**Хималајски тар** (науч. *Hemitragus jemlahicus*) — копитар од Хималаите во јужен Тибет, северна Индија и Непал. Меѓународниот сојуз за заштита на природата (МСЗП/IUCN) го смета за речиси загрозен поради надолното движење на нивниот што се должи на ловот и загубата на живеалиштата.

Филогенетската анализа покажува дека хималајскиот тар е сроден на козите и овците, а родот **тар** (*Hemitragus*) е едновиден. Му припаѓа на редот парнокопитни (*Artiodactyla*).

Хималајскиот тар е доведен во Нов Зеланд и ЈАР. Животното може да се види во Зоолошката градина во Скопје.

Таксономија
-----------

Тарите припаѓаат на потсемејството кози во редот парнокопитни. Нивните најблиски роднини во потсемејството кози се овците и козите. Подвидот источнохималајски тар или шапи, бил опишан во 1944 година. Оваа класификација повеќе не се смета за валидна и во моментов не се признава ниеден подвид.

Етимологија
-----------

Зборот тар е непалски збор и првпат бил употребен во англиските списи (tahr) во 1835 година.

Родното името на *Hemitragus* потекнува од грчките зборови хеми што значи половина и трагос што значи коза.

Изглед
------

Хималајски тар во Зоо Скопје.
Ова животно има мала глава, мали шилести уши, големи очи и различни рогови кај мажјаците и женките. Роговите достигнуваат должина од 46 см. Телесно се одликува со полов диморфизам, при што женките се помали од мажјаците и имаат помали рогови. Роговите се свиени наназад, спречувајќи повреди за време на сезоната за парење, кога мажјаците се удираат со нив. Просечниот мажјак тежи околу 73 кг, а просечната женка само 36 кг, и има помала во висина отколку во должина По надворешноста, тарот е добро приспособен за суровите животни услови на Хималаите. Имаат дебело црвенкасто крзно и дебело поткрзно, со цел да се заштитат од студот и ветриштата. Кон крајот на зимата, крзното им се проретчува (познато како митарење) и добива посветла боја, што претставува начин на прилагодување на телесната температура според условите.

Како копитар , тарот има парен број на ножни прсти на копитото. Имаат особена способност за искачување и по мазни и по груби површини, потребна за движење по планинскиот терен на којшто живеат. Копитата имаат гуменеста внатрешност, што им овозможува фат на мазни камења и карпи, додека пак кератинот околу неа им дава трајност и издржливост, важна за сигурно одење по нерамни предели.

Хималајскиот тар просечно живее 14-15 години, при што женките се подолговечни од мажјаците. Најстарата позната единка достигнала возраст од 22 години, живеејќи во заробеништво.

### Размножување

Таровите се многуженци, а межјаците покажуваат висок степен на меѓусебно соперништво кога треба да се придобијат женки. Младите полово зрели мажјаци талкаат по пределите и се парат во првата поволна прилика (кога наоколу нема поголеми мажјаци), додека пак повозрасните (постари од 4 години) влегуваат во обредни борби за женки. За време на сезоната за парење, плодните мажјаци губат голем дел од масните резерви, додека пак женките и неплодните мажјаци остануваат исти, што значи дека ова поведение има значаен издаток. Доминантноста на мажјаците зависи од големината, тежината и нивото на тестостерон. Интересно е тоа што мажјаците со посветло крзно имаат полесен пристап до женки.
Бременоста кај женките трае 180–242 дена и се раѓа по едно јаре. Ова укажува на крајната важност на половата селекција за физичката сила и способност на мажјаците.

### Исхрана

Бидејќи се растителнојадни, таровите го поминуваат најголемито дел од денот во пасење треви и брстење на листови и некои плодови. Кратките нозе им даваат рамнотежа кога посегаат по лисјата на грмушките и малите дрвца. Тарот јаде повеќе дрвенести отколку билни растенија, а дури 75% треви. Како и останатите шуплороги, ова животно е преживар и има сложен систем за варење. Повеќекоморниот стомак му овозможува повеќепати да ја враќа храната, да ја преџвакува и така да добива хранливи состојки од инаку несварлив растителен материјал.

Екологија и живеалиште
----------------------

Хималајски тар во Непал.
Хималајскиот тар е прилагоден на живот во студени карпести предели по планините. На Хималаите живее на надморска височина од 2.500 до 5.000 м. Се храни со голем број разновидни растенија и често живее на места кајшто растителноста е изложена и погодна за пасење или брстење. Зиме, снегот ги прекрива растенијата на повисоките места, па затоа тарот се симнува да живее на пониско.

