recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Тоде Ивановски** (Неготино,  1924
 - Битола,  2005
) — македонски сликар

Животопис
---------

Ивановски е роден во Неготино во 1924 година, а од 1925 година живеел, се образувал и творел во Битола. Бил член на СКОЈ и како таков се вклучил во НОБ во октомври 1941. Бил припадник на Втората македонска бригада. Учествувал во Февруарскиот поход. За постигањата во текот на НОБ Ивановски бил одликуван со Орден за храброст. Тоде Ивановски бил надарен цртач и сликар и по завршувањето на војната добил заслужено место во новото време, но за време на Информбирото, се замерил со тогашните власти и бил ставен на маргините.

Во младоста бил активен спортист, фудбалер на ФК Работник, а познат бил и како пејач-шансониер.

Во 2004 година, Завод и галерија од Битола, ја издала книгата „Тоде Ивановски: живот и дело"

Творештво
---------

Творештвото на Тоде Ивановски е инспирирано од НОБ и од неговите соборци кои верувале во револуцијата и моќта на хуманоста.

Првпат излагал свои творби во с. Зборско во март 1944 година, цртежи од НОБ за ѕидниот весник на Втората македонска ударна бригада. Негови цртежи се објавувани во многу дневни листови како и на групни и самостојни изложби во сите градови низ Република Македонија. Во 1962 година била објавена неговата мапа цртежи од НОБ „Пламенот наш" која се наоѓа во голем број светски културни метрополи: Ермитаж (Санкт Петербург, Третјаковска галерија (Москва), Национална галерија во Лондон,Художествена академија (Софија), Конгресна библиотека (Вашингтон), Варшава, Прага, Берлин и низ поглавните градови на поранешна СФРЈ.

Покрај сликите и цртежите, Тоде Ивановски исто така издал и една збирка раскази со наслов „Црвениот виор", издадена од НИК Наша книга во 1970 година

Награди
-------

* Орден за храброст, за постигања во текот на НОБ
* Награда „4 Ноември" за животно дело (2002)
* Награда „4 Ноември" за едногодишно остварување (1960, 1962, 1965)

Наводи
------

1. 1 2  Значајни личности за Битола, 2007
2. ↑  Последен збор...Тоде Ивановски Архивирано на 6 декември 2018 г. на семрежното место на Утрински весник
3. ↑  Тоде Ивановски: живот и дело на семрежното место на Гугл букс
4. ↑  Црвениот виор, Тоде Ивановски на семрежното место на Гугл букс

Надворешни врски
----------------

* Тоде Ивановски, изложба
* Документарна емисија за Тоде Ивановски, Македонска телевизија (1985 година)
| 
Поврзано |
| --- |
| * Настани во 499 година
* Државни водачи по година
 |

Ова е **список на државни водачи, премиери, и други водачи**  во **499** година. 
Ова е **список на државни водачи** во 499 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.

Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.

Европа
------

Азија
-----

Африка
------

Јужна Америка
-------------

Северна Америка
---------------

Австралија со Океанија
----------------------
**Tрем** со својата висина од 1810 метри, е највисокиот врв на Сува Планина, на неговиот западен крак. Областа околу врвот е карпеста, составена од длабнатини и заливи кои се тревни на дното.

Трем, еден од највисоките врвови во Србија, важи и за најатрактивниот врв, најмногу поради тоа што северниот дел од варовничката карпа која го формира врвот има вертикален пад од 1.000 метри. Од врвот се пружа поглед на речиси на целата југоисточна Србија, вклучувајќи го масивот Стара Планина со врвот Миџор, како и на Сврљишките Планини и целото Заплање.

Трем е и целта на најмасовната планинарска републичка акција наречена *Зимско искачување на Трем*. Уште една од масовните планинарски акции која се одржува долга низа години е и *Ноќното искачување до Трем*.

Административно масивот околу врвот, како и самиот врв припаѓаат на општина Нишка Бања.

Галерија
--------

* Обележје на врвот.Обележје на врвот.
* Поглед на врвовите Трем и Соколов Камен од врвот Дивна Горица (Сува пПланина).Поглед на врвовите Трем и Соколов Камен од врвот Дивна Горица (Сува пПланина).
* Врвот Трем.Врвот Трем.
* Трем.Трем.
* Трем.Трем.
* Карстна депресија недалеку од Трем, каде мразот останува поголем дел од годината.Карстна депресија недалеку од Трем, каде мразот останува поголем дел од годината.

Поврзано
--------

* Сува Планина

Наводи
------

 

1. ↑  Трем, Сува планина

Надворешни врски
----------------

* Трем
* Сува Планина, Трем 1810 година
* Највисокиот врв на Сува Планина
**Хакан Чалханоглу** (роден на 8 февруари 1994

 во Манхајм, Германија) — турски професионален фудбалер кој настапува како играч од среденот за Интер и турската репрезентација. Тој е познат по својата способност да постигнува голови од слободен удар.

Клупска кариера
---------------

Својата кариера тој ја започнал во Карслуе во 2010 година, за да подоцна се пресели од другата страна на Хамбург во тимот на Хамбургер две години подоцна, поминувајќи уште една сезона во својот прв клуб на позајмица. Неговите настапи во својата прва сезона во Бундеслигата му го донела трансферот од 14,5 милиони евра во Бајер од Леверкузен во 2014 година.

На 3 јули 2017 година, Чалханоглу потпишал четиригодишен договор со ФК Милан. Надоместокот бил пријавен како првични 20 милиони евра, зголемувајќи се на 24 милиони евра. Својот прв официјален натпревар за Милан го остварил еден месец подоцна во вториот дел од третото квалификациско коло на Лигата на Европа, заменувајќи го Сусо на последните 25 минути со победа од 2-0 над Крајова во Сан Сиро. Тој го постигнал својот прв гол за Милан во победата од 5-1 против Австрија Виена во групната фаза на 14 септември, исто така, обезбедувајќи и две асистенции. На домашен терен, својот прв официјален натпревар за Милан го остварил на 20 август, играјќи 90 минути од победата од 3-0 против ФК Кротоне. Чалханоглу го постигнал својот прв гол во лигата на 25 октомври во победата од 4:1 над Киево, со што станал првиот Турчин кој постигнал погодок во Серија А по Емре Белозоглу во 2003 година.

