**Липе** (подоцна **Липе-Детмолд**, а потоа повторно **Липе**) (германски: *Fürstentum Lippe*) — историска држава во Германија, управувана од Домот на Липе. Се наоѓал помеѓу реката Везер и југоисточниот дел на шумата Теутобург. Таа настанала како држава за време на Светото Римско Царство, а била промовирана во статус на кнежевство во 1789 година. Во овој период владејачката куќа се поделила на голем број ограноци, при што главната линија се наоѓала во Детмолд. За време на реформацијата, Липе преминал во лутеранизам во 1538 година, а потоа во калвинизам во 1604 година.

По распаѓањето на Царството во 1806 година, кнежевството било независно, но се приклучило на Северногерманскиот Сојуз во 1866 година и станала една од државите на Германското Царство во 1871 година. Во текот на деветнаесеттиот век постепено се развило во уставна монархија со умерено учество во владата на земјопоседничките благородници. Нејзината економија била претежно аграрна и меѓу најслабите во Германското Царство. Откако последниот принц абдицирал во 1918 година, таа продолжила како Слободна држава на Германија сè додека не се споила во Северна Рајна-Вестфалија во 1947 година.

Историја
--------

### Грофовија Липе

Основачот на она што ќе стане Грофовија Липе (1528–1789), потоа Кнежевство Липе (1789–1918) бил Бернхард I, кој добил гранд за територија од Лотар III во 1123 година. Бернхард I ја презел титулата *Едлер Хер цу Липе* („Благороден Господ во Липе"). Историјата на династијата и нејзините понатамошни набавки на земјиште навистина започнале со Бернард II. Неговата територија веројатно била формирана од земја што ја стекнал при уништувањето на Војводството Саксонија по смртта на Хенри Лавот во 1180 година. Симон V бил првиот владетел на Липе кој се обликувал како гроф (*Граф*) во 1528 година.

По смртта на Симон VI во 1613 година, грофовијата била поделена помеѓу неговите три сина; Липе-Детмолд преминала кај Симон VII, Липе-Брејк кај Ото и Липе-Алвердисен кај Филип I. Грофовијата Липе-Брејк била повторно обединета со главната линија Детмолд во 1709 година. Синот на Симон VII, Јобст Херман, основал друга гранка на семејството, линијата Липе-Бистерфелд; гранката Липе-Вајсенфелд подоцна се одвоила од Липе-Бистерфелд. Липе-Бистерфелд и Липе-Вајсенфелд биле *парагиуми* (несуверени имоти на кадетска филијала) во округот Липе, и двата ограноци, поседувајќи само скромни имоти во грофовијата, стекнале имот во други држави со брак и се иселиле од грофовијата кон крајот на 18 век, огранокот Бистерфелд во Рајнската област, а огранокот Вајсенфелд во Саксонија.

### Кнежевство Липе

 Граничен камен помеѓу Кнежеството Липе и Кралството Прусија во Вистен-Пелен
Леополд I (1767-1802) станал првиот принц од Липе во 1789 година  Липе се приклучил на Северногерманскиот Сојуз во 1866 година и на Германското Царство во 1871 година. На 20 јули 1895 година, принцот Волдемар починал без деца. Титулата номинално му била префрлена на неговиот брат Александар кој бил неспособен да владее поради ментална болест. Регентството првично преминало на Адолф од Шаумбург-Липе, во согласност со волјата на Волдемар.

Бидејќи грофовите на Липе-Бистерфлед и Липе-Вајсенфелд, исто така, полагале право на регентство и право да го наследат Александар, па се појавил спор за наследување, кој продолжил до 1905 година. Тврдењето на Шаумбург-Липе било активно поддржано од императорот Вилхелм II (чија сестра била мажена за принцот Адолф). Пресудата во *Рајхсгерихт* во Лајпциг во 1897 година го решила прашањето во корист на грофот Ернест од Липе-Бистерфелд, кој тогаш ја презел регенцијата. Меѓутоа, по инструкции на Вилхелм II, воените сили стационирани во Липе одбиле да му се обраќаат како „славен" и ги негирале другите почести кои му припаѓале. Како одговор, Ернест испратил писмо до другите суверени кнезови на Германското Царство во кое се пожалил на однесувањето на царот - акција без преседан, што го довело германското јавно мислење силно во корист на позицијата на Ернест.

