**Велики Устјуг** (руски: *Вели́кий У́стюг*) е град во Вологoдската област, Русија, сместен во североисточниот дел на областа на сливот на реките Сухона и Југ. Според пописот во 2010 година, неговото население било 31.665.

Велики Устјуг има големо историско значење и бил еден од најголемите градови на рускиот север. Има зачувано дел од мината урбана структура и многу архитектонски споменици. Ја изгубил својата поранешна водечка улога и во денешно време е најпознат по туризам.

Локација и етимологија
----------------------

Велики Устјуг е близу до сливот на реките Сухона (тече од запад) и југ (од југ). Низводно од овој слив реките формираат единствен воден пат познат како Северна Двина, понекогаш наречен Мала Северна Двина. Историскиот центар на градот се наоѓа на левиот (висок) брег на Сухона и, за разлика од многу историски руски градови, има насип долж Сухона.

Димковска Слобода и манастирот Троице-Гладенски се наоѓаат на десниот брег на Сухона. Единствениот мост во Велики Устјуг е преку Сухона возводно од центарот на градот.

Во 15 век, тврдината била уништена во напад на војската на Вјатка, а новата тврдина била изградена во областа на поранешниот *посад*. Тврдината била срушена кога станало јасно дека не постои воена закана за Велики Устјуг.

Првата регистрирана населба во областа е монашката населба во Гледен, основана во близина на сливот на Југ и Сухона, каде што сега се наоѓа Троицко-Гладенскиот манастир. Името *Устјуг* значи „усието на Југот". Кон крајот на 15 век, името се сменило во Велики Устјуг.

Историја
--------

Св. Прокопи, иконата Устјуг од 1669 година, Великиустјугски музеј на историјата, уметноста и архитектурата
Градот Велики Устјуг првпат се споменува во хрониката во 1207 година. Во 1212 година бил основан манастирот Михајло-Архангелски. Тој бил дел од Владимирско-суздаљското Кнежевство (за разлика од соседните земји, пред се Тотма, колонизиран од Новгород). Така Велики Устјуг ја создал единствената пречка за трговијата на Новгород со северот, бидејќи Сухона и Северна Двина биле главните водни патишта што го поврзувале Новгород со Белото Море. Судирите меѓу Новгород и Устјуг станале редовни, особено во текот на целиот 14 век. Во 1328 година, Устјуг бил припоен кон Големото Московско Кнежевство.

Градот не бил засегнат веднаш од монголската инвазија на Русија во 13 век; сепак, неговиот брз раст во втората половина на векот се должи на приливот на бегалци од Централна Русија.

Во 15 век, Велики Устјуг станал познат по војната меѓу Василиј II од Москва и неговиот братучед Дмитриј Шемијка, што ја остави северна Русија пуста. Шемјака го зел Велики Устјуг во 1450 година, во Сухона ги удавил оние граѓани кои одбилр да го примат за принц, и го направил градот негова резиденција две години, сè додека не бил избркан од силите на Василиј. Во 15 век, градот имал големо воено значење и станал база за операциите против Угрофинските народи.

Во 1613 година, за Време на неволјите, Велики Устјуг бил опколен од полските трупи, но никогаш не бил земен. На раскрсницата на важните трговски патишта, градот се претворил во значаен трговски и индустриски центар во 16 и 17 век. Областа Велики Устјуг била родното место на истражувачите Семјон Дежњов, Јерофеј Хабаров, Владимир Атласов и Св.Стефан од Перм. Велики Устјуг ја изгубил својата клучна улога како речно пристаниште со намалувањето на важноста на реката Сухона за трговија меѓу Кина и западна Европа, кое започна со основањето на Санкт-Петербург во 1703 година, при што трговијата била пренасочена кон Балтичко Море.

