**Гопеш** — село во Општина Битола, во областа Ѓават-Кол, во околината на градот Битола.

Географија и местоположба
-------------------------

Разгледница со панорама на селото од 1917 година
Селото се наоѓа во областа Ѓават-Кол, во западниот дел од Општина Битола. Селото е планинско, на надморска височина од 1.140 метри.

Атарот зафаќа површина од 9,2 км2. На него преовладуваат шумите на површина од 703 хектари, на пасиштата отпаѓаат 132 хектари, а на обработливото земјиште само 51 хектар. Од градот Битола е оддалечено 28 километри.

Селото се наоѓа во пазувите на планината Бигла, западно од Битола. До него води асфалтен пат, направен во 1997 година.

Историја
--------

Селото е основано од Власи од Москополе, Албанија (поточно од истоименото село). Постои предание кое тврди дека селото постоело и претходно, подолу кон езерото Стрежево, каде што седум браќа подигнале населба со седум куќи и црква посветена на „Св. Никола", кого заеднички го празнувале.

На новата положба во близина на патот кон Битола и кон Ресен, Гопеш многу брзо се развил во големо и мошне богато село. По само неколку децении броело 900 куќи и 5.000 жители. Селаните најмногу се занимавале со занаетчиство и трговија, од која и го стекнале големото богатство.

Во XIX век, Гопеш било село во Ресенската нахија во Битолската каза на Отоманското Царство.

Селото добило улично осветлување во 1912 година.

Во 1911 година, Браќа Манаки го снимиле филмот „Романска делегација во посета на Гопеш", при што е забележано пристигнувањето и пречекот на делегацијата во селото.

Штабот на Седмата македонска ударна бригада, додека истата делувала во Битолско, бил сместен во Гопеш.

Стопанство
----------

Во минатото селото било развиено и во 1900 година биле забележани 22 бакалници, 7 фурни, 5 касапници, 1 фотограф и 1 аптека.

Селото нема посебна стопанска функција.

Население
---------

Население во минатото| 

| Година | Нас. | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1948 | 243 | —     |
| 1953 | 214 | −11.9% |
| 1961 | 97 | −54.7% |
| 1971 | 98 | +1.0% |
| 1981 | 0 | −100.0% |

 | 

| Година | Нас. | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1991 | 3 | —     |
| 1994 | 3 | +0.0% |
| 2002 | 0 | −100.0% |
| 2021 | 1 | —     |

 |
|  |

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика") од 1900 година, во селото Гопеш имало 2.460 жители, сите Власи христијани. По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne") во 1905 година во Гопеш имало 2.400 жители.

Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот пописот на Кралството Југославија од 1931 година, селото имало 350 Власи и 50 Македонци.

Гопеш е мало село коешто во 1961 година имало 97 жители, а во 1994 година само тројца жители, Власи.

Според пописот од 2002 година, во селото Гопеш немало жители.

Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 1 жител, Влав.

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

| Година | 1900 | 1905 | 1948 | 1953 | 1961 | 1971 | 1981 | 1991 | 1994 | 2002 | 2021 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Население** | 2.460 | 2.400 | 243 | 214 | 97 | 98 | 0 | 3 | 3 | 0 | 1 |

**Извор за 1900 г.**: Македонија. Етнографија и статистика.; **за 1905 г.**: La Macédoine et sa Population Chrétienne.; **за 1948-2002 г.**: Државен завод за статистика на РМ.; **за 2021 г.**: Државен завод за статистика на РМ.

### Родови

Гопеш е влашко село.

Во 1957 година, во селото живееле 38 влашки домаќинства. Од нив, најстариот сој биле 26 домаќинства: по две семејства имале родовите: Папа, Јанаки, Чунга и Мустрик; по едно семејство имале родовите Ќира, Албо, Бела, Мазни, Карали, Ерка, Топал, Катаробе, Дукарица, Дудуш, Шути, Генани, Цингар, Михо, Шарка, Христа, Пица и Санту. Овие родови по потекло се од истоименото село во Албанија и од околината на Москополе. Се доселиле кон крајот на XVIII век и почетокот на XIX век.

Останатите доселеници во Гопеш (12 куќи) биле доселениците од Музакија, приморска Албанија. Тоа биле Ѓендеровци (4 куќи), Тоти (2 куќи), Пеле (2), Буле (2), Спиро (1) и Моча (1). Овие домаќинства во Гопеш се доселиле по ослободувањето на Турците и по Првата светска војна (дошле во 1913 и во 1920 година). Од иселените постари Власи купиле куќи и малку земјиште; претежно ливади. Меѓу поранодоселените Власи и новите постоеле значителни разлики во начинот на животот, уредувањето на куќите и во влашкиот говор.

Самоуправа и политика
---------------------

Панорама на селото со автомобил, 1930-ти.
Селото влегува во рамките на Општина Битола, која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе биле придодадени поранешните општини, Бистрица, Кукуречани и Цапари. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Цапари.

Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Кажани, во која влегувале селата Гопеш, Доленци, Ѓавато, Кажани, Маловиште и Лера.

Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Кажани, во која покрај селото Гопеш се наоѓале селата Доленци, Ѓавато, Кажани, Лера, Маловиште, Рамна, Ротино, Српци и Цапари.

