Шведски мировник на ОOНK во Конго
**Операција на Обединетите нации во Конго** (француски: ***Opération des Nations Unies au Congo***, скратено на **ООНК** ) е мировна операција основана од Обединетите нации за одржување на редот во Република Конго на 14 јули 1960 година за време на кризата во Конго. ООНК е првата мировна мисија на ООН со значителни воени можности. Мировните сили се повлекле во 1964 година.

По постапките на Советот за безбедност била основана и Организацијата на Обединетите нации во Конго. За да се извршат овие задачи, генералниот секретар ги формирал Силите на Обединетите нации - кои најмногу имаа речиси 20.000 мировници. Силите на ООН останаа во Конго од 1960 до 1964 година и од миротворна операција преминаа во воена.

Главните цели на OОНК останаа доследни од првата до петтата резолуција. Целта беше и да се повлече белгиската војска (подоцна проширен со платеници ) и да обезбеди воена помош за да се обезбеди внатрешна стабилност. Решенијата на Советот за безбедност што следеа беа додадени и елаборирани во првичниот мандат, но суштински не ги променија целите на операцијата. Овие решенија беа особено значајни затоа што инвазијата на Белгија ја кршеше нормата на суверенитет, а втората цел беше да се спречи земјата да стане земја членка на Студената војна.

Првите трупи стигнаа во Конго на 15 јули 1960 година, многу од нив беа испратени од воздухопловството на Соединетите Држави како дел од операцијата Нова лента.

Премиерот Патрис Лумумба, кој бил незадоволен бидејќи Даг Хамарсјилд одбил да ги искористи трупите на ООН за да го задуши востанието во Катанга, решил сам да се обиде да изврши инвазија на Катанга и побарал помош од Советскиот Сојуз. Обидот за инвазија никогаш не стигнал до Катанга, но довел до несогласување во Централната влада, распад на Централната влада и на крајот до апсење на Лумумба во декември. Лумумба потоа го погубиле во Катанга во јануари 1961 година. Само тогаш Советот за безбедност на Обединетите нации експлицитно одобрил употреба на сила за други цели освен самоодбрана.

Почеток
-------

Конго станала независна држава на 30 јуни 1960 година, но белгискиот командант, генерал-потполковник Емил Јансенс, одбил бргу да го „африканизира" офицерскиот кор на „ Форс публик" (армијата), што довело до неред и побуни. Додека претседателот и премиерот се обидувале да преговараат со бунтовниците, белгиската влада одлучила да интервенира за да ги заштити Белгијците што останале во земјата. Исто така, со дозвола од Мозе Тошобе, испратил војска да ја преземе Катанга и да ја оддели за да ги заштити рударските интереси. Катанга била богата со минерали и природни ресурси.

На 10 јули, белгиските трупи биле испратени во Лубумбаши, главниот град на Катанга, за да ја контролираат ситуацијата и да ги заштитат белгиските цивили. Во тоа време во Конго живееле 100.000 Белгијци, и многумина биле во паника. Присуството на белгиски трупи било нелегално според меѓународното право, бидејќи конгоанските власти не го побарале нивното присуство. Со помош на Белгијците, кои ги напишаа сите свои декларации, Тошобе ја прогласи независноста на новата држава Катанга. На 12 јули, претседателот и премиерот побарале помош од ООН. Генералниот секретар на ООН се обрати до Советот за безбедност на ООН за состанок во ноќта на 13 јули и го замоли Советот да дејствува „со најголема брзина".

На истиот состанок, Советот за безбедност ја донесе Резолуцијата 143 (1960), со која ја повика Владата на Белгија да ги повлече своите трупи од територијата на Конго. Резолуцијата го овласти Генералниот секретар да го олесни повлекувањето на белгиските трупи, да го одржува редот и законот и да помогне во воспоставувањето и легитимирањето на постколонијалната влада. Оваа мисија била одобрена од Советот за безбедност со осум гласа „за" и ниту еден „против", а три земји биле воздржани. И САД и Советскиот Сојуз гласаа за. Овој мандат бил надополнет и опфаќал делови за одржување на територијалниот интегритет на Конго, особено за да се отстранат странските платеници кои го поддржувале отцепувањето на Катанга.

Операции
--------

### Распоредување

Обединетите нации навеле четири цели за операцијата: прво, враќање на законот и редот, второ, одржување на другите нации од кризата, трето, помагање во градењето на економијата на земјата и четврто, враќање на стабилноста. Мировни сили слетале во земјата во рок од 48 часа по решението, а имало и цивилни експерти кои имале за задача да ја одржуваат инфраструктурата во земјата за таа да може да функционира без проблеми.

### 1960 година

Лумумба побарал од Обединетите нации да интервенираат и да користат воена сила за да ги запрат силите на Тшомбе во Катанга. Првите трупи на ООН пристигнале на 15 јули, но веднаш имало несогласување помеѓу Лумумба и ООН околу мандатот на новата сила. Бидејќи армијата во Конго се распаднала уште од бунтот, Лумумба сакал да ги искористи трупите на ООН за со сила да ја совлада Катанга. Лумумба му напишал на генералниот секретар на ООН Даг Хамарсјилд дека од текстот на Резолуцијата 143 на Советот за безбедност на Обединетите нации „јасно е дека, спротивно на вашето лично толкување, силата на ООН може да се искористи за да се покори бунтовничката влада на Катанга". Генералниот секретар Хамарсјилд одбил. Според Хамарсјилд, за отцепувањето на Катанга требало да реши народот на Конго и на ООН им била забрането да интервенираат согласно член 2 од Повелбата на Обединетите нации. Несогласувањата околу тоа што силите на ООН можеле и што не можеле да сторат, продолжиле во текот на целото распоредување.

