Фјодор Толстој во подоцнежните години, од Филип Рајхел, 1846 година.
Грофот **Фјодор Иванович Толстој** (руски: *Фёдор Ива́нович Толсто́й*), исто така познат како „Американец" (17 февруари 1782 - 5 ноември 1846) бил руски благородник од добро познатото семејство Толстој. Поседувајќи необичен темперамент, тој се прославил со коцкањето, страста кон двобоите и патувањето во Северна Америка, од каде и што се здобил со прекарот. Тој бил запознаен со многу познати автори од неговиот период и служел како прототип за некои од ликовите во нивните дела.

Живот
-----

### Детство и младост

Толстој бил едно од седумте деца на грофот Иван Андреевич Толстој (1747–1811) и неговата сопруга Ана Фјодоровна, која дошла од семејството Мајков. Местото на раѓање на Фјодор Толстој не е познато со сигурност; најверојатно тој е роден на имотот на предците на Толстој кај Кологрив.

И покрај нивниот висок ранг, семејството Толстој во тоа време било релативно сиромашно, како резултат на конфликт со властите во осумнаесеттиот век во кој неколку членови на семејството биле прогонети или пак нивниот имот бил одземен. Со цел да се обезбедат достојни кариери за нивните синови, во семејството Толстој било вообичаено и традиција да ги испраќаат во воени училишта. Така, Фјодор Толстој, заедно со двајца од неговите браќа, се школувале во Морнарскиот кадетски корпус во Санкт Петербург.

 Младиот Толстој
Уште кога бил момче, Толстој поседувал, според мемоарите на неговите современици, невообичаена физичка сила, издржливост и умешност, што ги исполнувало неопходните предуслови за успешна воена кариера. Воедно, тој веќе имал непредвидлива, дури и суров карактер. Во кадетскиот корпус се усовршил во стрелање и мечување, што го направило исклучително опасен противник во двобоите. По завршувањето на училиштето, Толстој заминал во служба, но не во морнарицата, туку во елитниот полк Преображенски, можеби поради помошта на влијателните роднини.

Неговите другари во тоа време, меѓу другите и идниот литературен критичар Фадеи Булгарин, го опишал Толстој како одличен стрелец и храбар борец. Според нивните мемоари, тој имал енергична и страсна личност, но додека се борел бил опуштен и одлучен. Неговиот „див" карактер, заедно со неговиот вкус за жени и игри со карти, му давале честа причина за расправии со неговите другари и повисоки офицери кои често завршувале со прекршување на дисциплината. Покрај тоа, Толстој бил многу дрзок и одмаздоубив кон оние што некогаш го налутиле.

Меѓу благородништвото на Русија во почетокот на XIX век, прекумерната храброст и намерната потрага по опасни авантури биле широко распространети и високо ценети, не само на фронтот, туку и во секојдневниот живот. Како резултат, двобоите останале многу популарни во овој период и честопати произлегувале од најмалите и често незначајни расправии. Ова општествено влијание, како и поединечните одлики на ликот на Толстој, го објаснуваат неговиот ентузијазам за двобоите. Во 1799 година, на 17-годишна возраст, тој го го имал својот прв двобој со еден офицер кој му замерил за повреда на дисциплината. Деталите за овој двобој не се познати. Исто така, нема сигурни сведоци за казната на Толстој; неколку мемоари тврдат дека тој бил деградиран на ниво на војник, но други извори се спротивставуваат на овие информации.

### Светска тура

Во 1803 година, Толстој тргнал во обиколка на светот како член на едреникот со една катарка Надежда („Надеж"), управуван од страна на Адам Јохан фон Крузенстерн. Ова била прва обиколка на светот направена од брод под руско знаме. Како Толстој се нашол на едреникот е непознато, бидејќи тој не служел во морнарицата. Марија Каменскаја, ќерка на неговиот братучед, последователниот познат уметник Фјодор Петрович Толстој, во своите мемоари  пишува дека Толстој на овој начин на паметен начин избегнувал казни во полкот Преображенски. Според Каменскаја, тој се претставувал како свој братучед и имењак, кој бил дел од екипажот на бродот, но кој не сакал да плови бидејќи страдал од морска болест.

