**Хипохлорната киселина** (ClOH, HClO, HOCl или ClHO ) — слаба киселина која се формира кога хлорот се раствора во вода, а самата делумно се дисоцира, формирајќи хипохлорит, ClO −. HClO и ClO - се оксидатори и примарни средства за дезинфекција на растворите на хлор. HClO не може да се изолира од овие раствори поради брзата рамнотежа со неговиот прекурсор, хлорот.

Поради неговите силни антимикробни својства, поврзаните соединенија натриум хипохлорит (NaClO) и калциум хипохлорит (Ca(ClO) 2) се состојки во многу комерцијални белила, дезодоранси и средства за дезинфекција. Белите крвни зрнца на цицачите, како што се луѓето, исто така содржат хипохлорна киселина како средство против туѓи тела. Во живите организми, HOCl се создава со реакција на водород пероксид со хлоридни јони под катализа на хем ензимот миелопероксидаза (MPO).

Како и многу други средства за дезинфекција, растворите на хипохлорна киселина ќе ги уништат патогените, како што е СОВИД-19, адсорбиран на површините. Во ниски концентрации, ваквите раствори можат да послужат за дезинфекција на отворени рани.

Историја
--------

Хипохлорната киселина била откриена во 1834 година од францускиот хемичар Антоан Жером Балард (1802–1876) со додавање, во гас хлор, разредена суспензија на жива(II) оксид во вода. Тој исто така ги именувал киселината и нејзините соединенија.

И покрај тоа што е релативно лесно да се направи, тешко е да се одржи стабилен раствор на хипохлорна киселина. Дури последниве години, научниците успеале економично да произведуваат и одржуваат вода со хипохлорна киселина за стабилна комерцијална употреба.

Употреба
--------

* Во органската синтеза, HClO ги претвора алкените во хлорохидрини.
* Во биологијата, хипохлорната киселина се генерира во активираните неутрофили со пероксидација на хлоридните јони посредувана од миелопероксидаза и придонесува за уништување на бактериите
* Во медицината, водата со хипохлорна киселина се користи како средство за дезинфекција и дезинфекција.
* Во заздравување на рана, и од почетокот на 2016 година, Управата за храна и лекови на САД одобрила производи чија главна активна состојка е хипохлорна киселина за употреба во лекување на рани и разни инфекции кај луѓето и домашните миленици. Исто така е одобрен од FDA како конзерванс за солени раствори.
* За дезинфекција, се користи во форма на течен спреј, влажни марамчиња и аеросоли. Неодамнешните студии покажале дека водата со хипохлорна киселина е погодна за магла и аеросолирана апликација за комори за дезинфекција и погодна за дезинфекција на затворени простории како што се канцеларии, болници и здравствени клиники.
* Во сервисот за храна и дистрибуција на вода, специјализирана опрема за генерирање слаби раствори на HClO од вода и сол понекогаш се користи за да се генерираат соодветни количини на безбедно (нестабилно) средство за дезинфекција за третирање на површините за подготовка на храна и залихите на вода. Исто така, најчесто се користи во рестораните поради неговите незапаливи и нетоксични одлики.
* При третман на вода, хипохлорната киселина е активно средство за дезинфекција во производите базирани на хипохлорит (на пр. се користи во базени).
* Слично на тоа, во бродовите и јахтите, уредите за санитација на морето  користат електрична енергија за да ја претворат морската вода во хипохлорна киселина за да го дезинфицираат мацерираниот фекален отпад пред испуштањето во морето.
* При дезодоризација, хипохлорната киселина е тестирана за отстранување до 99% од непријатните мириси, вклучувајќи ѓубре, расипано месо, тоалет, столица и мирис на урина. [  ]

Формирање, стабилност и реакции
-------------------------------

Со додавање на хлор во вода се добиваат и хлороводородна киселина (HCl) и хипохлорна киселина (HClO):

Cl 2 + H 2 O ⇌ HClO + HCl
Cl 2 + 4 OH − ⇌ 2 ClO - + 2 H 2 O + 2 e −
Cl 2 + 2 e − ⇌ 2 Cl −
Кога киселините се додаваат во водените соли на хипохлорната киселина (како што е натриум хипохлорит во комерцијалниот раствор за белило), добиената реакција се движи налево и се формира гасот хлор. Така, формирањето на стабилни хипохлоритни избелувачи е олеснето со растворање на гасот хлор во основните водени раствори, како што е натриум хидроксид.

Киселината може да се подготви и со растворање на дихлор моноксид во вода; под стандардни водени услови, безводната хипохлорна киселина во моментов е невозможно да се подготви поради лесно реверзибилната рамнотежа помеѓу неа и нејзиниот анхидрид:

2 HClO ⇌ Cl 2 O + H 2 O     *К* (на 0 °C) = 0,004
Присуството на светлина или оксиди на преодни метали на бакар, никел или кобалт ја забрзува егзотермичката  распаѓање на хлороводородна киселина и кислород:

2 Cl 2 + 2 H 2 O → 4 HCl + O 2
### Фундаментални реакции

Во воден раствор, хипохлорната киселина делумно се дисоцира во анјонскиот *хипохлорит* ClO - :

HClO ⇌ ClO − + H +
Солите на хипохлорната киселина се нарекуваат хипохлорити. Еден од најпознатите хипохлорити е NaClO, активната состојка на белилото.

