Алберт Сент-Ѓерѓи
**Алберт Сент-Ѓерѓи** (унгарски: *Nagyrápolti Szent-Györgyi Albert*; 16 септември 1893 година - 22 октомври 1986 година) — унгарски физиолог и биохемичар. Добитник е на Нобеловата награда за физиологија и медицина во 1937 година за откривањето на витаминот Ц и за некои реакции на циклусот од лимонската киселина. Тој е заслужен за откривањето на витаминот Ц и компоненти и реакции на циклуси на лимонската киселина. Исто така бил активен во унгарското движење на отпорот во Втората светска војна и зел учество во политиката после војната.

Животопис
---------

Алберт е роден во Будимпешта во 1893 година како син на Миклош Сент-Ѓерѓи, кој поседувал многу голем имот, и Јозефина, чиј татко и брат биле професори по анатомија на Универзитетот во Будимпешта. Иако како дете имал проблеми со учењето, од шеснаесет години науката почнала да му станува забавна, меѓутоа, Михали Ленхосек сметал дека тоа никако не би било добар избор за немирниот Алберт. Во 1911 година се запишал на студии и почнал да работи кај дедо си во лабораторијата, сè до почетокот на Првата светска војна, кога бил мобилизован во војската. Служел на италијанските и руските фронтови сè до 1917 година кога е отпуштен поради ранување во борба. За времето додека бил во војска, одликуван е со сребрен медал за храброст. Ги завршил студиите на Универзитетот во Будимпешта, а потоа ја продолжил работата со фармакологот Мансфелд во Братислава, Армин Чермак во Прага, проучувајќи електрофизиологија, и со Михелис во Берлин, а потоа отишол во Хамбург на двегодишен курс по физичка хемија.

Во 1920 година станал асистент на Универзитетот за фармакологија во Лајден, од 1922 до 1926 година работел на Физиолошкиот институт во Гронинген, Холандија, а во 1927 година отишол на Кембриџ како Рокферелов соработник, работејќи со Хопкинс. Поминал една година и во Рочестер во Минесота пред повторно да се врати на Кембриџ.

Како професор почнал да работи во 1931 година кога добил место на Универзитетот во Сегед на катедрата за медицинска хемија, на иницијатива на тогашниот министер за наука, а во 1935 година и на катедрата за органска хемија. По крајот на Втората светска војна, го презел местото професорот по медицинска хемија на Универзитетот во Будимпешта, а во 1947 година ја напуштил Унграрија, отишол во САД, каде што добил место на директор за истражување на институтот за истражување на мускулите во Масачусетс.

Истражувачката работа на Гронинген, Алберт ја започнал во областа на клеточно дишење, во која ја објаснил меѓусебната поврзаност на процесот на активирање на водород и кислород, и прв ја забележал улогата на ензимот кодехидразе и полифенол-оксидаза за физиолошки процеси во растителните клетки. При тоа го докажал постоењето на намалувачкиот агенс во растителните клетки и во животните, што подоцна ќе го донесе до неговото најголемо откритие - киселината и открил дека пиперката (Capiscum annum) — богат извор на витаминот Ц. Со упорното истражување на патот на оксидацијата во живите организми, успеал да го докаже значењето на С4 киселината (меѓу кои се и овошни киселини како што се јаболкова и винска) како катализатор на биохемиски процеси во ќелиите. Неговата работа на биохемиска оксидација потполнета е со откривањето на флавинот. Во 1938 година своите интереси ги пресвртува кон истражување на физиологијата на мускулите и набрзо потоа откривајќи ги белковините пресудни за нивна контракција, актин и миозин, па комплексот во кои се меѓусебно поврзани. Исто така, докажал дека аденозин-трифосфат претставува директен извор на енергија на мускулната контракција. После овие откритија по првпат се можело да се репродуцира најважната реакција која доведува до контракцијата на мускулите. Некои од неговите дела од овој период довеле до почетокот на користење на глицерин за презервација на биолошки препарати.

Сент-Ѓерѓи бил член на многу академски друштва, и претседател на Будимпештанската академија за наука и потпретседател на Унгарската академија за наука. Предавал како госин професор на Харвард во 1936 година, и на Универзитетот во Лијеж, во Франција, 1938 година.

Издал повеќе публикации кои според тематиката ја следат неговата истражувачка работа, меѓу кои се:

* Оксидација, ферментација, витамини - здравје и болест (1939 година);
* Мускулна контракција (1947 година);
* Природа на животот (1947 година);
* Биоенергетика (1957 година);

Приватен живот
--------------

Сент-Ѓерѓи се оженил во 1917 година со Корнели Деметри, ќерката на гувернерот на Унгарската пошта. Во брак со неа имал една ќерка по име Корнелија.

