Територијално проширување на царството

| Дел од **темата** |
| --- |
| Историја  наОтоманското Царство |
| Coat of Arms of the Ottoman Empire |
| Подем(1299–1453)
* Анадолски бејлици
* Интеррегнум (1402–1413)
* Пад на Цариград
 |
| Проширување(1453–1566)
* Султанат на жените
 |
| Преобразба (1566–1703)
* Ќопрулски период (1656–1703)
 |
| Застој (1703–1789)
* Ера на лалињата (1718–1730)
 |
| Пад (1789–1908)
* Низам-и Џедид
* Танзимат (1839–1876)
* Прва уставна ера  (1876–1878)
 |
| Распад(1908–1922)
* Втора уставна ера  (1908–1920)
* Прва светска војна (1914–1918)
* Поделба
 |
| * п
* р
* у
 |

**Тезите за падот на Отоманското Царство** (турски: *Osmanlı Gerileme Tezi*) се однесуваат на веќе застарениот историски наратив кој некогаш играл доминантна улога во проучувањето на историјата на Отоманското Царство. Според една од основните тези, по златниот век на царството за време на владеењето на султанот Сулејман Величествениот (1520-1566), царството постепено влегло во период на сеопфатна стагнација и пад од кој никогаш не дошла во можност да се опорави, по кое следувал период на распаѓањето на царството во 1923 година. Оваа теза била користена во текот на најголемиот дел од XX век како основа за разбирање на османлиската историја и на западните и на републиканските Турци. Сепак, по 1978 година, историчарите започнале да ги преиспитуваат основните претпоставки на тезата за опаѓањето на царството. По објавувањето на бројни нови студии во текот на 1980-тите, 1990-тите и 2000-тите и преиспитувањето на историјата на Отоманското Царство преку употреба на претходно неискористени извори и методологии, академските историчари на Отоманското Царство постигнале консензус дека целата идеја за отоманскиот пад претставува мит. Всушност, Отоманското Царство воопшто не стагнирало или не опаѓало, туку продолжило да биде енергична и динамична држава долго по смртта на Сулејман Величествениот. Тезата за падот била критикувана како „телеолошка", „регресивна", „ориентална", „симплистичка" и „еднодимензионална" и е опишан како „*концепт кој нема место во историската анализа*". Научниците на тој начин „научија подобро отколку да разговараат [за тоа]".

И покрај оваа драматична промена на парадигмата помеѓу професионалните историчари, тезата за опаѓање продолжува да го одржува силното присуство во популарната историја, како и академската историја напишана од научници кои не се специјалисти за Отоманското Царство. Во некои случаи ова се должи на континуираната доверба на неспецијалистите за застарени и разоткриени дела, а во други на одредени политички интереси кои имаат корист од континуираното овековечување на наративниот напад.

Потекло
-------

### Отомански тези

Султанот Сулејман, кој владеел во т.н. османлиска златна ера
Тезите за падот на царството најпрвин се појавиле помеѓу самите Отоманци. Започнувајќи многу порано, но во голема мера проширувајќи се во текот на 17 век, литературниот жанр „*Насихат*" имал долга историја и претходно се појавил во веќе поранешните муслимански царства, како што се оние од Селџуците и Абасидите. Книжевноста била првенствено засегната со редот и нередот во државата и општеството. Жанрот го опшшувал владетелот како олицетворение на правдата, чија должност била да се осигури дека неговите субјекти ќе ја добијат таа правда. Ова често се изразувало преку концептот на *Кругот на правдата* (*dā'ire-i'adlīye*). Во оваа концепција, обезбедувањето на правдата од страна на владетелот на неговите поданици требало да им овозможи на тие субјекти да напредуваат, а за возврат владетелот ќе ги зацврсти своите позиции. Доколку овој концепт на делување се распадне, тогаш општеството ќе престане да функционира правилно. Така многу Отоманци кои пишувале во овој жанр, како што биле Гелиболулу Мустафа Али, го опишале владеењето на Сулејман I како најсовршена манифестација на овој систем на правдата и ја истакнал идејата дека царството оттогаш се повлекло од тој златен стандард. Овие писатели ги гледале промените што царството ги претрпелело како негативни. Меѓутоа, денес е признато дека наместо едноставно да се опише објективната реалност, тие често го користеле жанрот за да ги искажат своите лични жалби. На пример, верувањето на Мустафа Јали дека царството се намалува, во голема мера било мотивирано од фрустрација поради сопствениот неуспех да се постигне промоција и судски патронаж кај султанот. Примарната цел на писателите била да се заштити сопствениот личен или класен статус во брзото менување на светот.

### Западни тези

Идејата за сеопфатниот пад на Отоманското Царство не влегла во западната историографија до почетокот на 19 век, кога започнале да се издаваат делата на историчарите, како оние на Јозеф фон Хамер-Пургштал, кои го познавале отоманскиот јазик и ја прифаќале идејата директно од авторите на писателите на жанрот. Според тоа, внатрешниот пад бил сметан за соодветен начин за објаснување на надворешните воени порази на Османлиите и дејствувал како оправдување за европскиот империјализам. Идејата за намалената отоманска/исламска цивилизација била користена како подлога за Западната цивилизација, во која Османлиите биле во контраст со „динамичниот" Запад. Исламот (како сеопфатна цивилизациска категорија) честопати бил прикажуван како поларна спротивност на Западот, при што западните општества ја ценеле слободата, рационалноста и напредокот додека исламот ја ценел покорноста и суеверието и застојот. Ваквите претстави се одржале во средината на 20 век, пред сè, од делата на Х.А.Р. Гиб и Харолд Боуен и Бернард Луис, кои се придржувале на цивилизациската концепција на исламскиот пад додека ја промениле со новата социолошка парадигма на Теоријата за модернизација. Овие ставови сè повеќе се зголемувале кога историчарите започнале да ги преиспитуваат своите фундаментални претпоставки за отоманската и исламската историја, особено по објавувањето на книгата „*Ориентализам*" на Едвард Саид во 1978 година.