HClO е посилен оксиданс од хлорот во стандардни услови.

2 HClO(aq) + 2 H + + 2 e − ⇌ Cl 2 (g) + 2 H 2 O *Е* = +1,63 V
HClO реагира со HCl за да формира хлор:

HClO + HCl → H 2 O + Cl 2
HClO реагира со амонијак за да формира монохлорамин:

NH 3 + HClO → NH 2 Cl + H 2 O
HClO исто така може да реагира со органски амини, формирајќи *N* -хлороамини.

Хипохлорната киселина постои во рамнотежа со нејзиниот анхидрид, дихлор моноксид.

2 HClO ⇌ Cl 2 O + H 2 O     *К* (на 0 °C) = 3,55
### Реактивност на HClO со биомолекули

Хипохлорната киселина реагира со широк спектар на биомолекули, вклучувајќи ДНК, РНК, групи на масни киселини, холестерол  и белковини.

#### Реакција со белковински сулфидрилни групи

Нокс и неговите соработници  најпрво забележале дека HClO е инхибитор на сулфхидрил кој, во доволна количина, може целосно да ги инактивира белковините што содржат сулфхидрилни групи. Тоа е затоа што HClO ги оксидира сулфидрилните групи, што доведува до формирање на дисулфидни врски  што може да резултира со вкрстено поврзување на белковините. Механизмот на HClO на оксидација на сулфхидрил е сличен на оној на монохлораминот и може да биде само бактериостатски, бидејќи штом ќе се дисипира преостанатиот хлор, може да се обнови одредена функција на сулфидрил. Една амино киселина која содржи сулфхидрил може да исчисти до четири молекули на HClO. Во согласност со ова, предложено е дека сулфхидрилните групи на аминокиселини кои содржат сулфур може да се оксидираат вкупно три пати од три молекули HClO, при што четвртата реагира со α-амино групата. Првата реакција дава сулфенска киселина (R–SOH), потоа сулфинска киселина (R–SO 2 H) и на крајот R–SO3H. Сулфенските киселини формираат дисулфиди со друга белковинска сулфхидрилна група, предизвикувајќи вкрстено поврзување и агрегација на белковините. Сулфинската киселина и дериватите на R-SO3H се произведуваат само при високи моларни ексцеси на HClO, а дисулфидите се формираат првенствено на бактериоцидни нивоа. Дисулфидните врски, исто така, може да се оксидираат со HClO до сулфинска киселина. Бидејќи оксидацијата на сулфхидрилите и дисулфидите еволуира хлороводородна киселина, овој процес резултира со исцрпување на HClO.

#### Реакција со белковински амино групи

Хипохлорната киселина реагира лесно со амино киселините кои имаат странични синџири на амино групи, при што хлорот од HClO го поместува водородот, што резултира со органски хлорамин. Хлорираните амино киселини брзо се распаѓаат, но белковинските хлорамини се подолготрајни и задржуваат одреден оксидативен капацитет. Томас *и сор.*  заклучиле од нивните резултати дека повеќето органски хлорамини се распаѓале со внатрешно преуредување и дека помалку достапни NH2 групи промовирале напад на пептидната врска, што резултирало со расцепување на белковината. Мекена и Дејвис  откриле дека 10 mM или поголемо HClO е неопходно за да се фрагментираат белковините in vivo. Во согласност со овие резултати, подоцна било предложено дека хлораминот претрпува молекуларно преуредување, ослободувајќи HCl и амонијак за да формира алдехид. Алдехидната група може дополнително да реагира со друга амино група за да формира Шифова база, предизвикувајќи вкрстено поврзување и агрегација на белковините.

#### Реакција со ДНК и нуклеотиди

Хипохлорната киселина реагира бавно со ДНК и РНК, како и со сите нуклеотиди ин витро. GMP е најреактивен бидејќи HClO реагира и со хетероцикличната NH група и со амино групата. На сличен начин, TMP со само хетероциклична NH група која е реактивна со HClO е втората најреактивна. AMP и CMP, кои имаат само бавно реактивна амино група, се помалку реактивни со HClO. Било пријавено дека UMP е реактивен само со многу бавна брзина. Хетероцикличните NH групи се пореактивни од амино групите, а нивните секундарни хлорамини се способни да го донираат хлорот. Овие реакции веројатно се мешаат со спарувањето на базите на ДНК и, во согласност со ова, Пруц  пријавил намалување на вискозноста на ДНК изложена на HClO слично на она што се гледа со денатурација на топлина. Шеќерните делови се нереактивни и ДНК-рбетот не е скршен. NADH може да реагира со хлорирани TMP и UMP, како и HClO. Оваа реакција може да ги регенерира UMP и TMP и резултира со 5-хидрокси дериват на NADH. Реакцијата со TMP или UMP е полека реверзибилна за да се регенерира HClO. Втора побавна реакција која резултира со расцепување на пиридинскиот прстен се јавува кога е присутен вишок HClO. NAD + е инертен на HClO.

