**Исламски Каиро** (арап. **قاهرة المعز**), или **средновековен Каиро**, официјално **Историски Каиро** (القاهرة التاريخية *al-Qāhira tārīkhiyya*), главно се однесува на областите на Каиро, Египет, кои биле изградени од муслиманското освојување во 641 н.е. до современата експанзија на градот во 19 век за време на Исмаил-паша правило, имено: централните делови во рамките на стариот град со ѕидини, историските гробишта, областа околу Цитаделата во Каиро, делови од Булак и Стариот Каиро (арап. **مصر القديمة**) кој датира од римско време и ги вклучува главните коптски христијански споменици.  

Името „исламски" Каиро не се однесува на поголема важност на муслиманите во областа, туку на богатата историја и наследство на градот од неговото основање во раниот период на исламот, додека го разликува од блиските антички египетски локалитети Гиза и Мемфис.   Оваа област има една од најголемите и најгусти концентрации на историска архитектура во исламскиот свет.  Се карактеризира со стотици џамии, гробници, медреси, дворци, каравансараи и утврдувања кои датираат од целиот исламски период на Египет.

Во 1979 година, Организацијата за образование, наука и култура на Обединетите нации (УНЕСКО) го прогласила *Историскиот Каиро* за светско културно наследство, како „*еден од најстарите исламски градови во светот, со своите познати џамии, медреси, амами и фонтани*" и „*новиот центар" на исламскиот свет, достигнувајќи го своето златно доба во 14 век*".

Историја
--------

### Основата на Фусат и ран исламски период

 Ископаните остатоци од Фусат во 2009 г
Историјата на Каиро започнува, во суштина, со освојувањето на Египет од страна на муслиманските Арапи во 640 година, под командантот Амр ибн ел-Ас.  Иако Александрија била главен град на Египет во тоа време (и била во текот на Птоломејскиот, Римскиот и Византискиот период), арапските освојувачи решиле да основаат нов град наречен Фусат кој ќе служи како административен главен град и воен гарнизонски центар на Египет. Новиот град се наоѓал во близина на римско-византиската тврдина позната како Вавилон на брегот на Нил (денес се наоѓа во Стар Каиро), југозападно од подоцнежното место на Каиро (види подолу). Изборот на оваа местоположба можеби се должи на неколку фактори, вклучувајќи ја нејзината малку поблиска близина до Арабија и Мека, стравот од силно преостанато христијанско и хеленистичко влијание во Александрија и ранливоста на Александрија од византиските контраофанзиви кои пристигнувале по море (што навистина се случило).   Можеби уште поважно, локацијата на Фустат на пресекот на Долен Египет (Делтата на Нил) и Горен Египет (Долината на Нил појужно) го направило стратешко место од каде можело да се контролира земјата која била средиштена на реката Нил, многу како што направил староегипетскиот град Мемфис (се наоѓа јужно од Каиро денес).   (Моделот на основање нови гарнизонски градови во внатрешноста бил исто така таков што се повторувал во текот на арапските освојувања, со други примери како Кајраван во Тунис или Куфа во Ирак.  ) Основањето на Фусат било исто така придружено со основањето на првата џамија, џамијата на 'Амр ибн ел-Ас, која била многу обновувана низ вековите, но сè уште постои и денес.

Фустат бргу прераснал и станал главен град, пристаниште и економски центар на Египет, а Александрија станала повеќе провинциски град.  Во 661 година исламскиот свет потпаднал под контрола на Омејадите, со седиште во нивниот главен град Дамаск, до нивното соборување од страна на Абасидите во 750 година. Последниот калиф од Омејадите, Марван II, го направил својот последен став во Египет, но бил убиен на 1 август 750 година  Потоа, Египет и Фустат преминале под контрола на Абасидите. Абасидите го одбележале своето ново владеење во Египет со основање на нова административна престолнина наречена ел-Аскар, малку североисточно од Фусат, под иницијатива на нивниот гувернер Абу Аун. Градот бил завршен со основањето на големата џамија (наречена *Џами ел-Аскар*) во 786 година и вклучувала палата за резиденцијата на гувернерот, позната како *Дар ел-Имара.*  Ништо од овој град не останало денес, но основањето на новите административни престолнини веднаш надвор од главниот град станала повторлива шема во историјата на областа.

