 2009 година, Радио Ниш се затвори и стана само дописник на Радио Белград.

По ослободувањето на градот во 1878 г. по налог на принцот Милан, Австриецот Франц Винтер работел на „Регулаторниот план на градот Ниш". Ова ја постави урбаната основа за развојот на градот и неговата модернизација.

 Куќата на семејството Стамболија
 Биста на Стеван Синѓелиќ
Во периодот меѓу двете светски војни, во стил Модернe биле изградени голем број згради, приватни куќи и вили, како и јавни објекти. Овие градби се направени во комбинација со други стилови и традиционални градби, а се ограничени од техничкиот потенцијал и функционалната структура со традиционалниот начин на градба.

 Константин Велики (272-337)
Градот Ниш има неколку цркви интегрирани во градското архитектонско милје. Меѓу нив се издвојуваат: црквата Свети Никола, Соборниот храм, црквата Свети цар Константин и царицата Јелена во Ниш, црквата Свети Пантелејмон, црквата Успение на Пресвета Богородица. Во селото Горњи Матејевац, кај Ниш, постои латинска црква од 11 век. Во околината на градот има бројни српски православни манастири.

#### Религиозни предмети

Џамијата Ислам-ага била изградена пред ослободувањето на Ниш од Турците во 1870 година, на темелите на постара џамија од 1720 година. Во тврдината се наоѓа џамијата на Бали-бег изградена помеѓу 1521 година и 1523 година, а во улицата Шуматовачка има тешко оштетена Хасан-бегова џамија од 1737 година.

Синагогата во Ниш постои од 1695 година а сегашната зграда на Нишката синагога датира од 1925 година, изградена на парцелата на поранешната еврејска општина, а реновирана во 2003 година.

Важни луѓе
----------

 Констанциј III
* Константин Велики (272-337), римски император, роден во антички Наис (се наоѓал на територијата на современиот град Ниш)
* Констанциј III (? — 421), император на Западното Римско Царство, роден во антички Наис
* Српски патријарх Спиридон (околу 1350 г.), српски патријарх, писател, хроничар
* Тодор Станковиќ (1852—1925), истакната личност во националната историја, учесник во сите српски војни од 1876—1918 година. Српски кралски конзул во Приштина, Скопје, Битола и Солун
* Никола Узуновиќ (1873-1954), премиер на Кралството Југославија во два наврати
* Добрица Милутиновиќ (1880—1956), актер, член на Народниот театар во Белград од 1899 година до неговата смрт.
* Светислав Милосављевиќ (1882—1960), бан на Врба Бановина и министер за транспорт во Кралството Југославија.
* Драгиша Цветковиќ (1893—1969), градоначалник на Ниш и премиер на Кралството Југославија
* Милош Ѓориќ (1893—1975), бил српски и нишки лекар, писател, преведувач, публицист, доброволец во Балканската и Големата војна, градоначалник на Земун, раководител на одделот за кожа на болниците во Земун, Белград и Ниш, добитник на Францускиот орден Легија на честа
* Душан Ѓ. Цветковиќ (1892—1978), актер, оперски пејач, режисер, драматург и театарски менаџер
* Душан Радовиќ (1922—1986), новинар и писател
* Жика Миленковиќ (1928—2008), актер
* Бранко Миљковиќ (1934—1961), еден од најпознатите српски поети од втората половина на 20 век.
* Димитрије Миленковиќ (1935), еден од попознатите нишки писатели и почитувано име во современата српска поезија.
* Младен Недељковиќ Млаѓа (1936—2005), актер
* Шабан Бајрамовиќ (1936—2008), меѓународно признат пејач и композитор на ромска музика
* Корнелије Ковач (1942), рок музичар и композитор
* Танасије Узуновиќ (1942), актер
* Зоран Живковиќ Тута (1945), српски ракометар, репрезентативец и тренер на југословенската репрезентација
* Владимир Савчиќ Чоби (1948—2009), музичар и актер
* Слободан Стојадиновиќ Чуде (1948—2011), поет, раскажувач, ликовен и литературен критичар
* Нинослав Стојадиновиќ (1950), академик и амбасадор на САНУ
* Драган Пантелиќ (1951), српски фудбалер и југословенски репрезентативец
* Ненад Милосављевиќ (1954), рок музичар и основач на Галија
* Билјана Крстиќ (1955), пејачка и текстописец на рок и фолк музика
* Зоран Живковиќ (1960), градоначалник на Ниш и премиер на Република Србија
* Горан Шепа (1960), рок-музичар и основач на Кербер
* Зоран Ќириќ (1962), писател
* Драган Стојковиќ Пикси (1965), српски фудбалер и репрезентативец (84 натпревари)
* Слаѓана Станковиќ (1965—1999), волонтерка на Косово и Метохија во 1999 година.
* Лидија Михајловиќ (1968), српска спортистка и репрезентативка на Србија во стрелаштво.
* Кокан Младеновиќ (1970), театарски режисер, управител на Ателје 212.
* Ненад Василиќ (1975), српски и австриски џез контрабасист
* Дејан Стојиљковиќ (1976), писател
* Иван Миљковиќ (1979), српски одбојкар и репрезентативец (олимписки и европски првак)
* Никола Карабатиќ (1984), француски ракометар и репрезентативец (олимписки, светски и европски шампион)
* Немања Радуловиќ (1985), виолинист
* Стефан Јовиќ (1990), српски кошаркар и репрезентативец (олимписки, светски и европски вицешампион)
* Сава Ранѓеловиќ (1993), српски ватерполист и репрезентативец (олимписки, светски и европски шампион)

