**Економијата на Украина** — 49-та во светот во однос на БДП на ЈПП - 390 милијарди долари ( проценка на ММФ за 2018 година ). Во 2018 година, во однос на БДП по глава на жител, ЈПП, Украина го зазема претпоследното место меѓу европските земји (пред само Молдавија ) и 111-то место во светот. Основата на украинската економија е земјоделството, услужниот сектор, како и диверзифицираната индустрија (чија важност неодамна постојано се намалува).

Преглед
-------

Претходно, Украинската ССР била најважната економска компонента на советската економија по РСФСР. Украинската тешка индустрија била во можност да обезбеди многу видови на уникатна опрема и материјали до останатите републики на поранешниот Советски Сојуз, а земјоделството обезбедувало до една четвртина од производството на вкупниотобем на земјоделски производи (месо и млечни производи, жито и зеленчук)  .

Економски најразвиените региони се Донбас ( регион Донецк и регионот Луганск ), Днепар ( регион Днепропетровск и регион Запорожжја ), како и градовите Киев, Харков, Одеса, Лавов.

### Регионални разлики

Најголеми земјоделски економски региони: Подолски, Централен и Црноморе.

\* Екстраполирани вредности. 

Главните трговски партнери на Украина во 2017 година | Извоз во (во%),во вкупна вредност од 43,4 милијарди американски долари | Увоз од (во%), вкупно 49,4 милијарди американски долари |
| --- | --- |
|  Русија | 9.1 |  Русија | 14.6 |
|  Полска | 6.3 | Народна Република Кина НР Кина | 11,4 |
|  Турција | 5,8 |  Германија | 10.5 |
|  Италија | 5,7 |  Полска | 6,8 |
| Индија Индија | 5.1 |  Белорусија | 6,5 |
| Народна Република Кина НР Кина | 4,9 |  САД | 5,0 |
| Египет Египет | 4.2 |  Швајцарија | 3.3 |
| други земји | 58.9 | други земји | 41.9 |

### БДП

Динамика на БДП во Украина| Година | БДП, млрд(во национална валута) | БДП,млрд долл. | БДП ППС,млрд долл. | Ниво на БДПдо претходнагодина (во %) | Ниво на БДП(во % 1990 г.) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1990\* | 0,000\* | 293,235\* | 505,504\* | ▲0,000\* | 100,0\* |
| 1991\* | 0,001\* | 101,116\* | 458,430\* | ▼-8,700\* | 91,3 |
| 1992 | 0,052 | 22,193 | 318,309 | ▼-9,529\* | 82,3 |
| 1993 | 1,587 | 35,025 | 277,653 | ▼-14,216 | 70,6 |
| 1994 | 12,449 | 38,012 | 219,007 | ▼-22,946 | 54,4 |
| 1995 | 56,381 | 38,275 | 196,427 | ▼-12,132 | 47,8 |
| 1996 | 84,308 | 46,083 | 180,309 | ▼-10,041 | 43,0 |
| 1997 | 96,559 | 51,867 | 177,572 | ▼-3,023 | 41,7 |
| 1998 | 106,103 | 43,315 | 176,240 | ▼-1,918 | 40,9 |
| 1999 | 134,904 | 32,661 | 178,575 | ▼-0,244 | 40,8 |
| 2000 | 175,888 | 32,331 | 193,472 | ▲5,882 | 43,2 |
| 2001 | 211,175 | 39,309 | 216,141 | ▲9,259 | 47,2 |
| 2002 | 234,138 | 43,956 | 231,177 | ▲5,297 | 49,7 |
| 2003 | 277,355 | 52,010 | 258,226 | ▲9,457 | 54,4 |
| 2004 | 357,544 | 67,226 | 296,623 | ▲12,132 | 61,0 |
| 2005 | 457,325 | 89,282 | 315,569 | ▲2,787 | 62,7 |
| 2006 | 565,018 | 111,885 | 349,893 | ▲7,337 | 67,3 |
| 2007 | 751,106 | 148,734 | 388,715 | ▲7,281 | 72,2 |
| 2008 | 990,819 | 188,240 | 405,232 | ▲2,770 | 74,2\* |
| 2009 | 947,042 | 121,552 | 346,506 | ▼-14,690 | 63,3\* |
| 2010 | 1079,346 | 136,011 | 351,656 | ▲3,949 | 65,8\* |
| 2011 | 1299,991 | 163,161 | 378,532 | ▲5,167 | 69,2\* |
| 2012 | 1404,669 | 175,707 | 386,425 | ▲0,145 | 69,3\* |
| 2013 | 1465,198 | 179,572 | 392,619 | ▲0,144 | 69,4\* |
| 2014 | 1586,915 | 132,343 | 373,406 | ▼-6,628 | 64,8\* |
| 2015 | 1988,544 | 90,939 | 340,537 | ▼-9,722 | 58,5\* |
| 2016 | 2383,182 | 93,263 | 353,345 | ▲2,393 | 59,9\* |
| 2017 | 2908,233 | 109,321 | 368,784 | ▲2,504 | 61,4\* |
| 2018 | 3558,706 | 130,832 | 390,415 | ▲3,3 %Предлошка:Уточнить; | 63,4\* |
| 2019 |  |  |  | ▲3,2 % | 65,8\* |
| 2020 |  |  |  | ▲3,5 % (прогноз Fitch) |  |

Во средината на осумдесеттите години на минатиот век, со почетокот на процесот на „ перестројка ", се засилиле негативните трендови во економијата на СССР, од кои Украинска ССР бил составен дел. Ситуацијата била комплицирана од несреќата во атомската централа во Чернобил, за елиминацијата на последиците од кои бил потребен значителен напор и трошок. 

 Динамика на раст на БДП по глава на жител на ЈПП на Украина и другите големи држави формирани како резултат на пропаѓањето на СССР. Извор: Светска банка 

БДП по глава на жител| Година | Гривна | Долар |
| --- | --- | --- |
| 2002 година | 4681 | 879 |
| 2003 година | 5591 | 1048 |
| 2004 година | 7272 | 1367 |
| 2005 година | 9371 | 1828 |
| 2006 година | 11 630 | 2303 |
| 2007 година | 15 496 | 3068 |
| 2008 година | 20 494 | 3891 |
| 2009 година | 19 832 | 2545 |
| 2010 година | 23 600 | 2974 |
| 2011 година | 28 813 | 3570 |
| 2012 година | 30 912 | 3856 |
| 2013 година | 31 988 | 4030 |
| 2014 година | 35 834 | 3014 |
| 2015 година | 46 210 | 2115 |
| 2016 година | 55 853 | 2185 |
| 2017 година | 70 224 | 2640 |
| 2018 година | 84 192 | 3080 |
| 2019 година | 96 346 | 4120 |

Составот на БДП на Украина според индустријата во 2015 година | Вид на производство | милиони UAH |  % |
| --- | --- | --- |
| Вкупен БДП | 1 979 458 | 100 |
| Земјоделство, шумарство и риболов | 236 003 | 11.92 |
| Рударство и вадење камен | 94.824 | 4,79 |
| Преработувачка индустрија | 239.066 | 12.08 |
| Набавка на електрична енергија, гас, пареа и климатизација | 54.155 | 2,74 |
| Снабдување со вода; канализација, управување со отпад | 9 523 | 0,48 |
| Градба | 44.671 | 2.26 |
| Трговија на големо и мало; поправка на моторни возила и мотоцикли | 288 096 | 14.55 |
| Транспортни, складирани, поштенски и курирски активности | 131.209 | 6,63 |
| Привремено сместување и угостителство | 11 531 | 0,58 |
| Информации и телекомуникации | 67 822 | 3.43 |
| Финансиски и осигурителни активности | 61 334 | 3,1 |
| Операции со недвижнини | 110 434 | 5,78 |
| Професионални, научни и технички активности | 53.847 | 2,72 |
| Административни и активности за поддршка | 20.786 | 1,05 |
| Јавна администрација и одбрана; задолжително социјално осигурување | 94,294 | 4,76 |
| Образование | 83.255 | 4.21 |
| Здравствена и социјална помош | 55 628 | 2,81 |
| Уметност, спорт, забава и рекреација | 12 258 | 0,62 |
| Обезбедување на други видови услуги | 12.606 | 0,64 |
| Нето даноци на производи | 298.086 | 15.06 |

Структура на индустријата,%|  | 1991 година | 2000 година |
| --- | --- | --- |
| Гориво и енергетски комплекс | 7 | 22 |
| Металургија | 11 | 30 |
| Хемија | 6 | 6 |
| Машинско инженерство | 26 | 13 |
| Шума | 3 | 2 |
| Градежни материјали | 4 | 3 |
| Лесно | 12 | 2 |
| Храна | 24 | 17 |

Поврзано: Индустрија на градежни материјали на Украина

Во XII петгодишниот план (1986-1990) просечната годишна стапка на раст на БДП се намалила на 2,4% (споредено со 4,8% во годините на X-от и 3,7% во годините на XI-те петгодишен план), а во 1990 г. генерално станала негативна .

На 16 јули 1990 година Врховниот совет на Украинска ССР ја усвоила Декларацијата за државен суверенитет на Украина, со која се прогласило економска независност на Украина и право на водење независна надворешна политика (вклучително и надворешна економска политика). Започнато е создавање регулаторна рамка за економски реформи.

### Независна Украина

#### 90-тите години

 1 милион украински карбовани, 1995 година
На 26 декември 1991 година, Советот на републиките на Врховниот Совет на СССР усвоил декларација за распуштање на СССР. Колапсот на СССР, формирање на независни држави, нарушување на економските односи меѓу претпријатијата и организациите, уништување на заедничкиот пазар на стоки и услуги, воведување на царински граници и национални валути негативно се одразиле на економијата на Украина, особено на индустрискиот исток, кој главно бил насочен кон пазарот на поранешниот сојуз. Во јануари 1992 година била издадена националната валута - карбованец. Во 1996 година била спроведена монетарна реформа, како резултат на која украинската гривна била воведена во оптек, а карбованецот, амортизиран како резултат на инфлацијата, бил повлечен од промет.

Радикалната економска реформа во Украина (вклучително и приватизацијата) започнала многу подоцна отколку во другите постсоветски земји - во 1994 година, по победата на Леонид Кучма на претседателските избори. Избран бил радикален пристап кон реформската стратегија заради катастрофалната состојба во украинската економија во 1993 година (хиперинфлација) и почетокот на 1994 година (пад на индустриското производство за 35% во првиот квартал). Покрај тоа, поради неактивноста на претходната администрација на Леонид Кравчук, биле додадени неповолни услови, како што се брзото зголемување на надворешниот долг и општото „занемарување" на социјалната и индустриската сфера .

Поради приватизацијата на 90-тите години, до 1999 година, бруто-домашниот производ на независна Украина паднал на 40% од нивото од 1991 година. Голем број реформи иницирани од ММФ донекаде ја оживеале економијата покрај постојаните политички превирања меѓу украинскиот претседател и премиерот. Наспроти позадината на глобалната криза во 2009 година, дошло до нагло опаѓање на економските показатели за дури 15%, и ова бил еден од најлошите резултати на глобално ниво. Сепак, во 2010 година украинските власти успеале да се договорат за значителните попусти за снабдувањето со руски природен гас, што овозможило да се постигне бавен раст во 2010-2013 и покрај доминацијата на олигархиските кланови во економијата. Сепак, ова не помогнало на земјата да се израмни со соседите и Украина останала меѓу редовите на најсиромашните држави во Европа .