 Едреникот *Надежда*
Бродот „ *Надежда"*, како и придружниот едреник *Нева* под команда на Јуриј Лисјански, запловиле во август 1803 година од Кронштат. Покрај своите истражувачки цели, експедицијата имала и за цел да помогне во воспоставување дипломатски и економски односи меѓу Русија и Јапонија, за што партијата вклучувала и голема дипломатска делегација предводена од Николај Резанов. *Надежда* тргнала преку Балтичко Море и Атлантскиот Океан, покрај Канарските Острови и Бразил, по што бродот го заобиколил Кејп Хорн и заминал преку Тихиот Океан кон Јапонија, правејќи паузи на островите Маркесас и Сендвич (Хаваи) и исто така кај Камчатка. По посетата на Јапонија, *Надежда* и *Нева* тргнале кон Ситка, Алјаска, пловеле покрај Кина и Макао на Индискиот Океан, а потоа ја заобиколиле Африка и се вратиле преку Балтичкото Море до Кронштат. Патувањето траело вкупно повеќе од три години, од 7 август 1803 година до 19 август 1806 година.

Однесувањето на Толстој на бродот, каде тој немал службени должности, било многу непредвидливо. Тој често предизвикувал кавги со другите членови на тимот, вклучувајќи го и самиот капетан. Покрај тоа, Толстој си дозволувал да се однесува непристојно со некои од членовите на екипажот што не му се допаѓале: на пример, еднаш го опијанил свештеникот што бил дел од екипажот на *Нева* и кога тој лежел мртов пијан на подот, Толстој му ја залепил брадата на палубата со восок за запечатување. Така свештеникот бил приморан да си ја отсече брадата за да се ослободи. Во друг настан, кога Крузенстерн не бил во неговата кабина, Толстој се прикрал со миленичето на бродот, орангутан што Толстој го купил додека бродот бил закотвен на остров во Тихиот Океан. Тој го зел дневникот на Крузенштерн, му ставил празен лист хартија и започнал да му покажува на мајмунот како да ја покрие хартијата со мастило. Потоа го оставил орангутанот сам во кабината, кој продолжил да црта на тетратката. Кога Крузенштерн се вратил, сите негови записи веќе биле уништени.

Сличното негово однесување како во минатите случки предизвикало Толстој да биде повеќе пати уапсен. Еден ден Крузенштерн го изгубил трпението и го исфрлил патникот додека биле на постојката на Камчатка. Понатамошните детали за патувањата на Толстој се познати само преку неговите не секогаш веродостојни сметки. Од Камчатка Толстој успеал да стигне до еден од алеутските острови или до островот Ситка, каде поминал неколку месеци меѓу алјаските домородци на племето Тлингит. Можно е тој da патувал од Камчатка до Ситка со бродот *Нева*, откако го исфрлиле од *Надежда*. За време на неговиот престој на Ситка (или според други извори, за време на претходната станица на постојката *Надежда* во Маркеза), тој направил повеќе тетоважи, кои подоцна ги покажал со гордост на неговите љубопитни познаници. Гореспоменатиот орангутан, кој бил оставен на копно со Толстој и чија подоцнежна судбина не е позната, предизвикал многу озборувања во аристократските кругови. Според една од гласините, за време на неговиот престој во Камчатка, Толстој живеел заедно со мајмунот; според други, тој го јадел.

### Војна

 Битка кај Ратан и Савар, во близина на Умеј
Веднаш по пристигнувањето на Толстој во Петербург, тој бил дочекан со нови проблеми: бил уапсен пред градските порти и испратен во стражарницата. Згора на тоа, со посебна наредба од Александар Први му се забранил влез во главниот град.

Скандалозното минато на Толстој ја нарушило и неговата воена кариера. Тој бил деградиран од елитниот полк Преображенски на работно место во малку познатата тврдина Нијшлот, каде служел од 1805 до 1808 година. Филип Вигел напишал во врска со овој тежок период за Толстој: „казната беше строга за храбриот човек, кој никогаш не видел битка, особено за време кога цела Европа, од запад кон исток, започна во војна".

Само пријателството на Толстој со командантот Михаил Долгоруков му помогнало на грофот на крајот да добие позиција помошник-де-камп на фронтот за време на скоро започната финска војна. Таму Толстој можел да го живее својот стил на живот: тој активно учествувал во битките, вклучително и во Битката кај Иденсалми, во која загинал Долгоруков. Некое време, Толстој, ризикувајќи го својот живот, предводел извиднички одред за време на операција на бреговите на Ботнискиот Залив, и со негова помош корпусот под команда на генералот Мајкл Баркли де Толи успеал да го помине мразот на заливот и да го окупира градот Умео без жртви. Овие подвизи, кои ја олесниле брзата победа на Русија, го рехабилитирале Толстој во командата и од 31 октомври 1808 година му било дозволено да служи во полкот Преображенски како поручник.

Неколку месеци подоцна, сепак, Толстој учествувал во уште два двобоја. Во првиот од нив тој смртно го ранил својот другар и капетан, кого тој самиот го испровоцирал ширејќи морни гласини за неговата сестра. Неколку дена подоцна следел двобој со младиот полковник Наришкин, кој тврдел дека Толстој го измамил во игра со карти; Наришкин го предизвикал Толстој на двобој и исто така бил убиен. По ова, Толстој бил неколку месеци затворен во стражарница во тврдината Виборг и на 2 октомври 1811 година бил разрешен од војската.