* Стеван Синѓелиќ (1770-1809), војвода од Првото српско востание; загинал во битката кај Чегра
* Јован Апел (? — 1907), индустријалец и основач на првата пиварница во Ниш.
* Владан Ѓорѓевиќ (1844-1930), лекар, писател и политичар, претседател на министерскиот совет (влада) и медицински полковник. Основач и прв директор на Воената болница во Ниш
* Михајло-Мика Марковиќ, (1847—1911), лекар, воен хирург, медицински полковник, долгогодишен началник на медицинската служба на Армијата на Србија, директор на Воената болница во Ниш, основач на Институтот Пастер во Ниш, реформатор на воената Медицинска служба на Војската на Србија.
* Стеван Сремац (1855-1906), српски писател, дошол во Ниш набргу по ослободувањето од османлиската власт; пишувал за животот на стариот Ниш (Ивкова Слава, Зона Замфирова)
* Јелена Ј. Димитријевиќ (1862-1945), српски писател, патописец и филантроп; живеела во Ниш од 1881 до 1898 година; напишала неколку дела инспирирани од животот во Ниш, како што се приказната во стих на нишкиот дијалект Баба Краса, патописот Писма од Ниш за харемите и приказната на Јул-Марика.
* Јеремија Живановиќ (1874—1940), писател, гимназиски професор, иницијатор на списанието Градине и бан Моравске бановина.
* Мира Ступица (1923), драмски уметник, на почетокот на кариерата работела во Народниот театар во Ниш.
* Српскиот патријарх Иринеј (1930—2021), долгогодишен нишки епископ и од 2010 година 45-ти врховен поглавар на Српската православна црква
* Драган Холцер (1945), југословенски фудбалер и репрезентативец (52 натпревари)
* Градимир Миловановиќ (1948), математичар, дописен член на САНУ и редовен професор на Електронскиот факултет во Ниш.
* Александар Блатник (1944), карикатурист, графичар, дизајнер и писател. Добитник е на наградата за животно дело од Здружение на ликовни уметници од применета уметност и дизајнери на Србија.
* Милорад Митковиќ (1950), ортопедски хирург, академик, дописен член на Српската академија на науките и уметностите и професор по хирургија на Медицинскиот факултет на Универзитетот во Ниш.
* Драгиша Станковиќ Челик, југословенски боксер, шампион на Југославија во 1961 и 1964 година.
* Петко Јованчиќ (1942—2015), мајстор на кулинарски уметности и еден од најпознатите готвачи во Ниш.

