Денеска, дипломатските или билатералните односи меѓу Украина и Русија се прекинати. Двете земји се во *де факто* во воена состојба од 24 февруари 2022 година, иако Русија ги нападнала регионите на Крим и Донбас во Украина во февруари 2014 година. По украинската Револуција на достоинството во 2014 година, украинскиот полуостров Крим бил окупиран од необележани руски сили, а подоцна илегално припоен од Русија, додека проруските сепаратисти истовремено ја вклучиле украинската војска во вооружен конфликт за контрола над источна Украина; овие настани го означиле почетокот на Руско-украинската војна. Во големата ескалација на конфликтот на 24 февруари 2022 година, Русија започнала целосна инвазија на украинското копно преку широк фронт, што предизвикало Украина да ги прекине сите формални дипломатски врски со Русија.

По распадот на Советскиот Сојуз во 1991 година, билатералните односи на земјите-наследнички поминале низ периоди на врски, тензии и целосно непријателство. Во раните 1990-ти, во политиката на Украина доминирале аспирациите да се обезбеди нејзиниот суверенитет и независност, проследена со надворешна политика која ја балансирала соработката со Европската унија (ЕУ), Русија и другите моќни политики.

Односите меѓу двете земји станале непријателски по Украинската револуција во 2014 година, која била проследена со руската анексија на Крим од Украина, и војната во Донбас, во која Русија ги поддржала сепаратистичките борци на Народна Република Доњецк и Народна Република Луганск. Во судирите загинале повеќе од 13.000 луѓе до почетокот на 2020 година и придонеле за воведување на санкции од Западот кон Русија. Била раскинати бројни билатерални договори и биле прекинати економските врски.

Во текот на 2021 и 2022 година, руското воено засилување на границата со Украина ги ескалирало тензиите меѓу двете земји и ги заострило нивните билатерални односи, што на крајот довело до тоа Русија да иницира целосна инвазија на земјата. Украина ги прекинала дипломатските односи со Москва како одговор на руската инвазија на Украина во 2022 година. Улиците со имиња на руски личности и споменици кои го симболизираат руското и украинското пријателство биле отстранети од различни локации низ Украина. Во март 2023 година, украинскиот парламент ја забранил топонимијата со имиња поврзани со Русија.

Споредба
--------

|  | Русија | Украина |
| --- | --- | --- |
| **Знаме** | Русија | Украина |
| **Грб** |  |  |
|
| **Население** | 146,171,015 (заедно со Крим) | 41,319,838 (заедно со Крим) |
| **Плоштина** | 17,125,191 км2  | 603,550 км2 |
| **Густина** | 8/km2 (21/sq mi) | 73.8/km2 (191/sq mi) |
| Временски зони | 11 | 1 |
| **Стопански зони** | 8,095,881 km2 | 147,318 km2 |
| **Главен град** | Москва | Киев |
| **Најголем град** | Москва (нас. 12,197,596; 20,004,462 метро) | Киев (нас. 2,900,920; 3,375,000 метро) |
| **Управување** | Федерална полупретседателска уставна република | Унитарна полупретседателска уставна република |
| **Официјален јазик** | руски | украински |
| **Главни религии** | 71% Православие15% нерелигиозни10% Ислам2% останати христијански религии<1% Католицизам1% останати религии | 34% Православна црква на Украина27.6% Православна 13.8% Украинска православна црква (Московска патријаршија)8.2% Украинска грко-католичка црква0.7% Протестанти и евангелисти0.4% Римокатоличка црква0.6% останати8.8% неизјаснати5.6% нерелигиозни |
| **Етнички групи** | 80.90% Руси8.75% Туркиски народи3.96% други што зборуваат индоевропски (2,03% Украинци)3.78% Кавкази1.76% Финци, Монголци и останати
(2010) | 77.8% Украинци17.3% Руси4.9% останати
(2001) |
| **БДП (номинален)** | $1,829 милијарди | $126 милијарди |
| **БДП (ППП)** | $4,328 милијарди  | $576 милијарди |
| **БДП (номинален) по глава на жител** | $11,273 (2021) | $4,384 (2021) |
| **БДП (ПКМ) по глава на жител** | $29,495 (2021) | $13,943 (2021) |
| Воена сила | * Руски вооружени сили (2020) 900.000:
* Армија 280.000
* Морнарица 150.000
* Воздухопловни сили 165.000
* Стратешки ракетни сили 50.000
* Воздушни 45.000
* Сили за специјални операции 1.000
* Железнички сили 29.000
* Команда и поддршка 180.000
* Паравоени 554.000
* Гранична стража 160.000 (проценета)
* Федерална гарда 40.000–50.000 (проценето)
* Центар за специјални намени на ФСБ 4.000 (проценето)
* Национална гарда 340.000 (проценето)
* Резервисти 2.000.000, од горенаведените,
* 28.000 се на Крим, меѓународно признати како дел од Украина и 3.000 пријавени во источна Украина.:
* Источна Украина сепаратистички сили:
* Народна Република Донецк 20.000 (проценето)
* Луганска Народна Република 14.000 (проценето)
	+
 | * Украински вооружени сили (2020) 209.000
* Армија 145.000
* Морнарица 11.000
* Воздухопловни сили 45.000
* Воздушни 8.000
* Сили за специјални операции (не е познато)
* Паравоени 102.000
* Национална гарда 60.000 (проценето)
* Гранична стража 42.000 (проценета)
* Резервисти 900.000
 |
| **Претседател** | Владимир Путин | Володимир Зеленски |
| **Премиер** | Михаил Мишустин | Денис Шмигал |
| Јадрено оружје
активни/вкупни | 1,600 / 6,850 (2019) | 0 / 0 (2019) |
|

Историја на односите
--------------------

### Киевска Русија

Киев функционирал како главен град на Киевска Русија, која била управувана од династијата Варанги Рурикиди, која постепено се словенизирала.
И Русија и Украина тврдат дека се наследници на Киевска Русија, држава која ги обединила повеќето источнословенски и некои фински племиња и го усвоила византиското православие во деветтиот до единаесеттиот век. Според старите руски хроники, Киев, главниот град на модерна Украина, бил прогласен за мајка на градовите во Русија, бидејќи бил главен град на моќната доцносредновековна држава Русија.

### Московија и Руско Царство

По монголската инвазија на Киевска Русија, историите на луѓето што ги населувале териториите на Русија и Украина се разделиле. Големото Московско Кнежевство ги обединило сите остатоци од северните провинции на Русија и еволуирало во руска држава. Кралството Галиција-Волинија потпаднало под доминација на Големото Војводство Литванија, проследено со Полско-литванскиот Комонвелт. Во рамките на Комонвелтот, милитантните Запорожски Козаци ја одбиле полонизацијата и често се судрале со владата на Комонвелтот контролирана од полското благородништво.

Немирите меѓу Козаците ги натерале да се побунат против Комонвелтот и да бараат обединување со Русија, со која имале сличности во културата, јазикот и религијата. Ова било формализирано преку Договорот од Перејаслав во 1654 година  Почнувајќи од средината на 17 век, голем дел од територијата на Украина била постепено припоена од Руското Царство и нејзината автономија била одземена до времето на поделбата на Полска во доцниот 18 век. Набргу потоа, козачката војска била насилно распуштена од Руското Царство и повеќето Козаци биле преместени во областа Кубањ на јужниот раб на Руското Царство.

Руското Царство ги сметала Украинците (и Белорусите) за етнички Руси и ги нарекувала „Мали Руси". До крајот на Првата светска војна на овој став се спротивставил само мала група украински националисти. Сепак, согледаната закана од „*украинскиот сепаратизам*" поттикнало низа мерки насочени кон русификација на „Малите Руси". Во 1804 година, украинскиот јазик бил забранет во училиштата како предмет и јазик на настава. Во 1876 година, секретарот на Александар II, Емс Указ, забранил објавување и увоз на повеќето книги на украински јазик, јавни изведби и предавања на украински јазик, па дури и печатење на украински текстови што ги придружуваат музичките партитури.

### Советски Сојуз

 Бројот и уделот на Украинците во населението на регионите на РСФСР (попис од 1926 година).
Споредба на очекуваниот животен век во Украина и Русија од 1960 година
#### Украинска Народна Република

Во Февруарската револуција биле воспоставени официјални односи меѓу руската привремена влада и украинската централна Рада (Централниот совет на Украина), која во руската влада била претставена од нејзиниот комесар Петро Стебњицки. Во исто време Дмитриј Одинец бил назначен за претставник за руски прашања во украинската влада. По советската воена агресија од страна на советската влада на почетокот на 1918 година, Украина ја прогласила својата целосна независност од Руската Република на 22 јануари 1918 година, како Украинска Народна Република која постоела од 1917 до 1922 година. Двата договори од Брест-Литовск што Украина и Русија ги потпишале одделно со Централните Сили го смириле воениот конфликт меѓу нив, а мировните преговори биле започнати истата година.

По завршувањето на Првата светска војна, Украина станала бојно поле во Украинската војна за независност, поврзана со Руската граѓанска војна. И Русите и Украинците се бореле во речиси сите армии врз основа на лични политички убедувања.

Во 1922 година, Украина и Русија биле две од основачките членки на Сојузот на советските социјалистички републики и потписници на договорот со кој била прекината унијата во декември 1991 година.

Со крајот на Руското Царство, завршило и забраната за украинскиот јазик. Ова било проследено со период на коренизација што ги промовирало културите на различните советски републики.

#### Гладомор

Во 1932–1933 година Украина го доживеала Холодомор (украински: *Голодомор* или „Истребување со глад";украински: *Морити голодом*) што било вештачки глад во Украинската Советска Социјалистичка Република во кој загинале до 7,5 милиони Украинци. За време на гладот, кој е познат и како „*Терор-глад во Украина*" и „*Глад-геноцид во Украина*", милиони граѓани на Украинска ССР, главно етнички Украинци, умреле од глад во невидена мирнодопска катастрофа. Научниците не се согласуваат за релативната важност на природните фактори и лошите економски политики како причини за гладот, и за степенот до кој уништувањето на украинското селанство било однапред смислено од советските водачи.

Гладот од Гладомор се проширил на многу советски републики, вклучувајќи ги Русија и Казахстан. Во отсуство на документарен доказ за намерата, научниците исто така тврдат дека Гладомор бил предизвикан од економските проблеми поврзани со радикалните промени спроведени за време на периодот на ликвидација на приватната сопственост и советската индустријализација, во комбинација со широко распространетата суша од раните 1930-ти. Меѓутоа, на 13 јануари 2010 година, Апелациониот суд во Киев ги прогласил Сталин, Каганович, Молотов и украинските советски водачи Косиор и Чубар, меѓу другите функционери, постхумно виновни за геноцид врз Украинците за време на гладот од Гладомор.

### Украинска независност

Национализмот се раширил по политичката либерализација на Советскиот Сојуз од Михаил Горбачов во 1980-тите. Народното движење на Украина за независност било основано во 1989 година  Откако Конгресот на народните пратеници на Русија ја донел Декларацијата за државен суверенитет на Руската Советска Федеративна Социјалистичка Република, Врховната Рада на Украинската Советска Социјалистичка Република дала слична декларација на 16 јули 1991 година. По советскиот обид за државен удар во 1991 година, Декларацијата за независност на Украина била донесена на 24 август 1991 година со еден глас против. Наредниот референдум за независност на Украина во 1991 година го одобрил ова со национално мнозинство од 92,3 отсто и мнозинство во секој регион на Украина.

Основата за постсоветските односи била поставена со Беловешкиот договор меѓу новиот украински лидер Леонид Кравчук и рускиот претседател Борис Елцин, заедно со белорускиот лидер Станислав Шушкевич. Додека лидерите се согласиле за формално распуштање на Советскиот Сојуз, Русите сакале да создадат нови наднационални структури за да го заменат, наспроти спротивставувањето на Украинците. Иако ова довело до основање на Комонвелтот на независни држави, тоа не резултирало со никакви правно обврзувачки обврски. Наскоро биле формирани вооружени сили на независна Украина: градоначалникот на Ленинград Анатолиј Собчак изјавил дека ова е „*темпирана бомба под иднината на целото човештво*"  додека политикологот Џон Мершајмер се залагал за Украина вооружена со нуклеарно оружје за да се одржи мирот и да се спречи Русија да се движи кон повторно освојување.

Тековни односи
--------------

### 1990-тите

 Руската амбасада во Киев, 2008 година
#### Нуклеарно разоружување

По распадот на Советскиот Сојуз, Украина ја стекнала својата независност и го наследила третото по големина нуклеарно складиште во светот, заедно со значителни средства за нејзино дизајнирање и производство. Земјата имала 130 интерконтинентални балистички ракети UR-100N (ICBM) со по шест боеви глави, 46 RT-23 Molodets ICBM со десет боеви глави поединечно, како и 33 тешки бомбардери, со вкупно околу 1.700 боеви глави останати на украинска територија. Додека Украина имала физичка контрола врз оружјето, таа немала оперативна контрола, бидејќи тие биле зависни од електронските попустливи акциони врски контролирани од Русија и рускиот систем за команда и контрола. Во 1992 година, Украина се согласила доброволно да отстрани над 3.000 тактичко нуклеарно оружје.

 Украинската амбасада во Москва, 2010 година
По потпишувањето на Меморандумот од Будимпешта за безбедносни гаранции меѓу САД, Обединетото Кралство и Русија од 1994 година, како и слични договори со Франција и Кина, Украина се согласила да го уништи остатокот од своето нуклеарно оружје и да се приклучи на Договорот за неширење на јадрено оружје (ДНЈО). Меморандумите, потпишани во Патрија Хол во конгресниот центар во Будимпешта со американскиот амбасадор Доналд М. Блинкен, меѓу другите присутни, им забранувало на Руската Федерација, Обединетото Кралство и САД да се закануваат или користат воена сила или економска принуда против Украина. „*освен во самоодбрана или на друг начин во согласност со Повелбата на Обединетите нации*". До 1996 година, Украина ги префрлила сите стратешки боеви глави од советската ера на Русија.

#### Крим, Севастопол и поделба на Црноморската флота

Вториот голем спор од раните години бил околу судбината на Црноморската флота, како и нејзините оперативни бази, главно Севастопол на полуостровот Крим. Како воен град со „*статус на целата унија*" во Советскиот Сојуз, Русија го сметала Севастопол како негов припадник како држава наследничка на советската централна влада. Таков бил ставот и во однос на Црноморската флота, поддржана од Елцин. Преносот на Крим во 1954 година од страна на првиот секретар на Комунистичката партија Никита Хрушчов бил прогласен за нелегитимен од рускиот законодавен дом во мај 1992 година, што пак било оспорено од украинскиот парламент. Во летото, Градскиот совет на Севастопол гласал за приклучување кон Русија, иако со мало влијание или поддршка од Русија.

