**Ѓорѓи Сугарев** (1876 - 23 март 1906) бил македонски револуционер, член и војвода на Битолскиот револуционерен округ на Македонската револуционерна организација.

Рани години
-----------

Ѓорѓи Сугарев е роден во Битола во 1876 година во семејство од крајно сиромашни родители. Мајка му е Донка Сугарева (1846-1932). Браќата му Христо, Вангел и Михаил емигрираат во САД и активно учествуваат во работата на Македонската патриотска организација. Вангел станал таму историчар и автор на неколку книги, како „Бугарската националност на Македонците". Преживеаната мизерија во Ѓорѓи раѓа омраза спрема несправедливоста и нееднаквоста. Уште во детските години тој ја почувствувал омразата кон турскиот аскер, а во младинските години таа добила сè поголем размер. Поради големите семејни оскудици Сугарев не успеал да заврши IV клас во Битолската бугарска егзархиска гимназија. Поради тоа, тој ја напуштил гимназијата и ѝ се оддал на учителската кариера, преку којашто успеал да го прави тоа што најмногу му лежи на срце. Тој учителствува во градот Битола, Битолската и Кичевска околија.

Вклучување во Организацијата
----------------------------

Четата на Ѓорѓи Сугарев (седнат, во средина)
Во 1901 година, незадоволен од легалната дејност, Сугарев станал четник во демир-хисарската чета на војводата Никола Русински. Истата година, тој бил избран за член на раководното тело на Битолскиот револуционерен округ, и за да може да ја исполнува дадената организациска должност, тој повторно станал учител во Битола. Но шумниот град и арогантните чорбаџии создале презир кај Сугарев. Градскиот живот не го задоволувал неговиот боречки карактер. Тој ја напуштил Битола и со неколкумина другари започнал нелегална дејност во Битолската околија. Тој го јакне револуционерното сознание сред своите комити и, следствено, мнозина од нив стануваат војводи. Сугарев оди секаде каде што се чувствува потреба од неговата организаторска вештина. Тој ги посетил скоро сите села во Демир-хисарско, Кичевско, Ресенско, Крушевско и Поречјето.

Илинденското востание
---------------------

Сугарев учествувал како делегат на Смилевскиот конгрес во 1903 година, на кој било донесено решение за кревање на вооружено востание во Македонија. Тој бил назначен за горски началник во Битолско. Востанието го затекнало Сугарев во селата околу Битола. Уште од самиот почеток на востанието на 2 август 1903, војводата Сугарев учествувал во заземањето на селата околу Битола. Цели 3 месеци здружените чети под негова команда војувале против многубројниот противник. Водејќи десетици жестоки битки против осмалиската војска, тивкиот, скромниот и секогаш молчеливиот борец создал легенди за него сред месното население. Тој се претворил во легенда за време на Битката кај село Ѓавато, каде што со својата храброст, тој на својот народ му дал пример како се војува за својата земја.

По востанието
-------------

Стара Битола (1900)
По крајот на Илинденското востание, голем број на комити и војводи побегнале во Бугарија. Сугарев бил еден од малкуте раководители кои останале во нивните реони. По востанието, Битола и револуционерниот округ на организацијата се наоѓале во незавидна состојба. Неколку раководители го наметнувале и прашањето околу можноста за распуштање на округот, но Сугарев бил еден од првите следбеници на Даме Груев, кои со стоицизам ја преживеал страшната катастрофа. Во еден свој говор тој истакнал дека: „Ако Турците сега успеаја да го задушат востанието, при друг случај не ќе можат да го сторат тоа и ќе дојде ден голем, во којшто ќе изгрее, како ѕвезда зорица, саканата слобода на македонскиот народ.[]

После востанието, Сугарев најмногу работел на борбата против грчката и српската пропаганда во Македонија. По неколку успешни акции против гркоманските и грчки чети во Битолско, по барање на Велешката организација, Даме Груев го испратил Сугарев во Велешко за да ја засили борбата против српската пропаганда.

