**Свадба на Катерина II и Потемкин** е тајна венчавка на царицата Катерина II и нејзиниот омилен Григориј Потемкин, судејќи според преживеаните докази, таа навистина се одржала летото, есента 1774 година или на почетокот на јануари 1775 година.

Свадба
------

### Датум

* 30 мај 1774 година (според една од верзиите на В. С. Лопатина )
* 8 јуни 1774 година (според една од верзиите на В. С. Лопатина)
* есен 1774 година
* на почетокот на јануари 1775 година (бидејќи дворот се преселил во Москва на 25 јануари)
* 1784 година (застарена верзија)

### Свадбено место

Постојат неколку верзии за местото на венчавката. Покрај тоа, не е познато зошто исповедничката на царицата не можела да ја изврши светата тајна во ниту една неосветена просторија од нејзината палата и не е јасно зошто - можеби, за да ја чуваат тајната, тие морале да ја напуштат зградата.

* Катедрала Сампсониевски (Санкт Петербург)
* Црквата на Вознесението Господово во стражарите, кај Никитската порта („Големото вознесение") (Москва) - според стабилната московска легенда , свадбата се одржала не во Санкт Петербург, туку во оваа Московска црква (или поточно, во претходната зграда што стоела на ова место, така како што била изградена во 1798 година). Храмот се наоѓал на територијата на московскиот имот на Потемкин
* Имотот на **Катерина** Пела во близина на Санкт Петербург (според верзијата поврзана со 1784 година).

### Присутни на свадбата

 *Православна* венчавка (венчавка на големиот војвода Александар Александрович и Марија Фјодоровна, 1866)
За лицата присутни на венчавката, покрај главните ликови, се знае и од еден извор - Ф. Н. Голицин. Фактот за присуството на споменатиот Самоилов го потврдуваат неговите потомци.

1. *Потемкин, Григориј Александрович*, младоженец
2. *Катерина II*, невеста
3. *Самоилов, Александар Николаевич*, внук на младоженецот, ги држел круните (ќерката на младенците Темкин ќе биде воспитана во неговото семејство)
4. *Чертков, Евграф Александрович*, камерлен, близу до царицата, ги држел круните
5. *Перекушихина, Марија Савишна*, најблиската доверлива на царицата
6. Непознат свештеник кој ја извршил церемонијата, веројатно исповедник на царицата од 1770 до 1794 година - *Панфилов, Иван Иванович*

* ПотемкинПотемкин
* КатеринаКатерина
* СамоиловСамоилов
* ПерекушихинаПерекушихина
* ПанфиловПанфилов

### Околности

Преседан за таков таен брак за Екатерина и Потемкин била приказната за венчавката на Елизабет Петровна и Алексеј Разумовски. Покрај силните чувства што двојката ги имала еден кон друг, во случај на доцен датум за венчавка, може да игра и фактот дека Катерина веќе била бремена со детето на Потемкин. На нив влијаело и олеснувањето по поразот на режимот на Пугачов и важната улога во помагањето на Катерина, обезбедена од Потемкин во оваа ситуација.

Врската помеѓу Катерина и Потемкин
----------------------------------

Потемкин бил долгогодишен познаник на Катерина, кој учествувал во пучот, и го заменил младиот Александар Василчиков во нејзиното срце, станувајќи трет официјален миленик на царицата (почнувајќи од Григориј Орлов). Врската меѓу нив започнала во пролетта 1774 година, Потемкин во тој момент имал 34 години, Катерина била 10 години постара (доста, според критериумите на таа ера).

Ќерка на Потемкин и царицата - Елизавета Тјомкина во портрет на Боровиковски, 1798 година
Ќерката на Катерина II и Потемкин - Тјомкина, Елисавета Григориевна е родена на 13 јули 1775 година. Кризата во односите меѓу Катерина и Потемкин траела од крајот на јануари до крајот на јули 1776 година: таа била поврзана со калибарот на личноста на Потемкин, кого Катерина го направила голем државник, развивајќи ги своите склоности. Започнале бројни насилни расправии и скандали. И, самата поседувајќи силен карактер, Катерина ја сфатила оваа противречност, особено затоа што тој не можел да стане император, а неговиот лик не му дозволувал да биде само таен сопруг и таа му напишала: *„Се караме за моќ, не за љубовта",* и започнала да се оддалечува од него како жена, држејќи се како политичар. Тој бил љубоморен на неа, ја принудувал да трпи понижување во присуство на странци, тој бил крајно потиснат од потребата да биде во подредена положба на миропомазаната царица, која исто така била негова жена. Со текот на времето, Потемкин сè повеќе се оддалечувал од царицата. Било речено дека тој се преправал дека е болен за да ја избегне нејзината прегратка. Зимата во 1776 година (според биографот Потемкин) е најинтензивниот период од нивната врска: „тие се сакале, се сметале за маж и жена, но почувствувале дека се оддалечуваат еден од друг и се обиделе да најдат начин да останат заедно засекогаш. Се случило Потемкин да заплаче во прегратките на својата царица".