Биле постигнати договори за поделба на флотата 50/50 во август 1992 година и јуни 1993 година. Меѓутоа, во септември 1993 година Русија почнала да ја користи заканата за намалување на испораките на гас за да постигне подобар исход по ова прашање. По неколкугодишни интензивни преговори, целото прашање било решено во 1997 година. Договорот за поделба ја поделило флотата и ѝ дозволило на Русија да закупи некои од поморските бази во Севастопол за руската морнарица до 2017 година (продолжен до 2042 година со Харковскиот пакт), а Договорот за пријателство го фиксирал принципот на стратешко партнерство, признавањето на неповредливост на постојните граници, почитување на територијалниот интегритет и взаемна посветеност да не се користи нејзината територија за да се наштети на безбедноста на едни со други.

#### Економија

Друг голем спор поврзан со снабдувањето со енергија, бидејќи неколку нафтоводи и гасоводи од советско-западна Европа минувале низ Украина. Откако стапиле на сила новите договори, заостанатите долгови на Украина за гас кон Русија биле исплатени со трансфер на нуклеарно способно оружје што Украина го наследила од СССР во Русија, како што се стратешките бомбардери Ту-160.

Додека рускиот удел во извозот на Украина се намалил од 26,2% во 1997 година на околу 23% во 1998-2000 година, уделот на увозот останал стабилен на 45-50% од вкупниот број. Севкупно, меѓу една третина и една половина од трговијата на Украина била со Руската Федерација. Зависноста била особено силна во енергијата. До 75% од годишно потрошениот гас и близу 80% од нафтата доаѓале од Русија. На извозната страна, значајна била и зависноста од Русија. Русија останала примарен пазар на Украина за црни метали, челични плочи и цевки, електрични машини, машински алати и опрема, храна и производи од хемиската индустрија. Тоа бил пазар на надеж за стоките со висока додадена вредност во Украина, од кои повеќе од девет десетини биле историски врзани за руските потрошувачи.

Откако старите купувачи ги немало до 1997 година, Украина доживеала пад од 97-99% во производството на индустриски машини со дигитални контролни системи, телевизори, магнетофони, багери, автомобили и камиони. Во исто време и покрај посткомунистичкото забавување, Русија излегла како четврти најголем инвеститор во украинската економија по САД, Холандија и Германија, со придонес од 150,6 милиони доларидо 2.047 милијарди долари директни странски инвестиции што Украина ги добила од сите извори до 1998 година.

### 2000-ти

 Владимир Путин и Леонид Кучма во декември 2003 година.
Иако постоеле спорови пред украинските претседателски избори во 2004 година, вклучително и шпекулации за случајното соборување на руски патнички авион од страна на украинската војска и контроверзноста околу островот Тузла, односите со Русија во последните години од мандатот на Леонид Кучма се подобриле. Во 2002 година, руската влада учествувала во финансирањето на изградбата на нуклеарните централи Хмелницки и Ровно. Во јануари 2003 година двете земји потпишале договор за дефинирање на копнената граница меѓу нив. Во декември 2003 година, Русија обезбедила договор за соработка за теснецот Керчен. Во 2003 година, Русија се обидела да ја интегрира Украина во новиот Единствен економски простор предводен од Русија со Русија. Меѓутоа, со претседателот Виктор Јушченко на власт, повторно се појавиле неколку проблеми, вклучително и руско-украинските спорови за гасот поради зголемената соработка на Украина со ЕУ и обидот за влез во НАТО.

Целокупната перцепција за односите со Русија во Украина во голема мера се разликува од регионалните фактори. Многу русофонски источни и јужни региони, кои исто така се дом на мнозинството од руската дијаспора во Украина, ги поздравуваат поблиските односи со Русија. Сепак, понатамошните централни и особено западните региони (кои никогаш не биле дел од Империјална Русија) на Украина покажуваат помалку пријателски однос кон идејата за историска врска со Русија  и Советскиот Сојуз во особено.

Во Русија, постои регионален дефект според мислењето на Украина, но во целина, неодамнешните обиди на Украина да се приклучи на ЕУ и НАТО се сметале за промена на курсот само на прозападна, антируска ориентација на Украина и на тој начин знак на непријателство и тоа резултирало со пад на перцепцијата на Украина во Русија  (иако претседателот на Украина Виктор Јушченко ја уверил Русија дека пристапувањето во НАТО не е замислено како антируски чин, и Путин изјавил дека Русија ќе го поздрави членството на Украина во ЕУ ). Ова дополнително било поттикнато од јавната дискусија во Украина за тоа дали рускиот јазик треба да добие официјален статус  и да стане втор државен јазик. За време на гасниот конфликт во 2009 година, руските медиуми речиси подеднакво ја прикажале Украина како агресивна и алчна држава која сака да се здружи со руските непријатели и да го искористи евтиниот руски гас.

Понатамошното влошување на односите било испровоцирано од воинствените изјави дадени во 2007-2008 година и од Русија (на пример, руското Министерство за надворешни работи, градоначалникот на Москва Јуриј Лужков  и тогашниот претседател Владимир Путин ) и од Украина политичари, на пример, поранешниот министер за надворешни работи Борис Тарасиук, заменик- министерот за правда на Украина Евхен Корничук  и тогашниот лидер на парламентарната опозиција Јулија Тимошенко.

Статусот на руската Црноморска флота во Севастопол останало прашање на несогласувања и тензии.

#### Втора влада на Тимошенко

 Владимир Путин и Виктор Јушченко во февруари 2008 година
Во февруари 2008 година, Русија еднострано се повлекла од украинско-рускиот меѓувладин договор за Главниот центар за предупредување од ракетен напад потпишан во 1997 година 

За време на руско-грузиската војна, односите меѓу Украина и Русија се влошиле поради поддршката на Украина за Грузија и руските тврдења дека Украина испорачува оружје на Грузија, како и поради новите украински регулативи за руската Црноморска флота, која испратила бродови и маринци во војна, како што е барањето Русија да добие претходна дозвола при преминувањето на украинската граница, што Русија одбила да го почитува. Понатамошните несогласувања околу украинската позиција за Грузија и односите со Русија биле меѓу прашањата што ја собориле коалициската влада помеѓу блокот „Наша Украина-Народна самоодбрана" и блокот на Јулија Тимошенко во септември 2008 година  (на 16 декември 2008 г. коалицијата била пресоздадена со нов коалициски партнер, блокот Литвин). Ова повторно ја разгорело контроверзноста околу руското воено присуство на Крим.

На 2 октомври 2008 година, рускиот премиер Владимир Путин ја обвинил Украина за снабдување со оружје на Грузија за време на Руско-грузиската војна. Путин, исто така, тврдел дека Москва има докази кои докажуваат дека украински воени експерти биле присутни во зоната на конфликтот за време на војната. Украина ги отфрлила обвинувањата. Шефот на нејзината државна компанија за извоз на оружје, Укрспецекспорт, изјавил дека за време на војната не било продадено оружје, а министерот за одбрана Јуриј Ехануров негирал дека украинскиот воен персонал се борел на страната на Грузија.

Генералниот обвинител на Украина, Олександр Медведко, на 25 септември 2009 година потврдил дека ниту еден персонал на украинските вооружени сили не учествувал во Руско-грузиската војна во 2008 година, ниту со оружје или воена опрема на украинските вооружени сили не биле присутни во конфликтот и дека не била дадена помош на грузиската страна. Тој, исто така, потврдил дека меѓународните трансфери на воена опрема меѓу Украина и Грузија од 2006 до 2008 година биле извршени во согласност со претходните договори, законите на Украина и меѓународните договори.

САД го поддржал обидот на Украина да се приклучи на НАТО, започнат во јануари 2008 година, како обид да се добие Акционен план за членство во НАТО. Русија силно се спротивставила на секоја перспектива Украина и Грузија да станат членки на НАТО. Според наводниот транскрипт од говорот на Путин на Самитот на Советот НАТО-Русија во Букурешт во 2008 година, Путин зборувал за одговорноста на Русија за етничките Руси кои живеат во Украина и ги повикал своите партнери во НАТО да дејствуваат советувано; Според некои медиумски извештаи, тој потоа приватно му навестил на својот американски колега за можноста Украина да го изгуби својот интегритет во случај на нејзин пристап во НАТО. Според документот во Соединетите Американски Држави, биле објавени дипломатски телеграми, Путин „*имплицитно го оспорил територијалниот интегритет на Украина, сугерирајќи дека Украина е вештачка креација сошиена заедно од територијата на Полска, Чешка, Романија и особено Русија во последиците од Втората светска војна*." 

 Владимир Путин и Јулија Тимошенко во ноември 2009 година
За време на спорот во јануари 2009 година за цените на природниот гас, извозот на руски природен гас преку Украина бил затворен. Односите дополнително се влошиле кога рускиот премиер Путин за време на овој спор изјавил дека „*украинското политичко раководство ја демонстрира својата неспособност да ги реши економските проблеми и [...] ситуацијата ја истакнува високата криминализација на [украинските] власти*"  и кога во февруари 2009 година (по конфликтот) украинскиот претседател Јушченко  и украинското Министерство за надворешни работи ја сметале изјавата на рускиот претседател Димитриј Медведев дека Украина мора да ги компензира загубите од гасната криза за европските земји како „*емоционална изјава која е непријателска и непријателски кон Украина и земјите-членки на ЕУ* ". За време на конфликтот, руските медиуми речиси подеднакво ја прикажувале Украина како агресивна и алчна држава која сака да се здружи со непријателите на Русија и да го искористи евтиниот руски гас.

Видеоблог од обраќањето на рускиот претседател Димитриј Медведев до украинскиот претседател Виктор Јушченко на 11 август 2009 година.(Transcript in English).
Откако бил објавен „мастер план" за модернизација на инфраструктурата за природен гас на Украина меѓу ЕУ и Украина (на 23 март 2009 година), рускиот министер за енергетика Сергеј Шматко на инвестициската конференција на која бил обелоденет планот изјавил дека правно ја зближува Украина кон Европската Унија и може да им наштети на интересите на Москва. Според Путин „*да се разговара за такви прашања без основниот добавувач едноставно не е сериозно*".

Во протечената американска дипломатска телеграма во врска со руско-украинската гасна криза од јануари 2009 година, американскиот амбасадор во Украина Вилијам Тејлор го цитирал амбасадорот на Украина во Русија, Костјантин Хришченко, кој го изразил своето мислење дека лидерите на Кремљ сакале да видат целосно потчинета личност одговорна во Киев. ( регенција во Украина) и дека Путин го „мразел" тогашниот претседател Јушченко и имал низок личен однос кон Јанукович, но тогашната премиерка Тимошенко ја гледал како некој на кој можеби не може да му верува, но сепак со кого може да се справи.

На 11 август 2009 година, рускиот претседател Димитриј Медведев објавил видео блог на мрежното место Kremlin.ru и официјалниот блог Kremlin LiveJournal, во кој го критикувал Јушченко за одговорност на украинскиот претседател во влошувањето на односите меѓу Русија и Украина и „*антируската позиција на сегашните украински власти*". Медведев понатаму најавил дека нема да испрати нов амбасадор во Украина додека не дојде до подобрување на односите. Како одговор, Јушченко напишал писмо во кое истакнал дека не може да се согласи дека украинско-руските односи наишле на проблеми и се прашува зошто рускиот претседател целосно ја отфрлил руската одговорност за ова.

Аналитичарите велат дека пораката на Медведев била темпирана да влијае на кампањата за претседателските избори во Украина во 2010 година. Портпаролот на американскиот Стејт департмент, коментирајќи ја пораката на Медведев до неговиот украински колега Јушченко, меѓу другото изјавил: „*Важно е Украина и Русија да имаат конструктивни односи.* *Не сум сигурен дека овие коментари се нужно во таа насока. Но, одејќи напред, Украина има право да прави свои избори и ние чувствуваме дека има право да се приклучи на НАТО ако сака*." 

На 7 октомври 2009 година, рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров изјавил дека руската влада сака да види економијата да преовладува во руско-украинските односи и дека односите меѓу двете земји ќе се подобрат доколку двете земји основаат заеднички вложувања, особено во малите и средни бизниси. На истиот состанок во Харков, Лавров изјавил дека руската влада нема да одговори на украинскиот предлог за организирање средба меѓу рускиот и украинскиот претседател, но дека „*контактите меѓу министерствата за надворешни работи на двете земји се одржуваат трајно*".

На 2 декември 2009 година, украинскиот министер за надворешни работи Петро Порошенко и Лавров се договориле постепено да се откажат од составувањето списоци на лица на кои им е забранет влез во нивните земји.

### 2010-ти

#### Претседателството на Виктор Јанукович

 Виктор Јанукович и рускиот претседател Димитриј Медведев на 17 мај 2010 година во близина на Меморијалот на жртвите од Гладомор во Киев.
 Владимир Путин пристигнува на 14-тиот меѓународен велосипедски митинг во Севастопол, Крим, 24 јули 2010 година
Според Тарас Кузио, Виктор Јанукович бил најпрорускиот и неосоветскиот претседател избран во Украина. Од неговиот избор, тој ги исполнил сите барања изложени од рускиот претседател Димитриј Медведев во неговото писмо напишано до поранешниот претседател Виктор Јушченко во август 2009 година.

На 22 април 2010 година, претседателите Виктор Јанукович и Димитриј Медведев потпишале договор за изнајмување на базата на руските поморски сили во Севастопол на Русија на 25 години во замена за намалени испораки на природен гас, кои изнесувале 100 долари за 1.000 кубни метри. Договорот за продолжување на закупот бил многу контроверзен внатре и надвор од Украина.

На 17 мај 2010 година, претседателот Димитриј Медведев пристигнал во Киев во дводневна посета. За време на посетата Медведев се надевал дека ќе потпише договори за соработка во „*меѓурегионалните и меѓународните проблеми*", според РИА Новости. Ова било споменато и на официјалната истрага во Врховната Рада од првиот вицепремиер Андриј Кљујев. Според некои новински агенции, главната цел на посетата била да се решат несогласувањата во руско-украинските енергетски односи, откако Виктор Јанукович се договорил за делумно спојување на Гаспром и Нафтогас. Освен за спојување на државните компании за гас, се зборувало и за спојување и на секторот за нуклеарна енергија.

И рускиот претседател Димитриј Медведев (април 2010 г) и рускиот премиер Владимир Путин (јуни 2010 ) изјавиле дека забележале големо подобрување во односите од претседателството на Виктор Јанукович.

На 14 мај 2013 година непознат ветеран на непозната разузнавачка служба Сергеј Разумовски, водач на Сеукраинската асоцијација на офицери бездомници, кој живеел во Украина под украинско знаме, повикал на создавање украинско-руски меѓународни волонтерски бригади за поддршка на Башар ал Асад во Сирија за да се бори против бунтовниците. Една од причините зошто Розумовски сакал да создаде такви бригади било тоа што чувствувал дека владата на Украина не го поддржува нејзиниот офицерски кор. Поради тоа Розумовски имал намера да поднесе барање за сириско државјанство. Некои извори тврдат дека тој бил провокатор на Кремљ.

На 17 јули 2013 година во близина на рускиот брег на Азовското Море, што се смета за внатрешни води и на Русија и на Украина (без разграничување на границите), патролен брод на руската крајбрежна стража се судрил со украински рибарски брод. Четворица рибари загинале  додека еден бил приведен од руските власти под обвинение за ловокрадство. Според преживеаниот рибар, нивниот чамец бил прегазен од Русите  и врз рибарите било пукано исто така, додека руските агенции за спроведување на законот тврделе дека ловокрадците се обиделе да упаднат во патролниот брод. Министерката за правда на Украина Олена Лукаш признала дека Русија нема јурисдикција да го гони уапсениот државјанин на Украина.