#### Реакција со липиди

Хипохлорната киселина реагира со незаситените врски во липидите, но не и со заситените врски, а јонот ClO- не учествува во оваа реакција. Оваа реакција се јавува со хидролиза со додавање на хлор во еден од јаглеродот и хидроксил во другиот. Резултирачкото соединение е хлорохидрин. Поларниот хлор ги нарушува липидните двослоеви и може да ја зголеми пропустливоста. Кога се јавува формирање на хлорохидрин во липидните двослоеви на црвените крвни зрнца, се јавува зголемена пропустливост. Може да дојде до нарушување ако се формира доволно хлорохидрин. Додавањето на преформиран хлорохидрин во црвените крвни зрнца може да влијае и на пропустливоста. Забележан е и холестерол хлорохидрин, но не влијае многу на пропустливоста и се верува дека Cl2 е одговорен за оваа реакција.

Начин на дејство на дезинфекција
--------------------------------

*E. coli* изложена на хипохлорна киселина ја губи одржливоста за помалку од 0,1 секунда поради деактивирање на многу витални системи. Хипохлорната киселина има пријавен LD50 од 0,0104-0,156 ppm  и 2,6 ppm предизвика 100% инхибиција на растот за 5 минути. Сепак, потребната концентрација за бактерицидна активност е исто така многу зависна од бактериската концентрација.

### Инхибиција на оксидација на гликоза

Во 1948 година, Нокс *и сор.*  ја предложиле идејата дека инхибицијата на оксидацијата на гликозата е главен фактор во бактериоцидната природа на растворите на хлор. Тие предложиле активниот агенс или агенсите да се дифузираат низ цитоплазматската мембрана за да ги инактивираат клучните ензими што содржат сулфидрил во гликолитичкиот пат. Оваа група исто така била првата што забележала дека растворите на хлор (HClO) ги инхибираат ензимите на сулфхидрил. Подоцнежните студии покажале дека, на бактериоцидни нивоа, компонентите на цитозолот не реагираат со HClO. Во согласност со ова, Мекфетерс и Кампер  откриле дека алдолаза, ензим што Нокс *и сор.*  предлага ќе биде деактивирана, не било под влијание на HClO in vivo. Понатаму се покажало дека загубата на сулфихидрили не е во корелација со инактивацијата. Тоа го остава прашањето за тоа што предизвикува инхибиција на оксидацијата на гликозата. Откритието дека HClO ја блокира индукцијата на β-галактозидаза со додадена лактоза  довела до можен одговор на ова прашање. Навлегувањето на радиоозначените супстрати и со АТП хидролиза и со котранспорт на протони може да биде блокирано со изложување на HClO што претходи на губење на одржливоста. Од оваа опсервација, се предложило дека HClO го блокира навлегувањето на хранливите материи со инактивирање на транспортните белковини. Прашањето за губење на оксидацијата на гликозата е дополнително истражено во однос на губењето на дишењето. Венкобачар *и сор.*  откриле дека сукцинската дехидрогеназа е инхибирана ин витро од HClO, што довела до истражување на можноста дека нарушувањето на транспортот на електрони може да биде причина за бактериска инактивација. Албрич *и сор.*  последователно откриле дека HClO ги уништува цитохромите и кластерите на железо-сулфур и забележале дека навлегувањето на кислород се укинува со HClO и се губат аденинските нуклеотиди. Исто така, било забележано дека неповратната оксидација на цитохромите е паралелна со губењето на респираторната активност. Еден начин за справување со загубата на навлегувањето на кислород бил со проучување на ефектите на HClO врз транспортот на електрони зависен од сукцинат. Розен *и сор.*  откриле дека нивоата на редуцирачки цитохроми во клетките третирани со HClO биле нормални и овие клетки не биле во можност да ги намалат. Сукцинат дехидрогеназата исто така била инхибирана од HClO, запирајќи го протокот на електрони до кислородот. Подоцнежните студии  откриле дека активноста на Ubiquinol oxidase прво престанува, а сè уште активните цитохроми го намалуваат преостанатиот хинон. Цитохромите потоа ги пренесуваат електроните на кислородот, што објаснува зошто цитохромите не можат да се реоксидираат, како што е забележано од Розен *и сор.*  Сепак, оваа линија на истрага била завршена кога Албрич *и сор.*  откриле дека клеточната инактивација претходи на губењето на дишењето со користење на систем за мешање на протокот што овозможило евалуација на одржливоста на многу помали временски размери. Оваа група открила дека клетките способни за дишење не можат да се поделат по изложување на HClO.

