**Царски рез** — хируршка процедура со која едно или повеќе бебиња се раѓаат преку рез во стомакот на мајката, често се изведуваат доколку постои ризик по бебето или мајката од вагиналното породување. Причините за операцијата вклучуваат попречено породување, бременост со близнаци, висок крвен притисок кај мајката, породување со шипка и проблеми со плацентата или папочната врвца. Породувањето со царски рез може да се изврши врз основа на обликот на карлицата на мајката или историјата на претходен царски рез. Може да биде можно тестирање на вагинално раѓање по царски рез. Светската здравствена организација препорачува царски рез да се прави само кога е медицински неопходно. Некои царски резови се прават без медицинска причина, по барање на мајката.

Царскиот рез обично трае од 45 минути до еден час. Може да се направи со блокада на 'рбетот, каде жената е будна или под општа анестезија. Се користи уринарен катетер за одвод на мочниот меур, а кожата на абдоменот потоа се чисти со антисептик. Засек од околу 15 см (6 инчи) потоа обично се прави преку долниот дел на стомакот на мајката. Матката потоа се отвора со втор засек и се породува бебето. Засеците потоа се шијат. Жената обично може да започне со доење веднаш штом ќе излезе од операционата сала и ќе се разбуди. Честопати, потребни се неколку дена во болница за да се опорави доволно за да се врати дома.

Царските резови резултираат со мало севкупно зголемување на лошите резултати кај нискоризичните бремености. Тие, исто така, обично бараат подолго време за да заздрават од, околу шест недели, отколку вагиналното раѓање. Зголемените ризици вклучуваат проблеми со дишењето кај бебето и емболија на плодова вода и постпородилно крварење кај мајката. Воспоставените упатства препорачуваат царски рез да не се користи пред 39 недела од бременоста без медицинска причина. Изгледа дека начинот на породување нема ефект врз последователната сексуална функција.

Во 2012 година, на глобално ниво биле направени околу 23 милиони царски резови. Меѓународната здравствена заедница претходно сметала дека стапката од 10 % и 15 % е идеална за царски рез. Некои докази откриваат дека повисока стапка од 19 % може да резултира со подобри резултати. Повеќе од 45 земји на глобално ниво имаат стапки на царски рез помали од 7,5 %, додека повеќе од 50 имаат стапки поголеми од 27 %. Се прават напори и да се подобри пристапот и да се намали употребата на царски рез. Во САД од 2017 година, околу 32 % од породувањата се со царски рез. Операцијата била извршена барем во далечната 715 година п.н.е. по смртта на мајката, при што бебето повремено преживувало. Описите на преживеаните мајки датираат од 1500 година, со претходни сведоштва за античко време (вклучувајќи го и апокрифниот извештај за Јулиј Цезар дека е роден со царски рез, најчесто наведено потекло на терминот). Со воведувањето на антисептиците и анестетиците во XIX век, преживувањето и на мајката и на бебето, а со тоа и на процедурата, стана значително почеста појава.

Употреби
--------

 Лузна од царски рез стара 7 недели и нигра видливи кај 31-годишна мајка: надолжните засеци сè уште се користат понекогаш.
Царски рез се препорачува кога вагиналното породување може да претставува ризик за мајката или бебето. Царските резови се прават и од лични и социјални причини на барање на мајката во некои земји.

### Медицинска употреба

Компликациите на породувањето и факторите што го зголемуваат ризикот поврзани со вагинално породување вклучуваат:

* Абнормална презентација (пробив или попречни позиции).
* Продолжено породување или неуспех да напредува (попречено породување, познато и како дистоција)
* Фетална вознемиреност
* Пролапс на врвцата
* Руптура на матката или зголемен ризик од тоа
* Неконтролирана хипертензија, прееклампсија, или еклампсија кај мајката
* Тахикардија кај мајката или бебето по амнионска руптура (пукање на водењакот)
* Проблеми со плацента (заседната постелка, плацентарна абрупција или placenta accreta)
* Неуспешна провокација
* Неуспешно инструментално породување (со форцепс или вентус (Понекогаш, се прави обид за пробно породување со форцепс/вентус, и доколку е неуспешно, бебето ќе треба да се породи со царски рез.)
* Големо бебе со тежина > 4.000 грама (макросомија)
* Абнормалности на папочната врвца (ваза превиа, мултилобат вклучувајќи билобат и сукцентуратно-лобус плаценти, веламентозно вметнување )