Акција против српските четници
------------------------------

Споменик на гробот на Сугарев, подигнат од бугарските власти во 1942 година, каде бил претставен како *бугарски револуционер во Македонија*. Подоцна, споменикот бил урнат од југословенскo-македонските комунисти.
Ѓорѓи Сугарев пристигнал во Велешко на 25 август 1905 година. Таму се сретнал со војводите Јован Алабакот и Панчо Константинов, кои во тој момент биле во меѓусебен конфликт. Сугарев успеал да ги помири и да ги убеди дека само со заеднички сили ќе можат да се справат со српските четници инфилтрирани во Поречјето (Прилепско) и Азот (селата околу Богомила - Велешко). Следните неколку месеци, здружените чети на Константинов, Алабакот и Сугарев, под команда на Ѓорѓи Сугарев постојано ги обиколувале селата во Поречјето и Велешко во потрага по србоманските чети на Глигор Соколовиќ. Сугарев во секое село одржувал говор и ја утврдувал наклонетоста на народот за борба и издржливост во тие тешки времиња. Српските четници, согледувајќи ја моќта на таа здружена чета на ВМОРО на чело со Сугарев, ја избегнувале секоја средба со неа. Сугарев бил немилосрден кон платените агенти на српската пропаганда. Додека бил во Велешко и Прилепско, тој ликвидирал десетина српски агенти - меѓу кои и неговиот сопствен чичко, којшто ја предал здружената чета на турските власти. Двапати четата имала судир со турки аскер. По наредба на Сугарев биле убиени и братот и внукот на Јован Бабунски (водичот на српските четници во Велешко) затоа што ја предале четата. Само еднаш се стигнало до поголема битка меѓу четите на ВМОРО водени од Сугарев и четите на Србите водени од Соколовиќ - на 25 септември 1905 година во село Ореше. Во разгорот на битката пристигнал аскер и четите биле приморани да се повлечат од битката.

Значењето на престојот на Сугарев во Поречјето и Азот е во тоа што тој успеал да ги капсулира српските четници и да не им дозволи да излезат од Поречјето - затоа што целта на СЧП (Српски четнички покрет) била да го пробие фронтот на ВМОРО и да стигне до јужна Битола, каде би стапила во контакт со грчките андарти, и со тоа ВМОРО да биде парализирано. Во зимата на 1906 година, една српска чета од Поречјето успеала да го пробие обрачот на ВМОРО и да се инфилтрира во Кичевско, со коешто се загрозува Крушевско, Демир Хисарско, Охридско и Струшко. Сугарев веднаш го напуштил Велес и се преместил во Кичевско, каде успешно ја разбил локалната српска чета, и го ослободил Кичевско од четниците на Српската пропаганда.

види: Мицко Крстевски и Грабнување на Даме Груев

Смртта на Сугарев
-----------------

### Прва верзија

Пролетта на 1906 година, поради појавувањето на грчки андарти во Мариовско, Битолскиот револуционерен округ му наредил на Ѓорѓи Сугарев да оди во Мариово и да се пресмета со непријателските грчки андарти. Во тоа време, Петар Лигушев, началник на Битолската окружна организација, главно поради лични интереси, започнал на битолскиот валија да му предава тајни на комитетот. Така, тој на битолскиот валија му ја предал маршутата на четата на Сугарев која била на пат кон Мариово за пресметка со андартите. Точно кога на утрото на 24 март 1906 година Сугарев пристигал во село Паралово, кон селото се испратила илјадна војска која го опколила селото. Следувала битка, која траела цело попладне. Жртвите на Турците биле големи, но четата немала можност да го скрши обрачот. Гледајќи дека нема излез, Ѓорѓи Сугарев ги истрошил сите куршуми, а со последниот се самоубил. Со него загинала и целата негова чета од 21 комита.