Економската криза во Украина се одолговлекувала за десет години. Како резултат, украинската економија претрпела делумна деиндустријализација, која, за разлика од западните земји, немала постиндустриски карактер. До 1999 година, БДП на Украина, паднал на 40% од нивото во 1990 година .

#### Проблемот со снабдувањето со енергија и транспортот во руско-украинските односи

Веќе во првите години по независноста, меѓу Русија и Украина се појавил конфликт во врска со цената на рускиот гас и исплатата за набавки. Првично, Украина ја прогласила својата подготвеност за целосна економска соработка заснована врз принципите на пазарот, вклучувајќи координирана политика за снабдување со енергија и нивен транзит. Во август 1992 година, биле постигнати првите договори за снабдување со гас на Украина и транзит низ нејзината територија, како и за меѓусебни порамнувања за овие операции .

И покрај ова, од втората половина на 1992 година, долгот на Украина за испорачаната енергија - природен гас за индустријата и јавноста и нафтата за украинските рафинерии - сè повеќе се зголемувал. За да се реши овој проблем, украинската влада го искористила механизмот на технички заеми (меѓудржавни парични заеми предвидени за набавка на одредени стоки што може да се вратат со реципрочна испорака на стоки или регистрација на државен долг). Поради фактот што Украина не била во можност да ги исплати овие заеми, владата постојано барала зголемување на нивната големина и нови заеми. Од февруари 1993 година, долгот на Украина кон РАО „Гаспром", според руска компанија, надминал 138 милијарди рубли. Како одговор на најавата за прекинување на снабдувањето со гас на Украина заради неплаќање, украинските власти објавиле дека имаат намера да ги затворат транзитните гасоводи преку кои Русија испорачува гас за Западна Европа. Во март, Гаспром потпишал договор во Варшава за изградба на транзитниот гасовод Јамал - Западна Европа преку Полска, заобиколувајќи ја Украина.

Во пролетта 1993 година, вкупниот долг на Украина бил претворен во државен заем. Во јуни, украинската страна повторно се обратила кон Русија со барање за заем во износ од 250 милијарди рубли. Во исто време, имало пораст на цените за руските енергетски превозници. Во јуни 1993 година била одобрена транзицијата кон светските цени на природниот гас. Во август, извозот на енергија во Украина за првпат бил суспендиран за пет дена поради неплаќање. Во есента, ситуацијата не се променила. Долгот на државните претпријатија во Украина, кои трошиле две третини од гасот увезен од Русија, дополнително се зголемил. Речиси веднаш станало јасно дека намалувањето на снабдувањето со руски гас е неефикасен механизам за обезбедување на отплата на долговите. Поради фактот што главниот дел од транзитната рута до европските потрошувачи поминувале низ Украина, ова овозможило на украинската страна слободно да изврши неовластен избор на руски извозен гас за свои потреби. Во октомври 1993 година, „Газпром" предложил да ги исплатат долговите на Украина со закуп на голем број украински објекти за пренос на гас за долгорочен закуп. Украинската страна не сакала да се согласи со овој предлог.

Во март 1994 година, „Газпром" повторно го прекинал снабдувањето со гас за Украина (поради фактот што долгот на Украина за гас надминал 1 трилион руби) и побарал решение за проблемот со долгот со пренесување на дел од правата на сопственост на украинските гасоводи и претпријатија во Русија. За време на украинско-руските преговори, донесена била политичка одлука за продолжување на снабдувањето со гас за Украина. Украина ја задржала контролата врз својот систем за пренос на гас. Според резултатите од соочувањето со „гас" во 1994 година, „Газпром" не успеал да ги врати долговите за енергија, кои до тогаш се приближувале до две милијарди долари. Напротив, како резултат на меѓувладини преговори во ноември 1994 година, Украина добила гаранции за снабдување со гас за декември и за целата следна година. Причината за ваквиот пресврт на настаните била наведената намера на украинската страна да се откаже од спорот околу странските средства на поранешниот СССР.

Есента 1995 година избувнала уште една криза со гориво и енергија во Украина. Украинското раководство направило обид да ја оддели исплатата за увозот на гас од Русија и исплатата за транзит на горивото во Европа. Поголемиот дел од дистрибуцијата на бензинот меѓу украинските потрошувачи бил префрлен на осум помали договорни страни, а системот за пренос на гас бил оставен под контрола на „Угргазпром" .

Годината 1996 година била една од најстабилните за односите „нафта и гас" меѓу Русија и Украина. Украинската страна доцнела, но исплатила на РАО Гаспром. Во 1997 година, за првпат, украинската страна не инсистирала на покачување на цената за транзитот на руската нафта преку: но, од 3,75 американски долари во 1994 година, вредноста се зголемила на годишно ниво и достигнала 5,2 американски долари до 1996 година. Од големо значење за руско-украинските односи било потпишувањето на збир договори за Црноморската флота и Договорот за пријателство, соработка и партнерство во мај 1997 година. Според постигнатите договори, Русија за 20 години изнајмила повеќе заливи во Севастопол и Феодосија, а исплатата на киријата за употреба на поморската инфраструктура била поврзана со отплата на украинскиот долг за енергија.

Кон крајот на 1997 година, украинската влада донела фундаментална одлука да ги обедини секторите на нафта и бензин со создавање на нафтогас на Украина, врз основа на Укргазпром и Укранефт. На почетокот на 1998 година, Русија и Украина развиле и потпишале детална програма за економска соработка за периодот од 1998 до 2007 година, која им овозможила на руските компании да учествуваат во приватизацијата на украинскиот енергетски комплекс преку стекнување на акции. Сепак, наскоро, во Русија започнал период на „*скок на владата*", кој завршил со доаѓањето на Владимир Путин на чело на владата. Прашањето за отплата на долговите на Украина за гас привремено отишле во втор план.

Од 1998 година, „Газпром" запрел со директното снабдување со гас во Украина и започнал да снабдува гас само за транзит, а компанијата посредник Итера, која подоцна била заменета со „Еурал Транс гас" и „РосУкри Енерго", започнала да извезува „платен" гас .

Во 1999-2001 година, Украина продала осум стратешки бомбардери Ту-160, три Ту-95МС, околу 600 крстаречки ракети Х-22, кои биле во служба со авијација со долг дострел, како и земја опрема. Така, Украина успеала да исплати 285 милиони американски долари од долг од една милијарда американски долари за испорачаниот руски гас.

#### Моќ и финансиски-индустриски групи

1990-тите бил период на активно спојување на моќта и бизнисот, поврзано со процесот на „почетна акумулација на капитал" и појава на таканаречените „црвени директори", кои воспоставиле лична контрола врз претпријатијата што останале во државна сопственост. Во исто време, раководителите на претпријатијата можеле да добијат заеми, субвенции (за „заштеда на производство") и субвенции за извршување на владините налози, кои служеле како извор на лично збогатување. Најзначаен извор на раст и збогатување на деловните групи бил пристапот до посреднички операции со енергетски превозници (гас, нафта, јаглен). Покрај тоа, имаше неовластен избор на руски енергетски превозници, „доверливи пирамиди", аквизиција на државни претпријатија по пониска цена од корпоратизација или банкрот .

Како резултат на тесна интеракција меѓу украинската влада и големите претставници на капиталот, украинските олигарси всушност ја одзелр власта: природата и резултатите од политичката борба биле утврдени не од идеологијата или популарноста на партиите меѓу населението, туку со поддршка на влијателни финансиски и индустриски кланови, кои контролирале голем дел од капиталот, вклучително и медиумите во земјата. Истражувачите забележуваат дека влијанието на олигархиските групи е еден од клучните фактори во формирањето на современиот електроенергетски систем во Украина. Најголемите финансиски и индустриски кланови на Украина, чиишто економски и политички граници конечно биле воспоставени во раните 2000-ти, ги вклучуваат днипропетровскиот, доњечкиот, киевскиот, харковскиот и лавовскиот клан. Поради своите придонеси во обезбедување на средства за политичките партии, олигархиските кланови добиле целосен протекторат врз украинските компании .

Конфликтот меѓу претседателот Леонид Кучма и Врховната Рада и финансиските и индустриските групи за контрола на извршната власт и уставната криза во земјата резултирала од прераспределување на економското влијание меѓу старата и новата деловна елита на земјата. Првиот модел на преплетување на извршната власт со финансиски и индустриски кланови го воспоставил премиерот на Украина Петро Лазаренко (мај 1996 - август 1997 година). ) По оставката, Кучма ја презел контролата врз повеќето финансиски и индустриски групи, гарантирајќи им стабилно постоење. Значи, во Украина, заемно корисен и делотворен модел на интеракција помеѓу претседателот и големиот капитал, манипулацијата со завојуваните финансиски и индустриски групи. Големиот капитал го поддржал претседателот во неговата борба да ја концентрира моќта. Претседателот, пак, обезбедил финансиски пораст на средствата преку „насочена" приватизација, даночни бенефиции, пристап до евтина енергија и сл.

#### 2000-тите

 Економска мапа на Украина Предлошка:Ref-uk )
Во доцните 90-ти и почетокот на 2000-тите, искористувајќи ја растечката глобална побарувачка за производи од металургија, достапноста на бесплатни капацитети и снабдувањето со евтини руски енергетски ресурси, приватизираните металуршки претпријатија на Украина биле во можност значително да го зголемат обемот на извозно ориентирани производи, што довело до економско закрепнување во индустриските региони на Истокот .

Во 2001-2007 година Економијата на Украина се одликува со високи стапки на економски раст и одредена социјална стабилност. Во 2003 година, во времето на претседателот Кучма, Украина ја предводела ЗНД, станала членка на Договорот за формирање на заеднички економски простор на Белорусија, Казахстан, Русија и Украина. Овој Договор истовремено бил ратификуван во 2004 година од Врховната Рада и Државната Дума, направено е многу работа за создавање на заедничка регулаторна рамка за економска интеграција на овие четири земји. Во Киев требало да се постават раководните тела на Заедничкиот економски простор. Соработката меѓу Украина и Русија во високотехнолошките индустрии станала огромна, биле развиени големи проекти, вклучително и заедничкото користење на системот за транспорт на гас. Сите социо-економски предвидувања на земјата ветувале стабилен развој и висока динамика на економскиот раст .

Меѓутоа, Украина уште од првите денови започнала да го забавува процесот на формирање на ЦЕС, настојувајќи да добие еднострани политички и економски предности. Кога претседателот Јушченко дојде на власт, новото раководство ја поставила идејата за евроатлантска интеграција (влез во Европската унија и НАТО ). Веќе во април 2005 година, коментирајќи го ставот кон Русија и плановите за создавање на ЦЕС, претседателот Јушченко истакнал дека „*Украина поддржува создавање слободна трговска зона со членови на оваа организација, но нема да дозволи девалвација на нејзиниот фискален, царински и буџетски суверенитет*". На крајот на август 2005 година, на самитот на шефовите на држави кои учествувале во Договорот за формирање на заедничкиот економски простор, Виктор Јушченко изјавил дека украинското раководство смета дека е можно да се потпишат само 15 документи со кои се регулира создавање на слободна трговска зона. Останатите документи за ЦЕС, кои се занимаваат со создавање на наднационален тарифен орган и Царинската унија, не биле задоволни од украинското раководство.

