**Џентиле да Фабријано** (ок. 1370 – 1427) бил италијански сликар познат по неговото учество во меѓународниот готски сликарски стил. Работел на различни места во централна Италија, најмногу во Тоскана. Негови најпознати дела се *Обожувањето на мудреците* од *олтарниот дел на Строци* (1423) и *Летот во Египет*. По посетата на Фиренца во 1419 година, тој дошол во контакт со хуманизмот, што влијаело на неговата работа во текот на остатокот од неговата кариера. Тој станал многу влијателен за другите сликари во Фиренца, особено поради неговата употреба на детали врз основа на набљудувањата што ги направил за природниот свет.

Библиографија
-------------

 *Обожување на мудреците* (1423)
### Ран живот во Фабријано (околу 1370-1400)

Џентиле (ди Николо ди Масио) да Фабријано е роден околу 1370 година во или во близина на Фабријано, во Марче. И покрај тоа што има неколку членови на семејството кои учествувале во различни граѓански и верски организации во градот, голем дел од раниот живот на Џентиле останува недокументиран. Неговата мајка починала одреден момент пред 1380 година, а неговиот татко, Николо ди Џовани Маси, се пензионирал во манастир истата година, каде што подоцна починал во 1385 година. Малку е познато за неговата образовна формација: едно од неговите први познати дела, *„Богородица и младенецот"* (околу 1395–1400, сега во Берлин) го покажува влијанието на сликите направени во северниот италијански доцноготски стил. Околу 1390 година Павија престојувал во дворот на Џан Галеацо Висконти, каде што има маса со *Богородица со децата заедно со светите Клара и Фрањо* (сега во граѓанските музеи во Павија) и некои фрески кои прикажуваат дами во просторијата на замокот Висконти.

### Венеција (околу 1405–1420)

До околу 1405 година, Џентиле да Фабријано работел во Венеција. Тој насликал панел за црквата Санта Софија, сега изгубена; Јакопо Белини работел можеби во неговата работилница. Помеѓу 1408 и 1409 година, тој насликал фреска (сега изгубена) во Дуждовата палата која ја прикажува поморската битка меѓу Венецијанците и Ото III. Во Венеција, тој го познавал Пизанело и можеби Мишелино да Бесоцо. Тој, исто така, направил нарачки за други градови во овој период, како што се неговата *Богородица и младенецот* (околу 1405–1410) за црква во Перуџа.

Во 1410–1411 година, Џентиле бил во Фолињо, каде што фрескожил некои од ѕидовите на Палацо Тринчи. Џентиле го запознал сликарот Мишелино да Бесоцо во Венеција и се инспирирал од неговиот ритмички и софистициран стил. Околу 1410-1412 година, тој насликал едно од неговите први ремек-дела, Полиптихот Valle Romita (сега во Пинакотека ди Брера). Олтарното парче веројатно го нарачал Кјавело Кјавели по неговото завршување во 1412 година. Во 1414 година, тој се преселил во Бреша, на служба на Пандолфо III Малатеста, и ја сликал капелата Бролето, дело што сега главно се губи, во следните пет години. Додека бил во Бреша во 1418 година, Џентиле насликал уште една плоча која подоцна била дадена како подарок на папата Мартин V, кој поминал низ градот на пат кон Рим.

*Крунисување на Богородица*, в. 1420 година
### Фиренца

На 6 август 1420 година, Џентиле бил во Фиренца, каде што го насликал својот познат олтар што го прикажува *Обожавањето на мудреците* (1423) нарачано од Пала Строци. Ова дело, кое сега се наоѓа во Уфици, се смета за едно од ремек-делата на меѓународниот готски стил и имало трајно влијание врз италијанското ренесансно сликарство. Ова дело, исто така, ја покажало неговата подобрена натуралистичка техника која користела светлина за да создаде димензии и перспектива. Неговата употреба на контрастна светлина ги оживувала фигурите, правејќи ги да изгледаат понатуралистички како луѓе. Неговите други дела во Фиренца ги вклучуваат *Посредничкиот олтар* (1420–1423) и кваратешкиот полиптих (мај 1425). Во јуни-август 1425 година, тој бил во Република Сиена, каде што насликал *Богородица со младенецот*, сега изгубена, за Палацо деи Нотаи на Пјаца дел Кампо. Помеѓу август 1425 и октомври истата година, тој бил во Орвјето, каде што ја насликал својата фреска на *Богородица со мледенецот* во катедралата, каде што сè уште останува денес. Делото, сепак, е обновено уште од неговото првобитно сликарство. Исто така, некаде помеѓу 1420 и 1425 година, Џентиле насликал друго дело, *Благовештение*, во Ватикански музеи. Оваа слика содржи голем број уникатни одлики и користи светлина за да ја визуелизира метафората *ut vitrum*, која создава слики слични на стакло. Џентиле ја демонстрирал оваа техника и кај предделата. Сцената на Христовото раѓање содржи три различни извори на светлина (месечината, ангелот горе и Христовото дете) за да го формираат првиот реалистичен приказ на ноќта во ренесансната уметност.

 Џентиле да Фабријано, Благовештение, 1420–1425
### Рим (1427)

Во 1427 г. Џентилее пристигнал во Рим. Таму, тој бил нарачан од папата Мартин V да го украси наосот на базиликата Свети Јован во Латеран. Сепак, познато е дека Џентиле умрел подоцна во годината некаде пред 14 октомври 1427 година. Наосот подоцна бил завршен од Писанело по смртта на Џентиле. Се вели дека Џентиле бил погребан во црквата сега наречена С. Франческа Романа во Фиренца, но неговиот гроб исчезнал; Сепак, постојат докази дека тој можеби бил погребан во црквата Санта Марија во Трастевере, во Рим.