Според сопругата на преживеаниот рибар, украинскиот конзул во Русија бил многу пасивен во давањето каква било поддршка за ова прашање. Се очекувало преживеаниот рибар да биде ослободен во Украина пред 12 август 2013 година, меѓутоа, обвинителството на Русија избрало да го задржи Украинецот притворен во Русија. Друг инцидент се случил на границата меѓу Белгородската и Луганската област кога очигледно пијаниот руски тракторист решил да ја премине границата со Украина заедно со неговите двајца пријатели на 28 август 2013 година  За разлика од инцидентот во Азов еден месец претходно на 17 јули 2013 година, Државната гранична служба на Украина ги предала граѓаните на Русија веднаш назад на руските власти. Тракторот <i id="mwA9k">Белорусија</i> бил одземен и предаден на Министерството за приходи и давачки.

#### Економска интеграција и Евромајдан

Во 2013 година, Украина го следела статусот на набљудувач во Царинската унија на Белорусија, Казахстан и Русија, предводена од Русија, и продолжила да се движи заедно со договорот за асоцијација со ЕУ, кој требало да биде потпишан во ноември.

На 14 август 2013 година, руската царинска служба го запрела целиот увоз што доаѓал од Украина. Некои политичари тоа го гледале како почеток на трговска војна против Украина за да се спречи Украина да потпише трговски договор со Европската Унија. Според Павло Климкин, еден од украинските преговарачи за Договорот за асоцијација, првично „*Русите едноставно не веруваа дека (договорот за асоцијација со ЕУ) може да се оствари.* *Тие не веруваа во нашата способност да преговараме за добар договор и не веруваа во нашата посветеност да спроведеме добар договор*." 

Во септември 2013 година, Русија ја предупредила Украина дека ако продолжи со планираниот договор за слободна трговија со ЕУ, ќе се соочи со финансиска катастрофа и можеби колапс на државата. Сергеј Глазиев, советник на претседателот Владимир Путин, изјавил дека „*украинските власти прават огромна грешка ако мислат дека руската реакција ќе стане неутрална за неколку години од сега.* *Ова нема да се случи*". Русија веќе вовела рестрикции за увоз на одредени украински производи и Глазиев не отфрлил дополнителни санкции доколку договорот биде потпишан. Глазиев дозволил можност за појава на сепаратистички движења на рускојазичниот исток и југ на Украина.

 Протести на 15 март, наречени Марш на мирот, се одржале во Москва еден ден пред референдумот на Крим
 Проруски демонстранти во Одеса, 30 март 2014 година
На 21 ноември 2013 година, Јанукович ги прекинал подготовките за потпишување на Договорот за асоцијација со ЕУ, за да бара поблиски економски односи со Русија. На 17 декември 2013 година рускиот претседател Владимир Путин се согласил да и позајми на Украина 15<span typeof="mw:Entity" id="mwBAk">&nbsp;</span>милијарди долари финансиска помош и 33% попуст на цените на природниот гас. Договорот бил потпишан во време на масовни, тековни протести во Украина за поблиски врски меѓу Украина и Европската Унија. Критичарите истакнале дека во месеците пред договорот од 17 декември 2013 година, промената на руските царински прописи за увоз од Украина бил руски обид да ја спречи Украина да потпише Договор за асоцијација со Европската Унија.

#### Анексирање на Крим и војна во источна Украина

Кримската криза во 2014 година се развила во Автономната Република Крим како последица на украинската револуција во февруари 2014 година, во која била соборена владата на украинскиот претседател Виктор Јанукович. Протести биле организирани од групи главно етнички Руси кои се спротивставиле на настаните во Киев и сакале блиски врски или интеграција со Русија, покрај проширената автономија или можната независност на Крим. Други групи, вклучително и Кримските Татари, протестирале за поддршка на револуцијата. На 27 февруари, воени лица без ознаки со маски заплениле голем број важни згради на Крим, вклучително и зградата на парламентот и два аеродроми. Под опсада, Врховниот совет на Крим ја распуштил владата на автономната република и го сменил претседателот на Советот на министри на Крим, Анатолиј Мохилиов, со Сергеј Аксјонов.

Украина ја обвинила Русија за интервенција во внатрешните работи на Украина, додека руската страна официјално ги негирала таквите тврдења. Како одговор на кризата, украинскиот парламент побарал потписниците на Меморандумот од Будимпешта да ја потврдат својата посветеност на принципите содржани во политичкиот договор и дополнително побарал да одржат консултации со Украина за да се намалат тензиите. На 1 март, без објавување војна, рускиот парламент му доделил на претседателот Владимир Путин овластување да користи воена сила во Украина. Истиот ден, вршителот на должноста претседател на Украина, Олександр Турчинов го декретирал именувањето на премиерот на Крим како неуставно. Тој изјавил: „*Однесувањето на Руската Федерација го сметаме за директна агресија против суверенитетот на Украина*"!

Во средината на март, по спорниот локален референдум, Русија го признала Крим како суверена држава  и продолжила со формална анексија на полуостровот. Украинското Министерство за надворешни работи го повикала привремениот директор на Русија во Украина за да му претстави *нота* на протест против признавањето на Република Крим од страна на Русија и неговата последователна анексија. Два дена подоцна, Врховната Рада го осудила договорот  и ги нарекла дејствијата на Русија „грубо кршење на меѓународното право".

Украина одговорила со санкции против Русија, како и со ставање на црната листа и замрзнување на имотот на бројни поединци и субјекти вклучени во анексијата. Украина започнала кампања да не купува руски производи и други земји кои ја поддржуваат позицијата на Украина (на пр. Европската Унија, Норвешка, Исланд, Швајцарија, Лихтенштајн, Албанија, Црна Гора, САД, Обединетото Кралство, Канада, Австралија, Нов Зеланд, Јапонија, итн.) следеле слични мерки. Русија одговорила со слични мерки против Украина и нејзините поддржувачи, но јавно не го открила списокот на лица или субјекти кои се санкционирани.

На 19 март 2014 година, сите украински вооружени сили (во тоа време опколени во нивните бази од неозначени војници) биле повлечени од Крим. На 8 април 2014 година бил постигнат договор меѓу Русија и Украина за враќање на интернираните бродови во Украина и „*за повлекување на неоткриен број украински авиони запленети на Крим*". Русија вратила 35 бродови кои биле запленети за време на нејзината анексија на Крим, но еднострано го суспендирала враќањето на материјалите на украинската морнарица од Крим во Украина затоа што/откако Украина не го продолжила еднострано прогласениот прекин на огнот на 1 јули 2014 година во војната во Донбас. Оттука, шеснаесет помали бродови се вратиле во Украина.

На 27 март 2016 година, Дмитриј Козак бил назначен за значително зајакнување на социјалните, политичките и економските врски на Крим со Русија.

На 14 април, рускиот претседател Путин објавил дека ќе отвори сметка само за рубљата во Банка Росија и ќе ја направи примарна банка во новоприпоениот Крим и ќе и даде право да сервисира плаќања за 36 милијарди долари од Русија, големопродажен пазар на електрична енергија.

На 15 април, Врховната Рада ги прогласила Автономната Република Крим и Севастопол за „*привремена окупација* "од страна на руската војска  Териториите исто така се сметале за „*неотуѓиви делови на Украина*" кои подлежат на украинскиот закон. На 19 март 2014 година, сите украински вооружени сили (во тоа време опколени во нивните бази од неуниформирани војници) биле повлечени од Крим. На 17 април 2014 година, претседателот Путин изјавил дека руската војска ги поддржала кримските сепаратистички милиции, наведувајќи дека руската интервенција е неопходна „*за да се обезбедат соодветни услови за луѓето на Крим да можат слободно да ја изразат својата волја*".

Во текот на март и април 2014 година, проруските немири се прошириле во Украина, при што проруските групи прогласиле „*Народни републики*" во областите Доњецк и Луганск, Од 2017[update]
и двете делумно надвор од контролата на украинската влада.

На 17 јули 2014 година, летот 17 на Малезија ерлајнс бил соборен со ракета земја-воздух, лансирана од територијата во Украина контролирана од проруските сепаратисти. Сите 283 патници и 15 членови на екипажот загинале.

Воените судири меѓу проруските бунтовници (поддржани од руската војска) и вооружените сили на Украина започнале во регионот на Донбас во април 2014 година. На 5 септември 2014 година, украинската влада и претставниците на самопрогласената Народна Република Доњецк и Народната Република Луганск потпишале привремен прекин на огнот. Прекинот на огнот пропаднал во услови на нови интензивни борби во јануари 2015 година. Нов договор за прекин на огнот стапил на сила во средината на февруари 2015 година, но исто така не успеал да ги запре борбите. ]

Русија била обвинета од НАТО и Украина дека учествува во директни воени операции за поддршка на Донечката Народна Република и Луганската Народна Република. Русија го негирала ова, но во декември 2015 година, претседателот на Руската Федерација Владимир Путин признал дека руските воени разузнавачи дејствуваат во Украина, инсистирајќи иако тие не се исти како редовните трупи. Русија соопштила дека руски „доброволци" им помагаат на сепаратистичките народни републики.

На седницата на Парламентарното собрание на Советот на Европа на 26 јуни 2014 година, украинскиот претседател Петро Порошенко изјавил дека билатералните односи со Русија не можат да се нормализираат доколку Русија не ја отповика едностраната анексија на Крим и не ја врати контролата на Крим на Украина. Во февруари 2015 година, Украина го прекинала договорот од 1997 година, според кој Русите би можеле да влезат во Украина со внатрешна лична карта наместо патен пасош.

 Настап во декември 2014 година во Киев за поддршка на граѓанската кампања Бојкотирам руски филмови
Во февруари 2015 година, законот „*За заштита на информативниот телевизиски и радио простор на Украина*", го забранил прикажувањето (на украинската телевизија) на „аудиовизуелни дела" кои содржат „*популаризација, агитација, пропаганда на каква било акција на агенциите за спроведување на законот, вооружените сили, други вооружени, воени или безбедносни сили на државата окупатор*". Една година подоцна, руските продукции (на украинската телевизија) се намалиле за три до четири пати. На почетокот на март 2014 година, и пред референдумот за независност, сите емитувања на телевизиски канали со седиште во Украина биле прекинати на Крим. Подоцна истиот месец, Украинскиот национален совет за ТВ и радио емитување наредил мерки против некои руски ТВ канали, кои биле обвинети за емитување погрешни информации за Украина. Уште петнаесет руски ТВ канали биле забранети во март 2016 година 

#### Континуирано влошување на односите

Во мај 2015 година, Украина го суспендирала договорот за воена соработка со Русија, кој бил во сила од 1993 година  По распадот на меѓусебните деловни врски, Украина престанала да испорачува компоненти што се користат за производство на воена опрема во Русија. Во август, Русија објавила дека ќе го забрани увозот на украински земјоделски стоки почнувајќи од јануари 2016 година  Во октомври 2015 година, Украина ги забранила сите директни летови меѓу Украина и Русија.

Во ноември 2015 година, Украина го затворила својот воздушен простор за сите руски воени и цивилни авиони. Во декември 2015 година, украинските пратеници гласале за воведување трговско ембарго на Русија како одмазда за укинувањето на зоната за слободна трговија во двете земји и забраната за увоз на храна, бидејќи договорот за слободна трговија меѓу Европската Унија и Украина стапил на сила во јануари. 2016. Русија вовела царини за украински стоки од јануари 2016 година, бидејќи Украина се приклучила на Длабоката и сеопфатна зона на слободна трговија со ЕУ.

Од 2015 година Украина им забранила на руските уметници да влезат во Украина, а исто така забранила и други руски културни дела од Русија како „*закана за националната безбедност*". Русија не возвратила. Рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров одговорил велејќи дека „*Москва не треба да биде како Киев*" и не треба да наметнува „*црни списоци*" и ограничувања за културните личности во Украина. Лавров додал и дека руските продуценти и филмската индустрија треба да ги земат предвид „*непријателските напади на странските изведувачи во Русија*" кога спроведуваат културни проекти со нив.

 Руски анектиран Крим во 2016 година
Според Државната гранична служба на Украина, бројот на руски државјани кои ја преминале руско-украинската граница (повеќе од 2,5 милиони Руси во 2014 година) паднал за речиси 50% во 2015 година 

На 5 октомври 2016 година, Министерството за надворешни работи на Украина официјално препорачало нејзините граѓани да избегнуваат патување во Русија, поради зголемениот број на неосновани апсења на украински граѓани од страна на руските органи, велејќи дека тие често „*грубо се однесуваат со Украинците, користат нелегални методи на физички и психички притисок, тортура и други дела кои го нарушуваат човечкото достоинство*". Во резолуцијата за Русија од 14 јуни 2018 година, Европскиот парламент истакнал дека има 71 „*незаконски притворени украински државјани во Русија и на полуостровот Крим*".

Во февруари 2017 година, украинската влада го забранила комерцијалниот увоз на книги од Русија, кој сочинувал до 60% од сите продадени наслови во Украина, по забраната за одредени наслови во август 2015 година.

Украинскиот закон за образование од 2017 година го направил украинскиот единствен јазик за основно образование во државните училишта. Законот се соочил со критики од официјални лица во Русија и Унгарија. Руското Министерство за надворешни работи соопштило дека законот е дизајниран за „*насилно да воспостави моноетнички јазичен режим во мултинационална држава*".

 Прослави на Денот на победата во Донецк, самопрогласената Народна Република Донецк, 9 мај 2016 година
На 18 јануари 2018 година, украинскиот парламент усвоил закон со кој се дефинираат областите заземени од Народна Република Донецк и Народна Република Луганск како „*привремено окупирани од Русија*". Законот, исто така, ја нарекол Русија „*агресор*".

Во март 2018 година, украинските граничари го задржале во Азовското Море рибарскиот брод *„Норд"* со руско знаме, регистриран на Крим, обвинувајќи го екипажот за навлегување на „*територија, која била под привремена окупација*". На капитенот на Норд, Владимир Горбенко му се заканило затворска казна до пет години.

Во ноември 2018 година, Русија запленила три брода на украинската морнарица (и ги затворила своите 24 морнари во Москва ) во близина на брегот на Крим, повредувајќи ги членовите на екипажот. Настанот предизвикал лути протести пред руската амбасада во Украина и бил запален автомобил на амбасадата. Следствено, воена состојба била воведена за 30-дневен период од 26 ноември во 10 украински погранични области (региони). Воената состојба била воведена затоа што украинскиот претседател Петро Порошенко тврдел дека постои закана од „*целосна војна*" со Русија.