Така, нивната љубовна врска продолжила до ноември 1776 година, кога Катерина во негово отсуство во покраината Новгород, го свртела своето вниманието кон еден човек „потивок и покорен" од Потемкин - Питер Завадовски. Следната година, Завадовски, кој се приклучил на партијата на Орлов и започнал да дејствува против Потемкин, ја изгубил наклонетоста на царицата. Она што е значајно: во солзи, пензионираниот миленик ја моли Катерина да ја зачува својата милост - и милоста на принцот Григориј Александрович.

И покрај паузата во неговиот личен живот, благодарение на неговите способности, Потемкин го задржал пријателството и почитта кон Катерина сè до неговата смрт во 1791 година останал втор човек во државата. Ј. Л. Барсков пишувал дека во овој поглед, од сите дваесет и повеќе фаворити, тој е исклучок: никому, дури ни на Платон Зубов, царицата не му дала толку многу од својата моќ како на Потемкин, и згора на тоа веднаш, уште во првата година како во неговиот „случај" ...

Предговорот на објавената кореспонденција меѓу нив укажува на тоа дека тој е исклучок и од друга смисла: таа само го нарекувала нејзин „сопруг", а себеси негова „жена", врзана за него со „најсветите врски".

Биографот на Потемкин пишува: „Се чини дека романот за Потемкин и Катерина II заврши, но всушност тој никогаш не заврши. Се разви во стабилен брак. Сопружниците се вљубиле и станале љубовник и љубовница за себе, но нивниот однос меѓу себе останал најважен. (...) Најверојатно, ниту тогаш, ниту подоцна, таа целосно не ја напуштила блискоста со човекот кого го нарекла сопруг ". Собите на Потемкин сè уште биле поврзани со апартманите на Царицата, тој имал право да влезе без најава, а сегашниот фаворит во љубовта во секое време можел да се соочи со потребата да го издржи неговото друштво или дури и да си замине.

По оставката на Завадовски, до крајот на нејзиниот живот, Катерина ќе има само уште 6 официјални фаворити, и сите (освен последниот, Зубов) биле препорачани од Потемкин на царицата и служеле како негови аѓутанти. Како што сугерира историчарот, по кризата предизвикана од појавувањето на Завадовски на дворот, бил склучен неизречен договор помеѓу Катерина и Потемкин: секој фаворит мора да ги штити интересите на принцот на суд, таа побарала несомнена покорност кон Потемкин од фаворитите, и доколку ова правило било прекршено, фаворитот бил отфрлен. Омилени на царицата и биле млади луѓе кои немале ниту богатство ниту влијателни роднини, кои им го должеле своето унапредување на Потемкин и Катерина и после тоа не играле независна улога. Биографот Потемкин пишува дека историчарите честопати го губеле од вид триаголникот „Катерина - Потемкин - младиот фаворит", но токму таквиот триаголник го сочинувал „семејството" на царицата.

Платон Зубов многу години по смртта на Потемкин се пожалил на него: „Иако го победив за половина, не можев целосно да го елиминирам од мојот пат. И, беше потребно да се елиминира, бидејќи самата царица секогаш одеше да ги исполни неговите желби и едноставно се плашеше од него, како да е сопруг кој бара. Само ме сакаше и честопати покажуваше кон Потемкин, за да земам пример од него ".

