|  |
| --- |
| „**Чрешче**" |
|  |
|  |
| **Местоположба** | 41°42′16.92″N 21°58′51.96″E﻿ / ﻿41.7047000° СГШ; 21.9811000° ИГД﻿ / 41.7047000; 21.9811000Координати: 41°42′16.92″N 21°58′51.96″E﻿ / ﻿41.7047000° СГШ; 21.9811000° ИГД﻿ / 41.7047000; 21.9811000 |
| Основни податоци |
| **Место** | Црешка |
| **Општина** | Штип |
| **Тип** |  опидум
 градиште

 |
| **Период** | доцноантичко време |
|  | среден век |
| **Портал „Археологија"** |

  

**Чрешче** (наречена и **Хисар** или **Исар** или **Црешка тврдина**) — тврдина на оддалеченост од близу 2 км југозападно од штипското село Црешка. Претставува доцноантички опидум и средновековно градиште со некропола. На 2 км југозападно од селото се издига висок карпест рид, од три страни опкружен со коритото на Брегалница. На самиот врв, кој е издолжен околу 200 м и доста нерамен, се насетуваат темели од повеќе објекти, а остатоци од бедем нема. На површината лежат фрагменти од керамички садови и градежен материјал, а биле најдени и монети од VI век и постари. На источната страна на Исар започнува пристапен гребен во чие подножје се наоѓа голема некропола со гробови од камени плочи, меѓу кои има и групи од по два или три гробови. Томо Томоски го поврзува градиштето со средновековниот град Црешче.

Местоположба
------------

На оддалеченост од близу 2 км југозападно од Црешка се издига осамената карпа „Хисар" („Полис") покрај Брегалница. Реката врти во голем лак околу неа и ја опфаќа од три страни. Само од исток кон Хисар се приоѓа преку длабоко седло. Карпата има вертикални страни високи 30-50 м и зарамнет врв во вид на плоча, голема 300×120 м. Се издига 150 м над реката и доминира над широката околина. Далеку е од сите позначајни патишта во овој регион. Јужно од Хисар реката поткопала карпи наталожени со железна руда (сидерит); се гледаат дупки и поткопи на простор долг 2 км — траги од вадење на рудата во минатото.

Најстари остатоци
-----------------

Првите рудари се населиле на Хисар во раната антика (грнчарија и монета од III век п.н.е.) Во доцната антика тука израснала голема рударска населба. Иако е природно укрепена и непристапна, плочата на врвот била опкружена со камен ѕид, а со ѕидови бил опфатен и станбениот простор во јужното и источното подножје, со вкупна површина од 7 ха. На реката јужно од Хисар бил изграден мост од кој денес се гледаат траги. Бројните движни наоди и монети од IV-VI век го определуваат времето на животот на Хисар.

Средновековни остатоци
----------------------

Обновеното рударство во овие краишта условило да се обнови и крепоста на Хисарот. Бидејќи и плочата била многу голема за поскромните средновековни потреби, преградена е со напречен ѕид во два дела и помалиот источен дел (со големина 120 × 110 м) бил населен. На напречниот ѕид (граден без малтер) на северниот агол потпрена е една голема кула. Ѕидана е масивно и со малтер, мери 12,5 × 12 м и доминира над целата карпа и околината. Сето ова ја определува како донжон, настанат во XIII или IV век. Останатиот простор на карпата, природно заштитен, служел по потреба како збег.

Движните наоди прибрани во укрепениот простор потекнуваат од подолг временски период. Истакнуваме една бронзена апликација — јазиче за појасен ремен, со форма и украси типични за доцниот VIII и IX век. Парчињата словенски накит од бронза и стакло потекнуваат од X—XIII век. Бакарните монети — византиски скифати се од XII—XIII век. Една оловна плочка со магиски запис за истерување на демонот Нежит е датирана во XIII—XIV век. Српските монети се од XIV век.

По Битката кај Велбужд во 1330 г. Србите освоиле низа гранични византиски крепости на Брегалница и Вардар. Тогаш бил заземен и „градот Чрешче". Името е словенско и упатува (како и археолошките наоди) на времето пред византиската реновација, веројатно во IX век (под цар Борис II и цар Самуил). Византија го користела како рудничка, и на крајот како гранична тврдина.

Побогатите рудни лежишта во околината биле исцрпени веројатно уште во доцната антика и Чрешче живуркало како мала населба со тврдина до XIV век. Во турските документи не е забележано, а споменот на „градот" Чрешче останал да живее во името на селото Црешка близу него, кое во нашето време исто така запустело.

Наводи
------

1. ↑  Коцо, Димче (1996). *Археолошка карта на Република Македонија*. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069

* И. Микулчиќ TIR, 36 и 1987, 149—157.