Исламско влијание: Мамелучко металство
--------------------------------------

Џентиле да Фабријано, *Обожување на деталите на магиите*, 1423 година
Мамелучкиот Султанат е добро познат по производството на метални предмети, од кои повеќето вклучуваат натписи со арапско писмо. До крајот на тринаесеттиот век, уметниците како Дучо ди Буонинсења, а потоа подоцна во почетокот на петнаесеттиот век, Џентиле да Фабријано, биле под влијание на овие типови метални парчиња од Мамелук и почнале да ги инкорпорираат нивните модели и мотиви во нивните слики. Во *„Поклонение на мудреците"* (1423) на незнабошците да Фабријано, псевдо-куфските натписи ги обложуваат наметките на неколку фигури. Псевдо-куфички натписи се појавуваат и во задебелениот, орнаментиран ореол на Богородица и Јосиф, кои се поделени на четири еднакви делови со розети, се гледаат и во мамелучките плочи. Пример за мамелучка чинија од тоа време е Мамелук Филе Диш (околу 1345–1360), каде четири розети го делат арапското писмо на квадранти.

Орели со псевдо-куфични натписи се рефлектирани во неколку слики на Џентиле да Фабријано кои биле произведени за време на неговото време во Фиренца, вклучувајќи: Крунисување на Богородица од околу 1420 година и *Богородица со младенецот и ангели*, која е дел од кваратеси. Полиптих (мај 1425). Згора на тоа, употребата на ореоли со псевдо-куфични натписи од страна на Џентиле да Фабријано влијаело на другите уметници, вклучувајќи го и сликарот Масачо, кој ја започнал својата употреба на псевдо-куфички ореоли уште во 1422 година, а подоцна може да се види во неговиот олтар во Пиза од 1426 година. Венеција била меѓу раните важни центри за трговија со исламски добра во Европа, а за возврат, традиционалните исламски форми биле многу посакувани од европските покровители поради нивните асоцијации со „егзотичните" други од Ерусалим и Светата земја. Орелите насликани со шаблони засновани на металик од Мамелук ги откриваат видовите на комерцијални и уметнички размени што се случувале во други италијански градови-држави, како Фиренца. Фактот дека Фиренца обезбедила две главни поморски пристаништа, Пиза и Ливорно, соодветно во 1406 и 1421 година, ги илустрира зголемените дипломатски врски меѓу Фиренцаните и Мамелуците.

Наводи
------

1. ↑  Panczenko, Russell (1983). „English Summary of Gentile da Fabriano and Classical Antiquity". *Artibus et Historiae*. **4** (8): 167–68. JSTOR 1483219.
2. ↑  „Gentile da Fabriano".
3. 1 2  Wohl, Hellmut (2003). *Gentile (di Niccoló di Massio) da Fabriano*. doi:10.1093/gao/9781884446054.article.T031359. ISBN 978-1-884446-05-4.
4. ↑  Vasari, Giorgio (2008). *Lives of the Most Eminent Painters Sculptors & Architects* (English). London: Philip Lee Warner. стр. 107–117.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
5. ↑  Cairati, Carlo (2021). *Pavia viscontea. La capitale regia nel rinnovamento della cultura figurativa lombarda. I. Il castello tra Galeazzo II e Gian Galeazzo (1359-1402)*. Milano: Scalpendi Editore. стр. 181–184. ISBN 9791259550187.
6. 1 2 3  Panczenko, Russell (1983). „Cultura umanistica di Gentile da Fabriano". *Artibus et Historiae*. **4** (8): 27–75. doi:10.2307/1483214. JSTOR 1483214.
7. ↑  Mack, Rosamond E. (2001). *Bazaar to Piazza: Islamic Trade and Italian Art, 1300-1600*. University of California Press. стр. 63–65. ISBN 0520221311.
8. 1 2  Hodne, Lasse (2014). „Light Symbolism in Gentile da Fabriano's Vatican *Annunciation*". **3** (2): 33–49. Наводот journal бара `|journal=` (help)
9. 1 2  Christian, Kathleen (2017). *European Art and the Wider World 1350-1550*. Manchester University Press. стр. 29–33.
10. ↑  Mack, Rosamond E. *Bazaar to Piazza: Islamic Trade and Italian Art, 1300-1600*. University of California Press. стр. 63–65. ISBN 0520221311.
11. ↑  Mack, Rosamond E. *Bazaar to Piazza: Islamic Trade and Italian Art, 1300-1600*. University of California Press. стр. 63–65. ISBN 0520221311.
12. ↑  „Mamluk Philae Dish". *The MET*.
13. ↑  Christian, Kathleen (2017). *European Art and the Wider World 1350-1550*. Manchester University Press. стр. 29–33.
14. 1 2  Christian, Kathleen (2017). *European Art and the Wider World 1350-1550*. Manchester University Press. стр. 29–33.

Извори
------

* Mack, Rosamond E. (2001). *Bazaar to Piazza: Islamic Trade and Italian Art, 1300–1600*. University of California Press. ISBN 0-520-22131-1.
* *Gentile da Fabriano e l'altro Rinascimento, catalogo della mostra* (италијански). Fabriano: Electa. 2006. Exposition lasting 21 April–23 July 2006.
* Marcelli, Fabio (2005). *Gentile da Fabriano* (италијански). Silvana.
* De Marchi, Andrea (1992). *Gentile da Fabriano. Un viaggio nella pittura italiana alla fine del gotico* (италијански). Federico Motta (објав. 2006).
* Łada, Justyna (2004). *Obraz Maryi z Dzieciątkiem Gentile da Fabriano jako przykład typu Madonny* (полски). Roczniki Humanistyczne KUL.

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Џентиле да Фабријано" на Ризницата ? |