**Големо Војводство Берг** (германски: *Großherzogtum Berg*), исто така познато како **Големото Војводство Берг и Кливс** (германски: *Großherzogtum Berg und Kleve*) — големо војводство основано во 1806 година од царот Наполеон по неговата победа во битката кај Аустерлиц (1805 година) на териториите помеѓу Француското Царство на реката Рајна и Германското Кралство Вестфалија.

Историја
--------

Француската анексија на Војводството Јулих (француски: *Juliers*) за време на Француските револуционерни војни во 1794 година повторно ги разделило двете војводства Јулих и Берг, кои од 1614 година биле управувани во лична заедница од војводите Вителсбах од Пфалц-Нојбург. Во 1803 година, наследникот на Пфалц-Нојбург, баварскиот кнез-избирач Максимилијан Јосиф, го одвоил преостанатото Војводство Берг од неговите други баварски територии и му го доделил на неговиот братучед Вилијам Пфалц-Цвајбрикен-Биркенфелд-Гелнхаузен како администратор, со што паднал под владеење на помладиот огранок на Вителсбах.

Во 1806 година, во реорганизацијата на Германија, предизвикана од распаѓањето на Светото Римско Царство, Максимилијан I Јосиф, сега крал на Баварија, му го отстапил Берг на Наполеон во замена за кнежеството Ансбах. На 15 март 1806 година, францускиот цар го ставил Берг под власт на неговиот зет Јоаким Мурат, вклучувајќи ги и териториите на поранешното пруско Војводство Кливс источно од реката Рајна. На 12 јули 1806 година, Мурат се приклучил на Рајнскиот Сојуз и ја презел титулата голем војвода. Неговите земји биле дополнително зголемени со анексијата на округот Марко, Епископијата Минстер, царскиот град Дортмунд и бројни помали територии во Вестфалија.

Мурат на крајот го напуштил Големото Војводство во 1808 година за да ја преземе својата нова титула како крал на Неапол, но тој ја задржал титулата Голем војвода. Берг најпрво бил директно управуван од Наполеон во Лична унија. Во 1809 година, Наполеон го назначил својот млад внук, принцот Наполеон Луј Бонапарта (1804–1831), постариот син на братот на Наполеон, Луј Бонапарта, крал на Холандија, за Голем војвода на Берг; Француските бирократи под водство на Пјер Луј Редерер ја администрирале територијата во негово име. Девет дена во јули 1810 година, големиот војвода Наполеон Луј, исто така, владеел со Кралството Холандија во друг личен сојуз, но тоа траело кратко, а француските трупи преминале во Кралството и го вклучиле во Франција.

Државата била во постојан економски пад уште од нејзиното формирање, ова во голем дел се должело на неуспешниот континентален систем на Наполеон кој довел до серија бунтови и востанија. Краткото постоење на Големото Војводство завршило кога француските сили се повлекле во текот на битката кај Лајпциг во 1813 година. Територијата потоа била управувана од Прусија, која официјално го анектирала поранешното Големо Војводство според Завршниот акт на Виенскиот конгрес од 1815 година. Берг станал дел од провинцијата Јулих-Клевес-Берг, а источните територии Минстер и Марк биле споени во провинцијата Вестфалија. Денес, територијата е дел од Германија.

Војска
------

Според одредбите на меѓународното право на законот за Рајнскиот Сојуз, Големото Војводство морало да обезбеди војници и да плати за армијата во случај на воен конфликт. За многу жители, воведувањето на задолжителен воен рок било нешто ново. Тоа значително придонело за растечкото незадоволство против режимот.

Првиот пешадиски полк *Бергише* бил формиран во Диселдорф уште во 1806 година. Во 1808 година биле додадени уште два слични полка. Следел четврт во 1811 година. Постоела и коњска артилерија, пешадиска артилерија и технички единици. Првата коњаничка единица била формирана во 1807 година. Првично тие биле *Шеваулегери* со прекрасни униформи базирани на полскиот модел. Подоцна ликот се сменил во единица ловци на коњи со едноставна зелена униформа. Во 1810 година била опремена со копја. Втората коњаничка единица следела околу 1812 година.

Бергишката коњаница се стекнала со голема популарност. Од 1808 година била дел од Царската гарда во шпанската кампања и се истакнала во различни битки и престрелки. Пешачките трупи биле користени во опсадата на Грауденц во 1807 година и во војната против Австрија во 1809 година. Во руската кампања учествувале голем дел од трупите на Берг. Некои од рударите и саперите од Берг припаѓале на гардиската артилерија. Голем дел од коњаницата била заробена од Русите за време на битката кај Березина. Од 5.000 мажи, само 300 мажи се вратиле во Мариенвердер во јануари 1813 година.

Во 1806 година земјата обезбедила 3.000 мажи. Во 1813 година, трупите на Берг биле 9.600. Командант биил Французинот Франсоа-Етиен Дамас. Сепак, повеќето офицери биле Германци. Многу регрути се обиделе да избегаат од воените редови со бегство. Тие се преселиле во Холандија или Големото Војводство Хесен. Новите војници морале да ги спречат жандармите да избегаат. Во Лиденшајд и Уна имало немири како резултат на даноци. Со цел да се спречи дезертерството, единиците на Берг главно биле распоредени на далечни воени фронта, како што била Шпанија или во Руската кампања. Во 1813 година властите успеале да соберат само 1.200 луѓе. Некои од војниците на Берг преминале на пруската страна по битката кај Лајпциг.

