Мозаик кој го прикажува триумфалното влегување во Ерусалим во внатрешноста на манастирот.
**Манастир Дафни** (современ грчки : Δαφνί; Katharevousa : Δαφνίον, *Дафнион*) е византиски манастир од единаесеттиот век која се наоѓа на 11 километри северозападно од централна Атина во предградието Чајдари, јужно од авенијата Атинон (GR-8A). Манастирот е сместен во близина на истоимената шума, на Светиот пат што водел до Елевсида. Шумата зафаќа околу 18 km2 (7 ми), и опкружува шумичка со ловор. „Дафни" е современото грчко име што значи „*ловорова шума*", изведено од Дафнеион (Lauretum). 

Манастирот Дафни, заедно со познатите манастири Осиос Лукас во близина на Делфи и Неа Мони на островот Хиос, се прогласени за светско наследство на УНЕСКО поради нивната значајна историска и архитектонска вредност. Овие манастири се познати како ремек-дела на средновизантиската архитектура, а особено се забележани по раскошните внатрешни мозаици.

Историја
--------

Манастирот Дафни бил основан кон крајот на 6 век од нашата ера на местото на Светилиштето на Аполон кое било осквернавено од Готите во 395 година  Светилиштето на Аполон било изградено во јонски стил користејќи ги најтенките и најмалите столбови. Столбовите стојат на основа со украсен свиток на врвот. Зачувани се неколку од столбовите на храмот. Една од четирите јонски столбови на античкото светилиште на Аполон останало на местото, бидејќи била повторно користена во манастирот Дафни. Останатите столбови биле отстранети и однесени во Лондон од Томас Брус, Ерл од Елгин (најпознат по преземањето на мермерите на Партенон). Столбовите, основите на столбовите и врвовите од Светилиштето на Аполон моментално се во сопственост на Британскиот музеј; тие моментално не се изложени, но може да се видат на веб-страницата на музејот.

Првиот манастир на ова место бил изграден во стил на замок со базилика во средината. Тој бил зацврстен со заградни ѕидови и мали ќелии кои обично биле само внатре во ѕидовите и ги користеле монасите или калуѓерките. Ѕидовите биле прицврстени за црквата наместо да стојат слободни околу периметарот на имотот и еден од столбовите од Аполон била вградена во јужниот ѕид на црквата.  Некои од правоаголните блокови од порозен камен биле спасени и употребени во западниот надворешен ѕид на црквата. Овој прв манастир започнал да пропаѓа кога Грција била сериозно оштетена по инвазиите на варварите од северот и морето во деветтиот и десеттиот век од нашата ера.

Во период на обновен просперитет во единаесеттиот и дванаесеттиот век, манастирот Дафни бил обновен. Била изградена нова октогонална црква, трпезарија и параклис за гробиштата.  Старата базилика била целосно урната, освен заградните ѕидови и ќелиите од поранешната црква кои биле вградени во новата црква. Траги од стари фрески пронајдени на ѕидовите покажуваат едно лице, можеби царот Василиј II, кој држи свиток. Занаетчиството користено во изградбата на црквата сугерира дека Василиј II донел работници од Цариград. 

 Манастирот Дафни, нацртан од Монсел Теодор (1843).
Манастирот Дафни започнал да пропаѓа откако бил ограбен од франкиските крстоносци во 1205 година. Регионот станал дел од Атинското Војводство под Отон де ла Рош. Отон го дал манастирот Дафни на цистерциската опатија Белво,  кои додале свој манастир и двојни шилести сводови во готски стил на фасадата на црквата. Манастирот Дафни станал популарно гробно место за витезите. Во 1458 година, веднаш по доаѓањето на Турците и посетата на султанот Мехмед II на Атина, цистерцијците го напуштиле манастирот Дафни и атинското војводство било укинато.

Архитектура
-----------

Надворешноста на црквата има стил на клаузон, што е многу вообичаено за средновизантиските цркви во Грција.  Клоасонскиот стил на ѕидање се состои од правоаголни блокови од камен одвоени или врамени од сите четири страни со тули. Прозорците се оддалечуваат од платното дело со заоблени рамки направени од тула. Контрастот помеѓу светлата боја на камените блокови на клаузонот и црвените тули околу прозорците, и портокаловиот покрив создаваат софистицирана и недооценена елеганција.