По смртта на Ернест во 1904 година, неговиот син Леополд ја презел регенцијата. Кога принцот Александар умрел следната година, *Рајхсгерихтот* конечно го признал правото на Домот Липе-Бистерфелд на наследство и Леополд го презел тронот како принц Леополд IV.

Кнежевството Липе завршило на 12 ноември 1918 година со абдицирањето на Леополд IV. Липе станало слободна држава. Во 1947 година, Липе се споил во покраината Северна Рајна-Вестфалија. Кнежевското семејство сè уште го поседувал имотот и резиденцијата во Детмолд.

|  |  |
| Липе и соседните држави кон крајот на 18 век | Липе во 1918 г. |

Влада
-----

Обидот од 1819/20 година да се воспостави устав не успеал и првиот основен закон бил донесен во 1836 година. Бил либерализиран во 1849 година, обновен во 1853 година, а потоа постојано модернизиран во 1853, 1876 и 1912 година. Изборниот закон од 1876 година го укинал системот заснован на имот и вовел франшиза од три класи, која не нудела општа, еднаква или демократска можност за учество на граѓаните. Липе се повеќе се развивал во уставна монархија. Во 1836 година, бил основан парламент, кој му дал умерена законодавна моќ на земјопоседливото благородништво. Највисока национална власт била кабинетот, предводен од државниот министер, кој ги надгледувал административните и правните органи на највисоко ниво. Административната власт на највисоко ниво бил управен колеџ. Во 1868 година, имотот на принцовите и имотот на државата биле одвоени. Принцовите задржале голем личен имот, вклучувајќи палати, земја, шуми, долгорочни закупи, Бад Мајнберг и наоѓалиштата на сол во Уфлен, кои главно биле под државна контрола по абдикацијата на Леополд IV во 1918 година.

Како држава на Германското Царство, Липе бил застапен во Бундесратот (Сојузниот совет). Липе имал еден претставник, кој бил избран од земјопоседниците. Во Бундесратот доминирала Прусија, која имала 17 претставници, од вкупно 58, што значело дека Липе бил практично ирелевантен во советот. Била една од шеснаесетте држави со само еден претставник во советот.

### Закон

Од 1817 година, Липе потпаднал под горен апелационен суд во Волфенбител, заедно со Војводството Брауншвајг и кнежевствата Шаумберг-Липе и Валдек. Кога судот во Волфенбител бил укинат, бил формиран „привремен горен апелационен суд", кој имал надзор над судовите во Липе. Во 1857 година, Липе се ставил под врховниот регионален суд во Целе во Кралството Хановер. По пруската анексија на Хановер во 1866 година, ова било подредено на прускиот апелационен систем, но потоа повторно се вратило под врховниот регионален суд во 1879 година.

### Административна поделба

Население по административна област според пописот од 1871 година| Град | 1871 |
| --- | --- |
| Барнтруп | 0 1.116 |
| Бломберг | 0 2.203 |
| Детмолд | 0 6.469 |
| Рог | 0 1.717 |
| Лаге | 0 2.514 |
| Лемго | 0 4.801 |
| Салзуфлен | 0 2.072 |
| Амт | 1871 |
| Бломберг | 0 3.608 |
| Браке | 0 7.981 |
| Детмолд | 0 8.513 |
| Хохенхаусен | 0 6.482 |
| Рог | 0 5.800 |
| Лаге | 13.406 |
| Липероде | 00 728 |
| Оерлингхаузен | 0 8.571 |
| Шидер | 0 3.660 |
| Шотмар | 10.806 |
| Шваленберг | 0 6.225 |
| Стернберг-Барнтруп | 0 9.223 |
| Варенхолц | 0 5.140 |

Во 1879 година, Кнежевството било поделено на пет административни поделби, наречени Амт (германски: *Amt*): Блумберг, Браке, Детмолд, Шотмар и Липероде-Капел. Градовите Барнтруп, Бломберг, Детмолд, Хорн, Лаге, Лемго и Салцуфлен, како и селото Шваленберг биле надвор од системот на Амт (Шваленберг го добил статусот на град во 1906 година).

