**Хана Штурм** (28 февруари 1891 – 9 март 1984 година) била активистка за работнички права и мир, која станала активист на отпорот откако Австрија била споена во Нацистичка Германија во 1938 година. Следните неколку години ги поминала во германски концентрациони логори, но излегла од логорот Равенсбрик на 30 април 1945 година и преживеала. Таа напишала автобиографски запис за нејзините искуства во 1958 година, но не можела да пронајде издавач: во 1982 година, две години пред да почине, делото сепак било објавено.

Живот
-----

### Потекло и раните години

Јохана Штурм е родена во Клингенбах, мал град во близина на Ајзенштат во Бургенланд. Бургенланд станал дел од Австрија во 1921 година, но кога се родиле Хана Штурм и нејзините браќа и сестри, тоа било во унгарската половина на Австроунгарија. Таа било второ од четирите деца на нејзините родители и единствената ќерка меѓу нив.  Нејзиниот татко работел како столар. Семејството биле членови на она што станало познато како хрватско малцинство од Бургенланд.  Таа посетувала училиште само две зими, помеѓу октомври и март, и потоа, бидејќи немало универзално школување во Унгарија, започнала да работи на полињата кога имала осум години, а подоцна почнала да работи во домашна служба. Кога имала десет години, татко ѝ платил еден флорин на нотар за да потврди дека има дванаесет години: тоа и овозможило да се вработи во фабриката за шеќер во блискиот Шатендорф. По една година таа добила унапредување што предизвикало љубомора кај другите деца кои работеле во фабриката, кои на крајот од денот ѝ ја наполниле празната шолја за кафе со шеќерен сироп. Сиропот бил откриен при проверка при напуштање на работа и била отпуштена поради наводна кражба. Кога имала 14 години, се вработила во фабрика во „Јуте АГ" во Нојфелд, уште еден мал град во областа. Со уште три деца на слична возраст, таа работела на индустриска машина за перење што се користи за обработка на материјалите. Сепак, по штрајкот поради „*измама на платите*" таа се вратила на улица. Неколку години подоцна, во 1907 година, таа го придружувала својот постар брат Јулиј во Виена во потрага по фабричка работа. 

### Работнички активизам во Виена

Во Виена, преку нејзиниот брат, запознала чешко семејство кое и ја дало првата работа во градот. Таткото на семејството бил синдикален човек: тој можел да ја вработи во фабриката „Јуте АГ" во Флоридсдорф, растечки индустриски кварт преку реката северно од главниот дел на градот. (Фабриката била сестринска фабрика со онаа од која била отпуштена во Нојфелд.) Во Флоридсдорф, за прв пат, стапила во контакт со работничкото движење кое бргу започнало да се развива. На 15 март 1908 година Хана Штурм се приклучила на Социјалдемократската партија <i>(„Sozialdemokratische Partei Österreichs"</i> / SPÖ). На 8 март 1910 година се приклучила на синдикатот на кој таа останала доживотен член. Охрабрена и поддржана од нејзините социјалдемократски сопственици, таа научила да чита и пишува.

Виена се соочила со генерален штрајк во 1911 година. Хана Штурм учествувала на големи демонстрации по должината на „Рингштрасе" (булеварот Ринг) околу центарот на градот. Полицијата применила „строгост" во односот кон демонстративниот работник. Поради тоа што делела летоци, Штурм добила силен удар во лицето, по што очите ѝ биле крвави. Учеството во демонстрациите довело и до губење на работата во „Јуте АГ" и дополнителен период на невработеност.

### Мајчинство и војна


Како што Хана Штурм се присети многу децении подоцна во едно интервју, работата во фабриката за муниција обезбеди практични можности да се спротивставиме на војната:

* „Внатре во фабриките моравме да најдеме начини и средства да организираме антивоена работа. Се формираа мали групи, додека други го правеа тоа што го правеа како поединци. На пример, стававме мали летоци или парчиња хартија со антивоени пораки во кутиите за муниција наменети за линијата на фронтот."