За време на воената состојба (и почнувајќи од 30 ноември 2018 година) Украина им забранила на сите Руси меѓу 16 и 60 години да влегуваат во земјата за периодот на воената состојба со исклучоци за хуманитарни цели. Украина тврдела дека ова е безбедносна мерка за да се спречи Русија да формира единици на „приватни" војски на украинска територија. На 27 декември 2018 година, Советот за национална безбедност и одбрана на Украина објавил дека ги продолжил „*рестриктивните мерки на Државната гранична служба за влез на руски мажи во Украина*". (Според Државната гранична служба на Украина) во периодот од 26 ноември до 26 декември 2018 година, на 1.650 руски државјани им бил одбиен влез во Украина. Од 26 декември 2018 година до 11 јануари 2019 година, Државната гранична служба на Украина не дозволила пристап до Украина на 800 руски државјани.

#### Претседателството на Володимир Зеленски

 Украинскиот претседател Володимир Зеленски и рускиот претседател Владимир Путин во Париз, Франција, декември 2019 година
Во 2019 година, амандманите на Уставот на Украина ја прогласиле неповратноста на стратешкиот курс на земјата кон членство во ЕУ и НАТО.

На 11 јули 2019 година, неодамна избраниот украински претседател Володимир Зеленски одржал телефонски разговор со рускиот претседател Владимир Путин по апелите на првиот до рускиот лидер да учествува во разговорите со Украина, САД, Германија, Франција и Обединетото Кралство во Минск. Лидерите разговарале и за размената на затвореници кои ги држат двете страни. На 7 септември, Украина и Русија размениле затвореници.

Руската државна енергетска компанија Гаспром и Украина договориле за петгодишен договор за транзит на руски гас во Европа на крајот на 2019 година 

### 2020-ти

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Руско-украинска војна |
| --- |
|  |
| 
* **Позадина**

* Новорусија
* Распад на Советскиот Сојуз
* Руско-украински односи
* Меморандум од Будимпешта
* Судир на островот Тузла (2003)
* Портокалова револуција
* Говор на Владимир Путин во Минхен (2007)
* Руско-украински гасов спор
* Евромајдан
* Револуција на достоинството

(хрватски)
* **Крим**

* *Руска*
* *Зелени човечиња*
* *Кримнаш*

* Кримски парламент
* Јужна поморска база
* Симферопол (2014)
* Керчки Проток (2018)
* Руски протести (2014)

(хрватски)
* **Главни теми**

* + Припојување од Московската патријаршија
	+ шизма
* Информативна војна 
	+ сајбервојна
	+ хакерски напади
	+ сајберски напади
* Белоруско учество
* Меѓународни санкции
* Медиумски портрет
* Странска (воена помош
* хуманитарна помош)

(хрватски)
* **Војна во Донбас**

* *Времеплов*
* Заземање на Донецк
* Славјанск
* Краматорск
* Артемивск
* Мариупол
* Севиеродонецк
* Соборување на Ил-76
* Ракетен напад на Зеленопилија
* Карливка
* Донечки аеродром (1)
* Погранична база Луганск
* Красни Лајман
* Судири во сектор Д
* Големиот напад (2014)
* Шахтарс
* Хорливка
* Јасинувата
* Иловаиск
* Новоазовск
* Мариупол (1)
* Донечки аеродром (2)
* Дебаљцево
* Широкин
* Маринка
* Свитлодарск
* Авдиивка
* Меѓународно признавање

**Напад на цивили**
* Словјанск
* Лет 17 на Малезија ерлајнс
* Новосвитливка
* Волноваха
* Мариупол
* Краматорск
* Станица Луханска

(хрватски)
* **Руска инвазија на Украина (2022)** (*Времеплов*)

* *Вовед на инвазијата (Реакции)*

* Обиди за атентат врз Володимир Зеленски
* Офанзива во Киев
	+ Антонов
	+ Киев
* Кампања во североисточна Украина
	+ Харков
	+ Чернигов
* Кампања во Источна Украина
	+ Мариупол
	+ Изиум
	+ Донбас
		- Севиеродонецк
		- Лисичанск
		- Бахмут
	+ Украинска источна контраофанзива
* Кампања во Јужна Украина
	+ Херсон (1)
	+ Мелитопол
	+ Миколаев
	+ Вознесенск
	+ Украинска јужна контраофанзива
		- Херсон (2)

* **Ефекти и последици**

* + *Економско влијание*
	+ *Мировни преговори*
	+ *Протести во окупирана Украина*
	+ *Воени злосторства*
	+ *Владини и меѓувладини реакции*
	+ *Невладини реакции*
	+ *Протести*
		- *Руски протести*
	+ Случај на МСП
	+ Налог за апсење

 |

 |

На 2 февруари 2021 година, украинскиот претседател Володимир Зеленски одлучил да ги затвори проруските ТВ канали во сопственост на парламентарниот пратеник Тарас Козак, близок соработник на Виктор Медведчук, кумот на ќерката на рускиот претседател Владимир Путин. Се вели дека Медведчук е и вистински сопственик на проруските ТВ канали.

Како дел од тековната руско-украинска војна, борбите ескалирале во првиот квартал на 2021 година, при што 25 украински војници загинале во конфликтот, во споредба со 50-те што загинале во 2020 година, според украинските власти. Кон крајот на март 2021 година, биле пријавени големи движења на воена опрема во различни области во Русија, при што опремата се упатила кон Крим и областите Ростов и Воронеж. Различни разузнавачки информации во следните месеци, вклучително и изјава на руската новинска агенција ТАСС, го ставиле бројот на војниците сместени во јужниот воен округ што се граничи со зоната на конфликтот Донбас од 85.000  до 90.000.

И покрај уверувањата од руски владин претставник дека војниците „*не претставуваат закана*", рускиот официјален претставник Дмитриј Козак изјавил дека руските сили ќе дејствуваат за да ги „одбранат" руските граѓани во Украина и секоја ескалација ќе доведе до „*почеток на крајот на Украина*". Други политичари, како што се германската канцеларка Ангела Меркел и прес-секретарот на Белата куќа на Соединетите Американски Држави, Џен Псаки, дале коментари, Меркел му телефонирала на Путин барајќи да се смени акумулацијата, а Псаки го опишал зголемувањето како „*најголемото од 2014 година*". Кон крајот на октомври, руската новинска агенција ТАСС објавила дека се случуваат масовни вежби во Астрахањската област во кои учествувале над 1.000 војници и 300 парчиња воен хардвер, вклучувајќи ги ракетните системи Бук, С-300 и Тор-М2.

Во јули 2021 година, Путин објавил есеј со наслов *„За историското единство на Русите и Украинците"*, во кој наведува дека Белорусите, Украинците и Русите треба да бидат во една серуска нација како дел од рускиот свет и се „*еден народ*" кој „*силите кои отсекогаш се обидувале да го поткопаат нашето единство* сакаа да „*разделат па да владеат*". Есејот го негира постоењето на Украина како независна нација. Путин напишал: „*Ѕидот што се појави во последните години меѓу Русија и Украина, меѓу делови од суштински еден историски и културен простор, го сметам за еден голем, заеднички проблем, како трагедија*".

На 7 декември 2021 година, американскиот претседател Џо Бајден разговарал со рускиот претседател Владимир Путин преку безбедна видео врска во врска со зголемувањето на руското воено присуство и зголемувањето на тензиите на украинската граница како одговор на намерата на Украина да се приклучи на НАТО, што Путин го опишал како „*безбедносна закана*". Овие тензии се усогласиле и со изборот на Володимир Зеленски, кој го возвратил руското навлегување врз украинскиот суверенитет. За време на видео-конференцијата, Путин изјавил дека западната воена активност во Украина се приближува до „*црвената линија*", повторувајќи дека тоа го гледа како закана за руската национална безбедност.

Бајден одговорил со изјавата дека Соединетите Држави се подготвени да воведат различни економски санкции поштетни од санкциите по анексијата на Крим, доколку Русија преземе воени дејствија, особено со можност за исклучување на Русија од глобалниот финансиски телекомуникациски гигант Меѓубанкарски финансиски телекомуникации, или СВИФТ. Сепак, европските лидери стравувале дека овој чекор може да предизвика уште поостар одговор од Русија.

 Карта на која се прикажани два наводни руски планови објавени одделно од *Билд*  и Центарот за стратешки и меѓународни студии.
На 9 декември 2021 година се случил инцидент во кој учествувал украинскиот команден брод <i id="mwBcg">Донбас</i>, кој испловил од пристаништето Мариупол во 09:12 часот по московско време, упатувајќи се кон Керчкиот Теснец (заеднички внатрешни води на Русија и Украина, со договор). Според ФСБ, бродот не реагирал на барањето за промена на курсот, но подоцна се упатил назад. Руското Министерство за надворешни работи го означил овој инцидент како „провокација", додека Украина ги отфрлила руските поплаки како дел од „*информативен напад*" врз Киев.

Истиот ден (9 декември 2021 година), Џо Бајден го повикал украинскиот претседател Володимир Зеленски во врска со тензиите во регионот Донбас и внатрешните реформи во Украина, при што Зеленски издал изјава во која му се заблагодарува на Бајден за „*силната поддршка*". Прес-секретарот на Белата куќа, Џен Псаки, им изјавил на новинарите дека „*намерата на претседателот на овој повик беше да обезбеди ажурирање на претседателот Зеленски за неговиот повик со претседателот Путин и да ја нагласи нашата поддршка за суверенитетот и територијалниот интегритет на Украина*". И покрај овие уверувања, Бајден нагласи дека идејата дека „САД еднострано ќе употребат сила за да се спротивстават на Русија од инвазијата на Украина не е. .. во моментот". но дека ако Русија ја нападне Украина, ќе има „тешки последици".

Американскиот сенатор Боб Менендез, претседател на Комитетот за надворешни односи на Сенатот повторно ја предложил идејата за строги санкции, „*на максималниот крај на спектарот*", и ја повторил можноста за исклучување на Русија од СВИФТ, велејќи дека „*Самиот Путин, како и неговиот внатрешен круг, ќе го изгуби пристапот до банкарските сметки на Запад.* *Русија практично би била отсечена и изолирана од меѓународниот економски систем*"  Германскиот канцелар Олаф Шолц, исто така, предупредил на „*последиците*" за гасоводот „Северен тек 2", проект за руски гасовод управуван од „Газпром" во рамките на целосната подружница „Северен тек АГ 2", која испорачува природен гас во Германија. Додека Бајден ја отфрлил директната американска воена интервенција во Украина, тој споменал дека од Соединетите Држави може „*да се бара да го засилат нашето присуство во земјите на НАТО за да ги уверат особено оние на источниот фронт*".

Украинскиот генерал Кирило О. Буданов, додека зборувал за Њујорк тајмс, изјавил дека „*нема доволно воени ресурси за одбивање напад од целосен размер од Русија, доколку тој започне без поддршка од дополнителни сили, и дека без испорака на резерви, не постои армија во светот што може да издржи*".

На 21 февруари 2022 година, Русија официјално ги признала Донечката Народна Република и Народната Република Луганск, две отцепени држави во источна Украина. Истиот ден, Путин наредил распоредување на војници на територијата што ја држат ЛПР и ДПР. Британскиот премиер Борис Џонсон предупредил дека Русија ја планира „*најголемата војна во Европа од 1945 година*", бидејќи Путин има намера да го нападне и да го опколи главниот град Киев.

На 22 февруари 2022 година, украинскиот претседател Володимир Зеленски изјавил дека ќе ја разгледа можноста за прекин на дипломатските односи на Украина со Русија.

Путин за време на обраќањето „За спроведување на специјална воена операција" на 24 февруари 2022 година.
Иако Русија постојано негирала какви било планови за инвазија на Украина, руската армија започнала инвазија врз Украина на 24 февруари, со копнени и воздушни напади низ многу делови од земјата, вклучително и врз главниот град, Киев. Претседателот Зеленски објавил дека Украина ги прекинала сите дипломатски односи со својот источен сосед.

На 26 февруари 2022 година, украинскиот претседател Володимир Зеленскиј изјавил дека украинските војници ги блокираат руските трупи кои се движат кон Киев, додека неколку западни земји дејствувале по претходно предложените санкции, отсекувајќи голем број руски институции од најголемиот светски финансиски систем за плаќање, СВИФТ. Зеленски изјавил дека е „*99,9 отсто сигурен*" дека Путин мислел дека Украинците ќе ги пречекаат напаѓачките сили со „*цвеќиња и насмевки*".

На 5 март 2022 година, според руската новинска агенција РИА, руското Министерство за надворешни работи ги повикало членките на Европската Унија и НАТО „*да престанат да испорачуваат оружје*" на Украина. „*Москва е особено загрижена дека преносливите противвоздушни ракети Стингер би можеле да паднат во рацете на терористите, што претставува закана за авионите*", се вели во извештајот. Русија претходно испорачувала противвоздушни ракети на проруските сепаратисти кои го собориле летот 17 на Малезија ерлајнс 

На 5 април 2022 година, Лиз Трас, министерката за надворешни работи на Обединетото Кралство, објавила дека Британија ќе распореди истражители во Украина за да помогнат во собирањето докази за воени злосторства, вклучително и сексуална злоупотреба. Во април 2022 година, во интервју за италијанскиот весник *Corriere della Sera*, рускиот политиколог Сергеј Караганов, кој се смета за близок до Путин, изјавил дека „*војната ќе биде победничка, на еден или друг начин.* *Претпоставувам дека ќе се постигне демилитаризација и дека ќе има и денацификација. Како што направивме во Германија и во Чеченија. Украинците ќе станат многу помирни и попријателски настроени кон нас*." 

Карта што ги прикажува припоените украински области по руски претензии со жолта боја, со црвена линија што ја означува областа на вистинска контрола од Русија на 30 септември 2022 година.
На 10 мај 2022 година, било објавено дека Русија е одговорна за голем сајбер напад против мрежата КА-САТ на Виасат непосредно пред рускиот упад на украинска територија, примарно насочени кон дигиталните средства на украинската војска. Разузнавањето од Националниот центар за сајбер безбедност на Обединетото Кралство изјавило дека нападите предизвикале прекини на ветерниците и другите корисници на интернет во Централна Европа. Во соопштението на Советот на ЕУ, сајбер нападот исто така имал „*значително влијание предизвикувајќи недискриминирачки прекини и прекини во комуникацијата кај неколку јавни власти, бизниси и корисници во Украина*".

Воениот советник на претседателот Зеленски, Олексиј Арестович, изјавил дека до 10.000 украински војници загинале во првите 100 дена од војната. На почетокот на јуни 2022 година, украинскиот политичар Михаило Подољак изјавил дека до 200 украински војници биле убиени во борби секој ден.

На 17 јуни 2022 година, Путин на Меѓународниот економски форум во Санкт Петербург изјавил дека односите меѓу Русија и Украина ќе се нормализираат по завршувањето на „*специјалната воена операција*". На 30 септември, Путин потпишал декрети со кои се припоени Донецк, Луганск, Запорожје и Керсон од Украина кон Руската Федерација. Анексиите не се признати од меѓународната заедница и се нелегални според меѓународното право.

На 18 октомври 2022 година, Сергеј Суровикин, командант на руските сили во Украина, во интервју за руските медиуми изјавил дека „*Нашиот противник е криминален режим, додека ние и Украинците сме еден народ и сакаме истото: Украина да биде земја која е пријателска кон Русија и независна од Западот*".

