**Трите лиги**, понекогаш наречени **Раетиа**, биле сојуз од 1471 година на Лигата на Божјиот дом, Лигата на десетте јурисдикции и Сивата лига, што довело до формирање на швајцарскиот кантон Грисонс.

Територијата одговара на основната територија на Raetia Curiensis (со која владеат епископите на Хур како епископското кнежевство Хур), раниот средновековен остаток од римската провинција Raetia prima.

Лигата на Божјиот дом
---------------------

 Грб на Лигата на Божјиот дом
На 29 јануари 1367 година, е основана Лигата на Божјиот дом ( германски: *Gotteshausbund*, италијански: *Lega Caddea*, реторомански: *Lia da la Chadéⓘ*) за да се спротивстави на растечката моќ на Епископијата на Чур и Домот на Хабсбург. Епископот Петер Гелито реагирал со префрлање на епископијата на Хабсбурзите во замена за пензија од војводската куќа.

Инструментот за соединување го потпишале пратениците на поглавјето на катедралата, епископскиот министералис, градот Чур и областите Домлешг, Шамс, Оберхалбштајн, Оберенгадин, Унтеренгадин и Бергел. Други окрузи се приклучиле на лигата последователно, вклучувајќи го Пошјаво во 1408 година и Виер Дорфер во 1450 година.

Одреден период, Унтеренгадин, Минстертал и горниот Виншгау биле спорни меѓу епископијата Чур и округот Тирол. Додека првите двајца можеле да го отфрлат владеењето на Хабсбурговците како гроф на Тирол, во 1618 година, Унтеркалвен бил одвоен од Лигата како последен дел од Виншгау.

Со главен град во Чур, Лигата била составена од следниве области:

* Чур
* Бергел : области на Обер- и Унтерпорта
* Калвен : области на Оберкалвен (Минстертал) и Унтеркалвен (Горен Виншгау)
* Домлешг : области на Ортенштајн (од 1788 година поделени на: Ортенштајн и Боден и Ортенштајн и Берг ) и Фурстенау
* Грајфенштајн : области на Берѓун и Оберваз
* Оберенгадин : (поделени од 1438 година) области на Сур и Суот Фунтауна Мерла
* Оберхалбштајн : области на Оберхалбштајн и Тиефенкастел
* Пошијаво
* Рамош-Стала-Аверс : области на Рамош и Стала (Бивио) - Аверс
* Унтеренгадин : области на Обер- и Унтертасна
* Виер Дорфер

Сива лига
---------

 Грб на Сивата лига (форма 1)
 Грб на Сивата лига (форма 2)
Сивата лига ( реторомански: *Lia Grischaⓘ* </link> ) била основана во 1395 година во долината на Горна Рајна, како реакција на различните расправии помеѓу Баронија од Белмонт, господарството на Сакс, баронијата на Резунс, баронијата Ваз, округот Верденберг, опатија Дизентис и епископијата Чур. Главен град на Лигата бил Иланц. Името *Греј лига* е изведено од домашната сива облека што ја носеле луѓето; името на оваа лига подоцна го даде своето име на кантонот Граубинден.

Во Трун, на 16 март 1424 година, била основана владејачка федерација, составена од:

* Игуменот и дворот на опатијата Дизентис;
* Баронот од Резунс - за себе, неговото владеење и неговите поданички заедници Сафиен, Тена и Оберсаксен;
* Баронот на Сакс-Мисокс - за себе и за неговите поданици Иланц, Груоб, Лугнез, Валс, Кастриш и Флимс;
* Грофот Верденберг-Хајлигенберг со сите негови поданици, вклучувајќи ги Трин и Таминс;
* Заедници над Флимсервалд, вклучувајќи ги Рајнвалд и Шамс.

Дури и пред 1440 година, господарствата на Ловенберг, Тусис, Чапина и Хајнценберг се приклучиле на Лигата и покрај тоа што грофот на Верденберг-Сарганс им забранил да го прават тоа. Во 1441 година се приклучила опатија Казис, во 1480 година населбите Месоко и Соаца во Мисокс и во 1496 година Џан Џакомо Тривулцио помогнал во обединувањето на остатокот од округот Мисокс со окрузите Мисокс и Каланка.

Сивата лига се водела во осум области:

* Дизентис
* Лугнез: области на Лугнез и Валс
* Груоб: области на Груоб, Шлеј и Тена
* Валтенсбург: окрузи Валтенсбург, Лаакс и Оберсаксен
* Разунс: области на Резунс, Хоентринс и Флимс
* Шамс-Рајнвалд: области на Рајнвалд и Шамс
* Тусис: окрузи Тусис, Хајнценберг, Чапина и Сафиен
* Мисокс: области на Мисокс, Ровередо и Каланка

Лига на десетте јурисдикции
---------------------------

 Грб на Лигата на десетте јурисдикции (образец 1)
 Грб на Лигата на десетте јурисдикции (образец 2)
Третата лига била основана на 8 јуни 1436 година од страна на луѓето од десет баилвики во поранешната област Тогенбург, бидејќи династијата Тогенбург била изумрена. Лигата била наречена Лига на десетте јурисдикции ( германски: *Zehngerichtebund*; реторомански: *Ligia da las diesch dretgirasⓘ* ), со главен град во Давос, составен од:

* Белфорт
* Davos Давос
* Klosters Клостери
* Кастели (сега дел од Свети Антониен)
* Schiers Шиерс
* Шанфиг (Свети Петар)
* Langwies Лангвис
* Churwalden Стразберг (Чурвалден)
* Maienfeld Мајенфелд (градот и замокот)
* Ној-Аспермонт (кој имаше јурисдикција над Џенинс и Маланс)