Како одговор на ова, Лумумба ги обвинил ООН дека застануваат на страната на Тшомбе и странските рударски компании. Потоа, Лумумба побарал помош од Советскиот Сојуз и добил помош во вид на камиони и авиони. Користејќи го оружјето на поранешниот Форс публик, Лумумба и наредил на армијата да започне напад врз отцепената провинција Катанга, но не успеал да ја врати назад. Претседателот Josephозеф Каса-Вубу го разреши Лумумба. Сепак, Лумумба одбил да се повлече.

До 20 јули 1960 година, 3.500 војници за ОНУЦ пристигнаа во Конго. 3.500 се состоеја од 460 војници од етиопската армија (подоцна прераснаа во бригада Текил ), 770 војници од вооружените сили на Гана, 1.250 војници од Мароко и 1.020 војници од вооружените сили на Тунис. Првиот контингент белгиски сили го напушти Леополдвил на 16 јули по пристигнувањето на трупите на Обединетите нации. По уверувањата дека контингентите на Силите ќе пристигнат во доволен број, белгиските власти се согласија да ги повлечат сите свои сили од областа Леополдвил до 23 јули. Последните белгиски трупи ја напуштија земјата до 23 јули, додека силите на Обединетите нации продолжија да се распоредуваат низ Конго. Зголеменоста продолжи, силата на ONUC се зголеми на над 8.000 до 25 јули и на над 11.000 до 31 јули 1960 година. Основниот договор меѓу Обединетите нации и Конгоската влада за работата на силите беше финализиран до 27 јули.

На 9 август 1960 година, политичарот Алберт Калоњи го прогласил регионот на југоисток Касаи, на јужната граница на Конго со португалска Ангола, за новата рударска држава Јужен Касаи ( *État minier du Sud-Kasaï* ) или автономна држава Јужен Касаи ( *Автомат автоном ду Суд-Касаш* ).   Употребата на зборот „држава" ( *état* ) била намерно двосмислена, дозволувајќи му на Калоњи да избегне да прецизира дали Јужниот Касаи бара независност како национална држава по примерот на Катанга, или како провинција во рамките на Конго.  Поради одбивање на барањата до ООН за помош за сузбивање на бунтовите во Јужен Касаи и Катанга, Владата на Лумумба одлучила да побара советска помош. Де Вит пишува дека „Леополдвил побарал од Советскиот Сојуз авиони, товарни возила, оружје и опрема.. .. Набргу потоа, на 22 или 23 август, околу 1.000 војници заминаа за Касаи. "Де Вит продолжува да пишува дека на 26-27 август, АНЦ го зазеде Бакванга, главниот град на Алберт Калоњи во Јужен Касаи, без поголем отпор. „Во следните два дена привремено стави е ставен крај на отцепувањето на Касаи".

Блумфилд во 1963 година напишал дека:

> Локалните власти беа чувствителни на нивната нова независност, но тие очигледно чекаа некој да преземе нешто; навистина, трупите на ООНК првично беа пречекани како спасители од Белгијците. Додека односите со НАК ( Armée Nationale Congolaise ) беа комплицирани од недостатокот на одговорни команданти на кое било ниво, во повеќето случаи, НАК ги положила оружје ксекаде каде што има трупи на ООН, и OОНК ја преземаше контролата врз оружјето, складишта за муниција и арсеналите. Локалните команданти на ООН користеа своја проценка за тоа како да ги држат Конгојските трупи под контрола, и имаа извонреден успех во многу области.
> 
> 

До февруари 1961 година, во Конго имаше четири одделувања: Антоан Гизенга (водечки следбеници на Лумумба), Josephозеф-Дезир Мобуту, Тшомбе и самоназначениот крал Алберт Калоњи. Имаше четири одделни вооружени сили: Самата НАК на Моботу, која броеше околу 12 000, Констабуларот Јужен Касаи лојален на Алберт Калоњи (3 000 или помалку), жандермеријата Катанга, кои беа дел од режимот на Моиз Цомбе (вкупно околу 10 000) и наследникот на Стенливил кој бил лојален на НАК Антоан Гизенга (која брои околу 8.000).

### 1961 година

На почетокот на 1961 година, го убиле Патрис Лумумба поради што Awaавахарлал Нехру остро реагирал, нарекувајќи го „меѓународно злосторство од прв ред", и побарал од Хамарсјилд да заземе цврст став. Кога Советот за безбедност донел втора резолуција на 21 февруари 1961 година, Нехру се согласил да испрати бригада на индиската армија од околу 4700 војници во Конго. Така беше испратена 99-та индиска пешадиска бригада. Така, како одговор на ова, мисијата на Обединетите нации била зајакната и проширена во обид да се задржат странските платеници надвор од земјата. Во август истата година, три од четирите групи кои тврделе дека ја контролираат земјата, Лумумба, Мобуту и Калоњи, се помирија со помош на Обединетите нации. Тоа довело до обновување на парламентот на земјата и се спречило да избувне голема граѓанска војна. Отцепената покраина Катанга на Тшомбе не била дел од ова помирување. Силите на Обединетите нации неколку пати се судриле со странските платеници на Тшомбе кон крајот на годината.

Наводи
------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2 3  „Republic of Congo - ONUC Background". *United Nations*. 2001. Посетено на 14 February 2015.
4. ↑
5. ↑
6. ↑  Packham 1996. sfn error: no target: CITEREFPackham1996 (help)
7. ↑  Nzongola-Ntalaja 2007. sfn error: no target: CITEREFNzongola-Ntalaja2007 (help)
8. ↑  Le Potentiel 2008. sfn error: no target: CITEREFLe\_Potentiel2008 (help)
9. ↑