Подводна планина (лево) во северниот дел на Атлантскиот Океан
Во морската геологија, **гајот** е изолирана подводна вулканска планина (морска планина) со рамен врв со повеќе од 200 метри под површината на морето. Пречникот на овие рамни врвови може да надмине 10 километри. Гајотите најчесто се наоѓаат во Тихиот Океан, но тие се идентификувани во сите океани освен во Северноледениот Океан.

Историја
--------

Гајотите првпат биле препознаени во 1945 година од Хари Хамонд Хес, кој собирал податоци користејќи опрема за ехозвук на брод со кој командувал за време на Втората светска војна. Неговите податоци покажале дека некои подморски планини имале рамни врвови. Хес ги нарекол овие подморски планини „гајоти", по географот од 19 век Арнолд Хенри Гијо. Хес претпоставувал дека тие некогаш биле вулкански острови кои биле обезглавени од бранови, но денес се длабоко под нивото на морето. Оваа идеја била искористена за да се зајакне теоријата за тектониката на плочите.

Формирање
---------

Гајотите покажуваат докази дека некогаш биле над површината, со постепено слегнување или тонење низ етапи од планина со реси, корален атол и, конечно, потопена планина со рамен врв. Морските планини се направени со истиснување на лава нагоре во фази од извори во Земјината обвивка, обично жаришта, до отвори на морското дно. Вулканизмот секогаш престанува по одредено време, а други процеси доминираат. Кога подморскиот вулкан расте доволно високо за да биде близу или да ја пробие површината на океанот, брановидното дејство и/или растот на коралните гребени имаат тенденција да создадат здание со рамен врв. Како и да е, целата океанска кора и типови се формираат од топла магма и/или карпи, кои се ладат со текот на времето. Како што полека се лади литосферата, таа станува погуста и тоне пониско во обвивката на Земјата, преку процесот на изостаза. Дополнително, ерозивните ефекти на брановите и струите се наоѓаат главно во близина на површината: врвовите на џиновите обично лежат под оваа зона со повисока ерозија.

Ова е истиот процес што доведува до повисока топографија на морското дно на океанските гребени, како што е Средноатлантскиот гребен во Атлантскиот Океан, и подлабок океан во подводните рамнини и океанските ровови, како што е Маријанскиот Ров. Така, островот или гребенот полека се смирува во текот на милиони години. Во вистинските климатски региони, растот на коралите понекогаш може да биде во чекор со тонењето, што резултира со формирање на корален атол, но на крајот коралите се спуштаат премногу длабоко за да растат и островот станува гајот.

Морските планини даваат податоци за движењата на тектонските плочи и за реологијата на основната литосфера. Трендот на синџир на морска планина го следи правецот на движење на литосферската плоча преку повеќе или помалку фиксиран извор на топлина во основната астеносфера, делот од Земјината обвивка под литосферата. Се смета дека има до околу 50.000 морски планини во басенот на Тихиот Океан. Синџирот на морски планини Хаваи е одличен пример за цел вулкански синџир кој минува низ овој процес, од активен вулканизам, до раст на коралниот гребен, до формирање на атол, до слегнување на островите и станување гајоти.

Одлики
------

Градиентот на стрмнината кај повеќето типови е околу 20 степени. За технички да се сметаат за гајоти, тие мора да се наоѓаат на висина од најмалку 900 метри. Посебно еден тип, Големата метеорска маса во североисточниот Атлантски Океан, има повеќе од 4,000 метри, со пречник од 110 километри. Сепак, постојат многу подводни планини кои може да се движат од 90 до 900 метри. Многу големи океански вулкански конструкции, долги стотици километри, се нарекуваат океански висорамнини. Гајотите се многу поголеми по површина (просечно 3,313 км2) од типичните морски планини (средна површина од 790 км2).

Во светските океани има 283 познати типови, при што Северниот Тихи Океан има 119, Јужниот Пацифик 77, Јужниот Атлантски 43, Индискиот 28, Северниот Атлантски Океан осум, Јужниот Океан шест и Средоземното Море два; Никој не е познат во Северноледениот Океан, иако еден е пронајден долж Фрамовиот Проток во североисточниот дел на Гренланд. Гајотите се исто така поврзани со специфични форми на живот и различни количини на органска материја. Локалните зголемувања на хлорофилот а, зголемените стапки на инкорпорација на јаглеродот и промените во составот на видовите на фитопланктонот се поврзани со гајоти и други морски планини.

Наводи
------

1. 1 2  Guyot *Encyclopædia Britannica Online*, 2010. Retrieved January 14, 2010.
2. 1 2  Bryson, Bill. "A Short History of Nearly Everything". New York: Broadway, 2003. p. 178
3. ↑  Bryson, Bill (2004). *A Short History of Nearly Everything*. Broadway Books. ISBN 076790818X.
4. ↑  „Guyot". *www.utdallas.edu*. Посетено на 15 January 2019.
5. ↑  Seamounts are made by extrusion of lavas piped upward in stages from sources within the Earth's mantle to vents on the seafloor. Seamounts provide data on movements of tectonic plates on which they ride, and on the rheology of the underlying lithosphere. The trend of a seamount chain traces the direction of motion of the lithospheric plate over a more or less fixed heat source in the underlying asthenosphere part of the Earth's mantle.
6. ↑  Hillier, J. K. (2007). „Pacific seamount volcanism in space and time". *Geophysical Journal International*. **168** (2): 877–889. Bibcode:2007GeoJI.168..877H. doi:10.1111/j.1365-246X.2006.03250.x.
7. 1 2  „Seamount and guyot". *Access Science*. doi:10.1036/1097-8542.611100. Посетено на 2 February 2016.
8. ↑  „Great Meteor Tablemount (volcanic mountain, Atlantic Ocean) – Britannica Online Encyclopedia". *britannica.com*. Посетено на 15 January 2019.
9. ↑  „Answers - The Most Trusted Place for Answering Life's Questions". *Answers.com*. Посетено на 15 January 2019.
10. ↑  Harris, P.T.; Macmillan-Lawler, M.; Rupp, J.; Baker, E.K. (2014). „Geomorphology of the oceans". *Marine Geology*. **352**: 4–24. Bibcode:2014MGeol.352....4H. doi:10.1016/j.margeo.2014.01.011.
11. ↑ . doi:10.1002/2015GC0059310 (неактивно 31 October 2021). Наводот journal бара `|journal=` (help); Отсутно или празно `|title=` (help)