Од 2007 година започнале преговорите за склучување Договор за асоцијација меѓу Украина и Европската унија. Во мај 2009 година, Украина влегла во Источното партнерство, една од активностите бил развој на економската интеграција со земјите од ЕУ.

Русија во 2004 година се надевала дека Виктор Јанукович, ќе победи на следните претседателски избори. Врз основа на ова, на 8 август 2004 година, бил потпишан дополнителен договор за договорот меѓу Гаспром и Нафтогас, кој за петгодишен период, до 2009 година, поставил фиксна цена за рускиот гас за Украина - 50 американски долари за илјада кубни метри. Со поразот на Јанукович и пресвртот на новото украинско раководство кон европска интеграција, станало јасно дека времето на „*повластените цени*" за Украина завршило .

Русија ги засилила своите напори за изградба на цевководи заобиколувајќи ја територијата на Украина. Создавањето алтернативни патишта за транспорт на рускиот гас во Европа ( Јамал-Европа и Северен тек ) довело до постепено намалување на транзитот на гас преку Украина. Во 2001 година, до ЕУ преку Украина се испумпиле 124,4 милијарди м³,, 98,6 милијарди м³ во 2010 година и 86,1 милијарди м³ во 2013 година. И покрај ова, Украина во почетокот на 2010 година останала најголемата транзитна држава за снабдување на руски гас во Европа .

Што се однесува до украинското раководство, тоа прогласило елиминација на руската зависност од гас и потрага по алтернативни извори на гориво како приоритети на енергетската политика. Сепак, овие планови не биле преведени во практични активности. Обидите за спроведување на алтернативни проекти биле спроведени против позадината на долги сложени преговори меѓу Украина и Русија за транзитни прашања и навремено плаќање од страна на Украина за снабдување со руски гас. Наспроти позадината на расправиите меѓу сојузниците во украинската „портокалова" коалиција, се појавила неможноста и неподготвеноста мирно да преговараат со Русија за приоритетни прашања. Како резултат на тоа, во 2006 и 2008 година се случиле два остри конфликти „гас" што довеле до прекин на снабдувањето со гас за Украина од страна на Русија. Ова значително го зголемило нивото на недоверба меѓу земјите и имало исклучително негативен ефект врз имиџот на Украина како транзитна држава.

Како одговор, Русија ја зголемила цената на бензинот за Украина на просечно европско ниво .

Во Украина, повеќе или помалку значајни политичари започнале да ги искористуваат проблемите со бензинот, вклучувајќи ја и Јулија Тимошенко, која претходно работела во владиниот комплекс на гориво и енергија. Во 2007 година, како резултат на политичката криза, таа успеала да ја предводи владата, и веднаш воспоставила директен контакт со претседателот Владимир Путин, но на крајот тоа ја чинело не само кариера, туку и слободата .

Политизацијата на секторот за гас била проследена со низа корупциски скандали околу снабдувањето на гас во Украина и улогата што ја играла компанијата РосУкрЕнерго, која дејствувала во 2006-2009 година како посредник меѓу рускиот Гаспром и државната компанија Нафтогас Украина - Таа го продавала гасот во Украина за ниска цена од купената од рускиот монопол .

На 5 февруари 2008 година, Украина се приклучила на СТО .

Глобалната економска криза што започнала во 2008 година довела до компликација на економската состојба и друга политичка криза, придружена со влошување на економските показатели од 2008-2009 година.

Според резултатите од 2009 година, БДП на Украина опаднал за 14,8%, што било еден од најлошите показатели за динамиката на БДП во светот. Во 2009 година, индустриското производство паднало за 25,0% .

#### 2010-тите

Политиката на присилна европска интеграција ја продолжил администрацијата на претседателот Виктор Јанукович. И покрај фактот дека во 2010 година новото раководство на Украина значително ги подобрило односите со Руската Федерација, биле донесени закони за неблокирачки статус на државните и регионалните јазици, потпишан бил договор за создавање зона на слободна трговија на ЗНД, не се случила промена во стратегискиот курс.

Текстот на Договорот за асоцијација со Европската унија конечно бил договорен во ноември 2011 година, но поради сложените односи меѓу Европската унија и раководството на Украина поради апсењето и гонењето на украинскиот водач на опозицијата Јулија Тимошенко, неговото потпишување било одложено неколкупати, додека Европската унија изнела голем број дополнителни услови. На 30 март 2012 година, Спогодбата била парафирана од шефовите на делегациите на Украина и Европската унија. Во исто време, претседателот Јанукович преговарал со Русија, обидувајќи се да најде прифатлив модел на соработка помеѓу Украина и Царинската унија на ЕврАСЕЦ .

Во ноември 2013 година, на неколку дена пред Самитот во Вилнус на Источното партнерство, каде било планирано да се потпише Договорот за асоцијација, подготвителниот процес за потпишување бил суспендиран на иницијатива на украинската влада *„со цел преземање мерки за обезбедување на националната безбедност на Украина, подетално проучување и збир на мерки што мора да се спроведат за враќање на изгубениот обем на производство и области на трговски и економски односи со Руската Федерација и други од страна на државите членки на Заедницата на независни држави, формирање на соодветно ниво на домашниот пазар, со што ќе се обезбедат паритетни односи меѓу Украина и земјите-членки на Европската унија* ".

Одбивањето на претседателот Виктор Јанукович да потпише договор со Европската унија довело до масовни протести во Киев, а по скоро тримесечна тешка конфронтација, кон крајот на февруари 2014 година се случила промена на власта во Украина. На 2 март, новата влада наредила продолжување на подготвителниот процес за потпишување на договорот. На 21 март бил потпишан политичкиот дел на договорот , на 27 јуни 2014 година - економскиот дел од договорот.

Бегството на претседателот Јанукович, губењето на Крим и вооружениот конфликт во Донбас ја втурнале државата во криза, поради што девизните резерви паднале нагло, БДП паднало за 17%, а инфлацијата достигнала 60%.

Во пролетта 2014 година, Крим, кој бил дел од Украина, станал дел од Руската Федерација (види анексија на Крим кон Руската Федерација ), а на истокот на земјата започнал вооружен судир. Последица на тоа било намалувањето на економската активност , значителна материјална штета на индустриската, транспорзната и социјалната инфраструктура во регионите Донецк и Луганск  и натамошно влошување на економската состојба во земјата.

На 16 септември 2014 година Врховната Рада го одобрил нацрт-законот за ратификација на Договорот за асоцијација меѓу Украина и Европската унија, кој бил потпишан од претседателот Петро Порошенко во истиот ден. Сепак, на барање на Русија, на 12 септември 2014 година, во Брисел за време на преговорите Украина-Русија-ЕУ, бил постигнат договор да се одложи спроведувањето на договорот за создавање зона на слободна трговија Украина-ЕУ до 31 декември 2015 година. Од 1 ноември 2014 година. Украина започнала да ги спроведува главните одредби од Договорот, исклучувајќи создавање зона за слободна трговија. 

Промена на индексот на индустриско производство по регион, 2014 година,%, годишно
Покрај тоа, во пролетта 2014 година, украинската влада одлучила да ја прекине воено-техничката соработка со Русија

* На 29 март 2014 година, Генералниот директор на Укробронпром изјавил дека „*Украина го замрзна снабдување со оружје и воена опрема за Русија*". 4 април 2014 година Првиот вицепремиер на Украина В. Г. Јарема објавил дека Украина одлучила да ја прекине воено-техничката соработка со Русија .
* на 31 мај 2014 година Заменик министер за одбрана на Руската Федерација Ју. Јас Борисов рече дека Украина престанала да снабдува воени производи за Русија (вклучително и оние што веќе ги плаќа руската страна) .
* на 16 јуни 2014 година Претседателот на Украина П. А. Порошенко забрани каква било соработка со Русија во одбранбената индустрија .

На 25 април 2014 година Украина вовела посебен данок за увоз на порцелански чинии во земјата .

После ова, Роспотребнадзор вовел ограничувања на увозот во Русија на одредени прехранбени производи од украинско потекло , а извозот на украински земјоделски производи во Русија значително се намалил .

На 16 јуни 2014 година, поради неправилно исполнување на обврските на украинскиот „Нафтогас" според договорот за снабдување со гас (присуство на долгови за природен гас доставени според договорот во износ од 4,5 милијарди американски долари и отсуство на плаќања за тековните испораки) „Газпром" објавил режим на претплата на снабдување со руски гас .

На 16 септември 2014 година бил потпишан Договорот за асоцијација меѓу Украина и Европската унија (стапил во сила на 26 септември 2014 година).

На 23 јануари 2015 година, Премиерот на Украина А. П. Јацењук побарал од шефовите на регионите да доставуваат до владите планови за мобилизирање на економијата на регионите и да се подготват за премин на економијата на земјата во воени патеки .

Од третиот квартал од 2012 до 2016 година, земјата доживеала постојан пад на БДП .

Во 2014 година, според Народната банка на Украина, БДП на земјата паднал за 7,5%, инфлацијата на потрошувачите се искачила на 25%, банкарскиот систем изгубил една третина од сите депозити на населението, а девизните резерви на земјата се намалиле на 7,5 милијарди американски долари  Во 2014 година, националната валута на Украина паднала за половина од својата вредност, од 8 на 16 по долар. Благодарение на заемите од ММФ и меѓународната заедница, ситуацијата била стабилизирана и бил постигнат одреден успех (меѓутоа, земјата сè уште се соочува со цел спектар на нерешени проблеми: борбата против корупцијата (види корупција во Украина ), создавање пазари на капитал, подобрување на деловното опкружување и натамошна приватизација на државниот имот  ) 
Категория:Википедия:Статьи, требующие конкретизации
Индустриското производство, според Државниот комитет за статистика на Украина, во земјата се намалил за 10,7%. Најпогодени сектори се оние чиј главен потенцијал е концентриран на истокот на земјата: производство на кокс и нафтени производи, хемиски производи, металуршки производи и инженерски производи. Пред избувнувањето на воениот конфликт на исток, придонесот на регионите Донецк и Луганск во БДП на Украина бил околу 25%.

Според ООН, во септември 2014 година, како резултат на непријателствата, инфраструктурата на двата региони претрпела штета во вкупна вредност од 440 милиони американски долари. Уништени биле скоро 2.000 згради, повеќе од 70% од претпријатијата престанале да функционираат во Донецк (многу од нив се рудници кои обезбедуваат јаглен за претпријатија и електраните во другите региони на Украина). Некои фабрики пострадале директно од бомбардирање, некои ја изгубиле инфраструктура. За време на борбите, железниците биле уништени и електричните линии биле оштетени. ]. Според Фич, силниот пад на украинската економија во најголем дел се должи на прекинот на традиционално блиските економски врски со Русија. Шведско-американскиот економист Андерс Ослонд пресметал во 2015 година дека загубата на Крим ја чинела Украина 4% од БДП, војната во Донбас - 7% од БДП и Украина изгубила уште 3% од БДП како резултат на одливот на инвестиции. 
Категория:Википедия:Статьи, требующие конкретизации
Според студијата на Министерството за економски развој и трговија (МРТТ), нивото на сивата економија во Украина во 2014 година се зголемило на 42% од БДП и ова претставувало рекорд од 2007 година .

