Painting of a boy sitting on a haystack and playing a violin *Hegedűs Cigány Fiú* (Циганче виолинист) од Гиорги Ваштаг
„**Создавањето на виолината**" — трансилванска ромска бајка. Првпат ја напишал Хајнрих вон Влислоцки во 1890 година и била вклучена во неговата книга на германски јазик „*За патувачките Цигани: Сцени од животот на трансилванските Цигани"*.

Приказна
--------

Еден сиромашен пар сака залудно да има дете, а сопругата се жали на својата мизерија на една стара жена што ја среќава во шума. Старицата ја испраќа дома со упатство, „Оди дома и исечи отвор на тиква, истури млеко во неа и пиј го. Тогаш ќе родиш момче кое ќе биде среќно и богато!" Иако сопругата ги следела нејзините совети и раѓа прекрасно момче, таа се разболува и за кратко време умира.

Кога момчето има дваесет години, тој патува низ светот за да го бара своето богатство. Тој доаѓа во еден голем град, каде владее еден богат крал. Кралот има прекрасна ќерка, која ќе ја мажи во брак со човек кој може да стори нешто што никој досега не го сторил во светот.

Многу мажи ја испробуваат својата среќа и не успеваат, плаќајќи за нивните неуспеси со животот. Кога наивното момче го прашува кралот што треба да направи, тој е фрлен во темна зандана. Матуја, самовилата, му се појавува во блескаво светло и му дава кутија и прачка; таа му кажува дека треба да извади влакненца од нејзината глава и да ги затегне преку кутијата и прачката. Потоа тој треба да ги поклони влакната од кутијата со влакната на шипката, свирејчи на виолината за да ги прави луѓето среќни или тажни додека Матуја се смее и плаче во инструментот. Момчето ја покажува својата уметничка вештина на кралот, кој е пресреќен и му ја дава својата убава ќерка како сопруга. Приказната завршува со: „Вака се појавила виолината на светот.

Потекло, споредба и ширење
--------------------------

Приказната има фолклорно потекло и магична содржина; вообичаени во бајките, старата прегратка и добрата бајка и двајцата поседуваат магични сили. Добрата бајка, Матуја, се заснова на магични приказни за хиндуистичката традиција (вообичаена во ромските приказни). Матуја се појавува во трансилванската, унгарскате, полската, руската и српската ромска митологија како кралица на Урзиторите (ромски самовили). Овие самовили, обично убави жени кои живеат во планински палати, уживаат во пеење и танцување и симболизираат музика.

Една од најпознатите ромски бајки, „Создавање виолина" е дел од неколку збирки (вклучително и збирки што не се ромски). Повремено се чита пред публика, се емитува како радиодрама или бајка за деца и се користи во училиштата.

Раскажување блиску до оваа верзија на народната приказна од полскиот писател Јержи Фицовски со наслов „*Zaczarowana skrzynka"* (македонски: „Волшебната кутија") се појавува во неговата збирка „*Gałązka z drzewa słońca"* (1961). Преводот на англиски јазик се појавил во антологијата „*Сестра на птиците и други цигански приказни"* (1976). Во оваа полска верзија, помошен дух е буково дрво по име Матуја, кое исто така препорачува млеко пиено од шуплината на тиква за да излечи неплодност, а момчето кое тогаш се родило го носи името „Бахтало".

Уште една ромска приказна со исто име (објавена од Влислоцки) е помалку позната, веројатно затоа што е збунувачка и нема среќен крај. Една млада жена контактира со ѓаволот затоа што се восхитува на еден богат ловец кој ја игнорира. Таа го жртвува своето семејство за виолина на ѓаволот за да го привлече ловецот; нејзиниот татко станува нејзино тело, нејзините четири браќа стануваат жици, а нејзината мајка станува лак. На крајот, младата жена е спроведена од ѓаволот кога одбива да му се поклони; виолината останува во шумата сè додека не ја најде и однесе цигански патник. Во обете приказни, виолинистот ја прави својата публика да се смее и да плаче.

Приказните за создавање се типични за митологијата и ова е една од ретките бајки што опишуваат создавање музички инструмент. Други се унгарската бајка, „Виолина" и приказна за монголскиот *морин хуур*. И двајцата значително се разликуваат од трансилванската приказна. Во старогрчката митологија, создавањето на пановата флејта од Пан и Сиринкс е добро познат пример.

Наводи
------

1. ↑  Hermann Berger: *Mythologie der Zigeuner.* Originally published in: Hans Wilhelm Haussig (издавач): *Götter und Mythen des indischen Subkontinents.* Stuttgart, 1984, стр. 773-824. Online Version стр. 44, подигнато на 1 март 2016.
2. ↑  Paul Zaunert (издавач): *Die Zauberflöte. Märchen der europäischen Völker*. Eugen Diederichs, Диселдорф 1995.
3. ↑  Zeitschrift Märchenforum Nr. 57 – *Vom Lachen und Weinen im Märchen*. Mutabor-Verlag, Lützelflüh (CH) 2013
4. ↑  Public show of the *Theater in der Meerwiese*, Münster Архивирано на 24 април 2021 г. подигнато на 1 март 2016.
5. ↑  Marianne Seidel: *Textarbeit zum Romamärchen Die Erschaffung der Geige*, подигнато на 1 март 2016.
6. ↑  Borski, Lucia M. (преведувач) (1977), „The Magic Box", *Cricket (magazine)*, **5**: 1, 1625
7. ↑  Francis Hindes Groome (ур. прев.): The Creation of the Violin in *Gypsy Folk Tales*, Hurst and Blackett, Лондон, 1899