* Киријаки Панајотиди, хуманитарен работник (2000)
* Димитрис Ксенителис, поранешен грчки конзул во Ниш (2005)
* Ханс Ола Урстад, поранешен амбасадор на Кралството Норвешка во Србија (2005)
* Харалампие Анастасија, работник на хуманитарната организација „Бенџамин" (2007)
* Јоана Анастасиу, работничка на хуманитарната организација „Бенџамин" (2007)
* Лихија Рамирез, шеф на Канцеларијата на ОН ХАБИТАТ во Белград и главен технички советник за проектот за развој на Стратегија за развој на градот Ниш (2008)

Галерија
--------

* Панорама на НишПанорама на Ниш
* Трговски центар Делта ПланетТрговски центар Делта Планет
* Поглед на НишаваПоглед на Нишава
* Спомен парк БубањСпомен парк Бубањ
* Споменик Надежда ПетровиќСпоменик Надежда Петровиќ
* ТврдинаТврдина
* Тврдината во зимаТврдината во зима
* Нишавски кејНишавски кеј
* Кеј и мостКеј и мост
* Парк Св. СаваПарк Св. Сава
* Зграда на старата хирургија во Воената болницаЗграда на старата хирургија во Воената болница
* Заводот на Луј ПастерЗаводот на Луј Пастер
* 11. јануарска Награда11. јануарска Награда
* Споменик на починатите од тифус од 1918Споменик на починатите од тифус од 1918
* Згради во НишЗгради во Ниш
* Ниш: Стара железничка колонијаНиш: Стара железничка колонија
* Ниш: Градска управаНиш: Градска управа
* Зграда „Швајцарија"Зграда „Швајцарија"
* Ниш: Парк во Нишката тврдинаНиш: Парк во Нишката тврдина
* Нишава и зградата на УниверзитетотНишава и зградата на Универзитетот
* Центарот на градотЦентарот на градот
* Војна командаВојна команда
* Плоштад Крал АлександарПлоштад Крал Александар
* Циглана Лаф НишЦиглана Лаф Ниш
* Циглана Лаф НишЦиглана Лаф Ниш
* ТИН Ниш, 1926-1930.ТИН Ниш, 1926-1930.
* ТИН Ниш, изглед на фабрикатаТИН Ниш, изглед на фабриката
* ТИН Ниш, скулптураТИН Ниш, скулптура
* Фабрика за кожа во НишФабрика за кожа во Ниш
* Фабрика за кожа во НишФабрика за кожа во Ниш
* Фабрика за кожа во Ниш, внатрешностФабрика за кожа во Ниш, внатрешност
* Работилница на Железничката станица во НишРаботилница на Железничката станица во Ниш
* Споменик „Искра на слободата"Споменик „Искра на слободата"

