Христос пред Пилат
Ел Греко, *Христос го носи крстот*
**Велики петок** или **Велипеток** — ден од Страдалната седмица, христијански празник на денот кога е распнат Исус Христос. Овој ден е посветен на спомнувањето на осудувањето на смрт, Крстните страдања и смртта на Спасителот.

Одлуката за погубување на Христос на Велика Среда ја донело Еврејското црковно собрание (Синедрионот). Исус Христос бил пронајден и уапсен кај Гетсеманската градина, по Тајната вечера ноќта меѓу Велики четврток и Велипеток. Ноќта Христос бил мачен и камшикуван за на крајот да биде изведен пред Понтиј Пилат, римскиот намесник за Јудеја. Тој најпрвин изјавува дека не наоѓа никаква вина за која би можел да го осуди Христос. Но, фарисеите гледајќи дека Исус може да биде ослободен, го наклеветуваат дека се прогласил себеси за цар и со тоа всушност се кренал против Рим и императорот. За таков грев Римјаните морале да го казнат сторителот. Бидејќи било Пасха, најголемиот еврејски празник за кој било вообичаено да се ослободи еден затвореник, Пилат го прашал насобраниот народ кој сакаат да биде ослободен? Исус или Варава, разбојник кој убил неколку римски војници. Насобраниот народ потбуцнат повторно од фарисеите барал да се ослободи Варава. На прашањето на Пилат што да прави со Исус, народот извикувал "Распни го! Распни го!". Затоа откако ја изрекол пресудата, Понтиј Пилат ги измил рацете и му се обратил на насобраниот народ со зборовите: "Јас не сум виновен за смртта на овој праведник".

На Христос му бил ставен венец од трње на главата и тежок крст на плеќите кој го носел до ридот Голгота, каде што е распнат. По патот тој бил плукан и навредуван од мнозинството народ. Но се нашол таму и еден добар човек по име Симон од Киринеја кој се сожалил и му помогнал на Исус да го носи крстот. И денес по 2000 години, патот по кој тој одел е познат како пат на болката. На Голгота биле поставени три крста. Крстот на Исус бил во средината а од страните биле распнати двајца разбојници. Дури и на крстот Исус побарал прошка од Бога за своите џелати извикувајќи: "Оче, прости им зашто не знаат што прават". 
Кога околу три часот попладне ја предал својата душа на Бог, сонцето се помрачило, се отворале гробови, земјата се тресела, пердето во храмот се разделило на половина, карпи пукале со страшен звук. Со тоа се обестиниле Исусовите зборови дека "и мртвите камења ќе сведочат за живиот Бог".
Покрај крстот останале Богородица, апостолот Јован, Марија Магдалена и уште неколку жени. Нема и скаменета од болка го гледала Богородица безживотното тело на својот син. Јосиф од Ариматеја отишол кај Пилат и го замолил за дозвола телото на Исус да го симнат од крстот и да го погребаат. Бидејќи утредента било сабота (кога ништо не се работи), за да не стои телото три дена на крстот Пилат дал дозвола да го погребаат. Исусовото тело го обвиткале во платно и го однеле во нова гробница, која Јосиф ја подготвил за себеси. Гробот бил издлабен во карпа, на чиј влез Римјаните поставиле огромен камен и стражи, плашејќи се дека некој може да го украде телото.

Празнување, обичаи и верувања
-----------------------------

Велипеток се празнува со свети литургии и принесување на бескрвна жртва, со читање извадоци од евангелијата од делот кој ја опишува неделата на страдањата на Синот божји.Времето на смртта и симнувањето на телото Христово од крстот во Црквата се одбележува со вечерно богослужење и со посебен ритуал на изнесување на покривката, на посебно украсена маса пред олтарот кој го симболизира гробот на Христос. Потоа трипати се обиколува црквата со покривката што го симболизира Исусовото погребување придружено со звуци на тропала. Црвената прекривка на која се извезени слики од Господовото страдање стои пред олтарот и се целива до денот на неговото воскресение. 
Обичај е на тој ден да се вапсаат велигденски јајца во црвена боја, која со симболичка смисла ја претставува невино пролеаната крв на Христос. Според христијанското учење, страдањето му претходи на воскресението, а без страдање и смрт нема воскресение.

Православниот канон за Велипеток предвидува строг пост со вода, а многу верници на тој ден не пијат, ниту јадат до зајдисонце. За овој ден Црквата пропишува најстрог пост, денот да помине без јадење и пиење (освен за немоќните и престарените), во знак на таговно сеќавање на настаните од она време. Покрај постот, на денот на христијанската жалост не се работи по дома, ниту на поле.

Велики петок како тема во уметноста и во популарната култура
------------------------------------------------------------

Велики петок се јавува како тема во делата од уметноста и популарната култура, како:

* „Велики петок 1919 година" (*Veliki Petak godine hiljadudevetstotina i devetnaeste*) - песна на хрватскиот писател Мирослав Крлежа.

Наводи
------

1. ↑  *The Chambers Dictionary*. Allied Publishers. стр. 639. ISBN 978-81-86062-25-8. Посетено на 13 April 2012.
2. ↑  Elizabeth Webber; Mike Feinsilber (1999). *Merriam-Webster's Dictionary of Allusions*. Merriam-Webster. стр. 67. ISBN 978-0-87779-628-2. Посетено на 13 April 2012.
3. ↑  Franklin M. Segler; Randall Bradley (1 October 2006). *Christian Worship: Its Theology And Practice*. B&H Publishing Group. стр. 226. ISBN 978-0-8054-4067-6. Посетено на 13 April 2012.
4. ↑  Bainger, Fleur (1 April 2010). „Fish frenzy for Easter Friday". *ABC Online*. Посетено на 22 April 2011.
5. ↑  Hamilton-Irvine, Gary (30 March 2013). „Relax Easter trading laws for Rotorua, say retailers". *Rotorua Daily Post*. Посетено на 30 March 2013.
6. ↑  Miroslav Krleža, *Lirika*. Sarajevo: Svjetlost, 1966, стр. 43-44.

Галерија
--------

* Плаштеница во православна цркваПлаштеница во православна црква
* Распетието, покриено пред почетокот на службата во католичка цркваРаспетието, покриено пред почетокот на службата во католичка црква
* Црн олтар, протестански обичајЦрн олтар, протестански обичај


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Страсна седмица |
| --- |
|  |
| 
* Лазарова сабота/Цветници
* Велики понеделник
* Велики вторник
* Велика среда
* Велики четврток
* Велики петок
* Велика сабота
* Велигден

 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* LCCN: sh85055885
* GND: 4163328-3
* BNF: cb12216058r (податоци)
* NKC: ph903275

 |

 |