**Обична тиква** или **готварска тиква** (научно: ***Cucurbita pepo***) ― одгледувано растение од родот *Cucurbita*. Дава сорти на зимска тиквичка и тиква, но најраспространетите сорти припаѓаат на подвидот *Cucurbita pepo* subsp. *pepo*, наречена летна тиквичка.

Таа била припитомена во Америка со илјадници години. Некои автори тврдат дека *C. pepo* била изведена од *C. texana*, додека други наведуваат дека *C. texana* е само дива *C. pepo*. Тие имаат широк спектар на намени, особено како извор на храна и за медицински состојби. *C. pepo* изгледа потесно поврзана со *C. fraterna*, иако постојат несогласувања за точната природа на таа врска, исто така.

Тaa е вид домаќин на молците *Diaphania hyalinata*, *Melittia cucurbitae* и *Diaphania nitidalis*. Тие се исто така претпочитан полен за тиквените пчели.

Таксономија
-----------

Морфолошките разлики во видот *C. pepo* се толку огромни што неговите различни подвидови и сорти се погрешно идентификувани како сосема посебни видови. Овие огромни разлики се вкоренети во неговата широка географска распространетост. *C. pepo* е еден од најстарите, ако не и најстариот припитомен вид. Најстарите познати места се во јужно Мексико во Оахака пред 8.000-10.000 години и Окампо, Тамаулипас, Мексико пред околу 7.000 години.

Пред доаѓањето на Европејците, *C. pepo*, заедно со *C. moschata*, биле пренесени низ сите делови на Северна Америка каде што можеле да бидат одгледувани. Старата територија на *C. pepo* се протегала на север во денешен Тексас и нагоре по долината на реката Мисисипи во денешно Илиноис и на исток до денешна Флорида, а можеби дури и до денешен Мејн. Таа е една од неколкуте растенија одгледувани во праисториската Северна Америка како дел од Источниот земјоделски комплекс. Познато е дека се појавил на територијата на денешно Мисури пред најмалку 4.000 години. Некои сорти растат во сушни региони, а некои во влажни региони. Многу од овие народи, особено на запад, сè уште одгледуваат разновидни издржливи тиквички и тикви кои не се наоѓаат на комерцијалните пазари. Сепак, ниту *C. pepo* ниту *C. moschata* не биле пренесени во Јужна Америка како гравот, кој потекнувал од истиот општ регион.

Дебатите за потеклото на *C. pepo* се водат најмалку од 1857 година. Традиционално, се дадени две спротивставени теории за неговото потекло: 1) *C. pepo* е директен потомок на *C. texana* и 2) *C. texana* е див *C. pepo*. Поновата теорија е дека *C. pepo* е потомок на *C. fraterna* и хибридизиран со *C. texana*; што резултирало со два различни настани на припитомување во две различни области: еден на територијата на денешно Мексико и еден на територијата на денешниот источен дел на Соединетите Држави, со *C. fraterna* и *C. texana*, редоследно, како предок вид.

Се среќава од нивото на морето до нешто над 2,000. Листовите имаат три до пет лобуси и се 20-35 цм широки. Сите подвидови, врсти и сорти се исти и меѓуплодни. Случајно засилената полиморфна ДНК се покажала како корисна во сортирањето на односите на видовите, врстите и сортите на *C. pepo*, покажувајќи дека малку, ако воопшто ги има, денешни сорти имаат потекло од *C. texana.* Тие се поврзани со *C. fraterna* или сè уште непознат примерок од предците од територијата на денешно јужно Мексико.