Во декември 2022 година, Путин изјавил дека војната против Украина може да биде „*долг процес*". Стотици илјади луѓе се убиени во Руско-украинската војна од февруари 2022 година  Во јануари 2023 година, Путин го навел признавањето на суверенитетот на Русија над окупираните и анектирани територии како услов за мировни преговори со Украина.

На 21 март 2023 година украинскиот парламент забранил да има топонимија со имиња поврзани со Русија. Во образложението на законот било наведено дека ова е „*забрана за доделување имиња на географски објекти кои ја глорифицираат, овековечуваат, промовираат или симболизираат државата окупатор*".

Граница
-------

Украинскиот премиер Арсениј Јацењук во посета на изградбата на руско-украинската бариера, 15 октомври 2014 година
Граничен премин Сенковка на границата Украина-Русија-Белорусија во Черниговската област, 18 август 2018 година
Русија и Украина делат 2,295 километри на граница. Во 2014 година, украинската влада го претставила планот за изградба на одбранбен ѕиден систем по должината на границата со Русија, наречен „*Проектен ѕид*". Се очекувало да чини речиси 520 милиони долари, и според планот, биле определени четири години за да се заврши. Во јуни 2020 година, Државната гранична стража на Украина очекувала дека проектот ќе биде завршен до 2025 година.

На 1 јануари 2018 година Украина вовела биометриски контроли за Русите кои влегуваат во земјата. На 22 март 2018 година, украинскиот претседател Петро Порошенко потпиша декрет со кој се бара од руските граѓани и „*поединците без државјанство, кои доаѓаат од земји со ризик од миграција*" (повеќе детали не биле дадени) однапред да ги известат украинските власти за нивната причина за патување во Украина.

Од 30 ноември 2018 година, Украина им забранила на сите Руси меѓу 16 и 60 години да влегуваат во земјата со исклучок за хуманитарни цели.

Од 1 јули 2022 година, руските граѓани требало да аплицираат за виза за влез во Украина. Во првите 4,5 месеци од визниот режим биле издадени 10 визи и седум руски државјани влегле во Украина (најчесто од хуманитарни причини).

Вооружување и воздушна индустрија
---------------------------------

Украинскиот и рускиот сектор за производство на оружје и авијација останале длабоко интегрирани по распадот на Советскиот Сојуз. Украина е осмиот најголем извозник на оружје во светот според Стокхолмскиот меѓународен институт за истражување на мирот, а според аналитичарите цитирани од *Вашингтон пост*, околу 70% од извозот на Украина поврзан со одбраната кон Русија пред 2014 година, или речиси 1 милијарди американски долари. Потенцијално стратешки чувствителниот извоз од Украина во Русија вклучувало 300-350 хеликоптерски мотори годишно, како и разни други авионски мотори од *Мотор Сич* во Запорожје, интерконтинентални балистички ракети од *Јужмаш* во Днепар, системи за наведување ракети од фабриките во Харков, 20% од руската потрошувачката од рудниците во *Жовти Води*, 60% од запчаниците што се користат во руските воени бродови од производителите *Миколаив*, и нафтата и гасот од Азовското Море.

Во март 2014 година, за време на Кримската криза во 2014 година, Украина забранила секаков извоз на оружје и воена опрема во Русија. Информативната група на Џејн верувала (на 31 март 2014 година) дека иако снабдувањето може да биде забавено поради украинското ембарго, веројатно нема да направи вистинска штета на руската војска.

Популарно мислење и филозофија
------------------------------

### Во Русија

Во анкетите направени пред 2014 година, Русите генерално велат дека имаат понегативен став кон Украина отколку обратно. Анкетите во Русија покажале дека откако највисоките руски функционери дале радикални изјави или презеле драстични акции против Украина, односот на анкетираните кон Украина се влошил. Прашањата што го повредиле ставот на Русите за Украина се:

* Можно членство на Украина во НАТО
* Украинските обиди да го признаат Гладомор како геноцид врз украинската нација
* Обиди да се оддаде почит на украинската бунтовничка армија

Иако огромно мнозинство Украинци гласале за независност во декември 1991 година, во следните години рускиот печат ја прикажал независноста на Украина како дело на „националисти" кои ги „извртуваа точните" инстинкти на масите според студијата од 1996 година. Студијата тврди дека тоа влијаело на руската јавност да верува дека украинската политичка елита е единственото нешто што ја блокира „срдечната желба на Украинците" за повторно обединување со Русија. Некои членови на руската политичка елита продолжиле да тврдат дека украинскиот е руски дијалект и дека Украина (и Белорусија) треба да станат дел од Руската Федерација. Во едно интервју од јуни 2010 година, Михаил Зурабов, тогашниот руски амбасадор во Украина, изјавил дека „*Русите и Украинците се единствен народ со некои нијанси и особености*". Украинската историја не се третира како посебен предмет во водечките руски универзитети, туку е инкорпорирана во историјата на Русија.

Според експертите, руската влада негува слика за Украина како непријател за да ги прикрие сопствените внатрешни грешки. Аналитичарите како Филип П. Пан (пишувајќи за Вашингтон пост) кон крајот на 2009 година тврделе дека руските медиуми ја прикажуваат тогашната влада на Украина како антируска.

Руски ставови кон Украина| Мислење | октомври 2008 | април 2009 | June 2009 | септември 2009 | ноември 2009 | септември 2011 | февруари 2012 | мај 2015 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Позитивно | 38% | 41% | 34% | 46% | 46% | 68% | 64% | 26% |
| Негативно | 53% | 49% | 56% | 44% | 44% | 25% | 25% | 59% |

80% имале „добар или многу добар" став кон Белорусија во 2009 година.

Во текот на 1990-тите, анкетите покажале дека мнозинството луѓе во Русија не може да го прифати распадот на Советскиот Сојуз и независноста на Украина. Според анкетата на *VTsIOM* од 2006 година, 66% од сите Руси жалат за распадот на Советскиот Сојуз. 50% од испитаниците во Украина во слична анкета одржана во февруари 2005 година изјавиле дека жалат за распадот на Советскиот Сојуз. Во анкетите во 2005 година (71%) и 2007 година (48%), Русите изразиле желба да се обединат со Украина; иако обединувањето само со Белорусија било попопуларно.

Анкетата објавена на 5 ноември 2009 година покажала дека 55 отсто од Русите веруваат дека односот со Украина треба да биде пријателство меѓу „*две независни држави*". Анкетата на *Центар Левада* од крајот на 2011 година покажала дека 53% од анкетираните Руси претпочитаат пријателство со независна Украина, 33% претпочитаат Украина да биде под економска и политичка контрола на Русија, а 15% се неопределени. Според анкетата на Левада од 2012 година, 60% од Русите ги претпочитале Русија и Украина како независни, но пријателски држави со отворени граници без визи или царини; бројот на поддржувачи на обединување се зголемило за 4% до 20% во Русија. Дваесет истражувања спроведени од јануари 2009 до јануари 2015 година од страна на Центар Левада покажале дека помалку од 10% од Русите поддржуваат Русија и Украина да станат една држава. Во истражувањето од јануари 2015 година, 19% сакале источна Украина да стане дел од Русија, а 43% сакале таа да стане независна држава.

Истражувањето од ноември 2014 година на Универзитетот во Осло покажало дека повеќето Руси ја гледаат Украина како нелегитимна држава во нејзините меѓународно признати граници и со нејзината тогашна влада. Според истражувањето на *Центарот Левада* од април 2015 година, на прашањето „*Кои треба да бидат примарните цели на Русија во односите со Украина*? (дозволени биле повеќе одговори), најчестите одговори биле: Враќање добрососедски односи (40%), задржување на Крим (26%), развој на економска соработка (21%), спречување на Украина да влезе во НАТО (20%), зголемување на цените на бензинот за Украина исто како и за другите европски земји (19%), и соборување на сегашното украинско раководство (16%).

Во февруари 2019 година, 82% од Русите имале позитивен став кон Украинците, но само 34% од Русите имале позитивен став кон Украина, а само 7% од Русите имале позитивен став кон раководството на Украина.

Некои набљудувачи го забележале она што тие го опишале како „*генерациска борба*" меѓу Русите, при што помладите Руси се со поголема веројатност да бидат против Путин и неговите политики, а постарите Руси со поголема веројатност да го прифатат наративот презентиран од медиумите контролирани од државата во Русија. Според истражувањето на *Центарот Левада* од март 2021 година, 68 отсто од Русите на возраст од 18 до 24 години имале поволни ставови за Украина. Анкетата на Левада објавена во февруари 2021 година покажала дека 80% од Русите ја поддржуваат независноста на Украина од Русија, а само 17% од Русите сакаат Украина да стане дел од Русија.

Размислувањето на многу Руси, вклучително и руските политички елити, за Украина, исто така, било под влијание на рускиот светски концепт, а исто така и на националистичките филозофи како што е Александр Дугин честопати се нарекува мозокот на Путин. Концептот на рускиот свет е тоталитарна идеологија заснована на специфична теологија која ја гледа декаденцијата на Западот како непријател на руската култура и ја смета војната како легитимен метод за прочистување на светот од демонското. Некои веруваат дека Дугин ја поставил идеолошката основа за руската инвазија на Украина во 2022 година како дел од неговото залагање Украина да стане „*чисто административен сектор на руската централизирана држава*", за која тој се однесува како Новоросија, или Нова Русија. На крајот на март 2022 година, анкетата спроведена во Русија од страна на *Центарот Левада* го заклучила следново: На прашањето зошто мислат дека се одвива воената операција, испитаниците рекле дека таа е за заштита и одбрана на цивилите, етничките Руси или рускиот јазик во Украина. 43%), за да се спречи напад на Русија (25%), да се ослободат од националистите и да се „*денализира*" Украина (21%) и да се вклопи Украина или регионот Донбас во Русија (3%)."

### Во Украина

Украински ставови кон Русија| Мислење | октомври 2008 | јуни 2009 | септември 2009 | ноември 2009 | септември 2011 | јануари 2012 | април 2013 | Март-јуни 2014 | јуни 2015 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Позитивно | 88% | 91% | 93% | 96% | 80% | 86% | 70% | 35% | 21% |
| Негативно | 9% | - | - | - | 13% | 9% | 12% | 60% | 72% |

Анкетата објавена на 5 ноември 2009 година покажала дека околу 67% од Украинците веруваат дека односот со Русија треба да биде пријателски меѓу „*две независни држави*". Според анкетата од 2012 година на Меѓународниот институт за социологија во Киев (KIIS), 72% од Украинците ги претпочитале Украина и Русија како независни, но пријателски држави со отворени граници без визи или царини; бројот на поддржувачи на обединување се намалил за 2% до 14% во Украина.

Во декември 2014 година, 85% од Украинците (81% во источните региони) ги оцениле односите со Русија како непријателски (56%) или напнати (29%), според истражувањето на Дојче Веле кое не го вклучил Крим и делот од сепаратистите, Донбас
. Галуп објавил дека 5% од Украинците (12% на југ и на исток) го одобруваат руското раководство во истражувањето од септември-октомври 2014 година, што е намалување од 43% (57% на југ и на исток) една година порано.

Во септември 2014 година, истражувањето на Алексеј Навални во главно русофонските градови Одеса и Харков покажало дека 87% од жителите сакаат нивниот регион да остане во Украина, 3% сакаат да се приклучат на Русија, 2% сакаат да се приклучат на „*Новоросија*" и 8 % биле неопределени. Анкетата на *КИИС* спроведена во декември 2014 година покажала дека 88,3 отсто од Украинците се против приклучувањето кон Русија.

Според Ал Џезира, „Анкетата спроведена во 2011 година покажа дека 49 отсто од Украинците имале роднини кои живеат во Русија...неодамнешната анкета [февруари 2019 година] спроведена од независниот руски истражувачки центар „Левада" покажува дека 77 отсто од Украинците и 82% од Русите мислат позитивно еден за друг како луѓе".

Во февруари 2019 година, 77% од Украинците биле позитивни за Русите, 57% од Украинците биле позитивни за Русија, но само 13% од Украинците имале позитивен став кон руската влада.

Во март 2022 година, една недела по руската инвазија на Украина, 98% од Украинците - вклучително и 82% од етничките Руси кои живеат во Украина - рекле дека не веруваат дека кој било дел од Украина со право е дел од Русија, според анкетите на Лорд Ешкрофт. не го вклучил Крим и делот на Донбас кој е под контрола на сепаратистите. 97 отсто од Украинците рекле дека имаат неповолен став за рускиот претседател Владимир Путин, а дополнителни 94 отсто рекле дека имаат неповолен став за руските вооружени сили. 81% од Украинците изјавиле дека имаат многу неповолен или донекаде неповолен поглед на рускиот народ. 65% од Украинците - вклучително и 88% од оние од руска етничка припадност - се согласиле дека „и покрај нашите разлики, има повеќе што ги обединува етничките Руси кои живеат во Украина и Украинците отколку што не дели нас".

На крајот на 2021 година, 75% од Украинците имале позитивен став кон обичните Руси, додека во мај 2022 година, 82% од Украинците имале негативен став кон обичните Руси.

Договори
--------

* Мартовски членови 1654 (2 април 1654)(поткопана со примирјето во Вилна, Договор од Хадијах, Договор од Андрушово)
	+ одобрено од Козачкиот совет (Перејаслав, 18 јануари 1654 година)
* Синдикален работничко-селански договор (28 декември 1920 г.)
* Договор за Унија (30 декември 1922; 31 јануари 1924 година) (надминат со Беловешкиот договор)
	+ одобрен од 7-миот Сеукраински конгрес на Советите (10 декември 1922 година)
	+ ратификуван од 9-от Сеукраински конгрес на Советите (мај 1924)
* Советски декрет од 1954 година: Пренос на Кримската област од РСФСР на Украинската Советска Социјалистичка Република (февруари 1954 година)
	+ декретирано од Президиумот на Врховниот Совет на СССР (19 февруари 1954 година)

Лидерите на белоруските, руските и украинските советски републики го потпишале Беловешкиот договор, распуштајќи го Советскиот Сојуз, 8 декември 1991 година
* Договор меѓу Руската СФСР и Украинската ССР (Киев, 19 ноември 1990 година) (надминат со договорот од 1997 година)
	+ ратификуван од Врховниот совет на Руската СФСР (23 ноември 1990 година)
	+ ратификуван од Врховниот совет на Украина (1990) „да": 352, „не": 0
* Беловешки договори (8 декември 1991 г.)
* Будимпештски меморандум за безбедносни гаранции (5 декември 1994 г.)
	+ По анексијата на Крим од страна на Руската Федерација и последователната војна во Донбас во 2014 година, Украина, Канада, Обединетото Кралство, заедно со другите земји,, изјавиле дека руската вмешаност е прекршување на нејзините обврски кон Украина според Меморандумот од Будимпешта, меморандум потпишан од Бил Клинтон, Борис Елцин, Џон Мејџор и Леонид Кучма, и кршење на украинскиот суверенитет и територијален интегритет.
* Договор за поделба за статусот и условите на Црноморската флота (Киев, 28 мај 1997 година)
	+ ратификуван од Федералното собрание на Руската Федерација (2 март 1999 година)
	+ Државната Дума го одобрила отказот на договорот едногласно од 433 пратеници на 31 март 2014 година
* Договор за пријателство, соработка и партнерство меѓу Руската Федерација и Украина (Киев, 31 мај 1997 година)
* Договор меѓу Руската Федерација и Украина за соработка во користење на Азовското Море и Керчкиот Теснец (2003)
* Харковски пакт од 2010 година
	+ и рускиот и украинскиот парламент го ратификувале договорот на 27 април 2010 година
	+ Државната Дума го одобрила отказот на договорот едногласно од 433 пратеници на 31 март 2014 година

Украина (исто така) раскинала неколку договори и договори со Русија од почетокот на кризата на Крим во 2014 година (на пример, договори во сферата на воената и техничката соработка потпишани во 1993 година).