Како активен противник на нацистите за време од триесеттите години од неговиот живот, бил приморан да стане граѓанин на Шведска за време на Втората светска војна, од каде што се преселил во Америка. Во Америка, во 1941 година се оженил по вторпат, со Марта Борбиро.

Слободното време го исполнувал со спортот, пред сè со едрење и алпинизам.

Наводи
------

1. ↑  Kyle, R. A.; Shampo, M. A. (2000). „Albert Szent-Györgyi--Nobel laureate". *Mayo Clinic Proceedings*. **75** (7): 722. doi:10.4065/75.7.722. PMID 10907388.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Добитници на Нобеловата награда за физиологија или медицина |
| --- |
|  |
| 1901–1925 | 
* 1901 Емил фон Беринг
* 1902 Роналд Рос
* 1903 Нилс Риберг Финсен
* 1904 Иван Павлов
* 1905 Роберт Кох
* 1906 Камилио Голџи и Сантијаго Рамон и Кахал
* 1907 Алфонс Лаверан
* 1908 Иљја Мечников и Паул Ерлих
* 1909 Емил Теодор Кохер
* 1910 Албрехт Косел
* 1911 Алвар Гулстранд
* 1912 Алексис Карел
* 1913 Шарл Робер Рише
* 1914 Роберт Барањ
* 1915
* 1916
* 1917
* 1918
* 1919 Жил Борде
* 1920 Аугуст Крог
* 1921
* 1922 Арчибалд Вивијан Хил и Ото Фриц Мајерхоф
* 1923 Фредерик Бантинг и Џон Џејмс Ричард Маклауд
* 1924 Вилем Ајнтховен
* 1925

 |
|  |
| 1926–1950 | 
* 1926 Јоханес Фибигер
* 1927 Јулијус Вагнер-Јаурег
* 1928 Шарл Никол
* 1929 Кристијан Ајкман и сер Фредерик Гауланд Хопкинс
* 1930 Карл Ландштајнер
* 1931 Ото Варбург
* 1932 Сер Чарлс Скот Шерингтон и Едгар Даглас Адријан
* 1933 Томас Хант Морган
* 1934 Џорџ Хојт Випл, Џорџ Ричардс Мајнот и Вилијам Пари Мерфи
* 1935 Ханс Спеман
* 1936 Сер Хенри Халет Дејл и Ото Леви
* 1937 Алберт Сент-Ѓерѓи
* 1938 Корнеј Аман
* 1939 Герхард Домаг
* 1940
* 1941
* 1942
* 1943 Хенрик Карл Петер Дам и Едвард Адалберт Дојзи
* 1944 Џозеф Ерлангер и Херберт Спенсер Гасер
* 1945 Сер Александар Флеминг, Ернст Борис Чејн и сер Хауард Волтер Флори
* 1946 Херман Џозеф Мјулер
* 1947 Карл Фердинанд Кори, Герти Кори и Бернардо Хусеј
* 1948 Паул Херман Милер
* 1949 Валтер Хес и Антонио Мониц
* 1950 Едвард Калвин Кендал, Тадеуш Риштејн и Филип Шоволтер Хенч

 |
|  |
| 1951–1975 | 
* 1951 Макс Тајлер
* 1952 Селман Ваксман
* 1953 Ханс Адолф Кребс и Фриц Алберт Липман
* 1954 Џон Френклин Ендерс, Томас Хакл Велер и Фредерик Чапман Робинс
* 1955 Аксел Хуго Теодор Теорел
* 1956 Андре Курнанд, Вернер Форсман и Дикинсон В. Ричардс
* 1957 Даниел Бове
* 1958 Џорџ Велс Бидл, Едвард Лори Тејтум и Џошуа Ледерберг
* 1959 Северо Очоа и Артур Корнберг
* 1960 Сер Френк Макфарлан Бернет и Питер Брајан Медавар
* 1961 Ѓерѓ фон Бекеши
* 1962 Франсис Хари Комптон Крик, Џејмс Дјуи Вотсон и Морис Хју Фредерик Вилкинс
* 1963 Сер Џон Кару Еклс, Алан Лојд Хоџкин и Ендру Филдинг Хаксли
* 1964 Конрад Блох и Феодор Линен
* 1965 Франсоа Жакоб, Андре Луоф и Жак Моно
* 1966 Пејтон Раус и Чарлс Б. Хагинс
* 1967 Рагнар Гранит, Халдан Кефер Хартлајн и Џорџ Волд
* 1968 Роберт В. Холи, Хар Гобинд Корана и Маршал В. Ниренберг
* 1969 Макс Делбрик, Алфред Херши и Салвадор Е. Лурија
* 1970 Бернард Кац, Улф фон Ојлер и Џулијус Акселрод
* 1971 Ерл В. Садерланд Помладиот
* 1972 Џералд М. Еделман и Родни Р. Портер
* 1973 Карл фон Фриш, Конрад Лоренц и Николас Тинберген
* 1974 Алберт Клод, Кристијан де Дуве и Џорџ Е. Паладе
* 1975 Дејвид Балтимор, Ренато Дулбеко и Хауард Мартин Темин