Најтешката криза се случила во 2015 година:

* Падот на БДП бил 9,9%; индустриското производство се намалило за 13,4%, главно како резултат на падот на индустриското производство во регионите Донецк и Луганск. Според Националниот институт за стратегиски студии, индустриското производство (со исклучок на дел од областа на АТО) се намалило за 2,5 пати во однос на 2014 година, металуршкото производство забележало најголемо намалување - 42,6% и машинството - 46,3% .
* Индексот на тековната финансиска состојба на граѓаните, според GfK Ukraine во април 2015 година го достигнал своето најниско ниво во текот на изминатите 15 години - 23 од 200 .
* Стапката на невработеност го достигнала највисокото ниво за сите години независност на Украина - околу 5 милиони невработени .
* Стапката на инфлација го достигнала својот максимум во текот на изминатите 20 години на 43,3%. Според Министерството за економски развој, 90% од тоа се должи на девалвацијата на украинската гривна, која во февруари 2015 година се амортизирала во однос на американскиот долар по официјалниот курс на историско ниво на 30,01 украински гривни.
* Според проценките на „ Блумберг" и „Економист", Украина влегла во списокот на првите пет земји со најмногу „несреќни" економии во светот и била водач во рангирањето на земјите со најлоши економии, соодветно .

Во јуни 2016 година В. Гонтарева изјавила дека во текот на изминатите две години украинската економија (вклучително и банкарскиот сектор) ја доживеала најдлабоката криза од осамостојувањето. Според резултатите од годината, веќе во 2016 година украинската економија пораснала за околу 2%, исто и во 2017 година .

До 2018 година, земјата изгубила 20% од индустриското производство, структурата на економијата е променета скоро целосно. Индустриската криза довела до зголемување на невработеноста.

Во октомври 2019 година била претставена програмата за акција на Кабинетот на министри на Украина Алексе Гончарук, меѓу нејзините артикли: раст од 40 проценти во реалниот БДП; создавање на еден милион нови работни места; привлекување на 50 милијарди долари странски директни инвестиции и други .

Земјоделство
------------

Земјоделството на Украина е еден од најважните сектори на нејзината економија (агро-индустрискиот комплекс обезбедува 14% од БДП за 2015 година) и е водечки извозен сектор во земјата  ) заради бројни климатски (присуство на региони со релативно долг вегетативен период и висок квалитет почва) и демографски (висока густина на население, вклучително и рурални) причини.

Главната гранка на специјализација во земјоделството во земјата е производство на земјоделски култури, особено сточна храна. На територијата на Украина има 32 милиони хектари црница, што сочинува третина од обработливото земјиште низ цела Европа; благодарение на ова, земјата е рангирана на третото место во светот по извоз на пченка, а на петто место по извоз на пченица.

По влезот во СТО во 2008 година, на Украина и е забрането да го субвенционира земјоделскиот извоз.

Минерали
--------

Околу 20 илјади минерални наоѓалишта и 117 видови минерали биле откриени во Украина. Од нив, 8172 наоѓалишта со резерви од 94 видови минерални суровини се од индустриско значење. 2868 депозити биле привлечени од индустрискиот развој, за кој работат повеќе од 2 илјади. рударски и преработувачки претпријатија.

Во Украина се развиени и идентификуваат наноси на нафта, гас, јаглен, тресет, шкрилци, ураниум; железо, манган, хром и никел, титан, магнезиум, како и алуминиум, бакар, цинк, олово. Постојат злато, сребро, жива, берилиум, литиум, циркониум, хафниум, тантал, ниобиум, кобалт, калај, волфрам, молибден, ванадиум, итриум и лантаноиди, и распрснати елементи на германиум и скандиум.

Нафта и гас
Во Украина има три региони кои содржат нафта : Днепар-Донецк, Прајкарпаски и Црното Море.

Најголем дел од резервите се наоѓаат во источниот *слив Днепар-Донецк*, каде што работат постројки за производство на нафта и бензин во регионот Сум - врз основа на полињата Охтирски и Качански, во регионот Чернихив - врз основа на наоѓалиштата на Гнидинцевски и Прилетски, и во регионот Полтава - врз основа на Сагајдски депозити. Повеќе од половина од нафтата на Украина се произведува во овој регион.

Второто место му припаѓа на *Карпатскиот нафтен и гасен регион*, каде што се наоѓаат Бориславнефтегаз и Долинонефетегаз. Најголемите наоѓалишта во Западна Украина се наоѓаат во регионите Ивано-Франкивск и Лавов. Производството на нафта во овие полиња е мало заради осиромашување на резервите. Најголемите наоѓалишта се Долинское, Бориславское, Битковској.

*Нафтен и бензински регион во Црното Море* вклучува *региони на* Николаев, Одеса, Керсон и северниот дел на Крим. Некои наоѓалишта се наоѓаат во рамките на Црното Море и на дното на Азовското Море. Оваа област се смета за ветувачка, се работи на потрага по нови депозити. Во моментов, Крим е спорна територија, така што Украина нема можност да развива депозити и да спроведува производство во Крим и на Црното Море.

Природен гас
Исто така, Украина има полиња на гасови во Одеса и Безимјаноје кои биле експлоатирани од Черноморнефтегаз  (во март 2014 година национализирана од Република Крим, која подоцна стана дел од Руската Федерација).

На почетокот на 2020 година, претставниците на компанијата „ Угргаздобија "обезбедиле податоци за резервите на бензин на пет главни полиња

Индустрија
----------

На крајот на декември 1990 година, на територијата на украинската ССР, имало 7,9 илјади индустриски претпријатија, во кои биле вработени 7,1 милиони луѓе (вклучително и 5085 илјади работници) .

На почетокот на 2006 година, Украина припаѓала на категоријата земји со развиен индустриски потенцијал, индустријата во земјата се состоела од околу 300 индустрии. Водечките индустрии се железна металургија и машинство .

Од 1990 до 2008 година, уделот на инженерството во структурата на индустриското производство во Украина се променило од 31 на 14%, а железната металургија - од 11 на 27%. 

Индекси на индустриско производство во Украина во 2007-2015 година (по години во однос на претходната година) | година | 2007 година | 2008 година | 2009 година | 2010 година | 2011 година | 2012 година | 2013 година | 2014 година | 2015 година |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Индекс | 107.1 | 95,0 | 79,4 | 112.2 | 108,0 | 99.3 | 95,7 | 89.9 | 87.0 |

Главните индустрии се вадење јаглен и кафеав јаглен. Главните наоѓалишта на јаглен се наоѓаат во сливот за јаглен Днепар-Донецк, како и во сливот за јаглен Лавов-Волин.

### Индустрија за јаглен

### Производство на нафта и гас

Областите за гас во Украина биле активно развиени уште во времето на Советскиот Сојуз. Во 1970-тите производството на природен гас надминало 60 милијарди кубни метри годишно, но најатрактивните и лесно обновувачки резерви се исцрпиле доста брзо, а развојот бил замрзнат.

Денес истражените наслаги на природен гас изнесуваат најмалку 1 трилион кубни метри; вкупно, околу 350 гасови, нафта, гас и нафтен кондензат, како и нафтени и гасни полиња во моментот се регистрирани во Украина. Сопствено производство се врши главно во трите главни региони на нафта и гас: Карпатите, Днепар-Донецк и Јужна; Денес, активно работат околу 100 бунари.

Главни компании кои се вклучени во истражување и производство на јаглеводороди, се Укргаздобича, Холдонг Бурисима, Куб-газ, Природни ресурси, Полтавска компанија 

### Рафинирање на нафта

Украинскиот пазар на гориво е претставен со шест рафинерии (NPZ): Одеса, KremeКременчуnchugsky, Khersonsky, Lisichanskiy, Nadvirna и Drogobychskiy рафинеријата. Како и да е, работи само една - рафинеријата „Кременчуг" (ПЈД „Укратнафа"). Останатите не се експлоатираат заради загуба .

Бидејќи сопственото производство на нафта во Украина е мало, повеќето суровини се увезуваат, вклучително и од Русија.

Украина годишно троши околу 16 милиони тони нафтени производи, вклучително и 5 милиони тони бензин и дизел-гориво и 6 милиони тони мазут. Вкупниот капацитет на украинските рафинирани нафтени претпријатија надминува 52 милиони тони годишно.

### Хемиска индустрија

Хемиската индустрија работи во единствен комплекс со металургија, користејќи производи за производство на азотни ѓубрива, лакови, бои, лекови. Фосфорити, соли од калиум и солена маса се користат за производство на минерални ѓубрива, сулфур - за производство на сулфурна киселина. Нафтата и гасот - локални и увезени - се користат за производство на синтетичка гума и синтетички влакна. Најголемите центри на хемија: Северодонацк - 35 илјади луѓе, Одеса - 28 илјади луѓе Најголемите хемиски компании: Остхем холдинг (дел од Групацијата ДФ ), во кои спаѓаат Концерн Азот, Концерн Стирол, Северодонацск Адот и Ривнеазот.

### Металургија

Главните индустрии се црна и обоена металургија. Производите од железо и челик сочинуваат скоро половина од извозот на тешка индустрија.

### Машинско инженерство

Главно е претставен од теш-ката индустрија, сообраќајната индустрија, електротехникаат, воено-космичката техника. Главните производи на украинскиот извоз од овој сектор се железнички локомотиви, вагони; турбини, електрани, мотори, пумпи и резервни делови, електрична опрема .

Извозот на инженерски производи од Украина во 2012 година изнесувал 13,3 милијарди долари. Во 2015 година, авто-компонентите (особено жици за свеќички) дошле на првото место наместо вагони станувајќи клучни украински инженерски производи што се извезуваат; на второ место - мотори со авион; во третата позиција - пумпи за течности .

### Лесна индустрија

Главните под-сектори се текстилната индустрија, индустријата за производство на облека од крзно и кожа.

### Прехранбена индустрија

Прехранбената индустрија вработува 12,8% од работоспособното население во земјата (2003). Опсегот на производи вклучува повеќе од 3000 артикли. Претпријатијата за прехранбена индустрија се наоѓаат насекаде, иако нивната локација ги зема предвид спецификите на индустријата. Неодамна, бројот на вработени во прехранбената индустрија се зголемил дополнително. Најчесто овие индустриски комбинати се создаваат во близина на извори за суровини, или во близина на фарми.

Главни индустрии: Овошје и зеленчук, шеќер, масло и маснотии, путер и сирење, млечни производи, месо, слатки, алкохол, пијалаци и безалкохолни пијалаци, вино, сол, риба. Исто така развиено е: конзервирање, тутун, мелење брашно.

### Дрвна индустрија

Овој сектор ги опфаќа шумарството, обработката на дрво и хемиската индустрија.

Главните шуми се концентрирани во Карпатите и Полесија. Видовите на дрвја кои се широко распространети се бука, даб, смрека, бор.

Оваа индустрија опфаќа околу 90% во овој регион од целата земја. Индустријата за преработка на дрва се наоѓа прилично рамномерно, но во областите на сеча, концентрацијата на претпријатијата е многу поголема. Надвор од зоните на сеча, во големи индустриски центри и транспортни центри, дрвопроизводството работи на увезени суровини. Тие произведуваат граѓа, иверка, напои, иверица.