Репрезентативна кариера
-----------------------

Роден во Германија, Чалханоглу се одлучил да ја претставува Турција на репрезентативно ниво, со што своето деби го остварил во 2013 година.

Наводи
------

1. ↑  A.C. Milan (3 јули 2017). "OFFICIAL: CALHANOGLU IS NOW RED AND BLACK". Соопштение за печат.
2. ↑  „AC Milan sign Hakan Calhanoglu from Bayer Leverkusen". ESPN. 3 July 2017. Посетено на 7 September 2017.
3. ↑  „AC Milan 2 CSU Craiova 0 (3-0 agg): Cutrone's first goal seals Europa League progress". *FourFourTwo*. 3 August 2017. Посетено на 7 September 2017.
4. ↑  „Austria Vienna 1–5 AC Milan". BBC Sport. 14 September 2017. Посетено на 10 October 2017.
5. ↑  „Patrick Cutrone catches the eye as AC Milan start with convincing win at Crotone". ESPN FC. PA Sport. 21 August 2017. Посетено на 10 October 2017.

Надворешни врски
----------------

* Хакан Чалханоглу на Ризницата
* Хакан Чалханоглу – Профил на службената страница на ФИФА
* Хакан Чалханоглу – Профил на сајтот на УЕФА
* Kicker profile
* Хакан Чалханоглу на soccerway
* Хакан Чалханоглу на National-Football-Teams.com
* Hakan Çalhanoğlu at EU-football.info
* Hakan Çalhanoğlu at Topforward

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Состав на Турција на  ЕП 2016 |
| --- |
|  |
| 
* 1 Бабаџан
* 2 Каја
* 3 Балта
* 4 Ахмет
* 5 Шахин
* 6 Чалханоглу
* 7 Гонул
* 8 Инан
* 9 Тосун
* 10 Туран
* 11 Шахан
* 12 Киврак
* 13 Којбаши
* 14 Озјакуп
* 15 Топал
* 16 Туфан
* 17 Б. Јилмаз
* 18 Еркин
* 19 Мали
* 20 Шен
* 21 Мор
* 22 Озбајракли
* 23 Текин
* Селектор: Терим

 | Турција |

 |
**Филарет Ефемон Шал** (француски: *Philarète Euphemon Chasles* ), (Менвилје, 6 октомври 1798

 - Венеција, 18 јули 1873

) – француски писател и новинар, автор на бројни книжевни студии, особено за литературата на англиски јазик, за која многу придонел да се запознае во Франција во XIX век.

Животопис
---------

Портрет на Филарет Шал од Ежен де Миркур – 1857
Син на пратеникот Пјер жак Шал и братучед на математичарот Мишел Шал, дел од своето детство поминува во национален воен лицеј каде е воспитуван со култот на Наполеон.

Но неговиот татко премногу се компромитирал со Империјата, па семејството извесно време оди во егзил во Англија. Филатер таму работи различни работи, а една од нив е печатар. Тој ја открива британската култура која му станува страст.

По враќањето во Франција во 1818 година, издава литературни критики во различни ревии, меѓу кои во „Ревија на два света" и „Британска ревија".

Од 1837 до 1873 година тој е библиотекар во библиотеката Мазарин и професор на Колеж де Франс каде ја држи катедрата за јазици и литература од германско потекло и катедрата за странски европски јазици и литература од 1841 до 1873 година.

Филарет Шал е татко на филологот Емил Шал.

Признанија и почести
--------------------

* Една улица во Менвилје го носи неговото име
* Витез на Легијата на честа (1832)  на семрежното место на Министерството за култура на Франција

Наводи
------

1. ↑  Archives départementales d'Eure-et-Loir, cote 3 E 229/004, page 172/341.
2. ↑  База Леонор

Надворешни врски
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Филарет Шал" на Ризницата ? |

* Дела од Philarète Chasles на проектот „Гутенберг"
* Дела од или за Филарет Шал на Семрежниот архив

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* VIAF: 24666646
* LCCN: n85221310
* ISNI: 0000 0001 1022 7995
* GND: 118669117
* SELIBR: 293713
* SUDOC: 031844693
* BNF: cb12298447b (податоци)
* NLA: 35027526
* NKC: hka2013766485
* The Léonore id LH//499/17 is not valid.

 |

 |
**Тоде Ѓоргиев Лупески** (23 февруари 1924 во Скребатно, Охридско — 25 април 1945 во Кајгана) македонски партизан, учесник во НОБ.

Животопис
---------

Тоде Ѓоргиев Лупески е роден на 23 февруари 1924 година во селото Скребатно. По занимање бил земјоделец. Кон НОБ пристапува на 12 декември 1944 година. Како борец на Првата македонска ударна бригада, 2 чета, 2 баталјон учествува на Сремскиот фронт. Загинува кај Кајгана на 25 април 1945 година.

Наводи
------


1. ↑ . Охрид и охридско во борбата против фашизмот. ЗБОРНИК на паднатите борци во народно-ослободителната борба и револуција и жртвите на фашистичкиот терор во Охрид и охридско 1941-1945. Охрид. 1976. Отсутно или празно `|title=` (help)CS1-одржување: друго (link)
Фил Воу зборува за медиумите
**Фил Во** роден на 22 септември 1979 година е поранешен австралиски рагби играч. Дури и во помладите категории, тој покажал талент, беше капитен на помладите училишни селекции во Сиднеј. Играше за младинските репрезентации на Австралија до 19 и до 21 година. Целата професионална кариера ја помина во Воратаси, за која одигра 124 натпревари во супер рагби и постигна 65 поени. Во дресот на Австралија, тој го направи своето деби против Англија во тест - меч во 2000 година последните моменти од играта. Во неколку наврати беше прогласуван за најдобар шмекер на Воратас.