Планот на подот за црквата Дафни претставува едноставен грчки попречен октагон распореден со различни нивоа на светлина. Горната црква, особено куполата ги симболизира небото, додека долната област ја симболизира земјата. Квадратен залив во центарот на црквата е покриен со широка купола. Тромпот, мали полу-куполи кои се протегаат на аголот на плоштадот се поврзани со високи столбови во облик на латинската буква L за да го формираат преминот од квадрат кон кругот на куполата. Четирите тромпови во квадратниот залив го трансформираат во октагон. Површините на ѕидот се издигнуваат на врвот и се спојуваат за да ја формираат кружната основа на куполата.

 План на Манастирот-Црква во Дафни
Грчкиот крст е формиран од четири барел-сводени краци со иста должина што излегува од централниот залив. Малите заливи покриени со сводови за препоните (тавани составени од два свода) кои се сечат под прав агол и даваат правоаголна форма на зградата. Заливите што го исполнуваат крстот се само еднокатни и со ниско ниво на осветлување да ги подредат од грчкиот крст.

Мозаици
-------

Внатрешноста на манастирот Дафни има елегантна интеракција на просторите и светлина со прозорците во основата на куполата што го осветлуваат вертикалниот простор над; како што просторот станува повисок, тој исто така станува и посветол. Оваа градуирана светлина ги подобрува зрачните златни тесери што се користат за создавање на извонреден квалитет на мозаиците. Непознатиот уметник е од раниот Комненски период (ок. 1100). Широкиот асортиман на обоени нијанси на стаклени тесери дополнително ги подобрува мозаиците. Биле спроведени неколку важни проучувања за составот на стаклото што се користело во тесерите за овие мозаици, бидејќи невообичаено светлата боја на златно мелените тесери и длабокиот сјај на боите се комбинираат со важни стилски квалитети за да ги направат овие мозаици уникатни. Фактор кој ги идентификува мозаиците од различни области е варијансата во употребеното стакло. Стаклото можеби да се изработувало локално или се увезувало од други области; во случајот со Дафни, се верува дека стаклото било создадено на лице место. Оваа група мозаици се смета за еден од најважните и најдобро зачуваните мозаични циклуси од овој период. Тие се доказ за иконографските и стилските концепции формулирани на крајот на иконоборската криза (843 н.е.) од страна на Цариградската црква. Декорацијата покажува цврста конзистентност во распределбата на темата карактеристична за цариградската уметност.

 Мозаик кој го прикажува Светиот Дух и Божјата рака.
Во византиската теологија, градбата на црквата била симбол на христијанскиот универзум, наменета да го одразува сјајот на небото. Стандардизирана програма во византиските цркви го воспоставила редоследот по кој биле уредени претставите. Најсветите ликови биле прикажани во куполата и апсидата, додека долу куполните сцени биле распоредени од повисоки кон пониски нивоа во однос на нивното ниво на религиозна важност.

Посетителите на црквата веднаш ги привлекува најважниот и најпознатиот од мозаиците: Христос Пантократор (Господар на вселената) кој бдее над сите од круната на куполата. Тој е прикажан со строго лице и заканувачки поглед со прикажани само главата и рамената. Овој медалјон е препознаен како претставува висок уметнички квалитет и како „*една од најголемите креации во уметноста*" 

 Рождеството на Исус
Христос е облечен во виолетова наметка и сина мантија, тој е Цар на кралевите и покажува сила, строгост и моќ. Уметникот создал храбар и реалистичен цртеж, изведен со многу едноставни средства. Веѓите се прикажани со силен лак за да се нагласат вертикалните линии и долгиот нос што се вкрстува со хоризонталните линии на ореолот за да се создаде симболичен крст. Биле спроведени неколку проучувања во обид да се утврди дали се направени значајни промени за време на реставрацијата на изгледот на мозаикот Христос Пантократор, но постои општа согласност дека промените не биле значајни.  Христос е опкружен со шеснаесет пророци во основата на куполата, меѓу прозорците кои го осветлуваат Христос како доминантна фигура во црквата. Пророците се облечени во античка облека и држат пергамент кој содржи текст кој ја објавува славата на Христос или Второто доаѓање.

 Христос Пантократор
На приврзоците има четири сцени од животот на Христос. Сцената на Распнувањето прикажува три фигури: Христос на крстот, со Марија и Свети Јован кои се наоѓаат во подножјето на крстот, по една на секоја страна. Фигурите се распоредени во форма на триаголник на празна златна позадина. Секоја фигура е посебна и обединета со другите фигури. Овој балансиран распоред е сличен на начинот на кој грчките скулптори ги поставувале своите фигури во фронтонот на храмовите. Ликот на Свети Јован е прикажан во виткана положба, со неговата тежина на едната нога – поза што ја користеле грчките скулптори. Телото на Христос е прикажано во класичен, спортски стил, но за разлика од грчката скулптура, анатомијата не е верна на животот. Лицата на Свети Јован и Мадона имаат плошност и тешки линии на византискиот стил, но тие ја изразуваат смиреноста на грчките статуи. 

