**Иван Цанкар** (словенечки: *Ivan Cankar*; Врхника, 10 мај 1876

 — Љубљана, 11 декември 1918

) — словенечки писател, поет, раскажувач, драматург и публицист. Заедно со Отон Жупанчич, Драготин Кете и Јосип Мурн, тој се смета за почетник на модернизмот во словенечката книжевност. Понекогаш тој се смета за најголем писател во словенечката книжевност и понекогаш е споредуван во Словенија со Франц Кафка или Џејмс Џојс.

Животопис
---------

Родната куќа на Цанкар во Врхника.
Иван Цанкар е роден во крањското гратче Врхника во близина на Љубљана. Тој бил едно од многуте деца на сиромашен занаетчија што се преселил во Босна кратко по раѓањето на Иван. Тој бил одгледан од неговата мајка, Нежа Цанкар (моминско Пивк, со која воспоставил близок, но амбивалентен однос. Фигурата на самопожртвувана и покорно угнетувачка мајка подоцна ќе стане една од најпрепознатливите одлики на прозата на Цанкар. По завршувањето на основното образование во родниот град, учел во Техничкото средно училиште („Реалка") во Љубљана (1888–1896).

Во овој период, тој започнал да пишува книжевност, главно поезија, под влијание на романтичарските и послеромантичарските поети како што се Франце Прешерн, Хајнрих Хајне, Симон Јенко и Симон Грегорчич. Во 1893 година, тој ја открил епската поезија на Антон Ашкерц, која имала огромно влијание врз развојот на неговиот стил и идеали. Под влијание на Ашкерц, Цанкар ја отфрлил сентименталната послеромантичарска поезија и го прифатил книжевниот реализам и националниот либерализам. Во 1896 година се запишал на Универзитетот во Виена, каде студирал инженерство, но подоцна преминал на словенска филологија. Во Виена, тој наскоро почна да води боемски начин на живот. Тој дошол под влијание на современата европска книжевност, особено декадентизмот, симболизмот и натурализмот. Тој станал пријател со Фран Говекар, млад словенечки писател и интелектуалец кој живеел во Виена, кој го запознал со позитивизмот и натурализмот. Помеѓу 1897 и 1899 година, основните идеи на Цанкар во суштина биле позитивистички. Пролетта 1897 година се преселил назад во Врхника. По смртта на неговата мајка во есента истата година, тој се преселил во Пула и во 1898 година се вратил во Виена, каде што живеел до 1909 година.

За време на неговиот втор престој во Виена, светогледот на Цанкар претрпел длабока и брза промена. Во познатото писмо до словенечката феминистичка авторка Зофка Кведер во 1900 година тој ги отфрлил позитивизмот и натурализмот. Тој ги прифатил спиритуализмот, симболизмот и идеализмот, а подоцна јавно се тргнал од Фран Говекар. Во исто време, тој станал силно критичен кон словенечкиот либерализам, објавил разорна критика за поезијата на Антон Ашкерц и постепено се придвижил кон социјализмот. Тој бил под силно влијание на словенечкиот римокатолички свештеник и мислител Јанез Евангелист Крек, кој се залагал за радикален општествен активизам на христијанска основа. Тој сепак продолжил да се спротивставува на клерикализмот и конзервативизмот на австриските христијански социјалисти воглавно и на Крековата Словенечка народна партија конкретно. Тој се приклучил на Југословенската социјалдемократска партија, австромарксистичка партија активна во Словенечките Земји и во Истра. На првите општи избори за Австриското собрание во 1907 година, тој се кандидирал како кандидат за партијата во изборната единица, главно од работничката класа, Загорје-Литија во Крањска, но загубил од кандидат на Словенечката народна партија.

Во своите дела ја разоткривал неправдата и лицемерството на малограѓанската средина, се борел за правата на обичниот човек. Негови познати дела се „Слугата Јернеј и неговото право", „Кралот на Бетајнова" и „Под крстот".

