**Серџо Матарела** OMRI OMCA (италијански: Sergio Mattarella ; роден на 23 јули 1941 година) е италијански политичар, правник, академик и правник кој е претседател на Италија од 2015 година. Тој е претседател со најдолг стаж во историјата на Италијанската Република. Од смртта на Џорџо Наполитано во 2023 година, Матарела е единствениот жив италијански претседател.

Католички левичарски политичар, Матарела беше водечки член на Христијанско-демократската партија од раните 1980-ти до нејзиното распуштање. Тој беше министер за парламентарни односи од 1987 до 1989 година и министер за образование од 1989 до 1990 година. и министер за одбрана од 1999 до 2001 година. Тој се приклучи на Дејзи во 2002 година и беше еден од основачите на Демократската партија (ПД) во 2007 година, оставајќи ја кога се повлече од политиката во 2008 година. Работеше и како судија на Уставниот Судот на Италија од 2011 до 2015 година.

На 31 јануари 2015 година, Матарела беше избран за претседател на четвртото гласање, поддржано од централно-левичарското коалиционо мнозинство предводено од ПД и центристичките партии. И покрај тоа што првично ја отфрли можноста за втор мандат, тој беше реизбран на 29 јануари 2022 година , станувајќи вториот италијански претседател кој беше реизбран, првиот беше Наполитано. Од 2024 година, пет премиери служеа под негово претседателство, меѓу нив и Матео Ренци, тогашниот лидер на ПД и главен спонзор на неговата претседателска кандидатура, Паоло Џентилони, водечки член на ПД кој го наследи Ренци по неговата оставка во 2016 година, Џузепе Конте, во тоа време независен политичар кој владееше и со десничарски и леви коалиции во два последователни кабинети, Марио Драги, банкар и поранешен претседател на Европската централна банка, која беше назначена од Матарела да води влада на национално единство по оставката на Конте, и Џорџа Мелони, првата жена премиер на Италија и лидер на десничарската коалиција која победи на општите избори во септември 2022 година.

За време на неговиот долгогодишен мандат, Италија се соочи со последиците од Големата рецесија, како и со тешката европска мигрантска криза, која длабоко го одбележа италијанскиот политички, економски и социјален живот, доведувајќи до подем на популистичките партии. Покрај тоа, во 2020 година, Италија стана една од земјите најтешко погодени од пандемијата СОВИД-19, како првата земја во западниот свет што спроведе национално заклучување за да се запре ширењето на болеста. Како и неговиот претходник Наполитано, Матарела е обвинет дека ја извршува главно церемонијалната улога шеф на државата на извршен начин; неговото успешно спротивставување на назначувањето на Паоло Савона за министер за економија и финансии доведе до уставна криза и закани за импичмент, а тој двапати интервенираше во владините формации со назначување на свои кандидати за премиер (Џентилони во 2016 година и Драги во 2021 година). наместо распишување нови избори.

Раниот живот
============

Матарела е роден во Палермо на 23 јули 1941 година во видно сицилијанско семејство. Неговиот татко Бернардо Матарела бил антифашист кој, заедно со Алсиде Де Гаспери и други католички политичари, ја основал Христијанската демократија (ДЦ), која доминирала на италијанската политичка сцена речиси педесет години, а Бернардо неколкупати бил министер. Бернардо Матарела исто така е обвинет дека е поврзан со сицилијанската мафија; сепак, обвинувањата секогаш биле отфрлани на суд. Неговата мајка Марија Бучелато потекнувала од семејство од високата средна класа на Трапани.

За време на неговата младост, Матарела се преселил во Рим поради посветеноста на неговиот татко во политиката. Во Рим, тој стана член на Azione Cattolica (AC), големо католичко лаичко здружение, на кое стана регионален претседател на Лацио од 1961 до 1964 година. , студирал право на Универзитетот Сапиенца во Рим, каде што се приклучил на Италијанската католичка федерација на студенти од Универзитетот (FUCI).

Во 1964 година, Матарела дипломирал со заслуги со тезата Функцијата на политичката насока. Во 1967 година, тој станал адвокат во Палермо, особено вклучен во управното право. По неколку години, Матарела започнал да предава парламентарна процедура на Универзитетот во Палермо. каде што остана до 1983 година. Неговата академска активност и публикации во овој период главно се однесуваа на теми од уставното право, интервенцијата на сицилијанската влада во економијата, дводомноста, законодавната процедура, надоместокот за експропријација, еволуцијата на сицилијанската регионална администрација и контролите на локалните власти.