* План на наоѓалиштетоПлан на наоѓалиштето
* Наоди од Чрешче, IX и XIII-XIV векНаоди од Чрешче, IX и XIII-XIV век

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Средновековни тврдини во Македонија |
| --- |
|  |
| 
* Арангел
* Банско
* Белица I
* Белица II
* Битола
* Будинарци
* Бучин
* Валандово
* Варош
* Велес
* Виневлаица
* Вирче
* Водно
* Габрово
* Годивје
* Горна Бањица
* Градец
* Градиште
* Граиште
* Дебар
* Дебреште
* Девич
* Демир Капија
* Десово
* Долна Лешница
* Долно Градиште
* Долно Орехово
* Драмче
* Дреново
* Евла
* Железнец
* Живојно
* Заград
* Заграчани
* Здуње
* Злетово
* Зовиќ
* Зрзе
* Ѕвегор
* Кале
* Јегуновце
* Калиште
* Канарево
* Кичево
* Кожле
* Конче
* Коњух
* Костурино
* Крупиште
* Лешок
* Луковица
* Манастир
* Маркова Сушица
* Матка
* Младо Нагоричане
* Мордиште
* Мородвис
* Опила
* Ораше
* Охрид
* Песочани
* Подвис
* Прилепец
* Радовиш
* Ресава
* Рогле
* Скопје
* Сопот
* Србиново
* Стенче
* Стење
* Стрежево
* Струмица
* Теово
* Трескавец
* Црешка
* Чучер
* Шопур
* Штип

 |  |

 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Археолошки наоѓалишта во Општина Штип |
| --- |
|  |
|  | 
Стар Бунар (Балталија)  •  Крундилов Дол (Брест)  •  Плоча (Брест)  •  Црква Св. Пантелеј (Брест)  •  Шумнати Рид (Брест)  •  Судичка Река (Врсаково)  •  Горачино (Горачино)  •  Ограѓе (Горачино)  •  Гробишта (Доброшани)  •  Дива Топола (Долани)  •  Ерџелија (Долани)  •  Јаребичова Вода (Долани)  •  Кале - Градиште (Долани)  •  Кутлевец (Долани)  •  Рамниште (Долани)  •  Ќерамидница (Долани)  •  Чука (Долани)  •  Градиште (Драгоево)  •  Селски Гробишта (Драгоево)  •  Ташли Трла (Драгоево)  •  Градиште (Криви Дол)  •  Грамади (Криви Дол)  •  Долна Бежанија (Криви Дол)  •  Јанчовец (Криви Дол)  •  Бунар (Лесковица)  •  Голема Нива (Лесковица)  •  Дабјата (Лесковица)  •  Дворот на Божин Николов (Лесковица)  •  Сопот - Карабурун (Лесковица)  •  Стари Гробишта (Лесковица)  •  Суни Чешма (Лесковица)  •  Бара (Ново Село (село))  •  Богородичен Даб (Ново Село (село))  •  Стари Гробишта (Ново Село (село))  •  Калимерово (Ново Село (населба))  •  Марков Камен (Ново Село (населба))  •  Орлов Дол (Ново Село (населба))  •  Паскова Чешма (Ново Село (населба))  •  Црква Св. Спас (Ново Село (населба))  •  Гробишта (Пенуш)  •  Градиште - Чука (Пиперово)  •  Црквиште (Пиперово)  •  Ексибал (Почивало)  •  Исарл’к (Почивало)  •  Кисетарла (Почивало)  •  Стаиќувез (Почивало)  •  Фрн (Почивало)  •  Бавчи (Пухче)  •  Градиште (Пухче)  •  Кала (Пухче)  •  Пухче (Пухче)  •  Рамниште (Пухче)  •  Вучеви Ливади (Сарчиево)  •  Јарма (Селце)  •  Тумба (Селце)  •  Гробишта (Скандалци)  •  Поле (Софилари)  •  Црквиште (Софилари)  •  Варница - Крушка (Стар Караорман)  •  Горно Поле - Балабаница (Стар Караорман)  •  Крушка (Стар Караорман)  •  Орлови Чуки (Стар Караорман)  •  Солена Вода (Стар Караорман)  •  Трансформатор (Стар Караорман)  •  Кирезл’к (Степанци)  •  Аџибунар (Суво Грло)  •  Гробишта - Чукарки (Суво Грло)  •  Ќоилук (Суво Грло)  •  Дугени (Судик)  •  Кула (Судик)  •  Солунски Рид (Судик)  •  Хисар (Топлик)  •  Три Чешми (Три Чешми)  •  Исар (Хаџи-Хамзали)  •  Града (Црешка)  •  Исар - Чрешче (Црешка)  •  Полиса (Црешка)  •  Турски Гробишта (Црешка)  •  Бунарче (Чардаклија)  •  Манастирче (Чардаклија)  •  Чепрево (Шашаварлија)  •  Ѕидини (Шопур)  •  Логур (Шопур)  •  Мадемска Река (Шопур)  •  Манастириште (Шопур)  •  Пилав Тепе (Шопур)  •  Ширинка (Шопур)  •  Астибо - Стар Конак (Штип)  •  Бабите (Штип)  •  Исар (Штип)  •  Кемер (Штип)  •  Св. Архангел Главатов (Штип)  •  Св. Архангел Михаил - Фитија (Штип)  •  Св. Власиј (Штип)  •  Св. Илија (Штип)  •  Св. Јован Крстител (Штип)  •  Трговски Центар (Штип)  •  Тузлија (Штип)
 |  |
|  |
| Дел од темата: *Археолошки наоѓалишта во Штипско* |

 |