 Џамијата на Ибн Тулун, изградена во 9 век. Тоа е редок и извонреден пример на зачувана архитектура на Абасидите надвор од Ирак.
Ахмад Ибн Тулун бил турски воен командант кој им служел на абасидските калифи во Самара за време на долгата криза на моќта на Абасидите.  Тој станал гувернер на Египет во 868 година, но бргу стана негов *де факто* независен владетел, додека сè уште ја признавал симболичната власт на абасидскиот калиф. Тој станал толку влијателен што калифот подоцна му дозволил да ја преземе контролата врз Сирија во 878 година  Во овој период на владеење на Тулунид (под Ибн Тулун и неговите синови), Египет станал независна држава за прв пат откако била воспоставена римската власт во 30 п.н.е.  Ибн Тулун го основал својот нов административен главен град во 870 година, наречен ел-Катај, северозападно од ел-Аскар. Вклучувал нова голема палата (исто наречена *Дар ел-Имара*), хиподром или полигон за воени паради, удобности како болница (бимаристан) и голема џамија која опстојува до денес, позната како Џамија на Ибн Тулун, која била изградена помеѓу 876 и 879 година   Ибн Тулун починал во 884 година, а неговите синови владееле уште неколку децении до 905 година кога Абасидите испратиле војска да воспостават директна контрола и го запалиле ел-Катај до темел, поштедувајќи ја само џамијата.  По ова, Египет некое време бил управуван од друга династија, Ихшидидите, кои владееле како гувернери на Абасидите помеѓу 935 и 969 година. Некои од нивните градби, особено под Абу ел-Миск Кафур, црн евнух (по потекло од Етиопија), кој владеел како регент во подоцнежниот дел од овој период, можеби влијаеле на изборот на локацијата на идните фатимиди за нивниот главен град, бидејќи една од Големите градини на Кафур долж каналот на фараоните биле инкорпорирани во подоцнежните фатимидски палати. 

### Основањето на ел-Кахира (Каиро) и Фатимидски период

 Баб ел-Футух, една од северните порти на Каиро изградена од фатимидскиот везир Бадр ел-Џамали кон крајот на 11 век
Фатимидите, исмаилски шиитски калифат кој се наоѓал во Ифрикија (Тунис), го освоиле Египет во 969 н.е. за време на владеењето на калифот ел-Муиз. Нивната армија, составена претежно од северноафрикански Кутама Бербери, била предводена од генералот Џавар ел-Сикили. Во 970 година, под инструкции од ел-Муиз, Џавар планирал, основал и изградил нов град кој ќе служи како резиденција и центар на моќта на фатимидските калифи. Градот го добил името *ел-Муизија ал-Кахира* (арап. **المعزية القاهرة**), „Победничкиот град на ел-Муиз", подоцна едноставно наречен „ел-Кахира", што го дало современото име Каиро. 

 Џамијата ел-Азхар, основана од Фатимидите во 972 година. ( Минарињата биле додадени подоцна за време на периодот на Мамлуците.)
Градот се наоѓал североисточно од Фусат и од претходните административни престолнини изградени од Ибн Тулун и Абасидите. Џавар го организирал новиот град така што во неговиот центар биле Големите палати во кои биле сместени калифите, нивното домаќинство и државните институции.  Биле завршени две главни палати: источната (најголемата од двете) и западната, меѓу која се наоѓал важен плоштад познат како *Бајн ел-Касрајн* („Помеѓу двете палати"). Главната градска џамија, џамијата ел-Азхар, е основана во 972 година и како петочна џамија и како центар за учење, а денес се смета за еден од најстарите универзитети во светот. Главната улица во градот, позната денес како улица *ел-Муиз ли-Дин Алах* (или улица ел-Муз), но историски позната како *Касаба*, течела од една од северните градски порти (Баб ел-Футух) до јужната порта (Баб Зувеила) и поминувала меѓу палатите преку Бајн ел-Касрејн. Меѓутоа, за време на Фатимидите, Каиро бил кралски град кој бил затворен за обичните луѓе и населен единствено со семејството на калифот, државните службеници, армиските полкови и другите луѓе неопходни за операциите на режимот и неговиот град. Фусат извесно време останал главен економски и урбан центар на Египет. Дури подоцна Каиро пораснал за да апсорбира други локални градови, вклучувајќи го и Фустат, но 969 година понекогаш се смета за „*година на основање*" на сегашниот град. 