Во 1966 година, Матарела се оженил со Мариса Кјазезе која што починала во 2012, ќерка на Лауро Кјазезе, поранешен ректор на Универзитетот во Палермо, со која имал три деца: Лаура, Франческо и Бернардо. На 6 јануари 1980 година, неговиот постар брат Пјерсанти Матарела, кој исто така бил Политичар на ДЦ и претседател на Сицилија од 1978 година, беше убиен од сицилијанската мафија во Палермо. Овој настан длабоко го промени животот на Матарела и тој ја напушти академската кариера за да влезе во политиката.

Политичка кариера
=================

Една од првите важни позиции на Матарела беше шеф на одборот на арбитри на ДК, брзо реконституиран на крајот на 1981 година по скандалот Пропаганда поради и формирањето на соодветната парламентарна анкетна комисија, со која претседаваше Тина Анселми. Внатрешното тело на партијата беше обвинето за идентификување на милитантите регистрирани во масонската ложа Лисио Гели за да ги протера или суспендира, со што го прекрши статутот на партијата што забранува регистрација во масонските ложи. Пратеничката кариера на Матарела започна во 1983 година, кога тој беше избран за член на Домот на пратеници со речиси 120.000 гласови во изборната единица Палермо. Фракцијата, блиска до Алдо Моро, го поддржа договорот со Италијанската комунистичка партија (ПЦИ) предводена од Енрико Берлингер, т.н. Историски компромис; го поддржа и неговиот брат Пјерсанти Матарела.

Во 1982 година, Коза Ностра го уби регионалниот секретар на PCI Пио Ла Торе и префектот на Палермо Карло Алберто Дала Киеза. Овие трагични настани го разнишаа кредибилитетот на регионалниот политички систем во кој доминираше ДЦ. Следната година, на Матарела, секретарот на ДК, Сириако Де Мита, му беше доверено да го „исчисти" сицилијанскиот огранок на партијата од контролата на мафијата, во време кога мафијата правеше луѓе како Салво Лима и Вито Чанчимино да беа моќни политички фигури во регионот.Во 1985 година, тој и помогна на младиот адвокат Леолука Орландо, кој работеше заедно со неговиот брат Пјерсанти за време на неговиот гувернер на Сицилија, да стане нов градоначалник на Палермо; Двајцата мажи тргнаа да го скршат владеењето на мафијата на островот, префрлајќи ги буџетските овластувања од корумпираната регионална влада назад во градовите и донесоа закон со кој се спроведуваат истите стандарди за градба што се користат во остатокот од Италија, со што ги направија градежните шеми на мафијата незаконски. Во 1987 година, Матарела беше реизбран во Домот на пратеници со повеќе од 143.000 гласови, останувајќи близок до левичарската фракција на партијата, како и со нејзиниот секретар Де Мита.

### Министер и пратеник

На 29 јули 1987 година, Матарела беше назначен за италијански министер за парламентарни односи во владата предводена од премиерот на ДК Џовани Горија. Владата траеше до април 1988 година, кога Де Мита положи заклетва како нов премиер; сепак Матарела беше потврден како министер.

Во март 1989 година се одржа макси-натпревар за професорски места за средното училиште. Матарела ги реорганизираше и наставните програми на двегодишните средни училишта, завршувајќи ги првите чекори од таканаречениот „проект Брока", програма за ревизија на образовниот систем, преземена под неговиот претходник Џовани Галони во 1988 година. Матарела, исто така, ја надгледуваше севкупната реформа на основно училиште, што на 23 мај 1990 година го направи универзален модулот за тројца наставници на две паралелки, што доведе до надминување на традиционалниот самец наставник.

На 23 јули 1989 година, Матарела стана италијански министер за образование во шестиот кабинет на Џулио Андреоти. Во јануари 1990 година, Матарела ја водеше првата Национална училишна конференција, на која се дискутираше за обновувањето на образовниот систем и се осврна на прашањето за автономијата на училиштето. На крајот на јуни 1990 година, беше одобрен т.н. здравствено образование до училиштата; комбинацијата на образовниот систем и превентивните мерки, не само во здравството, беше дел од програмските линии што ги повлече министерот. На 27 јули 1990 година, Матарела поднесе оставка од својата позиција, заедно со други министри, по усвојувањето на Законот за Мами во 1990 година од страна на италијанскиот парламент, либерализација на медиумите во Италија, што тие го сметаа за услуга за медиумскиот магнат Берлускони.

Во 1990 година, Матарела беше избран за заменик секретар на ДК. Тој ја напушти функцијата две години подоцна за да стане директор на Ил Пополо, официјалниот весник на партијата. По италијанскиот референдум во 1993 година, тој го подготви новиот изборен закон со прекар Матарелум. Изборниот закон се состоеше во паралелен систем на гласање, кој делува како мешовит систем, при што 75% од местата се распределени со изборен систем првенствено и 25% со пропорционална застапеност, со еден круг гласање.

