**Бела Слепиот** (унгарски: *Vak Béla*; хрватски: *Bela Slijepi*; словачки: *Belo Slepý*; околу 1109   - 13 февруари 1141) — крал на Унгарија и Хрватска од 1131 година. Тој бил ослепен заедно со неговиот бунтовен татко Алмос по наредба на братот на Алмос, кралот Коломан од Унгарија. Бела израснал во манастири за време на владеењето на синот на Коломан, Стефан II. Кралот без деца го организирал бракот на Бела со Елена Вукановиќ, која во текот на неговото владеење станала ко-владетел на нејзиниот сопруг.

Бела бил крунисан за крал најмалку два месеца по смртта на Стефан II, што значи дека неговото пристапување на престолот не се случило без спротивставување. Биле спроведени две насилни чистки меѓу приврзаниците на неговите претходници за зајакнување на владеењето на Бела. Наводниот син на кралот Коломан, Борис се обидел да го урне Бела, но кралот и неговите сојузници ги поразиле војниците на претендентите во 1132 година. Во втората половина од владеењето на Бела, Унгарија ја усвоила активната надворешна политика. Се чини дека Босна и Сплит го прифатиле Бела околу 1136 година.

Раните години до 1131 година
----------------------------

Бела бил единствениот син на војводата Алмос, помладиот брат на кралот Коломан од Унгарија од неговата сопруга, Предслава од Киев. Историчарите Ѓула Кристо и Ференц Мак пишуваат дека Бела е роден помеѓу 1108 и 1110 година. Алмос смислил неколку планови за да го отстрани својот брат од претстолот. Во знак на одмазда, кралот го лишил Алмос од неговото *војводство* меѓу 1105 и 1108 година.  Алмос не се откажал од своите амбиции, па кралот Коломан наредил Алмос и неговиот син Бела да бидат ослепени помеѓу 1112 и 1115 година, со што обезбедил мирна сукцесија за својот син, Стефан. Според една од двете верзии на овие настани запишани во *Илустрирана хроника*, кралот дури наредил Бела да биде кастриран, но војникот којтребало да ја изврши оваа задача, одбил да ја изврши наредбата.

Álmos and Béla are blindedДетето Бела и неговиот татко, Алмос, ослепени по наредбата на кралот Коломан (од *Илустрирана хроника*)

Владеење
--------

### Консолидација (1131-1132)

Assembly at AradМасакрот на противниците на Бела II по наредба на кралицата Елена на собранието во Арад во 1131 г.
Поради слепилото, Бела не можел да управува со своето царство без помош. Тој ѝ верувал на својата сопруга и на нејзиниот брат Белош Вукановиќ. И кралските и приватните повелби од владеењето на Бела ја нагласувале истакната улога на кралицата Елена во процесот на донесување одлуки, докажувајќи дека кралот ја сметал неговата сопруга за свој ко-владетел. Според *Илустрирана хроника*, во „собрание на царството во близина на Арад" во првата половина на 1131 година, кралицата Елена наредила колење на сите благородници кои биле обвинети дека го предложиле ослепувањето на нејзиниот сопруг.

 Béla's sealПечатот на Бела IIБела бил во добри односи со Светото Римско Царство , загрозувајќи ги интересите на Болеслав III од Полска, кој имал проблеми со империјата. Полскиот монарх одлучил да поддржи претендент на унгарската круна по име Борис Коломанов. Борис е роден од втората сопруга на кралот Коломан, Евфимија од Киев, откако неговата мајка била отфрлена поради прељуба. Откако Борис пристигнал во Полска, му се придружиле голем број унгарски благородници. Другите испратиле гласници до Борис „да го поканат дека треба да дојде и со нивна помош да го побара кралството за себе", според *Илустрирана хроника*.

Во придружба на полските и руските засилувања, Борис влегол во Унгарија во средината на 1132 година. Бела стапил во сојуз со Леополд III, војводата од Австрија. Пред да започне контра-напад врз Борис, Бела свикал совет на реката Шајо. *Илустрирана хроника* раскажува дека кралот побарал „еминентни мажи од Унгарија" кои биле присутни ако знаат дали Борис „е копиле или син на кралот Коломан". Приврзаниците на кралот ги нападнале и ги убиле сите оние кои се покажале како „нелојални и поделени во ставовите" за време на состанокот. Борис, кој мислел дека мнозинството од унгарските господари го поддржуваат неговото право на престолот, залудно испратил еден од своите приврзаници во логорот на Бела за да ја поттикне кралската свита на бунт.

Бела се обидел да го убеди полскиот монарх да престане да го поддржува претендентот. Сепак, Болеслав останал лојален на Борис. Во решавачката битка, која се водела на реката Шајо на 22 јули 1132 година, унгарските и австриските војници го поразиле Борис и неговите сојузници.

Béla's denarДенар на Бела

Семејство
---------

 Бела се оженил со Елена Вукановиќ по иницијатива на својот братучед, кралот Стефан II на почетокот на 1129 година. Елена била ќерка на Урош I Вукановиќ од Рашка и неговата сопруга Ана , чие потекло е неизвесно. Кралицата Елена родила најмалку шест деца. Првото дете, идниот крал Геза II од Унгарија, е роден во 1130 година. Тројца браќа Ладислав, Стефан и Алмос биле родени во раните 1130-ти години. Софија, првата ќерка на кралската двојка, е родена околу 1135; таа починала како монахиња во опатија во Адмонт, откако нејзината венчавка со Хенри Беренгар од Германија била откажана. Најмладата ќерка на Бела II, Елизабета, која е родена во 1140 година, се омажила за Мешко III од Полска.

 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  | Софија \* |  | Геза I |  | неименувана Синадена\* |  |  |  |  |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Фелисија од Сицилија |  | Коломан |  | Евфемија од Киев |  |  |  |  | Алмос |  | Предслава од Киев |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | (? ) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
| Софија |  | Стефан II |  | Борис Каламанос |  |  |  |  |  |  |  |  | **Бела Слепи** |  | Елена Вукановиќ |  |
|  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Саул |  |  | Géza II |  | Ладислав II |  | Стефан IV |  | Алмос |  | Софија |  | Елизабета |  | Мешко III |  |
|  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Кралевите на Унгарија |  |

*\*Не е сигурно дали првата или втората жена на Геза била мајка на неговите деца.*

наводи
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  Kristó & Makk 1996. sfn error: no target: CITEREFKristóMakk1996 (help)
2. 1 2 3  Makk 1994. sfn error: no target: CITEREFMakk1994 (help)
3. 1 2 3  Cartledge 2011. sfn error: no target: CITEREFCartledge2011 (help)
4. ↑  Bartl et al. 2002. sfn error: no target: CITEREFBartlČičajKohútovaLetz2002 (help)
5. 1 2 3  Fine 1991. sfn error: no target: CITEREFFine1991 (help)
6. 1 2 3  Engel 2001. sfn error: no target: CITEREFEngel2001 (help)
7. ↑  *The Hungarian Illuminated Chronicle* (ch. 160.114), p. 136.
8. 1 2 3 4 5 6 7  Makk 1989. sfn error: no target: CITEREFMakk1989 (help)
9. 1 2 3  Manteuffel 1982. sfn error: no target: CITEREFManteuffel1982 (help)
10. ↑  *The Hungarian Illuminated Chronicle* (ch. 161.115), p. 136.