Творештво
---------

„*Еротика*" (1899 година).
Иван Цанкар напишал околу 30 книги и е сметан за еден од основните експоненти на словенечката модернистичка книжевноста, покрај Отон Жупанчич, Драготин Кете и Јосип Мурн. Чанкар исто така е сметан за еден од европските најважни крајовековници. Се занимавал со општествени, национални и морални теми. Во Словенија, неговите најпознати дела се драмата „*Слуги*" (словенечки: „Hlapci"), сатирата „*Скандал во Светифлоријанската Долина*" („Pohujšanje v dolini Šentflorijanski") и романот „*На ридот*" („Na klancu"). Меѓутоа, неговата важност за словенечката и европската книжевност веројатно лежи во неговите симболистички списи и други раскази, кои, во нивната мешавина на симболика, модернизам, па дури и експресионизам, пренесуваат висок степен на изворност.[]

Наследство
----------

И до ден денешен, прозата на Цанкар е сметана за една од најдобрите во словенечката книжевност. Неговото влијание како писател на романи било намалено во 1960-те, но неговите драми сè уште се меѓу најпознатите театарски претстави во Словенија.

Голем број улици, плоштади, згради и установи го носат името на Цанкар во Словенија, но и во останатите поранешни републики од СФРЈ. За време на Втората светска војна, по него биле именувани една бригада и еден баталјон. По Цанкар е именуван и „Цанкаровиот дом" кој е најголемото конгресно средиште во Словенија. Помеѓу јуни 1994 година и јануари 2007 година, Цанкар бил прикажан на банкнотата од 10.000 толари.

Библиографија
-------------

„*Слугата Јернеј и неговото право*" (1907 година).
* *Erotika* (Еротика, 1899)
* *Jakob Ruda* (Јакоб Руда, 1900)
* *Knjiga za lahkomiselne ljudi* (Книга за лесноумни луѓe, 1901)
* *Tujci* (Странци, 1901)
* *Za narodov blagor* (За добротата на народот, 1901)
* *Na klancu* (На ридот, 1902)
* *Kralj na Betajnovi* (Кралот на Бетајнова, 1902)
* *Ob zori* (Во зора, 1903)
* *Križ na gori* (Крст на гора, 1904)
* *Gospa Judit* (Госпоѓа Џудит, 1904)
* *Hiša Marije Pomočnice* (Куќата на Марија Пошничката, 1904)
* *Potepuh Marko in Kralj Matjaž* (Вагабонтот Марко и Крал Матјаж, 1905)
* *V mesečini* (Во месечева светлина, 1905)
* *Nina* (Нина, 1906)
* *Martin Kačur* (Мартин Качур, 1906)
* *Aleš iz razora* (Алеш од браздите, 1907)
* *Hlapec Jernej in njegova pravica* (Слугата Јернеј и неговата правда, 1907)
* *Krpanova kobila* (Крпанова кобила, 1907)
* *Zgodbe iz doline šentflorjanske* (Приказни од Долината на Св. Флоријан, 1908)
* *Pohujšanje v dolini Šentflorjanski* (Скандал во Долината на Св. Флоријан, 1908)
* *Novo življenje*  (Нов живот, 1908)
* *Kurent* (Курент, 1909)
* *Za križem* (По крстот, 1909)
* *Hlapci* (Слуги, 1910)
* *Bela krizantema* (Бела хризантема, 1910)
* *Volja do moči* (Волјната на моќта, 1911)
* *Troje povesti* (Три приказни, 1911)
* *Lepa Vida* (Убава Вида, 1912)
* *Milan in Milena* (Милан и Милена, 1913)
* *Moje življenje* (Мојот живот, 1914, објавена во 1920)
* *Podobe iz sanj* (Слики од сонови, напишана во 1917-1918, објавена во 1920)
* *Mimo življenja* (напишана во 1904, објавена во 1920)
* *Romantične duše* (Романтични души, напишана во 1897, објавена во 1922)