Гробот на Потемкин во Керсон
Кога на 12 октомври 1791 година, курир ја донел во Санкт Петербург веста за смртта на Потемкин, кој починал на патот од Јаси до Николаев на 5 октомври 1791 година на сред степа, Катерина била шокирана. „Солзи и очај" е забележано во „Дневникот" од нејзиниот секретар А.В.Храповицки. „Вчеравечер, - забележува Храповитски на 19 / XI, - и плачевме наутро, - 24. XI Тие ја чешлаа косата, ја тргнаа главата, но кога облекоа фустан одеднаш солзи ... Се жалела на хипохондрија и не можела да ја поднесе јавноста, - 4 / XII ... солзите одеднаш пукнаа кога го читаа писмо од Јаси. Во писмото до Грим, таа напишала (2 1/2 наутро од 12 до 13 октомври 1791 година). ): „Повторно ме погоди како кундак во главата, страшен удар, мојот студент, мојот пријател, може да се каже, мојот идол, книга. Потемкин-Таврически почина во Молдавија од болест која траеше цел месец. Не можете да замислите колку сум вознемирена. (…) Тој беше страсно, ревносно посветен на мене; се каравме и се лутевме кога помислувавме дека работата не е направена како што треба. (…) Но, тој имаше друга ретка особина што го разликуваше од сите други луѓе: имаше храброст во срцето, храброст во умот, храброст во душата. Благодарение на ова, ние секогаш се разбиравме и не обрнувавме внимание на гласините на оние кои разбираа помалку од нас. Според мене,Потемкин беше голем човек кој не исполни ниту половина од она што беше во можност да го стори " .

Самиот Потемкин, за разлика од многу други нејзини омилени, не бил оженет (што ја потврдува верзијата на венчавката) и, како Катерина, нашла утеха во прегратките на многу помлади претставници од спротивниот пол, згора на тоа, што непријатно ги воодушевило неговите современици, претпочитајќи ги неговите растечки внуки ( Катерина Енгелхард, Александар Браницкаја и други. )

Сведоштва
---------

### Преписката на Катерина со Потемкин

Во најмалку 28 писма, Катерина го нарекува Потемкин „сопруг" и „сопруга" (30 пати), а себеси се нарекува „жена" (4 пати). Понекогаш таа ги пропишува овие зборови во целост, понекогаш означува со почетни букви. Најчесто таа му се обраќа со зборовите „драг сопруг", но има и такви комбинации како „пријателски сопруг", „драг сопруг", „нежен сопруг", „непроценлив сопруг", „драг сопруг", „сопствен сопруг „... Како што истакна В.С. Лопатин во своите коментари за писмата што ги објави, првиот пат Катерина го повика нејзиниот сопруг во писмо со датум „После 7. IV.1774 ", кога, според него, бракот сè уште не бил склучен, но Потемкин ја постигнал својата согласност, но големиот пост што доаѓал, како и престојот на четворицата браќа Орлов во Санкт Петербург, ја убедуваат царицата да чека за пригоден час  .

Катедрала на монахот Сампсон Странецот
... *„Оние што ќе ги донесам, за кои пишуваш"* - можеби ќе бидат сведоци на тајната венчавка. „ *... Кажи ми да го подготвам пристаништето кај Сиверс, ако не можеш да се држиш поблиску до палатата ...* "- забелешката за бродот и пристаништето, според упатствата на Лопатин, е многу важна како доказ за подготовка на тајна венчавка, бидејќи црквата Сампсон, каде било одлучено да се венчаат, била во оддалечениот дел на градот на бреговите на Болшој Невка и за да се стигне таму, било потребно да се премине Нева (имаше сè но уште немало мостови, освен еден понтон кој водел кон островот Василиевски) и слегувал по Болшаја Невка. Најпогоден бил брод со избрани веслачи, кој му бил доделен на принцот Фелд Маршал Александар Михајлович Голицин (1718-1783) како и врховен командант во главниот град  .

Лето 1775 година двојката поминала во Коломенское, а потоа во Царицино, каде младенците живееле скромно во Царицино во куќа од шест соби.

Две години подоцна (февруари-март 1776 година), за време на кризата во нивната врска, Катерина му напишала писмо во кое потсетува на нивните „свети врски".

### Истражувања на современиците

Првиот истражувач на ова прашање бил Бартенев, кој црпел информации воглавно од децата и внуците на претставниците на генерацијата на Катерина. Тој успеал да ги објави своите белешки во 1906 година, по укинувањето на ограничувањата за цензурата на толку деликатна тема во врска со името на кралското семејство.