### Осиромашување на аденин нуклеотиди

Откако го елиминирале губењето на дишењето, Албрич *и сор.*  предложиле дека причината за смртта може да се должи на метаболичка дисфункција предизвикана од осиромашување на аденин нуклеотидите. Барет *и сор.*  го проучувал губењето на нуклеотидите на аденин со проучување на енергетскиот полнеж на клетките изложени на HClO и открил дека клетките изложени на HClO не биле во можност да го засилат својот енергетски полнеж по додавањето на хранливи материи. Заклучокот бил дека изложените клетки ја изгубиле способноста да го регулираат својот базен на аденилат, врз основа на фактот дека навлегувањето на метаболитите било дефицитарно само 45% по изложувањето на HClO и набљудувањето дека HClO предизвикува внатреклеточна хидролиза на ATP. Исто така, било потврдено дека на бактериоцидни нивоа на HClO, цитосолните компоненти не се засегнати. Така, било предложено дека модификацијата на некои мембрански врзани белковини резултира со екстензивна хидролиза на АТП, а тоа, заедно со неможноста на клетките да го отстранат АМП од цитозолот, ја намалува метаболичката функција. Утврдено е дека една белковина вклучена во губењето на способноста за регенерирање на АТП е АТП синтетаза. Голем дел од ова истражување за дишењето го потврдува набљудувањето дека релевантните бактериоцидни реакции се случуваат на клеточната мембрана.

### Инхибиција на репликацијата на ДНК

Неодамна било предложено дека бактериската инактивација со HClO е резултат на инхибиција на репликацијата на ДНК. Кога бактериите се изложени на HClO, постои нагло опаѓање на синтезата на ДНК што претходи на инхибиција на синтезата на белковините и тесно паралелно со губењето на одржливоста. За време на репликацијата на бактерискиот геном, потеклото на репликацијата (oriC во *Е. coli* ) се врзува за белковините кои се поврзани со клеточната мембрана и било забележано дека третманот со HClO го намалува афинитетот на екстрахираните мембрани за oriC, а овој намален афинитет, исто така, паралелно со губењето на одржливоста. Студијата на Розен *и сор.*  ја споредила стапката на HClO инхибиција на репликацијата на ДНК на плазмидите со различно потекло на репликација и открила дека одредени плазмиди покажале доцнење во инхибицијата на репликацијата во споредба со плазмидите што содржат oriC. Групата на Розен предложила дека инактивацијата на мембранските белковини вклучени во репликацијата на ДНК се механизмот на дејство на HClO.

### Расплет и агрегација на белковини

Познато е дека HClO предизвикува пост-преведувачки модификации на белковините, од кои најзначајните се оксидацијата на цистеин и метионин. Неодамнешното испитување на бактерицидната улога на HClO открило дека тој е моќен поттикнувач на агрегација на белковини. Hsp33, шаперон за кој се знае дека се активира со оксидативен топлински стрес, ги штити бактериите од ефектите на HClO со тоа што делува како холдаза, ефикасно спречувајќи ја агрегацијата на белковините. Видовите на *Escherichia coli* и *Vibrio cholerae* кои немаат Hsp33 биле особено чувствителни на HClO. Hsp33 заштитил многу есенцијални белковини од агрегација и инактивација поради HClO, што е веројатен посредник на бактерицидните ефекти на HClO.

Хипохлорити
-----------

Хипохлоритите се соли на хипохлорна киселина; комерцијално важни хипохлорити се калциум хипохлорит и натриум хипохлорит .

### Производство на хипохлорити со помош на електролиза

Растворите на хипохлорити може да се произведат in-situ со електролиза на воден раствор на натриум хлорид и во сериските и во тековите процеси. Составот на добиениот раствор зависи од pH вредноста на анодата. Во кисели услови произведениот раствор ќе има висока концентрација на хипохлорна киселина, но ќе содржи и растворен гасовит хлор, кој може да биде корозивен, при неутрална pH растворот ќе биде околу 75% хипохлорна киселина и 25% хипохлорит. Дел од произведениот гас хлор ќе се раствори формирајќи хипохлоритни јони. Хипохлоритите се произведуваат и со диспропорционалност на гасот хлор во алкалните раствори.

Безбедност
----------

HClO е класифициран како неопасен од Агенцијата за заштита на животната средина во САД. Како и секое оксидирачко средство, може да биде корозивно или надразнувачко во зависност од неговата концентрација и pH вредност.

Во клинички тест, водата со хипохлорна киселина била тестирана за иритација на очите, иритација на кожата и токсичност. Тестот заклучил дека е нетоксичен и не иритирачки за окото и кожата.

Во една студија од 2017 година, се покажало дека солен хигиенски раствор зачуван со чиста хипохлорна киселина значително го намалува бактериското оптоварување без да ја менува разновидноста на бактериските видови на очните капаци. По 20 минути од третманот, имал >99% намалување на бактериите Staphylococci.

Комерцијализација
-----------------

За дезинфекција, и покрај тоа што е одамна откриена, стабилноста на водата со хипохлорна киселина тешко се одржува. Во раствор, активните соединенија брзо се распаѓаат назад во солена вода, губејќи ја својата способност за дезинфекција, што го отежнува транспортот за широка употреба. И покрај неговите посилни способности за дезинфекција, поретко се користи како средство за дезинфекција во споредба со белилото и алкохолот поради цената.

Технолошкиот развој ги намалил трошоците за производство и овозможил производство и флаширање на хипохлорна кисела вода за домашна и комерцијална употреба. Сепак, повеќето вода со хипохлорна киселина има краток рок на траење. Складирањето подалеку од топлина и директна сончева светлина може да помогне да се забави влошувањето. Понатамошниот развој на електрохемиските ќелии со континуиран проток е имплементиран во нови производи, овозможувајќи комерцијализација на домашни и индустриски уреди со континуиран проток за insitu генерирање хипохлорна киселина за цели на дезинфекција.