Извори
------

1. ↑  Phil Waugh | Rugby Union | Players and Officials | ESPN ScrumПредлошка:Ботовски наслов
**Тодор Бојаџиев** (Скопје, 25 ноември 1948

 - Скопје, 30 декември 2009

) — македонски композитор, аранжер и пијанист.

Животопис
---------

Бојаџиев е роден во Скопје на 25 ноември 1948 година. Своето композиторско деби го имал на фестивалот во Суботица, **Младина ‘72**, со песната *„Спомен мој далечен"*. Како автор учествувал и на повеќе изданија на Скопскиот забавен фестивал, на кој добивал и награди (1975, со песната „Бакни ме"; 1976, „*Те љубам"*; 1977, „*Кажи ми*"). Учествувал и на други македонски фестивали. Напишал музика за неколку театарски претстави. На полето на класичната музика создал десетина композиции, главно, во периодот 1997–2006 година. Во 2005 го издал авторскиот албум „*Ѕвездени ноќи*", со 15 инструментални композиции содадени во изминатиот период. По кусо и тешко боледување Бојаџиев починал на 30 декември 2009 во Скопје.

Наводи
------

1. ↑  Марко Коловски (уред.). *Македонска енциклопедија*. **I** (прво. изд.). Скопје: МАНУ. стр. 186. ISBN 978-608-203-024-1.
2. ↑  „Последен збор Тодор Бојаџиев". Утрински Весник. 31 декември 2009. Посетено на 2009-12-31.
**Стефан Петрушиќ** (25 јули 1989 година, Смедерево) - српски пејач и победник на петтата сезона на натпреварот Ѕвездите на Гранд.

Животопис
---------

Роден е на 25 јули 1989 година во Смедерево. Пораснал во Смедеревска Паланка, каде што завршил основно и средно училиште, по што се запишал на Правниот факултет во Белград. Тој започна да пее од рана возраст, како и да свири хармоника и клавијатури. Тој се прослави со пријавување на натпреварот Ѕвездите на Гранд 2010/2011 година.

Иако го напушти натпреварувањето во деветтиот круг, тој се вратил на баражот и продолжил да ниже успеси. Во 14 коло, изведувајќи ја песната на Здравко Чолиќ - „Ти си ми у крви", тој успеа да се пласира во финалето. Во Белградската арена, на 18 јуни 2011 година, низ четири круга, тој се претставил со песните „Лејла", „Не питај", „Несаница" и „Све још мирише на њу" и победил со 213.664 гласа. Како победник добил стан во Белград и снимање на ЦД за Гранд продукција.

Премиерно ја изведе својата прва песна „Макадам" во емисијата Ѕвездите на Гранд на 2 јули 2011 година, две недели по финалето. Првото ЦД, со девет песни, било издадено во јануари 2012 година, а во април истата година го освоил третото место на IV дует плус Гранд фестивал, претставувајќи се со дуетска песна со Гоца Тржан „У тебе ме не дирај".

Во јуни 2013 година била објавена неговата нова песна „Вео". Во август 2014 година на фестивалот „Стари град" во Нови Пазар со групата Нотурно, тој го освоил првото место според гласовите на публиката, претставувајќи се со дуетската песна „Зар то је све".

Дискографија
------------

### Студијски албуми

* Не зови ме ти (2012)

1. Не зови ме ти
2. Плаче небо
3. Две судбине
4. Пусти да већ једном оздравим
5. Срушен град
6. Замена
7. Умирем ти млад
8. Ноћи предуге
9. Макадам

### Синглови

* "Макадам" (2011)
* "У тебе ме не дирај" (2012)
* "Вео" (2013)
* "Позивам на љубав" (2014)
* "Зар то је све" (2014)
* "Она коју волим" (2016)

Поврзано
--------

* Ѕвездите на Гранд
* Гранд продукција

Наводи
------

1. ↑  Стефан Петрушић - Биографија Архивирано на 16 јануари 2014 г. stefanpetrusic-official.weebly.com
2. ↑  Blic:Bio bih advokat da ne pevam

Надворешни врски
----------------

* Портал: Биографија

* Звезда Гранда - Најнови вести
* Стефан Петрушиќ - Официјална страница
Копија од книгата *Материја медика* од Диоскорид , на арапски јазик (околу 1334 г.), во која се опишани медицинските одлики на некои растенија.
**Фармакогнозија** или **лекознание** — фармацевтска научна дисциплина којашто се занимава со проучување на природните лековити суровини (дроги). Во поширока смисла, таа се занимава со проучување на сите природни лековити материи што се употребуваат во медицината, а може да бидат од растително, животинско или од минерално потекло.

Надворешни врски
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Stub icon | *Оваа медицинска статија е никулец. Можете да помогнете со тоа што ќе ја проширите.** п
* р
* у
 |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* LCCN: sh85100596
* BNF: cb11965443p (податоци)
* NDL: 00572327
* NKC: ph120142

 |

 |
**Стефан Милоевиќ** (20 февруари 1991) е српски фудбалски дефанзивец кој последен пат играл за ВиОн Злате Моравче. Неговиот татко Горан Милоевиќ исто така бил фудбалер. Роден во Брест од родители Срби, Милоевиќ се преселил во Шпанија кога неговиот татко се преселил во шпански клуб и поминал десет години во Шпанија, квалификувајќи го за шпанско државјанство.

Клупска кариера
---------------

Додека бил во Шпанија, Милојевиќ ја започнал својата кариера во Мајорка пред да се врати во Србија, каде што му се приклучил на Телеоптик Белград како професионалец.

Во јануари 2012 година, тој му се приклучил на словачкиот клуб МФК Кошице со двегодишен договор. По шест месеци минати во клубот, Милојевиќ се приклучил на БСК Борча во јули 2012 година. Милојевиќ оттогаш се пресели во Бежанија.