### Втора верзија

Според една друга верзија за смртта на Сугарев, која била пренесувана од колено на колено, Сугарев добил писмо од страна на четник во кое пишувало дека тој треба да дојде во Јени Маале во Битола на разговор околу тоа како да се среди ситуацијата во организацијата и поради тоа што не можат да одлучат кој да биде локален војвода, исто така и за да се пресмета со грчките андарти кои наводно започнале сериозно да го повредуваат населението. Писмото било напишано и испратено од Петар Лигушев. Сугарев како задолжен за тие работи се упатил кон тој регион. Во меѓувреме, Лигушев го набедува селскиот поп да му каже на Сугарев кога ќе дојде дека Лигушев ќе го чека кај манастирот, а во исто време им дал до знаење на османлискиот аскер дека четата на Сугарев ќе се појави на тоа место. Сугарев, заедно со својата чета се појавил на договореното место, но бил пресретнат од страна на османлиската полиција. Четата на Сугарев броела 25 луѓе кои тој ги раководел. Нападнати, битката траела скоро цела ноќ. Следниот ден, на местото на настанот биле пронајдени телата на 24 борци. Не било пронајдено телото токму на Сугарев.

Ѓорги Сугарев по големата битка со аскерот бил тешко ранет, но не починал. Сугарев успеал да побегне од османлискиот обрач и да се засолни во селото. Тој неколку часа безуспешно барал помош, но наводно и таму бил пресретнат од Лигушев или од Црни Петар, кој пак му го нанел последниот смртоносен удар.

Телото на Сугарев ниту пак неговата пушка не се пронајдени до ден денешен. Ниту пак по долго долго пребарување на планинските места бил пронајден трупот негов од страна на Турците.

Сепак оваа верзија со предавањето од колено на колено претрпувала и измени, но познавајќи го карактерот на Петар Лигушев и намањето на слободна територија за неговата чета тој извршил и ред други предавства, како она на Христо Узунов. Според тоа Лигушев тргнувајќи од свои интереси го извршил предавството и на Ѓорѓи Сугарев.

Карактерот на Сугарев
---------------------

Сугарев ги сакал селаните и голем број од своето бреме го поминувал во разговори со месното население, дискутирајќи околу револуционерните, селските и домаќинските работи. Тој по карактер бил извонредно тивок, спокоен и прагматичен: сакал да ги слуша советите на другите околу него и секогаш бил справедлив во својата проценка по какво и да е прашање. Тој имал тврд карактер и силна воља, крајно упорен во расудувањето и никогаш не отстапувал од еднаш земеното решение на дадено прашање. Тој ги поседувал сите квалитети за еден добар организационен раководител.

Песна за Ѓорѓи Сугарев
----------------------

За Ѓорѓи Сугарев и неговото загинување, народот ја испеал песната „Заплакало е Мариово".

Извори
------

1. ↑  WorldCat Identities, Online Computer Library Center, Inc. Sugarev, Vangel Konstantine.[*мртва врска*]
2. ↑  Светите места на Македония. Община Благоевград. Описание на паметника на войводата Георги Сугарев.
3. ↑  Тома Николов, „Спомени от моето минало", 18 глава, Изд. на Отеч. фронт, София, 1989.
4. ↑  *Засекогаш со нас - 22 незаборавни песни/Forever with us - 23 unforgettable songs*, CD 071, Мистер компани, 2003.
5. ↑  Томе Саздов, *Грива тресе, бисер рони* (епска народна поезија). Скопје: Заштита, 1970, стр. 110-111.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* VIAF: 13110464
* LCCN: no2017009698
* ISNI: 0000 0000 1335 129X
* GND: 119110342