Тези
----

Бернард Луис
Најистакнат писател за падот на Отоманското Царство бил историчарот Бернард Луис, кој тврдел дека Отоманското Царство доживеало сеопфатен пад кој влијаел на владата, општеството и цивилизацијата. Тој ги изнел своите ставови во статијата од 1958 година, „*Некои размислувања за падот на Отоманското Царство*". Сепак, статијата денес е многу критикувана и веќе не се смета за точна од страна на современите историчари. Погледите на Луис биле следните:

* Првите десет султани на Отоманското Царство (од Осман I до Сулејман Величествениот) имале одлични лични способности, додека оние што застанале по Сулејман биле без исклучок „*неспособни, дегенерирани и несоодветни*", а големо влијание имал и системот на наследување каде принцовите живееле во Кафез, при што тие не се стекнувале со искуство во провинциските региони пред да дојдат на престолот, за разлика од времето на Сулејман и неговите претходници. Погрешнотото раководство дошло до распаѓање во сите гранки на власта: бирократијата престанала да функционира ефикасно, а квалитетот на евиденцијата се влошила. Отоманската војска ја изгубила силата и започнала да се соочува со порази на бојното поле. Османлиите престанале со напредокот заразлика на европската воена наука, а со тоа и претрпиле територијални загуби. Бидејќи османлиската држава и општеството биле насочени кон постојано проширување, нивниот ненадеен неуспех за постигнување на нови освојувања ја оставила империјата неспособна да се прилагоди на новиот однос со Европа.
* Економски, царството било поткопано од откривањето на Новиот Свет и последователното поместување на економската рамнотежа помеѓу Средоземјето и атлантска Европа, како и новите патни мрежи кои биле откриени од страна на Европејците во Индија, кое дополнително довело до намалување на обемот на трговијата која до тогаш поминувала преку отоманските пристаништа. Освен тоа, Ценовната револуција довела до дестабилизација на отоманските пари и сериозна фискална криза, што се покажало катастрофално бидејќи од друга страна рапидно биле зголемени трошоците за една војна. Додека османлиската коњаница останала застарена, Тимаровскиот систем на владеење на земјиштето исто така паднал во застареност, а корумпираната бирократија не можел да се замени со некоја друга функционална алтернатива. Наместо тоа, бил воведен данок, што довел до корупција и угнетување на селанството и пад на земјоделството. Отоманската економска и воена заостанатост била оневозможена поради нејзината затвореност и неподготвеност да ги прифати европските иновации, како и зголемениот презир кон практичната наука. На крајот на краиштата, Отоманското Царство „*се вратило во средновековна држава, со средновековен менталитет и средновековна економија - но со дополнителен товар на бирократијата и постојаната војска која ниту една средновековна држава никогаш не морала да ја сноси*".
* Значајно е тоа што објаснувањето на падот на Отоманското Царство не било ограничено на геополитичката позиција на царството меѓу светските империи или на неговата воена сила. Тезата за опаѓање била вкоренета во концептот на цивилизациите од 19 и почетокот на 20 век како единици на историска анализа и на тој начин ја објаснувала отоманската слабост во однос на нејзината геополитика, но исто така ги дефинирала и во општествените, економските, културните и моралните услови. Оваа сеопфатна претстава за падот на османлиската (и пошироко, исламска) цивилизација станала рамка во која е разбрана отоманската историја од 16 век.

Критики кон тезите
------------------

### Концептуални прашања

Дана Сајди, во една статија во која ги сумира критиките на тезата за падот на царството, напишана од 1970-тите, ги идентификува следниве главни точки:

* Промена на природата и приспособливоста на османлиската држава и општество
* Домашни или внатрешни социјални економски и/или интелектуални процеси кои покажуваат знаци на модерност пред доаѓањето на Западот
* Споредливоста на османлиската држава и општество со царствата и земјите во светот во истиот период
* Логика или рамка, алтернатива за пад и евротоцентризмот што се подразбира во него, кој ги зема предвид феномените од 17 до 18 век

Првите две точки се однесуваат на намалувањето на тезата за описот на османлиската држава и општество како заостанато, статично и суштински неспособно за иновации пред „*влијанието на Западот*", третата точка се однесува на степенот до кој Отоманското Царство презело мерки за да биде целосно уникатно, работејќи според сопствените правила, наместо да се интегрира во поширока компаративна рамка на светската историја, додека четвртата се осврнува на степенот до кој тезата за опаѓање ги игнорирала локалните процеси кои всушност се случувале во Отоманското Царство во текот на XVII и XVIII век, во прилог на нагласувањето на големиот наратив за отоманското распаѓање и европската супериорност.

Во согласност со овие точки, заедничка критика на тезата за падот на царството, е тоа што е телеолошки: тоа значи дека ја претставува целата историја на Османлиите како приказна за подемот и падот на царството, предизвикувајќи претходните историчари да го пренагласат проблемите на царството и недоволно да ги нагласуваат неговите сили. Според Линда Дарлинг, „*бидејќи знаеме дека на крајот Османлиите станаа послаба сила и конечно исчезнаа, секоја претходна тешкотија што ја доживеаја стана семе на опаѓање, а османлиските успеси и извори на сила исчезнаа целосно*". Последицата на опаѓање е идејата дека царството претходно достигнало врв. Владеењето на Сулејман Величествениот се сметало за златно доба на кое требало да се спореди целата историја на земјата. Таквите споредби предизвикале претходните истражувачи да ја согледат трансформацијата и промените како негативни, бидејќи империјата се префрлала од воспоставените норми на романтизираната и идеализирана возраст на Сулејман. Според Џејн Хатавеј, овој фокус на „златното доба имал нарушување на неговата историја: „*големото царство кое траело повеќе од шест века не можело да има идеален момент и идеална пермутација со која целиот хронолошки и географски распон на империјата може да се процени*".

