**Дедо Мраз** — личност во северноамериканската култура, од легендарен, митолошки и фолклорен карактер, кој настанал со комбинација на холандскиот Синтерклас (*Sinterklaas*), англискиот Татко Божик (*Father Christmas*) и други традиционални божикни личности кои носат подароци. Тој носи подароци во домовите на добрите деца, за време на Бадниковата ноќ, на 24 декември. 

Дедо Мраз претставен од телевизискиот продуцент за деца Џонатан Мет
Ликот на Дедо Мраз потекнува од холандскиот лик *Синтерклас*, кој е дел од хагиографските приказни, во кои се раскажува за Свети Никола, историска личност која дели подароци.

Дедо Мраз се опишува како дебел, насмеан човек, со бела брада и мустаќи, кој носи црвено палто и панталони со бели краеви, црн колан и чизми. Оваа слика за Дедо Мраз станала популарна во XIX век, во Канада и Америка, како резултат на значајното влијание на карикатуристот Томас Наст. Ликот на Дедо Мраз бил претставуван на радио, телевизија, во песните, детските книги и во филмовите. Развивањето на ликот на Дедо Мраз во Северна Америка во XIX и XX век, влијаело врз модерната перцепција во Европа за Татко Божиќ, Синтерклас и Свети Никола.

Според традицијата која датира од 1820 година, Дедо Мраз живее на Северниот Пол, со голем број на магични џуџиња и осум или девет ирваси кои летаат. Од 20 век, Дедо Мраз почнува да прави список на деца од целиот свет, кој го дели на две групи. Во едната се послушните деца, на кои им носи играчки и слатки, а во другата оние непослушните на кои им носи јаглен на Бадник. Сето ова тој го постигнува со помошта од неговите џуџиња, кои во својата работилница ги изработуваат играчките и со помош на неговите ирваси, кои ја влечат неговата санка.

Претходни личности
------------------

### Свети Никола

Свети Никола од Мира е првобитната инспирација за христијанскиот лик на Синтерклас. Тој бил грчки, христијански бискyп од 4 век, во Мира, Ликија, провинција во византиска Анадолија, денес во Турција. Свети Никола бил познат по дарежливите подароци, кои им ги давал на сиромашните. Тој бил религиозен уште од млади години и целосно го посветил својот живот на христијанството. Во Европа, поточно во Холандија, Белгија, Австрија и Германија тој сè уште е прикажан како бискуп со бела брада, во канонска наметка. Во 1087 година, во италијанскиот град Бари, започнала експедиција која имала за цел да го пронајде гробот на светецот и да ги донесе неговите посмртни останки. Ковчегот со останките на Свети Никола бил осквернавен од страна на италијанските морнари и реликтите биле однесени во Бари, каде што се чуваат до денес. Истата година била изградена базилика, во која се чувале останките и просторот станал место за поклонение на побожните и со тоа се оправдале економските трошоци на експедицијата. Свети Никола подоцна бил прогласен за светец-заштитник на различни групи на луѓе, од стрелци, морнари и деца, па сè до заемодавци. Тој исто така е светец-заштитник на Амстердам и Москва.

### Влијанието на германскиот паганство и фолклорот

Голем број на паралели беа повлечени меѓу ликот на Дедо Мраз и врховниот бог на Германите, Один. Постојат теории кои се однесуваат на паганското потекло на разни обичаи поврзани со празникот, кои потекнуваат од простори каде што Германите биле христијанизирани и зачувале елементи од нивните традиции поминувајќи низ различни форми на модерни претстави за Дедо Мраз. Один понекогаш бил споменуван во германскиот празник Јул, како води ловечка забава низ небото. Во две книги напишани во 13 век, во Исланд, Один е претставен како јава коњ со осум нозе, кој можел да отскокнува големи растојанија. Овој коњ се споредувал со ирвасите на Дедо Мраз.

Според некои традиции, децата ги ставале своите чизми до каминот, ги полнеле со моркови, слама и шеќер, за да го нахранат летечкиот коњ на Один. Потоа, Один ќе ги наградел децата, така што на местото на изедената храна, во чизмите, ставал бонбони. Оваа традиција сè уште се практикува во Германија, Белгија и Холандија и по христијанизацијата се поврзува со Дедо Мраз. Во други држави наместо чизми, децата поставуваат чорапи до каминот.

Крампус претставува митско суштество, кое е препознатливо во алпските држави. Потекнува од претхристијанските домородни традиции, а подоцна е под влијание на христијанизацијата. Тој е претставен како придружник на Дедо Мраз. Некои млади луѓе, традиционално, се преправаат во Крампус, во првите две седмици од декември, а особено вечерта на 5 декември и шетаат по улиците плашејќи деца и возрасни со 'рѓосани синџири и ѕвончиња.

### Холандски фолклор

Дедо Мраз во Холандија
Според верувањата во Холандија, Белгија и Луксембург, на Дедо Мраз му помага „Црн Петар" (на холандски *Zwarte Piet*). Неговиот празник се слави во многу земји, на 6 декември, со дарување на подароци. Во Холандија овој празник се слави вечерта, на 5 декември. Во периодот на реформацијата во 16 и 17 век во Европа, многу протестанти го смениле ликот кој носи подароци и го нарекле Христово Дете, а датумот на прославување бил 24 декември.

Традицијата вели дека секоја година во средината на ноември, Дедо Мраз, заедно со неговите помошници доаѓа од Шпанија со брод на пареа. Тој носи книга во која пишува кое дете било умно, а кое немирно во текот на годината и им дава подароци и чоколади само на умните деца. Се верува дека во следните три седмици, Дедо Мраз навечер јава на сиво-бел коњ, над покривите од куќите и им ги дава подароците на добрите деца преку оџакот, додека пак непослушните деца може да бидат фатени во платнени торби, од страна на неговите помошници.