Во 1910 година, системот бил реформиран. Липе бил поделен на пет административни канцеларии, кои содржеле тринаесет Амта.

Економија
---------

Фабрики за скроб на Хофман околу 1890 година
Во целина, Липе отсекогаш била аграрна држава и, во економска смисла, била една од најслабите држави во Германското Царство. Поплавните рамнини на Вере и Бега секогаш овозможувале интензивно земјоделство. Во понеплодните песочни почви на регионот Сене, од друга страна, интензивното земјоделство не било можно. Наместо тоа, активноста се фокусирала на сточарството и одгледувањето на коњи Сенер во Лопшорн.

Индустријата постоела само во ограничен обем и главно се засновала на директно извлекување на минералните и шумските ресурси на земјата. Ова било делумно последица на моќта на копненото благородништво и непријателскиот однос на монарсите кон економските претпријатија на почетокот на Индустриската револуција. Економските интервенции на монархијата главно се фокусирале на обезбедување на сопствената економска моќ, која почивала повеќе на директниот приход од сопствените имоти, шумите, рудниците за сол и здравствените бањи на принцовите, отколку на даноците на независното производство и трговија.

Текстилната индустрија го поддржала одгледувањето и производството на лен. Најголемиот индустриски капацитет веројатно бил фабриките за скроб на Хофман. Кнежевството имало и значајна индустрија за сепиолити во Лемго, бари за испарување сол во Салцуфлен (1878: 1.240.000 кг. сол) и дрвна индустрија, која постои и денес, со бројни пилани за обработка на материјал од шумите на Липе. Како и во соседна Прусија, индустријата за пури исто така добила особено значење. Како и текстилната индустрија, таа била делумно организирана на прото-индустриски начин, преку системот на испуштање.

За индустријата, изградбата на железницата Липе (1880) и железницата Билефелд-Хамелн (1895) биле важни, бидејќи тие го поврзале регионот со железницата Хам-Минден.

Војска
------

Гарда на Липе (десно)
На 5 мај 1807 година бил формиран баталјон Липе, вториот баталјон од 5-от пешадиски полк на Принцовата дивизија на Рајнскиот Сојуз. Вклучувало и компанија од Шаумбург-Липе. Во 1867 година, Липе склучил воен договор со Прусија, станувајќи дел од сливното подрачје за 26-та пешадиска бригада на Прусија од 13-та дивизија (VII корпус). По интеграцијата на Липе во пруската армија, Принцовата дивизија била распуштена на 27 мај 1867 година. Главниот штаб на полкот и неговиот 3-ти баталјон биле сместени во Детмолд до 1918 година.

Бело-сино-црвена униформа заснована на француската униформа била воведена за војниците Липе во 1815 година. Оваа униформа била прикажана и на *Нотгелд* издаден од градот Детмолд во 1920-тите и шишиња со шнапови *Lipper Schütze* биле моделирани на неа, обезбедувајќи да остане дел од популарната имагинација. Најдоцна до 1867 година, војниците на Липе се префрлиле на користење на пруската униформа и можеле да се разликуваат од другите трупи само со липеската кокада во националните бои (жолто-црвено-жолта).

Во реалноста, Липе повеќе немал своја војска по 1867 година и дури и пред тоа не бил во позиција да одржува независни сили со големина на полк. Песната *Lippe-Detmold, eine wunderschöne Stadt* („Липе-Детмолд, прекрасен град") претставува карикатура на оваа воена слабост и станало еден вид национална песна за Липе. Во песната, војник од Липе оди во војна и е застрелан, принудувајќи го неговиот генерал да ја напушти кампањата, бидејќи тој бил единствениот војник на војската на Липе. Липе *Нотгелд* од 1920-тите бил инспириран од песната. И покрај ова, Липе задржал одредено воено значење како место на областа за обука *Сенелагер*.