### Политички прашања

Во преиспитувањето на поимот *Политички пад во Отоманското Царство*, историчарите прво ги испитале текстовите на *Насихат* кои го формирале столбот на тезата за опаѓање. Многу научници, меѓу кои и Даглас Хауард и Рифат Али Абу-Ел-Хаџ, истакнале дека критиките на овие османлиски писатели на современото општество не биле неповрзани со сопствените предрасуди и ги критикувале претходните историчари. Понатаму, „*Насихат*", всушност, бил книжевен правец во отоманското општество, а исто така постоело и во периодот на таканареченото златно доба на Сулејман. За отоманските писатели, падот им овозможувал да прават предрасуди за современата држава и општество, наместо да дадат опис на објективната реалност. Така, овие дела не треба да се земат како доказ за вистинскиот пад на Отоманското Царство.

Другите тези за политичкиот пад, како што е идејата дека султаните кои владееле по времето на Сулејман I биле помалку компетентни владетели, исто така, се соочиле со критики. Владеењето на таквите султани, како Ахмед I, Осман II, и Мехмед IV (меѓу другите) се преиспитуваат во контекст на условите на сопствените епохи, наместо со несоодветно споредување со митскиот идеал на Сулејман. Самата теза за тоа дали владеењето на Сулејман претставувало златно доба исто така била разгледувана и дебатирана. Фактот што султаните повеќе ја придружувале војската лично во воени походи повеќе не се критикувани, туку се гледа како на позитивна и неопходна промена што произлегува од трансформацијата на империјата во седентарен империјален политички систем. Истражувањето на Лесли Пирс за политичката улога на жените во Отоманската династија ја покажала неточната претпоставка дека таканаречениот Султанат на жените, во кој женските членови на династијата остварувале невообичаено висок степен на моќ, на некој начин било причина на султанската слабост. Напротив, отоманските Валиде султанки, принцези и наложници успеале да го засилат династичкото владеење за време на периоди на нестабилност и играле важна улога во династичката легитимизација. Покрај тоа, важноста на брзорастечката бирократија сега е особено нагласена како извор на стабилност и сила за империјата во текот на седумнаесеттиот и осумнаесеттиот век, посебно навлегувајќи во работата на Линда Дарлинг. Врз основа на работата на Ариел Салцман, зајакнувањето на регионалните знаменитости во 18 век повторно се толкува како ефикасна форма на власт, наместо знак на опаѓање.

### Воени прашања

Едно од најдолготрајните тврдења на падот на Отоманското Царство се однесува за слабоста на османлиската војска во постсулејманскиот период. Наводно, Јаничарскиот корпус станал корумпиран, бидејќи тие сè повеќе добивале привилегии за себе, стекнувајќи право да стапат во брак, и нивните деца да ги запишат во корпусот. Наместо да одржуваат строга воена дисциплина, тие започнале да се занимаваат со професии како трговци и сопственици на продавници, со цел да го надополнат својот приход, со што започнале да го губат своето воено раководство. Сепак, денес се подразбира дека учеството на јаничарите во економијата не било ограничено на постсулејманскиот период. Јаничарите се занимавале со трговија веќе во 15 век, без очигледно влијание врз нивната воена дисциплина. Освен тоа, далеку од тоа да не станат военофективни, јаничарите продолжиле да бидат една од најиновативните сили во Европа, воведувајќи тактика со оган покрај можеби дури и порано од повеќето европски армии.

Уште поголемо внимание е посветено на промените кои ги доживеал Тимарскиот систем во текот на оваа ера. Падот на Тимарскиот систем денес не се гледа како резултат на некомпетентна администрација, туку како свесна политика, која требало да им помогне на царството да се прилагоди на растечката монетизација на економијата од крајот на 16 век. Така, далеку од тоа да биде симптом на опаѓање, системот бил дел од процесот на воена и фискална модернизација. Коњаницата која ја создал Тимарскиот систем станала застарена во 17 век, а оваа трансформација им овозможила на Османлиите да имаат големи пешадиски армии со мускети, со што ја задржале својата воена конкурентност. До 1690-тите, процентот на пешадија во отоманската војска се зголемил на 50-60 проценти, што било еквивалентно на нивните хабсбуршки соперници.

Во однос на производството на оружје и технологијата на оружје, Османлиите останале приближно еквивалентни со нивните европски соперници во текот на поголемиот дел од XVII и XVIII век. Теоријата дека отаманските државни власти ги игнорирале мобилните теренски пиштоли со производство на огромен број опсадни топови на несразмерна стапка е разоткриена од страна на воениот историчар Габор Агостон. И покрај ориенталистичкото тврдење дека вродениот конзервативизам во исламот ги спречил Османлиите да ги прифаќаат европските воени иновации, денес е познато дека Османлиите биле прифатливи за странските техники и пронајдоци и продолжиле да ги користат европските отпадници и технички експерти низ XVII и XVIII век. Во однос на продуктивниот капацитет, Османлиите биле во можност да ги надминат своите европски соперници во текот на 17 век. Тие одржувале целосна самодоволност во производството на барут до крајот на 18 век, а со ретки и кратки исклучоци постојано биле во можност да произведат доволно топови и мускети за да ги снабдат сите свои вооружени сили, како и вишокот на залихи. Според Габор Агостон, османлиските порази во 1683-99 и 1768-74 војни со Хабсбуршката Монархија и Руското Царство најдобро се објаснува со притисокот врз логистиката и комуникациите предизвикани од војна отворена на повеќе фронтови, а не од отоманската инфериорност во технологијата и вооружувањето, која била далеку помалку значајна отколку што порано се верувало. Денеска се верува дека Отоманската војска можела да одржи груба паритетност со своите соперници до 1760-тите години, заостанувајќи како последица на долг период на мир на својот западен фронт помеѓу 1740 и 1768 година.