Во декември 2019 година, Украина и Русија се согласиле да спроведат целосен прекин на огнот во источна Украина до крајот на годината. Преговорите биле посредувани од Франција и Германија, каде земјите во конфликт извршиле обемна размена на затвореници заедно со повлекување на војската на Украина од трите главни региони кои паѓаат на линијата на фронтот.

На 17 јули 2022 година, руската, украинската и турската воена делегација се состанала со претставници на Обединетите Нации во Истанбул за да започнат разговори за продолжување на извозот на украинско жито од црноморското пристаниште Одеса. На 22 јули 2022 година, руските и украинските власти го потпишале договорот за да се дозволи извоз на жито од украинските пристаништа на Црното Море. Според договорот, коалиција од турски, украински и персонал на ОН ќе го надгледува товарењето на жито во бродовите во украинските пристаништа, за да ги смири руските стравови од шверц со оружје пред да плови по претходно планираната рута низ Црното Море, кое останува силно минирано од украинските и руските сили. На 29 октомври 2022 година, Русија соопштила дека го суспендира своето учество во договорот за жито, како одговор на, како што го нарекла големиот украински напад со беспилотни летала врз нејзината црноморска флота.

Територијални спорови
---------------------

Крим, кој Русија го анектирал во 2014 година, е прикажан во розова боја. Розовата боја во областа Донбас ги претставува областите што ги држат сепаратистите на ДПР / ЛПР во септември 2014 година (градовите во црвено)
Постојат голем број територијални спорови меѓу двете земји:

* Крим вклучувајќи ги Севастопол, Керчкиот теснец, Азовското Море. Русија има претензии кон територијата на Крим со резолуцијата бр. 1809-1 на Врховниот совет на Руската Федерација „*За правна оцена на одлуките на врховните органи на државната власт на РСФСР за промена на статусот на Крим, донесена во 1954 година*". Во 2014 година, Крим бил припоен кон Русија. Украина го смета ова како анексија и како кршење на меѓународното право и договори од страна на Русија, вклучително и Договорот за основање на Заедницата на независни држави во 1991 година, Договорите од Хелсинки, Договорот за неширење на нуклеарното оружје од 1994 година и Договорот за пријателство, соработка и партнерство меѓу Руската Федерација и Украина. Настанот бил осуден од многу светски лидери како нелегална анексија на украинска територија, што е кршење на Будимпештанскиот меморандум за суверенитет и територијален интегритет на Украина од 1994 година, потпишан од Русија. Тоа довело до тоа другите членки на тогашната Г8 да ја суспендираат Русија од групата, потоа да го воведат првиот круг санкции против земјата. Генералното собрание на Обединетите нации, исто така, го отфрлило гласањето и анексијата, усвојувајќи необврзувачка резолуција со која се потврдува „територијалниот интегритет на Украина во нејзините меѓународно признати граници".
* Островот Тузла. Конфликтот во Тузла е нерешен од 2003 година.
* Некои руски националисти го оспориле независното постоење на Украина, сметајќи дека Украинците (како и Белорусите) припаѓаат на руската нација, а Украина на Голема Русија. Во 2006 година, Путин наводно изјавил: „*Украина не е ни држава*"; по анексијата на Крим, тој изјавил во јули 2021 година дека Украинците и Русите „*се еден народ*". Во февруари 2020 година, водечкиот идеолог на Кремљ, Владислав Сурков изјавил: „*Нема Украина*". Според научникот за меѓународни односи Бјорн Александар Дубен, „*Меѓу руската јавност вообичаено се смета за очигледно дека Крим историски бил руска територија, но и дека цела Украина е во суштина историски дел од Русија*".
* Во 2022 година, министерот за одбрана на Обединетото Кралство Бен Валас го окарактеризирал написот на Путин „*За историското единство на Русите и Украинците*" како „*искривено и селективно расудување за да се оправда, во најдобар случај, потчинувањето на Украина и во полошо присилното обединување на таа суверена земја*".

Отстранување на руски имиња на улици и споменици низ Украина
------------------------------------------------------------

На 26 април 2022 година, скулптурата Арка на народното пријателство во Киев, на која биле прикажани украински работник и руски работник како стојат заедно, била демонтирана. Се планира да се преименува и да стане нов споменик. Ова би бил еден од првите чекори во планот за рушење на околу 60 споменици и преименување на десетици улици поврзани со Советскиот Сојуз, Русија и руските личности низ Украина. Неколку дена пред да се отстрани статуата на Арката на народното пријателство, аспектите на овој план за преименување на улица и отстранување на спомениците веќе се спроведувале и низ други области во Украина. Украина одлучила да ги преименува улиците на украинските градови именувани по руски историски личности како Петар Илич Чајковски или Лав Толстој. По руската инвазија на Украина, како дел од дерусификацијата на Украина, руските филмови, книги и музика биле забранети, а спомениците на руските и руско-украинските личности како Михаил Булгаков биле отстранети.

