**Бранденбург на Хафел** (германски: *Brandenburg an der Havel*) — град во сојузната покраина Бранденбург, Германија. Се наоѓа на бреговите на реката Хафел. Градот **Бранденбург** го обезбедил името на средновековната Бискупија Бранденбург, Маркгрофовијата Бранденбург и на денешната покраина Бранденбург. Денес е мал град спореден со блискиот Берлин, но бил првобитното јадро на поранешните владетели на Бранденбург и Прусија.

Историја
--------

Замокот Бранденбург кој бил тврдина на словенското племе Хавелјани, бил освоен во 929 од кралот Хајнрих Птичарот. Градот останал германски до 983 година, кога Словените повторно успеале да го преземат. Во следните 170 години областа била управуван од словенските принцови од племето Хавелјани. Последниот од нив Прибислав умрел во 1150. Потоа, Алберт I се населил овде и станал првиот маркгроф на Бранденбург. Градот бил населен само на западниот брег на Хафел до 1196, кога се проширил и на источниот брег. Делови на обете страни на реката со векови биле сметани за три различни града (Стар град, Нов град и катедралниот округ Бранденбург).

Во 1314–1315 Стариот и Новиот град станале членки на Ханза. Во Триесетгодишната војна (1618–1648) градовите доживеале големи оштетувања и уништувања кои довеле до намалување на нивната моќ; Потсдам станал новиот главен град и дворот го напуштил градот. Во 1715 Стариот и Новиот град биле споени во еден единствен град. Во 1928 бил додаден и катедралниот округ Бранденбург.

Кон крајот на 19 век Бранденбург на Хафел станал многу важен индустриски центар во Германското Царство. Челичната индустрија била сместена во градот, како и неколку светски познати велосипедски брендови, како што се Бренабор, Корона и Екселзиор. Исто така работеле и фабрики за играчки. Поради огромниот индустриски комплекс, Германските царски железници (*Deutsche Reichsbahn*) во периодот помеѓу двете светски војни биле сместени во градот. Одличната сообраќајна инфраструктура била голема предност за самиот град.

### Нацистичка ера

Концентрациониот логор, еден од првите во Германија, бил сместен во Стариот град на Бранденбург. По затворањето на овој камп, нацистите го користела затворот Бранденбург-Герден, сместен во Герден, предградие на Бранденбург. Подоцна стариот затвор прераснал во центар за евтаназија Бранденбург, каде нацистите убивале луѓе со ментални болести, вклучувајќи и деца. Оваа операција ја нарекле „Т4" поради адресата во Берлин *Tiergartenstraße 4*, седиште на оваа планирана и добро организирана операција за евтаназија. Бранденбург на Хафел бил една од првите локации во Третиот Рајх каде нацистите експериментирале со убивање на жртвите со гас. Овде се подготвувале за масовните убиства во Аушвиц и другите концентрациони логори. По жалбите на месните жители за чадот биле затворени печките, а кратко потоа и стариот затвор.

Во 1934, компанијата Арадо (*Arado Flugzeugwerke*), која најпрвин била основана во Варнеминде, започнала со градба на фабрика во Бранденбург, каде започнала со производство на авиони во 1935. Фабриката била проширена во следните пет години и во текот на Втората светска војна произведувала различни воздухоплови за Луфтвафе. Постоењето на оваа фабрика била една од причините зошто Бранденбург бил силно бомбардиран во војната; до 1945 градот бил 70% уништен.

Фридрих Фром, германски офицер вмешан во јулската завера за убиство на Хитлер, бил погубен овде во март 1945 за неговото учество во заверата, иако Фром ги предал другите учесници и ја наредил нивната смрт.

По обединувањето, населението во градот опаднале од над 100.000 во 1989 до околу 75.000 во 2005 поради емиграцијата. Главно се иселувале младите луѓе по потрага за подобра иднина. Како последица на тоа, иднината на градот е неизвесна.