Местоположбата на индустријата за целулоза и хартија во земјата е ориентирана кон суровини и водни ресурси, достапност на електрична енергија и квалификувана работна сила и се наоѓа главно во дрвните индустриски региони. Со оглед на малото количество примарни суровини - целулоза, скоро сите претпријатија во Украина се насочени кон производство на хартија и картон од рециклирани материјали - отпадна хартија.

Фабриките за мебел главно се концентрирани во големите градови (Киев, Лавов, Одеса, Харков, итн.).

Гориво и енергетика
-------------------

Горивото и енергетскиот комплекс (FEC) на Украина само делумно ги задоволува потребите на земјата. Енергетската зависност на Украина од снабдувањето со фосилни горива е околу 65%, додека во земјите на ЕУ оваа бројка е во просек 51%. Ваквите развиени европски земји како Германија - 61,4% и Австрија - 64,7% приближно одговараат на нивото на енергетска зависност на Украина.

Во енергетскиот биланс на Украина за 2008 година, гасот зафаќал 41%. Од вкупниот обем на потрошувачка, индустриските капацитети учествуваат со околу 60%, 40% - учеството на населението и потрошувачите на домаќинствата. Вкупно, повеќе од 85 илјади претпријатија и организации и 16,1 милиони станови се гасифицираат во земјата. Гасниот биланс на Украина за 2005 година се состоел од 20,1 милијарди кубни метри домашно производство, повеќе од 36 милијарди кубни метри снабдување од Средна Азија (главно Туркменистан) и околу 23 милијарди кубни метри обезбедени од „Гаспром". Украина извела 5 милијарди м2 гас.

Во 2008 година, просечната годишна потрошувачка на гас во Украина била околу 75 милијарди кубни метри. Во 2015 година, Украина ја намалила потрошувачката на бензин на 33,727 милијарди м³; во 2016 година - 33 милијарди м³.

Долго време, домашната цена на бензинот во Украина била една од најниските во Европа, додека цените на бензинот за населението биле субвенционирани со зголемувањето на тарифите за индустријата, но во декември 2014 година украинската влада најавила зголемување на тарифите за потрошувачката на енергија и извори на енергија на пазарно ниво.

Вкупната должина на гасоводите на Украина е втора во Европа и еден од најголемите гасоводи во светот. Гасоводниот систем вклучува 72 компресорски станици и 13 подземни складишта со најголем активен волумен на гас во Европа по Русија - повеќе од 32 милијарди м2, или 21,3% од пан-европскиот активен капацитет. Украинските гасоводи се поврзани со сите соседни држави: Русија, Белорусија, Молдавија, Романија, Полска, Унгарија и Словачка. Системот на влез е 290 милијарди кубни метри годишно, на излез - 175 милијарди кубни метри. Преку системот за гасоводот на Украина, рускиот гас се транспортира во европските земји, како и во јужните региони на Русија.

#### Енергетска индустрија

Украина е извозник на електрична енергија. Според државното претпријатие за надворешна економска активност „*Укринтеренерго*", во 2006 година Украина извезела 10,5 милијарди киловат/час на електрична енергија. Главни купувачи се Унгарија, Полска, Словачка, Романија и Молдавија.

Во последниве години, Украина активно развива алтернативна енергија.

#### Атомска енергија

Националната компанија за атомска енергија *Енергоатом* управува со активностите на украинската јадрена енергија. Од 2001 година, Украина има 4 атомски централи (Запорожја, Јужно-украинска, Ровенска, Кмелницки) со 15 единици за работа. Сите украински атомски централи се изградени од Советскиот Сојуз и опремени со реактори ВВВЕ-440 и ВВЕР-1000. Најголем снабдувач на јадрено горивое руската корпорација ТВЕЛ (најголем дел од горивото за Украина го произведува ТВЕЛ од украински ураниум)..

Исто така, постојат две неактивни атомски централи:

* Чернобил - деактивирана од 15 декември 2000 година.
* Чигирин - изградбата била прекината во 1989 година

Во август 2001 година во аеродромот во Запорижја, ISFSF бил пуштен во употреба, обемот на дизајнот е 380 контејнери, кои можат да сместат повеќе од 9000 склопови на потрошени горива. Од јули 2016 година, на локацијата биле инсталирани 137 контејнери. Технологијата на *Запорижја ИСФСФ* се заснова на складирање на потрошени склопови на гориво во контејнери со вентилирани бетони што се наоѓаат на локацијата во рамките на атомската централа. Во декември 2005 година, „*Енергоатом*" потпишал договор со американската компанија „*Холттек Интернешнл*" за дизајнирање и изградба на друг постројка за складирање јадрено гориво од сув тип, дизајниран за складирање на потрошено јадрено гориво од преостанатите атомски централи Украина, која сè уште се извезува во Русија. Во октомври 2015 година, *NNEGC Energoatom, Turboatom и Holtec International* потпишале меморандум за во Брисел за соработка во рамките на проектот за изградба на нови атомски централи. Меморандумот предвидува трансфер на технологијата *Turboatom Holtec* за производство на контејнери за складирање на потрошен јадрен систем за гориво HI-STORM. Проценетата цена на услугите на Турбоатом за Холтек може да достигне 200 милиони американски долари во текот на следните 10 години, вклучително и околу 60 милиони американски долари во трошоците за опрема за проектот ISFSF.

Во 2004 година, четири украински атомски централи генерирале 53,2% од електричната енергија во земјата. Учеството на јадрената електрична енергија во 2013 година изнесувало 44,27% од потребите на земјата, а во 2015 година - 55,6% од вкупното производство во земјата.

Во 2008 година бил потпишан договор за снабдување со јадрено гориво за Јужно-краинската атомска централа со англо-американската компанија *Вестингхаус*, а на 30 декември 2014 година бил потпишан дополнителен договор со Вестингхаус за зголемување на снабдувањето со јадрено гориво на украинските атомски централи.

Градежништво
------------

Градежната индустрија на Украина во 2000 година продолжила да го намалува пуштањето во употреба на нови домови, со што биле изградени 5,36 милиони м² од вкупната површина. Според шефот на кабинетот на министрите Микола Азаров, плановите за 2011 година биле да се изградат 10,2 милиони m² домови, што одговара на нивото на пред кризата 2007 година.

Заклучно со декември 2012 година, индустријата е во пад: основните средства се истрошени за скоро 60%. Падот на производството е предизвикан пред сè од намалувањето на обемот на изградби на згради и градби за 10,6%, како и инсталацијата на инженерска опрема на згради и градби за 4,2%. Обемот на градежните работи во 2015 година изнесувал 55,9 милијарди гривни, од кои за станбени згради - 13,6 милијарди, нестанбени згради - 14,4 милијарди, инженерски структури 27,9 милијарди.

Украинските претпријатија во јануари 2016 година завршиле градежни работи во износ од 2,4 милијарди гривни, што е за 11,4% помалку отколку во истиот период од 2015 година, додека во јануари 2016 година обемот на градежништвото опаднало за 75,5 % во однос на декември 2015 година.

Во 2018 година, обемот на пуштање во употреба на станови опаднал за 15,5% (вкупно, во период од пет години имало пад од скоро 20%).

| Изградени станбени објекти во м² (1980—2015) |
| --- |
| 1980 | 1985 | 1990 | 1995 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 |
| 17 326 | 19 193 | 17 447 | 8663 | 5558 | 5939 | 6073 | 6433 | 7566 | 7816 | 8628 |
| 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 |  |
| 10 244 | 10 496 | 6400 | 8604 | 8685 | 9770 | 9949 | 9741 | 11 044 | 9367 |  |

Сообраќај
---------

Од почетокот на 2006 година, вкупната должина на патиштата изнесувала 172,3 илјади километри (од кои биле поплочени 116,7 илјади км), а железни патишта околу 23 илјади км ; вкупната должина на речните патишта биле 4,5 илјади км, со 18 пристаништа и развиена мрежа на цевководи што се користи за транспорт на гас, нафта, нафтени производи.

### Железнички сообраќај

Од голема важност за економијата на Украина е железничкиот сообраќај, кој сочинува 82% од промет на товар (без гасовод) и скоро 40% од патничкиот сообраќај извршен од сите начини на сообраќај. Должината на железницата е 22.05 илјади километри.

### Патен сообраќај

Должината на јавните патишта заклучно со 2017 година е 163.000 километри, од кои поплочени се 160.000 километри.

Во 2018 година, Украина го зазела 123-то место од 140 во рангирањето на квалитетот на патиштата во земјите од светот составено од Светскиот економски форум, меѓу земјите на Европа, Украина го зазела предпоследното, пред само Молдавија. Повеќе од 90% од патиштата што постојат во Украина имаат мал стандарден животен век.

### Воден сообраќај

Во 2016 година, товарниот промет на сите пристаништа изнесувал 131,7 милиони тони.

| Пристаништа со превоз над 10 мил. т. (2016) |
| --- |
| Пристаниште | Износ |
| Одеско пристаниште | 25,3 |
| Јужно пристаниште | 39,3 |
| Црноморско трговско пристаниште | 15,9 |
| Николаевско трговско пристаниште | 22,2 |

### Воздушен сообраќај

Постојат меѓународни аеродроми во Киев, Харков, Днепар, Запорожје, Лавов и Одеса.

### Гасоводен сообраќај

Во Украина има развиена мрежа на нафтоводи и гасоводи (20.070 и 4.540 км, соодветно, како и 4.170 км цевководи за рафинирани производи).

Во 2001 година, нафтоводот Одеса-Броди бил изграден со должина од 667 км и чинел 200 милиони американски долари. Требало да транспортира касписка и казахстанска нафта заобиколувајќи ги турските теснеци од пристаништето Јужни во близина на Одеса до рафинерите на Источна и Средна Европа и во Северна Европа преку пристаништето Гдањск. Се претпоставувало дека последователно ќе биде поставена цевка од Брод до полски Плоцк, веќе поврзана со нафтовод до Гдањск. Сепак, овие планови никогаш не биле спроведени.

Услужна индустрија
------------------

### Туризам

Украина е богата со туристички можности: Карпатите, историски споменици на антички украински градови, рурален (зелен) туризам и природни резервати.

### Трговија на мало

Во средината на 2000-тите, трговијата на мало постепено се претворила во еден од главните двигатели на економскиот раст во Украина.

Надворешна трговија
-------------------

Главните партнери во надворешната трговија на Украина, кои се состојат од извоз (извоз) и увоз (увоз) на стоки и услуги, се Руската Федерација, Турција, Кина, Египет, земјите од ЕУ, Белорусија, Казахстан. 80% од украинскиот извоз се испорачува преку море.