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Дејци на Македонската револуционерна организација |
| --- |
|  |
| Корифеи | Христо Татарчев  •  Даме Груев  •  Христо Батанџиев  •  Иван Хаџи Николов  •  Петар Поп Арсов  •  Андон Димитров |
|  |
| Апостоли | Гоце Делчев  •  Даме Груев  •  Пере Тошев  •  Ѓорче Петров |
|  |
| Задгранични претставници | Гоце Делчев  •  Ѓорче Петров  •  Димитар Стефанов  •  Туше Делииванов  •  Христо Татарчев  •  Христо Матов |
|  |
| Раководители | Поп Стамат Тончев  • 
Јосиф Даскалов  • 
Ангеле Настев Бунгуров  • 
Мише Развигоров  • 
Христо Куслев  • 
Димитар Ганчев  • 
Андреј Кезепов  • 
Трпен Марков  • 
Петар Мартулов  • 
Васил Пасков  • 
Аце Дорев  • 
Тодор Павлов  • 
Владимир Руменов  • 
Рафаел Камхи  • 
Бојан Биолчев  • 
Кирил Лозанчев  • 
Иван Манолев  • 
Ефрем Каранов  • 
Димитар Мирчев  • 
Михаил Герџиков  • 
Иван Гарванов  • 
Матеј Геров  • 
Спас Мартинов  • 
Ризо Ризов  • 
Александар Чакаров  • 
Христо Силјанов  • 
Александар Хаџи Панов  • 
Благој Калејчев  • 
Велко Думев  • 
Ване Занешев  • 
Јордан Гавазов  • 
Иван Гагалев  • 
Атанас Иванов  • 
Иван Велков  • 
Пане Иванов  • 
Иван Минчев  • 
Иван Ачков  • 
Лазар Димитров  • 
Пејо Јаворов  • 
Глигор Стефанов Попев  • 
Георги Поп Христов  • 
Георги Пешков  • 
Павел Делирадев  • 
Иван Кепов  • 
Јонко Вапцаров  • 
Наум Томалевски  • 
Гоце Имов  • 
Георги Баждаров  • 
Александар Бујнов  • 
Никола Киров Мајски  • 
Руша Делчева  • 
Павел Христов  • 
Борис Мончев  • 
Петко Пенчев  • 
Димитар Мирасчиев  • 
Тодор Лазаров  • 
Лев Огненов  • 
Христо Поп Коцев  • 
Јанка Каневчева  • 
Атанас Лозанчев  • 
Чудомир Кантарџиев  • 
Кирил Прличев  • 
Тодор Александров  • 
Јордан Тренков  • 
Васил Мончев  • 
Владимир Бојаџиев  • 
Иван Илиев Ајдински  • 
Александар Малинов  • 
Неделко Дамјанов  • 
Јордан Поп Костадинов  • 
Никола Филипчев  • 
Никола Биолчев  • 
Милан Биолчев  • 
Параскева Лозанчева |
|  |
| Пунктовни началници | Димитар Поп-Георгиев Беровски  •  Никола Зографов  •  Тодор Станков  •  Ефрем Чучков  •  Мише Развигоров  •  Марко Секулички  •  Христо Настев  •  Петар Васков  •  Михаил Дорев  •  Никола Малешевски  •  Климент Шапкарев  •  Јани Воденичаров  •  Димитар Поп Николов  •  Илија Крчовалијата  •  Ангел Чалаков  •  Александар Кипров  •  Јанаки Гочев  •  Атанас Калфов  •  Иван Бележков  •  Константин Нунков  •  Павел Ковачев  •  Петар Чолаков |
|  |
| Четнички институт | 