Демографија
-----------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Година | Население |
| --- | --- |
| 1600 | 10.000 |
| 1648 | 3.000 |
| 1715 | 11.000 |
| 1818 | 12.800 |
| 1830 | 13.538 |
| 3 декември 1861 | 21.600 |
| 3 декември 1864 | 26.000 |
| 3 декември 1867 | 25.500 |
| 1 декември 1871 | 25.800 |
| 1 декември 1875 | 27.371 |
| 1 декември 1880 | 29.066 |
| 1 декември 1885 | 33.129 |
| 1 декември 1890 | 37.817 |
|

 | 

| Година | Население |
| --- | --- |
| 2 декември 1895 | 42.690 |
| 1 декември 1900 | 49.250 |
| 1 декември 1905 | 51.200 |
| 1 декември 1910 | 53.595 |
| 1 декември 1916 | 48.039 |
| 5 декември 1917 | 49.565 |
| 8 октомври 1919 | 52.972 |
| 16 јуни 1925 | 59.297 |
| 16 јуни 1933 | 64.190 |
| 17 мај 1939 | 83.825 |
| 1 декември 1945 | 68.927 |
| 29 октомври 1946 | 70.632 |
| 31 август 1950 | 82.215 |
|

 | 

| Година | Население |
| --- | --- |
| 31 декември 1955 | 87.143 |
| 31 декември 1960 | 86.722 |
| 31 декември 1964 | 89.697 |
| 1 јануари 1971 | 93.983 |
| 31 декември 1975 | 93.765 |
| 31 декември 1981 | 94.680 |
| 31 декември 1985 | 94.862 |
| 31 декември 1988 | 94.872 |
| 31 декември 1990 | 89.889 |
| 31 декември 1995 | 85.994 |
| 31 декември 2000 | 77.516 |
| 31 декември 2005 | 74.129 |
| 31 декември 2010 | 71.778 |

 |

Сообраќај
---------

Градот се наоѓа на пловната река Хафел, европски воден пат и пловилата кои поминуваат низ градот имаат две рути. Првичната рута го користи градскиот канал во должина од 4 километри низ самиот центар на градот, но оваа рута е ограничена во големина на пловилата. Комерцијалниот сообраќај го користи каналот Сило кој поминува низ источните и северните делови на градот.

Градот се наоѓа на раскрсницата на автопатите А1 и А102, додека автопатот А2 е во близина. Железничката линија Берлин - Потсдам - Магдебург поминува низ градот.

Главниот дел на урбаниот јавен превоз е трамвајската мрежа.

Знаменитости
------------

Панорамски поглед на Бранденбург.
Катедралниот остров (*Dominsel*) — историското срце на градот. Овде се наоѓа најстарата градба: Катедрлата Св. Петар и Павле (*Dom St. Peter und Paul*). Иако изградбата започнала во романескнен стил во 1165, била завршена како готска катедрала во текот на 14 век. Додека надворешноста е помалку едноставна, катедралата го изненадува посетителот со својата раскошна внатрешност, особено насликаната крипта во Шарената капела (*Bunte Kapelle*) и органата Вагнер (1725), една од најпознатите барокни органи во Германија.

Црквата Св. Катарина (*Katharinenkirche*) изградена во 1401 во Новиот град е импресивен примерок на северногерманската готска архитектура со тули. Црквата Св. Готхарт (*Gotthardtkirche*) била изградена од истиот материјал неколку години подоцна.

Друга интересна градба е Старото градско собрание (*Altstädtisches Rathaus*), доцноготска градба со тули. Пред нејзе се наоѓа скулптура на витезот Роланд, висока 5,35 метри. Направена од песочник, скулптурата била поставена во 1474 како симбол на независноста на градот.

Постои дел од средновековните ѕидини на градот, како и четири зачувани кули: *Steintorturm* и *Mühlentorturm* (во Новиот град) и *Rathenower Torturm* и *Plauer Torturm* (во Стариот град).

Индустрискиот музеј Бранденбург е дел од Европската патека на индустриско наследство. Бранденбург има свој театар (*Brandenburger Theater*), професионален симфониски оркестар (*Brandenburger Symphoniker*) и голем избор на локални и археолошки музеи.

Галерија
--------

* Бранденбуршка катедралаБранденбуршка катедрала
* Црква Св. ГотхартЦрква Св. Готхарт
* Старото градско собраниеСтарото градско собрание
* Скулптура Роланд пред Старото градско собраниеСкулптура Роланд пред Старото градско собрание
* Кула ШтајнторКула Штајнтор
* Главната улица и црквата Св. КатаринаГлавната улица и црквата Св. Катарина
* Црква Св. КатаринаЦрква Св. Катарина
* Археолошки музеј (порано црква Св. Павле)Археолошки музеј (порано црква Св. Павле)

Познати жители
--------------

* Густав Носке (1868–1946), германски политичар

Збратимени градови
------------------

* Франција Иври сир Сен, Франција
* Германија Кајзерслаутерн, Германија
* Русија Магнитогорск, Русија

Поврзано
--------

* Бранденбуршка порта во Берлин
* ФК Штал Бранденбург

Наводи
------

1. ↑   „Население на Бранденбург по општини и општински заедници] на 31 декември 2020 г.". *Статистичка служба за Берлин и Бранденбург*. јуни 2021. (германски)
2. ↑  Шефилд, Бери (1995). *Inland Waterways of Germany*. Сент Ив: Imray Laurie Norie & Wilson. стр. 93–100. ISBN 0-85288-283-1.