16 и 17 век биле време на највисок пораст на културата во Велики Устјуг, во која таа се здобила со национално значење. Градот е познат по своите исклучителни ракотворби, како што се сребрениот филигран, кора од бреза за Дрворез, декоративен образувачки бакар и ниело. Градот развил посебен начин на иконопис - сликање на икони Устјуг. Во 17 век, Велики Устјуг бил најголем производител на плочки, кои се видливи на многу цркви во Устјуг и биле продавани во соседните градови на рускиот север. На 25 јануари 1613 година, градот бил неуспешно опсаден од полско-литвански скитници предводена од Јакуб Jaцки.

Во текот на административната реформа спроведена во 1708 година од страна на Петар Велики, Велики Устјуг бил експлицитно споменат како еден од 20-те градови вклучени во Гувернаријата на Архангелгород. Од 1719 година, тој бил центар на провинцијата Устјуг, една од четирите провинции на Гувернартот. Во 1780 г. гувернерството било укинато и претворено во Вологодска заменик-верност. Вториот бил укинат во 1796 година, а Велики Устјуг стана центар на Великустијушки Ујезд од управата на Вологда. Во 1918 година, градот станал административен центар на новоформираниот гувернер на Северна Двина. Во 1924 година, ујезите биле укинати во корист на новите поделби, области (раони).

Во 1929 година, гувернерот на Северна Двина бил споен во Северен Крај. Крај се состоел од пет округи, од кои едната, Северна Двина Округ, имал свој административен центар во Велики Устјуг. Во јули 1930 година, окрузите биле укинати, а областите биле директно подредени на Северен Крај. Во 1936 година, Северен Крај бил трансформиран во Северна област, а во 1937 година, Северна област била поделена на Архангелска област и Вологда. Оттогаш Велики Устјуг остана во Вологдовата област.

Велики Устјуг, за разлика од мнозинството историски руски градови, успеал да ги зачува скоро сите свои архитектонски и културни споменици. Ова било во најголем дел како резултат на напорите на локалните интелектуалци групирани околу Регионалниот музеј, а особено на Николај Бекријашев, директор на музејот од 1924 до 1938 година. Оваа група успеала да ги убеди властите дека црквите и старите градби имаат историско значење и мора да бидат предадени во музејот, наместо да се уриваат.

Административен и општински статус
----------------------------------

Во рамките на административните поделби, Велики Устјуг служи како административен центар Великустјугската област, иако не е дел од неа. Како административна поделба, заедно со градот Красавино и населбата од градски тип Кузино, се вградени одделно како **град со значење на област Велики Устјуг** - една од четирите административни единици во областа со статус еднаков на областите. Во рамките на општинските одделенија, градот Велики Устјуг, заедно со селото Слободка во Јунискј Селсовет на Великоустјудската област Окружниот е вграден како **Велики Устјуг урбана населба** во Великиустјугска Општинска област. Градот Красавино, заедно со шест рурални локалитети во Красавински Селсовиет во областа Великустјугски, е инкорпориран како урбано населено место Красавино, а работната населба Кузино е вклучена како урбана населба Кузино; и во рамките на општинскиот округ Великустјугски.

Економија
---------

### Индустрија

Постојат претпријатија од индустријата за дрва во Велики Устјуг, како и бродоградилиште, прехранбена индустрија и претпријатија што служат за туристичката индустрија - особено фабриката за производство на накит.

Туризмот е важна гранка на економијата во Велики Устјуг. Започна во 60-тите години на минатиот век и дополнително се зголеми во 1990-тите години кога Велики Устјуг започна да се продава како резиденција на Дед Мороз, исто така познат како „Дедо мраз".

### Транспорт

Патиштата го поврзуваат Велики Устјуг со другите градови. Патот кон север води кон Красавино и понатаму кон Котлас. Оној на југ води кон Николск и понатаму кон Мантурово, каде што се поврзува со патот кон Кострома. Патот кон југозапад го поврзува Велики Устјуг со Вологда преку Тотма. Изграден е во почетокот на 21 век; пред да се отвори овој пат, единствениот начин да се стигне од Велики Устјуг до Вологда беше преку Николск и Тотма. Сите овие патишта се асфалтирани.