Наводи
------

1. ↑  Harris, Daniel C. (2009). *Exploring Chemical Analysis* (Fourth. изд.). стр. 538.
2. ↑  „Hypochlorous acid". *CAS Common Chemistry*. CAS, a division of the American Chemical Society, n.d. CAS RN: 7790-92-3. Посетено на 2022-04-12.
3. ↑  „hypochlorous acid". *Chemical Entities of Biological Interest*. European Bioinformatics Institute. CHEBI:24757. Посетено на 2022-04-12.
4. ↑  Sansebastiano, G. et al.
5. 1 2  Block, Michael S.; Rowan, Brian G. (September 2020). „Hypochlorous Acid: A Review". *Journal of Oral and Maxillofacial Surgery*. **78** (9): 1461–1466. doi:10.1016/j.joms.2020.06.029. ISSN 0278-2391. PMC 7315945. PMID 32653307.
6. 1 2  „Treating Chronic Wounds With Hypochlorous Acid Disrupts Biofilm". *Today's Wound Clinic* (англиски). Посетено на 2021-02-08.
7. ↑  „A novel sensor to estimate the prevalence of hypochlorous (HOCl) toxicity in individuals with type 2 diabetes and dyslipidemia". *Clinica Chimica Acta*. **458**: 144–153. July 2016. doi:10.1016/j.cca.2016.05.006. PMID 27178483.
8. ↑  US EPA, OCSPP (2020-03-13). „List N: Disinfectants for Coronavirus (COVID-19)". *US EPA* (англиски). Посетено на 2021-02-08.
9. 1 2  „Pure Hypochlorous Acid: A Primer on pH and Wound Solutions". *WoundSource* (англиски). 2020-11-05. Посетено на 2021-02-08.
10. ↑  See:
11. ↑  (Balard, 1834), p. 293.
12. ↑  Unangst, P. C. "Hypochlorous Acid" in *Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis* (Ed: L. Paquette) 2004, J. Wiley & Sons, New York. doi:10.1002/047084289X.rh073
13. ↑  Harrison, J. E.; J. Schultz (1976). „Studies on the chlorinating activity of myeloperoxidase". *Journal of Biological Chemistry*. **251** (5): 1371–1374. doi:10.1016/S0021-9258(17)33749-3. PMID 176150.
14. 1 2 3  Thomas, E. L. (1979). „Myeloperoxidase, hydrogen peroxide, chloride antimicrobial system: Nitrogen-chlorine derivatives of bacterial components in bactericidal action against *Escherichia coli*". *Infect. Immun*. **23** (2): 522–531. doi:10.1128/IAI.23.2.522-531.1979. PMC 414195. PMID 217834.
15. 1 2 3 4  Albrich, J. M. C. A. McCarthy, and J. K. Hurst (1981). „Biological reactivity of hypochlorous acid: Implications for microbicidal mechanisms of leukocyte myeloperoxidase". *Proc. Natl. Acad. Sci*. **78** (1): 210–214. Bibcode:1981PNAS...78..210A. doi:10.1073/pnas.78.1.210. PMC 319021. PMID 6264434.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link)
16. ↑  Wang L et al.
17. ↑  Robson MC et al.
18. ↑  Selkon, JB; и др. (2006). „Evaluation of hypochlorous acid washes in the treatment of venous leg ulcers". *J Wound Care*. **2006** (15): 33–37. doi:10.12968/jowc.2006.15.1.26861. PMID 16669304.
19. ↑  Nguyen, Kate; Bui, Dinh; Hashemi, Mahak; Hocking, Dianna M; Mendis, Priyan; Strugnell, Richard A; Dharmage, Shyamali C (2021-01-22). „The Potential Use of Hypochlorous Acid and a Smart Prefabricated Sanitising Chamber to Reduce Occupation-Related COVID-19 Exposure". *Risk Management and Healthcare Policy*. **14**: 247–252. doi:10.2147/RMHP.S284897. ISSN 1179-1594. PMC 7837568 Проверете ја вредноста `|pmc=` (help). PMID 33519249 Проверете ја вредноста `|pmid=` (help).
20. ↑  "Water Works: Hyatt's New Disinfectant/Cleaner Comes from the Tap", *Bloomberg Businessweek*.
21. ↑  Gonick, Larry; Criddle, Craig (2005-05-03). „Chapter 9 Acid Basics". *The cartoon guide to chemistry* (англиски) (1. изд.). HarperResource. стр. 189. ISBN 9780060936778. Similarly, we add HOCl to swimming pools to kill bacteria.
22. ↑  e.g.
23. 1 2  Fair, G. M. J. Corris, S. L. Chang, I. Weil, and R. P. Burden (1948). „The behavior of chlorine as a water disinfectant". *J. Am. Water Works Assoc*. **40** (10): 1051–1061. doi:10.1002/j.1551-8833.1948.tb15055.x. PMID 18145494.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link)
24. 1 2 3  *Inorganic chemistry*, Egon Wiberg, Nils Wiberg, Arnold Frederick Holleman, "Hypochlorous acid", p. 442, section 4.3.1
25. 1 2 3  Dennis, W. H. Jr, V. P. Olivieri, and C. W. Krusé (1979). „The reaction of nucleotides with aqueous hypochlorous acid". *Water Res*. **13** (4): 357–362. doi:10.1016/0043-1354(79)90023-X.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link)
26. ↑  Jacangelo, J. G. and V. P. Olivieri. 1984.
27. 1 2 3 4 5  Prütz, WA (1998). „Interactions of hypochlorous acid with pyrimidine nucleotides, and secondary reactions of chlorinated pyrimidines with GSH, NADH, and other substrates". *Archives of Biochemistry and Biophysics*. **349** (1): 183–91. doi:10.1006/abbi.1997.0440. PMID 9439597.
28. 1 2 3  Arnhold, J; Panasenko, OM; Schiller, J; Vladimirov, YuA; Arnold, K (1995). „The action of hypochlorous acid on phosphatidylcholine liposomes in dependence on the content of double bonds. Stoichiometry and NMR analysis". *Chemistry and Physics of Lipids*. **78** (1): 55–64. doi:10.1016/0009-3084(95)02484-Z. PMID 8521532.