### Економски прашања

Раните критики за падот на Отоманското Царство од економска гледна точка биле под силно влијание на новите социолошки перспективи на теоријата на зависност и анализа на светските системи. Овие теории далр влијателна критика на преовладувачката теорија за модернизација, која тогаш била популарна меѓу економистите и политичките аналитичари и претставувала рамка во која се разбирала османлиската економска историја, како пример пред сè од Бернард Луис од 1961 година „*Појавата на модерна Турција*„. Теоријата за модернизација сметала дека недоволно развиениот свет е осиромашен поради тоа што не успеал да ја следи Европа во напредокот на низа одделни фази на развој (врз основа на моделот на Франција и Британија), за кои се претпоставува дека биле рамномерно применливи за сите општества. Историчарите кои се обидуваат да ги идентификуваат факторите што ги оневозможиле Османлиите да се модернизираат, се свртеле кон стереотипите кои ја формирале основата на тезата за опаѓање: отоманската наклонетост кон деспотизмот и летаргијата што го попречијло нејзиниот влез во современиот свет и предизвикал економски застој. За разлика од теоријата за зависност, современата неразвиеност се смета за производ на нееднаков глобален економски систем постепено воспоставен од страна на Европејците кои започнале во раниот современ период, и на тој начин го сметаат за исход од историскиот процес, наместо едноставна неспособност да се прилагодува дел од незападниот свет. Теоријата на зависност, воведена во отоманската историја од Хури Исламоглу-Инан и Чаглар Кидер, на тој начин им овозможил на историчарите да ги надминат концептите кои претходно доминирале во отоманската економска историја, пред сè, поимот „ориентален деспотизам" кој наводно го попречувал економскиот развој, а наместо тоа да ја испита империјата во смисла на постепена интеграција во периферијата на новонастанатиот светски систем во Европа. Последователните провинциски студии го истакнале степенот до кој Отоманското Царство во 18 и почетокот на 19 век бил во сопствената капиталистичка трансформација, независно од европската економска трансформација, што, пак, ја олеснило интеграцијата на царството во светската економија. Дури и по периферијализацијата на царството, османлиското производство, кое долго време се претпоставувало дека се распаднало пред европската конкуренција, денес се разбира дека растело, па дури и цветало во текот на XVIII и XIX век, користејќи ја силата на отоманскиот домашен пазар.

Во претходните периоди, отоманската економска и фискална криза била поврзана пред сè со катастрофалните ефекти на Ценовната револуција од крајот на 16 век. Сепак, оваа економска криза не била единствена за Османлиите, но била споделена од европските држави, бидејќи сите се бореле со различните притисоци на инфлација, демографски промени и ескалацијата на трошоците за војување. Со ставањето на Османлиите во компаративен контекст со нивните соседи, научниците покажале дека повеќекратната криза што ја доживеале Османлиите кон крајот на 16 и раниот до средината на 17 век може да се види како дел од поширокиот европски контекст што се одликува како „општа криза од 17 век", наместо знак на единствено отоманско опаѓање. Претпоставката дека отоманската економија не можела да закрепне од овие кризи, била вкоренета и во лошата состојба во областа на знаењето за османлиската економија во подоцнежниот XVII и XVIII век, како и во тоа колку лесно се чинело дека се вклопуваат со претходно постоечките идеи за падот на Отоманското Царство. Сепак, последователните истражувања покажале дека, според зборовите на Шевкет Памук, 18 век „*всушност бил период на опоравување за османлискиот монетарен систем*", што укажува на тоа дека „*старата теза на континуиран пад не може да се одржи*". Првата половина на 18 век претставува период на значително проширување и раст за отоманската економија.

Воспоставувањето на нови трговски патишта во Индија околу ’Рт на Добрата Надеж, заобиколувајќи ги османлиските територии, имало далеку помалку значајно влијание врз отоманската економија отколку што некогаш се претпоставувано. Додека претходната констатација ги прикажувала Португалците како да има воспоставено речиси монопол за движењето на луксузни стоки, особено зачини, во Европа, всушност Португалците биле само еден од многуте глумци кои се натпреварувале во комерцијалната арена во Индискиот Океан. Дури и во доцниот 16 век, азиските трговци кои ги користеле традиционалните трговски патишта на Црвеното Море низ отоманската територија, превезувале четири пати повеќе зачини од оние на португалските трговци, и до почетокот на 18 век повеќе сребро продолжило да се увезува во Индија преку традиционалните патеки на Блискиот Исток отколку преку рутата на ’Рт на Добрата Надеж. Губењето на приходите што се случило било направено со порастот на трговијата со кафе од Јемен во текот на 17 век, кој заедно со силни комерцијални врски со Индија го обезбедил континуираниот просперитет на трговијата во Црвеното Море и на Каиро како комерцијален центар.