За разлика од Дедо Мраз, Синтерклас е повозрасен, повеличествен и посериозен човек, со бела коса и долга, густа брада. Тој носи долга, црвена наметка над традиционалната бискупска риза, во раката држи златест крст и долг, церемониски, овчарски стап со заоблен, елегантен врв. Носи голема книга во која пишува кое дете било добро, а кое немирно во изминатата година. Во Холандија и Белгија ликот на Дедо Мраз е познат како *de Kerstman*, што на холандски значи Божиќниот Човек, а на француски се нарекува *Père Noël* и значи Татко Божиќ. Иако за децата најважниот човек во Холандија кој дели подароци во декември е Синтерклас, божиќниот период го користи една петтина од холандското население за да подари нешто. 26% од народот во Холандија дава подароци за време на божиќните празници. Во Белгија, подароци добиваат само децата. На Божиќ, подароци добиваат сите, меѓутоа најчесто без помош од Дедо Мраз.

### Скандинавски фолклор

Во 1840 година, во Данска, подароците почнало да ги разнесува џуџето од нордискиот фолклор наречено Томте. Тој бил низок, брадест човек, облечен во сива облека и црвена капа. Томте претставувал нова верзија на древното народно суштество , која настанала под вилјание на традицијата за Дедо Мраз која се ширела низ Скандинавија. До крајот на 19-иот век оваа традиција се проширила и низ Норвешка и Шведска и го заменила најстариот симбол на празникот Јул, козата Јул. Иако веќе не постои традицијата за козата на празникот Јул, сепак во цела Скандинавија честа декорација за Божиќ е коза направена од слама.

### Татко Божиќ

Ликот на Татко Божиќ постои од 17-иот век во Британија и на слики кои се зачувани од тој период тој е претставен како весел, добро нахранет брадест човек, кој носи долга, зелена наметка со крзнени краеви. Тој го симболизирал духот на доброто расположение за време на Божиќ. Во романот на Чарлс Дикенс, „Божиќна песна" (A Christmas Carol), тој бил опишан како голем, добродушен човек во зелено палто, кој го носи Скруџ (лик од романот) низ раздвижените улици на Лондон во божиќното утро и го пренесува божиќниот мирис на веселиот народ.

Историја
--------

### Почетоци

Предмодерната претстава од црковната историја и фолклор за Свети Никола и Синтерклас се споила со британскиот карактер Татко Божиќ и така се добила личност која за Британците и Американците е позната како Дедо Мраз. Во британските колонии на Северна Америка, а подоцна и во Соединетите Држави, британските и холандските верзии на ликот кој дели подароци и понатаму се соединувале. На пример во книгата на Вашингтон Ирвинг „Историја на Њујорк", холандскиот Синтерклас бил американизиран во Дедо Мраз, но го изгубил бискупскиот изглед и бил најпрво претставен како холандски морнар, со дебел стомак и луле, облечен во зелен зимски капут. Книгата на Ирвинг била пародија на холандската култура во Њујорк и голем дел од овој портрет претставува негов шеговит изум.

### 19 век

Во 1821 година, во Њујорк е објавена книгата „Новогодишен подарок за малите од пет до дванаесет години". Во неа има анонимна поема наречена „Стариот Дедо Мраз", во која се опишува стар човек на санка со ирваси, кој носи подароци на децата. Некои модерни идеи за Дедо Мраз станаа навидиум норма, по издавањето на поемата „Посета од Дедо Мраз", денес позната како „Ноќта пред Божиќ". Поемата била издадена на 23 декември 1823 година, во Трој, Њујорк, најпрво анонимно, а потоа му била препишана на Клемент Кларк Мур. Многу од неговите современи особини се опишани во поемата: доаѓањето на санка, слетувањето на покривите од куќите, спуштањето низ оџакот со полна торба подароци. Свети Никола е опишан како возрасен, бумбарест, весел , мал човек со мало, заоблено стомаче, кое се тресе како желе кога тој се смее. Ирвасите исто така имале свои имиња: Dasher (Летач), Dancer (Танцувач), Prancer (Потскокнувач), Vixen (Кавгаџија), Comet (Комета), Cupid (Купидон), Dunder (Грмотевица), Blixem (Молња).

Како поминуваат годините, Дедо Мраз се развива во голема и важна личност во популарната култура. Еден од првите артисти кој ја одреди современата слика за Дедо Мраз е Томас Наст, американски карикатурист од 19 век. Во 1863 година, во американското списание *Харперс викли* (Harper's Weekly) се појавила слика на Дедо Мраз, нацртана од страна на Наст. Приказната дека Дедо Мраз живее на Северниот Пол, може исто така да е негова творба. Неговата божиќна слика во изданието на *Харперс викли* од 29 декември 1866 година, претставувала колаж од гравури, со наслов „Дедо Мраз и неговите дела".

Во 1869 година, била објавена колоритната колекција од слики на Наст, во која се појавила поема напишана од Џорџ П. Вебстер, исто така наречена „Дедо Мраз и неговите дела", во која напишал дека домот на Дедо Мраз е блиску до Северниот Пол, меѓу мраз и снег. До 1870 година, приказната станала добро позната. Едно дете од Колорадо до списанието за деца *The Nursery*, напишало: „Ако не живеевме толку далеку од Северниот Пол, ќе го замолев Дедо Мраз да ми донесе магаренце".

Американските автори, во почетокот на 1800 година, дошле до идејата да се создаде жена за Дедо Мраз. Во 1889 година, поетесата Кетрин Ли Бејтс ја претстави Госпоѓата Мраз, или Баба Мраз, во поемата "Дедо Мраз се вози со санка".

