**Опеница** (многу ретко се сретнува и како **Опењца**) — село во Општина Охрид, во околината на градот Охрид.

Географија и местоположба
-------------------------

Панорама на селото (во позадина шумски пожар во 2019 г.)
Ова село се наоѓа во североисточниот дел на Охридското Поле, во источниот дел на Општина Охрид, недалеку од патот Охрид-Ресен. Селото е ридско, на надморска височина од 770 метри. Од градот Охрид селото е оддалечено 13 километри.

Селото е сместено во долината на Коселска Река, главно во горниот клисурест дел. Околу селото се наоѓаат ниви, шуми и ливади. Во минатото, мештаните со вода за пиење се снабдувале од бунари, бидејќи немало извори. Денес, селото има изграден селски водовод.

Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Баба, Краста, Маркоец, Марково Долче, Неолица, Кулица, Бигла и Осој.

Селото во основа има збиен тип. Одредени делови од селото се нарекуваат по родови, како што се: Атовци, Ристевци, Лавчевци, Николовци и други.

Атарот на селото Опеница граничи со атарите на следните села: од југ со селото Скребатно, од исток со селата Свиништа и Завој, од запад со селата Вапила, Сирула и Косел, и од север со селата Речица и Куратица.

Историја
--------

Автохромна фотографија на куќа во селото од 1913 година
Поради неговата поволна положба, месноста на денешното село отсекогаш било населено. Подрачјето е населено уште од неолитот, за што сведочат наодите во месноста Црвејнца.

Постарата населба се наоѓала во месноста Горно Село, источно од денешното село. Во близина е ридот Кулица. Доказ за староста на денешното село се и старите надгробни споменици, кои потекнуваат дури од средниот век.

Остатоци на старини се сретнуваат и во Црвејнца, кое е покрај реката. Таму се пронајдени стари гробови. На месноста Филипец, исто така, се пронајдени старини.

Горно Село претставувало мала населба, чии жители подоцна се спуштиле на денешната положба. Во тоа време, покрај долината на реката не постоел колски пат. Низ селото имало само патишта за товарен сообраќај, еден за селото Вапила и еден за селото Завој, тогаш сместено во близина на превојот Буково.

Во XIX век, Опеница било село во Охридската каза на Отоманското Царство.

Во Илинденското востание, селото било запалено од страна на Турците. Во тоа време, мештаните престојувале на месноста Марково Долче, кон планинското село Куратица. По палежот, селаните се вратиле и направиле колиби.

Месноста Марково Долче, како и месноста Рашанец, биле издадени од страна на мештанинот Велјан Славески на Турците, поради што се случил масакрот во Рашанец.

Фотографијата на Опеница, дело на францускиот фотограф Огист Леон од 1913 година претставува една од најстарите и најпознати фотографии во боја на македонските села.

Селото било уште еднаш запалено, на 12 декември 1944 година, од страна на германските војници, кои се повлекувале од Ресен спрема Охрид. Меѓу нив се наоѓале и албански балисти. Мештаните на Опеница, зимата ја поминале низ рамнинските охридски села.

Стопанство
----------

Каменолом во атарот на селото, сместен на раскрсницата за селата Куратица и Речица
Атарот зафаќа простор од 16,6 км2. На него преовладуваат шумите на површина од 604 хектари, на обработливото земјиште отпаѓаат 498 хектари, а на пасиштата само 42 хектари.

Селото, во основа, има полјоделско-шумарска функција.

До крајот на Втората светска војна, селаните се занимавале со сточарство и со земјоделство. Мештаните главно биле земјоделци, но во помала мера одгледувале стока.

Население
---------

Население во минатото| 

| Година | Нас. | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1948 | 636 | —     |
| 1953 | 675 | +6.1% |
| 1961 | 681 | +0.9% |
| 1971 | 509 | −25.3% |
| 1981 | 236 | −53.6% |

 | 

| Година | Нас. | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1991 | 126 | −46.6% |
| 1994 | 104 | −17.5% |
| 2002 | 58 | −44.2% |
| 2021 | 31 | −46.6% |

 |
|  |

Во книгата „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника" се вели дека во 1873 г. селото имало 100 домаќинства и 295 жители.

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика") од 1900 година, во Опеница живееле 470 жители, сите Македонци. Според егзархискиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne"), во 1905 година во Опеница имало 480 жители, под врховенството на Бугарската егзархија.

На Етнографската карта на Битолскиот Вилает од 1901 г. *Опејница* е претставено како чисто македонско село во Охридската каза на Битолскиот санџак со 60 куќи.

Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на Кралството Југославија од 1931 година, селото имало 600 Македонци.

Од ова село се иселил значителен број од населението и тоа преминало од средно во мало село по големина. Така, во 1961 година селото имало 681 жител, а во 1994 година бројот се намалил на 104 жители, македонско население.

Според пописот од 2002 година, во селото Опеница живееле 58 жители, сите Македонци.

Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 31 жител, од кои 26 Македонци и 5 лица без податоци.

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

| Година | 1900 | 1905 | 1948 | 1953 | 1961 | 1971 | 1981 | 1991 | 1994 | 2002 | 2021 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Население** | 470 | 480 | 636 | 675 | 681 | 509 | 236 | 126 | 104 | 58 | 31 |

**Извор за 1900 г.**: Македонија. Етнографија и статистика.; **за 1905 г.**: La Macédoine et sa Population Chrétienne.; **за 1948-2002 г.**: Државен завод за статистика на РМ.; **за 2021 г.**: Државен завод за статистика на РМ.

### Родови

Опеница е чисто македонско православно село. Сите родови во селото се староседелски.

Родови во селото Опеница се: *Ристевци* (8 к.), *Калевци* (4 к.), *Амуровци* (3 к.), *Атовци* (10 к.), *Лавчевци* (6 к.), *Николовци* (6 к.), *Сидоровци* (3 к.) и *Нејчевци* (3 к.), сите староседелски. За првите рода се смета дека се најстари.

Општествени установи
--------------------

* Поранешно основно училиште

Самоуправа и политика
---------------------

Селото влегува во рамките на Општина Охрид, која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година.

Во периодот од 1996 до 2004 година, селото било дел од некогашната рурална Општина Косел.

Во периодот од 1965 до 1996 година, селото било сместено во големата општина Охрид.

Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од тогашната општина Косел.

Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Косел, во која покрај селото Опеница, се наоѓале и селата Вапила, Горно Лакочереј, Долно Лакочереј, Завој, Косел, Куратица, Ливоишта, Орман, Плаќе, Расино, Речица, Свиништа Сирула. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Опеница, во која влегувале селата Завој, Куратица и Опеница.

### Избирачко место

Во селото постои избирачкото место бр. 1339 според Државната изборна комисија, сместено во месната заедница.

На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 64 гласачи.

Културни и природни знаменитости
--------------------------------

Поглед на главната селска црква „Св. Никола"
Цркви
* Црква „Св. Никола" — главна селска црква; и
* Црква „Св. Кузман и Дамјан" — манастирска црква.

Параклиси
* Параклис „Св. Ѓорѓи" — параклис сместен во Горно Село

Манастири
* Опенички манастир — понов манастир

Археолошки наоѓалишта
* Горно Село — средновековна населба
* Лажиште - Вилипец — населба од римското време
* Мадем — топилница од доцноантичкото време
* Релејца — рударски јами од римското време
* Старечки Дол — рудник и топилница од римското време
* Требишки Рид — средновековна населба и некропола
* Црвејнца — населба од неолитското време, некропола од хеленистичкото време и средниот век

Редовни настани
---------------

Слави
* Ѓурѓовден — постара селска слава
* Свети Никола — зимска селска слава

Личности
--------

Родени во Опеница
* Блаже Митрев — револуционер
* Ламбе Блажев (1880–1921) — револуционер
* Сандре Георгиев — револуционер
* Стојан Настев (1866–1937) — револуционер
* Христо Настев — револуционер и политичар
* Илија Настов Блажески — македонски револуционер од ВМОРО.
* Лазар Иванов Груевски — македонски револуционер од ВМОРО.
* Трене Николов Наумовски — македонски револуционер од ВМОРО.
* Тоде Груески — македонски партизан.
* Петре Грозданоски — македонски партизан.

Иселеништво
-----------

Постари иселеници од Опеница има во Охрид (*Радичовци*), потоа во Свиништа (*Аџиовци*, 10 к.), Косел (*Опеничани*, 10 к.), Горно Лакочереј (*Целевци*, 2 к.). Во селото Велушина иселени се *Милевци* (15 к.), кои биле населени во куќите на иселените српски колонисти во текот на Втората светска војна. Сепак најмногу иселеници Опеница дало после Втората светска војна, најмногу се иселени во Охрид, и во охридското село Лескоец (25 к.). А по некој иселеник има и во Скопје, Белград и Загреб.