|  |  |
| --- | --- |
| Главен инспектор | Гоце Делчев |
|  |
| Војводи | Стефан Димитров  • 
Ставре Гогов  • 
Веле Марков  • 
Димитар Гуштанов  • 
Андреја Кожуваров  • 
Михаил Николов  • 
Кузо Стефов  • 
Лазар Москов  • 
Стојан Георгиев  • 
Димитар Лазаров  • 
Георги Голев  • 
Христо Чемков  • 
Јордан Николов  • 
Симеон Георгиев  • 
Коста Мазнејков  • 
Георги Вндев  • 
Величко Велјанов  • 
Лазар Велков  • 
Алексо Василев  • 
Иван Брло  • 
Ичко Бојчев  • 
Стојчо Бакалов  • 
Ташко Арсов  • 
Тале Андонов  • 
Атанас Албански  • 
Антигон Хаџов  • 
Александар Китанов  • 
Никола Пушкаров  • 
Александар Евтимов  • 
Иван Карасулијата  • 
Александар Малински  • 
Георги Николов  • 
Тодор Станков  • 
Атанас Мурџев  • 
Димитар Попов  • 
Петар Ацев  • 
Славејко Арсов  • 
Апостол Петков  • 
Аргир Манасиев  • 
Атанас Бабата  • 
Митре Влаот  • 
Смиле Војданов  • 
Крсто Гермов  • 
Георги Кондолов  • 
Никола Георгиев  • 
Добри Даскалов  • 
Иван Варналиев  • 
Иван Попов  • 
Георги Казепов  • 
Никола Карев  • 
Блаже Крстев  • 
Пандо Кљашев  • 
Никола Каранџулов  • 
Александар Климов  • 
Александар Кошка  • 
Крсто Б'лгаријата  • 
Крсто Лазаров  • 
Атанас Кршаков  • 
Цено Куртев  • 
Лазар Маџаров  • 
Лука Ѓеров  • 
Никола Митрев-Езерски  • 
Ѓорѓи Мучитанов - Касапчето  • 
Дељо Марковски  • 
Аргир Маринчев  • 
Гоно Манчев  • 
Марко Лерински  • 
Димитар Матлиев  • 
Михаил Апостолов  • 
Васил Чочов  • 
Михаил Даев  • 
Штерјо Михајлов  • 
Тома Николов  • 
Никола Пазарџиклијата  • 
Методија Патче  • 
Тодор Паница  • 
Јанаки Паскалев  • 
Петар Јуруков  • 
Петруш Поплазаров  • 
Јордан Пиперката  • 
Миле Поп Јорданов  • 
Лазар Поп-Трајков  • 
Јани Попов  • 
Никола Петров Русински  • 
Георги Скрижовски  • 
Таската Серски  • 
Сава Михајлов  • 
Јане Сандански  • 
Борис Сарафов  • 
Ѓорѓи Сугарев  • 
Тане Николов  • 
Тома Давидов  • 
Александар Турунџев  • 
Христо Узунов  • 
Петар Чаулев  • 
Стоју Хаџиев  • 
Тале Христов  • 
Парашкев Цветков  • 
Коце Ципушев  • 
Васил Чакаларов  • 
Михаил Чеков  • 
Христо Чернопеев  • 
Атанас Шабанов-Тешовалијата  • 
Питу Гули  • 
Мирче Ацев - Оровчанецот  • 
Андон Ќосето  • 
Крсто Асенов  • 
Мануш Георгиев  • 
Ѕоле Стојчев  • 
Јаким Алулов  • 
Андреј Докурчев  • 
Ванчо Србаков  • 
Димко Сарванов  • 
Марко Христов  • 
Максим Војвода  • 
Стојан Мишев  • 
Петар Христов - Германчето  • 
Леонид Јанков  • 
Стамат Икономов  • 
Тома Никлев  • 
Јордан Варналиев  • 
Наум Петров Буфски  • 
Крсто Љондев  • 
Крсто Георгиев - Новоселски  •  |
|  |
| Четници | Христо Делчев  • 
Димитар Делчев  • 
Милан Делчев  • 
Љубомир Весов  • 
Велин Алајков  • 
Георги Мончев  • 
Донка Ушлинова  • 
Дончо Штипјанчето  • 
Ѓорѓи Николов  • 
Георги Христов  • 
Васил Папанчев  • 
Данаил Крапчев  •  |