„Дали постои Дедо Мраз?" бил насловот на почетната страница на списанието *Њујорк сан*, во изданието од 21 септември, 1897 година. Ова прашање го поставило осумгодишно девојче Вирџинија, кое почнало да се сомнева во постоењето на Дедо Мраз. Следел одговор на нејзиното прашање, кој гласел: „Да Вирџинија, Дедо Мраз постои" и сè уште претставува неизбежен дел од популарната божиќна традиција во Соединетите Држави и Канада.

### 20 век

Во 1902 година беше издадена книгата за деца на Л. Френк Баум, наречена „Животот и авантурите на Дедо Мраз". Голем број од легендите за Дедо Мраз биле променливи во тоа време, така што Баум си дозволил да промени некои одлики кај својот лик од книгата. Според него, Дедо Мраз живеел во измислената долина на смеењето наречена *ХоХоХо*, имал 10 ирваси, кои не можеле да летаат, туку прескокнувале огромни растојанија. Целта на Дедо Мраз е да донесе чувство на радост меѓу децата и да помогне да имаат безгрижно и среќно детство, а тоа го прави со основното средство, играчките.

Слики од Дедо Мраз се појавуваа и во 1930 година, во рекламата за Кока-Кола во божиќниот период. Се појавија урбани легенди, според кои, ликот на Дедо Мраз е измислен од страна на компанијата Кока-Кола и носи црвено-бела облека, затоа што тоа се препознатливите бои на етикетата на компанијата. Кока-Кола не беше првата компанија за безалкохолни пијалаци која ја искористи современата слика за Дедо Мраз во своите реклами. Компанијата *White Rock Beverages* веќе го искористи црвено-белиот лик на Дедо Мраз за рекламата за минерална вода, а подоцна, во 1923 година и за пенливиот безалкохолен пијалак со вкус на ѓумбир. Всушност, најпрво, Дедо Мраз се појави на насловната страница на списанието *Puck*, на почетокот од векот. Ликот на Дедо Мраз бил поврзуван со добротворни цели и со човекољубието, особено преку организации како *Армијата на спасот*. Волонтери облечени како Дедо Мраз стануваа дел од кампањите за собирање на средства за семејствата со потреби во божиќниот период.

На некои слики од почетокот на 20-иот век, Дедо Мраз бил нацртан како сам, во мала работилница, рачно ги прави играчките. На крајот, се појави конечната идеја - играчките рачно ги изработуваа неговите помошници, џуџињата.

Во 1956 година, се појави популарната песна на Џорџ Мелакрино, "Госпоѓа Дедо Мраз", а потоа во 1963 година и книгата за деца на Филис Мекгинли со наслов "Како госпоѓа Дедо Мраз го спаси Божиќ", кои помогнаа во стандардизирањето и воведувањето на карактерот и улогата на сопругата на Дедо Мраз, госпоѓа Мраз, во популарната имагинација.

Романот на Сибури Квин од 1948 година, „Патишта", потекнува од историски легенди и ја раскажува приказната за Дедо Мраз и потеклото на Божиќ. Дел од другите современи дополнувања на приказната е „Рудолф, ирвасот со црвено носе", деветтиот и главниот ирвас, кој е овековечен во песната на Џин Отри.

### Традицијата за оџакот

Традицијата според која Дедо Мраз влегува во домовите низ оџакот, потекнува од приказната, во која што тој фрла паричка низ прозорецот и од подоцнежната верзија на приказната, според која доколку е затворен прозорецот, тој ја фрла паричката во оџакот. Во сликата "Празникот на Дедо Мраз", на холандскиот сликар Јан Стен, се претставени возрасни луѓе и дечиња кои со воодушевување гледаат во оџак, додека други дечиња си играат со своите играчки. Според примитивните верувања, каминот претставува свето место, извор на добротворност, низ кое џуџињата и добрите вили ги внесуваат подароците во домовите. Влегувањето на Дедо Мраз во домовите, низ оџакот, за време на Бадниковата ноќ стана дел од американската традиција преку поемата на Клемент Кларк Мур, "Посета од Дедо Мраз", во која тој е опишан како џуџе.

### Во популарната култура

До крајот на 20 век, реалноста со масовното механизирано производство стана повеќе прифатена од страна на западниот свет. Таа промена се одрази на современата слика за домот на Дедо Мраз - денес хумористично е претставен како целосно механизиран простор за создавање и дистрибуција, опремен со најсовремена индустриска технологија, надгледуван од страна на помошниците на Дедо Мраз, а тој и неговата сопруга, Госпоѓа Мраз имаат улога на директори.

Еден извадок од статија во списание за трговија, вешто ја опишува оваа слика:
"Работилницата на Дедо Мраз е глетка за набљудување. Со површина од 370.000 квадратни метри претставува еден од најголемите уреди во светот. Еден реален магацински управувачки систем е потребно да има еден таков имот. Објектот извршува задачи, со комбинирање на дузина активности во динамична низа (расчистување, обновување, одбирање, товарење на санката, пребројување на циклусот). Не е познато дека всушност, Дедо Мраз мора да користи многу санки и лажни возачи за да ја заврши својата работа на Божиќ".

Голем број на телевизиски реклами, комични стрипови и други медиуми го опишуваа однесувањето на помошниците на Дедо Мраз кон него како еден вид на хумористичен бизнис, шегите кои ги правеа на негова сметка и играњето мајтап со него. На пример, во стрипот *Bloom County* една приказна велеше дека Дедо Мраз ги одбил барањата на џуџињата од Професионалната занаетчиска органзиација за правење играчки, кои штрајкувале и кои барале повисоки дневници и топла бања во соблекувалната. Претседателот на Америка се вмешал, ги отпуштил сите помошници на Дедо Мраз и ги заменил со невработени контролори на воздушниот сообраќај.