Историчарите, како што е горенаведениот Бернард Луис, еднаш се осврнале на претпоставениот пад на квалитетот на бирократските записи на империјата како показател за застој во отоманскиот административен апарат Historians now recognize that no such decline ever occurred.. Историчарите денес признаваат дека таквиот пад никогаш не се случил. Оваа промена во водењето на евиденцијата не може да се припише на губење на квалитетот, туку на промена во природата на проценката на земјиштето, бидејќи империјата се приспособувала кон растечката монетизација на економијата карактеристична за 17 век. Методите за оценување кои се користеле под султан Сулејман биле добро прилагодени за да се обезбеди правилна распределба на приходите на армијата на феудална коњаница, која потоа ја сочинувале најголемиот дел од османлиските сили. Меѓутоа, до крајот на векот, потребата за пари за да се обезбедат армиите со мускети придонеле централната власт да го реформира својот систем на владеење на земјиштето и да ја прошири практиката на даночното земјоделство, што исто така бил општ метод на приходи како во современа Европа. Всушност, 17 век бил период на значително проширување во отоманската бирократија, а не контракција или пад. Овие промени, спротивно на тврдењата на претходните историчари, не довеле до широко распространета корупција или угнетување до степен поголем од оној што може да се забележи кај европските современици на Отоманското Царство. Османлиите, како и другите европски држави, се бореле во текот на 17 век за да ги исполнат брзо зголемувачките трошоци, но по нејзиниот крај можеле да воведат реформи што им овозможуваат да влезат во 18 век со буџетски вишок.

Научен консензус од 21 век
--------------------------

Денешните историчари на Отоманското Царство најчесто се осврнуваат на период по крајот на владеењето на Сулејман или пошироко во периодот од 1550 до 1700 година, период од историчарите познат како Трансформација. Улогата на економската и политичката криза во дефинирањето на овој период е од клучно значење, но исто така е и нивната привремена природа, бидејќи османлиската држава во крајна линија можела да преживее и да се прилагоди на светот што се променил. Исто така, со поголем акцент е местото на Отоманското Царство во компаративна перспектива, особено со државите во Европа. Додека Османлиите се бореле со тешка економска и фискална криза, истото ги правеле и нивните европски современици. Овој период често се нарекува и Општата криза на 17 век, и затоа тешкотиите со кои се соочило царството не се пресликани како уникатни само за Османлиите, туку како дел од општ тренд што влијаел врз целиот европски и средоземен регион. Според зборовите на Ехуд Толедано, „*во Европа и во Отоманското Царство, овие промени ги трансформирале државите и начините на кои воено-административните елити водеа и финансираа војни. Соочувајќи се со овие огромни предизвици и наоѓајќи соодветни одговори преку море на социо-економските и политичките промени всушност е приказната за отоманската историја од XVII и XVIII век. Нејзината главна одлика беше извонредната адаптација кон новите реалности, наместо падот и дезинтеграција, што ја рефлектира снаодливоста, прагматизмот и флексибилноста во мислата и акција на отоманската воено-административна елита, наместо нивната неспособност или некомпетентност*".

Наводи
------

1. 1 2  Хатавеј, Џејн (2008). *Арапските земји под османлиско владеење, 1516–1800*. Pearson Education Ltd. стр. 7–8. ISBN 978-0-582-41899-8. Една од најзначајните промени што се случија во отоманските студии од објавувањето на Египет и Плодна Полумесечина (1966) е деконструкцијата на таканаречената „*Отоманска теза за отфрлање*" - т.е. идејата дека кон крајот на 16 век, по крајот на владеењето на султанот Сулејман I (1520-66), империјата влезе во долг период на пад од кој никогаш не се опоравила, и покрај херојските обиди за западни реформи во текот на 19 век. Во последните 20 години, како што ќе укаже Глава 4, историчарите на Отоманското Царство го отфрлија наративот на падот во корист на една од кризите и адаптацијата Не се допушта закосување или задебелување во: `|publisher=` (help)

	* Кунт, Метин (1995). „Вовед во Дел I". Во Кунт, Метин; Кристин Вудхед (уред.). *Сулејман Величествениот и Неговиот век: Османлиското Царство во раниот современ свет*. Лондон и Њујорк: Longman. стр. 37–38. учениците од отоманската историја научија подобро отколку да разговараат за „падот" кој наводно започнал за време на владеењето на „неефективните" наследници на Сулејман, а потоа продолжил со векови. Не се допушта закосување или задебелување во: `|publisher=` (help)
	* Тезџан, Баки (2010). *Второ Отоманско Царство: Политичка и социјална трансформација во раниот моден период*. Cambridge University Press. стр. 9. ISBN 978-1-107-41144-9. Отоманските историчари направиле неколку дела во последните децении, ревидирајќи го традиционалното разбирање на овој период од различни агли, од кои некои не беа разгледувани како теми на историско истражување во средината на 20 век. Благодарение на овие дела, конвенционалниот расказ на отоманската историја, дека кон крајот на 16 век Отоманското Царство влезе во продолжен период на опаѓање, означен со постојано растечко воено распаѓање и институционална корупција, е отфрлена. Не се допушта закосување или задебелување во: `|publisher=` (help)
	* Вудхед, Кристин (2011). „Вовед". Во Кристин Вудхед (уред.). *Отоманскиот Свет*. стр. 5. ISBN 978-0-415-44492-7. Отоманските историчари во голема мера ја отфрлија идејата за опаѓање по 1600-те години
	* Ехуд Толедано (2011). „Арапски јазик во отоманскиот период: Социо-политичка анализа". Во Вудхед, Кристин (уред.). *Отоманскиот Свет*. Routledge. стр. 457. ISBN 978-0-415-44492-7. Во научната литература што ја создале отоманските сили од средината на 1970-тите, досегашниот преовладувачки поглед на падот на Османлиите е делотворно разоткриен. Не се допушта закосување или задебелување во: `|publisher=` (help)
	* Лесли Пирс, „Промена на перцепциите на Отоманското Царство: раните векови, "*Средоземени историски преглед*" 19/1 (2004): 22.
	* Кемал КафадарKafadar, „Прашањето за отоманскиот пад", „*Харвардски блискоисточен и исламски преглед*" 4/1–2 (1997–98), pp. 30–75.
	* M. Фатих Чалишир, „Падот на митот: Пресперктиви за османлискиот пад", *Историско Училиште 9* (2011): 37–60.
	* Доналд Кватарт, „Отоманската историја пишува и менува ставови кон поимот „пад", „*Историски компас 1"* (2003)
2. ↑  Линда Дарлинг, „Зголемување на приходот и легитимитетот: даночна наплата и финансиска администрација во Отоманското Царство, 1560-1660" (Лајден: Е.Ј. Брил, 1996).