ел-Муиз, а со него и административниот апарат на Фатимидскиот калифат, го напуштиле својот поранешен главен град Махдија, Тунис, во 972 година и пристигнале во Каиро во јуни 973 година.   Фатимидскиот калифат за многу краток период станало доволно моќна држава за да биде закана за ривалскиот сунитски Абасидски калифат. За време на владеењето на калифот ел-Мустансир (1036–1094), најдолгиот од кој било муслимански владетел, Фатимидскиот калифат го достигнал својот врв, но и го започнал својот пад.  Неколку силни везири, дејствувајќи во име на калифите, успеале да ја оживеат моќта на Фатимидскиот калифат повремено. Ерменскиот везир Бадр ел-Џамали (на функцијата од 1073-1094) особено ги обновил ѕидовите на Каиро со камен, со монументални порти, чии остатоци стојат и денес и биле проширени под подоцнежното владеење на Ајубидите.  Кон крајот на 11 век, исто така, било време на големи настани и случувања во регионот. Во тоа време Големото Селџучко Царство зазело голем дел од источниот исламски свет. Доаѓањето на Турците, кои главно биле сунитси муслимани, бил долгорочен фактор во таканаречената „ сунитска преродба "која го сменила напредокот на Фатимидите и на шиитските фракции на Блискиот Исток.  Во 1099 година, Првата крстоносна војна го зазелаЕрусалим, а новите држави на крстоносците станале ненадејна и сериозна закана за Египет. Новите муслимански владетели како Нур ел-Дин од турската династија Зенгиди ја презеле одговорноста за севкупната офанзива против крстоносците.

Во 12 век, слабоста на Фатимидите станала толку сериозна што под последниот фатмидски калиф, ел-Адид, тие побарале помош од Зенгидите да се заштитат од кралот на Ерусалим, Амалрик, додека во исто време се обидувале да се договорат со вториот за да ги држи Зенгидите под контрола.  Во 1168 година, додека крстоносците марширале кон Каиро, фатимидскиот везир Шавар, загрижен дека неукрепениот град Фустат ќе се користи како база од каде ќе се опсади Каиро, наредил негова евакуација, а потоа го запалил градот. Додека историчарите дебатираат за степенот на уништувањето (како што се смета дека Фустат продолжил да постои после ова), палењето на Фустат сепак означува клучен момент во пропаѓањето на тој град, кој подоцна бил засенет од самиот Каиро.   На крајот, Салах ад-Дин (Саладин), командант на Зенгидите, кој ја добил позицијата на везир на ел-Адид во Каиро, го прогласил крајот и разбивањето на Фатимидскиот калифат во 1171 година. Така Каиро се вратил на сунитското владеење и се отворило ново поглавје во историјата на Египет и во урбаната историја на Каиро.

### Ајубидски и Мамелучки период

 Цитаделата на Салах ад-Дин (Саладин), основана во 1176 година и понатаму развиена од други владетели по него. Џамијата на Мухамед Али од 19 век е видлива со поглед на нејзините ѕидови.
Владеењето на Салах ад-Дин го означило почетокот на династијата Ајубиди, која владеела со Египет и Сирија и ја продолжила борбата против крстоносците. Тој, исто така, се впуштил во изградба на нова амбициозна утврдена цитадела (сегашната Цитадела на Каиро) појужно, надвор од градските ѕидини, во која биле сместени египетските владетели и државната администрација многу векови потоа. Ова го завршило статусот на Каиро како ексклузивен град-палата и започнал процес со кој градот станал економски центар населен со обични Египќани и отворен за странски патници. Во текот на следните векови, Каиро се развил во целосен урбан центар. Падот на Фустат во истиот период го отворил патот за негово искачување. Ајубидските султани и нивните наследници Мамелуци, кои биле сунитски муслимани желни да го избришат влијанието на шиитските Фатимиди, постепено ги уривале и ги замениле големите фатимидски палати со свои згради.  Џамијата ел-Азхар била претворена во сунитска институција, а денес таа е најистакнат центар за проучување на Куранот и исламскиот закон во сунитскиот исламски свет.

Во 1250 година династијата попуштила и власта преминала во режим контролиран од Мамелуците. Мамелуците биле војници кои биле купени како млади робови (често од различни региони на Централна Евроазија) и израснати да служат во војската на султанот. Тие станале потпора на ајубидската војска под султанот ел-Салих и на крајот станале доволно моќни да ја преземат контролата над државата за себе во политичка криза за време на Седмата крстоносна војна. Помеѓу 1250 и 1517 година, престолот преминал од еден мамелучки систем во систем на сукцесија кој генерално бил ненаследен, но исто така често насилен и хаотичен. Мамелучкиот Султанат продолжил со многу аспекти на Ајубидите пред нив, и бил одговорен за одбивање на напредувањето на Монголите во 1260 година (најпознато во битката кај Ајн Џалута) и за ставање конечен крај на државите на крстоносците во Левантот. 