Во Киргистан, еден планински врв беше наречен по името на Дедо Мраз, откако една шведска компанија предложи дека тоа место може да биде поатрактивна локација за патување од Лапонија. Во 2007 година, на 30 декември, во Бишкек (Bishkek), главниот град на Киргистан, беше одржан фестивал за Дедо Мраз, на којшто присуствуваа владини претставници. 2008 година, беше официјално прогласена за година на Дедо Мраз во државата. Се сметало дека овие случувања ќе го развијат туризмот во Киргистан, која е претежно муслиманска земја.

Гинисовиот рекорд за организација на најголем собир на Дедо Мразовци го има градот Дери Сити во Северна Ирска. Настанот беше одржан на 9 септември, 2007 година и на него се собраа 12.965 луѓе облечени како Дедо Мраз, со што го соборија претходниот рекорд на собирот во Ливерпул, 2005 година, на кој имаше 3.921 луѓе. Во 2009 година, во Букурешт, Романија, имаше неуспешен обид за соборување на рекордот, на собирот на кој се појавија 3939 луѓе облечени како Дедо Мраз.

### Традиции и ритуали

Северноамериканските традиции поврзани со Дедо Мраз, потекнуваат од голем број на божиќни обичаи од различни држави. Некои ритуали, како на пример посетувањето на Дедо Мраз во стоковните куќи, се случуваат денови пред Божиќ, додека пак други ритуали, како што е приготвувањето закуска за Дедо Мраз, се врши само на Бадниковата вечер. Поставувањето на чорапи, во кои Дедо Мраз остава подароци е многу стар обичај, кој сè уште се практикува. Постојат и современи изуми, како на пример, мрежното место (NORAD), на која во време на божиќниот период може да се следи летањето на Дедо Мраз со санка низ небото.

### Паради, стоковни куќи и трговски центри

Во деновите пред Божиќ, Дедо Мраз се појавува во стоковните куќи, трговските центри и е дел од разни забави. Оваа практика прв почнал да ја употребува Џејмс Едгар, во 1890 година, во својата стоковна куќа во Броктон, Масачусетс. Дедо Мраз го глуми некој глумец, а околу него исто така има други глумци, или пак персонал од стоковната куќа, кои се облечени како помошниците на Дедо Мраз. Функцијата на Дедо Мраз е да ја промовира стоковната куќа, давајќи им мали подароци на децата, или пак да обезбеди сезонско искуство на децата слушајќи ги нивните желби за подароци, додека тие седат на неговото колено. Понекогаш се прави фотографија со Дедо Мраз и детето. Фотографирањето на Дедо Мраз со децата е ритуал кој датира од 1918 година.

Просторот кој е наменет за оваа цел е празнично украсен, наречен е Работилницата на Дедо Мраз и најчесто има голем престол, на кој тој седи. Во Соединетите Држави еден од најзначајните настани е парадата за Ден на благодарноста во Њујорк, која ја организира стоковната куќа  *Macy’s*, на која Дедо Мраз пристигнува на огромен брод. За Дедо Мразот од оваа стоковна куќа, често се вели дека е вистинскиот. Есеистот Дејвид Седарис работел како помошник на Дедо Мраз во стоковната куќа и за тоа време пишувал сатиричен дневник, кој подоцна бил објавен.

Многу често, ако некој забележи дека Дедо Мраз не е вистински, тој објаснува дека е обичен човек, преправен во Дедо Мраз, кој му помага во овој период од годината. Голем број деца разбираат дека Дедо Мраз е екстремно зафатен во периодот околу Божиќ. На семејни забави, таткото или некој друг машки член на фамилијата се преправа во Дедо Мраз.

Постојат училишта во кои се даваат инструкции за тоа како да се глуми Дедо Мраз. На пример, телевизискиот продуцент за деца, Џонатан Мит, студирал на меѓународната школа за Дедо Мраз и се стекнал со епитетот магистер во 2006 година. Улогата на Дедо Мраз прераснала во негова втора професија, се појавувал на паради, во трговски центри и на крајот се појавил преправен во Дедо Мраз и на насловната страница на американското месечно списание *Бостон магазин*.

### Пишување писма до Дедо Мраз

Пишувањето писма до Дедо Мраз е традиција меѓу децата веќе многу години. Писмата содржат список на играчки кои децата би сакале да ги добијат од Дедо Мраз и потврда дека биле умни изминатата година. Некои социјални научници утврдиле дека писмата на момчињата и девојчињата се разликуваат. Девојчињата пишуваат подолги, покултурни писма од момчињата, во кои ја опишуваат природата на Божиќ. Исто така, девојчињата почесто посакуваат подароци за други луѓе.

Голем број поштенски служби им дозволуваат на децата да испраќаат писма до Дедо Мраз. Одговорите на овие писма ги пишуваат поштари или надворешни волонтери. Пишувањето писма до Дедо Мраз има образовно значење за поттикнувањето на писменоста и електронската комуникација. Писмото до Дедо Мраз е најчесто првото детско искуство во допишувањето. При пишувањето и праќањето на писмото, на децата им помагаат родителите или учителите и со тоа учат за содржината на писмата, обраќањето, поздравите и употребата на адресата и поштенскиот број.

Според студијата на Светскиот поштенски сојуз и истражувањето на националните поштенски операции, Поштенската служба на САД го има направено првиот обид за одговор на писмо до Дедо Мраз. Овој обид започнал во 1912 година, а во 1940 година го добил името „Операција Дедо Мраз". Неговата цел била секое писмо пратено до Дедо Мраз да стигне до добротворните организации, големите компании, до локалните претпријатија и поединци и тие да се погрижат на секое дете од брег до брег да му биде исполнета новогодишната желба.

Според истражувањето на Светскиот поштенски сојуз од 2007 година, најголем број на писма за Дедо Мраз стигнале до Поштенската служба на Франција, дури 1.220.000 писма, од 126 земји. Таа година, Поштенската служба на Франција ангажираше луѓе кои ќе одговорат на огромниот број на писма пратени до Дедо Мраз, кои доаѓале од Русија.