Во текот на тие години во раните 1990-ти, целиот италијански политички систем беше шокиран од корупцискиот скандал Тангентополи, Матарела не беше директно вклучен во скандалот. Во август 1993 година, тој беше меѓу примателите на известувањето од истрагата што следеше по изјавите на сицилијанскиот претприемач со недвижнини, кој го обвини. Матарела поднесе оставка од сите негови функции и беше заблагодарен од Мино Мартинацоли, тогашниот лидер на ДЦ, кој му ја изрази својата поддршка. Изјавата на Мартинацоли беше јавно критикувана од Франческо Косига бидејќи беше во спротивност со она што беше направено за другите политичари вклучени во скандалот. Матарела подоцна беше ослободен од обвинението.

### Министер во левиот центар

Матарела беше еден од протагонистите на обновувањето на ДК по Тангентополи што ќе доведе во јануари 1994 година до основањето на Италијанската народна партија (ППИ). На општите избори во Италија кои следеа во 1994 година, на кои новооснованиот ППИ помина лошо, Матарела повторно беше избран во Домот на пратеници. Тој наскоро се најде во внатрешен спор по изборот на новиот партиски лидер Роко Бутиљоне, кој сакаше да ја насочи PPI кон изборен сојуз со Форца Италија (ФИ) на Силвио Берлускони. По назначувањето на Бутиљоне, Матарела поднесе оставка како директор на Ил Пополо во спротивставување на оваа политика. Во интервјуто за l'Unità од 20 јули 1994 година, Матарела го сметаше новиот политички предлог што се оформуваше за нова коалиција на левиот центар интересен, „особено за оние кои се многу носталгични за политичката стратегија на Алдо Моро." Во 1995 година, на врвот на внатрешниот конфликт во рамките на PPI, тој му се обрати на Бутиљоне, кој тврдоглаво бараше сојуз со политичката десница, како „главен државен удар Рокито Бутилоне" и ја дефинираше „ирационален кошмар" хипотезата дека ФИ на Берлускони може да биде прифатена во Европската народна партија.

Матарела беше еден од првите поддржувачи на економистот Романо Проди на чело на централно-левичарската коалиција позната како Маслиново дрво на општите избори во Италија во 1996 година. По изборната победа на левиот центар, Матарела беше лидер на парламентарната група на ППИ. Две години подоцна, кога падна Кабинетот на Проди I, Матарела беше назначен од Масимо Д'Алема за вицепремиер на Италија со одговорност за тајните служби, кои се обиде да ги реформира. Реформата на тајните служби предложена од Матарела ги собра индициите дадени од Комисијата за Џучи, која работеше интензивно на оваа тема, а имаше за цел зајакнување на политичката контрола на службите од страна на премиерот на Италија, во координација со Дигис (Владата Одделот за безбедносни информации), со отстранување на власта од Министерството за внатрешни работи и одбраната. Тоа беше основа за реформата на тајните служби во 2007 година.

Во декември 1999 година, Матарела беше назначен за италијански министер за одбрана во кабинетот на Д'Алема II. Како министер за одбрана, тој го поддржа НАТО бомбардирањето на Југославија против српскиот претседател Слободан Милошевиќ; тој, исто така, одобри реформа на италијанските вооружени сили со која се укина регрутирањето. По оставката на Д'Алема во 2000 година, Матарела ја задржа својата позиција како министер за одбрана во кабинетот Амато II.

Во октомври 2000 година, PPI се здружи со други центристички партии за да формира сојуз наречена The Daisy (DL), подоцна за да се спои во една партија во март 2002 година. Матарела беше реизбран во италијанскиот парламент на општите избори во 2001 и 2006 година. како кандидат за Дејзи во две последователни коалиции на левиот центар: Маслиновото дрво и Унијата (L'Unione). Во 2007 година, Матарела беше еден од основачите на Демократската партија (ПД), голема шаторска левичарска партија формирана од спојување на левичарски и центристички партии кои беа дел од Маслиновото дрво, вклучувајќи ги Дејзи и Демократите. на Левица (наследници на PCI).

На 5 октомври 2011 година, Матарела беше избран од италијанскиот парламент со 572 гласа за судија на Уставниот суд на Италија. Тој положи заклетва на 11 октомври 2011 година и ја извршуваше функцијата се додека не положи заклетва како претседател на Италијанската Република во јануари 2015 година.