Раја
**Раја** или **'раје** е традиционален скандинавски волнен килим со долг куп од околу 1 до 3 инчи. Тие се направени со помош на форма на јазолот Ghiordes за да се направи двострана ткаенина на куп. Иако раја значи „килим" на англиски, првобитното значење во Шведска на раја беше покривка за кревет со плетен куп. Првите рјаи настанале во почетокот на XV век како груби, долги натрупани, тешки покривки што ги користеле морнарите наместо крзна. Како што одминуваше времето, килимите еволуираа за да бидат полесни и пошарени. Изолацијата што ја обезбедуваат раја штити од студената скандинавска клима. Раја се тепих со јазли на куп, со секој јазол составен од три прамени волна, што му овозможува на килимот да покаже богата текстура од сите различни нијанси на бои. Името потекнува од село во југозападна Шведска. Терминот *раја* исто така може да се однесува на раса овци чија волна се користи за правење теписи од раја (види Раја (овци)).

Историја
--------

 Традиционален килим, раја, датиран во 1733 година
Во почетокот на 9-ти до 10-ти век, исламскиот свилен текстил бил воведен во Скандинавија од страна на викиншките трговци кои тргувале во Русија и Византиската империја. Последователно, скандинавскиот регион набавил теписи со плетени купови од Османлиите во Анадолија. Всушност, Marby килим, еден од најстарите преживеани Турски теписи е пронајден во Црквата на Марби близина Јемтланд, Шведска. На крајот, самите Скандинавци произведоа килими под влијание на ориенталниот дизајн на килимот.

Раја во Норвешка датирале од почетокот на 15 век. Во тоа време, тие ги носеле морнарите, ловците на фоки и рибарите за да ги заштитат од студените мориња.

Пред килимот рја во Шведска, селаните спиеле меѓу кожи од крзно, но кожите можеле да станат вкочанети и крзното не можело да се измие. Потоа, селаните користеле волна искубена директно од овците без предење за да симулираат крзно што е можно поблиску. Тие ги користеле природните бои на волната, кои биле црни, бели и сиви, за да направат едноставни шари во високиот куп. За време на ткаењето волната се заврзувала со јазли Страната на купот на рајата имаше мек сјај што личеше на крзно и беше поставен свртен кон телото исто како што се користеа кожите од крзното. На шаблонот на рамната површина на другата страна му се посветувало помалку внимание, а бил делот на кој сопственикот работел во нивните иницијали во пругастиот геометриски дизајн. Подоцна, волната се ставала во топла вода пред да се употреби, која се собирала, се вкочанувала и ја стегала волната. Следствено, килимите беа поиздржливи, но не беа толку меки и сјајни како претходните килими.

Околу 1690 година, се појавил нов вид рја кој имитирал странски барокни цветни обрасци, исткаени од ќерките и сопругите на бургерите во Стокхолм, а подоцна и во земјата. Оваа нова раја имаше пократки купови и поблиски редови на јазли, што го направи тепихот полесен. Дополнително, страната на купот сега е свртена нагоре за да се прикаже дизајнот. Мотивите од семплерите со вкрстени шевови беа вградени во рја, доколку странската барокна ткаенина не беше достапна за копирање. Новиот концепт rya се прошири од јужна Шведска до северна Шведска. Така, рајата повеќе не ја задржала својата првобитна практична улога и наместо тоа станала дневна намаз, формирајќи ја на тој начин основата на модерните килими со рија.

Во Шведска, раја се користи од страна на благородништвото како постелнина, како и приказ на социјалниот статус. Сепак, до 17 век, тие ја изгубија својата популарност кај благородништвото и станаа постелнина за пониските класи. Во осумнаесеттиот век во Финска, ријаите станале украсни, со животински, цветни и симболични дизајни. Тие се користеле на свадби како молитвени килими. Раја килимите биле дел од миразот на невестата, и невестите се мажеле стоејќи на нив. Овие рјаи би биле изложени во домот како таписерии како спомени од свадбата и честопати би се пренесувале со генерации како семејни наследства.

 Ќебе со раја
Во 1970-тите, килимите од раја станале популарни во Соединетите Држави, иако тепихот со рунтав не бил опширно рекламиран или промовиран од трендсетерите. Финските рачни килими со рачни јазли биле скапи и се сметале за тренди. Некои велат дека килимите им помогнале на луѓето да се загреат за време на студено време за време на нафтената криза во 1973 година, кога енергијата била скапа, но популарноста на килимите започнала пред овој период.

Наводи
------

1. ↑  Mendelson, Cheryl (1999). *Home comforts: the art and science of keeping house*. New York, NY: Scribner. стр. 479. ISBN 0-684-81465-X.
2. 1 2 3  Martin, Christina (2005). *Weaving: Methods, Patterns, and Traditions of the Oldest Art (Wooden Books)*. Walker Company. стр. 36. ISBN 0-8027-1457-9.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15  Plath, Iona (1966). *The Decorative Arts of Sweden*. Dover Publications. стр. 9. ISBN 0-486-21478-8.
4. 1 2 3 4  „Classic modern spotlight on Ege Rya". classic-modern.co.uk. 2011. Архивирано од изворникот на 23 July 2011. Посетено на 5 January 2011.
5. ↑  „Ryas Rugs". Посетено на 5 January 2011.
6. 1 2 3  „Scandinavian Antique Rugs and Carpets". NAZMIYAL Inc. Посетено на 5 January 2011.
7. 1 2 3 4  „Scandinavian Rugs part 2". NAZMIYAL Inc. Посетено на 5 January 2011.
8. 1 2 3 4  Suomi, Paivi (2001). „History of the Rya Rug - All Fiber Arts". Архивирано од изворникот на 2016-12-25. Посетено на 5 January 2011.
9. ↑  „History of Scandinavian Rugs". NAZMIYAL Inc. Посетено на 5 January 2011.
10. 1 2 3  Hine, Thomas (2009). *The Great Funk: Styles of the Shaggy, Sexy, Shameless 1970s*. Farrar, Straus and Giroux. стр. 175. ISBN 0-374-53167-6.