Други компликации на бременоста, веќе постоечки состојби и истовремена болест вклучуваат:

* Претходен (висок ризик) фетус
* ХИВ инфекција на мајката со високо вирусно оптоварување (ХИВ со мало вирусно оптоварување на мајката не е нужно индикација за царски рез)
* Појава на генитален херпес во третиот триместар  (што може да предизвика инфекција кај бебето ако се роди вагинално)
* Претходен класичен (надолжен) царски рез
* Претходна руптура на матката
* Претходни проблеми со заздравувањето на перинеумот (од претходно породување или Кронова болест)
* Бирожна матка
* Ретки случаи на постхумно раѓање по смртта на мајката

Друго

* Намалување на искуството на акушеурите со менаџирање на презентација на пробив. Иако акушерите и бабиците се интензивно обучени за правилни процедури за породување со пробив со користење на симулациски модели, се намалува искуството со вистинското вагинално породување, што може да го зголеми ризикот.

Ризици
------

Несакани исходи кај нискоризичните бремености се јавуваат кај 8,6% од вагиналните породувања и 9,2% од породувањата со царски рез.

### Мајка

Кај оние кои се со низок ризик, ризикот од смрт за царски рез е 13 на 100.000 наспроти вагинално раѓање 3,5 на 100.000 во развиениот свет. Националната здравствена служба на Обединетото Кралство предвидува ризик од смрт за мајката трипати поголем од вагинално раѓање.

Во Канада, разликата во сериозниот морбидитет или морталитет за мајката (на пр. срцев удар, хематом на рана или хистеректомија) беше 1,8 дополнителни случаи на 100. Разликата во смртноста на мајките во болница не беше значајна.

 Трансвагинална ултрасонографија на матка неколку години по царски рез, покажувајќи го карактеристичното формирање на лузна во нејзиниот преден дел
Царскиот рез е поврзан со ризик од постоперативни адхезии, инцизионални хернии (кои може да бараат хируршка корекција) и инфекции на рани. Ако царски рез се изврши во итен случај, ризикот од операцијата може да се зголеми поради голем број фактори. Стомакот на пациентот може да не е празен, што го зголемува ризикот од анестезија. Други ризици вклучуваат тешка загуба на крв (која може да бара трансфузија на крв) и главоболки од ансетезијата примена преку 'рбетниот столб со постдурална пункција.

Инфекциите на рани се јавуваат по царски рез со стапка од 3-15%. Присуството на хориоамнионитис и прекумерна тежина ја предиспонира жената да развие инфекција на хируршката локација.

Жените кои имале царски рез имаат поголема веројатност да имаат проблеми со подоцнежната бременост, а жените кои сакаат поголеми семејства не треба да бараат елективен царски рез освен ако не постојат медицински индикации за тоа. Ризикот од плацента акрета, потенцијално опасна по живот состојба која е поверојатно да се развие таму каде што жената имала претходен царски рез, е 0,13% по два царски резови, но се зголемува на 2,13% по четири, а потоа на 6,74% по шест или повеќе. Заедно со ова е сличен пораст на ризикот од итни хистеректомии при породувањето.

Мајките може да доживеат зголемена инциденца на постнатална депресија и може да доживеат значителна психолошка траума и тековно посттрауматско стресно нарушување поврзано со раѓање по акушерската интервенција за време на процесот на породување. Факторите како болка во првата фаза од породувањето, чувството на немоќ, наметливата итна акушерска интервенција се важни во последователниот развој на психолошките проблеми поврзани со породувањето и породувањето.