Во јануари 2014 година, Милојевиќ тренирал со Ердрионинс, а потоа му се приклучил на клубот до крајот на една сезона по проба. Тој го направи своето деби за клубот на 11 јануари 2014 година, во победата со 3-0 над Аир Јунајтед. Од своето деби, Милојевиќ се наметна во првиот тим и забележа шеснаесет настапи за клубот. Тој му помогна на клубот да опстане во Лига 1 што му беше понуден нов договор, но Милојевиќ го одби.

Милојевиќ потпишал за Гринок Мортон под слобода на договор во јуни 2014 година, еден годишен договор  и открил дека бил поврзан со преселба во Данфермлајн Атлетик, но претпочитал да му се приклучи на Мортон, наведувајќи подобра опција. Милојевиќ го постигна својот прв гол, во победата од 2-1 над Питерхед на 23 август 2014 година. Откако се здоби со повреда на крајот од сезоната, Милојевиќ беше ослободен на крајот од договорот.

Трофеи
------

**Мортон**

* **Шкотска лига 1 :** Победници 2014-15

Наводи
------

1. 1 2 3  Mitchell, Jonathan (24 June 2014). „Morton signing Milojevic calls Scotland home". Greenock Telegraph. Посетено на 26 June 2014.
2. ↑  Výprava MFK Košice odletela na turecké sústredenie aj s Milojevičom! 30.01.2012, mfkkosice.sk
3. ↑  „Stefan Milojevic je prešao iz - Košice u ekipu - Borča na slobodnom transferu" (српски). Soccer Fame. 1 July 2014. Архивирано од изворникот на 2016-03-04. Посетено на 14 August 2014.
4. ↑  „Airdrie sign Spanish defender". SPFL.co.uk. 10 January 2014. Архивирано од изворникот на 2015-11-17. Посетено на 14 August 2014.
5. ↑  „Ayr United 3-0 Airdrieonians". BBC Sport. 11 January 2014. Посетено на 14 August 2014.
6. ↑  „Airdrieonians to give away season tickets in kit donation drive". Daily Record. 11 June 2014. Посетено на 14 August 2014.
7. ↑  „Morton add three to squad". SPFL.co.uk. 27 June 2014. Архивирано од изворникот на 2016-03-03. Посетено на 14 August 2014.
8. ↑  „Peterhead 1 - 2 Greenock Morton". BBC Sport. 23 August 2014. Посетено на 23 August 2014.
9. ↑  „Contact (sic) Expiries - Players Departing". Greenock Morton F.C. 15 May 2015. Архивирано од изворникот на 18 May 2015. Посетено на 15 May 2015.

Надворешни врски
----------------

* Профил на МФК Кошице
**Фармакоекономија** е научна дисциплина која се занимава со споредба на вредноста на еден лек и терапија со друга. Претставува поддисциплина на здравствена економија. Една фармакоекономска студија врши евалуација на трошокот (изразен во монетарни единици) и ефектите (изразени во монетарна вредност, делотворност или подобрен квалитет на живот) на фармацевтски производ.

Наводи
------

1. ↑  Mueller, C; Shur, C.; O'Connell, J. (1997). „Prescription Drug Spending: The Impact of Age and Chronic Disease Status". *American Journal of Public Health*. **87** (10): 1626–29. doi:10.2105/ajph.87.10.1626. PMC 1381124.
2. ↑  Arnold, Renée J.G.; Ekins, Sean (2010). „Time for Cooperation in Health Economics among the Modelling Community". *PharmacoEconomics*. **28** (8): 609–613. doi:10.2165/11537580-000000000-00000. PMID 20513161.
**Тодор Ј. Велјановски** ( 1921
 во Булачани, Скопско — 28 април 1945

 во Марино, Хрватска) — македонски партизан, учесник во НОВ.

Животопис
---------

Произлегува од сиромашно селско семејство. Основно училиште завршил во селото, а потоа се занимавал со земјоделство и чување на добиток. Во септември 1944 година стапил во 16та македонска ударна бригада. По ослободувањето на Скопје, со Бригадата продолжил да се бори до конечното уништување на балистичките банди. Потоа заминал за Срем, каде на 12 април 1945 година учествувал во завршните операции за големиот пробив на утврдените германско-усташки позиции. На 28 април 1945 година, во новите борби против Германците и домашните квинслишки единици, загинал кај селото Марино, Хрватска.

Наводи
------

1. ↑  *Беа, загинаа, останаа*. Скопје: Историски Архив. 1969. стр. 40. На `|first=` му недостасува `|last=` (help)
**Филинде** (сардински: *su filindeu*, „Божја нишка") е ретка тестенина од регионот Барбагија на Сардинија. Се прави со влечење и превиткување на тестото од гриз во многу тенки нишки, кои се ставаат во три слоја на плех наречен *фундус* и се сушат за да се формираат листови слични на текстил. Исушените листови се кршат на парчиња и се сервираат со овчо месо и со пекорино сирење.

Историја
--------

Со векови, во текот на ноќите на 1-ви мај и 4-ти октомври, селското светилиште на Франциско Асизи од Лула, во 17 век, еден нуорски бандит изградил мала црква откако бил ослободен од обвиненијата, дошле верниците кои тргнале пеш од црквата Росарио во Нуоро. По пристигнувањето, по неколку километри пешачење, приорите им понудиле на аџиите обилно јадење супа.

Подготовката на тестенините за супата, направени исклучиво рачно, ја пренесувале жените од колено на колено, а во денешно време ги има малкумина, вкупно десет дами кои ја чуваат некогаш пораспространетата традиција.