Други интересни информации во врска со писмата кои децата ги пишуваат до Дедо Мраз според истражувањето на Светскиот поштенски сојуз од 2007 година:

- Држави чии национални поштенски оператори дале одговор на писма пратени до Дедо Мраз и нвиниот број во 2006 година: Германија (500.000), Австралија (117.000), Австрија (6000), Бугарија (500), Канада (1.060.000), Шпанија (232.000), Финска (750.000), 
Франција (1.220.000), Велика Британија (750.000), Ирска (100.000), Нов Зеланд (110.000), Португалија (255.000), Полска (3000), Словачка (85.000), Шведска (150.000), Швајцарија (17.863), Украина (5.019).

Канадската пошта има посебен поштенски број за писмата кои се пратени до Дедо Мраз. Од 1982 година над 13.000 канадски поштенски работници доброволно пишуваа одговори на писмата. Адресата на Дедо Мраз е: *Северен Пол, Канада*. Во 2009 година, илјада работници одговорија на 1.1 милион писма и 39.500 барања по електронски пат, на 30 јазици, како и на Брајова азбука за слепи.

Во Велика Британија, традиционално некои деца ги палеле божиќните писма во оган, така што тие магично ќе стигнат до Северниот Пол со помош на ветерот. Подоцна се востановило дека поефикасен начин е да се користи нормалното праќање на писмата преку пошта, па оваа традиција се изгубила во современиот живот.

Во Мексико, како и во други латиноамеркинаски држави, децата понекогаш ги завиткуваат своите писма во мал балон од хелиум и го пуштаат во воздухот надевајќи се дека магично ќе стигнe до Дедо Мраз.

Во 2010 година, бразилската национална поштенска служба, формираше партнерства со јавните училишта и социјалните институции, со цел да ги охрабри децата да пишуваат писма и да ги употребуваат поштенските броеви и марки. Во 2009 година, оваа служба одговори на 2.000.000 божиќни писма и донираше 414.000 подароци на најсиромашните граѓани на Бразил.

Низ годините, Дедо Мразот од Финска добил над 8 милиони писма. Тој добива околу 600.000 писма секоја година од 198 различни земји, а Того е најновата земја додадена на списокот. Децата од Велика Британија, Полска и Јапонија се највредните пишувачи.

### Ритуали за Бадниковата вечер

Во Соединетите Држави и Канада, децата традиционално му оставаат на Дедо Мраз чаша со млеко и чинија со колачиња; во Велика Британија и Австралија пак, децата му оставаат шери и овошен колач, а во Шведска, каша од ориз. Во Ирска популарно е да му се остави пиво или млеко заедно со пудинг или овошен колач.

Во Унгарија, Дедо Мраз доаѓа вечерта на 5 декември, а децата ги добиваат своите подароци наредното утро.

Децата во Велика Британија, Австралија, Ирска, Канада и Америка, оставаат и морков за ирвасот на Дедо Мраз и знаат дека доколку не се умни во текот на целата година, во чорапите кои ги оставаат, наместо подарок, ќе добијат грутка јаглен. Децата кои го следат холандскиот обичај, пред да одат в кревет, во нивните чевли ставаат морков и слама за коњот на Синтерклас. Наредното утро, на местото на морковот и сламата, во чевлите децата наоѓале подарок. На непослушните деца им се велело дека наместо подароци, ќе добијат куп стапчиња.

Други ритуали во Америка поврзани со Божиќ вклучуваат читање на приказни за Дедо Мраз, гледање на анимирани телевизиски програми во кои главен лик е тој, како и пеење на неговите песни. Ритуали кои децата ги прават неколку минути пред да одат в кревет го вклучуваат редењето на чорапи на каминот и на други места во домот, кои Дедо Мраз не може, а да не ги забележи симнувајќи се низ оџакот. Во домовите во коишто нема камин, децата ја оставаат отклучена надворешната врата, за Дедо Мраз да може без проблем да влезе внатре. Понекогаш, родителите кои ги поставуваат подароците за своите деца под новогодишната елка, им ставаат ливче на кое се потпишуваат како Дедо Мраз.

Дедо Мраз како тема во уметноста и во популарната култура
---------------------------------------------------------

### Дедо Мраз во книжевноста

* „Ајде еден малечок Дедо Мраз. Ти трупчето, јас главата." — краток расказ на македонската писателка Ана Голејшка Џикова.
* „Пречек" — расказ за деца на македонскиот писател Киро Донев од 2013 година.
* „И Дедо Мраз греши" — расказ за деца на Киро Донев од 2013 година.

### Дедо Мраз во поп-музиката

* „Мили му извади пиштол на Дедо Мраз" (англиски: *Millie Pulled A Pistol On Santa*) — песна на американската рап-група Де Ла Соул (*De La Soul*) од 1991 година.