Неасфалтиран пат, кој потекнува од Кузино (кој е поврзан со Велики Устјуг преку траект), поминува низ Луза и продолжува кон Лалск и понатаму кон Републиката Коми.

Пругата ги поврзува Велики Устјуг со железничката станица Јадриха на пругата што ги поврзува Коноша и Котлас. Услугата за патници до Велики Устјуг беше прекината во 2005 година.

Сухона, Југ и Северна Двина пловат во Велики Устјуг, но немаат навигација за патници, освен премините на траектите.

Велики Устјуг го опслужува аеродромот Велики Устјуг со повремени услуги со патници до Вологда.

Демографија
-----------

Населението во Велики Устјуг стабилно растело сè до втората половина на 20 век, но во последниве години бележи опаѓање, како и генералниот тренд во Русија.

Главни знаменитости
-------------------

 Велики Устјуг од Иван Билибин, околу 1900 година
Црквата Св.Никола и камбанаријата
Велики Устјуг зачувува голем дел од своето архитектонско наследство и има еден од најдобро зачуваните архитектонски ансамбли во Русија. Градот содржи 152 објекти класифицирани како културно и историско наследство според Рускиот федерален закон и 25 објекти класифицирани како културно и историско наследство од локално значење. Министерството за култура на Руската Федерација го класифицира како историски град, што подразбира одредени ограничувања за градење во историскиот центар.

Повеќето архитектонски споменици се наоѓаат на левиот брег на Сухона, а многу од нив се и куќи за живеење. Исклучоци се манастирот Троицко-Гладенски и Димково Слобода, на десниот брег на Сухона. Манастирот Троицко-Гладенски е во селото Морозовица, во Великустјугската област.

Главните архитектонски ансамбли на Велики Устиг се

* Стариот Соборное Дворишче (Плоштад на катедралата), со ансамблот на Успешната катедрала (1619–1659), катедралата Свети Прокопиј (1668 година, Прокопиј е локален светец кој живеел во Устјуг), катедралата на Свети Јован Праведник (1656 - 1663 година) и Богојавленската црква (1689 г.)
* Манастирот Михајло-Архангелски со катедралата Архангел Михаил (1653—1656), Презентационата црква (1653), Портната црква Свети Владимир (1682) и Црквата на Средна Педесетница (1710), ѕидот со кули и клетки
* Поранешен манастир за преображение: Преображение црква, Презентациска црква (1725–1739) и црква Свети Ѓорги (1696–1704)
* Црквата Св.Никола со камбанарија (17 век)
* Црквата Вознесение (1648)
* Црква на жени со миро (1714–1722)
* Црквата Св.Симеон Стилит (18 век)

Спомениците на граѓанската архитектура се претежно концентрирани долж Сухона, долж авенијата Советски и улицата Краснаја.

Некои од овие градби припаѓаат на Великиустјушкиот музеј за историја, уметност и архитектура. Музејот бил отворен во 1909 година во просториите на манастирот Михајло-Архангелски. Во 1918 година бил трансформиран во Музеј на културата во Северна Двина. Помеѓу 1924 и 1938 година директор на музејот бич Николај Бекријашев, уметник, кој ја посветил својата енергија на проширување на музејот со стари градби, главно цркви, во градот, кои на тој начин беа спасени од уништување. Особено преживеа голема колекција на икони и предмети од применетата уметност. И покрај напорите на Бекријашев и другите вработени во музејот, некои од зградите биле уништени од властите. Музејот во моментов служи како чадор институција која организира трајни и привремени изложби во поранешните црковни згради.

Култура
-------

### Дед Мороз

 Владимир Путин, претседател на Руската Федерација во посета на резиденцијата на Дед Мороз во Велики Устјуг на 7 јануари 2008 година
Во 1998 година, тогашниот градоначалник на Москва Јуриј Лужков предложи официјално да се лоцира резиденцијата на Дед Мороз, ака „Дедо мраз", легендарна фигура слична на Свети Никола, Отец Божиќ или Дедо Мраз, кој потекнува од словенската паганска митологија, во Велики Устјуг.