*Хана Штурм цитирана од Ханес Хофбауер и Андреа Комлоси*
* *"In den Betrieben selbst, in der Arbeit mussten wir Wege und Mittel finden, wie wir die Antikriegsarbeit organisierten. Es sind kleine Gruppen gebildet worden oder es gab Einzelmenschen, die Verschiedenes gemacht haben. Zum Beispiel haben wir kleine Flugblätter und kleine Zettelchen gegen den Krieg in Kisten reingegeben, die für den Krieg gedacht waren. Oder wir haben verschiedene Kriegsmaterialien unschädlich gemacht.."*

Раѓањето на нејзината ќерка, Терезија, на 7 октомври 1912 година ја изложила Штурм на дискриминација и дополнителни практични тешкотии што најчесто ги посетува невенчаната мајка. За време на Првата светска војна била испратена да работи во фабрика за муниција во Блумау (Феликсдорф), јужно од Виена. Во август 1916 година, таа била уапсена за наводна саботажа и поминала одредено време во истражен притвор.  Таа била обвинета дека полнела гранати од експлозив со песок наместо со експлозив. На крајот нејзиниот случај дошол на судење и бил отфрлен поради недостиг на докази. Таа нашла друга работа. Штурм повеќето од парите ги испраќала на нејзината мајка Ана, која се грижела за нејзините две ќерки. Таткото на девојчињата никогаш не се вратил од војната. Таа сè уште била одвоена од нејзините ќерки во 1919 година, кога помладата од нив, Рели, починала во болница во Виена. Штурм била длабоко погодена. Учествувала во подготовките за „Јануарскиот штрајк" од 1918 година, повикала да изврши притисок за подобрување на условите за работничките и прекин на војната. Тоа довело до нејзино дополнително апсење, но овој пат многу брзо била ослободена поради скудноста на доказите против неа.

### Совет од 133 дена

Брзиот колапс на Австроунгарија во октомври/ноември 1918 година ја оставила Унгарија одвоена од Австрија, со денешен Бургенланд на унгарската страна на импровизираната граница. Идентификувана во нејзините документи како Хрватка од Бургенланд, Штурм тогаш се нашла себеси класифицирана како странец во Виена: таа морала да се врати во регионот на нејзиното раѓање. Таа била поддржувач на унгарскиот совет прогласен од Бела Кун на 21 март 1919 година. Карактеристично, нејзината поддршка била практична. Работела како курир, доставувајќи до однапред одредени локации значајни пратки со готовина што биле собрани за унгарската Црвена армија. Во една прилика била забележана од полицијата, уапсена и одведена во Залаегерсег. По три дена успеала да побегне, но на новиот граничен премин во Нојфелд била препознаена од граничарите и повторно уапсена. Била „*затворена*" во чекалната од втора класа на станицата. Таа успеала да се искачи низ прозорецот без да биде забележана и истрчала низ полињата до Ебенфурт кој „*се уште бил во Австрија*".

Унгарскиот Совет пропаднал пред странските воени интервенции на почетокот на август 1919 година и Штурм се свртела кон организирање илегален премин на границата за водачите додека тие бегале. Еден од оние на кои и помогнала бил Бела Кун, кој го предводел краткотрајниот совет. Таа три дена го криела во својот стан без да го препознае, но кога си заминувал го открил својот идентитет.

### Години меѓу две војни

Во август, регионот кој го сочинува современ Бургенланд бил отстранет од Унгарија и префрлен во Австрија, а двете земји до овој момент биле меѓународно признати како посебни независни држави. Штурм конечно можела да се врати дома во Нојфелд без тешкотии. Нашла работа во градската фабрика за јута, и набрзо станала член на работничкиот совет. Штурм останала политички ангажирана во повоените години. Таа имала особено проблеми во однос на соработничките од католичката Хрватска, кои работодавците постојано ги користеле како „*прекинувачи на штрајкови*". Како што вели еден извор, Хана Штурм успеала да ги солидаризира вклучените работнички врз основа на класно свесен начин на размислување.