The monumental Madrasa-mosque of Sultan Hasan, Bahri Mamluk period, mid-14th centuryThe dome of Sultan Qaytbay's complex in the Northern Cemetery, Burji Mamluk period, late 15th centuryМонументалната Медреса-џамија на Султан Хасан, средина на 14 векКупола на Комплекс на султанот Кајтбај во Северните гробишта, крајот на 15 век

За време на Ајубидите и подоцнежните Мамлуци, авенијата Касаба станала привилегирано место за изградба на верски комплекси, кралски мавзолеи и трговски објекти, обично спонзорирани од султанот или членовите на владејачката класа. Тука се развиле и главните пазари на Каиро, формирајќи ја нејзината главна економска зона на меѓународна трговија и комерцијална активност.  Како што главната улица станала заситена со продавници, а просторот за понатамошен развој се намалил, нови комерцијални објекти биле изградени уште на исток, блиску до џамијата ел-Азхар и до светилиштето на ел-Хусеин, каде што се наоѓа сук областа Кан ел-Калили, сè уште присутна и денес, прогресивно развиена. Еден важен фактор во развојот на урбаниот карактер на Каиро бил зголемениот број на *вакафни* установи, особено за време на периодот на Мамлуците. Вакафите биле добротворни фондови според исламскиот закон кои ги одредувале функциите, операциите и изворите на финансирање на многуте верски/граѓански институции изградени од владејачката елита. Тие вообичаено биле изготвени за да се дефинираат сложени верски или граѓански згради кои комбинирале различни функции (на пр. џамија, медреса, мавзолеј, себил) и кои често биле финансирани со приходи од урбани комерцијални објекти или рурални земјоделски имоти.  До крајот на 15 век Каиро имал и висококатници со мешана намена (познати како *раб*, *кан* или *викала*, во зависност од точната функција) каде што двата долни ката обично биле за комерцијални и складишни цели и повеќе катови горе. ги давале под кирија на станари. 

 Традиционални резиденции во Каиро пред прозорците на *машрабија* (фотографија од 1867 година)
Каиро продолжил да биде главен економски центар и еден од најважните градови на царството. Градот останал главна точка за аџилак (*хаџ*) пат до Мека.  Додека отоманските гувернери не биле главни покровители на архитектурата како Мамлуците, Каиро сепак продолжил да се развива и нови населби растеле надвор од старите градски ѕидини.  Отоманската архитектура во Каиро продолжила да биде под големо влијание и изведена од локалните традиции од времето на Мамлуците наместо да претставува јасен прекин со минатото.  Некои поединци, како што е Абд ар-Рахман Катхуда ел-Каздагли, службеник на мамлуците меѓу јаничарите во 18 век, биле плодни архитектонски покровители.   Многу стари буржоаски или аристократски куќи кои се зачувани во Каиро денес датираат од отоманскиот период, како и голем број сабили - кутаби (комбинација од киоск за дистрибуција на вода и школа за читање Куран). 
Француската војска на Наполеон накратко го окупирала Египет од 1798 до 1801 година, по што албанскиот офицер во османлиската армија по име Мухамед Али аша го направил Каиро главен град на независна империја која траела од 1805 до 1882 година. нејзината независност во 1922 година.
Под власта на Мухамед Али, Цитаделата во Каиро била целосно обновена. Многу од неговите неупотребени споменици на Мамлуците беа урнати за да се направи место за неговата нова џамија (џамијата на Мухамед Али) и другите палати. Династијата на Мухамед Али, исто така, воведе почисто отомански стил на архитектура, главно во доцниот отомански барокен стил од тоа време. Еден од неговите внуци, Исмаил, како Кедив помеѓу 1864 и 1879 година, ја надгледувал изградбата на модерниот Суецки канал. Заедно со ова претпријатие, тој исто така презеде изградба на огромен нов град во европски стил на север и запад од историскиот центар на Каиро. Новиот град ги имитира реформите на Хаусман во Париз од 19 век, со големи булевари и плоштади кои се дел од планирањето и распоредот. Иако никогаш не е целосно завршен до степенот на визијата на Исмаил, овој нов град сочинува голем дел од центарот на Каиро денес. Ова ги остави старите историски области на Каиро, вклучувајќи го и градот со ѕидини, релативно запоставени. Дури и Цитаделата го изгубила статусот на кралска резиденција кога Исмаил се преселил во новата палата Абдин во 1874 година.