### Дедо Мраз во филмот и телевизијата

| Филм | Година | Режисер |
| --- | --- | --- |
| *Чудо на 34. улица* | 1947 | Џорџ Ситон |
| *Дедо Мраз* | 1959 | Рене Кардона |
|  *Santa Claus Conquers the Martians* | 1964 | Николас Вебстер |
|  *Морозко* | 1965 | Alexander Rou |
| *Дедо Мраз: Филмот* | 1985 | Жано Шварц |
| *Еден волшебен Божиќ* | 1985 | Филип Борсос |
| *Ернест го спасува Божиќ* | 1988 | Џон Р. Чери III |
| *Дедо Мраз* | 1994 | Џон Пасквин |
| *Чудо на 34. улица* | 1994 | Лес Мајфилд |
| *Mrs. Santa Claus* | 1996 | Тери Хагнес |
| *Каков татко, таков Дедо Мраз* | 1998 | Мајкл Скот |
| *Santa Who?*  | 2000 | Вилијам Диар |
| *Call Me Claus* | 2001 | Питер Вернер |
| *Mr. St. Nick* | 2002 | Craig Zisk |
| *Дедо Мраз 2*  | 2002 | Мајкл Лембек |
|  *Blizzard* | 2003 | ЛеВар Бартон |
|  *Elf* | 2003 | Џон Фавро |
| *Santa's Slay*  | 2005 | Дејвид Стеиман |
|  *The Santa Clause 3: The Escape Clause* | 2006 | Мајкл Лембек |
| *Годината без Дедо Мраз* | 2006 | Рон Андервуд |
|  *Fred Claus* | 2007 | Дејвид Добкин |
| *Божиќна приказна*  | 2007 | Juha Wuolijoki |
| *Santa Buddies: The Legend of Santa Paws* | 2009 | Роберт Винс |
| *Ноќат пред ноќат пред Божиќ* | 2010 | Џејмс Ор |
|  *The Search for Santa Paws* | 2010 | Роберт Винс |
|  *Santa Paws 2: The Santa Pups* | 2012 | Роберт Винс |
| *Тивка ноќ* | 2012 | Steven C. Miller |
| *A Fairly Odd Christmas* | 2012 | Savage Steve Holland |
| *Get Santa* | 2014 | Кристофер Смит |
| *Божиќна страшна приказна* | 2015 | Steve Hoban, Grant Harvey, Brett Sullivan |
| *Snekker Andersen og Julenissen* | 2016 | Terje Rangnes |
| *Дед Мороз. Битва Магов* | 2016 | Aleksandr Voytinskiy |
| *48 божиќни желби* | 2017 | Neale Kimmel |
| *Santa & Cie* | 2017 | Алан Шабат |
| *The Christmas Chronicles* | 2018 | Clay Kaytis |
| *Smart Christmas* | 2018 | Марија Веселинова |
| *Заборавен Божиќ* | 2019 | Andrea Eckerbom |
| *Noelle* | 2019 | Марк Лоренс |
| *The Christmas Chronicles 2* | 2020 | Крис Колумбус |
| *David and the Elves* | 2021 | Мајкл Рогалски |
| *The Good Witch of Christmas* | 2022 | Francesco Cinquemani |
| *Violent Night* | 2022 | Томи Виркола |
| *Дедо Мразовци (мини серија)* | 2022-23 |  |
| *Christmas Bloody Christmas* | 2022 | Џо Бегос |
| *The Naughty Nine*  | 2023 | Алберто Бели |

### Тв епизоди(TV specials)

| Епизода | Година | Режисер |
| --- | --- | --- |
| *The Great Santa Claus Switch* | 1970 | Џон Мофит |
| *Elmo Saves Christmas*  | 1990 | Emily Squires |
| *I'm Dreaming of a White Ranger (епизода од Mighty Morphin Power Rangers)* | 1995 |  |
| *Barney's Night Before Christmas*  | 1999 | Ben Vaughn |
| *A Muppets Christmas: Letters To Santa* | 2008 | Кирк Тачер |
| *The Holiday Spirit (епизода од LazyTown)*  | 2013 |  |
| *Last Christmas (епизода од Doctor Who)* | 2014 |  |
| *Race to Rescue Christmas (епизода од Power Rangers Dino Charge)* | 2015 |  |
| *Past, Presents, and Future (епизода од Power Rangers Ninja Steel )* | 2017 |  |
| *Scrozzle's Revenge (епизода од Power Rangers Beast Morphers )* | 2018 |  |
| *Secret Santa (епизода од Power Rangers Dino Fury )* | 2021 |  |