Надворешни врски
----------------

* НОАА: Што е гајот?

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Физичка океанографија — Бранови и струи |
| --- |
|  |
| Бранови | 
* Ејрова бранова теорија
* Балантајнова скала
* Бенџамин–Фејрова нестабилност
* Бусинескова апроксимација
* Преломник
* Клапотис
* Кноидален бран
* Накрсно море
* Расејување
* Инфагравитациони бранови
* Крајбрежни копнени бранови
* Екваторски бранови
* Повторливост
* Тежински бранови
* Внатрешни бранови
* Келвинов бран
* Кинематички бран
* Крајбрежен нанос
* Луков принцип на променлвиост
* Равенка на блага накосеност
* Стрес на протегање
* Убиствен бран
* Росбиев бран
* Росбиеви тежински бранови
* Состојба на морето
* Сејш
* Значајна бранова висина
* Подмолен бран
* Солитон
* Стоксова гранична обвивка
* Стоксово пловење
* Стоксов бран
* Сурфање
* Надуеност
* Цунами
* Излив
* Урселов број
* Браново движење
* Основа на бранот
* Браново-струјно заемодејство
* Висина на бран
* Моќност на бран
* Раст на морко ниво
* Раст на бран
* Бранов радар
* Турбуленција на бран
* Бранови и плитка вода
	+ Равенки за плитка вода
	+ 1Д Сенвенанова равенка
* Ветерни бранови
* Модел на ветерни бранови
* Повеќе...

 |  |
|  |
| Кружење | 
* Атмосферско кружење
* Бароклиност
* Гранична струја
* Кориолисов ефект
* Надолно тонење
* Витли
* Екманова обвивка
* Екманова Спирала
* Екманов пренос
* Ел Нињо
* Геострофни струи
* Голфска струја
* Халотермално кружење
* Хумболдтова струја
* Хидротермално кружење
* Општ модел на кружењето
* Лангмуирово кружење
* Јамкова струја
* Маелштром
* Океанска струја
* Океанска динамика
* Океански круг
* Мртва струја
* Термохалинско кружење
* Престанок на термохалинското кружење
* Подповршински бранови
* Свердрупова рамнотежа
* Повеќе...

 |
|  |
| Плима и осека | 
* Амфихидромна точка
* Копнени плими
* Досег на плима
* Подводна плима
* Месечевоплимен интервал
* Перигејска плима
* Плимен млаз
* Правило на дванаесетки
* Мртва вода
* Високи/ниски плими
* Првична плима
* Плимна сила
* Плимна моќност
* Плимен брзак
* Плимен опсег
* Плимна резонанца
* Плима и осека
* Плимна линија
* Плимомер
* Повеќе...

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Физичка океанографија — Останато |
| --- |
|  |
| Земјишни облици | 
* Подводни делти
* Подводни рамнини
* Атол
* Батиметриска карта
* Ладен извор
* Континентална граница
* Континентален раст
* Континентален гребен
* Контури
* Хидрографија
* Гајот
* Океанска котлина
* Океанска висорамнина
* Океански расед
* Пасивна граница
* Морско дно
* Подводна планина
* Подводни клисури
* Крајбрежна географија
* Повеќе...

 |  |
|  |
| Тектоника на плочите | 
* Црн чадач
* Приближувачка граница
* Разидувачка граница
* Зона на раседи
* Хидротермални извори
* Морска геологија
* Средноокеански гребен
* Мохоровичиев прекин
* Вајн–Метју–Морлиева претпоставка
* Океанска кора
* Надворешно грбенско издигнување
* Гребенско туркање
* Ширење на морското дно
* Влечење на плочата
* Вовлекување на плочата
* Празнина меѓу плочата
* Субдукција
* Граничен расед
* Вулкански лак
* Повеќе...

 |
|  |
| Океански зони | 
* Бентал
* Длабокоокеанска вода
* Длабоко море
* Крајбрежје
* Средноокеанска
* Океанска зона
* Широкоморска
* Осветлена
* Сурферска зона

 |
|  |
| Морско ниво | 
* Моментален раст на морското ниво
* Идно морско ниво
* Крива на морското ниво

 |
|  |
| Звук | 
* Океанска звучна томографија
* Звучна бомба
* Звучен канал
* Звук во вода
* Хидроакустика

 |
|  |
| Останато | 
* Алвин
* Арго
* Бентални истражувачи
* Боја на водата
* Гранично море
* Морска енергија
* Океан
* Истражување на океаните
* Набљудување на океаните
* Океанско загадување
* Океанско преанализирање
* Океанска површинска топографија
* Океанско претворање на топлинската енергија
* Океанографија
* Океански таллог
* Површинска микрообвивка на морето
* Површинска температура на морето
* Морска вода
* Наука на сфера
* Термоклина
* Подводна едрилица
* Воден столб
* Атлас на светските океани
* Повеќе...

 |

 |