Надворешна трговија по година| N | Показател | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Извоз на производи и услуги во милјарди долари | 19,8 | 22,0 | 27,3 | 38,0 | 40,4 | 45,9 | 58,3 | 78,7 | 49,3 | 82,1 | 82,337 | 63,3 | 53,902 | 38,135 | 44,88 |
| 2 | Увоз на производи и услуги во милјарди долари | 16,9 | 18,2 | 24,5 | 31,1 | 39,1 | 48,8 | 65,6 | 92 | 50,6 | 88,7 | 91,364 | 77 | 54,429 | 37,502 | 44,54 |
| 3 | Салдо | 2,887 | 3,844 | 2,837 | 6,919 | 1,292 | −2,885 | −7,264 | −13,295 | −1,313 | −6,748 | -9,027 | -13,652 | -0,527 | 0,632 | 0,337 |
| 4 | Примарни инвестиции во милјарди долари | 680,3 | 916,6 | 1322,6 | 2252,6 | 7843,1 | 4717,3 | 7935,4 | 6073,7 | 4410,4 | 7065,1 | 6013 |  |  |  |  |

Пред кризата во 2008 година, нешто повеќе од половина од приходите од извоз потекнува од металургијата и хемиската индустрија. Во 2014 година, Украина извела жито жито во вредност од 6,5 милијарди долари и железна руда вредна 3,3 милијарди долари. Во 2014 година, за првпат во 21 век, обемот на извозот на земјоделски производи го надминал обемот на металуршкиот извоз
. Водечката извозна индустрија станало земјоделството. Во 2015 година, тој обезбедил повеќе од 38% од извозниот потенцијал. Извозот на земјоделски производи може да биде под влијание на нивниот квалитет. Во 2013 година, Украина добила 3 известувања за загадено жито, во 2014 година - 4, во 2015 година −27, за првата половина на 2016 година − 21, а биле утврдени голем број штетници во производите. Повеќе од 20% од приходите од извоз доаѓаат од железна металургија. Во 2015 година, Украина добила 2,2 милијарди американски долари од извозот на суровини од железна руда, што претставувало 6% од извозот на земјата.

Надворешната трговија со добра од 2015 година е претставена во табелите:

Стоковна структура на извозот во 2015 година| Вид | Извоз во милијарди американски долари | % |
| --- | --- | --- |
| Земјоделска продукција | 12,096 | 31,1 |
| Металуршка продукција | 9,473 | 24,8 |
| Машинска продукција | 4,624 | 12,1 |
| Продукција на суровини и материјали | 3,099 | 8,1 |
| Продукција на готова храна | 2,467 | 6,5 |
| Продукција на хемиски материјали | 2,131 | 5,6 |
| Продукција на дрвни материјали | 1,107 | 2,9 |
| Останати | 3,137 | 8,2 |
| Вкупно | 38,135 | 100 |

Стоковна структура на увозот во 2015 година| Вид | Увоз во милијарди американски долари | % |
| --- | --- | --- |
| Продукција на суровини и материјали | 11,682 | 31,2 |
| Машинска продукција | 8,023 | 21,4 |
| Продукција на хемиски материјали | 5,006 | 13,3 |
| Полимерни материјали, пластика и нивни производи | 2,645 | 7,1 |
| Металуршка продукција | 2,003 | 5,3 |
| Земјоделска продукција | 1,873 | 5,1 |
| Продукција на готова храна | 1,606 | 4,3 |
| Продукција на текстилни производи | 1,414 | 3,8 |
| Останато | 3,251 | 8,5 |
| Вкупно | 37,502 | 100 |

Украина е традиционален извозник на азотни ѓубрива. Во првата половина на 2016 година извозот се зголемил за 52% од обемот на набавки на овие производи во Руската Федерација. Украина за наведениот период набавила азотни ѓубрива во износ од 77 милиони американски долари од Руската Федерација, 9,7 милиони долари од Казахстан и 7 милиони долари од Белорусија.

Надворешната трговија со услуги во 2015 година изгледа вака:

Структура за извоз на услуги за 2015 година| Вид на услуги | милијарди американски долари | в % |
| --- | --- | --- |
| Сообраќајни услуги | 5,23 | 54,8 |
| Телекомуникациски, компјутерски и информативни услуги | 1,52 | 15,9 |
| Услуги за обработка на материјали | 1,06 | 11,1 |
| Деловни услуги | 0,78 | 8,2 |
| Останати | 0,967 | 10 |
| Вкупно | 9,55 | 100 |

Структура на увозот на услуги за 2015 година| Вид на услуги | милијарди американски долари | в % |
| --- | --- | --- |
| Сообраќајни услуги | 1,15 | 22,3 |
| Услуги поврзани со финансиски активности | 0,85 | 16,5 |
| Државни и владини служби | 0,76 | 14,7 |
| Деловни услуги | 0,69 | 13,4 |
| Патни услуги | 0,6 | 11,6 |
| Телекомуникациски, компјутерски и информативни услуги | 0,54 | 10,4 |
| Останати | 0,57 | 11 |
| Вкупно | 5,14 | 100 |

### Трговија во ЕУ

Главните партнери на Украина во ЕУ се Полска, Италија, Германија, Шпанија, Холандија и Унгарија.

Украина ги снабдува земјите на ЕУ со:

* железни метали и производи од нив
* житарки, семиња и овошје на растителни растенија
* електрични автомобили
* минерални горива, нафта и производи од нејзина дестилација
* производи од дрво

Најголемиот увоз од ЕУ учествува со:

* механички и електрични машини
* минерални горива, нафта и производи од нејзина дестилација
* средства за копнен транспорт, освен железнички
* фармацевтски производи
* пластика и полимерни материјали
* хартија и картон

Главните партнери на Украина во трговијата со услуги меѓу земјите на ЕУ се Велика Британија, Кипар и Германија.

Во вкупниот обем на украинскиот извоз во земјите на ЕУ доминираат транспортни услуги, деловни услуги, услуги за обработка на материјали, телекомуникациски услуги, компјутерски и информативни услуги. Најголем удел во вкупниот обем на увозот е зафатен од транспортот, како и услуги поврзани со финансиски активности, авторски хонорари и други услуги поврзани со употреба на интелектуална сопственост.

Во 2015 година, уделот на извозот на стоки од Украина во Европската Унија изнесувал 13,018 милијарди американски долари или 34,1% од вкупниот извоз, учеството на увозот на стоки од земјите на ЕУ во Украина изнесувал 15.344 милијарди американски долари - 40,9% од вкупниот увоз.

Важен дел од трговијата со ЕУ е Договорот за асоцијација меѓу Украина и Европската Унија. Во 2014 година, Европската Унија доделила на Украина еднострани трговски преференци. Договорот за зоната на слободна трговија со Европската унија во целост стапил во сила на 1 јануари 2016 година. Главниот фактор во Договорот за асоцијација се квотите за украинските извозници на увоз без царина во ЕУ. Квотите ги пропишува Европската комисија и во најголем дел се наменети за заштита на пазарот на ЕУ. За голем број на добра што се од интерес за ЕУ, постојат или прилично големи квоти или практично непостоечки. Во средината на 2014 година, повеќето квоти не биле искористени заради силна конкуренција, недостаток на реална побарувачка во ЕУ и неусогласеност на производите со европските стандарди.

искористување на квотите за увоз без царина во Европската Унија| Продукција | Обем во мил. тони | Искористеност во 2014 г. % | Искористеност во 2015 г. % | Искористеност во 2016 г. % |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Пченица | 950.000 | 100,00 | 100,00 | 100,00 (2 јуни 2016) |
| Кукуруз | 400.000 | 100,00 | 100,00 | 100,00 (8 јануари 2016) |
| Сок од грозје и јаболко | 10.000 | 100,00 | 100,00 | 100,00 (17 февруари 2016) |
| Конзервирани домати | 10.000 | 100,00 | 100,00 | 100,00 (7 април 2016) |
| Други житарки, гранули и зрна | 6300 | 100,00 | 100,00 | 100,00 (12 март 2016) |
| Мед | 5000 | 100,00 | 100,00 | 100,00 (17 февруари 2016) |
| Месо | 36.000 | 34,33 | 75,00 | 100,00 (1 февруари 2016) |
| Маст од пченица | 7000 | 28,44 | 73,00 | 100,00 (31 мај 2016) |
| Брашно и сточна храна, брашно | 16.000 | 10,33 | 22,00 | 78,45 (26 април 2016) |
| Преработени производи од шеќер | 2000 | 9,98 | 16,00 | 8,1 (6 јули 2016) |
| Јачмен | 250.000 | 9,09 | 77,77 | 90,00 (17 февруари 2016) |
| Лук | 500 | 7,10 | 8,80 |  |
| Скроб | 10.000 | 5,61 | 9,60 | 8,8 (6 јули 2016) |
| Гликоза и фруктоза | 10.000 | 2,85 |  | 18,8 (6 јули 2016) |
| Овес | 4000 | 1,07 | 100,00 | 100,00 (26 април 2016) |
| Шеќер | 20.070 | 0,01 | 98,90 | 100,00 (12 март 2016) |
| Кукуруз | 1500 | 0,01 | 0,4 | 0,2 (7 април 2016) |
| Етанол | 27.000 | 0 | 4,5 | 4,6 (6 јули 2016) |

Украина го зазема осмото место во извозот на земјоделски производи во Европската унија. Од октомври 2014 до септември 2015 година, ЕУ увезела украински земјоделски производи во вредност од 3,578 милијарди евра, што е за скоро 15% помалку отколку во истиот период 2013-2014 година (4,188 милијарди евра).

Исто така, постојат квоти за голем број на стоки увезени од ЕУ во Украина. Свинско месо - 10.000 тони годишно, месо од живина - 8000 тони, шеќер - 30 000 тони. Од 1 февруари 2016 година, европските производители доставиле на Украина 20 илјади тони шеќер (66% од квотата доделена од страна на Украина за 2016 година) и 278 тони свинско месо (2,8% од квотата).

### Трговија со земјите на ЗНД

Во 2010 година, Украина извезла стока во земјите на ЗНД во износ од 18,7 милијарди американски долари и увезела 26,7 милијарди американски долари. Во 2011 година, Украина и земјите-членки на ЗНД го потпишале Договорот за слободна трговија од 18 октомври 2011 година. Во 2012 година, извозот на стоки вредел 25,37 милијарди американски долари, а увозот - 34,57 милијарди долари.

1 јануари 2016 година заради влегувањето во сила на Договорот за зоната на слободна трговија на Украина со Европската унија, Руската Федерација го раскинала Договорот за зоната на слободна трговија во ЗНД во однос на Украина. Другите земји на Евроазиската економска унија - Казахстан, Белорусија, Киргистан и Ерменија - не ја поддржале Русија во прашањето за напуштање на зоната на слободна трговија со Украина. На 27 јануари 2016 година, Врховната Рада го ратификувала протоколот за слободна трговија со Узбекистан.

Финансии
--------

На почетокот на 2010 година, украинската берза била на екстремно ниско ниво на развој, заостанувајќи зад Виетнам, Боцвана, Нигерија и неколку други африкански земји.

До 1 август 2010 година, Украина излегла со долг кон Меѓународниот монетарен фонд во износ од 12,66 милијарди американски долари.

Заклучно со 31 мај 2011 година, државниот долг на државата изнесувал 460,6 милијарди гривни (во исто време, надворешниот долг изнесувал 36,9 милијарди долари, внатрешниот долг - 20,8 милијарди долари).

Во 2014 година, надворешниот долг на Украина се зголемил за 10%, или за 2,8 милијарди американски долари, достигнувајќи 30,8 милијарди долари (наспроти 27,9 милијарди долари една година порано).