Наводи
------

1. ↑  Stein, Eliot (18 October 2016). „The secret behind Italy's rarest pasta". *BBC Food* (англиски). Посетено на 2021-03-20.
2. ↑  The Ark of Taste | Slow Food Foundation for Biodiversity
3. ↑  „Filindeu e carasau sapori semplici e immortali". *www.sardegnaturismo.it* (италијански). 2015-11-26. Посетено на 2022-06-08.
4. ↑  Italiano, Touring Club. „Santuario di S. Francesco di Lula, Lula, localita, Chiesa". *Touring Club Italiano*. Посетено на 2022-06-08.
5. ↑  „Grazia Deledda, op. cit. (PDF), su sardegnadigitallibrary.it, p. 34. URL consultato il 22 marzo 2018" (PDF). Архивирано од изворникот (PDF) на 2018-03-24. Посетено на 2023-03-27.
6. ↑  „Il lungo pellegrinaggio a San Francesco di Lula - La Nuova Sardegna". *Archivio - La Nuova Sardegna* (италијански). Архивирано од изворникот на 2022-06-08. Посетено на 2022-06-08.
7. ↑  „Su Filindeu: l'antica minestra nuorese". *Cuore della Sardegna* (италијански). Посетено на 2022-06-08.
8. ↑  Pinna, Alberto (2016-10-27). „Chi è la custode dei «fili di Dio» La pasta che nessuno sa imitare". *Corriere della Sera* (италијански). Посетено на 2022-06-08.
9. ↑  Deledda, Grazia (2015-02-04). *Tradizioni popolari di Nuoro in Sardegna* (италијански). Indibooks. ISBN 978-88-907593-9-0.
| 
Поврзано |
| --- |
| * Настани во 279 година
* Државни водачи по година
 |

Ова е **список на државни водачи, премиери, и други водачи**  во **279** година. 
Ова е **список на државни водачи** во 279 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.

Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.

Европа
------

Азија
-----

Африка
------

Јужна Америка
-------------

Северна Америка
---------------

Австралија со Океанија
----------------------
**Стефан Ордев Петрушевски** ( 1918
 во Секулица, Кратовско —  1945

 во Врпоље, Хрватска) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.

Животопис
---------

Основното четиригодишно училиште го завршил во родното место. Бидејќи немал можност да го продолжи образованието, тргнал по патот на својот татко, да работи земјоделие и да собира жетва од сиромашната и неплодна земја, од која не можело целосно да се прехрани нивното семејството. На 1 септември 1944 година, единиците на НОВ престојувале во селото и околината на Секулица, па така тој се приклучил во редовите на Единаесеттата македонска бригада. Со Бригадата учествувал во повеќе борби за ослободување на Македонија. Подоцна бил упатен во Треттатa македонска ударна бригада, со која по ослободувањето на Македонија заминал на Сремскиот фронт. Загинал во април 1945 година кај Врпоље, во борбите против германскиот окупатор.

Наводи
------

1. 1 2  *Нивната борба за слобода, наш патоказ за иднината*. Кратово: Општински одбор на СЗБ НОВ Кратово. 1985. стр. 46.
| 
Поврзано |
| --- |
| * Настани во 305 година
* Државни водачи по година
 |

Ова е **список на државни водачи, премиери, и други водачи**  во **305** година. 
Ова е **список на државни водачи** во 305 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.

Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.

Европа
------

Азија
-----

Африка
------

Јужна Америка
-------------

Северна Америка
---------------

Австралија со Океанија
----------------------
**Префектурата Цанг** или **Цангчоу** (滄州) ― чоу (префектура) во императорска Кина, со средиште на современиот округ Цанг, Хебеј, НР Кина. Постоела (наизменично) од 517 до 1913 година.

Современиот град на префектурално ниво Цангчоу, создаден во 1961 година, го задржува своето име.

Географија
----------

Административниот регион на префектурата Цанг во династијата Танг е во современиот источен Хебеј, областа сместена меѓу Тјанчин и северниот дел на Шандонг. Веројатно вклучува делови од денешните:

* Под управа на Цангчоу, Хебеј:
	+ Цангчоу
	+ Округ Цанг
	+ Ботоу
	+ Округ Ќинг
	+ Хуангуа
	+ Округ Хајшинг
	+ Автономен округ Менгцун Хуј
	+ Округ Јаншан
	+ Округ Нанпи
* Под управа на Тјанчин:
	+ Тјанчин
* Под управа на Бинчоу, Шандонг:
	+ Округ Вуди
* Под управа на Дечоу, Шандонг:
	+ Лелинг
	+ Округ Нинџин
	+ Округ Ќингјун

Наводи
------

* Shi Weile, уред. (2005). *Zhongguo Lishi Diming Da Cidian* (中国历史地名大词典) [*Large Dictionary of Chinese Historical Place Names*] (кинески). China Social Sciences Press. стр. 1343. ISBN 7-5004-4929-1.
**Вознесение Христово** (грчки: *Αναλήψεως του Κυρίου*) — преродбеничка црква северно од селото Дупјак, Костурско, Егејска Македонија. Влегува во состав на Костурската епархија на Цариградската патријаршија.

Црквата од исток, каде се наоѓаат ископините на Дупјачката неолитна населба.
Црквата е изградена во XIX век. Претставува трикорабна базилика со петкатна камбанарија западната фасада, трем на јужната и југозападната страна и една полукужна апсида на југ. Покривот е на две води, но со косини по ширината.

Според легендата, црквата ја изградил некој Турчин. За него работел еден овчар кој пошол да му ги пасе овците во месноста Ниси. Тука на овчарот му се поајвил Свети Спас и му кажал да му пренесе на газдата дека тука треба да се изгради цркви посветена на Вознесението Христово. Кога овчарот му ог раскажал ова на Турчинот, овој се налутил и го натепал, па отишол сам да си ги пасе овците. Нему исто така му се јавил Свети Спас и го го казнил за неговото неверство, така што Турчинот останал три дена во бессознание. Кога се свестил, станал христијанин и ја изградил црквата.

Северно од црквата, меѓу неа и Костурското Езеро, во 1932 г. е откриена Дупјачката неолитна населба.