Наводи
------

1. ↑  „Ukraine cuts diplomatic ties with Russia after invasion". *www.aljazeera.com* (англиски). Посетено на 2022-03-10.
2. 1 2  „Ukraine breaks off diplomatic ties with Russia". *The Times of Israel* (англиски). Архивирано од изворникот на 2022-02-24. Посетено на 2022-02-24.
3. ↑  Kitsoft. „Ministry of Foreign Affairs of Ukraine – Statement by the Ministry of Foreign Affairs of Ukraine Regarding the Severance of Diplomatic Relations with the Russian Federation". *mfa.gov.ua* (англиски). Архивирано од изворникот на 2022-02-24. Посетено на 2022-02-24.
4. ↑  Shyrokykh, Karina (June 2018). „The Evolution of the Foreign Policy of Ukraine: External Actors and Domestic Factors". *Stockholm University*. Архивирано од изворникот на 25 February 2022. Посетено на 30 September 2021.
5. ↑  Ukraine sticks to positions on Russia but leaves room for "compromises", Reuters (12 February 2020)
6. ↑  „Russia is stoking tension with Ukraine and the EU". *The Economist*. 14 November 2021. Архивирано од изворникот на 14 December 2021. Посетено на 14 December 2021. Rumours of wars: Russia is stoking tension with Ukraine and the EU: Destabilisation rather than invasion is probably its goal, but that leaves plenty of room for miscalculation
7. ↑  Crowley, Michael (10 December 2021). „Biden Delivers a Warning to Putin Over Ukraine". *The New York Times*. Архивирано од изворникот на 14 December 2021. Посетено на 14 December 2021. Biden Delivers a Warning to Putin Over Ukraine: In a high-stakes video call, President Biden warned President Vladimir V. Putin of Russia of "strong economic and other measures" from the U.S. and European allies if military tensions with Ukraine escalated.
8. ↑  Tondo, Lorenzo; Koshiw, Isobel (2022-04-28). „Friends no longer, Ukraine removes Russian statues and street names". *The Guardian* (англиски). Посетено на 2022-05-20.
9. 1 2 3  „Geographical names associated with Russia have been banned in Ukraine". *Lb.ua [uk]* (Ukrainian). 22 March 2023. Посетено на 22 March 2023.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
10. ↑  „Estimated population as of 1 January 2021 and on the average for 2020". *Russian Federal State Statistics Service*. Архивирано од изворникот на 12 April 2021. Посетено на 9 December 2021.
11. ↑  „Population (by estimate) as of 1 October 2021". *ukrcensus.gov.ua*. 2021-12-09. Архивирано од изворникот на 2021-03-06. Посетено на 2021-12-09.
12. ↑  „Information about availability and distribution of land in the Russian Federation as of 1 January 2017 (by federal subjects of Russia)". *Rosreestr*. 2021-12-09. Архивирано од изворникот на 2019-03-23. Посетено на 2021-12-09.
13. ↑  „1. Religious affiliation". *Pew Research Center*. 10 May 2017. Архивирано од изворникот на 24 February 2018. Посетено на 2 April 2018.
14. ↑  „Конфесійна та церковна належність громадян України (січень 2020р. соціологія)". *Центр Разумкова* (украински). 3 February 2020. Архивирано од изворникот на 31 July 2021. Посетено на 11 December 2021.
15. 1 2  „Report for Selected Countries and Subjects". *International Monetary Fund*. Посетено на 2017-03-13.
16. 1 2  „Report for Selected Countries and Subjects". *International Monetary Fund*. Архивирано од изворникот на 2022-02-24. Посетено на 2017-03-13.
17. ↑  Gumilyov, Lev (2005). *Ot Rusi k Rossii* От Руси к России [*From Rus' to Russia*]. *AST*. Moscow. стр. [*се бара страница*]. ISBN 5-17-012201-2.
18. 1 2  Shambarov, Valery (2007). *Kazachestvo: istoriya volnoy Rusi* Казачество: история вольной Руси [*The Cossacks: History of a Free Rus'*]. *Algorithm Expo*. Moscow. стр. [*се бара страница*]. ISBN 978-5-699-20121-1.
19. ↑  Abdelal, Rawi (2005). *National Purpose in the World Economy: Post-Soviet States in Comparative Perspective*. *Cornell University Press*. стр. 106. ISBN 978-0-8014-8977-8. Архивирано од изворникот на 2021-04-10. Посетено на 2017-09-11.
20. 1 2  Bassin, Mark; Glebov, Sergey; Laruelle, Marlene, уред. (2015). *Between Europe & Asia: The Origins, Theories, and Legacies of Russian Eurasianism*. *University of Pittsburgh Press*. Pittsburgh, Pennsylvania. стр. 135. ISBN 978-0-8229-8091-9. Архивирано од изворникот на 2021-04-10. Посетено на 2017-09-11.
21. ↑  Steele, Jonathan (1988). *Eternal Russia: Yeltsin, Gorbachev, and the Mirage of Democracy*. *Harvard University Press*. стр. 217. ISBN 978-0-674-26837-1. Архивирано од изворникот на 2020-08-19. Посетено на 2016-07-28.
22. ↑  Ohienko, Ivan (2001). „XII. Скорпіони на українське слово". *Nasha Kultura i Nauka* Історія української літературної мови [*The History of the Ukrainian Literary Language*] (украински). Kyiv. ISBN 966-7821-01-3. Архивирано од изворникот на 2012-03-05. Посетено на 2012-05-22.
23. ↑  Legvold, Robert, уред. (2012). *Russian Foreign Policy in the Twenty-First Century and the Shadow of the Past*. *Columbia University Press*. New York. стр. 240. ISBN 978-0-231-51217-6. Архивирано од изворникот на 2021-04-12. Посетено на 2017-09-11.
24. ↑  „Yushchenko Praises Guilty Verdict Against Soviet Leaders For Famine". *Radio Free Europe/Radio Liberty*. 14 January 2010. Архивирано од изворникот на 2013-06-02. Посетено на 2019-02-12."Yushchenko Praises Guilty Verdict Against Soviet Leaders For Famine". *Radio Free Europe/Radio Liberty*. 14 January 2010. Archived from the original on 2013-06-02. Retrieved 2019-02-12.
25. 1 2 3 4 5 6 7  D'Anieri, Paul (2019-10-31). *Ukraine and Russia: From Civilized Divorce to Uncivil War* (англиски) (Kindle. изд.). Cambridge University Press. ISBN 978-1-108-48609-5.
26. ↑  „How 1989 fanned flames in Ukraine" (англиски). 2009-06-10. Посетено на 2022-09-08.
27. ↑  Mearsheimer, John J. (1993). „The Case for a Ukrainian Nuclear Deterrent". *Foreign Affairs* (англиски). **72** (3): 50–66. doi:10.2307/20045622. JSTOR 20045622 – преку JSTOR.
28. 1 2  „Ukraine Special Weapons". Federation of American Scientists. Архивирано од изворникот на 2019-05-04. Посетено на 2016-01-25.
29. ↑  Dahlburg, John-Thor (3 December 1991). „Ukraine Votes to Quit Soviet Union : Independence: More than 90% of voters approve historic break with Kremlin. The president-elect calls for collective command of the country's nuclear arsenal". *Los Angeles Times*. Архивирано од изворникот на 2022-02-24. Посетено на 2014-04-15.
30. ↑  Zaborsky, Victor (31 August 1995). „Crimea and the Black Sea Fleet in Russian- Ukrainian Relations". Архивирано од изворникот на 2021-09-09. Посетено на 2021-09-10.
31. ↑  Norris, Robert S. (January–February 1992). „The Soviet Nuclear Archipelago". *Arms Control Today*. **22** (1): 24–31. JSTOR 23624674.
32. ↑  Martel, William C. (1998). „Why Ukraine Gave Up Nuclear Weapons: Nonproliferation Incentives and Disincentives". Во Schneider, Barry R.; Dowdy, William L. (уред.). *Pulling Back from the Nuclear Brink: Reducing and Countering Nuclear Threats*. *Psychology Press*. стр. 88–104. ISBN 978-0-7146-4856-9. Архивирано од изворникот на 2017-03-21. Посетено на 2016-11-07. There are some reports that Ukraine had established effective custody, but not operational control, of the cruise missiles and gravity bombs.. .. By early 1994 the only barrier to Ukraine's ability to exercise full operational control over the nuclear weapons on missiles and bombers deployed on its soil was its inability to circumvent Russian permissive action links (PALs).
33. ↑  Pikayev, Alexander A. (Spring–Summer 1994). „Post-Soviet Russia and Ukraine: Who Can Push the Button?" (PDF). *The Nonproliferation Review*. **1** (3): 31–46. doi:10.1080/10736709408436550. Архивирано од изворникот (PDF) на 2014-05-21. Посетено на 2014-08-06.
34. ↑  Vasylenko, Volodymyr (15 December 2009). „On assurances without guarantees in a 'shelved document'". *The Day*. Архивирано од изворникот на 2017-01-28. Посетено на 2014-03-18.
35. ↑  „1994 Public Papers 2146 - Remarks at the Denuclearization Agreements Signing Ceremony in Budapest". Public Papers of the Presidents of the United States: William J. Clinton (1994, Book II). 5 December 1994.
36. 1 2 3  Keating, Joshua (25 February 2014). „Khrushchev's Gift". Архивирано од изворникот на 21 June 2018. Посетено на 12 February 2017.
37. ↑  Specter, Michael (1 June 2007). „Setting Past Aside, Russia and Ukraine Sign Friendship Treaty". *The New York Times*. Архивирано од изворникот на 2019-01-27. Посетено на 2019-02-12.
38. ↑  Kimball, Spencer (11 March 2014). „Bound by treaty: Russia, Ukraine and Crimea". *Deutsche Welle*. Архивирано од изворникот на 2017-04-14. Посетено на 2017-03-13.
39. ↑  „Угода між Урядом Російської Федерації та Кабінетом Міністрів України про передачу з України до Російської Федерації важких бомбардувальників Ту-160, Ту-95МС, крилатих ракет повітряного базування великої дальності та обладнання". *Zakon.rada.gov.ua* (руски). 1999-10-08. Архивирано од изворникот на 2021-11-27. Посетено на 2014-03-15.
40. ↑  Molchanov, Mikhail A. (2002). *Political Culture and National Identity in Russian–Ukrainian Relations*. *Texas A&M University Press*. стр. 235–6. ISBN 9781585441914. OCLC 940548405. OL 3940217M. Архивирано од изворникот на 2022-02-25. Посетено на 2014-03-15.
41. ↑   (Report). Отсутно или празно `|title=` (help); `|access-date=` бара `|url=` (help)
42. ↑  Charles, Jonathan (25 December 2004). „Angry mood in eastern Ukraine". *BBC News*. Архивирано од изворникот на 2014-10-29. Посетено на 2014-03-15.
43. ↑  „Ukraine country profile". *BBC News*. 26 April 2012. Архивирано од изворникот на 2012-06-09. Посетено на 2014-03-15.
44. ↑  Gatehouse, Gabriel (5 June 2008). „BBC dragged into Ukraine TV furore". *BBC News*. Архивирано од изворникот на 2013-10-29. Посетено на 2014-03-15.
45. ↑  „Ukrainians dream of EU future". *BBC News*. 28 January 2008. Архивирано од изворникот на 2015-10-01. Посетено на 2014-03-15.
46. ↑  Fawkes, Helen (18 June 2004). „Ukraine drive to keep Russian off buses". *BBC News*. Архивирано од изворникот на 2014-01-09. Посетено на 2014-03-15.
47. ↑  „В украинском Львове тоже хотят снести советские военные памятники" [In Ukrainian Lviv, Soviet war memorials are also about to be demolished]. *NEWSru.com* (руски). 11 May 2007. Архивирано од изворникот на 2007-06-12. Посетено на 2014-03-15.
48. ↑  „Russians want Sevastopol to belong to Russia, poll shows". *unian.net*. Ukrainian Independent Information Agency. 23 May 2008. Архивирано од изворникот на 2012-02-13. Посетено на 2014-03-15.
49. ↑  „Almost fourth of Russians believe Ukraine is an enemy – poll". *unian.net*. Ukrainian Independent Information Agency. 8 May 2008. Архивирано од изворникот на 2012-02-13. Посетено на 2014-03-15.
50. ↑  „Russia in Ukraine missile threat". *BBC News*. 12 February 2008. Архивирано од изворникот на 2014-03-10. Посетено на 2014-03-15.
51. ↑  „Press Conference Following Talks with Spanish Prime Minister Jose Luis Rodriguez Zapatero". *Presidential Administration of Russia*. 10 December 2004. Архивирано од изворникот на 2014-07-26. Посетено на 2014-10-28.
52. ↑  „Q&A: Ukrainian parliamentary poll". *BBC News*. 1 October 2007. Архивирано од изворникот на 2010-04-20. Посетено на 2014-03-15.
53. ↑  „Ukraine divided over language row". *BBC News*. 22 April 2005. Архивирано од изворникот на 2013-11-11. Посетено на 2014-03-15.
54. ↑  Ragozin, Leonid (22 November 2004). „Ukraine's east-west showdown". *BBC News*. Архивирано од изворникот на 2014-03-10. Посетено на 2014-03-15.
55. ↑  „Russian Foreign Ministry says Russian language in Ukraine suffers from pressure". *unian.net*. 17 June 2008. Архивирано од изворникот на 2008-06-19. Посетено на 2014-03-15.
56. ↑  „Moscow Mayor calls on to take Crimea and Sevastopol from Ukraine". *unian.net*. 5 June 2008. Архивирано од изворникот на 2008-06-06. Посетено на 2014-03-15.
57. ↑  Chaly, Valeriy (10 June 2008). „Ukrainian-Russian relations". *unian.net*. Архивирано од изворникот на 2009-03-11. Посетено на 2014-03-15.
58. ↑  „Ukrainian politicians never went to Russia to violate its constitution – Tarasiuk". *unian.net*. 23 May 2008. Архивирано од изворникот на 2012-02-13. Посетено на 2014-03-15.
59. ↑  „Russia bars entry to Ukrainian politicians". *unian.net*. 22 May 2008. Архивирано од изворникот на 2012-02-13. Посетено на 2014-03-15.
60. ↑  Tymoshenko, Yuliya (May–June 2007). „Containing Russia". *Foreign Affairs*. Архивирано од изворникот на 2007-05-17.
61. ↑  Aron, Leon (10 September 2008). „Russia's Next Target Could Be Ukraine". *The Wall Street Journal*. Архивирано од изворникот на 2019-02-12. Посетено на 2019-02-12.
62. ↑  „Ukrainian radars withdrawn form operation in Russia's interests to undergo technical maintenance". Interfax-Ukraine. 26 February 2009. Архивирано од изворникот на 2022-02-24. Посетено на 2019-02-12 – преку Kyiv Post.
63. ↑  „Presidential Secretariat gives answer to Moscow". *unian.net*. Ukrainian Independent Information Agency. 15 August 2008. Архивирано од изворникот на 13 August 2011. Посетено на 2 April 2018.
64. ↑  „Ukrainian Armed Forces to implement Yushchenko's decree on Russian ships". *unian.net*. 14 August 2008. Архивирано од изворникот на 13 February 2012. Посетено на 2 April 2018.
65. ↑  Stevan, Caroline (17 September 2008). „La crise géorgienne fait voler en éclats la coalition orange à Kiev" [Georgian crisis has shattered the orange coalition in Kyiv]. *Le Temps* (француски). Архивирано од изворникот на 2019-03-31. Посетено на 2019-03-31.
66. ↑  „Tymoshenko Bloc, OU-PSD, And Lytvyn Bloc Sign Rada Coalition Agreement". Ukrainian News Agency. 16 December 2008. Архивирано од изворникот на 2009-01-22.
67. ↑  „Ukrainians deny giving wartime help to Georgia". Associated Press. 3 October 2008. Архивирано од изворникот на 9 October 2008.
68. ↑  „Генпрокуратура спростовує інформацію про участь українських військовослужбовців у грузинсько-осетинському конфлікті" [Prosecutor General's Office denies reports of Ukrainian servicemen's involvement in the Georgian-Ossetian conflict] (украински). Interfax-Ukraine. 25 September 2009. Архивирано од изворникот на 14 March 2012.
69. ↑  „Bush to back Ukraine's NATO hopes". *BBC News*. 1 April 2008. Архивирано од изворникот на 2019-02-09. Посетено на 2019-02-12.
70. ↑  Barry, Ellen (21 July 2009). „Biden Says U.S. Still Backs Ukraine in NATO". *The New York Times*. Архивирано од изворникот на 2019-03-31. Посетено на 2019-02-12.
71. ↑  „Ukraine asks to join NATO membership action plan". *unian.info*. Ukrainian Independent Information Agency. 16 January 2008. Архивирано од изворникот на 2019-02-13. Посетено на 2019-02-12.
72. ↑  „Rogozin Sees Threat to Ukraine". *Kommersant*. 1 December 2008. Архивирано од изворникот на 2009-01-07. Посетено на 2 April 2018.
73. ↑  „Ukraine's envoy to NATO proposes Russian counterpart to focus on his problems". *unian.net*. 3 December 2008. Архивирано од изворникот на 5 December 2008. Посетено на 2 April 2018.
74. ↑  „NATO puts Russia ties ahead of Georgia, Ukraine – Russian envoy". *unian.net*. 3 December 2008. Архивирано од изворникот на 5 December 2008. Посетено на 2 April 2018.
75. ↑  „Путин не заявлял о том, что Украина не является государством. СТЕНОГРАММА". *Segodnya* (руски). 18 April 2008. Архивирано од изворникот на 2017-03-08. Посетено на 2017-03-13.
76. ↑  „Viewing cable 08USNATO290, UKRAINE, MAP, AND THE GEORGIA-RUSSIA CONFLICT". *WikiLeaks*. 14 August 2008. Архивирано од изворникот на 2014-09-01. Посетено на 2017-03-13.
77. ↑  „Russia's Prime Minister Putin: Yuschenko Recalled Naftohaz Ukrainy's Delegation From Talks With Gazprom On December 31". Ukrainian News Agency. 8 January 2009. Архивирано од изворникот на 2009-03-03.
78. ↑  „Putin: Ukraine run by criminals who can't solve economic problems". *Kyiv Post*. 8 January 2009. Архивирано од изворникот на 2009-01-15. Посетено на 2009-01-08.
79. ↑  Paxton, Robin; Zawadzki, Sabina (9 January 2009). „WRAPUP 11-EU seeks to finalise Russian gas monitoring deal". *Reuters*. Архивирано од изворникот на 2009-03-05. Посетено на 2009-01-09.
80. ↑  „Yuschenko Responds To Medvedev's Unfriendly Statement That Ukraine Must Compensate European Union For Losses During Gas Rows". Ukrainian News Agency. 6 February 2009. Архивирано од изворникот на 2009-03-21.
81. ↑  „Ukrainian president says Russia is to blame for halt in gas supplies to EU". Interfax-Ukraine. 6 February 2009. Архивирано од изворникот на 2009-03-22.
82. ↑  „Kyiv considers Russian president's statement about gas losses compensation unfriendly act". Interfax-Ukraine. 6 February 2009. Архивирано од изворникот на 2019-02-13. Посетено на 2019-02-12.
83. ↑  „Ukraine Surprised With Medvedev's Statement Obliging Ukraine To Compensate EU's Losses For Termination Of Gas Supplies To Europe". Ukrainian News Agency. 6 February 2009. Архивирано од изворникот на 2009-03-21.
84. ↑  Karatnycky, Adrian; Motyl, Alexander J. (May–June 2009). „The Key to Kyiv". *Foreign Affairs*. Архивирано од изворникот на 2018-11-25. Посетено на 2019-02-12.CS1-одржување: бот: непознат статус на изворната URL (link)Karatnycky, Adrian; Motyl, Alexander J. (May–June 2009).. *Foreign Affairs*. Archived from the original on 2018-11-25. Retrieved 2019-02-12.
85. 1 2  Harrison, Pete; Dyomkin, Denis (23 March 2009). „Russia suspicious of EU-Ukraine gas "master plan"". *Reuters*. Архивирано од изворникот на 2021-05-29. Посетено на 2019-02-12.
86. ↑  Post, Kyiv (2011-03-08). „WikiLeaks: Gryshchenko says Putin has low personal regard for Yanukovych - Mar. 08, 2011". *Kyiv Post*. Посетено на 2022-09-21.
87. ↑  „Medvedev lambasts Ukraine leader". *BBC News*. 11 August 2009. Архивирано од изворникот на 2009-08-14. Посетено на 2009-08-12.
88. ↑  „Address to the President of Ukraine Victor Yushchenko". *Presidential Administration of Russia*. 11 August 2009. Архивирано од изворникот на 2009-08-15. Посетено на 2009-08-15.
89. ↑  „Лист Президента України Віктора Ющенка Президенту Російської Федерації Дмитру Медведєву". *president.gov.ua* (украински). 13 August 2009. Архивирано од изворникот на 2009-09-25.
90. ↑  „Yuschenko denies Medvedev's claims about Ukraine's anti-Russian policy". Interfax-Ukraine. 13 August 2009. Архивирано од изворникот на 2019-02-13. Посетено на 2019-02-12.
91. ↑  „Ukraine has right to make its own choices, says US Department of State official". Interfax-Ukraine. 13 August 2009. Архивирано од изворникот на 2019-02-13. Посетено на 2019-02-12.
92. ↑  „Lavrov: Russian-Ukrainian relations should not be over-politicized". Interfax-Ukraine. 7 October 2009. Архивирано од изворникот на 2022-02-24. Посетено на 2019-02-12 – преку Kyiv Post.
93. ↑  „Moscow gives no response to Kyiv's proposal to organize summit, says Lavrov". Interfax-Ukraine. 7 October 2009. Архивирано од изворникот на 2012-03-14. Посетено на 2019-02-12.
94. ↑  „Lavrov: contacts between Russian, Ukrainian foreign ministries to continue without pauses". Interfax-Ukraine. 7 October 2009. Архивирано од изворникот на 2022-02-24. Посетено на 2019-02-12 – преку Kyiv Post.
95. ↑  „Kyiv, Moscow to gradually abandon bans on entry for certain individuals". Interfax-Ukraine. 2 December 2009. Архивирано од изворникот на 2012-05-23. Посетено на 2019-02-12 – преку Kyiv Post.
96. 1 2  Kuzio, Taras (November 2010). *The Crimea: Europe's Next Flashpoint?* (PDF). *Jamestown Foundation*. Архивирано од изворникот (PDF) на 2014-03-09.
97. ↑  Watson, Ivan; Tkachenko, Maxim (21 April 2010). „Russia, Ukraine agree on naval-base-for-gas deal". *CNN*. Архивирано од изворникот на 2014-04-25. Посетено на 2019-02-12.
98. ↑  „Update: Ukraine, Russia ratify Black Sea naval lease". *Kyiv Post*. 27 April 2010. Архивирано од изворникот на 2012-04-11. Посетено на 2019-02-12.
99. ↑  „Kiev gets new gas deal, opposition furious". *United Press International*. 22 April 2010. Архивирано од изворникот на 2014-03-02. Посетено на 2014-03-15.
100. ↑  „Medvedev on two-day visit to Ukraine". *United Press International*. 17 May 2010. Архивирано од изворникот на 2015-06-10. Посетено на 2014-03-15.
101. ↑  „Medvedev in Ukraine: 'Witch hunt is over'". *United Press International*. 17 May 2010. Архивирано од изворникот на 2015-06-10. Посетено на 2014-03-15.
102. ↑  „У Януковича кажуть, що злиття з монополіями Росії – "не найцікавіше"" [At Yanukovych's side, they say that the merger with Russia's monopolies is "not the most interesting"]. *Economichna Pravda* (украински). 19 May 2010. Архивирано од изворникот на 2019-02-13. Посетено на 2019-02-12.
103. ↑  „Putin satisfied with state of Ukrainian-Russian relations". *Kyiv Post*. 28 June 2010. Архивирано од изворникот на 2014-09-09. Посетено на 2019-02-12.
104. ↑  „На Украине развернут лагеря для желающих воевать в Сирии" [Camps for volunteers to fight in Syria will be established in Ukraine]. *Lenta.ru* (руски). 7 June 2013. Архивирано од изворникот на 2021-11-18. Посетено на 2019-02-12.
105. ↑  „Russian & Ukrainian Volunteers Pledged for Syrian Army". *Syria Report*. 31 May 2013. Архивирано од изворникот на 2016-08-15.
106. ↑  „The Voice of Russia: Russian-Ukrainian volunteer corps going to Syria to fight". *Voice of Russia*. 27 August 2013. Архивирано од изворникот на 2016-01-24. Посетено на 2019-02-12 – преку Kyiv Post.
107. ↑  „Russian & Ukrainian Volunteers Pledged for Syrian Army". *Syria Report* (руски). 31 May 2013. Архивирано од изворникот на 2019-05-18. Посетено на 2019-02-12.
108. ↑  „Російсько-український добровольчий корпус може відправитися воювати за Дамаск" [Russian-Ukrainian volunteer corps may be deployed to fight for Damascus]. *Dzerkalo Tyzhnia*. 30 May 2013. Архивирано од изворникот на 2019-03-31. Посетено на 2019-02-12.
109. ↑  „"Подполковник разведки" Сергей Разумовский, агитирующий воевать в Сирии – это кремлёвский провокатор" ["Intelligence Lieutenant Colonel" Sergei Rozumovsky who agitates to fight in Syria is a Kremlin's provocateur]. *UAINFO* (руски). 11 June 2013. Архивирано од изворникот на 2019-02-13. Посетено на 2019-02-12.
110. ↑  „В Азовском море столкнулись российский и украинский корабли: минимум 2 человека погибли" (руски). REGNUM News Agency. 18 July 2013. Архивирано од изворникот на 2019-02-13. Посетено на 2019-02-12.
111. ↑  „Two Ukrainians killed, two missing after fishing launch collides with Russian border guards' motorboat in Azov Sea, says Ukraine's Border Service". 18 July 2013. Архивирано од изворникот на 2016-01-24. Посетено на 2019-02-12 – преку Kyiv Post.
112. ↑  „Foreign Ministry: Russia investigating case against Ukrainian fisherman who survived collision in Azov Sea". Interfax-Ukraine. 31 July 2013. Архивирано од изворникот на 2016-01-24. Посетено на 2019-02-12 – преку Kyiv Post.
113. ↑  „Survival of Azov Sea incident claims Russian border guards rammed their vessel". Interfax-Ukraine. 5 August 2013. Архивирано од изворникот на 2016-01-24. Посетено на 2019-02-12 – преку Kyiv Post.
114. ↑  „Ukrainian poachers tried to ram their vessel into Russian border guards' motorboat in Sea of Azov – source". Interfax-Ukraine. 19 July 2013. Архивирано од изворникот на 2016-01-24. Посетено на 2019-02-12 – преку Kyiv Post.
115. ↑  „Ukraine says Russia had no right to charge Ukrainian fisherman". Interfax-Ukraine. 10 August 2013. Архивирано од изворникот на 2016-01-24. Посетено на 2019-02-12 – преку Kyiv Post.
116. ↑  "The only survived Ukrainian fisherman is held by force in Russia and is threatened with imprisonment" Архивирано на 3 септември 2013 г.. *Segodnya*. July 30, 2013.
117. ↑  „Прокуратура РФ взялася за розгляд справи українського моряка, який вижив в Азовському морі" [The Prosecutor of the Russian Federation took on proceedings of the Ukrainian sailor who survived in the Azov Sea]. *Dzerkalo Tyzhnia* (украински). 12 August 2013. Архивирано од изворникот на 2019-02-13. Посетено на 2019-02-12.
118. ↑  „П'яні росіяни на тракторі незаконно в'їхали в Україну" [Drunk Russians on a tractor illegally entered Ukraine]. *Ukrayinska Pravda* (украински). 28 August 2013. Архивирано од изворникот на 2019-02-13. Посетено на 2019-02-12.
119. ↑  „П'яні росіяни на тракторі порушили кордон України" [Drunk Russians on a tractor violated the border of Ukraine]. *5 Kanal* (украински). 28 August 2013. Архивирано од изворникот на 11 May 2016. Посетено на 26 November 2016.
120. ↑  „Ukraine to be observer in Russia-led trade bloc". *Reuters*. 31 May 2013. Архивирано од изворникот на 2018-12-03. Посетено на 2019-02-12.
121. ↑  „Ukraine's Choice: European Association Agreement or Eurasian Union?" (PDF). *Peterson Institute for International Economics*. September 2013. Архивирано од изворникот (PDF) на 27 September 2021. Посетено на 10 September 2021.
122. ↑  „Ukraine's Employers Federation: Russia's customs service halts all Ukrainian imports". Interfax-Ukraine. 14 August 2013. Архивирано од изворникот на 2014-06-28. Посетено на 2019-02-12 – преку Kyiv Post.
123. ↑  „Russia sets off trade war to prevent Ukraine from signing agreement with EU, says UDAR". Interfax-Ukraine. 14 August 2013. Архивирано од изворникот на 2014-02-24. Посетено на 2019-02-12 – преку Kyiv Post.  
  