Дивата *C. pepo* сè уште се наоѓа во истите области како *C. fraterna* во Мексико. Нивните изозими се многу слични. *C. pepo* има повеќе сличности со *C. fraterna* отколку со *C. texana, за* која исто така се тврди дека е предок на *C. pepo*. Сите проучувани алели на *C. fraterna* се исто така пронајдени во *C. pepo*. Следствено, *C. fraterna* е најблискиот роднина на *C. pepo*. *C. pepo* е најверојатно ран припитомен облик на *C. fraterna*. Добро се вкрстува и со *C. pepo* и со *C. texana*. За разлика од повеќето диви видови *Cucurbita*, пронајдени се некои плодовни примероци на *C. fraterna* кои не биле горчливи. Неговото вообичаено живеалиште се суви висорамнини со грмушки. *C. pepo* може да биде компиловид на *C.* fraterna и *C. texana*, кои се чини дека се два вида кои првично биле одвоени. Врз основа на анализа на генетските алели, две различни групи се јавуваат во *C. pepo*: тиква, калабаза, криола и тиква од срцевина се во една; а во второто украсни тикви, желади, фестонирам и уште неколку. *C. fraterna* е генетски поблиску до првата група и *C. texana* е генетски поблиску до втората група. Украсните тикви пронајдени во Тексас се нарекуваат var. *texana* и оние што се наоѓаат надвор од Тексас (Илиноис, Мисури, Арканзас, Оклахома и Луизијана) се нарекуваат var. *ozarcana*. Во една студија од 1989 година за потеклото и развојот на *C. pepo*, ботаничарот Парис навел дека првичниот див примерок е мало тркалезно овошје и дека современата тиква е нејзин директен потомок. Тој, исто така, навел дека грлото, украсната тиква и фестонирам се рани врсти и дека желадната тиква е вкрстеница помеѓу раковината и тиквата.

Предложени се неколку таксони, но од 2012 година ниту една не била универзално прифатена. Во 2002 година, конвенциите за таксони предложени од Декер-Волтерс биле:

* *C. pepo* subsp. *пепо*
* *C. pepo* subsp. *ovifera* var. *ovifera*
* *C. pepo* subsp. *ovifera* var. *ozarkana* - диви населенија во Големата Мисисипска Долина и Озаршката Висорамнина
* *C. pepo* subsp. *ovifera* var. *texana* - диви населенија во Тексас
* *C. pepo* subsp. *fraterna* – диви населенија во североисточно Мексико

Една студија од 2003 година признала три подвидови:

* *Cucurbita pepo* subsp. *fraterna*
* *Cucurbita pepo* subsp. *pepo*
* *Cucurbita pepo* subsp. *texana*

Во 1986 година, ботаничарот Парис предложил таксономија на *C. pepo* која се состои од осум групи за јадење врз основа на нивниот основен облик. Сите, освен неколку сорти на *C. pepo* може да бидат вклучени во овие групи. Овие осум јадливи култивирани сорти на *C. pepo* се разликуваат многу по облик и боја, и една култивирана сорта што не може да се јаде:

Опис
----

Поленови зрна од *Cucurbita pepo* под микроскоп.
Биколатерални спроводни снопчиња кај стебло од *Cucurbita pepo* под микроскоп.
Поради нивната разновидна генетска позадина, членовите на *C. pepo* се разликуваат многу по изглед, првенствено во однос на нивните плодови. Растенијата обично се високи 30-75 цм, широки 60-90 цм и имаат жолти цветови. Во рамките на *C. pepo*, сортите се стари и биле припитомени одделно. Домашните видови имаат поголеми плодови и поголеми, но сепак помалку семиња. Познато е дека партенокарпија се јавува кај одредени сорти на *C. pepo*.

Употреби
--------

Состојка е во колачите шумаакве и се користи надворешно за ревматизам и отоци. Лапа од семиња и цветови се нанесува на гребнатини од кактус. Свежата тиква се сече на спирални ленти, се превиткува на коцки и се закачува да се исуши за зимска употреба. Цветовите се варат на масти и се користи како деликатес во комбинација со друга храна. Свежата тиква, цела или на парчиња, се пече во пепел и се користи за храна. Тиквите може да се направат во чаши, канти и меки и да се користат за различни намени. Се носат и тиквите  во фалусни танци кои симболизираат плодност или направени во церемонијални штракаат. Од тиквите се прават и садови за чување скапоцени предмети.