 Детална карта на Каиро од *Описот на Египет*, ок. 1802
 Сабил од Исмаил Паша, нарачан од Мухамед Али-паша во 1828 година

Историски локалитети и споменици
--------------------------------

### Џамии

Додека првата џамија во Египет била џамијата на Амр ибн ел-Ас во Фусат, џамијата на Ибн Тулун е најстарата џамија што ја задржала својата оригинална форма и е редок пример на абасидската архитектура, од класичниот период на исламската цивилизација. Била изградена во периодот 876-879 година во стил инспириран од главниот град на Абасидите, Самара во Ирак. Тоа е една од најголемите џамии во Каиро и често се наведува како една од најубавите.

Една од најважните и најтрајните институции основана во периодот на Фатимидите била џамијата ел-Азхар, основана во 970 година, која се натпреварувала со Каравијин во Фес за титулата најстар универзитет во светот. Денес, Универзитетот ел-Азхар е најистакнат центар на исламското учење во светот и еден од најголемите универзитети во Египет со кампуси низ целата земја.  Самата џамија задржува значајни фатимидски елементи, но е додадена и проширена во следните векови, особено од султаните на Мамлуците Кајтбај и ел-Гури и од Абд ел-Рахман Катхуда во 18 век. Други постојни споменици од периодот на Фатимидите ја вклучуваат големата џамија на ел-Хаким, џамијата ел-Акмар, џамијата Јујуши, џамијата Лулуа и џамијата на Салих Талаи.

Сепак, најистакнатото архитектонско наследство на средновековниот Каиро датира од периодот на Мамлуците, од 1250 до 1517 година. Мамелучките султани и елити биле желни покровители на религиозниот и научниот живот, најчесто градејќи религиозни или погребни комплекси чии функции може да вклучуваат џамија, медреса, теќе (за суфиите ), центри за дистрибуција на вода (сабили) и мавзолеј за нив и нивните семејства.  Меѓу најпознатите примери на споменици од периодот на Мамелуците во Каиро се огромната џамија-Медреса на султан Хасан, џамијата на Амир ел-Маридани, џамијата на султанот ел-Муајад (чии минариња биле изградени над портата на Баб Зувејла ), комплексот Султан ел-Гури, погребниот комплекс на султанот Кајтбај на северните гробишта и триото споменици во областа Бајн ел-Касрејн што го сочинуваат комплексот на султанот ел-Мансур Калавун, медресата на ел-Насир Мухамед, и Медресата на султанот Баркук. Некои џамии вклучуваат сполии (често колони или капители) од претходни згради изградени од Римјаните, Византијците или Коптите. 

Исламскиот Каиро е исто така локација на неколку важни религиозни светилишта, како што е џамијата ел-Хусеин (за чие светилиште се верува дека ја држи главата на Хусеин ибн Али), Мавзолејот на имамот ел-Шафии (основач на шафискиот мезхеб, едно од основните школи на мислата во сунитската исламска јуриспруденција), Гробот на Сајида Рукаја, Џамијата на Сајида Нафиса и други. Некои од овие светилишта се наоѓаат во огромните гробишта познати како Град на мртвите или *ел-Карафа* на арапски, кои се граничат со историскиот град. Гробиштата датираат од основањето на Фусат, но многу од најистакнатите и најпознатите градби на мавзолејот се од периодот на Мамлуците. 

#### Фатимидски и Ајубидски ѕидови

Кога Каиро бил основан како град-палата во 969 година од страна на Фатимидскиот калифат, Гавар ел-Сикили, генерал на Фатимидите, ја предводел изградбата на оригиналните ѕидови на градот од тули. Подоцна, за време на владеењето на осмиот фатимидски калиф, везирот Бадр ел-Гамали ги финансирал напорите за обнова на ѕидовите од камен и подалеку од порано за да се прошири просторот во ѕидовите на Каиро. Архитектонските елементи на ѕидовите биле информирани од ерменското потекло на Бадр ел-Гамали и биле иновативни во контекст на исламската воена архитектура во Египет. Ѕидовите се составени од три вертикални нивоа. Долното ниво било издигнато над улицата и ги содржело предворјето на портите, до кои биле достапни рампи. Второто ниво содржело сали кои поврзувале различни галерии и простории. Третото ниво било нивото на терасата, заштитено со парапети, каде што, во близина на портите, биле изградени видиковци за користење на калифот и неговиот двор.

По периодот на Фатимидите, основачот на династијата на Ајубидите, Саладин, планирал да ги прошири ѕидините на Каиро за да опфати поголем дел од градот и исто така да го огради Фустат на југ.  Ајубидите успешно ги прошириле ѕидините во близина на Каиро на југ, но Саладин починал пред да ги започнат ѕидовите што ќе го оградат другиот град, така што овој дел од дизајнот никогаш не бил реализиран. 