29. 1 2 3  Carr, AC; Van Den Berg, JJ; Winterbourn, CC (1996). „Chlorination of cholesterol in cell membranes by hypochlorous acid". *Archives of Biochemistry and Biophysics*. **332** (1): 63–9. doi:10.1006/abbi.1996.0317. PMID 8806710.
30. 1 2  Carr, AC; Vissers, MC; Domigan, NM; Winterbourn, CC (1997). „Modification of red cell membrane lipids by hypochlorous acid and haemolysis by preformed lipid chlorohydrins". *Redox Report: Communications in Free Radical Research*. **3** (5–6): 263–71. doi:10.1080/13510002.1997.11747122. PMID 9754324.
31. 1 2 3  Hazell, L. J. J. V. D. Berg, and R. Stocker (1994). „Oxidation of low density lipoprotein by hypochlorite causes aggregation that is mediated by modification of lysine residues rather than lipid oxidation". *Biochem. J*. **302** (Pt 1): 297–304. doi:10.1042/bj3020297. PMC 1137223. PMID 8068018.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link)
32. 1 2 3  Hazen, SL; Hsu, FF; Duffin, K; Heinecke, JW (1996). „Molecular chlorine generated by the myeloperoxidase-hydrogen peroxide-chloride system of phagocytes converts low density lipoprotein cholesterol into a family of chlorinated sterols". *The Journal of Biological Chemistry*. **271** (38): 23080–8. doi:10.1074/jbc.271.38.23080. PMID 8798498.
33. ↑  Vissers, MC; Carr, AC; Chapman, AL (1998). „Comparison of human red cell lysis by hypochlorous and hypobromous acids: insights into the mechanism of lysis". *The Biochemical Journal*. **330** (1): 131–8. doi:10.1042/bj3300131. PMC 1219118. PMID 9461501.
34. 1 2  Vissers, MC; Stern, A; Kuypers, F; Van Den Berg, J; Winterbourn, CC (1994). „Membrane changes associated with lysis of red blood cells by hypochlorous acid". *Free Radical Biology & Medicine*. **16** (6): 703–12. doi:10.1016/0891-5849(94)90185-6. PMID 8070673.
35. ↑  Winterbourn, CC; Van Den Berg, JJ; Roitman, E; Kuypers, FA (1992). „Chlorohydrin formation from unsaturated fatty acids reacted with hypochlorous acid". *Archives of Biochemistry and Biophysics*. **296** (2): 547–55. doi:10.1016/0003-9861(92)90609-Z. PMID 1321589.
36. 1 2 3  Albrich, JM; Hurst, JK (1982). „Oxidative inactivation of *Escherichia coli* by hypochlorous acid. Rates and differentiation of respiratory from other reaction sites". *FEBS Letters*. **144** (1): 157–61. doi:10.1016/0014-5793(82)80591-7. PMID 6286355.
37. 1 2 3 4  Barrette Jr, WC; Hannum, DM; Wheeler, WD; Hurst, JK (1989). „General mechanism for the bacterial toxicity of hypochlorous acid: abolition of ATP production". *Biochemistry*. **28** (23): 9172–8. doi:10.1021/bi00449a032. PMID 2557918.
38. 1 2 3  Jacangelo, J; Olivieri, V; Kawata, K (1987). „Oxidation of sulfhydryl groups by monochloramine". *Water Research*. **21** (11): 1339–1344. doi:10.1016/0043-1354(87)90007-8.
39. 1 2 3 4 5  Knox, WE; Stumpf, PK; Green, DE; Auerbach, VH (1948). „The Inhibition of Sulfhydryl Enzymes as the Basis of the Bactericidal Action of Chlorine". *Journal of Bacteriology*. **55** (4): 451–8. doi:10.1128/JB.55.4.451-458.1948. PMC 518466. PMID 16561477.
40. ↑  Vissers, MC; Winterbourn, CC (1991). „Oxidative damage to fibronectin. I. The effects of the neutrophil myeloperoxidase system and HOCl". *Archives of Biochemistry and Biophysics*. **285** (1): 53–9. doi:10.1016/0003-9861(91)90327-F. PMID 1846732.
41. 1 2 3  Winterbourn, CC (1985). „Comparative reactivities of various biological compounds with myeloperoxidase-hydrogen peroxide-chloride, and similarity of the oxidant to hypochlorite". *Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - General Subjects*. **840** (2): 204–10. doi:10.1016/0304-4165(85)90120-5. PMID 2986713.
42. 1 2  Pereira, WE; Hoyano, Y; Summons, RE; Bacon, VA; Duffield, AM (1973). „Chlorination studies. II. The reaction of aqueous hypochlorous acid with alpha-amino acids and dipeptides". *Biochimica et Biophysica Acta*. **313** (1): 170–80. doi:10.1016/0304-4165(73)90198-0. PMID 4745674.
43. ↑  Dychdala, G. R. 1991.
44. 1 2 3  McKenna, SM; Davies, KJ (1988). „The inhibition of bacterial growth by hypochlorous acid. Possible role in the bactericidal activity of phagocytes". *The Biochemical Journal*. **254** (3): 685–92. doi:10.1042/bj2540685. PMC 1135139. PMID 2848494.
45. ↑  Hazen, SL; D'Avignon, A; Anderson, MM; Hsu, FF; Heinecke, JW (1998). „Human neutrophils employ the myeloperoxidase-hydrogen peroxide-chloride system to oxidize alpha-amino acids to a family of reactive aldehydes. Mechanistic studies identifying labile intermediates along the reaction pathway". *The Journal of Biological Chemistry*. **273** (9): 4997–5005. doi:10.1074/jbc.273.9.4997. PMID 9478947.