Наводи
------

1. ↑  A. H. M. Jones (1987). *The Prosopography of the later Roman empire A.D. 260-395*. **1**. Cambridge University Press. стр. 322.
2. 1 2  „Град Ниш: Ниш кроз векове 1". Ni.rs. Архивирано од изворникот на 26. 12. 2014. Посетено на 20. 9. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
3. 1 2 3 4 5   Важни датуми
4. ↑  Ршумовић, Р. (1967). *Нишко–Алексиначки део удолине Јужне Мораве.* Зборник радова Географског института „Јован Цвијић", књ. 21, 101-193.
5. ↑  Костић, М. (1967). *Нишка котлина — студија друштвено географског развоја.* Зборник радова Географског института „Јован Цвијић", књ. 21, 295-359.
6. 1 2 3  Grupa autora, *Geografske odlike niškog područja, Položaj i prostranstvo* U: Istorija Niša, knjiga I, Gradina, Niš (1986). стр. 11.
7. ↑  *Службени лист града Ниша* бр. 45, од 7. јула 2011
8. ↑  *Niš i okolina. Geografsko istorijski prikaz*. Opis puta III kongresa slovenskih geografa i etnografa u kr. Jugoslaviji, 1930. Beograd. 1930
9. ↑  Jezero tople vode ispod Niša
10. 1 2  „Monthly and annual means, maximum and minimum values of meteorological elements for the period 1961—1990". Посетено на 13. 5. 2009.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
11. ↑  „Праисторијски локалитет Бубањ". Naissus.info. Архивирано од изворникот на 6. 12. 2010. Посетено на 20. 9. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
12. ↑  Barnes 1981. sfn error: no target: CITEREFBarnes1981 (help)
13. ↑  „Археолошка налазишта од изузетног значаја". *narodnimuzejnis.rs*. стр. 17.
14. ↑  „Раскош царске палате" Архивски примерок на Семрежниот архив (англиски)
. *novosti.rs*.
15. ↑  Небојша Озимић: Речник Горње Мезије, Ниш. (2001). стр. 21–22.
16. ↑  Византијски извори за историју народа Југославије, књ.1, САН, Београд. (1955). стр. 70–72.
17. ↑  Азбучник енциклопедије Ниша, Ниш, октобар (1981). стр. 46.
18. 1 2 3  Kazhdan, Alexander P. уред. (1991). *The Oxford dictionary of Byzantium*. New York [u.a.]: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-504652-6.
19. ↑  „Марко ШУИЦА: ПРИПОВЕСТИ О СРПСКО-ТУРСКИМ ОКРШАЈИМА И «СТРАХ ОД ТУРАКА» 1386. ГОДИНЕ, Филозофски факултет, Београд". Scindeks-clanci.nb.rs. Посетено на 20. 9. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
20. ↑  „Ниш кроз векове". Ni.rs. Архивирано од изворникот на 13. 1. 2010. Посетено на 20. 9. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
21. ↑  *Византијски извори за историју народа Југославије IV* (фототипско издање оригинала из 1971). Београд: Византолошки институт САНУ. 2007. ISBN 978-86-83883-10-3.
22. ↑  „града Ниш". Ni.rs. Посетено на 5. 5. 2012. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
23. ↑  Martijn Theodoor Houtsma, *E.J. Brill's first encyclopaedia of Islam*, 1913-1936, Volume 1, 1987 -. стр. 926, 927
24. ↑  Vuk (1. 3. 2008.). „Бојно поље Србија: Прича о три тврђаве". Vukovblog.blogspot.com. Посетено на 20. 9. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |date=` (help)
25. ↑  S. J. Shaw. History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Vol.1 Empire of gazis.
26. ↑  Lord Kinross: The Ottoman centuries
27. ↑  Nicholas Jorga: Geschishte des Ottamanischen, vol 4
28. ↑  „Подела Османског царства средином 19. века". Архивирано од изворникот на 6. 6. 2011. Посетено на 20. 9. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
29. ↑  Бруно Ловрић, *Историја Ниша*, Ниш 1928. (Ослобођење Ниша, Завера Коле Рашића и другова), Приступљено 15. 4. 2013.
30. 1 2  Mitrović 2007. sfn error: no target: CITEREFMitrović2007 (help)
31. ↑  „"-{The Kosovo Chronicles}-", Душан Т. Батаковић, Београд 1992. (англиски)[[Категорија:Статии со надворешни врски на англиски]]". Balkania.tripod.com. Посетено на 20. 9. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help); URL–wikilink conflict (help)
32. ↑  Duffy, Michael (22. 8. 2009). „On This Day — 12 October 1918". First World War.com. Посетено на 24. 6. 2010. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |date=` (help)
33. ↑  "Политика", 2. јан. 1939
34. ↑  "Политика", 4. март 1941
35. ↑  Aleksandar Mančić, Viktor Sabo, Mihailo Matić, *Natural resources and beauties of the Socialist Republic of Serbia*, 1973 -. стр. 51.
36. ↑  Weal 2012. sfn error: no target: CITEREFWeal2012 (help)
37. ↑  Палилулске новине: Помен жртвама бомбардовања Ниша 1941, број 3. (2011). стр. 23.
38. ↑  „Leksikon Vermahta: -{Feldkommandantur 809}-". Lexikon-der-wehrmacht.de. Посетено на 5. 5. 2012. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
39. ↑  Група аутора, *Губици у нишком подручју 1941—1945*, У:Историја Ниша III, „Градина" и „Просвета", Ниш. (1986). стр. 91–93.
40. ↑  „Српско наслеђе". Srpsko-nasledje.rs. Архивирано од изворникот на 22. 03. 2009. Посетено на 20. 9. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
41. ↑  Vuk (23. 8. 2008.). „Сукоб савезника". Vukovblog.blogspot.com. Посетено на 20. 9. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |date=` (help)