Список на принцови од Липе
--------------------------

| Принцови од Липе |
| --- |
| Име | Слика | Владеење |
| Леополд I *(1767-1802)* |  | 1789-1802 |
| *Регентство на Полин Кристин од Анхалт-Бернбург (1802-1820)* |
| Леополд II *(1796-1851)* |  | 1802-1851 |
| Леополд III *(1821-1875)* |  | 1851-1875 |
| Волдемар *(1824-1895)* |  | 1875-1895 |
| *Регенции на Ернест, гроф Липе-Бистерфелд (1895-1904) и Леополд, гроф Липе-Бистерфелд (1904-1905)* |
| Александар *(1831-1905)* |  | 1895-1905 |
| Леополд IV *(1871-1949)* |  | 1905-1918 |
|

### Список на државни министри

| Шефови на влади на Липе |
| --- |
| Име | Слика | Живот | Почеток на мандатот | Крај на мандатот |
| Карл Фридрих Фанк фон Сенфтенау |  | 1748-1828 | 1810 | 1828 |
| Фридрих Вилхелм Хелвинг |  | 1758-1833 | 1829 | 1832 |
| Вилхелм Арнолд Ешенбург |  | 1778-1861 | 1832 | 1848 |
| Фридрих Симон Леополд Петри |  | 1775-1850 | 1848 | 1850 |
| Кристијан Теодор фон Мајен |  | 1781-1857 | 1850 | 1853 |
| Лоренц Ханибал Фишер |  | 1784-1868 | 1853 | 1855 |
| Александар фон Охајмб |  | 1820-1903 | 1856 | 1868 |
| Карл Теодор Хелдман |  | 1801-1872 | 1868 | 1872 |
| Адалберт фон Флотвел |  | 1829-1909 | 1872 | 1875 |
| Август Ешенбург |  | 1823-1904 | 1876 | 1885 |
| Хуго Самуел фон Рихтофен |  | 1842-1904 | 1885 | 1889 |
| Фридрих Ото Херман фон Волфграм |  | 1836-1895 | 1889 | 1895 |
| Карл Фридрих фон Оерцен |  | 1844-1914 | 1895 | 1897 |
| Карл Миесичек фон Вишкау |  | 1859-1937 | 1897 | 1899 |
| Макс фон Гевекот |  | 1845-1916 | 1900 | 1912 |
| Карл Лудвиг фон Биденвег |  | 1864-1940 | 1913 | 1918 |

Наводи
------

1. 1 2 3 4  Chisholm 1911. sfn error: no target: CITEREFChisholm1911 (help)
2. ↑  Lippischer Erbfolgestreit on Wikisource
3. ↑  G. Benecke, *Society and Politics in Germany, 1500–1750*, Routletge & Kegan Paul Ltd, 1974, p. 41.
4. ↑  "Wo Deutschland fast noch eine Monarchie ist" by Andreas Fasel, *Die Welt*, 25 December 2015 (на германски)
5. ↑  Andreas Kunz (ed.): *Lippe Detmold*. (PDF; 37 kB) in eKompendium-hgisg.de
6. 1 2 3  Meyers Konversationslexikon. Verlag des Bibliographischen Instituts, Leipzig / Wien, 4. Aufl. 1885–1892.

Понатамошно читање
------------------

* A. Falkmann, *Beiträge zur Geschichte des Fürstenthums Lippe* (Детмолд, 1857–1892; 6 тома. )
* Schwanold, *Das Fürstentum Lippe, das Land und seine Bewohner* (Детмолд, 1899)
* Piderit, *Die lippischen Edelherrn im Mittelalter* (Детмолд, 1876)
* A. Falkmann и O. Preuss, *Lippische Regenten* (Детмолд, 1860-1868)
* H. Triepel, *Der Streit um die Thronfolge im Fürstentum Lippe* (Лајпциг, 1903)
* P. Laband, *Die Thronfolge im Fürstentum Lippe* (Фрајбург, 1891)
* *Schiedsspruch in dem Rechtstreit über die Thronfolge im Fürstentum Lippe vom 25 октомври.* 1905 (Лајпциг, 1906)