46. 1 2 3 4 5  Prütz, WA (1996). „Hypochlorous acid interactions with thiols, nucleotides, DNA, and other biological substrates". *Archives of Biochemistry and Biophysics*. **332** (1): 110–20. doi:10.1006/abbi.1996.0322. PMID 8806715.
47. ↑  Rakita, RM; Michel, BR; Rosen, H (1990). „Differential inactivation of *Escherichia coli* membrane dehydrogenases by a myeloperoxidase-mediated antimicrobial system". *Biochemistry*. **29** (4): 1075–80. doi:10.1021/bi00456a033. PMID 1692736.
48. 1 2  Rakita, RM; Michel, BR; Rosen, H (1989). „Myeloperoxidase-mediated inhibition of microbial respiration: damage to *Escherichia coli* ubiquinol oxidase". *Biochemistry*. **28** (7): 3031–6. doi:10.1021/bi00433a044. PMID 2545243.
49. ↑  Rosen, H.; S. J. Klebanoff (1985). „Oxidation of microbial iron-sulfur centers by the myeloperoxidase-H2O2-halide antimicrobial system". *Infect. Immun*. **47** (3): 613–618. doi:10.1128/IAI.47.3.613-618.1985. PMC 261335. PMID 2982737.
50. 1 2 3  Rosen, H. R. M. Rakita, A. M. Waltersdorph, and S. J. Klebanoff (1987). „Myeloperoxidase-mediated damage to the succinate oxidase system of *Escherichia coli*". *J. Biol. Chem*. **242**: 15004–15010. doi:10.1016/S0021-9258(18)48129-X.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link)
51. ↑  Chesney, JA; Eaton, JW; Mahoney Jr, JR (1996). „Bacterial glutathione: a sacrificial defense against chlorine compounds". *Journal of Bacteriology*. **178** (7): 2131–5. doi:10.1128/jb.178.7.2131-2135.1996. PMC 177915. PMID 8606194.
52. 1 2 3  Morris, J. C. (1966). „The acid ionization constant of HClO from 5 to 35 °". *J. Phys. Chem.* **70** (12): 3798–3805. doi:10.1021/j100884a007.
53. 1 2  McFeters, GA; Camper, AK (1983). *Enumeration of indicator bacteria exposed to chlorine*. *Advances in Applied Microbiology*. **29**. стр. 177–93. doi:10.1016/S0065-2164(08)70357-5. ISBN 978-0-12-002629-6. PMID 6650262.
54. 1 2 3  Barrette Jr, WC; Albrich, JM; Hurst, JK (1987). „Hypochlorous acid-promoted loss of metabolic energy in *Escherichia coli*". *Infection and Immunity*. **55** (10): 2518–25. doi:10.1128/IAI.55.10.2518-2525.1987. PMC 260739. PMID 2820883.
55. ↑  Camper, AK; McFeters, GA (1979). „Chlorine injury and the enumeration of waterborne coliform bacteria". *Applied and Environmental Microbiology*. **37** (3): 633–41. Bibcode:1979ApEnM..37..633C. doi:10.1128/AEM.37.3.633-641.1979. PMC 243267. PMID 378130.
56. ↑  Venkobachar, C; Iyengar, L; Prabhakararao, A (1975). „Mechanism of disinfection☆". *Water Research*. **9**: 119–124. doi:10.1016/0043-1354(75)90160-8.
57. ↑  Hurst, JK; Barrette Jr, WC; Michel, BR; Rosen, H (1991). „Hypochlorous acid and myeloperoxidase-catalyzed oxidation of iron-sulfur clusters in bacterial respiratory dehydrogenases". *European Journal of Biochemistry*. **202** (3): 1275–82. doi:10.1111/j.1432-1033.1991.tb16500.x. PMID 1662610.
58. ↑  Rosen, H; Klebanoff, SJ (1982). „Oxidation of *Escherichia coli* iron centers by the myeloperoxidase-mediated microbicidal system". *The Journal of Biological Chemistry*. **257** (22): 13731–35. doi:10.1016/S0021-9258(18)33509-9. PMID 6292201.
59. ↑  Rosen, H; Orman, J; Rakita, RM; Michel, BR; Vandevanter, DR (1990). „Loss of DNA-membrane interactions and cessation of DNA synthesis in myeloperoxidase-treated *Escherichia coli*". *Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America*. **87** (24): 10048–52. Bibcode:1990PNAS...8710048R. doi:10.1073/pnas.87.24.10048. PMC 55312. PMID 2175901.
60. ↑  Rosen, H; Michel, BR; Vandevanter, DR; Hughes, JP (1998). „Differential effects of myeloperoxidase-derived oxidants on *Escherichia coli* DNA replication". *Infection and Immunity*. **66** (6): 2655–9. doi:10.1128/IAI.66.6.2655-2659.1998. PMC 108252. PMID 9596730.
61. ↑  Winter, J.; Ilbert, M.; Graf, P.C.F.; Özcelik, D.; Jakob, U. (2008). „Bleach Activates a Redox-Regulated Chaperone by Oxidative Protein Unfolding". *Cell*. **135** (4): 691–701. doi:10.1016/j.cell.2008.09.024. PMC 2606091. PMID 19013278.
62. ↑  Migliarina, Franco; Ferro, Sergio (December 2014). „A Modern Approach to Disinfection, as Old as the Evolution of Vertebrates". *Healthcare* (англиски). **2** (4): 516–526. doi:10.3390/healthcare2040516. PMC 4934573. PMID 27429291.
63. ↑  Wang, L; Bassiri, M; Najafi, R; Najafi, K; Yang, J; Khosrovi, B; Hwong, W; Barati, E; Belisle, B (2007-04-11). „Hypochlorous Acid as a Potential Wound Care Agent". *Journal of Burns and Wounds*. **6**: e5. ISSN 1554-0766. PMC 1853323. PMID 17492050.
64. ↑  Stroman, D. W; Mintun, K; Epstein, A. B; Brimer, C. M; Patel, C. R; Branch, J. D; Najafi-Tagol, K (2017). „Reduction in bacterial load using hypochlorous acid hygiene solution on ocular skin". *Clinical Ophthalmology*. **11**: 707–714. doi:10.2147/OPTH.S132851. PMC 5402722. PMID 28458509.
65. ↑  „In situ generation: Active substances vs biocidal products". *www.hse.gov.uk*. Посетено на 2021-07-12.