	* Гунхан Бореки, „Фракции и фаворити во судовите на султан Ахмед I (р 1603-1617) и неговите непосредни претходници", докторска дисертација (Државен универзитет во Охајо, 2010),5.
3. ↑  Сураја Фароки, „Отоманското Царство и светот околу него" (И. Б. Таврис, 2004; 2011), стр. 42-43.

	* Вирџинија Аксан, „Османлиите до Турците: Континуитет и промена", „Меѓународен весник" 61 (зима 2005/6): 19-38.
4. ↑  Хауард, Даглас А. „Жанр и мит во османлискиот совет за литература на царевите", во Аксан, Вирџинија Х. и Даниел Гофман. „Раните модерни Османлии: Преправање на империјата" (Кембриџски Универзитетски печат, 2007; 2009), 143.
5. ↑  Дарлинг, „Зголемување на приходите и легитимитетот", 4.

	* Абу-Ел-Хаџ, „Формирање на модерната држава", стр. 3-4.
	* Карен Барки, „Бандити и бирократи: Отоманската патека до централизацијата на државата", (Корнел Универзитет Прес, 1994), ix.
6. ↑  Финкел, Каролин (1988). *Администрација на војување: Отоманскиот воен поход во Унгарија, 1593-1606*. Виена: VWGÖ. стр. 143. ISBN 3-85369-708-9.
7. ↑  Кунт, Метин (1995). „Вовед во Дел I". Во Кунт, Метин; Кристин Вудхед (уред.). *Сулејман Величествениот и Неговиот век: Османлиското Царство во раниот современ свет*. Лондон и Њујорк: Longman. стр. 37–38. учениците од отоманската историја научија подобро отколку да разговараат за падот на царството, кое наводно започнало за време на владеењето на неефективните наследници на Сулејман, а потоа продолжил со векови. Не се допушта закосување или задебелување во: `|publisher=` (help)
8. ↑  Ехуд Толедано (2011). „Арапскиот јазик во отоманскиот период: Социо-политичка анализа". Во Вудхед, Кристин (уред.). *Отоманскиот Свет*. Routledge. стр. 457. ISBN 978-0-415-44492-7. Во научната литература создадена од страна на отоманистите од средината на 1970-тите, дотогаш преовладувачкото гледиште за падот на Отоманското Царство е делотворно разоткриено. Сепак, само премногу често, резултатите од макотрпното истражување и иновативните ревизии понудени во таа литература сè уште не се прецизира на научниците кои работат надвор од османлиските студии. Историчарите во соседните полиња имаат тенденција да се потпрат на претходните класици и подоцна неинформираните анкети кои ги овековечуваат постарите, сега деконструирани ставови.
9. ↑  Дана Сајди: од една страна, се однесува на националистите во пост-османлиските региони во светот, а од друга страна, на поддржувачите на империјалистичката интервенција на Блискиот Исток кај некои политичари на Западот". Сајди, Дана (2007). „Пад, незадоволство и историја на отоманската култура: Вовед". Во Сајди, Дана (уред.). *Отоманскиот период на лалињата, отоманското кафе: слободно време и начин на живот во 18 век*. Лондон: I.B. Taurus. стр. 38–9.
10. ↑  Darling, *Revenue-Raising and Legitimacy*, 3.
11. ↑  Howard, "Genre and Myth," pp. 137–139.
12. ↑  Darling, *Revenue-Raising and Legitimacy*, pp. 283–84.
13. ↑  Cornell Fleischer. *Bureaucrat and Intellectual in the Ottoman Empire: The Historian Mustafa Âli, 1541–1600*, (Princeton: Princeton University Press, 1986).
14. ↑  Fleischer, *Bureaucrat and Intellectual*, 103.
15. ↑  Douglas Howard, "Ottoman Historiography and the Literature of 'Decline' of the Sixteenth and Seventeenth Century," *Journal of Asian History* 22 (1988), pp. 52–77.
16. ↑  Abou-El-Haj, *Formation of the Modern State*, pp. 20–40.
17. ↑  Joseph von Hammer-Purgstall, *Geschichte des Osmanisches Reiches*, (in German) 10 vols. (Budapest: Ca. H. Hartleben, 1827–35).
18. ↑  Darling, *Revenue-Raising and Legitimacy*, pp. 3–4.
19. ↑  Lockman, Zachary (2010). *Contending Visions of the Middle East: The History and Politics of Orientalism* (2. изд.). Cambridge: Cambridge University Press. стр. 62-3.
20. ↑  Lockman, Zachary (2010). *Contending Visions of the Middle East: The History and Politics of Orientalism* (2. изд.). Cambridge: Cambridge University Press. стр. 104-12, 130-3.
21. ↑  Howard, "Ottoman Advice for Kings," pp. 143–44; Edward Said, *Orientalism*, (New York: Pantheon, 1978).
22. ↑  Darling, *Revenue-Raising and Legitimacy*, 2.
23. ↑  Бернард Луис, „*Некои размислувања за падот на Отоманското Царство*", *Studia Islamica* 1 (1958) 111–127.
24. ↑  Tezcan, *Second Ottoman Empire*, 242n.