42. ↑  „РТС Odata pošta žrtvama sreda, 25 mart 2009". In4s.net. Посетено на 20. 9. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
43. ↑  *Срећко Ћунковић: Школство и просвета у Србији у XIX веку*, Педагошки музеј, Београд 1970.
44. ↑  *Школство Ниша и околине* у: Историја Ниша II. стр. 120–178, Градина и Просвета Ниш, 1983.
45. ↑  „Познати Палилулци". Palilulani.org.rs. Архивирано од изворникот на 9. 1. 2011. Посетено на 13. 10. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
46. ↑  Radovinović, Radovan; Bertić, Ivan, eds (1984). Atlas svijeta: Novi pogled na Zemlju (3rd ed.). Zagreb: Sveučilišna naklada Liber.
47. ↑  „Стратегија развоја града Ниша (pp. 49)" (PDF). Архивирано од изворникот (PDF) на 16. 9. 2011. Посетено на 13. 10. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
48. ↑  „Стратегија развоја града Ниша (pp. 31)" (PDF). Архивирано од изворникот (PDF) на 16. 9. 2011. Посетено на 13. 10. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
49. ↑  „Зоран Симоновић: Путеви, каравански саобраћај и безбедност на путевима средњовековне Србије". Arhivnis.co.rs. Архивирано од изворникот на 4. 9. 2011. Посетено на 13. 10. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
50. ↑  Ћирковић 2004. sfn error: no target: CITEREFЋирковић2004 (help)
51. ↑  „Трамвајски саобраћај у Нишу" (PDF). Посетено на 13. 10. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
52. ↑  „Народна библиотека". Ni.rs. Архивирано од изворникот на 29. 10. 2011. Посетено на 13. 10. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
53. ↑  „Универзитетска библиотека". Ni.rs. Архивирано од изворникот на 2. 11. 2011. Посетено на 13. 10. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
54. ↑  „Медијана". Nistourism.org.rs. Архивирано од изворникот на 14. 9. 2010. Посетено на 13. 10. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
55. ↑  Бој на Чегру, Приступљено 15. 4. 2013.
56. ↑  „Галерија савремене ликовне уметности". Gslunis.org. Посетено на 13. 10. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
57. ↑  „Туристичка организација Ниша: Град богате културе и историје". Ni.rs. Архивирано од изворникот на 8. 10. 2011. Посетено на 13. 10. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
58. ↑  Спорт и рекреација, Приступљено 15. 4. 2013.
59. ↑  „ФСРИС: ФК Синђелић". Fsris.org.rs. Архивирано од изворникот на 4. 9. 2012. Посетено на 13. 10. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
60. ↑  „ФК Раднички: Историјат". Fcradnicki-nis.com. Архивирано од изворникот на 29. 7. 2012. Посетено на 13. 10. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
61. ↑  „ФК Цар Константин: Историјат". Fkcarkonstantin.com. Архивирано од изворникот на 11. 6. 2010. Посетено на 13. 10. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
62. ↑  „ФСРИС: ОФК Ниш". Fsris.org.rs. Архивирано од изворникот на 8. 10. 2011. Посетено на 13. 10. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
63. ↑  „ЖФК Машинац: Клуб инфо". Zfkmasinac.com. Архивирано од изворникот на 27. 7. 2009. Посетено на 13. 10. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
64. ↑  „Историјат спортског центра "ЧАИР"". Sccair.rs. 14. 10. 1974. Посетено на 13. 10. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |date=` (help)
65. ↑  „Лидија Михајловић". Srbi.org. 27. 10. 2009. Посетено на 13. 10. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |date=` (help)
66. ↑  „Лидија Михајловић". Srbijasport.com. Архивирано од изворникот на 1. 2. 2010. Посетено на 13. 10. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
67. ↑  „КК "Гусар" Ниш". Blic.rs. 19 July 2008. Посетено на 13. 10. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
68. ↑  „Град Ниш капија истока и запада". Serbianmirror.com. Архивирано од изворникот на 11. 10. 2011. Посетено на 13. 10. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
69. ↑   1—15, приступљено јула 2012.
70. ↑  „Цркве у Нишу". Naissus.info. Архивирано од изворникот на 3. 5. 2012. Посетено на 5. 5. 2012. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
71. ↑  „Црква светог Пантелејмона у Нишу". Pantelej.org.rs. Посетено на 13. 10. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
72. ↑  „Латинска црква". Spomenicikulture.mi.sanu.ac.rs. Посетено на 13. 10. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
73. ↑  „Нишка синагога". Makabijada.com. Посетено на 13. 10. 2011.. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)

Надворешни врски
----------------

* Матична страница
* Зборник на дела Ниш и Византија на *archanthis.org*
* Нишки културен центар (језик: српски)
* Студентски културен центар Ниш Архивски примерок на Семрежниот архив (англиски)

```
(језик: српски)
```

* Историја на Ниш (језик: српски)


1. ↑  ГУП Ниш, је скраћеница од назива Генерални урбанистички план Ниша