Данте и Беатрис зборуваат со учителите на мудроста Томас Аквински, Албертус Магнус, Питер Ломбард и Сигие од Брабант во сферата на сонцето (фреска од Филип Веит ), Канто 10.
***Парадизо*** е третиот и последен дел од *Божествената комедија* на Данте, по *Пеколот* и *Чистилиштето*. Тоа е алегорија што го раскажува патувањето на Данте низ рајот, водено од Беатриче, која ја симболизира теологијата. Во поемата, Рајот е прикажан како низа концентрични сфери што ја опкружуваат Земјата, составена од Месечината, Меркур, Венера, Сонцето, Марс, Јупитер, Сатурн, фиксните ѕвезди, Примум мобилниот и на крајот, Емпирејот. Напишано е во почетокот на 14 век. Алегорично, поемата го претставува воздигнувањето на душата кон Бога.

Вовед
-----

 *Парадизо* го зазема средновековниот поглед на Универзумот, при што Земјата е опкружена со концентрични сфери кои содржат планети и ѕвезди.
*Рајот* започнува на врвот на планината Чистилиште, наречен Земниот рај (т.е. Рајската градина ), напладне во среда, 30 март (или 13 април) 1300 година, по неделата на Велигден. Патувањето на Данте низ Рајот трае приближно дваесет и четири часа, тоа покажува дека целото патување на *Божествената комедија* траело една недела, четврток навечер ( *Пекол* I и II) до четврток навечер.

По искачувањето низ огнената сфера за која се верува дека постои во горната атмосфера на Земјата (Канто I), Беатриче го води Данте низ деветте небесни сфери на Небото, до Импириското, кое е живеалиште на Бога. Деветте сфери се концентрични, како во стандардниот средновековен геоцентричен модел на космологијата, кој бил изведен од Птоломеј. Емперијата е нематеријална. Како и со неговото Чистилиште, така и структурата на рајот на Данте е во форма 9+1=10, при што еден од десетте региони по природа се разликува од другите девет.

Во текот на своето патување, Данте се среќава и разговара со неколку благословени души. Тој внимава да каже дека сите овие всушност живеат во блаженство со Бога во Царството:

> But all those souls grace the Empyrean;  
> 
> and each of them has gentle life though some  
> 
> sense the Eternal Spirit more, some less.
> 
> 

Меѓутоа, во корист на Данте (и во корист на неговите читатели), „како знак"  му се прикажани различни души во планетарни и ѕвездени сфери кои имаат одредена соодветна конотација.

Додека структурите на *Пеколот* и *Чистилиштето* се засноваа на различни класификации на гревот, структурата на *Рајот* се заснова на четирите кардинални доблести (Прудентност, правда, умереност и цврстина) и трите теолошки доблести (вера, надеж и милосрдие).

Небесните сфери
---------------

 При посетата на Месечината, Беатрис му објаснува на Данте причините за нејзините ознаки, Канто 2.
Деветте небесни сфери на Данте се Месечината, Меркур, Венера, Сонцето, Марс, Јупитер, Сатурн, Постојаните ѕвезди и Примум мобилниот. Овие се поврзани од Данте со деветте нивоа на ангелската хиерархија. Данте се потпира и на традиционалните асоцијации, како онаа помеѓу Венера и романтичната љубов. Првите три сфери (кои спаѓаат во сенката на Земјата) се поврзани со дефицитарни форми на цврстина, правда и умереност. Следните четири се поврзани со позитивни примери на претпазливост, цврстина, правда и умереност; додека верата, надежта и љубовта се појавуваат заедно во осмата сфера.

### Првата сфера (Месечината: Неконстантната)

При посетата на Месечината, Беатриче му објаснува на Данте причините за ознаките на нејзината површина, опишувајќи едноставен научен експеримент во оптика. Таа, исто така, го пофалува општо експерименталниот метод (Канто II):

> Yet an experiment, were you to try it,  
> 
> could free you from your cavil, and the source  
> 
> of your arts' course springs from experiment.
> 
>  

 Данте и Беатрис зборуваат со Пикарда и Констанца (фреска од Филип Веит ), Канто 3.
Растот и опаѓањето на Месечината се поврзани со непостојаност. Следствено, сферата на Месечината е онаа на душите кои ги напуштиле своите завети, и затоа имале недостаток на доблест на цврстина. Овде Данте и Беатриче ја запознаваат Пикарда, сестрата на пријателката на Данте, Форесе Донати, која умрела кратко откако била насилно отстранета од нејзиниот манастир.Тие, исто така, се среќаваат со Констанца од Сицилија, кој (Данте верува) бил насилно отстранет од манастир за да се ожени со Хенри VI (Канто III). Беатриче зборува за слободата на волјата, светоста на заветите и важноста да не се соработува со сила (Канто IV):

> for will, if it resists, is never spent,  
> 
> but acts as nature acts when fire ascends,  
> 
> though force a thousand times tries to compel.  
> 
>   
> 
> So that, when will has yielded much or little,  
> 
> it has abetted force as these souls did:  
> 
> they could have fled back to their holy shelter.
> 
>  

Беатриче објаснува дека заветот е пакт „нацртан помеѓу човек / и Бог," во кој човек слободно ја нуди својата слободна волја како дар на Бога. Затоа, заветите не треба да се земаат лесно, и треба да се чуваат откако ќе се дадат - освен ако исполнувањето на заветот би било поголемо зло, како што е жртвата на Јефтај и Агамемнон на нивните ќерки (Канто V).