Поврзано
--------

* Костурска епархија

Наводи
------

1. ↑  „Η θρησκευτική και εμπορική πανήγυρις στο Δισπηλιό Καστοριάς". Φούιτ.gr – Καστοριά. 29 мај 2014. Архивирано од изворникот на 2016-10-18. Посетено на 14 октомври 2016.
2. ↑  „Ιεροί Ναοί-Εξωκκλήσια". Εκπολιτιστικός Σύλλογος Δισπηλιού Καστοριάς. Посетено на 14 октомври 2016.
3. ↑  Facorellis, Yorgos, Marina Sofronidou, Giorgos Hourmouziadis (2014). „Radiocarbon dating of the Neolithic lakeside settlement of Dispilio, Kastoria, Northern Greece". *Radiocarbon*. **56** (2): 511. doi:10.2458/56.17456.

Надворешни врски
----------------

* Црква „Вознесение Христово" - Дупјак на Ризницата ?
| 
Поврзано |
| --- |
| * Настани во 303 година
* Државни водачи по година
 |

Ова е **список на државни водачи, премиери, и други водачи**  во **303** година. 
Ова е **список на државни водачи** во 303 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.

Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.

Европа
------

Азија
-----

Африка
------

Јужна Америка
-------------

Северна Америка
---------------

Австралија со Океанија
----------------------
| 
Поврзано |
| --- |
| * Настани во 277 година
* Државни водачи по година
 |

Ова е **список на државни водачи, премиери, и други водачи**  во **277** година. 
Ова е **список на државни водачи** во 277 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.

Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.

Европа
------

Азија
-----

Африка
------

Јужна Америка
-------------

Северна Америка
---------------

Австралија со Океанија
----------------------
**Цане Ефремов Митровски** ( 1920
 во Секулица, Кратовско — 30 декември 1944

 во Гнилане, Косово) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.

Животопис
---------

Потекнувал од крајно бедно земјоделско семејство. По завршување на основното четиригодишно училиште помагал на своите родители во одгледување стока и земјоделие. За време на окупацијата контактирал со понапредни луѓе, преку кои се запознал со народноослободителното движење. Изразил желба ѝ тој да се приклучи кон ова големо револуционерно дело. Па, така на 15 септември 1944 година, кога со група свои другари од селото пристапил во Месната команда во Кратово, а подоцна и во редовите на Седумнаесеттата македонска ударна бригада. Во борбите што ги водела бригадата крај селото Дренок, Варовиште и други места, тој покажал пример на лична храброст и пожртвуваност. Во една борба, крај селото Канарево-Кумановско, бил ранет, а во борбите во близината на Гнилане на 30 декември 1944 година загинал.

Наводи
------

1. 1 2  *Нивната борба за слобода, наш патоказ за иднината*. Кратово: Општински одбор на СЗБ НОВ Кратово. 1985. стр. 42–43.
| 
Поврзано |
| --- |
| * Настани во 271 година
* Државни водачи по година
 |

Ова е **список на државни водачи, премиери, и други водачи**  во **271** година. 
Ова е **список на државни водачи** во 271 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.

Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.

Европа
------

Азија
-----

Африка
------

Јужна Америка
-------------

Северна Америка
---------------

Австралија со Океанија
----------------------
**Воздвижение на Чесниот Крст** (грчки: *Ιερός Ναός Τιμίου Σταυρού*) — црква во градот Сер, Егејска Македонија. Влегува во состав на Серско-нигритската епархија на Цариградската патријаршија. Има улога на парохиски храм.

Историја
--------

Црквата се наоѓа на улица „Георгиос Папандреу" бр. 19. Изградена е врз постар храм, урнат во 1990 г. и зачувани се само северниот и јужниот ѕид. Градбата претставува трикорабна базилика со женска црква. Во 2000 г. апсидата е живописана со претставата на Богородица Поширока од небесата. Во април 2006 г. почнал да се работи мозаикот. Храмот е осветен на 10 септември 2006 г. од митрополитот Теолог Серски. Во октомври 2009 г. почнало живописувањето на страничните кораби на наосот. Во женската црква има два параклиса — „Св. Катерина" и „Св. Арсениј".

Поврзано
--------

* Серско-нигритска епархија

Наводи
------

1. 1 2  „Ιερός Ναός Τιμίου Σταυρού". Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης. Посетено на 12 декември 2017.
| 
Поврзано |
| --- |
| * Настани во 290 година
* Државни водачи по година
 |

Ова е **список на државни водачи, премиери, и други водачи**  во **290** година. 
Ова е **список на државни водачи** во 290 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.

Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.

Европа
------

Азија
-----

Африка
------

Јужна Америка
-------------

Северна Америка
---------------

Австралија со Океанија
----------------------
Омот на албумот на групата
**Трета генерација** — рап-група од Битола. Групата е формирана во август 2005 година. Оригиналното име на групата било ЛајмерХејтерс (англиски: *LymerHaters*), име кое во 2006 го замениле со Трета генерација. Најпозната песна на групата е „Група со инспирација", а нивен идол е канадскиот рапер K.Maro. Групата се состои од три членови: MC eX3m, MC Glorious & MC SlaWe. Нивната продукција досега располага со пет песни и два спота, од кои едниот е анимиран. Тие работат на завршување на нивниот прв албум.

Надворешни врски
----------------

* Официјален блог на групата Архивирано на 22 февруари 2008 г.
Зар, фотографија во 1923 година
**Зар** бил прототип на оклопни автомобили на руската армија, кој бил развиен за време на Првата светска војна.

Концептот на Зар фундаментално се разликувал од дизајните на оклопни возила во други земји. Наместо синџири или обични тркала, борбеното возило имало пар од девет метри високи тркала на предниот дел, и погон од посебен мотор од 240 коњски сили. Преголемите тркала требало да дозволат надминување на рововите и другите пречки. Трите задни тркала биле многу помали со височина од околу еден и пол метри. Управувачкиот уред и делови од вооружувањето биле издолжени, а попречниот борбен простор бил широк дванаесет метри на висина на предната оска. Во боречкиот простор бил поставен висок бедем, 2,5 метри.