Надворешни врски
----------------

* Правила и подзаконски акти на округот Липе онлајн (на германски)
* Насоки за интеграција на Land Lippe на територијата на сојузната покраина Северна Рајна-Вестфалија од 17 јануари 1947 година (на германски)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
 Држави на Германскиот Сојуз (1815–66) |
| --- |
|  |
| Царства | 
* Австрија1

 | Карта на Германскиот Сојуз |
|  |
| Кралства | 
* Баварија
* Виртемберг
* Прусија1
* Саксонија
* Хановер

 |
|  |
| Изборни кнежевства | 
* Хесен

 |
|  |
| Големи војводства | 
* Баден
* Луксембург
* Мекленбург-Шверин
* Мекленбург-Штрелиц
* Олденбург
* Саксонија-Вајмар-Ајзенах
* Хесен

 |
|  |
| Војводства | 
* Анхалт
	+ Бернбург2
	+ Десау2
	+ Кетен3
* Брауншвајг
* Лимбург4
* Насау
* Саксо-Лауенбург
* Саксонија
	+ Алтенбург5
	+ Гота-Алтенбург6
	+ Кобург-Гота5
	+ Кобург-Залфелд6
	+ Мајнинген
	+ Хилдбургхаузен6
* Холштајн

 |
|  |
| Кнежевства | 
* Валдек и Пирмонт
* Липе
* Лихтенштајн
* Ројс
	+ Постара
	+ Помлада
* Хесен-Хомбург
* Хоенцолерн
	+ Зигмаринген7
	+ Хехинген7
* Шаумбург-Липе
* Шварцбург
	+ Рудолштат
	+ Зондерсхаузен

 |
|  |
| Градови-држави | 
* Бремен
* Либек
* Франкфурт
* Хамбург

 |
|  |
| 
* 1 некои области запишани под други територии
* 2 споени со Анхалт од 1863 г.
* 3 до 1847 г.
* 4 од 1839 г.
* 5 од 1826 г.
* 6 до 1826 г.
* 7 до 1850 г.

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Германско Царство Држави на Северногерманскиот Сојуз (1866–71) |
| --- |
|  |
| Кралства | 
* Прусија
* Саксонија

 | Карта на Северногерманскиот Сојуз |
|  |
| Големи војводства | 
* Мекленбург-Шверин
* Мекленбург-Штрелиц
* Олденбург
* Големо Војводство Саксонија-Вајмар-Ајзенах
* Хесен

 |
|  |
| Војводства | 
* Анхалт
* Брауншвајг
* Саксо-Лауенбург
* Саксонија
	+ Алтенбург
	+ Кобург и Гота
	+ Мајнинген

 |
|  |
| Кнежевства | 
* Валдек-Пирмонт
* Липе
* Ројс
	+ Постара
	+ Помлада
* Шаумбург-Липе
* Шварцбург
	+ Зондерсхаузен
	+ Рудолштат

 |
|  |
| Градови-држави | 
* Бремен
* Либек
* Хамбург

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Германско Царство Држави на Германското Царство (1871—1918) |
| --- |
|  |
| Кралства | 
* Баварија
* Виртемберг
* Прусија
* Саксонија

 | Карта на Германското Царство |
|  |
| Големи војводства | 
* Баден
* Мекленбург-Шверин
* Мекленбург-Штрелиц
* Олденбург
* Саксонија-Вајмар-Ајзенах
* Хесен

 |
|  |
| Војводства | 
* Анхалт
* Брауншвајг
* Саксонија-Алтенбург
* Саксo-Кобург и Гота
* Саксо-Лауенбург (до 1876)
* Мајнинген

 |
|  |
| Кнежевства | 
* Валдек-Пирмонт
* Липе
* Ројс-Грајц
* Ројс-Гера
* Шаумбург-Липе
* Шварцбург-Рудолштат
* Шварцбург-Зондерсхаузен

 |
|  |
| Градови-држави | 
* Бремен
* Либек
* Хамбург

 |
|  |
| Други територии | 
* Алзас-Лотарингија
* Колонијални поседи

 |

 |