Наводи
------

1. ↑  Castellanos Morales, G. Sánchez de la Vega, G. Aragón Cuevas, F. Contreras, A. & Lira Saade, R. 2019. Cucurbita pepo. The IUCN Red List of Threatened Species 2019: e.T20742885A20755901.. Downloaded on 25 October 2021.
2. ↑  The Plant List, Cucurbita pepo
3. ↑  „Cucurbita pepo L. field pumpkin". United States Department of Agriculture. Посетено на 7 ноември 2022.
4. ↑  „Cucurbits". Purdue University. Посетено на 7 ноември 2022.
5. 1 2 3 4  Nee, Michael (1990). „The Domestication of *Cucurbita* (Cucurbitaceae)". *Economic Botany*. New York: New York Botanical Gardens Press. **44** (3, Supplement: New Perspectives on the Origin and Evolution of New World Domesticated Plants): 56–68. doi:10.1007/BF02860475. JSTOR 4255271.
6. 1 2 3 4 5 6  Decker-Walters, Deena S.; Staub, Jack E.; Chung, Sang-Min; Nakata, Eijiro; Quemada, Hector D. (2002). „Diversity in Free-Living Populations of *Cucurbita pepo* (Cucurbitaceae) as Assessed by Random Amplified Polymorphic DNA". *Systematic Botany*. American Society of Plant Taxonomists. **27** (1): 19–28. JSTOR 3093892.
7. 1 2  Gibbon, Guy E.; Ames, Kenneth M. (1998). *Archaeology of Prehistoric Native America: An Encyclopedia*. New York: Routledge. стр. 238. ISBN 978-0-815-30725-9.
8. 1 2 3  „Free-living *Cucurbita pepo* in the United States Viral Resistance, Gene Flow, and Risk Assessment". Texas A&M Bioinformatics Working Group. Архивирано од изворникот на 2013-09-27. Посетено на 7 ноември 2022.
9. 1 2 3  Victor E. Boswell and Else Bostelmann. "Our Vegetable Travelers." *The National Geographic Magazine.* **96**.2: August 1949.
10. 1 2 3  Saade, R. Lira; Hernández, S. Montes. „Cucurbits". Purdue Horticulture. Посетено на 7 ноември 2022.
11. ↑  Kirkpatrick, Kurt J.; Wilson, Hugh D. (1988). „Interspecific Gene Flow in *Cucurbita*: *C. texana* vs. *C. pepo*". *American Journal of Botany*. Botanical Society of America. **75** (4): 519–527. doi:10.2307/2444217. JSTOR 2444217.
12. 1 2 3 4  Andres, Thomas C. (1987). „*Cucurbita fraterna*, the Closest Wild Relative and Progenitor of *C. pepo*". *Cucurbit Genetics Cooperative Report*. Raleigh, NC: North Carolina State University. **10**: 69–71.
13. 1 2  Sanjur, Oris I.; Piperno, Dolores R.; Andres, Thomas C.; Wessel-Beaver, Linda (2002). „Phylogenetic Relationships among Domesticated and Wild Species of *Cucurbita* (Cucurbitaceae) Inferred from a Mitochondrial Gene: Implications for Crop Plant Evolution and Areas of Origin". *Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America*. Washington, DC: National Academy of Sciences. **99** (1): 535–540. Bibcode:2002PNAS...99..535S. doi:10.1073/pnas.012577299. JSTOR 3057572. PMC 117595. PMID 11782554.
14. 1 2  Soltis, Douglas E.; Soltis, Pamela S. (31 мај 1990). *Isozymes in Plant Biology*. London: Dioscorodes Press. стр. 176. ISBN 0-412-36500-6.
15. ↑  Smith, Bruce D. (1992). *Rivers of Change: Essays on Early Agriculture in Eastern North America*. Tuscaloosa, AL: University of Alabama Press. стр. 71–73. ISBN 978-0-8173-5425-1.