Едно возило на Зарот било завршено и тестирано во 1915 година. Се покажало дека возилото не може да ги исполни очекувањата за способност надвор од патот. Малиот заден тркач имал тенденција да се држи во мека земја, а големите предни тркала не биле доволни за да се ослободи застојот. Освен тоа, возилото било тешко за маневрирање, а високите предни тркала биле премногу чувствителни за гранатирање во борба.

Затоа, проектот бил прекинат во 1916 година и немало понатамошни копии. 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Тенкови во Првата светска војна |
| --- |
|  |
| Лесни | 
* Форд М 1918
* М1917
* Рено ФТ-17

 |
|  |
| Средни | 
* Медиум Марк А Випет
* Медиум Марк Б
* Медиум Марк Ц

 |
|  |
| Тешки | 
* А7В
* Марк I
* Марк II
* Марк III
* Марк IV
* Марк V
* Марк V\*
* Марк V\*\*
* Марк VIII
* Сен-Шамон
* Шнајдер ЦА1

 |
|  |
| Прототипи,опитни | 
* ЦЛБ 75 Тенк
* ФЦМ 1А
* Фиат 2000
* Холт Гас Електрик Тенк
* Литл Вили
* ЛК I
* ЛК II
* Марк VII
* Скелетен тенк
* Парен тенк
* Стим Виил Тенк
* Штурмпанцерваген Обершлезиен
* Цар-тенк
* Вездеход

 |
|  |
| 
* Категорија Тенкови во Првата светска војна
* Список Список на борбени возила во Првата светска војна

Позадински статии: Историја на тенкот, Класификација на тенковите, Тенкови во Првата светска војна
 |

 |
**Воздвижение на Чесниот Крст** (грчки: *Υψώσεως Τιμίου Σταυρού*) — црква во селото Станица Аканџали, Дојранско, Егејска Македонија. Влегува во состав на Полјанско-кукушката епархија на Цариградската патријаршија.

Во 1930 г. во селото Чаали доселените Грци од Турција изградиле црква. Со постепеното населување на жителите од околината, Чаали е припоено кон Станица Аканџали, а старата црква станала премала за да се задоволат потребите. На 30 ноември 1975 г. на сретселото во Станица Аканџали е удрен камен-темелникот на црквата „Воздвижение на Чесниот Крст". Првата литургија е отслужена на 5 септември 1982 г. а црквата е осветена на 10 април 1983 г. Изградбата е финансирана од мештаните и голем број иселеници.

Во дворот на храмот има параклис „Св. Катерина". Гробишната црква „Св. Лазар" исто така е параклис на храмот.

Поврзано
--------

* Полјанско-кукушка епархија

Наводи
------

1. 1 2  „Εκκλησίες και ξωκλήσια του τόπου μου". Посетено на 27 јануари 2020.
**Трета радовишка парохија** — македонска православна парохија, дел од Радовишкото архијерејско намесништво на Брегалничката епархија на МПЦ - ОА, една од четирите градски парохии на Радовиш. Парохијата ја сочинува источниот дел на градот, кој се наоѓа десно од булеварот „Александар Македонски", вклучително до населбата Раклиш, која и самата влегува во составот на парохијата. Во составот на парохијата влегува црквата „Св. Константин и Елена" во село Раклиш.Старешина на црквата и на парохијата е архиерејскиот намесник Иван Стојменов (сост. 2016);

Цркви
-----

Ова е список на црквите во парохијата. Можно е списокот да е нецелосен.

| име | населено место | изградена | слика |
| --- | --- | --- | --- |
| Црква „Св. Константин и Елена" (парохиска црква) | Раклиш | 19 век |  |
|

Наводи
------

1. ↑  Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска (уред.). *Карта на верски објекти во Македонија*. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Трета радовишка парохија" на Ризницата ? |
**Тома Фила** (роден во Битола, на 29 јули 1941

) – македонско-српски адвокат со влашко потекло.

Животопис
---------

Тома Фила е роден во Битола како син на познатиот адвокат Филота Фила, кој иако бил партизан, по војната бил во затвор како политички затвореник.

Во Белград ја завршил Првата машка гимназија и правен факултет. Дипломирал во 1963 година, а во 1967 станал најмладиот адвокат во Југославија. Во јавноста станал познат како адвокат на луѓе обвинети за најтешки кривични дела, меѓу кои е голем број на луѓе обвинети за дела за кои била предвидена смртна казна. За смртната казна изјавил: „Противник сум на смртната казна и секогаш сум спремен да го изразам својот став". Бранел многу политичари меѓу кои Јованка Броз, Слободан Милошевиќ, а едно време го застапувал и Горан Хаџиќ.

Тој бил првиот адвокат од Србија кого го ангажирал Хашкиот трибунал непосредно по своето основање, но тоа не го спречило да каже дека Хашкиот трибунал е несериозен и пристрасен суд, и да го спореди со Нирнбершкиот процес.

Во пензија е од 2010 година.

Поврзано
--------

* Филота Фила

Наводи
------

1. ↑  Dedino licidersko srce : Društvo : POLITIKA
2. 1 2 3  „Ко је овај човек: Тома Фила" (српски). Глас Јавности. 2 мај 2001. Посетено на 29 август 2011.
3. ↑  Radio-Televizija Republike Srpske, Посетено на 25 април 2013.
4. ↑  Fila: Hadžića brani advokat Vlada Petrović - VESTI - SMEDIA[*мртва врска*],
5. ↑  Toma Fila: Zatvoriću Haški tribunal - VESTI - SMEDIA|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes
6. ↑  Toma Fila: Zatvoriću Haški tribunal | Aktuelno | Novosti.rs
7. ↑  Патим од недостатка времена - интервју („Политика", 30. април 2017)

Надворешни врски
----------------

* Портал: Биографија

* Званична презентација
**„Црвојаднина"** е расказ на рускиот и советскиот писател Михаил Шолохов од 1926 година. Расказот е објавен на македонски јазик, во превод на Цветко Мартиновски, како дел од збирката „Донски раскази", објавена во 1965 година од издавачката куќа Култура.

