Статистиката има две гранки: описна статистика и дедуктивна статистика.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Што може да се направи со статистиката?*** Собирање на податоци
* Организирање на податоци
	+ Одредување на типот на податоците
	+ Групирање на податоците
* Анализирање на податоци
	+ Пресметување на разни видови на просеци.
	+ Пресметување на отстапувања (девијации) .
	+ воочување на „необичности"(отстапувачи)
* Претставување на податоците графички со соодветен или соодветни дијаграми.
* Донесување на заклучоци и обопштувања (генерализации).
* Тестирање на хипотези, односно споредување на податоците со претходно донесени заклучоци.
* Разгледување релации помеѓу групи на податоци.
* Правење на предвидувања.
 |  | 
**Слика 1: Двете гранки на статистика** |

**Описна статистика** претставува наука за собирање, организирање, анализирање, резимирање, илустрирање на податоци или резултати.

**Дедуктивна статистика** претставува наука за доведување заклучоци и предвидувања врз основа на податоци или резултати.

За правилно да се работи со дедуктивна статистика потребно е добро познавање на описна статистика.

Основни дефиниции
=================

  

Популација
----------

Во математичка статистика, множеството од еднородни објекти или резултати од некоја случка, кои имаат некоја заедничка одлика, се нарекува **популација.** 

**Големината на популација**, т.е. бројот на неговите членови се означува со **N** (голема буква).

  

Примерок
--------

Дел од популација се вика **примерок**1, односно примерок е подмножество на една популација. Примероци се користат во дедуктивна статистика.

**Големината на примерок**, т.е. бројот на неговите членови се означува со ***n*** (мала буква)2.

### Обележје

Заедничката одлика што се набљудува на елементите од популацијата се нарекува **обележје**.

**Обележје** може да биде:

* **Квалитативно** – на пример: пол, боја на очи, националност, ....
* **Квантитативно** – на пример: оценка, сума на пари, висина, тежина, број на дефектни производи, време на непрекината работа, ...

Податок, исход и настан
-----------------------

Поединечен резултат, т.е. запишувањето на „вредноста" на обележјето на поединечен член на популацијата (или примерок) се нарекуваат **податок** или **исход.**  

Кога се зборува за *поедничен резултат* обично го викаме ***податок***, а кога зборуваме за можни резултати ги викаме ***можни исходи***.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Неколку можни популации** | **Обележје**  | **Можни исходи** |
| Прилеп 2005, Редовни студенти во 1999 на Технички факултет-Битола, Животни во 2012 во зоолошката градина во Скопје | пол | {маж, жена} |
| Крајни оценки по физика на учениците во еден одреден клас,  | оценки | {1,2,3,4,5} |
| Висината со точност до 1 cm на вода во неколку садови со висина 1m | број во интервалот [0, 1] со 2 децимали | {0.00, 0.01, 0.02, …, 0.99, 1.00} |

Податоци
--------

Збирка на сите податоци од целата популација за едно обележје се нарекува **податоци** или **множество на податоци**.

```
**Важно:** Можните исходи се сите различни, но поединечни податоци во множеството на податоци можат да се повтораат.
```

Големина на податоци
--------------------

**Големина на податоци е бројот на податоци во множеството на податоците**. Бидејќи работиме само со популации во описната статистика, големината на податоците е бројот на членови на популацијата, т.е. **големина на податоци = N** (голема буква).

Категорија, класи и интервали
-----------------------------

Доколку се прави групирање на податоци (види глава Г), истите се групираат во **категории**. Категории можат да бидат **класи** (т.е. самите можни исходи од обележјето) или последователни бројни **интервали**.

  

Честота
-------

Доколку се прави групирање на податоци, **честота *f* е број на податоците во секоја категорија**. Значи имаме толку честоти колку што имаме категории. Збирот на сите честоти треба да биде големината на податоците, т.е. **Σ*f*=N**. Табела со честоти се вика **честотна табела**.

Мерки и статистики
==================

Мерка, параметар
----------------

**Мерка** е вредност пресметана од податоците на една **популација** со одредени особини. Пример: Аритметичка средина μ. Се користи и зборот *параметар*.

Статистика
----------

**Статистика** е вредност пресметана од податоците на еден **примерок**  со одредени особини. Пример: Аритметичка средина x̅ (на примерок). Се користи и зборот *статистички податок*.

---

  

1За жал, во веројатност се користи изразот „простор на примероци" за множеството на сите можни настани (резултати) на еден експеримент. Нема никаква врска помеѓу ова и примерок во статистика.

2Во описната статистика, треба да се користи буквата *k* за бројот на категории (класи, интервали) при групирање на податоци.

Литература
==========

1. Descriptive Statistics on Wikipedia[*мртва врска*]

Други референции
================

* Б. Описна статистика - Собирање податоци
* В. Описна статистика - Организирање податоци
* Г. Описна статистика - Сурови и групирани податоци
* Д. Описна статистика - Типови податоци

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* GND: 4070313-7
* NKC: ph124338

 |

 |