### Фатимидски и Ајубидски порти

Многу порти постоеле по должината на ѕидините на Фатимид Каиро, но само три останале денес: Баб ел-Наср, Баб ел-Футух и Баб Зувејла (со „Баб" во превод „порта"). Проектот за реставрација од 2001 до 2003 година успешно ги обновил трите порти и делови од северниот ѕид помеѓу Баб ел-Наср и Баб ел-Футух. 

Баб ал-Наср и Баб ал-Футух се наоѓаат на северниот дел од ѕидот, околу двесте јарди еден од друг. Баб ал-Наср, што во превод значи „Портата на Победа", првично беше наречен Баб ал-Из, што значи „Порта на славата", кога го конструираше Гавар ал-Сикили. Беше реконструиран од Бадр ал-Гамали помеѓу 1087 и 1092 година на околу двесте метри од првичното место и го доби своето ново име. Слично, Баб Ал-Футух првично бил наречен Баб ал-Икбал, или „Портата на просперитетот", а подоцна бил преименуван во Баб ал-Футух од Бадр ал-Гамали. Баб ал-Наср е опкружен со две кули со квадратна форма, со ознаки на штитот врежани во каменот, додека Баб ал-Футух е опкружен со кружни кули. хеликоидните сводови се први од ваков вид во овој архитектонски контекст. Фасадата на Баб ал-Наср има фриз што содржи куфички натписи во бел мермер, вклучително и темелен натпис и шиитски верзијата на *Шахада* која беше претставник на религиозните верувања на калифатот Фатимид. Баб ал-Футух нема натписи на самата порта, но натпис може да се види во близина на исток, на ѕидот што е истакнат околу северното минаре на џамијата Ал-Хаким. Внатре во Баб ал-Футух, преку неговата источна крилна врата, се наоѓа гробот на неидентификувана фигура, а низ неговата западна крилна врата е долга засводена комора.

Третата преживеана порта, Баб Зувејла, се наоѓа во јужниот дел од ѕидот. Бадр ел-Гамали ја обновил оригиналната Баб Зувејла појужно од оригиналната порта на Гавар ел-Сикили. Соседната џамија, џамијата на ел-Муајад Шејх, има две минариња кои се наоѓаат на врвот на двете кули што го оградуваат Баб Зувејла.  Слично на Баб ел-Наср и Баб ел-Футух, Баб Зувејла исто така бил во непосредна близина на градините, имено градините на Кантара ел-Карк.

### Цитадела

Салах ад-Дин (Саладин) ја започнал изградбата на голема Цитадела во 1176 година за да служи како седиште на власта на Египет, а изградбата завршила под неговите наследници. Таа е сместена на гребенот на блиските ридови Мукатам со поглед на градот. Цитаделата останала резиденција на владетелите на Египет до крајот на 19 век и постојано била трансформирана под следните владетели. Имено, Мухамед Али-паша ја изградил џамијата на Мухамед Али од 19 век, која сè уште доминира на хоризонтот на градот од неговата гледна точка.

### Пазари и комерцијални објекти

Кан ел-Калили, главниот сук или чаршиски центар на средновековниот Каиро.
Мамелуците и подоцнежните Османлии, исто така, изградиле викали (каравансараи; исто така познати како анови) за сместување на трговци и стоки поради важната улога на трговијата и трговијата во економијата на Каиро. Најпознатиот и најдобро зачуваниот пример е Викала ел-Гури, кој во денешно време, исто така, е домаќин на редовни изведби на танцовата трупа од египетското наследство ел-Танура. Познатиот ан ел-Калили е познат пазар и комерцијален центар во кој се интегрирани и каравансараи. Друг пример за историска комерцијална архитектура е Касаба од 17 век во Радванскиот Залив, денес дел од областа ел-Кајамија чие име доаѓа од декоративниот текстил (хајамија) што сè уште се продава овде.

Статус на зачувување
--------------------

Голем дел од оваа историска област страда од занемарување и пропаѓање, во оваа, една од најсиромашните и најпренаселените области на египетската престолнина. Покрај тоа, како што е објавено во неделникот ел-Ахрам, кражбите на исламските споменици и артефакти во областа ел-Дарб ал-Ахмар го загрозуваат нивното долгорочно зачувување. По востанието во 2011 година, кражбите се зголемиле меѓу историските споменици и недостатокот на спроведување на зони дозволи традиционалните куќи да се заменат со високи згради. Кражбите и дивоградбите оттогаш се намалиле, но проблемите со животната средина остануваат.