Во 1924 година отпатувала во Москва како австриски делегат на меѓународната конференција на Коминтерната.  Таа таму се сретнала со високи политички активисти од различни земји: меѓу другарите со кои ја делела масата на конференцијата биле Сун Јат Сен и неговата млада сопруга со кои, како што таа подоцна објавила, можела да разговара на германски за опсегот на теми кои оделе надвор од политиката. Имала и повторна средба со Бела Кун кој „*веднаш ја препозна*". Во 1925 година, имало два големи штрајкови на работничките во извршување на барањата за плати, по што, откако се вратила дома од Москва, Штурм не можела да најде работа. Непосредно почнала да организира невработени работници во областа, станувајќи претседател на Комитетот за невработени во Ајзенштат, главниот град на Бургенланд, иако лично, со само многу ограничена финансиска поддршка, била под притисок. Таа се нашла во средина на судирот и со раководството на партијата. Претседавачот на партијата, Ото Бауер, продолжил со записничкото набљудување „Wir lassen uns die Sturm nicht über den Kopf wachsen" (*Не треба да дозволиме оваа бура да не совлада*).

Во 1925 година (или, можеби 1927 година – изворите се разликуваат), во контекст на континуираните разлики со раководството на партијата, Штурм била исклучена од Социјалдемократската партија. Овој развој таа го искористила како можност да се приклучи на Австриската комунистичка партија. Сè уште не можејќи да пронајде работа во нејзиниот роден регион, каде што нејзините политички активности се чини дека станале општо познато меѓу сопствениците на фабрики,  во 1929 година Хана Штурм се преселила со нејзината ќерка Терезија во Бремен во Германија, каде што двете нашле работа во фабрика за текстил. Периодот бил период на растечка политичка поларизација во Германија: на изборите за работниот совет во таа година во фабриката каде што работеле, 12 од 15 работници избрани во работниот совет биле комунисти, како резултат на што Хана Штурм ги „политизирала" нејзините другари. Набргу потоа мајката и ќерката биле протерани од Германија. 

Назад во Бургенланд следел дополнителен период на невработеност. Во 1930 година, размената на трудот ја испратило Хана и Терезија Штурм, заедно со група невработени рудари, во Москва. Половина година подоцна и двете биле вработени, не во Москва, туку како инструктори во текстилната фабрика „Работница" во Ленинград, обучувајќи чираци и други млади регрути во три смени како да работат машините за предење.

### Назад во Австрија

Во есента 1932 година партијата ја отповикала Хана Штурм во Австрија. Терезија останала во Русија, студирајќи применета економија ( *„Фолксвиртшафт"* ) на Универзитетот во Ленинград. Таа, исто така, имала канцелариска работа во меѓународниот морнарски клуб, така што го запознала нејзиниот прв сопруг, германски морнар со кој се омажила во 1932 година. Последователно, нејзиниот сопруг бил уапсен, а самата Терезија била уапсена една година потоа, веројатно и во двата случаи затоа што одбиле да аплицираат за советско државјанство. Терезија поминала повеќе од дваесет години во внатрешен егзил во областа Ухта, Народна Република Коми. Таа сепак преживеала, и во 1957 година можела да се пресели со нејзиниот сопруг роден во Југославија и нејзините четири деца во Загреб, каде што изградиле нов живот.

Фашистичката влада ја презела власта во Австрија во 1934 година и, охрабрена од развојот на настаните во Германија претходната година, брзо ја трансформирала земјата во постдемократска диктатура. Изворите во најголем дел молчат за политичките активности преземени од Хана Штурм во остатокот од 1930-тите. Забележано е дека таа била затворена од властите во четири наврати во периодот од 1933 до 1937 година во период од четири до дваесет и четири дена.  Во одредена фаза таа била исклучена од Австриската комунистичка партија, иако не е јасно дали тоа било пред или по забраната на партијата. Таа, во секој случај, останала членка на Советската комунистичка партија. 