 Данте се среќава со императорот Јустинијан во сферата на Меркур, Канто 5.
### Втора сфера (Меркур: Амбициозниот)

Поради нејзината близина до Сонцето, планетата Меркур често е тешко да се види. Алегорично, планетата ги претставува оние кои направиле добро од желба за слава, но кои, бидејќи биле амбициозни, биле дефицитарни во доблеста на правдата. Нивната земна слава бледнее во безначајност покрај славата Божја, како што Меркур пребледува во безначајност покрај сонцето. Овде Данте се среќава со императорот Јустинијан, кој се претставува со зборовите „Цезар јас бев и сум Јустинијан", што укажува дека неговата личност останува, но дека неговиот земен статус повеќе не постои на Небото (Канто VI). Јустинијан ја раскажува историјата на Римската империја, спомнувајќи ги, меѓу другото, Јулиј Цезар и Клеопатра; и жали за сегашната држава Италија, со оглед на конфликтот меѓу Гелфови и Гибелини, и вмешаноста на „жолтите лилјани" од Франција (Канто VI):

> For some oppose the universal emblem  
> 
> with yellow lilies; others claim that emblem  
> 
> for party: it is hard to see who is worse.  
> 
>   
> 
> Let Ghibellines pursue their undertakings  
> 
> beneath another sign, for those who sever  
> 
> this sign and justice are bad followers.
> 
>  

По асоцијација, Беатриче зборува за Воплотувањето и Распнувањето Христово, што се случило во римско време (Канто VII).

### Трета сфера (Венера: Љубовниците)

Планетата Венера (утринската и вечерната ѕвезда) традиционално се поврзува со божицата на љубовта, и затоа Данте ја прави оваа планета на вљубените, на кои им недостигаше доблеста на воздржаност (Канто VIII):

> The world, when still in peril, thought that, wheeling,  
> 
> in the third epicycle, Cyprian  
> 
> the fair sent down her rays of frenzied love,  
> 
>   
> 
> ... and gave the name of her  
> 
> with whom I have begun this canto, to  
> 
> the planet that is courted by the sun,  
> 
> at times behind her and at times in front.
> 
>  

 Илустрација за Парадизо од Густав Доре.
 Фолке де Марсеј жали за расипаноста на Црквата, при што свештенството добива пари од сатаната (минијатура од Џовани ди Паоло ), Канто 9.
Данте го запознава Чарлс Мартел од Анжу, кој му бил познат, и кој истакнува дека за правилно функционирање на општеството потребни се луѓе од многу различни видови. Ваквите разлики се илустрирани од Куница да Романо (љубовник на Сордело), која е овде во Рајот, додека нејзиниот брат Езелино III да Романо е во пеколот, меѓу насилниците од седмиот круг.

Трубадурот Фолке де Марсеј зборува за искушенијата на љубовта и истакнува дека (како што се веруваше во тоа време) конусот на Земјината сенка само ја допира сферата на Венера. Тој го осудува градот Фиренца (засаден, вели тој, од сатаната) за производство на тој „проклет цвет" (флорин) кој е одговорен за расипаноста на Црквата, и го критикува свештенството за нивното фокусирање на парите, наместо на Светото писмо и списите на црковните отци (Канто IX):

> Your city, which was planted by that one  
> 
> who was the first to turn against his Maker,  
> 
> the one whose envy cost us many tears  
> 
>   
> 
> produces and distributes the damned flower  
> 
> that turns both sheep and lambs from the true course,  
> 
> for of the shepherd it has made a wolf.  
> 
>   
> 
> For this the Gospel and the great Church Fathers  
> 
> are set aside and only the Decretals  
> 
> are studied as their margins clearly show.  
> 
>   
> 
> On these the pope and cardinals are intent.  
> 
> Their thoughts are never bent on Nazareth,  
> 
> where Gabriel's open wings were reverent.
> 
>  

1. ↑  C. S. Lewis, *The Discarded Image: An Introduction to Medieval and Renaissance Literature*, Chapter V, Cambridge University Press, 1964.
2. ↑  *Paradiso*, Canto IV, lines 34–36, Mandelbaum translation.
3. ↑  *Paradiso*, Canto IV, line 38, Mandelbaum translation.
4. ↑  *Paradiso*, Canto II, lines 94–96, Mandelbaum translation.
5. ↑  Dorothy L. Sayers, *Paradise*, notes on Canto II.
6. ↑  Dorothy L. Sayers, *Paradise*, notes on Canto III.
7. ↑  *Paradiso*, Canto IV, lines 76–81, Mandelbaum translation.
8. ↑  *Paradiso*, Canto V, lines 28–29, Mandelbaum translation.
9. 1 2  Dorothy L. Sayers, *Paradise*, notes on Canto V.
10. ↑  *Paradiso*, Canto VI, line 10, Mandelbaum translation.
11. 1 2  Dorothy L. Sayers, *Paradise*, notes on Canto VI.
12. ↑  *Paradiso*, Canto VI, lines 76–81, Mandelbaum translation.
13. ↑  *Paradiso*, Canto VIII, lines 1–3, 9–12, Mandelbaum translation.
14. ↑  Dorothy L. Sayers, *Paradise*, notes on Canto VIII.
15. ↑  *Inferno*, Canto XII, line 109, Mandelbaum translation: "That brow with hair so black is Ezzelino."
16. ↑  *Paradiso*, Canto IX, lines 127–138, Mandelbaum translation.