Различни напори за обновување на историскиот Каиро се во тек во последниве децении, со вклучување и на египетските владини власти и на невладини организации како што е Фондот за култура Ага Кан (АКТЦ). Во 1998 година, владата го започнал Проектот за реставрација на Историскиот Каиро (HCRP) кој имал за цел да обнови 149 историски споменици, особено околу улицата ел-Муиз. Реставрацијата на Бај ел-Сухајми и улицата Дарб ел-Асфар пред неа, исто така, била завршена во 1999 година од независни египетски конзерватори со финансирање од Арапски фонд за економски и социјален развој, кувајтска организација. До 2010 година, околу 100 од 149 споменици назначени од HCRP биле обновени. Музеј на отворено, наменет за туристите, а притоа дава малку придобивки за околната заедница. Отприлика во истиот период, друга иницијатива покрената од АКТЦ се фокусирала на ревитализација на населбата ел-Дарб ел-Ахмар по изградбата на блискиот парк ел-Азхар. Овој проект имал за цел пристап одоздола нагоре за подобрување на урбаното ткиво на заедницата и социоекономската состојба на жителите, како и вклучување на поголемо учество на јавноста и приватно.[33][34]

Примери за поновите реставраторски проекти вклучуваат рехабилитација на џамијата на Амир ел-Маридани од 14 век во ел-Дарб ел-Ахмар, која започнала во 2018 година и чија прва фаза беше завршена во 2021 година, делумно предводена од АКТЦ со дополнително финансирање од Европската Унија. Помеѓу 2009 и 2015 година, Светскиот фонд за споменици и АКТЦ ја завршил реставрацијата на џамијата на Амир Аксункур од 14 век (исто така позната како Сина џамија). Друг проект завршен во 2021 година го обновил Сабил-кутаб од 18 век на Рукаја Дуду во областа Сук ал-Силах. Во 2021 година, египетската влада започнала нов притисок за реновирање на стариот град, вклучувајќи ги областите околу историските градски порти, делумно со цел да го поттикне туризмот. Напорите би вклучиле и реставрација на згради кои не се официјално наведени како споменици и пешачење на некои зони. Во некои случаи, сопствениците или станарите на одредени згради биле преместени на друго место додека реставрацијата е во тек.