16. 1 2 3  Paris, Harry S. (1989). „Historical Records, Origins, and Development of the Edible Cultivar Groups of *Cucurbita pepo* (Cucurbitaceae)". *Economic Botany*. New York Botanical Garden Press. **43** (4): 423–443. doi:10.1007/bf02935916. JSTOR 4255187.
17. ↑  Lim, T. K. (2012). *Edible Medicinal And Non-Medicinal Plants*. 2, Fruits. Netherlands: Springer. стр. 292. doi:10.1007/978-94-007-1764-0. ISBN 978-94-007-1763-3.
18. ↑  Paris, H. S.; Yonash, N.; Portnoy, V.; Mozes-Daube, N.; Tzuri, G.; Katzir, N. (April 2003). „Assessment of Genetic Relationships in *Cucurbita pepo* (Cucurbitaceae) Using DNA Markers". *Theor. Appl. Genet*. **106** (6): 971–978. doi:10.1007/s00122-002-1157-0. PMID 12671744.
19. 1 2  Paris, Harry S. (1986). „A Proposed Subspecific Classification for *Cucurbita pepo*". *Phytologia*. Bronx Park. **61** (3): 133–138.[*мртва врска*][*мртва врска*]
20. ↑  „*Cucurbita pepo*". Missouri Botanical Garden. Посетено на 7 ноември 2022.
21. ↑  Heistinger, Andrea (2013). *The Manual of Seed Saving: Harvesting, Storing, and Sowing Techniques for Vegetables, Herbs, and Fruits*. Portland, OR: Timber Press. стр. 278. ISBN 978-1-60469-382-9.
22. ↑  Decker, Deena S.; Wilson, Hugh D. (1987). „Allozyme Variation in the *Cucurbita pepo* Complex: *C. pepo* var. *ovifera* vs. *C. texana*". *Systematic Botany*. American Society of Plant Taxonomists. **12** (2): 263–273. doi:10.2307/2419320. JSTOR 2419320.
23. ↑  „Cucurbita pepo". Missouri Botanical Garden. Посетено на 7 ноември 2022.
24. ↑  Robinson, R. W.; Reiners, Stephen (јуни 1999). „Parthenocarpy in Summer Squash" (PDF). *HortScience*. **34** (4): 715–717. doi:10.21273/HORTSCI.34.4.715.
25. ↑  Menezes, C. B.; Maluf, W. R.; Azevedo, S. M.; Faria, M. V.; Nascimento, I. R.; Gomez, L. A.; Bearzoti, E. (март 2005). „Inheritance of Parthenocarpy in Summer Squash (Cucurbita pepo L.)". *Genetics and Molecular Research*. **4** (1): 39–46. PMID 15841434.
26. ↑  Stevenson, Matilda Coxe, 1915, Ethnobotany of the Zuni Indians. SI-BAE Annual Report #30 (pp. 45–46)
27. ↑  Stevenson, p. 67
28. ↑  Stevenson, p. 88

Надворешни врски
----------------

* Профил на растението Kew: *Cucurbita pepo* (тиква)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Таксонски назнаки | 
* Википодатоци: Q7229863
* APDB: 26137
* BioLib: 38903
* Calflora: 9080
* EoL: 584410
* EPPO: CUUPE
* FloraBase: 25825
* FNA: 200022621
* FoC: 200022621
* GBIF: 2874508
* GRIN: 12606
* iNaturalist: 76541
* IPNI: 292416-1
* IRMNG: 10929528
* ITIS: 22373
* МСЗП: 20742885
* NCBI: 3663
* NZOR: 9d95f250-2f12-46e8-ab3f-9a3a74052535
* PalDat: Cucurbita\_pepo
* Plantarium: 12175
* Plant List: kew-2747186
* PLANTS: CUPE
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:292416-1
* Tropicos: 9200564
* VASCAN: 4695

 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* GND: 4165900-4
* NKC: ph239953

 |

 |