	* Hathaway, "Problems of Periodization."
	* Darling, "Another Look at Periodization."
	* Quataert, "Ottoman History Writing."
	* Suraiya Faroqhi, *Approaching Ottoman History: An Introduction to the Sources*, (Cambridge: Cambridge University Press, 1999) 180.
25. ↑  Lewis, "Some Reflections," pp. 112–127.
26. ↑  Sajdi, Dana (2007). „Decline, its Discontents, and Ottoman Cultural History: By Way of Introduction". Во Sajdi, Dana (уред.). *Ottoman Tulips, Ottoman Coffee: Leisure and Lifestyle in the Eighteenth Century*. London: I.B. Taurus. стр. 4–6.
27. ↑  Sajdi, Dana (2007). „Decline, its Discontents, and Ottoman Cultural History: By Way of Introduction". Во Sajdi, Dana (уред.). *Ottoman Tulips, Ottoman Coffee: Leisure and Lifestyle in the Eighteenth Century*. London: I.B. Taurus. стр. 6.
28. ↑  Sajdi, Dana (2007). „Decline, its Discontents, and Ottoman Cultural History: By Way of Introduction". Во Sajdi, Dana (уред.). *Ottoman Tulips, Ottoman Coffee: Leisure and Lifestyle in the Eighteenth Century*. London: I.B. Taurus. стр. 5.
29. ↑  Darling, *Revenue-Raising and Legitimacy*, pp. 4–5.
30. ↑  Douglas Howard, "Ottoman Historiography," pp. 52–77.
31. ↑  Abou-El-Haj, *Formation of the Modern State*, pp. 23–26.
32. ↑  Cemal Kafadar, "The Myth of the Golden Age: Ottoman Historical Consciousness in the post-Süleymanic Era," in *Süleyman the Second [sic] and His Time*, eds. Halil İnalcık and Cemal Kafadar (Istanbul: ISIS Press, 1993), pp. 44.
33. ↑  Rhoads Murphey, "The Veliyüddin Telhis: Notes on the Sources and Interrelations between Koçu Bey and Contemporary Writers of Advice to Kings," *Belleten* 43 (1979), pp. 547–571.
34. ↑  Pál Fodor, "State and Society, Crisis and Reform, in a 15th–17th Century Ottoman Mirror for Princes," *Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae* 40 (1986), pp. 217–240.
35. ↑  Metin Kunt, "Introduction to Part I," 37–38.
36. ↑  Börekçi, "Factions and Favorites."
37. ↑  Tezcan, *Second Ottoman Empire.*
38. ↑  Marc Baer, *Honored by the Glory of Islam: Conversion and Conquest in Ottoman Europe*, (New York: Oxford University Press, 2008)
39. ↑  Hathaway, "Problems of Periodization," 26.
40. ↑  Kafadar, "The Myth of the Golden Age", 37–48.
41. ↑  Kaya Şahin, *Empire and Power in the Reign of Süleyman: Narrating the Sixteenth-Century Ottoman World*, (Cambridge: Cambridge University Press, 2013)
42. ↑  Hakan T. Karateke, "On the Tranquility and Repose of the Sultan," in Christine Woodhead eds. *The Ottoman World*, (Routledge, 2011), 116.

	* Leslie Peirce, *The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire*, (Oxford University Press: 1993), 185.
43. ↑  Peirce, *The Imperial Harem*, pp. 267–285.
44. ↑  Darling, *Revenue-Raising and Legitimacy*, pp. 200–306.
45. ↑  Hathaway, *The Arab Lands*, 9
46. ↑  Cemal Kafadar, "On the Purity and Corruption of the Janissaries," *Turkish Studies Association Bulletin* 15 (1991): 273–280.
47. ↑  Günhan Börekçi, "A Contribution to the Military Revolution Debate: The Janissaries' Use of Volley Fire During the Long Ottoman-Habsburg War of 1593–1606 and the Problem of Origins." *Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae* 59 (2006): 407–438.
48. ↑  Tezcan, *Second Ottoman Empire*, pp. 22–23.
49. ↑  Metin Kunt, *The Sultan's Servants: The Transformation of Ottoman Provincial Government, 1550–1650*, (New York: Columbia University Press, 1983) 98.
50. ↑  Ariel Salzmann, "The Old Regime and the Ottoman Middle East," in Christine Woodhead eds. *The Ottoman World*, (Routledge, 2011), 412.
51. ↑  Halil İnalcık, "Military and Fiscal Transformation in the Ottoman Empire, 1600–1700," *Archivum Ottomanicum* 6 (1980): 283–337.
52. ↑  Gábor Ágoston, "Firearms and Military Adaptation: The Ottomans and the European Military Revolution, 1450–1800". *Journal of World History.' 25 (2014): 123.*
53. ↑  Jonathan Grant, "Rethinking the Ottoman "Decline": Military Technology Diffusion in the Ottoman Empire, Fifteenth to Eighteenth Centuries." *Journal of World History* 10 (1999): 179–201.
54. ↑  Gábor Ágoston, "Ottoman Artillery and European Military Technology in the Fifteenth and Seventeenth Centuries," *Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae* 47/1–2 (1994): 15–48.
55. ↑  Gábor Ágoston, *Guns for the Sultan: Military Power and the Weapons Industry in the Ottoman Empire*, (Cambridge: Cambridge University Press, 2005) pp. 195–98.
56. ↑  Ágoston, "Military Transformation," pp. 286–87.
57. ↑  Ágoston, *Guns for the Sultan*, pp. 192–195.
58. ↑  Ágoston, *Guns for the Sultan*, pp. 199–200.
59. ↑  Ágoston, *Guns for the Sultan*, pp. 200–201.
60. ↑  Rhoads Murphey, *Ottoman Warfare: 1500–1700*, (New Brunswick: Rutgers University Press, 1999), 10.
61. ↑  Aksan, Virginia (2007). *Ottoman Wars, 1700–1860: An Empire Besieged*. Pearson Education Ltd. стр. 130–5. ISBN 978-0-582-30807-7.