По сојузничката победа, единиците на Берг биле инкорпорирани во пруската армија. Пешадијата станала 28 и 29 пруски пешадиски полк.

Економија
---------

Економијата на земјата доживеала подем. Комерцијалната економија на Берг била особено важна за системот на Наполеон бидејќи во Франција револуцијата сè уште не ги надминала негативните последици за локалната економија. Затоа, Франција првично му одобрило на Големото Војводство поволна царинска тарифа. Сепак, Берг бил сериозно оштетен со воведувањето на Наполеонскиот континентален систем, кој ги зголемил царинските тарифи. Ова ефективно ја отсекло земјата од францускиот, италијанскиот и холандскиот пазар. Извозот на Берг паднал од 55 милиони франци во 1807 година на само 38 милиони во 1812 година. Голем број претприемачи одговориле со преместување на нивните бизниси на левиот (француски) брег на Рајна. Затоа, претприемачите од Берг повикале земјата целосно да се припои кон Франција. Сепак, ова било отфрлено поради загриженоста за огромната конкуренција во Берг за француски производи. Големото Војводство имало мала корист од шверцот против континенталната бариера. Наместо да извезува во Франција, економијата на Големото Војводство сега морало да се концентрира на трговијата во германската област. Меѓутоа, економско-географското поместување на трговијата од брегот кон внатрешноста, особено кон Рајна, исто така ги зајакнал поединечните економски сектори на Големото Војводство. Во 1811 година, Фридрих Круп основал фабрика за леан челик заедно со партнерите во Есен - токму под поволните услови на континенталната блокада, која го спречила увозот на англиски лиен челик - кој формирал кристализација на јадрото на индустријализацијата на областа Рур.

Центарот на текстилната индустрија била областа околу Бармен и Елберфелд. Дури и пред основањето на Големото Војводство, производството и преработката на памук станувале сè поважни. Развојот стагнирал по 1806 година поради царинската политика. Производството и преработката на железо доживеал значителен подем во времето на Големото Војводство. Од особено значење овде било малото производство на готови метални производи, како што биле ножевите во Солинген. Севкупно, овој сектор сè уште бил релативно мал со 5.000 вработени.

Грбови
------

* Грб на Големото Војводство Берг (1806–1808)Грб на Големото Војводство Берг (1806–1808)
* Печат на Големото Војводство Берг (1807)Печат на Големото Војводство Берг (1807)
* Грб на Големото Војводство Берг (1809–1813)Грб на Големото Војводство Берг (1809–1813)

Департмани
----------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Емс
	+ Косфелд
	+ Минстер
	+ Линген
 | * Рајна
	+ Дизелдорф
	+ Елберфелд
	+ Есен
	+ Милхајм
 | * Рур
	+ Дортмунд
	+ Хаген
	+ Хам
 | * Сиг
	+ Диленбург
	+ Сиген
 |

Наводи
------

1. ↑  Екхард М. Тивен: *Армијата на Големото Војводство Берг*. Веит Велцке (уред.): *Наполеон. Триколор и царски орел над Рајна и Везер*. Келн 2007, стр. 265.
2. ↑  Вилхелм Рибеге: *Прусија на Запад. Борба за парламентаризам во Рајнска област и Вестфалија.* Münster 2008, стр. 39.
3. ↑  Веит Велцке (уред.): *Наполеон. Триколор и царски орел над Рајна и Везер*. Келн 2007, стр. 266.
4. ↑  Ото Р. Редлих: *Наполеон I и индустријата на Големото Војводство Берг*. Во: *Прилози за историјата на Долна Рајна. Годишник на историското друштво Дизелдорф*. Том 17, Дизелдорф 1902 година, стр. 188 па натаму..
5. ↑  „LWL - Landesmuseum - Eingabe der Gewerbetreibenden im Großherzogtum Berg 1811". *web.archive.org*. 2011-05-24. Архивирано од изворникот на 2011-05-24. Посетено на 2023-09-09.
6. ↑  Елизабет Ференбах: *Од античкиот режим до Конгресот во Виена*. Олденбург, Минхен 2001, стр. 99, 102.
7. ↑  Иронично, фабриката за леано челик Круп, основана во 1811 година како резултат на француската континентална блокада и подоцна наречена ковач на *оружје на империјата* , беше клучна причина за француските стравови од Германија и како резултат на *Рурското прашање* кон крајот на 19 и 20 век. .
8. ↑  Елизабет Ференбах: *Од античкиот режим до Конгресот во Виена*. Олденбург, Минхен 2001, стр. 103–104.

Библиографија
-------------

* Ото фон Пивка, Мајкл П. Рофе, *Германските сојузници на Наполеон: Вестфалија и Клеве-Берг*, стр. 3; Google Books

Надворешни врски
----------------

* Големо Војводство Берг на Ризницата ?