**Зинаида Василевна Јершова** ( руски: *Зинаида Васильевна Ершова*  ; 23 октомври 1904 — 25 април 1995) бил советски и руски хемичар, физичар и инженер. Таа ја поминала целата своја кариера работејќи со радиоактивни елементи и раководеше со лаборатории за производство на радиоактивни материјали користени најмногу во советскиот проект за атомска бомба и советската вселенска програма .

Животот и кариерата
-------------------

Таа е родена во Москва. По напуштањето на училиштето во 1923 година, таа се запишала на Московскиот државен универзитет на Факултетот за физика и математика. Таа се приклучи на радиохемиска лабораторија. Во 1924 година, Виталиј Клопин, заменик-директор на неодамна започнатиот Институт Радиум во Петроград објави оглас наменет за студенти на универзитет во Москва. Оттогаш, Јершова беше под надзор и соработуваше со Клопин. Забележувајќи го нејзиниот потенцијал, тој ја советувал да работи во Московската фабрика за ретки елементи, каде што радиумот првпат се произведувал во Советскиот Сојуз индустриски. Дипломирала на универзитет во 1929 година  Во јануари 1930 година, Ершова започнала да работи во продавницата за радиум во фабриката. Отпрвин, Зинаида Васиљевна работеше како обичен вработен; подоцна раководела во физичката лабораторија. На крајот на 1931 година, фабриката започнала со производство на радиум. Ова беше голема победа за тимот, кој главно го сочинуваа неодамна дипломираните универзитети.

Во 1930 година, таа започнала да работи како специјалист за обработка на радиум од наоѓалиштата Тјуја-Мујун (во Киргистан ) и брзо станала шеф на физичката лабораторија. Првите серии радиум произведени од младиот тим беа пуштени во зима 1931 година, 200 милиграми, 90% чист. Во 1936 година била испратена на стажирање во лабораторијата Марија Кири во Париз. Под водство на Ирена Жолио-Кири, таа објави труд во 1937 година во *Journal de Physique* : „Проценка на односот ураниум-238/ураниум-235 во U-Y". По препорака на Клопин, таа била испратена да работи во Гиредмет (Државен институт за ретки метали) и била назначена за шеф на лабораторијата за радиум. Кога нацистите го нападнаа Советскиот Сојуз во 1941 година, таа била евакуирана во Казахстан со своето семејство.

Во 1943 година, владата итно била повикана назад во Москва. Физичарот Игор Курчатов, еден од водачите на советскиот атомски проект, побара од неа да произведе ураниум карбид и ураниум метал; ова било направено во Гиредмет и се користел за истражување на нуклеарната физика и за изградба на првиот европски експериментален нуклеарен реактор, F-1. Таа година ја одбранила својата теза на Институтот за фина хемиска технологија М.В. Ломоносов, користејќи истражување од Институтот Радиум. Во 1945 година, таа раководела со работи во пилот-фабрика во градот Електростал за производство на ураниумски инготи. Таа била нарекувана како „руската Мадам Кири". Гледајќи ја потребата од истражувачки институт со поширок технички и научен опсег - имаше само две институции (Giredmet и RIAN кои работеа со радиоизотопи) - таа ја подигна идејата со своите претпоставени, првично на гневот на Khlopin. Во 1944 година, Државниот комитет за одбрана го поттикна Институтот за специјални материјали (подоцна NII-9, Серускиот институт за истражување на неоргански материјали А. Бочвар (VNIINM)), под раководство на полковник-инженер В.Б. Шевченко. Јершова, В.Д. Николски и Н.С. Повицки ги договорија проектите за технички дизајн. Јершова била поканета со други научници да се види со Лаврентиј Берија, страшниот шеф на советската државна безбедност. Тој ја испрашувал додека зборувала за производството на ураниум и му покажа примерок во кутија обложена со кадифе. Берија рече дека ќе биде наградена и таа била навремено и финансиски наградена.

Јершова беше раководител на првата радиохемиска лабораторија во NII-9 од почетокот на 1946 година, а во следните три години ова беше критичен период, развивајќи технологија за обработка на ураниум и неговиот нуклеарен производ по зрачењето - плутониум (и неговите производи, за нуклеарни материјал за бомба и истражување) - и бизмут и неговиот нуклеарен производ по зрачењето - полониум (да биде прајмер за нуклеарна бомба со висока густина на неутрони). Изградена е пилот-фабрика за производство на плутониум - *Мајак*. Од почетокот на 1947 година, инготите на ураниум озрачени во реакторот Ф-1 почнале да пристигнуваат во Институтот за да се извлече плутониумот. Во декември 1947 година, младата женска работна сила го произведе првиот советски плутониум, маса од 73 микрограми.

Јершова се префрли на производство на полониум во нова лабораторија во 1948 година. Технологијата „Влажна" била развиена од Јершова и ДМ Жива (распуштање на озрачени инготи на бизмут во азотна киселина проследено со таложење на бакар или бизмут во прав проследено со сублимација во вакуум) за да се произведат големи количини на извори на полониум -берилиум неутрони во друга нова фабрика. Првото советско нуклеарно полнење, RDS-1, беше тестирано во август 1949 година, користејќи ги овие производи. За нејзиниот придонес, истата година и беше доделена првата од нејзините национални награди, Сталиновата награда. По 1949 година, таа добила инструкции да произведе тритиум од зрачењето на литиум за да го користи во развојот на советската хидрогенска бомба. Во 1952 година, Јершова докторирала. од Институтот.

Во 1960-тите, главната област на работа за Јершова било производството на тритиум за истражување на циклусот на гориво на тритиум за реактори и „инсталации" (последните како КБ-11 во затворениот град Саров). Полониумот се користел помалку од дизајнерите на нуклеарно оружје, но продолжил да се користи за мали извори на атомска енергија. Со БВ Петров таа разви „сув" процес, вакуумска дестилација на полониум од озрачен стопен бизмут, што беше побезбедно и поефикасно. Јершова ги проучувал реакциите на полониум со многу различни елементи. Нејзините лаборатории произведуваа производи од полониум за генератори на електрична струја во комуникациските сателити (Космос-84 и Космос-90 во 1965 година) и три термални блока (во 1968, 1970 и 1972 година) за месечевите ровери Луноход-1 и Луноход-2. За нејзината работа на хемијата на полониум ѝ беше доделена наградата на Академијата на науките на СССР VG Khlopin во 1968 година.

Таа се повлече од NII-9 по 40-годишна кариера. Таа починала во 1995 година и е погребана на Ваганковските гробишта во Москва.

Награди
-------

* 1949, 1951, 1954: Сталинова награда
* 1968: Награда на Академијата на науките на СССР В.Г. Хлопин

Наводи
------

**Грешка во Lua во package.lua, ред 80: module 'Module:Portal/images/r' not found**

1. 1 2 3 4 5 6  „Ершова Зинаида Васильевна (1905-1995)". *www.biblioatom.ru*. Посетено на 24 November 2018.
2. 1 2 3 4 5 6  Vladimirovna, M.V. (2004). „Zinaida Vasilevna Ershova (to the centenary since her birth)". *Radiokhimiya*. **46**: 515–519.
3. ↑  Kruglov, Arkadii (2002). *The History of the Soviet Atomic Industry*. London & New York: Taylor & Francis. стр. 74–76.