Според меѓународната истражувачка компанија „ЕуроМонитор", во Украина во 2012 година, околу 90% од сите плаќања биле извршени со готовина. Според резултатите од првото тримесечје од 2013 година, учеството на порамнувањата со платежни картички во ланци на мало изнесувал скоро 18% од вкупниот број трансакции на населението со платежни картички (во 2012 година - 12%, во 2011 година - 8%, во 2010 година - 6%, во 2007 година година - 3,6%).

Во 2013 година, инфлацијата била на 0,5%, во 2012 година имало дефлација на ниво од 0,2%, во 2011 година - инфлација на 4,6% [158]. Во 2014 година, потрошувачките цени се зголемија за 24,9%, а во 2015 година - за 43,3%, што станала најголема вредност во текот на изминатите 20 години.

Покрај тоа, од 2010 до септември 2013 година, девизниот курс на гривната во однос на американскиот долар се менувала во тесен опсег од 7,9-8,2 за 1 долар.

На почетокот на 2015 година, Народната банка на Украина го намалила курсот на националната валута за 25%.

Делотворност на владите на Украина (во 2002-2014 година) според Националната банка на Украина и Министерството за финансии на Украина

| Кабинет | Дата | Јавен долг | Динамика | резерви | Динамика | Динамика на реззерви-долг |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Премиер |  | млрд USD | млрд USD | млрд USD | млрд USD | млрд USD |
| Виктор Јанукович | 21.11.02 — 31.12.04 | 16,096248 | +1,894556 | 9,715 | +5,246 | +3,351443 |
| Николај Азаров | 31.12.04 — 24.01.05 | 16,134366 | +0,038118 | 10,04238 | +0,32760 | +0,289482 |
| Јулија Тимошенко | 24.01.05 — 08.09.05 | 16,088525 | -0,045842 | 14,41065 | +4,36827 | +4,414112 |
| Јуриј Ехануров | 08.09.05 — 04.08.06 | 14,691878 | -1,396646 | 18,13001 | +3,71936 | +5,116006 |
| Виктор Јанукович | 04.08.06 — 18.12.07 | 17,744696 | +3,052817 | 32,87849 | +14,74848 | +11,695663 |
| Јулија Тимошенко | 18.12.07 — 11.03.10 | 37,944144 | +20,199448 | 24,14828 | -8,73021 | -28,929658 |
| Николај Азаров | 11.03.10 — 28.01.14 | 73,226384 | +35,282240 | 17,80559 | -6,34269 | -41,624930 |
| Сергеј Арбузов | 28.01.14 — 27.02.14 | 72,183767 | -1,042623 | 15,0855 | -2,8 | -1,75 |
| Арсениј Јаценјук | 28 февруари 14 — 16 април 16 | 67,099 | -5,084767 | 13,24095 | -1,84455 | +3,240217 |
| Владимир Гројсман | 16 април 16 — н.в. | 76,331 | +9,232 | 18,93106 | +5,69011 | -3,54189 |