### Анимирани филмови

| Филм | Година | Режисер |
| --- | --- | --- |
| *Santa's Workshop* | 1932 | Вилфред Џексон |
|  *The Night Before Christmas* | 1933 | Вилфред Џексон |
| *Santa's Surprise*  | 1947 | Seymour Kneitel |
| *Rudolph the Red-Nosed Reindeer* | 1948 | Max Fleischer |
| *Новогодняя ночь*  | 1948 | Pyotr Nosov, Olga Chodatajewa |
| *Когда зажигаются елки* | 1950 | Mstislav Pashchenko |
| *Снеговик-почтовик* | 1955 | Leonid Amalrik |
| *Новогоднее путешествие* | 1959 | Pyotr Nosov |
| *Rudolph The Red-Nosed Reindeer* | 1964 | Larry Roemer, Kizo Nagashima |
| *The Night Before Christmas*  | 1968 |  |
|  *Дед Мороз и лето*  | 1969 | Valentin Karavaev |
|  *Frosty the Snowman*  | 1969 | Arthur Rankin, Jr. Jules Bass |
| *Santa Claus Is Comin' to Town* | 1970 | Arthur Rankin, Jr. Jules Bass |
| *A Christmas Story* | 1972 | Joseph Barbera, William Hanna |
| *The Year Without A Santa Claus* | 1974 | Arthur Rankin, Jr. Jules Bass |
| *Rudolph's Shiny New Year* | 1976 | Arthur Rankin, Jr. Jules Bass |
|  *A Flintstone Christmas*  | 1977 | Charles August Nichols |
| *Raggedy Ann and Andy in The Great Santa Claus Caper*  | 1978 | Чак Џонс |
|  *Дед Мороз и серый волк*  | 1978 | Vitold Bordzilovsky |
|  *Casper's First Christmas (епизода)* | 1979 |  |
|  *Rudolph and Frosty's Christmas in July*  | 1979 | Arthur Rankin, Jr. Jules Bass |
| *Yogi's First Christmas* | 1980 | Реј Патерсон |
| *Pinocchio's Christmas* | 1980 | Arthur Rankin, Jr. Jules Bass |
| *The Trolls and the Christmas Express* | 1981 | John R. Gaug |
|  *A Chipmunk Christmas* | 1981 |  |
|  *Christmas Comes to Pac-Land* | 1982 | Реј Патерсон |
|  *SuperTed Meets Father Christmas(епизода)* | 1984 |  |
|  *The Life and Adventures of Santa Claus* | 1985 | William R. Kowalchuk Jr. |
|  *The Glo Friends Save Christmas* | 1985 | Тери Ленон |
|  *"Rambo" When SAVAGE Stole Santa (епизода)* | 1986 |  |
|  *Heathcliff: "North Pole Cat" (епизода)* | 1986 |  |
| *Bluetoes, the Christmas Elf* | 1988 |  |
| *Koopa Klaus; Little Marios(епизода)* | 1989 |  |
| *Nilus the Sandman: The Boy Who Dreamed Christmas* | 1991 | Крис Деланеј |
| '*Twas the Night Before Christmas* | 1992 | Тимоти Фордер |
| *Inspector Gadget Saves Christmas(епизода)* | 1992 |  |
| *Rugrats: "The Santa Experience" (епизода)* | 1992 |  |
| *"Bonkers" Miracle at the 34th Precinct (епизода)* | 1993 |  |
|  *The Town Santa Forgot* | 1993 | Роберт Алварез |
| *The Night Before Christmas* | 1994 | Дајан Ескенази |
| *A Pinky and the Brain Christmas(епизода)* | 1995 |  |
| *"The Tick" The Tick Loves Santa!(епизода)* | 1995 |  |
| *The Reindeer Hunter - Ace Ventura: Pet Detective(епизода)* | 1995 |  |
| *The Christmas Elves* | 1995 | Дајан Ескенази |
| *The Mask: "Santa Mask"(епизода)* | 1995 |  |
| *Earthworm Jim: "For Whom the Jingle Bell Tolls"(епизода)* | 1995 |  |
| *Dot & Spot's Magical Christmas Adventure* | 1996 | Дејвид Шварц |
| *Christmas in Cartoontown* | 1996 | Лон Мур |
| *"The Oz Kids" Christmas in Oz (епизода)* | 1996 |  |
| *The Story of Santa Claus* | 1996 | Тоби Блут |
| *Sonic: Christmas Blast (епизода)* | 1996 |  |
| *Annabelle's Wish* | 1997 | Рој Вилсон |
| *The Secret World of Santa Claus* | 1997 | Рој Вилсон |
| *Rudolph the Red-Nosed Reindeer: The Movie* | 1998 |  |
| *"Pippi Longstocking" Pippi's Christmas (епизода)* | 1998 | William R. Kowalchuk Jr. |
| *Dad'X(серија)* | 1998 |  |
|  *Dexter vs. Santa's Claws(епизода)* | 1998 |  |
| *Pokémon: "Holiday Hi-Jynx(епизода)* | 1998 |  |
| *O' Christmas Tree* | 1999 | Берт Ринг |
| *Santa's Last Christmas*  | 1999 |  |
| *Santa's Special Delivery* | 1999 |  |
|  *Buzz Lightyear of Star Command: "Holiday Time"(епизода)* | 2000 |  |
|  *The Life & Adventures of Santa Claus* | 2000 | Сузан Блу |
|  *Coco & Drila Adventures: The Magic Sack Of Santa Claus* | 2000 | Julián Tarragó |
|  *Grandma Got Run Over by a Reindeer* | 2000 | Фил Роман |
| *The New Woody Woodpecker Show: "The Twelve Lies of Christmas" (епизода)* | 2001 |  |
|  *A Johnny Bravo Christmas* (епизода) | 2001 |  |
|  *A Christmas Adventure ...From a Book Called Wisely's Tales* | 2001 | Dale J. Sexton |
|  *Rudolph the Red-Nosed Reindeer & the Island of Misfit Toys* | 2001 | William R. Kowalchuk Jr. |
|  *Jackie Chan Adventures A Jolly J-Team X-mas (епизода)* | 2002 |  |
|  *The Night Before Christmas: A Mouse Tale* | 2002 | Мајкл Спорн |
|  *Archie's Weird Mysteries: "The Christmas Phantom" (епизода)* | 2002 |  |
|  *Dora the Explorer: "A Present for Santa" (епизода)* | 2002 |  |
|  *Strawberry Shortcake: Berry, Merry Christmas (епизода)* | 2003 | Луис Гассин |
| *Mickey's Twice Upon a Christmas* | 2004 | Theresa Cullen, Matthew O'Callaghan, Carole Holliday |
| *Noddy Saves Christmas (епизода)* | 2004 |  |
|  *The Polar Express*  | 2004 | Роберт Земекис |
| *Nine Dog Christmas* | 2004 | Kamoon Song |
| *Felix the Cat Saves Christmas* | 2004 | Дон Ориоло |