* Во неговите белешки (1906 г.) Бартенев раскажал за неговиот стар разговор со министерот, грофот Дмитриј Николаевич Блудов, кај чии внуци бил поканет како домашен учител. Токму Блудов го советувал Николај Први да ги среди документите на Катерина II, меѓу кои биле и нејзините белешки и бројните писма до Потемкин. „Една вечер [есента 1863 г. ], кога веќе почнував да се заморувам од слушање, одеднаш стариот гроф, како да минуваше, рече дека Катерина II е мажена за Потемкин. Бев воодушевена, исто како што читател на Дикенс од Коперфилд е зачуден кога на крајот од книгата дознава дека тетка Бетси има сопруг. Признавам, се прашував дали постариот претседател на Државниот совет е делиричен (ова беше последната година од неговиот живот). Сепак, јас, се разбира, почнав да откривам како тој знаеше за ова, а грофот ме извести дека принцот М.С.Воронцов, кој дојде во Петербург по смртта на неговата тешта, внуката на Потемкин, грофицата А.В. ), му рекла дека му ја кажала оваа тајна и го дала дури и самиот запис за овој брак "
* Во 1869 г. Бартенев го посетил внукот на грофицата А. В. Браницкаја од принцот С. М. Воронцов ... „Уште во првите фази на нашето запознавање", се присетува Бартенев, „принцот ме извести дека неговата мајка, која тогаш уште живеела принцезата Елизабета Ксаверевна, водела список со записи за бракот на царицата Катерина II со нејзиниот дедо-чичко, Светлиот принц Потемкин. Подоцна, на друго патување во Одеса, грофот Александар Григориевич Строганов рекол дека овој запис се чува во посебна кутија, која принцезата Воронцова го дала да го фрли во морето кога патувала од Одеса на Крим ".

Бартенев сугерирал дека венчавката се случила или есента 1774 година, кога поминала опасноста од режимот на Пугачов, или во првата половина на јануари 1775 година, пред судот да го напушти Петербург за Москва. Анализирајќи кој бил присутен на свадбата, тој верувал дека „Записникот за брак што го добил М. С. Перекушихина, доколку не биде истребен, треба да го чува најмирниот принц П. Д. Волконски, и исто така треба да се бара од Черткови (бездетниот Евграф Александрович да го наследи неговиот брат) ". (Перекушихина исто така била бездетна, т.е. на другите двајца сведоци немало потомство што можело да ја задржи семејната „легенда", како што се случило со Самоилов).

* Во 19 век, колекционерот принц С. Голицин им ја покажал на посетителите во неговата московска палата на улицата Волконскаја, каде се верува дека Катерина останала во 1775 година, две икони што императорката ги донирала во палатата, на палатата, каде што наводно се омажила за Потемкин  .

#### Странски извори

* Францускиот амбасадор, грофот Сегур, во декември 1788 година пријавил во Версај дека Потемкин ужива „посебни права", чија основа е „голема тајна што ја знаат само четири лица во Русија. Шансата ми ја отвори, и ако можам да бидам целосно сигурен, ќе го известам кралот што е можно поскоро ". Луис Шеснаесетти во октомвриското писмо до својот министер за надворешни работи, грофот Верген, тој ја нарекува Катерина *„Мадам Потемкин"* - „Мадам Потемкин има четириесет и пет години: време е да родиме деца" (сепак, може да биде само шега)  .
* Во 1883 година Виенскиот весник Новаја Свободнаја Преса објавил во број 6114 статија на професорот Вертејм, кој цитира извод од испраќањето на австрискиот амбасадор во дворот на Катерина II, грофот Лудвиг Кобензел, од 15 април 1788 година. Осврнувајќи се на грофот Сегур, Кобензел известува за бракот на Потемкин со царицата како позитивен факт .
* За време на Втората руско-турска војна, принцот де Лин му забележал на Потемкин дека може да стане принц на Молдавија и Влашка. „Ова не е ништо за мене", одговорил Потемкин. - Ако сакав, можев да станам крал на Полска; Јас се одреков од војводството на Курланд. Стојам многу повисоко ". Имајќи предвид дека Катерина го направила еден од нејзините љубовници (Станислав Понијатовски) токму кралот на Полска, тешко е да се замисли позиција повисока од сопруг на самата царица .
* Во 1887 г. познат историчар во Петербург Д. Ф. Кобеко во монографијата „Царевич Павел Петрович"  осврна на книгата „животот на Катерина II, царица на Русија" од францускиот автор Ј. И. Кастер, објавен во Париз на крајот на 18 век. Според Кастер, Потемкин имал намера да ја убеди царицата да се омажи уште во 1775 година, но таа наводно не се согласила. Потоа, принцот Г.Г. Орлов, кој и ја понудил раката пред 12 години, и грофот Н.И. Панин, принципиелен противник на овој брак, сè уште биле живи. Кога починале (и двајцата починале во 1783 година), Царицата наводно и дала согласност, а бракот се случил во 1784 година. кратко време по смртта на фаворитот А. Д. Лански тоа ја потресло Катерина. „Се разбира, списите на Кастер претставуваат извор со кој треба да се постапува многу внимателно", ги предупредил Кобеко своите читатели, но тој рекол дека приказната на Кастер е „поткрепена со некои индикации. Навистина, по смртта на Лански, Катерина беше тажна и само доаѓањето на Потемкин ја растера нејзината тага. Истата година, таа го стекна имотот Пела во близина на Санкт Петербург, каде што, според легендата, се случил нејзиниот брак со Потемкин ". Верзијата за таков доцен датум на венчавка не се совпаѓа со забелешките во писмата на Катерина и Потемкин.