После помалку од една година, Толстој се вратил да учествува во војната, овојпат како доброволец во одбраната на Москва за време на француската инвазија на Русија. За време на Битката кај Бородино, тој бил тешко ранет во коленото. По препорака на генералот Николај Рајевски, кој во писмото до генералот Михаил Кутузов ја споменал храброста на Толстој Толстој добил крст на Свети Ѓорги, од четврти ранг. Покрај тоа, Толстој уште еднаш се рехабилитирал и добил чин полковник. На крајот на војната тој конечно ја напуштил војската и се стационирал во Москва.

### Во Москва

Од 1812 година па сè до неговата смрт, Толстој живееl поголем дел од животот во Москва, во куќата на Сивцев Вражек. Неговото озлогласено, скоро херојско минато му донело слава во московските аристократски кругови, а Толстој ја искористил својата слава. Тој редовно учествувал собири за благородници, а и тој самиот организирал неколку празнични собиранки и имал висока репутација. Поради ерудицијата што ја стекнал во военото училиште, тој лесно разговарал со претставници на креативната интелигенција и станал пријател со многумина од нив. Меѓу неговите пријатели беа писателите Евгениј Баратински, Василиј Жуковски, Александар Грибоједов, Константин Батјушков, Петар Вјаземски, Денис Давидов, Николај Гогољ и Александар Пушкин.

#### Игри со карти и двобои

Толстој го обожавал коцкањето и станал особено познат по тоа за време на неговите години во Москва. Не криел дека понекогаш мамел. Според мемоарите на неговите современици, Толстој не сакал да се потпира на среќата за време на игра, претпочитајќи, по пат на картонирање, да „игра сигурно", бидејќи „само будалите се потпираат на среќата", како што и самиот сакал да каже. А.Н. Вулф раскажува дека еднаш кога Пушкин го сретнал Толстој играјќи карти, тој го забележал неговото мамење, на што Толстој одговорил: „Да, тоа го знам и јас самиот, но не сакам да ме потсетуваат на тоа". Делумно поради неговото мамење, Толстој честопати освојувал големи суми на пари, кои генерално ги трошел брзо и каприциозно за животот во тоа општество. Имало и периоди во кои Толстој станал жртва на други измамници и претрпел големи финансиски загуби.

Уште попознато било учеството на Толстој во голем број двобои (двобои), чии причини често биле игрите со карти. Не е познато во колку двобои се борел Толстој во својот животот, но според некои извештаи тој убил вкупно единаесет мажи. За Толстој, двобоите очигледно не биле само начин да се оправда неговата чест - како што било прифатено во офицерските кругови во Русија - туку и обична забава. Еднаш Толстој требало да присуствува на двобојот на еден од неговите најблиски пријатели. Од страв за животот на неговиот пријател, Толстој решил да интервенира за да го спречи најлошото: пред да се одржи двобојот, тој самиот го предизвикал противникот на својот пријател и го убил. Лео Толстој, првиот братучед кој некогаш го отстраниле од Фјодор, кого го познавал уште од раното детство, го раскажувал овој настан.

#### Личен живот

Во раните години во Москва, љубовните врски на Толстој обезбедиле изобилен материјал за гласини и озборувања во општеството. Тој се оженил со циганката Авдотја Тугајева на 10 јануари 1821 година, но живеел со неа само неколку години. Мемоарите на Марија Каменскаја ја објаснуваат причината за овој брак.

Овој брак траел сè до смртта на Толстој. Тугајева родила дванаесет деца, сепак, само едно преживеало и ја достигнало во возраста на зрелост: нивната ќерка Праскоја Фјодоровна, која живеела до 1887 година. Најстарата ќерка на Толстој и Тугаева, Сара, имала поетски дар, но била нездрава и физички и психички, и починала на 17-годишна возраст од туберкулоза. Сите други деца се родиле мртви или починале во повој.

Наводи
------

1. 1 2  kologriv.com
2. 1 2 3 4 5  S. L. Tolstoy, 1926
3. ↑  Faddei Bulgarin, Воспоминания, vol 5, Saint Petersburg, 1848
4. 1 2 3  Мемуары Марьи Каменской [*Memoirs of Marya Kamenskaya*], 1894
5. ↑  Filipp Vigel, Записки, Moscow: 1892
6. ↑  Пушкин в воспоминаниях современников, 1. С. 413

Надворешни врски
----------------

* Текст во журналот *Slovo*