Главна зграда на резиденцијата Дед Мороз
Резиденцијата, е одморалиште промовирано како Вотчина („имот") на Дед Мороз, е голема туристичка атракција.

Се наоѓа на 16 км од градот, во просториите на Великустијутската област. Таму има посветена пошта што одговара на детската пошта до Дед Мороз.

Наводи
------

1. ↑  Федерална служба за државна статистика (2011). „Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1". *Всероссийская перепись населения 2010 года*. Федерална служба за државна статистика. Посетено на June 29, 2012.
2. ↑  *Энциклопедия Города России*. Moscow: Большая Российская Энциклопедия. 2003. стр. 64. ISBN 5-7107-7399-9.
3. 1 2 3 4  История Великого Устюга (руски). vologdaobl.ru. Архивирано од изворникот на 2020-02-18. Посетено на September 6, 2011.
4. ↑  Государственный комитет Российской Федерации по статистике. Комитет Российской Федерации по стандартизации, метрологии и сертификации. №ОК 019-95 1 января 1997 г. «Общероссийский классификатор объектов административно-территориального деления. Код 19 214», в ред. изменения №278/2015 от 1 јануари 2016 г..
5. ↑  Resolution #178
6. ↑  Law #371-OZ
7. ↑  Law #1109-OZ
8. ↑  О городе (руски). Администрация МО «Город Великий Устюг». Архивирано од изворникот на 2010-12-29. Посетено на September 7, 2011.
9. ↑  „Приказ Министерства культуры Российской Федерации, Министерства регионального развития Российской Федерации от 29 июля 2010 г. N 418/339 г. Москва "Об утверждении перечня исторических поселений"" (руски). Российская газета. September 29, 2010. Посетено на October 24, 2011.
10. ↑  „The museum of Velikij Ustyug". Veliky Ustyug Museum. Архивирано од изворникот на 2021-01-25. Посетено на September 7, 2011.
11. ↑  Музей Северодвинской культуры: страницы истории. (руски). Veliky Ustyug Museum. Архивирано од изворникот на 2021-01-18. Посетено на 7 September 2011.
12. ↑  Deirdre, Holding (September 2014). *Armenia with Nagorno Karabagh : the Bradt travel guide* (Fourth. изд.). Chalfont St. Peter. стр. 96. ISBN 9781841625553. OCLC 883465141.
13. ↑  Великий Устюг - родина Деда Мороза (руски). Департамент международных, межрегиональных связей и туризма Вологодской области. Архивирано од изворникот на 2011-08-12. Посетено на 7 September 2011.

Понатамошно читање
------------------

* (на руски) Устјуг одлично. Материјали за историјата на XVII и XVIII век (1883) (Устюг Великий. Материалы для истории города XVII и XVIII столетица) на Runivers.ru во DjVu и PDF формати
* Брамфилд, Вилијам Ц. ***Великии Устиуг*** (Москва: Три Квадрата, 2007)OCLC 174531901 (на англиски и руски)
* Брамфилд, В (без датум) Велики Устјуг: Поглед низ објективот на американски научник-фотограф. Целиот текст е достапен на www.pomorsu.ru/Brumfield/velikii\_ustiug.htm
* Гарднер, Н (2005) Напис во скриен магазин Европа, 5 (ноември 2005 година), стр.22–26. Целиот текст е достапен (html и pdf верзии) на скриеното мрежно место на Европа Архивирано на 19 декември 2007 г.

Надворешни врски
----------------

10 рубли (2007). Серија парички од антички градови на Русија
* Официјална страница на Велики Устјуг Архивирано на 1 август 2015 г. (на руски)
* Музејски комплекс на Велики Устјуг
* Велики Устијуг: Северен скапоцен камен Архивирано на 11 јули 2012 г. со фотографии, Вилијам Брамфилд, 20 април 2010 година, Русија надвор од насловите