Галерија
--------

* Стара куќа во селотоСтара куќа во селото
* Поглед на селотоПоглед на селото
* Опеничка РекаОпеничка Река
* Патоказ за селотоПатоказ за селото
* Новиот манастир над селотоНовиот манастир над селото

Наводи
------

1. ↑  „Пописна слика на населените места во Македонија, Попис 2021". *Државен завод за статистика*. Посетено на 22 декември 2022.
2. 1 2 3 4 5  Панов, Митко (1998). *Енциклопедија на селата во Република Македонија* (PDF). Скопје: Патрија. стр. 219. Посетено на 26 ноември 2019.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Трифуноски, Јован Ф. (1992). *Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања*. Београд: Српска академија наука и уметности. ISBN 8670251582. OCLC 27418468.
4. ↑  „ВО ПЕТ ОХРИДСКИ СЕЛА ВОДАТА ОД ЧЕШМИТЕ Е НЕБЕЗБЕДНА". *Сакам Да Кажам*. 2018-03-07. Посетено на 2019-11-18.
5. ↑  На овој мештанин, востаниците му одземале три кози, кои ги заклале за да се прехранат. Поради тоа, тој ја открил нивната положба.
6. ↑  Александар Матески, „Плакенска Планина", *Економија и бизнис*, година 18, број 219, септември 2016, стр. 106-107.
7. ↑  „Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г." Македонски научен институт, София, 1995, с. 100-101.
8. ↑  Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика". Софија, 1900, стр. 252.
9. ↑  D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 162-163.
10. ↑  Михајловски, Роберт, уред. (2017). *Етнографска карта на Битолскиот вилает* (PDF). Каламус. стр. 29.
11. ↑  „200K Volkstumskarte Jugoslawien".
12. ↑  „Попис на Македонија" (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. Посетено на 26 ноември 2019.
13. ↑  „Оваа категорија опфаќа лица коишто учествуваат во вкупното резидентно население, но поради нивно одбивање да бидат попишани, неможност да бидат најдени на својата адреса на живеење и непотполност во работата на попишувачите не биле официјално попишани, туку за нив податоците биле преземени од административни извори и затоа не учествуваат во изјаснувањето за етничка припадност, вероисповед и мајчин јазик (Прочитајте повеќе...)."
14. ↑  К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика". Софија, 1900
15. ↑  Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905.
16. ↑  „Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна". Државен завод за статистика.
17. ↑  „Вкупно резидентно население на Република Северна Македонија според етничката припадност, по населени места, Попис, 2021". Државен завод за статистика.
18. ↑  „Описи на ИМ". Архивирано од изворникот на 2023-08-17. Посетено на 28 ноември 2019.
19. ↑  „Претседателски избори 2019". Посетено на 28 ноември 2019.
20. ↑  Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска (уред.). *Карта на верски објекти во Македонија*. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7.
21. ↑  Николов, Борис Й. Вътрешна македоно-одринска революционна организация. Войводи и ръководители (1893 – 1934). Биографично-библиографски справочник, София, 2001, стр. 106.
22. ↑  Николов, Борис Й. Вътрешна македоно-одринска революционна организация. Войводи и ръководители (1893 – 1934). Биографично-библиографски справочник, София, 2001, стр. 32.
23. ↑ . Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том I, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија. Отсутно или празно `|title=` (help)CS1-одржување: друго (link)
24. ↑ . Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том I, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија. Отсутно или празно `|title=` (help)CS1-одржување: друго (link)
25. ↑ . Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2017). Илинденски сведоштва. том III, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија. Отсутно или празно `|title=` (help)CS1-одржување: друго (link)

Поврзано
--------

* Општина Охрид
* Охрид

Надворешни врски
----------------

* Опеница на Ризницата ?

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Населени места во Општина Охрид |
| --- |
|  |
| 
* Вапила
* Велгошти
* Велестово
* Горно Лакочереј
* Долно Коњско
* Долно Лакочереј
* Елшани
* Завој
* Коњско
* Косел
* Куратица
* Лагадин
* Лескоец
* Ливоишта
* Љубаништа
* Опеница
* Орман
* **Охрид**
* Пештани
* Подмоље
* Рамне
* Расино
* Свиништа
* Сирула
* Скребатно
* Трпејца
* Шипокно

 | Грб на Општина Охрид |
|  |
| Раселени | 
* Плаќе
* Речица

 |
|  |
| Историски | 
* Вишово
* Габавци
* Горица 1
* Тројани

 |
|  |
| 1 Денес туристичка населба. |

 |