### Равенсбрук


„Таа навистина беше универзален талент. Таа успеваше со секоја работа со која се занимаваше, поради што и беше дозволено многу поголема слобода од другите затвореници. Таа беше толку полна со идеи и креативни импровизации. Така, сите можевме да научиме многу. Дури и чуварите на паравоените кампови дојдоа кај неа за совет. Таа ја имаше нивната почит".
*Хермине Јурса, членка на „колоната Штурм" која презеде плејада работи за поправка во концентрациониот логор под раководство на колешката, посветената комунистка Хана Штурм*
*"Sie war ja ein Universaltalent. Was sie angegriffen hat, ist ihr gelungen, deswegen hat sie sich auch viel erlauben können, mehr als die anderen Häftlinge. So viele Ideen hat sie gehabt und so vieles konnte sie entwickeln. Deswegen hat man bei der Sturm-Kolonne viel lernen können. Sogar die SS ist gekommen und hat sich Rat von ihr geholt. Sie haben Respekt vor ihr gehabt."*

Австрија била споена во Нацистичка Германија во март 1938 година и репресијата на познатите антинацисти станала посистематска. Истиот месец Штурм била повторно уапсена, овој пат од Гестапо. До јуни 1938 година, таа била однесена во концентрациониот логор Лихтенбург во централна Германија, помеѓу Лајпциг и Берлин. Таа се разболела, но се опоравила, формирајќи мал тим на „мешачи" - таканаречениот„*столб на Штурм*", кои се корисни со поправање на скршените тела во логорот, притоа освојувајќи ниво на почит од паравоените стражари кои би ја пуштиле во нивните делови од кампот за да извршат поправки и, во исто време, да крадат храна. Нешто помалку од една година подоцна, во мај 1939 година, концентрациониот логор во Лихтенбург бил затворен и затвореничките биле префрлени во концентрациониот логор Равенсбрик, северно од Берлин. Погледите дадени од изворите сугерираат дека Штурм не била скршена од системот. Има упатување за неа како „*австриската комунистка и дигалка [која] би ги научил „студентите": како да поставуваат огради, да удираат клинци и да кршат брави",* а подоцна, малку неочекувано, за тоа како таа ќе *„одржи дискусии за Војна и мир на Лав Толстој...во задниот дел од блокот 13. ... Студентите [можеби] сметаат дека книгата е многу одвратна бидејќи Хана [ја пронашла книгата во тоалетот*".  Во Равенсбрик таа, исто така, продолжила да управува со нејзиниот „Столб на Штурм" од практични фиксатори и поправки. Властите на логорот ја сметале за „*сигурен затвореник*" и во 1941 година била вработена како домашна слуга кај Валтер Зонтаг, докторот на концентрациониот логор. Подоцна таа др присетила дека кога била присутна, Зонтаг ја тепал својата сопруга, премногу пијан за да забележи или да се грижи дека Штурм стоела до него. 

### Преживување


„Знаеш ли што ми рекоа? Ако беше толку лошо во концентрациониот логор каде што наводно сте биле, тогаш не требаше да останете таму. Како остана? И тогаш еден од нив рече дека можев да се омажам во Германија. Не сакаа да слушнат. Сè уште сонувам за кампот. Го проколнувам кампот. Речиси секој ден се враќам таму. Всушност во моментов овој камп ме прогонува. Лошо спијам и ако паднам пет минути, веднаш сум некаде назад во кампот."  

*Hanna Sturm*  
  

*"Weißt, was sie mir gesagt haben? Wenn es so schlecht war im KZ, wo du angeblich warst, dann wärst du nicht übergeblieben. Wieso bist du übergeblieben! Und dann hat mir einer gesagt, du kannst ja auch in Deutschland verheiratet gewesen sein. Sie haben nicht hören wollen. Dabei träum ich heute noch vom Lager. Ich verfluch das Lager. Fast jeden Tag bin ich dort. Überhaupt jetzt, dieser Tage geistert das Lager hinter mir her. Ich kann schlecht schlafen, und wenn ich fünf Minuten einschlaf‘, bin ich schon irgendwo im Lager."*

Како што завршила војната, на 30 април 1945 година Хана Штурм излегла тешко трауматизирана од концентрациониот логор. Ќе поминале повеќе од уште десет години пред нејзината преживеана ќерка и четирите внуци да бидат ослободени од Советскиот Сојуз  и непосреден приоритет било едноставното преживување. Таа се вратила во Бургенланд. Немала благосостојба на жртвите за преживеаните од концентрационите логори до 1948 година, а во раните повоени години таа претрпела материјална тешкотија, додека како членка на незгодно етничко малцинство, Хрватите од Бургенланд, таа останала нешто како аутсајдер како новата Австрија, сè уште под странска воена окупација, се борела да излезе од својата болна понова историја. Постоењето на концентрациониот логор живеел постојано во нејзините соништа. 