 |
|  |
| 1976–2000 | 
* 1976 Барук С. Блумберг и Данијел Карлтон Гајдусек
* 1977 Роже Гијмен, Ендру В. Шали и Розалин Јалоу
* 1978 Вернер Арбер, Данијел Нејтанс и Хамилтон О. Смит
* 1979 Алан М. Кормак и Годфри Н. Хаунсфилд
* 1980 Барух Бенасераф, Жан Досе и Џорџ Д. Снел
* 1981 Роџер В. Спери, Дејвид Х. Хјубел и Торстен Н. Визел
* 1982 Суне Бергстром, Бент И. Самуелсон и Џон Р. Вејн
* 1983 Барбара Маклинток
* 1984 Нилс К. Јерн, Жорж Ј. Ф. Келер и Сезар Милстајн
* 1985 Мајкл С. Браун и Џозеф Л. Голдстајн
* 1986 Стенли Коен и Рита Леви-Монталчини
* 1987 Сусуму Тонегава
* 1988 Сер Џејмс В. Блек, Гертруда Елајон и Џорџ Х. Хичингс
* 1989 Џ. Мајкл Бишоп и Харолд Е. Вармус
* 1990 Џозеф Е. Мари и Е. Донал Томас
* 1991 Ервин Нехер и Берт Сакман
* 1992 Едмонд Х. Фишер и Едвин Г. Кребс
* 1993 Ричард Џ. Робертс и Филип А. Шарп
* 1994 Алфред Г. Гилман  и Мартин Родбел
* 1995 Едвард Б. Луис, Кристијана Нислајн-Фолхард и Ерик Ф. Вајсхаус
* 1996 Питер Ц. Доерти и Ролф М. Цинкернагел
* 1997 Стенли Б. Прузинер
* 1998 Роберт Ф. Ферчгот, Луис Игнаро и Ферид Мурад
* 1999 Гинтер Блобел
* 2000 Арвид Карлсон, Пол Грингард и Ерик Р. Кандел

 |
|  |
| 2001–до денес | 
* 2001 Лиланд Х. Хартвел, Р. Тимоти Хант и сер Пол М. Нерс
* 2002 Сидни Бренер, Х. Роберт Хорвиц и Џон Е. Салстон
* 2003 Пол Лотербер и сер Питер Менсфилд
* 2004 Линда Б. Бак и Ричард Аксел
* 2005 Бари Џ. Маршал и Робин Ворен
* 2006 Ендру Фајер и Крејг Мело
* 2007 Марио Капеки, сер Мартин Еванс и Оливер Смитиз
* 2008 Харалд цур Хаузен, Франсоаз Баре Синуси и Лик Монтањије
* 2009 Елизабет Блекберн, Керол Грајдер и Џек Шостак
* 2010 Роберт Едвардс
* 2011 Брус Бојтлер, Жил Офман и Ралф Стајнман
* 2012 Џон Гердон и Шинја Јаманака
* 2013 Џејмс Ротман, Ренди Шекман и Томас Зидхоф
* 2014 Џон О’Киф, Меј-Брит Моузер и Едвард Моузер
* 2015 Вилијам Кемпбел, Сатоши Омура и Ту Јоујоу
* 2016 Јошинори Осуми
* 2017 Џефри Хол, Мајкл Росбаш и Мајкл Јанг
* 2018 Џејмс Р. Елисон и Тасуку Хонџо
* 2019 Грег Л. Семенза, Питер Џ. Ратклиф и Вилијам Келин мл.
* 2020 Харви Алтер, Чарлс Рајс и Мајкл Хотон
* 2021 Ардем Патапутјан и Дејвид Џулиус
* 2022 Сванте Пебо
* 2023 Каталин Карико и Дру Вајсман

 |

 |