### Непријатели

Значаен непријател на хималајскиот тар е снежниот леопард, кој воедно лови и други копитари, поради што се јавува привидна конкуренција помеѓу тарот и други тревопасни видови. Привидната конкуренција се јавва кога два вида имаат ист непријател. Во вакви околности, зголемувањето на бројноста на еден вид го зголемува и бројот на непријателот, што потоа се претвора во зголемување на жртвите кај другиот вид.

Наводи
------

1. 1 2 3  Bhatnagar, Y. V. & Lovari, S. (2008). „Hemitragus jemlahicus". *IUCN Red List. Version 2014.3*. International Union for Conservation of Nature.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link)
2. ↑  Ropiquet, A. & Hassanin, A. (2005). Molecular evidence for the polyphyly of the genus *Hemitragus* (Mammalia, Bovidae). Molecular Phylogenetics and Evolution 36 (1): 154–168.
3. 1 2 3  Theodor, J. M. (2001). „Artiodactyla (Even-Toed Ungulates Including Sheep and Camels)". *Encyclopedia of Life Sciences*. doi:10.1038/npg.els.0001570. ISBN 978-0470016176.
4. ↑  Grubb, P. (2005). Wilson, D.E.; Reeder, D.M. (уред.). *Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference* (3rd. изд.). Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
5. ↑  „Тар". Зоо Скопје. Архивирано од изворникот на 2015-05-03. Посетено на 27 јули 2015.
6. ↑  Pohle, H. (1944). „Hemitragus jemlahicus schaeferi sp. n. die östliche Form des Thars". *Zoologischer Anzeiger*. **144** (9/10): 184–191.
7. ↑  Simpson, J. A. & Weiner, E. S. C. (1989). Oxford English Dictionary (Второ изд.). New York: Oxford University Press.
8. ↑  Liddell, H.G.; Scott, R. (1940). „ἡμῐ-". *A Greek–English Lexicon* (Ninth. изд.). Oxford: Clarendon Press.
9. ↑  Liddell, H.G.; Scott, R. (1940). „τράγος". *A Greek–English Lexicon* (Ninth. изд.). Oxford: Clarendon Press.
10. ↑
11. 1 2 3  "Himalayan tahr",  Архивирано на 12 февруари 2004 г. (Nov. 2001).
12. ↑  Smith, A. T. Yan Xie, Hoffman, R. Lunde, D. MacKinnon, J. Wilson, D. E. and Wozencraft, W. C. 2008. A Guide to the Mammals of China. Princeton University Press, Princeton, New Jersey.
13. 1 2  Forsyth, David M. Richard P. Duncan, Ken G. Tustin, and Jean-Michel Gaillard. "A Substantial Energetic Cost to Male Reproduction in a Sexually Dimorphic Ungulate." Ecology 86, no. 8 (August 1, 2005): 2154–2163. doi:10.1890/03-0738.
14. ↑  Lovari, S. B. Pellizzi, R. Boesi, and L. Fusani. "Mating Dominance Amongst Male Himalayan Tahr: Blonds Do Better." Behavioural Processes 81, no. 1 (May 2009): 20–25. doi:10.1016/j.beproc.2008.12.008.
15. 1 2  UCN 2012. IUCN Red List of Threatened Species: Hemitragus Jemlahicus (Himalayan Tahr). Version 2012.2 .
16. ↑  Watson, Michael(2007). "Aspects of the feeding ecology of Himalayan tahr (Hemitragus jemlacicus), some comparisons with chamois (Rupicapra rupicapra rupicapra) and implications for tahr management in New Zealand". Lincoln University.
17. ↑  Clauss, M. Hummel, J. Vercammen, F. Streich, W. J. (30 June 2005) Observations on the Macroscopic Digestive Anatomy of the Himalayan Tahr (hemitragus jemlahicus). Anatomia, Histologia, Embryologia.
18. ↑  Himalayan tahr (Hemitragus jemlahicus). Arkive. 
 Архивирано на 14 јули 2012 г.
19. ↑  Ale, Som B. "Ecology of the Snow Leopard and the Himalayan Tahr in Sagarmatha (Mt. Everest) National Park, Nepal." University of Illinois, 2007. .

Надворешни врски
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Хималајски тар" на Ризницата ? |

* Хималајски тар на Викивидовите ?
* Хималајски тар (*Hemitragus jemlahicus*) — Енциклопедија на живиот свет (македонски)
* Преглед на факти за хималајскиот тар (англиски)