Алијансата главно била формирана да се спротивстави на хабсбуршката експанзија во регионот и била управувана во седум области:

* Давос
* Клостерс: области на Клостерс-Инершниц и Клостерс-Аусершниц
* Кастели: (поделени од 1622 година) области на Лузеин и Јеназ
* Schiers-Seewis: (поделени од 1679) области на Schiers и Seewis
* Мајенфелд: области на Мајенфелд и Маланс
* Белфорт: области на Чурвалден и (поделени од 1613) Внатрешна и Аусербелфорт
* Шанфиг: области на Свети Петар (Аусершанфиг) и Лангвис

Унија на лигите
---------------

Граубинден во 1367 година, прикажувајќи ги веќе постоечките господарства во регионот
Формирањето на Трите лиги до 1512 година
Трите одделни лиги првично неформално работеле заедно, како што 1450 година во *Шамсерфехде*, за време на конфликт со куќата на Верденберг-Сарганс, Лигата на десетте јурисдикции се здружла со Лигата на Божјиот дом. Заедничките состаноци на трите лиги се евидентирани од 1461 година; поблиските врски датираат од 1471 година, кога двете лиги се здружиле со Сивата лига, но нема писмен доказ за овој датум. Во 1497 и 1498 година, Лигите се здружиле со Старата швајцарска конфедерација откако Хабсбурзите ги стекнале поседите на изумрената династија Тогенбург во 1496 година, застанувајќи на страната на Конфедерацијата во Швапската војна три години подоцна. Хабсбурзите биле поразени во Калвен Горџ и Дорнах, помагајќи швајцарската конфедерација и сојузничките лиги да бидат признаени.

По 1499 година, Слободната држава *де факто* се одвоила од Светото Римско Царство и се развила во текот на 16 век во политички ентитет кој бил единствен во раната модерна Европа. Во почетокот на 17 век, тоа беше единствената територија во Европа каде што сите одлуки биле донесени од страна на комунализмот, при што Лигите беа основани, управувани и бранети со кооперативни одлуки.

Војната во Мусо од 1520 година ги зближила Трите лиги со Швајцарската конфедерација.

Со *Bundesbrief* од 23 септември 1524 година бил создаден устав кој траел до Наполеоновото распуштање на Слободната држава. Врховната власт во Слободната држава билс *Бундестагот*, составен од 63 пратеници одговорни за изборните единици; овој Бундестаг наизменично се менуваше помеѓу Иланц, Чур и Давос. Според денешните стандарди, Трите лиги би се сметале за федерација на три држави, наместо за единствена, обединета држава; синдикатот имаше малку надлежности и практично сите работи на Слободната држава беа решени со референдум .

Членовите на Иланц од 1524 и 1526 година ја намалиле моќта на епископот од Чур и го зајакнаа сојузот помеѓу Трите лиги. Првите членови, кои биле усвоени на 4 април 1524 година, барале од свештениците да живеат во заедниците на кои им служеа, искрено да се грижат за духовните потреби на своето собрание и да живеат праведен живот. Заедниците имале право да ги одобруваат своите свештеници и да го ограничуваат епископот да суди за световните работи. Вторите членови биле усвоени на 25 јуни 1526 година. Тие целосно ја отстраниле световната власт на епископот. Парохиите сега можеа сами да избираат свештеници, а назначувањето за бискуп се барало одобрение од целиот *Бундестаг*. Дополнително, црковните водачи повеќе не можеа да назначуваат световни службеници, манастирите беа ставени под владин надзор и разни десетоци беа укинати или намалени. Членовите останале закон на Лигата до француската инвазија во 1798 година. Со написите, секуларните власти на Лигата станаа највисоката сила во регионот.

Со инвазијата на Швајцарија од страна на Француските револуционерни војски, Трите лиги биле апсорбирани во Хелветската Република, како кантон Раетиа. Со Наполеоновиот акт за посредување, Лигите биле инкорпорирани во обновената Швајцарска Конфедерација - како кантон Граубинден - во 1803 година.

Окрузите Кјавена, Валтелина и Бормио, претходно зависни од Лигите, никогаш не биле дел од кантонот Раетиа, меѓутоа, трајно биле одвоени од Лигите откако револуционерната Франција го поттикнала бунтот таму, што ги навело да бидат припоени кон Цисалпската Република на 10 октомври 1797 година. Окрузите последователно се приклучиле на австриското кралство на клиентите Ломбардија-Венеција по Виенскиот конгрес и на крајот станале италијанската провинција Сондрио. Градот Кампионе бил на сличен начин одвоен од Ландвогтеи на Лугано во исто време, што довело до неговата сегашна позиција како италијанска енклава во Тичино .

Наводи
------

1. ↑  Wilson, Peter (2010). *Europe's Tragedy: A New History of the Thirty Years War*. Penguin Books. стр. 159–61, 383–4.
2. ↑  „Eidgenossenschaft - Konsolidierung und Erweiterung (1353-1515)" на германски, француски и италијански во „Историски речник на Швајцарија".
3. ↑  „Graubünden, section 3.1.4 - Landesherrschaft und Widerstand im Norden" на германски, француски и италијански во „Историски речник на Швајцарија".
4. ↑  „Ilanz Articles" на германски, француски и италијански во „Историски речник на Швајцарија".

Надворешни врски
----------------

* „Rhaetian Leagues" на германски, француски и италијански во „Историски речник на Швајцарија".
* „League of God's House" на германски, француски и италијански во „Историски речник на Швајцарија".
* „Grey League" на германски, француски и италијански во „Историски речник на Швајцарија".
* „League of the Ten Jurisdictions" на германски, француски и италијански во „Историски речник на Швајцарија".
* „Graubünden" на германски, француски и италијански во „Историски речник на Швајцарија".