Содржина
--------

Јаков Алексеевич е поранешен богат селанец (кулак), кој по доаѓањето на советската власт, за да го избегне плаќањето на данокот, продал голем дел од имотот. Сепак, тој е највредниот домаќин во селото и кај него често доаѓаат сиромашните селани за да побараат сено или жито, а за возврат, тие работат на неговиот имот. Сепак, Јаков има голема мака, бидејќи помалиот син, Степан (кого нагалено го викаат Стјопка), кој има околу 20 години, се зачленил во комунистичката младина (Комсомол), а Јаков ја мрази советската власт. Поради тоа, Јаков и Степан често се расправаат, а постепено, целото семејство почнува да го мрази Степан. Така, еднаш, неговиот постар брат, Максим му раскажува како за време на Првата светска војна, тој служел во армијата и, заедно со Козаците, учествувал во бруталното задушување на еден штрајк на работниците во близината на Москва. Тогаш, меѓу него и Степан започнува кавга, по што Максим безмилосно го тепа својот помлад брат.

Една сабота, во домот на Јаков доаѓа сиромашниот селанец Прохор, барајќи ги на заем воловите за да го пренесе сеното. Јаков не сака да му ги даде воловите, во остро се вмешува Степан, така што Јаков се согласува, но под услов Степан да ги води воловите. Утредента, Јаков го повикуваат да каже колкава површина земја посеал, за да му определат колку данок да плати. Надевајќи се дека ќе му го намалат данокот поради тоа што син му е комсомолец, тој со себе го зема Степан. Пред попишувачот, Јаков лаже, велејќи дека посеал седум десетини земја, но Степан се вмешува и ја кажува вистината, т.е. дека тој има дури 20 десетини земја. Потоа, Степан набрзина оди дома, ги зема воловите и заедно со Прохор одат на неговата ливада да го натоварат сеното.

Уморни од работата, вечерта тие засиваат на ливадата, а кога се будат, гледаат дека ги нема воловите. Во меѓувреме, Јаков е загрижен, бидејќи Степан уште не се вратил со воловите. Затоа, тој и Максим одат да го побараат Степан, а кога пристигаат на ливадата, гледаат дека ги нема воловите. Мислејќи дека Степан и Прохор ги продале воловите, тие побеснуваат и Максим најпрвин го претепува Прохор, а потоа го убива, прободувајќи го со вилата во градите. Во меѓувреме, Јаков го соборува својот помлад син на земјата, а Максим и него го прободува со вилата. Потоа, Јаков и Максим одат дома, договарајќи се да излажат дека некои арамии ги украле воловите и ги убиле Степан и Прохор. Кога пристигаат дома, жената на Максим им кажува дека попусто се тревожеле, зашто воловите си дошле дома.

Наводи
------

1. ↑  „Црвојаднина", во: Михаил Шолохов, *Донски раскази*, Култура, Скопје, 1965, стр. 198-216.
**Црвеноушеста желка** (науч. *Trachemys scripta elegans*) — полуводна желка од семејството на блатните желки (*Emydidae*). Ова е подвид на истоимената црвеноушеста желка (*T. scripta*) и претставува најпопуларна желка-миленик во светот Присутна е како домородно животно во САД и северно Мексико, но денес ја има и на други места поради пуштање во дивина од сопственици. Во многу подрачја важи за инвазивен вид, каде се наметнува врз домородните видови и спаѓа во 100-те најнаметливи доведени видови во светот според Меѓународен сојуз за заштита на природата (МСЗП/IUCN).

Поведение
---------

Оваа желка е речиси сосема водно животно, освен кога се сонча и кога положува јајца. На копно е прилично брза, а исто така е и добар пливач. Ловат плен и се обидуваат да го фатат, кога е можно. Се труди да избегне средби со грабливци и луѓе; кога ќе видат непријател, му бегаат со нивното познато „слизнување".

Опис
----

Единка во Зоо Скопје.
Новородените желчиња имаат черупка долга околу 3 см. Видот се одликува со полов диморфизам во облик на должината — женките растат до 25—33 см, а мажјаците до 20—25 см. Женките не само што се поголеми од мажјаците, туку и имаат посилна челуст. Од друга страна, мажјаците имаат значително подолга и подебела опашка, како и подолги канџи на предните нозе, предвидени за да се држат за черупката на женката кога се парат.

Исхрана и размножување
----------------------

Овие желки се сештојади: се хранат со риби, ракови, со мрша, полноглавци, полжави, разни инсекти и водни растенија. При што младите единки се многу посклони на грабливост од возрасните: како што стареат, желките сè повеќе се хранат со растенија, а сè помалку со месо.

Сезоната на парење се одвива во мај. Женката полага по 2—30 јајца одеднаш, и ова може да се повтори до 5 пати годишно. Црвеноушестата желка достигнува полова зрелност на возраст од 6—8 години. По парењето, на женката понекогаш ѝ требаат неколку недели за да ги положи јајцата, а квачењето трае 60—90 дена.

Наводи
------

1. ↑  Boylan Sánchez Efrén. „Las Tortugas". Ed. Antártida. Архивирано од изворникот на 2008-06-20. Посетено на 20 July 2007.
2. ↑  „Acuario de Veracruz". Архивирано од изворникот на 2007-07-04. Посетено на 21 July 2007.
3. ↑  Lowe S. Browne M. Boudjelas S. (2000). 100 of the World’s Worst Invasive Alien Species. A Selection From the Global Invasive Species Database. IUCN/SSC Invasive Species Specialist Group (ISSG), Auckland, New Zealand.

Надворешни врски
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Црвеноушеста желка" на Ризницата ? |

* Црвеноушеста желка на Викивидовите ?
* Портал посветен на црвеноушестата желка (англиски)
* Црвеноушеста желка (*Trachemys scripta elegans*) — Енциклопедија на живиот свет (македонски)