| *In Search of Santa*  | 2004 | William R. Kowalchuk Jr. Doug Parker |
| *The Happy Elf* | 2005 | Џон Рајс |
| *Foster's Home for Imaginary Friends: "A Lost Claus" (епизода)* | 2005 |  |
| *Billy & Mandy Save Christmas(епизода)* | 2005 |  |
| *Codename: Kids Next Door: "Operation: N.A.U.G.H.T.Y."(епизода)* | 2005 |  |
| *SantApprentice (серија)* | 2006 |  |
| *A Very Fairy Christmas* | 2006 | Ron Crown |
| *Mickey Mouse Clubhouse: "Mickey Saves Santa" (епизода)* | 2006 |  |
| *Camp Lazlo: "Kamp Kringle"" (епизода)* | 2007 |  |
| *Christmas Is Here Again* | 2007 | Роберт Запиа |
| *Super Sleuth Christmas Movie* | 2007 | David Hartman, Don MacKinnon |
| *Merry Madagascar and The Penguins of Madagascar: "The All Nighter Before Christmas" (епизода)* | 2008 |  |
| *A Martian Christmas*  | 2008 | José Alejandro García Muñoz |
| *Santa vs. Claus*  | 2008 | Крис Дојл |
| *Gotta Catch Santa Claus*  | 2008 | Питер Пепениотис |
| *A Miser Brothers' Christmas*  | 2008 |  |
| *Merry Madagascar*  | 2009 | Дејвид Сорен |
|  *Back at the Barnyard" It's an Udderful Life!* (епизода) | 2009 |  |
| *Santa's Apprentice*  | 2010 | Luc Vinciguerra |
| *Arthur Christmas* | 2011 | Сара Смит |
| *Ice Age: A Mammoth Christmas* | 2011 | Карен Дишер |
| *The Magic Crystal* | 2011 | Анти Хаикала |
| *Rise of the Guardians* | 2012 | Питер Рамзи |
| *Scooby-Doo! Haunted Holidays* | 2012 | Виктор Кук |
| *PAW Patrol: "Pups Save Christmas"(епизода)* | 2013 | Aaron Seelman, Leon Joosen |
|  *The New Adventures of Peter Pan: "Christmas in Neverland"(епизода)* | 2013 |  |
| *The Naughty List* | 2013 | Гордон Крум |
| *The Magic Snowflake* | 2013 | Luc Vinciguerra |
|  *Saving Santa* | 2013 | Aaron Seelman, Leon Joosen |
| *"Doc McStuffins" A Very McStuffins Christmas (епизода)* | 2013 |  |
|  *"Blaze and the Monster Machines "Monster Machine Christmas (епизода)* | 2015 |  |
| *Shimmer and Shine: "Santa's Little Genies" (епизода)* | 2015 |  |
| *Marvel Super Hero Adventures: Frost Fight!* | 2015 |  |
| *Miraculous: Tales of Ladybug & Cat Noir: "A Christmas Special"(епизода)* | 2016 |  |
| *Ruff Ruff Tweet and Dave's Christmas Adventure*  | 2016 | Tony Collingwood,Andrea Tran |
| *Puppy Dog Pals: "A Very Pug Christmas"(епизода)* | 2017 |  |
| *Elliot the Littlest Reindeer*  | 2018 | Jennifer Westcott |
| *Elf Pets: Santa's St. Bernards Save Christmas*  | 2018 | Chanda Bell,Zach Lamplugh |
| *Elf Pets: Santa's St. Bernards Save Christmas*  | 2018 | Chanda Bell,Zach Lamplugh |
| *Ranger Rob: "A Very Ranger Christmas in Big Sky Park/A Very Yeti Christmas in Big Sky Park"(епизода)* | 2018 |  |
| *Dorothy's Christmas in Oz"(епизода)* | 2018 |  |
| *Rusty Saves Christmas"(епизода)* | 2018 |  |
| *The Doc McStuffins Christmas Special* | 2018 |  |
| *Elf Pets: A Fox Cub's Christmas Tale* | 2019 | Chanda Bell |
| *Super Monsters Save Christmas (епизода)* | 2019 |  |
| *Hotel Transylvania: "A Year Without Creepmas" (епизода)* | 2019 |  |
| *Elf Pets: Santa's Reindeer Rescue* | 2020 | Chanda Bell |
| *Santa's Super Monster Helpers (епизода)* | 2020 |  |
| *"Santiago of the Seas" A Pirate Christmas(епизода)* | 2020 |  |
| *"PAW Patrol" Pups Save a Bah Humdinger (епизода)* | 2020 |  |
| *A Trash Truck Christmas* | 2020 |  |
| *Alien Xmas* | 2020 | Stephen Chiodo |
| *A Very Merry Chipmunk Part 1 (епизода)* | 2020 |  |
| *"How the Super Ks Save Christmas, Part 2" (епизода)* | 2021 |  |
| *Santa Inc.* | 2021 | Alexandra Rushfield |
| *A Blazing Amazing Christmas(епизода)* | 2022 |  |
| *Renindeer in Here* | 2022 |  |
| *Mickey Saves Christmas* | 2022 |  |
| *The Action Pack Saves Christmas(епизода)* | 2022 |  |
| *The Boss Baby: Christmas Bonus* | 2022 |  |
| *Santa's Crash Landing(епизода)* | 2023 |  |
| *Charger's Christmas Adventure(епизода)* | 2023 |  |
| *Did I Do That to the Holidays? A Steve Urkel Story* | 2023 | Jojo Ramos,Patrick Richard,Pose Bryan Newton |
| *Pupstruction Saves Christmas(епизода)* | 2023 |  |
| *Glisten and the Merry Mission* | 2023 | Кори Морисон |
| *SuperKlaus* | 2024 | Steve Majaury,Andrea Sebastián |
| *A Figgly Christmas* | 2025 | Matthew Clark "Ghost",Tesha Clark |
|

Наводи
------

1. ↑  Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), *Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ*. Скопје: Темплум, 2022, стр. 340.
2. ↑  Киро Донев, *Приказни од куќичката на дрво*. Скопје: Македоника литера, 2013, стр. 91.
3. ↑  Киро Донев, *Приказни од куќичката на дрво*. Скопје: Македоника литера, 2013, стр. 92-93.
4. ↑  YouTube, De La Soul - Millie Pulled A Pistol On Santa (пристапено на 4.2.2017)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* VIAF: 315189402
* LCCN: no2015039717
* ISNI: 0000 0000 3517 4503
* GND: 4322773-9
* SUDOC: 028165594
* BNF: cb12005470x (податоци)
* MusicBrainz: 7d0c3f46-3202-42a2-9222-6b42d1ff796c
* NLA: 62220239
* NDL: 001123057
* NKC: jo2016908772
* BNE: XX3605393

 |

 |