Ефекти
------

Барсков пишува дека „само гласините дека биле во брак создале исклучителна позиција за Потемкин, особено во раните денови на неговиот„инцидент"; тој навистина бил виден како „господар", како што го нарекува самата Катерина во нејзините писма, и тој добил скоро кралски почести кога патувал во неговите подредени региони или во театарот за воени операции и се враќал во главниот град. Без разлика колку е големо растојанието од венчалната круна до кралската круна, но во тоа време, растојанието што го одделувало повремениот љубовник на кралицата од нејзин сопруг, за кого јасно сметаше дека е прва личност во државата после себе, беше исто толку супер Таа ги обвинила сите понатамошни фаворити за „поклони" кон Потемкин со писма и, по сопствен пример, со почитување во дворот. Тој бил крал, само без титула и круна " .

Мислења на историчарите
-----------------------

Покрај горенаведените приврзаници на верзијата за склучениот брак ( П. И. Бартенев , Ј. Л. Барсков , В. С. Лопатин, Симон Себаг-Монтефиоре, Изабел де Мадаријага ) се договориле со нејзиниот Удард, Нејтан Ајделман, Анри Тројат, П. Маруси Поголем скептицизам покажува А. Б. Каменски, разгледувајќи ги апелите на Катерина во писмата до Потемкин како верна сопруга и нејзините лудории  .

Наводи
------

1. ↑  Среди многочисленных наград и пожалований, которыми Потемкин был осыпан весной 1774 г. лишь чин генерал-аншефа окутан некой таинственностью. Впервые Потемкин официально был назван генерал-аншефом в начале августа, в списках Воинского департамента Григорий Александрович следует сразу за Н. В. Репниным, получившим чин 3 августа, но с оговоркой: позволить ему считаться генерал-аншефом с 30 мая. «Совершенно очевидно, что этой датой отмечено какое-то важное событие, — пишет историк. — Таким событием могло быть только венчание Потемкина с императрицей. Но присвоение столь высокого чина своему новому избраннику в условиях неоконченной войны могло возбудить большое недовольство… Общий подъём, вызванный известием о мире, позволил огласить уже решенное производство без лишних кривотолков» (Лопатин В. С. Потемкин и Суворов M, 1992. C. 24, 92.)
2. 1 2 3 4 5  С. С. Монтефьоре. «Потёмкин»
3. 1 2 3 4 5 6  В. С. Лопатин. Письма, без которых история становится мифом
4. 1 2 3 4 5 6  Письма Екатерины II Г. А. Потёмкину. Из предисловия Я. Л. Барскова // Вопросы истории. № 6, 1989.
5. 1 2  Екатерина IIя и Г. А. Потемкин. Личная переписка (1769—1791)
6. ↑  «Р. А.» 1906, № 11, с. 613—616
7. ↑  Кобеко Д. Ф. Цесаревич Павел Петрович. 3-е изд. СПб. 1887. С. 360—361
8. ↑  *Елисеева Г. О.* Геополитические проекты Г. А. Потемкина