Надворешни врски
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Бранденбург на Хафел" на Ризницата ? |

* Официјална страница Архивирано на 30 јуни 2006 г. (германски)
* Катедрала Бранденбург Архивирано на 21 јули 2006 г. (германски)
* Карта на градот Архивирано на 8 септември 2006 г. (германски)
* Градски водич Архивирано на 27 мај 2006 г. (германски)
* Трамвај во Бранденбург

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Знаме на Бранденбург Урбани и рурални окрузи во покраината Бранденбург во Германија Знаме на Германија |
| --- |
|  |
| Урбани окрузи | 
* Бранденбург на Хафел
* Котбус
* Потсдам
* Франкфурт на Одра

 |
|  |
| Рурални окрузи | 
* Барним
* Горен Хафел
* Горен Шпревалд-Лужица
* Даме-Шпревалд
* Елба-Елстер
* Источен Пригниц-Рупин
* Меркиш-Одерланд
* Одра-Шпре
* Потсдам-Мителмарк
* Пригниц
* Телтов-Флеминг
* Укермарк
* Хафеланд
* Шпре-Ниса

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Членови на Ханзата по реони |
| --- |
|  |
| Главните градови се со **задебелени букви**; Слободните царски градови на Светото Римско Царство се напишани со *закосени букви*. |
|  |
| Вендски реон | 

|  |  |
| --- | --- |
| *Либек* | 
Анклам **·**  Демин **·**  Грајфсвалд **·**  *Хамбург* **·**  Колбер (Колобжег) **·**  Линебург **·**  Росток **·**  Ригенвалде (Дарлово) **·**  Штетин (Шчеќин) **·**  Штолп (Слупск) **·**  Стокхолм **·**  Штралзунд **·**  Висби **·**  Висмар  |

 | Главни трговски патишта на Ханзата |
|  |
| Саксонски реон | 

|  |  |
| --- | --- |
| Брауншвајг | 
Берлин **·**  *Бремен* **·**  Ерфурт **·**  Франкфурт на Одра **·**  *Гослар* **·**  Магдебург  |

 |
|  |
| Балтички реон | 

|  |  |
| --- | --- |
| Данциг(Гдањск) | 
Бреслау (Вроцлав) **·**  Дорпат (Тарту) **·**  Елбинг (Елблаг) **·**  Кенигсберг (Калининград) **·**  Краков **·**  Ревал (Талин) **·**  Рига **·**  Торн (Торуњ)  |

 |
|  |
| Вестфалски реон | 

|  |  |
| --- | --- |
| *Келн*\**Дортмунд*\* | 
Девентер **·**  Гронинген **·**  Кампен **·**  Минстер **·**  Оснабрик **·**  *Зост*  |

 |
|  |
| ---- |
|  |
| Главни контори | 
 Бриген (Берген) **·**  Ханцекантор (Бриж, Антверп†) **·**  Стилјард (Лондон) **·**  Петерхоф (Новгород)  |
|  |
| Подружни контори | 
 Бискуп Лин **·**  Фалстербо **·**  Ипсвич **·**  Ковно (Каунас) **·**  Малме **·**  Полотск **·**  Псков  |
|  |
| Други градови | 
 Бристол **·**  Бостон **·**  Даме **·**  Лит **·**  Херфорд **·**  Хал **·**  Њукасл **·**  Старгард **·**  Јармут **·**  Јорк  |
|  |
| \* Келн и Дортмунд биле главни градови на Вестфалскиот реон во различни времиња.† Антверпен добил важност пред Бриж да стана непристапен поради кал во каналот Цвин. |

 |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* VIAF: 128479115
* LCCN: n50026356
* GND: 4007956-9
* SUDOC: 02753359X
* NKC: ge115280

 |

 |