Платон (лево) и Аристотел (десно), од Рафаел.
**Метафизиката** (грчки - μεταφυσικά) е дел од филозофијата коjшто се занимава со објаснување на природата и потеклото на овој свет. Метафизиката претставува идеалистичка филозофија за прапочетоците на постоењето, за суштината на светот, за предметите што се непристапни за сетилното искуство, како на пример Бог, душата и др. Метафизиката е метод на мислење спротивен на дијалектиката. Таа не ги набљудува работите во нивниот развиток и во нивната заемна врска, туку поединечно, изолирано, во состојба на мир и неподвижност, на застој и непроменливост.

Прашања со кои се занимава метафизиката
---------------------------------------

* „Кое е потеклото на стварноста?"
* „Кое е местото на човекот во универзумот?"
* „Дали се боите објективни или субјективни?"
* „Дали светот постои надвор од нашиот ум?"
* „Кои се потеклото и природата на предметите, случувањата и местата?"

Централен дел на метафизиката е онтологијата, којашто ги истражува категориите на работите во светот и кои врски ги имаат тие меѓусебно. Метафизичарот исто така се обидува да го избистри начинот на кој луѓето го гледаат светот, вклучувајќи го постоењето, материјалноста, имањето, просторот, времето, случајноста и веројатноста.

Во последно време, поимот „метафизика" се употребува и со значење „она што е вон/над физичкиот свет". На пр. метафизичка книжарница може да значи и книжарница што не продава книги за онтологија, туку за духовни работи, духовно исцелување, окултизам и други слични теми.

Пред развивањето на модерната наука, метафизиката требало да одговара на строго научни прашања како да е природна филозофска наука. Ова траело сè до времето на Исак Њутн (кој бил и филозоф), во XVIII век (кога поимот „наука" значел едноставно - „знаење"). Од XIX век, филозофијата станала наука, а метафизиката вклучувала само проблеми што се вон/над физичкиот свет (и повеќе на била природна наука поткрепена од емпириски докази и експерименти). Филозофијата и науката сѐ уште може да се сметаат за предмет на метафизиката, во зависност од тоа дали во дефиницијата на овој поим спаѓаат емпириски објаснувања.

Потеклото и природата на материјата биле проблем уште во времето на раната филозофија. Уште Аристотел и неговите современици дале некакво објаснување за материјата, на разни начини. Денес, се разбира, филозофите работат само со емпириски истражувања за природата на материјата.

Историја на метафизиката
------------------------

Еден од првите метафизичари е Парменидес од Елеа. Тој сметал дека разновидноста на сè што постои, променливите форми и движењето се само појавност на едно вечно Битие, а со тоа го уважувал принципот дека „сè е едно". Заради ваквиот концепт за Битието, тој се смета за еден од основачите на метафизиката.

Аристотел е првиот кој го употребил зборот „метафизика", и се смета за наслов на негова книга. Претходната негова книга била наречена „Физика", а наредната ја нарекол „τὰ μετὰ τὰ φυσικὰ βιβλία" (*ta meta ta physika biblia*) или „книгата која доаѓа после (книгата за) физиката". Ова латинските коментатори на старите текстови погрешно го прочитале како „науката за она што е зад физичкото". Како и да е, откако еднаш е употребен, зборот останал до денес со такво значење.

Книгата „Метафизика" на Аристотел е поделена во три дела:

*Онтологија*Учење за Битието и постоењето.
*Природна теологија*Учење за Господ.
*Универзална наука*Учење за „првиот принцип" за кој Аристотел сметал дека е основа на сите потраги.
Метафизиката како дисциплина била сметана за „Кралица на науките" и исто толку важна како другите науки, како што се: медицината, математиката, поезијата и музиката.

Метафизиката како мотив во книжевноста
--------------------------------------

* „Метафизика" - песна на полската поетеса Вислава Шимборска.

Белешки
-------

1. ↑  Geisler, Norman L. "Baker Encyclopedia of Christian Apologetics" page 446. Baker Books, 1999
2. ↑  „Encyclopedia Britannica Online". Архивирано од изворникот на 2007-10-18. Посетено на 2008-11-14.
3. ↑  Vislava Šimborska, *Izabrane pesme*. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 400.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
**Филозофски теми** |
| --- |
|  |
| **Општо** | **Портал** **·**  Список на категории **·**  Западна филозофија **·**  Источна филозофија **·**  Историја на филозофијата **·**  (античка **·**  средновековна **·**  модерна **·**  современа)
 |
|  |
| **Списоци** | Основни теми **·**  Сите теми **·**  Филозофи **·**  Филозофии **·**  Глосар **·**  Речник **·**  Движења **·**  *други листи* |
|  |
| **Гранки** | Естетика **·**  Етика **·**  Епистемологија **·**  Логика **·**  Метафизика |
|  |
| **Филозофија на** | Војната **·**  Историјата **·**  Јазикот **·**  Книжевноста **·**  Математиката **·**  Науката (Физиката **·** Хемијата **·** Биологијата) **·**  Образованието **·**  Политиката **·**  Правото **·** Психологијата **·**  Религијата **·**  Технологијата **·**  Умот **·**  Филозофијата **·**  Човечката природа |
|  |
| **Школи**  | Аналитичка филозофија **·**  Аристотелизам **·**  Доблесна етика **·**  Деконструктивизам **·**  Деонтологија **·**  Дијалектички материјализам **·**  Дуализам **·**  Егзистенцијализам **·**  Емпиризам **·**  Епикурејство **·**  Хегелијанство **·**  Херменевтика **·**  Хуманизам **·**  Идеализам **·**  Кантизам **·**  Континентална филозофија **·**  Критичка теорија **·**  Логички позитивизам **·**  Марксизам **·**  Материјализам **·**  Монизам **·**  Надреализам **·**  Неоплатонизам **·**  Нихилизам **·**  Платонизам **·**  Позитивизам **·**  Постмодернизам **·**  Пост-структурализам **·**  Прагматизам **·**  Предсократовска филозофија **·**  Рационализам **·**  Релативизам **·**  Стоицизам **·**  Структурализам **·**  Схоластика **·**  Утилитаризам **·**  Феноменологија **·**  Реализам **·**  Скептицизам |
|  |
| **Надворешни врски** | Пример **·**  Семрежна енциклопедија на филозофијата (англиски) **·**  Философски речник (англиски) **·**  Стенфорд енциклопедија на Филозофијата (англиски) **·**  EpistemeLinks **·**  Итернет философски водич (англиски) **·**  Noesis пребарувач (англиски) |

 |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* LCCN: sh85084286
* GND: 4038936-4
* BNF: cb11934604g (податоци)
* NDL: 00565479
* NKC: ph115266
* BNE: XX525256

 |

 |