Но, таа не се откажала. Таа сведочела неколку пати на судењата на поранешните чувари на логорот Равенсбрик. Во Нојфелд, нејзиниот роден град, изградила куќа со свои раце. Таа ја подготвила својата автобиографија до 1958 година, но биле потребни уште 24 години пред да најде издавач за неа.

Во 1984 година Хана Штурм починала во семејниот дом на нејзината ќерка во Загреб.



1. ↑  Hanna Sturm: Die Lebensgeschichte einer Arbeiterin; Vom Burgenland nach Ravensbrück. Verlag für Gesellschaftskritik, 2nd edition, Vienna 1982
2. 1 2 3 4  „Johanna Sturm, Geboren am 28. Februar 1891 in Klingenbach (Burgenland), Verfolgungsgrund: Politischer Widerstand". *ÖsterreicherInnen im KZ Ravensbrück*. Institut für Konfliktforschung, Wien. Посетено на 28 January 2018.
3. 1 2  Svjetlana Hromin-Heidler (December 2009). „Hanna Sturm" (PDF). *Aus anlass des 25. todestages von Hanna sturm berichtet ihre enkelin über ihre Jugend und ihr politisches Wirken*. Mitteilungsblatt: Der Österreichischen Lagergemeinschaft Ravensbrück & FreundInnen, Wien. стр. 24–25. Посетено на 28 January 2018.
4. ↑  Anna Reininger (December 2009). „4.3 Die soziale Frage .... 4.3.1. Die Kroatische Minderheit" (PDF). *Das Entstehen des Vereinswesens im österreichisch-ungarischen Grenzraum am Beispiel Neufeld an der Leitha im gesellschaftspolitischen und wirtschaftlichen Spannungsfeld um 1900 (Diplomarbeit )*. University of Vienna. стр. 78–83. Посетено на 28 January 2018.
5. ↑  Hanna Sturm, „…im ‚Nitroglyzerin auf die Schienen legen‘ waren die Polen die Stärksten…", Interview mit Hanna Sturm über Sabotage in Rüstungsbetrieben im 1. Weltkrieg, in: Hannes Hofbauer/Andrea Komlosy (compiler-editors), Das andere Österreich. Vom Aufbegehren der kleinen Leute. Geschichten aus vier Jahrhunderten, Wien 1987, pp. 142–150, here p. 144.
6. ↑  Heinz Blaumeiser; Eva Blimlinger (1993). *Hanna Sturm: "Sie sind kein Verbrecher, sonst würden Sie die Tanne nicht so schön aufstellen!"*. *Alle Jahre wieder--: Weihnachten zwischen Kaiserzeit und Wirtschaftswunder*. Böhlau Verlag Wien. стр. 156–. ISBN 978-3-205-05555-6.
7. ↑  „Hanna Sturm: Geboren am 28. Februar 1891 in Klingenbach/Klimpuh, Österreich: Gestorben am 9. März 1984 in Zagreb, Jugoslawien" (PDF). *Für eine neue Kultur des Zusammenlebens*. Kommunistische Partei Österreich, Wien. стр. 38. Посетено на 29 January 2018.
8. 1 2  „Sturm Therese / Штурм Тереза Карловна". *Österreichische Stalin-Opfer (bis 1945)*. Österreichisches Zentrum für russische Sprache und Kultur. Посетено на 30 January 2018.
9. ↑  „Johanna Sturm .... Haftweg". *ÖsterreicherInnen im KZ Ravensbrück*. Institut für Konfliktforschung, Wien. Архивирано од изворникот на 30 January 2018. Посетено на 30 January 2018.
10. ↑  Christal Cooper. „... Hanna Sturm". *University of Ravensbruck (a photographic prose poem)*. Посетено на 30 January 2018.
11. ↑  Sarah Helm (15 January 2015). *If This Is A Woman: Inside Ravensbruck: Hitler's Concentration Camp for Women*. Little, Brown Book Group. стр. 109. ISBN 978-0-7481-1243-2.
12. ↑  „Sturm, Therese". Dokumentationsarchivs des österreichischen Widerstandes. Посетено на 30 January 2018.