 |
|  |
| Терористи | Васил Аџаларски  • 
Трифун Аџаларски  • 
Грујо Акелов  • 
Алексо Поројлијата  • 
Мите Анастасов  • 
Андон Ќосето  • 
Сребра Апостолова  • 
Атанас Градоборлијата  • 
Мирче Ацев  • 
Тодор Бајрактаров  • 
Андон Брештенски  • 
Васил Војнов  • 
Јордан Гавазов  • 
Кимон Георгиев  • 
Марин Георгиев  • 
Петар Георгиев  • 
Ставре Гогов  • 
Павел Граматиков  • 
Лазар Делев  • 
Димитар Делчев  • 
Христо Џорлев  • 
Михаил Димев  • 
Димитар Кашалијата  • 
Димче Берберчето  • 
Петар Железаров  • 
Јанко Жељазков  • 
Младен Звездов  • 
Иван Кафеџијата  • 
Трифун Иванов  • 
Петруш Јовчев  • 
Илија Јосифов  • 
Иван Карасулијата  • 
Спиро Карасулски  • 
Неделко Килев  • 
Спиро Килиманов  • 
Георги Корубинов  • 
Иван Котев  • 
Димитар Коштанов  • 
Владимир Куситасев  • 
Петко К‘нев  • 
Стојан Лазов  • 
Христо Лапајков  • 
Михаил Поројлијата  • 
Мице Блатцалијата  • 
Васил Мицковски  • 
Константин Нунков  • 
Бојан Панајотов  • 
Тодор Паница  • 
Кочо Песнаџиев  • 
Рампо Пешков  • 
Јордан Поп Константинов  • 
Димитар Поп Стаматов  • 
Вангел Поп Христов  • 
Пане Прошев  • 
Васил Пуфката  • 
Гурко Савинов  • 
Славе Мерџанов  • 
Петар Соколов  •  |
|  |
| Ренегати | Гоно Јотов  •  Христос Будов  •  Димитар Далипов  •  Никола Дељо - Лаки  •  Гоно Дојамов  •  Димитар Дојамов  •  Лазар Дојамов  •  Трајан Дојамов  •  Иван Радналијата  •  Павел Киров  •  Герго Количев  •  Цене Марков  •  Тренко Рујанов  •  Глигор Соколов  •  Симо Стојанов  •  Божин Теофилов  •  Јоанис Терзис  •  Дончо Тодоров  •  Геле Трсијански  •  Коте Христов  •  Стојан Цицов  •  Дончо Црцоријски  •  Тодор Чифтеов  •  Христо Чочо |
|  |
| Конзервативна струја | Георги Мончев  • 
Добри Даскалов  • 
Петар Чаулев  • 
Туше Делииванов  • 
Васил Чекаларов  • 
Георги Шкорнов  • 
Ефтим Спространов  • 
Иван Групчев  • 
Илија Биолчев  • 
Михаил Дорев  • 
Петар Ацев  • 
Петар Нејчев  • 
Тане Николов  • 
Христо Силјанов  • 
Климент Шапкарев  • 
Петар Андреев  • 
Георги Варналиев  • 
Георги Гочев  • 
Ефрем Чучков  • 
Јордан Спасов  • 
Милан Ѓурлуков  • 
Стојан Мишев  • 
Тодор Александров  • 
Тодор Черваров  • 
Христо Шалдев  • 
Петко Пенчев  • 
Аргир Манасиев  •  |
|  |
| Реформска струја | Илија Бижев  • 
Александар Бујнов  • 
Алеко Василев  • 
Димитар Влахов  • 
Павел Делирадев  • 
Дине Дробенов  • 
Христо Зарезанков  • 
Георги Казепов  • 
Чудомир Кантарџиев  • 
Димитар Маџаров  • 
Петар Милев  • 
Димитар Мирасчиев  • 
Георги Николов  • 
Тодор Паница  • 
Сотир Ѓаков  • 
Петко Пенчев  • 
Александар Радославов  • 
Георги Скрижовски  • 
Таската Серски  • 
Атанас Тешовски  • 
Димо Хаџи Димов  • 
Стоју Хаџиев  • 
Никола Харлаков  •  |
|  |
| **Историја на Македонија** |

 |