 Крштевањето на Исус
Според *Енциклопедија Британика*, „*ансамблот претставува визуелизација на христијанскиот космос, неговиот ефект создаден од сложено замислена интеракција на слики и архитектура. Просторот всушност ја спојува декорацијата во една џиновска слика, во која владетелот, поздравен од пророците опкружувајќи го, претседава во неговата сфера над домаќинот на светците што го населуваат долниот дел од собата*".

Други значајни мозаици ги вклучуваат: Молитвите на Јоаким и Ана, Благовештението на Јоаким, Богородица со Ана, Миење на учениците, Христос на Тајната вечера, Распетие, Воскресение, Успение на Богородица, Ангел кој ја прима Мајката Божја, Софија, свети Бах.

 Приказ на Благовештението, вклучувајќи ги Марија и архангел Гаврил.
Византиската уметност често опстојува како црковна уметност. Манастирот Дафни е изграден за време на периодот на ренесанса во културата и уметноста и враќање на класичните традиции. Фигурите во мозаиците се понатуралистички претставени и полесно се вклопуваат во нивната околина  Декорацијата на манастирот е инспирирана од духот на времето.  Лицата се дематеријализирани, строги и прикажани со неемотивни изрази. Телата се тешки и крути, заеднички карактеристики во прикажувањето на иконите на епископите, монасите и мачениците. Сликовната перспектива, стиловите и гестовите на фигурите, моделирањето на фигурите заедно со едноставноста на дизајнот и блескавиот сјај на боите што се одразуваат од златните и сребрените тесери ги разликуваат мозаиците Дафни меѓу мозаиците од 11 и 12 век како особено грандиозни. примероци на византиската уметност воопшто.

Библиографија
-------------

* Кормак, Робин. *Византиска уметност*. Оксфорд: Oxford University Press, 2002 година.
* Кормак, Робин. „Повторно откривање на Христос Пантократор во Делфи". *Весник на институтите Варбург и Кортолд* 71:55-74
* Драга, Јанина Кацена, *Архитектура на Грција*. Вестпорт, КТ: Гринвуд Прес, 2004 година
* Диез, Ернест и Ото Демус. *Византиски мозаици во Грција*. Хосиос Лукас и Дафни. Кембриџ, Масачусетс: Универзитетот Харвард, 1931 година.
* Ентвистл, Кристофер и Лиз Џејмс. *Ново светло на старото стакло: неодамнешно* *истражување за византиските мозаици и стакло.* Лондон: Британски музеј, 2013 година.
* Џејмс, Лиз. „Византиски стаклен мозаик тесери: некои материјални размислувања. „Византиски и новогрчки студии 30, бр. 1" (2006): 29-47
* Киријакопулу, Хелен Д. Аргириос Петронотес, Нилкос А. Белелс и ТСР Боасе. *Манастирот Дафни: историја, архитектура, мозаици*. Атина: Друштво за пелопонезски студии, 1956 година.
* Сетон, К.М. *Византиската империја*. Vol. IV. Средновековната историја на Кембриџ. *Латините во Грција и Егејот од четвртата крстоносна војна* *до крајот на средниот век*, Cambridge University Press, 1966, 409.
* Мозаични слики: Елопос http://www.ellopos.net

Предлошка:Byzantine Greece


1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Kyriacopoulou, Helen (1956). *The Daphne Monastery: History, Architecture, Mosaics*. Athens: Society for Peloponnesian Studies, 1956. стр. 10.
2. ↑  „Monasteries of Daphni, Hosios Loukas and Nea Moni of Chios". *UNESCO World Heritage Convention*. United Nations Educational Scientific and Cultural Organization. Посетено на 20 November 2022.
3. 1 2 3  Darling, Janina (2004). *Architecture of Greece*. Westport, CT: Greenwood Press. стр. 69.
4. ↑  Diez, Ernest (1931). *Byzantine Mosaics in Greece*. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. стр. 409.
5. ↑  Cormack, Robin (2008). „Rediscovering the Christ Pantocrator at Daphni". *Journal of the Warburg and Courtauld Institutes*. **71**: 65. JSTOR 20462776.
6. ↑  *The Latins in Greece and the Aegean from the Fourth Crusade to the End of the Middle Ages*, K. M. Setton, *The Cambridge Medieval History:Vol IV, The Byzantine Empire*, ed. J.M. Hussey, D.M. Nicol and G. Cowan, (Cambridge University Press, 1966), 409.