Во периодот 1955-1965, селото било дел од тогашната општина Дихово.

Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Битола.

### Избирачко место

Селото е опфатено во склоп на избирачкото место бр. 0207 според Државната изборна комисија, кое ги опфаќа селата Доленци и Гопеш, кое е сместено во основното училиште во Доленци.

На локалните избори во 2017 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 227 гласачи.

На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 223 гласачи.

Културни и природни знаменитости
--------------------------------

Главната селска црква „Св. Преображение", заштитен споменик на културата
Цркви
* Црква „Св. Преображение" — главна селска црква;
* Црква „Св. Илија" — помала селска црква на патот кон селото; и
* Црква „Св. Никола" — црква на тромеѓето на атарите на селата Доленци, Лера и Гопеш.

Редовни настани
---------------

За време на христијанскиот празник Преображение Христово, кој се слави на 19 август, во селото престојуваат повеќе стотици посетители и иселеници од сите краеви на светот.

Личности
--------

Родени во Гопеш
* Александар Кошка (1873-1907) — револуционер и офицер
* Сотир Шундовски (1933-2002) — архитект
* Наум Торбов (1880-1952) — архитект

Иселеништво
-----------

Во минатото, селото Гопеш било големо, со околу 5.000 жители и имало голем број иселеници во Франција, Англија, Америка итн. каде се занимавале со трговија и други дејности. Оттаму, печалбарите носеле разна стока која ја продавале во Битола, при што, жителите на селото биле едни од побогатите во битолско. Така, уште во 1930-тите, во селото пристигнал првиот автомобил од марката „форд", кого го донел некој печалбар од Америка, кој таа година дошол на одмор во родниот крај. Фотографијата која го прикажува иселеникот со автомобилот и ден-денес се чува во црквата „Свето Преображение".

Наводи
------

1. ↑  „Пописна слика на населените места во Македонија, Попис 2021". *Државен завод за статистика*. Посетено на 22 декември 2022.
2. 1 2 3 4 5  Панов, Митко (1998). *Енциклопедија на селата во Република Македонија* (PDF). Скопје: Патрија. стр. 72. Посетено на 29 ноември 2017.
3. 1 2  „Гопеш". *Мој Роден Крај*. Архивирано од изворникот на 2017-12-08. Посетено на 29 ноември 2017.
4. 1 2 3 4  „Пророштвото од XIX век го претскажа опустошувањето на селото Гопеш". *Матица на иселеници*. Посетено на 30 ноември 2017.[*мртва врска*]
5. ↑  „Борби за ослободување на Битола". Битола. Посетено на 22 април 2022.
6. ↑  Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика". Софија, 1900, стр. 241.
7. ↑  D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 174-175.
8. ↑  „200K Volkstumskarte Jugoslawien".
9. ↑  „Попис на Македонија" (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. Посетено на 29 ноември 2017.
10. ↑  К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика". Софија, 1900
11. ↑  Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905.
12. ↑  „Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна". Државен завод за статистика.
13. ↑  „Вкупно резидентно население на Република Северна Македонија според етничката припадност, по населени места, Попис, 2021". Државен завод за статистика.
14. ↑  „Описи на ИМ". Архивирано од изворникот на 2023-08-17. Посетено на 29 ноември 2017.
15. ↑  „Локални избори 2017". Архивирано од изворникот на 2020-05-29. Посетено на 29 ноември 2017.
16. ↑  „Претседателски избори 2019". Архивирано од изворникот на 2019-12-29. Посетено на 3 ноември 2019.
17. ↑  Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска (уред.). *Карта на верски објекти во Македонија*. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7.
18. ↑  „Во Гопеш се возел „форд" пред девет децении", *Дневник*, број 5292, година XVII, четврток, 17 октомври 2013, стр. 18.

Надворешни врски
----------------

* Гопеш на Ризницата ?

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Населени места во Општина Битола |
| --- |
|  |
| 
* Барешани
* Бистрица
* **Битола**
* Братин Дол
* Брусник
* Буково
* Велушина
* Габалавци
* Гопеш
* Горно Оризари
* Граешница
* Дихово
* Доленци
* Долно Оризари
* Драгарино
* Драгожани
* Драгош
* Древеник
* Ѓавато
* Жабени
* Кажани
* Канино
* Карамани
* Кишава
* Кравари
* Кременица
* Крклино
* Крстоар
* Кукуречани
* Лавци
* Лажец
* Лера
* Лисолај
* Логоварди
* Лопатица
* Магарево
* Маловиште
* Меџитлија
* Нижеполе
* Ново Змирново
* Олевени
* Оптичари
* Орехово
* Острец
* Поешево
* Породин
* Рамна
* Раштани
* Ротино
* Секирани
* Средно Егри
* Српци
* Трн
* Трново
* Цапари
* Црнобуки
* Црновец

 |  |
|  |
| Раселени | 
* Горно Егри
* Долно Егри
* Злокуќани
* Метимир
* Облаково
* Свиниште
* Снегово
* Старо Змирново
* Стрежево

 |
|  |
| Историски | 
* Букри
* Мечкарица
* Смолево
* Чагор

 |

 |