Наводи
------

1. ↑  Pirjevec 1964 harvnb error: no target: CITEREFPirjevec1964 (help)
2. 1 2  Kos 1983, стр. 230 harvnb error: no target: CITEREFKos1983 (help)
3. ↑  Doležal-Jenstrle 2003 harvnb error: no target: CITEREFDoležal-Jenstrle2003 (help)
4. ↑  Košiček 2001 harvnb error: no target: CITEREFKošiček2001 (help)
5. ↑  Puhar 1982 harvnb error: no target: CITEREFPuhar1982 (help)
6. ↑  Žižek 1987 harvnb error: no target: CITEREFŽižek1987 (help)
7. 1 2 3  Milorad Živančević (1971). Živan Milisavac (уред.). *Jugoslovenski književni leksikon* [*Југословенски книжевен лексикон*] (српскохрватски). Нови Сад): Матица српска. стр. 57–59.
8. ↑  Kos 1982, стр. 41–42 harvnb error: no target: CITEREFKos1982 (help)
9. ↑  Pirjevec 1964, стр. 317 harvnb error: no target: CITEREFPirjevec1964 (help)
10. ↑  Pirjevec 1964, стр. 317–318 harvnb error: no target: CITEREFPirjevec1964 (help)
11. ↑  Pirjevec 1964, стр. 176 harvnb error: no target: CITEREFPirjevec1964 (help)
12. ↑  Janko Kos, *Pregled slovenske književnosti*, 235
13. ↑  Pirjevec 1964, стр. 317–324 harvnb error: no target: CITEREFPirjevec1964 (help)
14. ↑  Pirjevec 1964, стр. 317 harvnb error: no target: CITEREFPirjevec1964 (help)
15. ↑  Pirjevec 1964, стр. 324 harvnb error: no target: CITEREFPirjevec1964 (help)
16. ↑  Zver 1996 harvnb error: no target: CITEREFZver1996 (help)

Дополнителна книжевност
-----------------------

* Cankar, Ivan (1968), *Bela krizantema*, Ljubljana: DZS.
* Doležal-Jenstrle, Alenka (2003), *Mitologizacija ženske v Cankarjevi prozi*, Ljubljana: Filozofska fakulteta Univerze v Ljubljani.
* Dović, Marijan (2006), *Cankar kot utemeljitelj profesionalnega pisatelja - umetnika*, Ljubljana: Slavistično društvo Slovenije.
* Gradišnik, Janez (2004), „Spomini na Dejanje", *Nova revija* (269/270).
* Hribar, Spomenka (2005), „Slovenska khatarsis", *Revija 2000* (174/176): 25–70.
* Kos, Janko; и др. (1982), *Slovenska književnost*, Ljubljana: Cankarjeva založba.
* Kos, Janko (1983), *Pregled slovenskega slovstva*, Ljubljana: DZS.
* Kos, Janko, *Pregled slovenske književnosti*.
* Košiček, Marijan (2001), *Ženska in ljubezen v očeh Ivana Cankarja*, Ljubljana: Tangram.
* Pirjevec, Dušan (1964), *Ivan Cankar in evropska literatura*, Ljubljana: Cankarjeva založba.
* Puhar, Alenka (1982), *Prvotno besedilo življenja*, Zagreb: Globus.
* Vidmar, Josip (1962), *Drobni eseji*, Maribor: Obzorja.
* Žižek, Slavoj (1987), *Jezik, ideologija, Slovenci*, Ljubljana: Delavska enotnost.
* Zver, Milan (1996), *Sto let socialdemokracije na Slovenskem*, Ljubljana: Nova obzorja.

Надворешни врски
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Иван Цанкар" на Ризницата ? |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Викиизвор има оригинални дела од или за:***Ivan Cankar*** |

* Иван Цанкар, „*Слугата Јернеј и неговото право*" (целосен текст)
* Дела од Иван Цанкар на проектот „Гутенберг"
* Дела од или за Иван Цанкар на Семрежниот архив

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* VIAF: 56657726
* LCCN: n50051574
* ISNI: 0000 0001 2280 3988
* GND: 118666908
* SELIBR: 182728
* SUDOC: 03067509X
* BNF: cb122044403 (податоци)
* BIBSYS: 90235352
* MusicBrainz: 41d34e68-4bbe-4dc9-9f8a-89312ffe061a
* NLA: 35025630
* NDL: 01125638
* NKC: jo20000080639
* BNE: XX1791181
* CiNii: DA10764737

 |

 |