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  „Pregnancy Labor and Birth". Office on Women’s Health, U.S. Department of Health and Human Services. 1 February 2017. Архивирано од изворникот на 28 July 2017. Посетено на 15 July 2017.
2. 1 2 3 4 5 6 7  „Safe Prevention of the Primary Cesarean Delivery". *American Congress of Obstetricians and Gynecologists and the Society for Maternal-Fetal Medicine*. March 2014. Архивирано од изворникот на 2 March 2014. Посетено на 20 February 2014.
3. 1 2  „WHO Statement on Caesarean Section Rates" (PDF). 2015. Архивирано од изворникот (PDF) на 1 May 2015. Посетено на 6 May 2015.
4. ↑  Lauwers, Judith; Swisher, Anna (2010). *Counseling the Nursing Mother: A Lactation Consultant's Guide* (англиски). Jones & Bartlett Publishers. стр. 274. ISBN 9781449619480. Архивирано од изворникот на 11 September 2017.
5. ↑  American Congress of Obstetricians and Gynecologists, „Five Things Physicians and Patients Should Question", *Choosing Wisely: an initiative of the ABIM Foundation*, American Congress of Obstetricians and Gynecologists, Архивирано од изворникот на 1 September 2013, Посетено на 1 August 2013
6. ↑  Yeniel, AO; Petri, E (January 2014). „Pregnancy, childbirth, and sexual function: perceptions and facts". *International Urogynecology Journal*. **25** (1): 5–14. doi:10.1007/s00192-013-2118-7. PMID 23812577.
7. 1 2  Molina, G; Weiser, TG; Lipsitz, SR; Esquivel, MM; Uribe-Leitz, T; Azad, T; Shah, N; Semrau, K; Berry, WR (1 December 2015). „Relationship Between Cesarean Delivery Rate and Maternal and Neonatal Mortality". *JAMA*. **314** (21): 2263–70. doi:10.1001/jama.2015.15553. PMID 26624825.
8. ↑  „Births: Provisional Data for 2017" (PDF). *CDC*. May 2018. Посетено на 18 May 2018.
9. 1 2 3  Moore, Michele C.; Costa, Caroline M. de (2004). *Cesarean Section: Understanding and Celebrating Your Baby's Birth* (англиски). JHU Press. стр. Chapter 2. ISBN 9780801881336.
10. ↑  „The Truth About Julius Caesar and "Caesarean" Sections". 25 October 2013.
11. ↑  Turner R (1990). „Caesarean Section Rates, Reasons for Operations Vary Between Countries". *Family Planning Perspectives*. **22** (6): 281–2. doi:10.2307/2135690. JSTOR 2135690.
12. ↑  „Management of Genital Herpes in Pregnancy". *ACOG*. May 2020. Архивирано од изворникот на 16 January 2021. Посетено на 3 May 2020.
13. ↑  Savage W (2007). „The rising Caesarean section rate: a loss of obstetric skill?". *Journal of Obstetrics and Gynaecology*. **27** (4): 339–46. doi:10.1080/01443610701337916. PMID 17654182.
14. ↑  „Caesarean Section". NHS Direct. Архивирано од изворникот на 1 February 2009. Посетено на 26 July 2006.
15. 1 2  „Maternal mortality and severe morbidity associated with low-risk planned cesarean delivery versus planned vaginal delivery at term". *Canadian Medical Association Journal*. **176** (4): 455–60. 2007. doi:10.1503/cmaj.060870. PMC 1800583. PMID 17296957.
16. 1 2  Pai, Madhukar (2000). „Medical Interventions: Caesarean Sections as a Case Study". *Economic and Political Weekly*. **35** (31): 2755–61.
17. ↑  „Why are Caesareans Done?". Gynaecworld. Архивирано од изворникот на 3 December 2008. Посетено на 26 July 2006.
18. 1 2  Saeed, Khalid B M; Greene, Richard A; Corcoran, Paul; O'Neill, Sinéad M (11 January 2017). „Incidence of surgical site infection following caesarean section: a systematic review and meta-analysis protocol". *BMJ Open*. **7** (1): e013037. doi:10.1136/bmjopen-2016-013037. PMC 5253548. PMID 28077411.
19. ↑  Silver, Robert M.; Landon, Mark B.; Rouse, Dwight J.; Leveno, Kenneth J.; Spong, Catherine Y.; Thom, Elizabeth A.; Moawad, Atef H.; Caritis, Steve N.; Harper, Margaret (June 2006). „Maternal Morbidity Associated With Multiple Repeat Cesarean Deliveries". *Obstetrics & Gynecology*. **107** (6): 1226–1232. doi:10.1097/01.AOG.0000219750.79480.84. PMID 16738145. Краток опис – *WebMD*.
20. 1 2  „Post-traumatic stress following childbirth: a review". *Clinical Psychology Review*. **26** (1): 1–16. January 2006. doi:10.1016/j.cpr.2005.07.002. PMID 16176853. `|hdl-access=` бара `|hdl=` (help)