Пластична призма.
 Поминување на зрак светлина низ призма со агол на призмата *α*. Областите 0, 1 и 2 имаат показатели на прекршување *n 0*, *n 1* и *n 2*. Аголот *θ ' го* означува аголот по прекршувањето на светлината.
 Прекршување на светлината во призма.
 Дисперзијата во оптичка призма предизвикува белата светлина да се распаѓа во бои на виножитото.
**Призма** или **оптичка призма** — во оптикаta, обично е тристрана призма, направена од стакло или некој друг проѕирен материјал. Кога зрак монохроматска светлина паѓа на една површина од тристрана призма, тој се прекршува на влезот и излезот од призмата. Аголot под кој зракот отстапува од неговата првобитна насока, поминувајќи низ призмата, се нарекува агол на отстапување *θ*, и зависи од аголот на призмата *α* и показателот на прекршување *n* на материјалот од кој е направена призмата. Со мерење на аголот на отстапување и соодветниот агол на призмата, може да се пресмета показателот на прекршување на материјалот од призмата. Аголот на отстапување зависи и од аголот на упаѓање на зракот. Тоа е најмал *θmin* кога зракот симетрично минува низ призмата. За призмата прикажана десно важи следното:

{\displaystyle {\begin{aligned}\theta '\_{0}&=\,{\text{arcsin}}{\Big (}{\frac {n\_{0}}{n\_{1}}}\,\sin \theta \_{0}{\Big )}\\\theta \_{1}&=\alpha -\theta '\_{0}\\\theta '\_{1}&=\,{\text{arcsin}}{\Big (}{\frac {n\_{1}}{n\_{2}}}\,\sin \theta \_{1}{\Big )}\\\theta \_{2}&=\theta '\_{1}-\alpha \end{aligned}}}
каде што *n* е показателот на прекршување на материјалот од призмата. Бидејќи аголот на отстапување зависи од показателот на прекршување и показателот на прекршување на брановата должина на светлината, призмата може да се користи за раздвојување на светлината на компоненти и на тој начин да се добие дисперзија на светлината. Ова својство на призмата се користи за добивање на спектри во спектроскопски инструменти. Призмата за целосно одбивање е тристрана правоаголна призма која, поради целосна одбивање, може да ротира зрак светлина за 90 ° или да го врати назад. Овие призми се користат во многу оптички инструменти (на пример, Николова призма).

Прекршување на светлината во призма
-----------------------------------

Оптичка призма е проѕирно тело ограничено со две рамнини кои се сечат под остар агол наречен агол на прекршување на призмата *ρ*. Зракот се прекршува на влезот во призмата во точката A и на излезот од призмата во точката B. Во точката A зракот отстапува од првобитната насока за агол *δ1 = α1 - β1*. Во точката B за аголот *δ2 = α2 - β2*, значи вкупното отклонување или отстапување на светлосниот зрак од неговата оригинална насока:

{\displaystyle \delta =\delta \_{1}+\delta \_{2}=(\alpha \_{1}-\beta \_{1})+(\beta \_{2}-\alpha \_{2})}
Бидејќи збирот на аглите во триаголникот е 180 °:

{\displaystyle (90^{\circ }-\beta \_{1})+(90^{\circ }-\alpha \_{2})+\rho =180^{\circ }}
и од таму:

{\displaystyle \rho =\alpha \_{2}+\beta \_{1}}
Ако го вклучиме ова во изразот за отстапување, ќе добиеме:

{\displaystyle \delta =\alpha \_{1}+\beta \_{2}-\rho }
Отстапувањето ќе биде најмало кога зракот светлина ќе помине симетрично низ призмата, односно кога *α1 = β2*. Ако аголот на прекршување *ρ* е мал, имаме тенка призма, па сите други агли се мали. Според тоа, во изразот за показателот на прекршување можеме да ги замениме синусите со самите агли, односно:

{\displaystyle n={\frac {\sin \alpha \_{1}}{\sin \beta \_{1}}}={\frac {\alpha \_{1}}{\beta \_{1}}}}
{\displaystyle n={\frac {\sin \beta \_{2}}{\sin \alpha \_{2}}}={\frac {\beta \_{2}}{\alpha \_{2}}}}
па така:

{\displaystyle \alpha \_{1}=n\cdot \beta \_{1}}
{\displaystyle \beta \_{2}=n\cdot \alpha \_{2}}
Ако го вклучиме ова во изразот за отстапување:

{\displaystyle \delta =n\cdot \beta \_{1}+n\cdot \alpha \_{2}-\rho }
{\displaystyle \delta =n\cdot (\alpha \_{2}+\beta \_{1})-\rho }
или затоа што:

{\displaystyle \rho =\alpha \_{2}+\beta \_{1}}
добиваме:

{\displaystyle \delta =n\cdot \rho -\rho }
{\displaystyle \delta =(n-1)\cdot \rho }
Оттука, гледаме дека колку е поголем показателот на прекршување и аголот на прекршување на призмата, толку е поголемо отстапувањето во призмата. Зракот од призмата излегува отклонет кон подебелиот крај со агол на отстапување.

Николова призма
---------------

 Николова призма
**Николовата призма** е еден од најпознатите уреди за создавање линеарно поларизирана светлина. Се користи како поларизатор и анализатор. Се состои од две парчиња кристали од исландски дволомец, залепени со канадски балзам во форма на ромбоедрална призма. Неполаризираниот зрак на светлина што паѓа на работ на призмата на Никол е двостран и дава обичен и екстраординарен зрак. Показателот на прекршување на исландскиот дволомец е 1,658 за обичниот зрак и 1,486 за екстраординарниот зрак. Показателот на прекршување на канадскиот балзам за двата зраци е ист, 1,53 (за жолта натриумова светлина). Обичниот зрак што доаѓа до канадскиот балсамичен зглоб под агол поголем од критичниот, целосно се рефлектира, а екстраординарниот зрак речиси непречено поминува низ призмата. Резултатот е дека излезниот зрак е целосно поларизиран. Овој систем на призма го конструирал шкотскиот физичар Вилијам Никол (1768-1851). Модификации на призмата на Никол се користат и за други, специјални намени.

Наводи
------

1. ↑  **prizma**, "Hrvatska enciklopedija", Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2016.
2. ↑  Velimir Kruz: "Tehnička fizika za tehničke škole", "Školska knjiga" Zagreb, 1969.
3. ↑  **Nicolova prizma**, "Hrvatska enciklopedija", Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2016.

Надворешни врски
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Призма (оптика)" на Ризницата ? |