Наводи
------

1. 1 2 3 4 5  „World Economic Outlook Database, October 2019". *IMF.org*. International Monetary Fund. Посетено на 16 October 2019.
2. 1 2  „Europe Central Asia Economic Update, Spring 2020 : Fighting COVID-19". *openknowledge.worldbank.org*. World Bank. стр. 77, 78. Посетено на 9 April 2020.
3. 1 2 3 4  „The World Factbook". *CIA.gov*. Central Intelligence Agency. Архивирано од изворникот на 2015-09-30. Посетено на 23 March 2019.
4. ↑  „Poverty headcount ratio at national poverty lines (% of population) - Ukraine". *data.worldbank.org*. World Bank. Посетено на 24 January 2020.
5. ↑  „GINI index (World Bank estimate)". *data.worldbank.org*. World Bank. Посетено на 21 March 2020.
6. ↑  „Labor force, total - Ukraine". *data.worldbank.org*. World Bank. Посетено на 2 November 2019.
7. ↑  „Employment to population ratio, 15+, total (%) (national estimate) - Ukraine". *data.worldbank.org*. World Bank. Посетено на 16 October 2019.
8. ↑  *Кількість зареєстрованих безробітних та кількість вакансій у 2018 році (за даними державної служби зайнятості)* [*The number of registered unemployed and the number of vacancies in the year 2018 (according to the state employment service)*], 16 July 2018
9. ↑  „Ease of Doing Business in Ukraine". Doingbusiness.org. Посетено на 2018-11-21.
10. 1 2  State Committee of Commerce and Industry. Foreign economic activity
11. 1 2
12. 1 2  Регіональні обсяги зовнішньої торгівлі послугами
13. ↑  Sarna, Arkadiusz (15 July 2013). „Kyiv's gas strategy: closer cooperation with Gazprom or a genuine diversification". Centre for Eastern Studies. Архивирано од изворникот на 23 October 2013.
14. ↑   Архивирано на 18 јуни 2018 г. National Bank of Ukraine Retrieved 18 June 2018.
15. ↑  „Report for Selected Countries and Subjects". *IMF.org*. International Monetary Fund. 2017. Посетено на 21 December 2018.
16. 1 2  „Архивиран примерок". Архивирано од изворникот на 25 November 2015. Посетено на 17 February 2016.
17. ↑  „Sovereigns rating list". Standard & Poor's. Посетено на 26 May 2011.
18. ↑  Rogers, Simon; Sedghi, Ami (15 April 2011). „How Fitch, Moody's and S&P rate each country's credit rating". *The Guardian*. Архивирано од изворникот на 2016-03-04. Посетено на 2020-04-12.
19. 1 2 3  Rating: Ukraine Credit Rating
20. ↑
21. ↑
22. ↑  Ukraine's foreign exchange reserves grew by $ 3.37 billion and reached a maximum in the last 7 years
23. ↑  5. Report for Selected Countries and Subjects - World Economic Outlook Database, April 2019 // IMF /а что можно узнать из этой таблицы?/
24. 1 2 3  The World Factbook. Ukraine Архивирано на 9 јули 2016 г. Last Updated on April 02, 2018
25. ↑  „Wirtschaftsdaten kompakt. Ukraine" (германски). GTAI. 2019-11-01. Посетено на 2019-12-24.
26. ↑  „Report for Selected Countries and Subjects" (англиски). Международный валютный фонд. 2017-03. Посетено на 2018-04-15. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
27. ↑  Госстат Украины: данные от 23 март 2016г
28. ↑  „Народное хозяйство СССР в 1990 г. — М.: Финансы и статистика, 1991". Архивирано од изворникот на 2012-01-21. Посетено на 2020-04-12.
29. ↑  Иванова Н. Н. Экономические реформы в странах ближнего зарубежья: в Украине, в Белоруссии и Эстонии (сводный реферат) // Социальные и гуманитарные науки. Отечественная и зарубежная литература. Серия 2: экономика. Реферативный журнал, № 1 / 1997
30. 1 2 3 4 5 6 7 8  Украина // Большая энциклопедия (в 62-х тт.). / редколл. гл. ред. С. А. Кондратов. том 53. М. ТЕРРА, 2006. стр. 132—143
31. ↑  Заклятые соседи // Период полураспада. Lenta.ru
32. 1 2 3 4 5 6  Метленко Е. А. «ГАЗОВЫЙ» КОНФЛИКТ МЕЖДУ РОССИЕЙ И УКРАИНОЙ: ОПЫТ РАЗРЕШЕНИЯ В 1992—1999 ГГ. // Научные ведомости Белгородского государственного университета. Серия: История. Политология. Экономика. Информатика. № 19 (138) / том 24 / 2012
33. 1 2  Елена Иванова. Газовая промышленность // журнал «Коммерсантъ Власть», № 47 от 27 ноября 2001, стр. 62
34. 1 2  Метленко Е. А. Проблема поставок и транспортировки энергоносителей как фактор российско-украинских отношений В 1990-е гг. // Современные проблемы науки и образования, № 1, 2013
35. ↑  Российско-украинский газовый конфликт: последствия для российской стороны
36. 1 2 3  Дегтярева О. В. Интеграция крупного частнопредпринимательского капитала в сферу средств массовой информации в Украине // Вестник Волжского университета им. В. Н. Татищева, № 4[11]/2012
37. ↑  Прилипухов А. А. Особенности территориальной организации экономики Украины // Вестник Тамбовского университета. Серия: Естественные и технические науки, № 2 (16), 2011
38. 1 2  *Кротов М. И.* Экономика Украины: необходимость нового курса // Проблемы современной экономики, № 4 (48) / 2013
39. ↑  Илларионов: «газовая война» — третья афера года.
40. ↑  «Газовая война» с Украиной. Интервью с Алексеем Илларионовым. «Эхо Москвы», 31 декември 2005
41. ↑  Газовый гамбит Кремля
42. ↑  ПРОБЛЕМЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ ТРАНЗИТА РОССИЙСКИХ ЭНЕРГОРЕСУРСОВ ЧЕРЕЗ БЕЛАРУСЬ
43. ↑  Заклятые соседи // Несанкционированный отбор. Lenta.ru
44. ↑  Заклятые соседи. Фиаско Кремля // Lenta.ru
45. ↑  Лысенков А. В. Взаимоотношения Украины со странами СНГ после «оранжевой» революции: интересы и результаты (2005—2009) // Вестник нижегородского университета им. Н. И. Лобачевского, № 6-1 / 2011
46. 1 2 3  Заклятые соседи // Газ в обмен на лояльность. Lenta.ru
47. ↑  В ВТО Украина вступила без восторга // Взгляд. RU, 8 февраля 2008[*неавторитетный источник?*]
48. ↑  CIA — The World Factbook — Country Comparison :: National product real growth rate Архивирано на 1 јули 2017 г. // CIA; (211 место в рейтинге роста ВВП из 214)
49. ↑  Country Comparison :: Industrial production Архивирано на 24 ноември 2018 г. // CIA — The World Factbook
50. ↑  Вопрос вступления Украины в ТС должен всесторонне обсуждаться — Янукович // АиФ, 4 март 2013
51. ↑  Украина приостанавливает подготовку к ассоциации с ЕС // Новости УНИАН
52. ↑  Подписан политический блок соглашения об ассоциации Украины с ЕС. ИТАР-ТАСС, 21 март 2014
53. ↑  по данным Управления верховного комиссара ООН по правам человека, только в период с начала боевых действий до конца сентября 2014 года в Донбассе прекратили деятельность 39985 предприятий малого и среднего бизнеса  
Руслан Мельников. ООН: В Донбассе закрылись около 40 тысяч предприятий // «Российская газета» от 8 октября 2014
54. ↑  по данным ООН, только в период до сентября 2014 года в результате боевых действий инфраструктуре Донбасса был нанесён урон в размере 440 млн долларов США, были разрушено почти 2000 объектов (в том числе 659 общественных зданий, 1230 частных домов и 178 офисов)  
Инфраструктуре Донбасса нанесён ущерб в 440 миллионов долларов — ООН // Подробности. UA, 21 сентября 2014
55. ↑  *А. В. Русакович*. Политика Европейского союза в отношении постсоветских государств Восточной Европы в 2004—2014 гг. Архивирано на 24 септември 2015 г. // Журнал международного права и международных отношений № 4, 2014
56. ↑  Украина заморозила поставки вооружений в РФ // РИА «Новости» — Украина, 29 марта 2014
57. ↑  Украина планирует прекратить военное сотрудничество с Россией // «Интерфакс», 4 април 2014
58. ↑  Украина прекратила поставки военной техники для РФ // «Российская газета», 31 мая 2014
59. ↑  Минобороны РФ: Украина с марта ввела эмбарго на поставки военной продукции в Россию // ИТАР-ТАСС, 31 мая 2014
60. ↑  Порошенко запретил сотрудничество с Россией в сфере ВПК
61. ↑  Украина вводит спецпошлины на импорт посуды из фарфора // УНИАН, 25 април 2014
62. ↑  Какие украинские товары запрещено ввозить в Россию? // «Аргументы и факты» от 1 августа 2014
63. ↑  Экспорт украинской сельхозпродукции в Россию упал на 30 % // УНИАН от 25 июня 2014
64. ↑  Экспорт сельхозпродукции из Украины в Россию сократился на 30 % Архивирано на 12 април 2020 г. // «Аргументы и факты — Украина», 27 августа 2014
65. ↑  Газпром подал иск к Нафтогазу в Стокгольмский арбитраж на $4,5 млрд // «Аргументы и факты», 16 июня 2014
66. ↑  Яценюк потребовал от глав областей подготовить переход экономики на «военные рельсы» // УНИАН, 23 января 2015
67. ↑  Украина в рецессии — экономика ещё не достигла «дна» Архивирано на 9 јуни 2015 г. // Finance.UA
68. ↑  ICU ухудшила прогноз снижения ВВП Украины до 13,1 % в 2015 году // Finance.UA
69. ↑  Нацбанк раскрыл показатели обвала украинской экономики Архивирано на 4 март 2016 г. // pronedra.ru
70. ↑  НБУ понизил официальный курс нацвалюты // Сегодня
71. ↑  Спад промпроизводства на Украине в прошлом году ускорился до 17,9 % // УНИАН, января 2015
72. ↑  Опубликована статистика падения металлургии и химической промышленности на Донбассе // УНИАН, 18 января 2015
73. ↑  Спад экономики РФ имеет неоднородный эффект на перспективы роста стран СНГ — Fitch Архивирано на 4 март 2016 г. // Reuters
74. 1 2  Яценюк объяснил, из-за чего падает экономика — премьер назвал несколько причин // СЕГОДНЯ.ua
75. ↑  Теневая экономика в Украине выросла до рекордного уровня с 2007 года Архивирано на 17 мај 2015 г. // Finance.UA
76. ↑  Промышленность Украины начнет расти после 4 лет падения // minprom.ua
77. ↑  Макроуровень — Стабильное ухудшение Архивирано на 10 јуни 2015 г. // gazeta.zn.ua
78. ↑  Безработица достигла самого высокого уровня за всю историю Украины, — Минсоцполитики // Finance.UA
79. ↑  В Украине насчитали 5 млн скрытых безработных // zn.ua
80. ↑  Скрытых безработных в Украине не менее 5 миллионов — глава Госстраха // УНИАН
81. ↑  ​Bloomberg: Украина вошла в пятерку стран с самыми «несчастными» экономиками
82. ↑  The Economist отнес экономику Украины к наихудшим Архивирано на 17 ноември 2015 г. // investfunds.ua
83. ↑  Гонтарева: Украина поднимается со «дна» финансового кризиса (инфографика) // Finance.UA
84. ↑  Макроекономічний огляд — від Aльфа-Банк
85. ↑  По итогам 2016 года ВВП Украины вырос на 1,8 % // TCH.ua — Деньги
86. ↑  торговый представитель Украины Наталья Микольская, в начале 2018 года. Кто виноват в провале экономической евроинтеграции Украины // Взгляд, 18 декабря 2018[*неавторитетный источник?*] «авторитетность» — кого?
87. ↑  „Рада приняла Программу действий правительства". nv.ua. Посетено на 2019-11-02.
88. ↑  Аграрный экспорт приносит около $30 млн в бюджет ежедневно // Деловой портал «Капитал»
89. ↑  Эксперт: аграрная отрасль — основной поставщик валюты в Украину | РИА Новости Украина
90. ↑  Полезные ископаемые Украины. Инфографика // Укринформ
91. ↑  Крымские месторождения нефти и газа взяты под контроль местными властями // Росбалт, 13 марта 2014
92. ↑   // Интерфакс-Украина
93. ↑  На Украине рассказали об истощении собственных запасов газа // Газета.Ru, 29 јануари 2020
94. ↑  Страны-члены СНГ. Статистический ежегодник. М. «Финансовый инжиниринг», 1992. С. 492.
95. ↑  Эксперт: Отечественная экономика полностью адаптировалась к статусу сырьевой периферии // Зеркало недели, 5-12 февраля 2010
96. 1 2 3 4 5 6 7  Государственная статистика Украины
97. ↑  Сама себе «Газпром»: Украина метит в экспортёры газа // Газета.Ru, ноя 2017
98. ↑  Добыча нефти и газа в 2014 году. Обзор // Экономическая правда.ua, 5 фев 2015
99. ↑   Архивирано на 3 април 2016 г. // Апостроф.ua
100. ↑  „Экспорт продукции машиностроения из Украины в 2013 г. // Портал о Либерализме в Украине". Архивирано од изворникот на 2016-08-15. Посетено на 2016-06-17.
101. ↑  Украинские машиностроители делают ставку на экспорт автокомпонентов // hubs.ua, 2015
102. 1 2  А. Хайтун, Углеводородные коллизии // НГ-Энергия, 11 март 2008
103. ↑  Чингиз Велиев: Украине осталось не более 4-5 лет «транзитной вольницы», regnum.ru, 16 ноември 2009
104. ↑  Яценюк анонсировал повышение тарифов на энергоносители // «Корреспондент. NET»? 9 декабря 2014
105. ↑  Зеркало недели
106. ↑  „Энергоатом". Архивирано од изворникот на 2016-05-12. Посетено на 2016-07-26.
107. ↑  Энергоатом
108. ↑  Униан
109. ↑  „АССОЦИАЦИЯ «УКРАИНСКИЙ ЯДЕРНЫЙ ФОРУМ»". Архивирано од изворникот на 2016-08-27. Посетено на 2016-07-21.
110. ↑  Украина сегодня подпишет контракт с Westinghouse // УНИАН от 30 декабря 2014
111. ↑  „БЮРО ТЕХНИЧЕСКОГО НАДЗОРА". Архивирано од изворникот на 2020-04-12. Посетено на 2020-04-12.
112. ↑  Государственная служба статистики
113. ↑   // РБК
114. ↑  Заработков нет: на Украине рухнула стройка // Газета.Ru, 10 дек 2018
115. ↑  Держкомстат — Прийняття в експлуатацію загальної площі житла та кількість збудованих квартир
116. ↑  „архивски примерок" (PDF). Архивирано од изворникот (PDF) на 2016-02-16. Посетено на 2020-04-12.
117. ↑  Експлуатаційна довжина шляхів сполучення загального користування
118. ↑  „Quality of roads". Архивирано од изворникот на 2018-12-08. Посетено на 2019-09-16.
119. ↑  Нужно было ремонтировать 10-40 лет назад: в Украине устарели 94 % дорог
120. ↑  „Аналитика 2016". Архивирано од изворникот на 2018-01-10. Посетено на 2020-04-12.
121. ↑  Географическая структура внешней торговли товарами в 2015 году // Госстат Украины
122. ↑  Отрицательное сальдо внешнеторгового баланса Украины в 2012 году увеличилось на 35 % — до $9 млрд[*мртва врска*] // Finance.UA, 2013-03-21
123. ↑  „В 2012 прямые иностранные инвестиции составили $6 млрд :: BIN.ua". Архивирано од изворникот на 2013-03-21. Посетено на 2013-03-18.
124. ↑  Мировой кризис повлиял на экспортноориентированные отрасли Украины — Ющенко — ИА «Финмаркет»
125. ↑  Почему упали цены на украинский экспорт // Finance.UA
126. ↑  Что экспортирует Украина: Новые реалии (инфографика) // Finance.UA
127. ↑  Аграрный экспорт принес Украине $11,1 млрд, — отчёт Кабмина // Finance.UA
128. ↑  Сегодня
129. ↑  „Державна служба України з питань безпечності харчових продуктів та захисту споживачів". Архивирано од изворникот на 2020-04-12. Посетено на 2020-04-12.
130. ↑  Украина потеряла 40 % валютной выручки от экспорта чёрных металлов. Доля чермета в общем объеме поступлений от экспорта снизилась до 23,04 % Архивирано на 12 септември 2015 г. // Вести
131. ↑   // Минпром.ua
132. ↑  Капитал
133. ↑  „Лига. Бизнес". Архивирано од изворникот на 2015-10-20. Посетено на 2016-04-11.
134. ↑  Интерфакс Украина
135. ↑  AgriNEWS
136. ↑  Европейская правда
137. ↑  Европейская правда
138. ↑  Дополнение к Соглашению о Ассоциации
139. ↑  Капитал
140. ↑  Agravery
141. ↑  Корреспондент
142. ↑   // ПроАгро
143. 1 2 3   // Экономическая правда
144. 1 2   // Экономическая правда
145. 1 2   // Экономическая правда
146. ↑   // Экономическая правда
147. ↑   Архивирано на 20 септември 2016 г. // CarboFood.ru
148. 1 2  Украинская аграрная конференция
149. 1 2 3 4  Интерфакс-Украина
150. ↑  Отчёт Еврокомиссии.
151. ↑  „International Centre for Trade and Sustainable Development". Архивирано од изворникот на 2016-08-15. Посетено на 2020-04-12.
152. ↑  Стратегический манёвр Архивирано на 25 март 2010 г. // Экономические известия, 22 февраля 2010
153. ↑  Госдолг Украины перевалил за 41 миллиард долларов // УНИАН, 5 мая 2010
154. ↑  В 2014 внешний долг Украины вырос на 10,3 % до $30,8 млрд, внутренний — в 1,8 раза до 461 млрд гривен Архивирано на 2 февруари 2015 г. // Finance.UA
155. ↑  „Использование платёжных карт способствовало росту ВВП Украины за 2008-2012 года на 0,26% // Розница на Prostobankir.com.ua". Архивирано од изворникот на 2013-02-15. Посетено на 2013-02-13.
156. ↑  Почему украинцы стали чаще рассчитываться в магазине платёжной карточкой Архивирано на 28 април 2013 г. // Finance.UA, 2013-04-30
157. ↑  „В 2014 инфляция составила 24,9 %". Архивирано од изворникот на 2015-10-03. Посетено на 2020-04-12.
158. ↑
159. ↑  Эксперт: гривна растёт по сравнению с валютами основных торговых партнёров Украины// LB.UA, 2 сентября 2013
160. ↑  Курс гривны к доллару снизился на 25 % с начала года // «Ведомости», 6 февраля 2015
161. ↑  Состояние международных резервов на сайте Национального банка Украины Архивирано на 1 март 2014 г.
162. ↑  Состояние государственного долга Украины Архивирано на 7 март 2014 г. на сайте Минфин Украины

Надворешни врски
----------------

* Ministry of Economic Development and Trade website (en)
* State Agency for Investment and National Projects website (en)
* How to go broke owning monopolies by Kyiv Post (18 March 2010)
* World Bank Summary Trade Statistics Ukraine 2012