Жени од Пејзаново на почетокот на XX век
**Пејзаново**, **Киречќој** или **Варово** (грчки: *Ασβεστοχώρι*, *Асвестохори*) — гратче во Солунско, Егејска Македонија, денес во општината Капуџилар-Хортач на Солунскиот округ во Централна Македонија, Грција. Сместено е веднаш до градот Солун, а населението брои 6.393 жители (2011) кои до денес се исклучиво Македонци.

Географија и местоположба
-------------------------

Гратчето се наоѓа на планината Хортач, во подножјето на врвот Свети Илија, 5 км источно над градот Солун, на надморска височина од 460 м.

Се смета дека местото има многу здрава клима поради полупланинскиот карактер и претставува популарно излетничко место поради близината до Солун.

Историја
--------

Женска носија од Пејзаново
Според Кузман Шапкарев, селото е основано од Османлиите откако завладеале со Солун и тука населиле Бугари со цел да бидат испостава, пазејќи го градот од „грчки смутови". Сè до првата половина на XIX век, населението уживало особени привилегии. Не плаќале никакви даноци и се нарекувале *пајзани*, т.е. „пазачи", со традицонална задача да го пазат водоснабдувањето на Солун.

Селото подоцна се нарекувало и Варово (на турски Киреч Ќој) поради тоа што населението специјализирало во производство на вар, потоа превезувајќи го за продажба нашироко, дури до Анадолија.

Во 1848 г. рускиот славист Виктор Григорович го опишал Пејзаново како македонско село. Во „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника" се вели дека во 1873 г. во *Пејзаново Киречќој* (Payzanovo Kiretchkeui) селото е заведено со 700 домаќинства со вкупно 3.158 жители, сите Македонци.

На почетокот на 1870-тите рускиот козул во Солун сведочи дека селото има 700 македонски и 15 влашки семејства. Во продолжение, конзулот вели дека Македонците се поделени на партии поради странските странски пропаганди, од кои посилна е онаа на патријаршијата (грчката).

Во 1874 г. бугарските пропагандисти конечно успеале да отворат бугарско училиште, покрај постоечкото големо грчко училиште со шест учители. Бугарското училиште работело сè до првата половина на 1880-тите, кога е затворено по силни залагања на солунскиот митрополит Јоаким (подоцна вселенски патријарх Јоаким III)

Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика") во 1900 г. во *Киречќој (Пејзаново)* живееле 4.200 Македонци-христијани.

По податоците на егзархискиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne") во 1905 г. во *Киречќој* живеат Македонци под врховенството на Цариградска патријаршија и во селото работи едно основно и едно средно грчко училиште.

Боривое Милоевиќ вели дека пред Балканските војни *Кречово (Киречкеј)* се состоело од 1000 македонски куќи.

Со Букурешкиот договор во 1913 г. селото е припоено кон грчката држава, кога имало 4.800 жители. Сè до Првата светска војна Пејзаново било најголемото македонско село во Солунско. Во неговиот патописен попис од 1917-18 г. Боривое Милоевиќ го завел Пејзаново како село со 1.000 македонски куќи. Ова се сменило поради страдањата во неа, така што во 1920 г. се заведени само 2.767 жители, а во 1928 г. населението понатмау опаднало на 2.705 жители. Селото до денес останува сосем македонско благодарение на тоа што во него воопшто не се сместувале грчки доселенички семејства.

Население
---------

Еве преглед на населението во сите пописни години, од 1940 г. до денес:

| Година | 1940 | 1951 | 1961 | 1971 | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Население** | 2732 | 2519 | 2618 | 2592 | 2602 | 3326 | 4702 | 6393 |

**Извор за 1940-1991 г.**: Т. Симовски, *Населените места во Егејска Македонија*

Културни и природни знаменитости
--------------------------------

* Црква „Св. Ѓорѓи" од 1800 г. прогласена за споменик на културата
* Црква „Св. Петка"
* Пејзановска пештерна црква

Самоуправа и политика
---------------------

Гратчето припаѓа на општинската единица Хортач со седиште во Пејзаново, која припаѓа на поголемата општина Капуџилар-Хортач, во округот Солун. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел Пејзаново, каде спаѓа и новосоздаденото место Кранос, кое најчесто се смета за дел од него.

Наводи
------

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Пејзаново" на Ризницата ? |

1. ↑  „Попис на населението од 2011 г. Трајно население". Државен завод за статистика на Грција.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Симовски, Тодор (1998). *Населените места во Егејска Македонија : географски, етнички и стопански одлики*. II дел. Скопје: Институт за национална историја. стр. 337.
3. ↑  Шапкарев, Кузман. Руссаллии. Древен и твърде интересен българский обичай запазен и до днес в Южна Македония. Пловдив, 1884, с.27.
4. ↑  нарекувајќи го „бугарско" под влијание на бугарската политика.
5. ↑  Григорович, В. Очеркъ путешествія по Европейской Турціи, Москва, 1877, стр.91.
6. 1 2 3  Како што е општопознато, Македонците во бугарските извори се присвојуваат и водат како Бугари, и покрај признанието дека самите се изјаснувале како Македонци.
7. ↑  „Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г." Македонски научен институт, София, 1995, стр.150-151.
8. ↑  нарекувајќи ги „бугарски" под влијание на бугарската политика
9. ↑  Маркова, Зина. „Българската екзархия 1870-1879". София, 1989, стр. 81.
10. ↑  Апостоловски, Иван. Отварянето на първото българско училище в село Киречкьой (Солунско). - Македонски преглед, 1928, кн.3.
11. ↑  Кирил патриарх Български. Българската екзархия в Одринско и Македония след Освободителната война 1877-1878. Том първи, книга втора, стр. 28.
12. ↑  Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика". София, 1900, стр. 140
13. ↑  Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.218-219.
14. ↑  Милојевић, Боривоје Ж (1921). *Јужна Македонија* (PDF). *Насеља српских земаља*. стр. 36.

Надворешни врски
----------------

* Пејзаново на Ризницата ?
* Дијалектен текст од Пејзаново (Киречќој), стр. 293-294 — Истражувачки центар за ареална лингвистика при МАНУ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Населени места во општината Капуџилар-Хортач |
| --- |
|  |
| ОЕ Арсакли | 
* Арсакли

 |
|  |
| ОЕ Капуџилар | 
* Капуџилар

 |
|  |
| ОЕ Хортач | 
* Ексохи 1
* Јалиџик
* Кранос 1
* Пејзаново
* Хортач

 |
|  |
| 1 *Новосоздадено место од грчки доселеници во XX век* |

 |