Наводи
------

1. ↑  *The Boundaries and Preservation Codes of Historic Cairo* (PDF) (арапски). National Organisation for Urban Harmony. 2022.
2. ↑  „Historic Cairo – Maps". *UNESCO World Heritage Centre* (англиски). Посетено на 2023-02-19.
3. 1 2 3 4 5 6 7  Williams, Caroline (2018). *Islamic Monuments in Cairo: The Practical Guide* (7th. изд.). Cairo: The American University in Cairo Press.
4. ↑  Planet, Lonely. „Islamic Cairo in Cairo, Egypt". *Lonely Planet* (англиски). Посетено на 2019-11-18.
5. ↑  UNESCO, *Decision Text*, World Heritage Centre, retrieved 21 July 2017
6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19  Raymond, André. 1993. *Le Caire*. Fayard.
7. 1 2 3 4  Kennedy, Hugh (2007). *The Great Arab Conquests: How the Spread of Islam Changed the World We Live In*. Weidenfeld & Nicolson.
8. 1 2  Swelim, Tarek (2015). *Ibn Tulun: His Lost City and Great Mosque*. The American University in Cairo Press.
9. 1 2 3  Brett, Michael (2017). *The Fatimid Empire*. Edinburgh: Edinburgh University Press.
10. ↑  Irene Beeson (September–October 1969). „Cairo, a Millennial". Saudi Aramco World. стр. 24, 26–30. Архивирано од изворникот на 2007-09-30. Посетено на 2007-08-09.
11. ↑  „Fāṭimid Dynasty | Islamic dynasty". *Encyclopedia Britannica* (англиски). Посетено на 2019-11-16.
12. ↑  Lewis, Bernard (1995). *The Middle East: A Brief History of the Last 2,000 Years*. Scribner.
13. ↑  Denoix, Sylvie; Depaule, Jean-Charles; Tuchscherer, Michel, уред. (1999). *Le Khan al-Khalili et ses environs: Un centre commercial et artisanal au Caire du XIIIe au XXe siècle*. Cairo: Institut français d'archéologie orientale.
14. ↑  Clot, André (1996). *L'Égypte des Mamelouks: L'empire des esclaves, 1250–1517*. Perrin.
15. 1 2  Behrens-Abouseif, Doris. 2007. *Cairo of the Mamluks: A History of Architecture and its Culture*. Cairo: The American University in Cairo Press.
16. ↑  Mortada, Hisham (2003). *Traditional Islamic principles of built environment*. Routledge. стр. viii. ISBN 0-7007-1700-5.
17. ↑  El Kadi, Galila; Bonnamy, Alain (2007). *Architecture for the Dead: Cairo's Medieval Necropolis*. Cairo: The American University in Cairo Press.
18. 1 2  Warner, Nicholas (2005). *The monuments of historic Cairo : a map and descriptive catalogue*. The American University in Cairo Press. ISBN 977-424-841-4. OCLC 929659618.
19. ↑  Salcedo-Galera, Macarena; García-Baño, Ricardo (2022-09-01). „Stonecutting and Early Stereotomy in the Fatimid Walls of Cairo". *Nexus Network Journal* (англиски). **24** (3): 657–672. doi:10.1007/s00004-022-00611-1. ISSN 1522-4600.
20. ↑  Pradines, Stephane; Khan, Sher Rahmat (October 2016). „Fāṭimid gardens: archaeological and historical perspectives". *Bulletin of the School of Oriental and African Studies* (англиски). **79** (3): 473–502. doi:10.1017/S0041977X16000586. ISSN 0041-977X.
21. 1 2  Kay, H. C. (1882). „Al Kāhirah and Its Gates". *Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland*. **14** (3): 229–245. doi:10.1017/S0035869X00018232. ISSN 0035-869X. JSTOR 25196925.
22. ↑  > org/stable/4629499 |journal=Ars Orientalis |volume=26 |pages=55–64 |jstor=4629499 |issn=0571-1371}}
23. ↑  Rabat, Nasser O. (1995). *The Citadel of Cairo: A New Interpretation of Royal Mamluk Architecture*. E.J. Brill.
24. ↑  O'Neill, Zora et al. 2012. *Lonely Planet: Egypt* (11th edition), p. 81.
25. ↑  *Ancient Cairo: Preserving a Historical Heritage*, Qantara, 2006.
26. ↑  *Unholy Thefts* Архивирано на 5 јуни 2013 г. Al-Ahram Weekly, Nevine El-Aref, 26 June – 2 July 2008 Issue No. 903.
27. ↑  „Al-Darb Al-Ahmar District Mosques". *World Monuments Fund*.
28. ↑  Wilton-Steer, Harry Johnstone, photography by Christopher (March 21, 2018). „Alive with artisans: Cairo's al-Darb al-Ahmar district – a photo essay" – преку www.theguardian.com.
29. 1 2 3  „Egypt struggles to restore historic Cairo's glory". *MEO* (англиски). 2018-06-11. Посетено на 2022-10-31.
30. ↑  Wessling, Christoph (2017). „Revitalization of Old Cairo". Во Abouelfadl, Hebatalla; ElKerdany, Dalila; Wessling, Christoph (уред.). *Revitalizing City Districts: Transformation Partnership for Urban Design and Architecture in Historic City Districts* (англиски). Springer. стр. 68–69. ISBN 978-3-319-46289-9.
31. ↑  Bakhoum, Dina Ishak (2018). „Implementing the World Heritage Sustainable Development Policy in Egypt: An opportunity for collective engagement in heritage conservation". Во Larsen, Peter Bille; Logan, William (уред.). *World Heritage and Sustainable Development: New Directions in World Heritage Management* (англиски). Routledge. ISBN 978-1-351-60888-6.
32. ↑  „Al-Tunbagha Al-Maridani Mosque restored - Heritage - Al-Ahram Weekly". *Ahram Online*. Посетено на 2022-10-31.
33. ↑  „Glories of Cairo's medieval past revealed - Spotlight - AKDN". *the.akdn*. Посетено на 2022-10-31.
34. ↑  „Jama'a Al -Aqsunqur (Blue Mosque)". *World Monuments Fund* (англиски). Посетено на 2022-10-31.
35. ↑  „Rescuing our monuments: Restoration in Islamic Cairo - Heritage - Al-Ahram Weekly". *Ahram Online*. Посетено на 2022-10-31.
36. ↑  „Historic Cairo regains its ancient glory - Al-Monitor: Independent, trusted coverage of the Middle East". *www.al-monitor.com* (англиски). Посетено на 2022-10-31.
37. ↑  Werr, Patrick (2021-09-29). „Egypt forges new plan to restore Cairo's historic heart". *Reuters* (англиски). Посетено на 2022-10-31.

Надворешни врски
----------------

* 

* Исламски Каиро на Ризницата ?
*