Надворешни врски
----------------

* Национален инвентар на загадувачи – хлор
* Ројтерс – Решена мистеријата: Како белилото ги убива бактериите
* Кралско здружение за хемикалија-списание „The Mole", издание од МАРТ 2014 година

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Соединенија на водородот |
| --- |
|  |
| 
* H3AsO3
* H3AsO4
* HArF
* HAt
* HSO3F
* HBF4
* HBr
* HBrO
* HBrO2
* HBrO3
* HBrO4
* HCl
* HClO
* HClO2
* HClO3
* HClO4
* HCN
* HCNO
* H2CrO4/H2Cr2O7
* H2CO3
* H2CS3
* HF
* HFO
* HI
* HIO
* HIO2
* HIO3
* HIO4
* HMnO4
* H2MoO4
* HNC
* NaHCO3
* HNCO
* HNO
* HNO2
* HNO3
* H2N2O2
* HNO5S
* H3NSO3
* H2O
* H2O2
* H2O3
* H3PO2
* H3PO3
* H3PO4
* H4P2O7
* H5P3O10
* H2PtCl6
* H2S
* H2S2
* H2Se
* H2SeO3
* H2SeO4
* H4SiO4
* H2SiF6
* HSCN
* HNCS
* H2SO3
* H2SO4
* H2SO5
* H2S2O3
* H2S2O6
* H2S2O7
* H2S2O8
* CF3SO3H
* H2Te
* H2TeO3
* H6TeO6
* H4TiO4
* H2Po
* HCo(CO)4

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Соединенија на хлорот |
| --- |
|  |
| Хлориди и киселини | 
* ClNO3
* HCl
* HClO
* HClO2
* HClO3
* HClO4
* SiCl4

 |
|  |
| Хлорни флуориди | 
* ClF
* ClF3
* ClF5

 |
|  |
| Хлорни оксиди | 
* ClO
* ClO2
* Cl2O
* Cl2O2
* Cl2O3
* Cl2O4
* Cl2O5
* Cl2O6
* Cl2O7
* ClO4

 |
|  |
| Хлорни оксифлуориди | 
* ClOF3
* ClO2F
* ClO3F

 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* GND: 4405010-0
* NDL: 001107859

 |

 |