	* Woodhead, Christine (2008). „New Views on Ottoman History, 1453–1839". *The English Historical Review*. Oxford University Press. **123**: 983. the Ottomans were able largely to maintain military parity until taken by surprise both on land and at sea in the Russian war from 1768 to 1774.
62. ↑  Quataert, Donald (2003). „Ottoman History Writing and Changing Attitudes towards the Notion of 'Decline'". *History Compass*. **1**: 2.
63. ↑  Lockman, Zachary (2010). *Contending Visions of the Middle East: The History and Politics of Orientalism* (2. изд.). Cambridge: Cambridge University Press. стр. 155-9, 169-70.
64. ↑  Sajdi, Dana (2007). „Decline, its Discontents, and Ottoman Cultural History: By Way of Introduction". Во Sajdi, Dana (уред.). *Ottoman Tulips, Ottoman Coffee: Leisure and Lifestyle in the Eighteenth Century*. London: I.B. Taurus. стр. 12–4.
65. ↑  Quataert, Donald (2003). „Ottoman History Writing and Changing Attitudes towards the Notion of 'Decline'". *History Compass*. **1**: 5–6.
66. ↑  Sajdi, Dana (2007). „Decline, its Discontents, and Ottoman Cultural History: By Way of Introduction". Во Sajdi, Dana (уред.). *Ottoman Tulips, Ottoman Coffee: Leisure and Lifestyle in the Eighteenth Century*. London: I.B. Taurus. стр. 15.
67. ↑  Quataert, Donald (2003). „Ottoman History Writing and Changing Attitudes towards the Notion of 'Decline'". *History Compass*. **1**: 5.
68. ↑  Pamuk, Şevket (2000). *A Monetary History of the Ottoman Empire*. Cambridge: Cambridge University Press. стр. xx.
69. ↑  Salzmann, Ariel (1993). „An Ancien Régime Revisited: "Privatization" and Political Economy in the Eighteenth-Century Ottoman Empire". *Politics & Society*. **21**: 402.

	* Pamuk, Şevket (2003). „Crisis and Recovery: The Ottoman Monetary System in the Early Modern Era, 1550-1789". Во Dennis O. Flynn, Arturo Giráldez and Richard von Glahn (уред.). *Global Connections and Monetary History, 1470-1800*. Aldershot: Ashgate. стр. 140. the eighteenth century until the 1780s was a period of commercial and economic expansion coupled with fiscal stability.
70. ↑  Levi, Scott C. (2014). „Objects in Motion". Во Douglas Northrop (уред.). *A Companion to World History*. Wiley Blackwell. стр. 331.
71. ↑  Prakash, Om (2003). „Precious-metal Flows into India in the Early Modern Period". Во Dennis O. Flynn, Arturo Giráldez and Richard von Glahn (уред.). *Global Connections and Monetary History, 1470-1800*. Aldershot: Ashgate. стр. 154.
72. ↑  Faroqhi, "Crisis and Change," 507; Jane Hathaway, "The Ottomans and the Yemeni Coffee Trade," *Oriente Moderno* 25 (2006): 161–171.
73. ↑  Lewis, "Some Reflections," 113.
74. 1 2  Darling, *Revenue-Raising and Legitimacy*, pp. 299–306.
75. ↑  Darling, *Revenue-Raising and Legitimacy*, pp. 81–118.
76. ↑  Michael Ursinus, "The Transformation of the Ottoman Fiscal Regime, c. 1600–1850," in Christine Woodhead eds. *The Ottoman World*, (Routledge, 2011) 423–434.
77. ↑  Tezcan, *Second Ottoman Empire*, pp. 19–23.
78. ↑  Darling, *Revenue-Raising and Legitimacy*, pp. 246–80.
79. ↑  Faroqhi, *Crisis and Change*, 553.
80. ↑  Carter Vaughn Findley, "Political culture and the great households", in Suraiya Faroqhi eds. *The Later Ottoman Empire, 1603–1839*, volume 3 of *The Cambridge History of Turkey*. (Cambridge: Cambridge University Press, 2006), 66.
81. ↑  Hathaway, *Arab Lands*, 59.
82. ↑  Faroqhi, "Crisis and Change," 411–414.
83. ↑  Geoffrey Parker, *Global Crisis: War, Climate Change & Catastrophe in the Seventeenth Century*, (New Haven: Yale University Press, 2013)
84. ↑  Darling, *Revenue-Raising and Legitimacy*, pp. 8–10.
85. ↑  Ursinus, "The Transformation of the Ottoman Fiscal Regime," 423.
86. ↑  Ehud Toledano (2011). „The Arabic-speaking world in the Ottoman period: A socio-political analysis". Во Woodhead, Christine (уред.). *The Ottoman World*. Routledge. стр. 459. ISBN 978-0-415-44492-7.