„Ukraine Leader Ignores Putin Warning on EU Path". Reuters. 24 August 2013. Архивирано од изворникот на 2016-03-04. Посетено на 2013-09-01 – преку Voice of America.  
  
„Russia hits at Ukraine with chocolate war". *EURACTIV*. 14 August 2013. Архивирано од изворникот на 2013-09-07. Посетено на 2013-09-01.  
  
„Trading insults". *The Economist*. 24 August 2013. Архивирано од изворникот на 2013-09-01. Посетено на 2013-09-01.  
  
Rettman, Andrew (23 August 2013). „Putin warns Ukraine against EU pact". *EUobserver*. Архивирано од изворникот на 2013-08-27. Посетено на 2013-09-01.  
  
Balmforth, Richard (28 August 2013). „Ukraine PM tells Russia to accept "reality" of EU trade deal". *Reuters*. Архивирано од изворникот на 2016-01-16. Посетено на 2013-09-01.  
  
Gotev, Georgi (30 August 2013). „Putin 'deserves medal' for pushing Ukraine towards EU". *EURACTIV*. Архивирано од изворникот на 2013-09-02. Посетено на 2013-09-01.  
  
„О комплексе мер по вовлечению Украины в евразийский интеграционный процесс". *Zerkalo Nedeli* (руски) (29). 16–22 August 2013. Архивирано од изворникот на 2013-08-30. Посетено на 2013-09-01.  
  
Solonyna, Yevhen (21 August 2013). „Does Russia Have a Secret Plan for Ukraine?". *The Atlantic*. Архивирано од изворникот на 2017-03-13. Посетено на 2019-02-12.  
  
Kramar, Oleksandr (6 August 2013). „Caught in a Zeitnot". *The Ukrainian Week*. Архивирано од изворникот на 2016-02-10. Посетено на 2019-02-12.
124. ↑  Bonner, Brian; Grytsenko, Oksana (19 January 2015). „Klimkin: Russia trying to force renegotiation of Minsk deals". *Kyiv Post*. Архивирано од изворникот на 2016-01-24. Посетено на 2019-02-12.
125. 1 2  Walker, Shaun (22 September 2013). „Ukraine's EU trade deal will be catastrophic, says Russia". *The Guardian*. Архивирано од изворникот на 24 July 2020. Посетено на 25 February 2015.
126. ↑  „Ukraine drops EU plans and looks to Russia". *Al Jazeera*. 21 November 2013. Архивирано од изворникот на 7 April 2014. Посетено на 24 November 2013.
127. 1 2  „Russia offers Ukraine major economic assistance". *BBC News*. 17 December 2013. Архивирано од изворникот на 2019-06-17. Посетено на 2019-02-12.
128. ↑  „Ukraine to issue Eurobonds; Russia will purchase $15 bln, says Russian finance minister". Interfax-Ukraine. 17 December 2013. Архивирано од изворникот на 2019-08-06. Посетено на 2019-02-12.
129. ↑  „Ukraine still wants historic pact with EU". *Oman Observer*. 27 November 2013. Архивирано од изворникот на 2013-11-28. Посетено на 2013-11-27.  
  
„Ukraine police move on protesters and opposition party". *BBC News*. 9 December 2013. Архивирано од изворникот на 2021-03-08. Посетено на 2019-02-12.
130. ↑  „Ukraine media see Kremlin pressure over EU". *BBC News*. 22 November 2013. Архивирано од изворникот на 2018-11-29. Посетено на 2019-02-12.  
  
„Ukraine crisis: What's going on in Crimea?". *BBC News*. 12 August 2016. Архивирано од изворникот на 2013-12-18. Посетено на 2019-02-12.  
  
„Analysis: Russia's carrot-and-stick battle for Ukraine". *BBC News*. 17 December 2013. Архивирано од изворникот на 2018-11-23. Посетено на 2019-02-12.
131. ↑  „Eased Russian customs rules to save Ukraine $1.5 bln in 2014, says minister". Interfax-Ukraine. 18 December 2013. Архивирано од изворникот на 2014-01-25. Посетено на 2019-02-12.  
  
„Russia to lift restrictions on Ukrainian pipe imports – Ukrainian ministry". Interfax-Ukraine. 18 December 2013. Архивирано од изворникот на 2020-09-20. Посетено на 2019-02-12.  
  
„Russia tightens customs rules to force Ukraine into union". *Reuters*. 15 August 2013. Архивирано од изворникот на 2021-11-27. Посетено на 2019-02-12.
132. 1 2  „Timeline: Political crisis in Ukraine and Russia's occupation of Crimea". *Reuters*. 8 March 2014. Архивирано од изворникот на 2020-04-05. Посетено на 2019-02-12.
133. ↑  „Ukrainian parliament appeals to Budapest Memorandum signatories". *Interfax Ukraine*. 28 February 2014. Архивирано од изворникот на 2014-03-04. Посетено на 2014-03-01.
134. ↑  Alsop, Harry (1 March 2014). „Vladimir Putin prepares authorisation of military force in Ukraine". *Telegraph.co.uk*. Архивирано од изворникот на 2022-01-12. Посетено на 2019-02-12.
135. ↑  Vasovic, Aleksandar; Croft, Adrian (17 March 2014). „U.S. EU set sanctions as Putin recognizes Crimea "sovereignty"". *Reuters*. Архивирано од изворникот на 2016-01-24. Посетено на 2014-10-23.
136. ↑  Myers, Steven Lee; Baker, Peter (17 March 2014). „Putin Recognizes Crimea Secession, Defying the West". *The New York Times*. Архивирано од изворникот на 2014-11-24. Посетено на 2019-02-12.
137. ↑  МИД вызвал Временного поверенного в делах РФ в Украине для вручения ноты-протеста. *unn.com.ua* (руски). 18 March 2014. Архивирано од изворникот на 19 March 2014.
138. ↑  Декларація "Про боротьбу за звільнення України". *Verkhovna Rada* (украински). Архивирано од изворникот на 2019-05-14. Посетено на 2021-09-24.
139. ↑  „Ukraine crisis: Russia and sanctions". BBC News. 19 December 2014. Архивирано од изворникот на 2021-02-09. Посетено на 2016-03-04.
140. ↑  „Russia says has expanded sanctions against U.S. Canada". *Reuters*. 8 May 2014. Архивирано од изворникот на 2016-04-18. Посетено на 2014-05-14.
141. ↑  „Russische "Visasperrliste" vom RAM am 27.5. an EU-Delegation Moskau übergeben" [Russian visa bans] (PDF). *Yle* (германски). 26 May 2015. Архивирано од изворникот (PDF) на 2015-05-30. Посетено на 2019-02-12.
142. ↑  „European Union anger at Russian travel blacklist". *BBC News*. 31 May 2015. Архивирано од изворникот на 2018-06-12. Посетено на 2019-02-12.
143. ↑  „Ukraine 'preparing withdrawal of troops from Crimea'". *BBC News*. 19 March 2014. Архивирано од изворникот на 20 March 2014. Посетено на 20 March 2014.
144. ↑  Ripley, Tim (12 April 2014). „Russia begins returning Ukraine naval vessels and aircraft". *Jane's Defence Weekly*. Архивирано од изворникот на April 18, 2014.
145. ↑  Seleznyov, Denis (6 August 2014). „Корреспондент: На маленьком флоту. На что сейчас способны остатки украинского флота". *Korrespondent.net* (руски). Архивирано од изворникот на 22 October 2014. Посетено на 30 October 2014.
146. 1 2  „Мексика вернёт Украине судно, захваченное Россией во время аннексии Крыма" [Mexico will return to Ukraine a vessel, seized by Russia during the annexation of Crimea]. *news.ru.ua* (руски). 18 February 2016. Архивирано од изворникот на 22 July 2016. Посетено на 14 May 2016.
147. ↑  Sukhov, Oleg (28 March 2014). „From Olympics to Crimea, Putin Loyalist Kozak Entrusted with Kremlin Mega-Projects". *The Moscow Times*. Архивирано од изворникот на 2016-04-04. Посетено на 2016-03-04.
148. ↑  Dawisha, Karen (2014). *Putin's Kleptocracy: Who Owns Russia?*. Simon & Schuster. стр. 87, 377. ISBN 978-1-4767-9519-5.
149. ↑  Hobson, Peter (14 April 2014). „Sanctioned Bank Rossiya to Service $36Bln Domestic Electricity Market". *The Moscow Times*. Архивирано од изворникот на 2016-03-10. Посетено на 2019-02-12.
150. ↑  Верховна Рада України ухвалила Закон "Про забезпечення прав і свобод громадян та правовий режим на тимчасово окупованій території України". *Verkhovna Rada* (украински). 15 April 2014. Архивирано од изворникот на 24 September 2021. Посетено на 24 September 2021.
151. ↑  „Ukraine Parliament declares Crimea temporarily occupied territory". *news.biharprabha.com*. Indo-Asian News Service. Архивирано од изворникот на 12 November 2019. Посетено на 15 April 2014.
152. ↑  Верховная Рада Украины приняла Закон "Об обеспечении прав и свобод граждан и правовом режиме на временно оккупированной территории Украины". *Verkhovna Rada* (руски). 15 April 2014. Архивирано од изворникот на 25 September 2015. Посетено на 30 April 2014.
153. ↑  „Direct Line with Vladimir Putin". *Presidential Administration of Russia*. 17 April 2014. Архивирано од изворникот на 2017-12-04. Посетено на 2019-02-12.
154. ↑  „Ukraine suspends military cooperation with Russia". 4 April 2014. Архивирано од изворникот на 2014-04-07. Посетено на 2017-08-11.
155. ↑  „Ukraine and pro-Russia rebels sign ceasefire deal". *BBC News*. 5 September 2014. Архивирано од изворникот на 2014-09-05. Посетено на 2017-03-13.
156. ↑  Hill, Patrice (22 February 2017). „Monitor Says Ukraine Cease-Fire, Weapons Withdrawal Not Being Honored". *Radio Free Europe/Radio Liberty*. Архивирано од изворникот на 2020-04-05. Посетено на 2019-02-12.  
  
Burridge, Tom (20 February 2017). „East Ukraine ceasefire due to take effect". *BBC News*. Архивирано од изворникот на 2020-04-05. Посетено на 2019-02-12.
157. ↑  „ATO HQ: Truce disrupted, no conditions for withdrawal of arms". *unian.info*. Ukrainian Independent Information Agency. 20 February 2017. Архивирано од изворникот на 2020-04-05. Посетено на 2019-02-12.
158. ↑  Romanenko, Valentyna (20 February 2017). „У зоні АТО знизилася бойова активність – штаб" [In the ATU zone, combat activity has decreased – headquarters]. *Ukrayinska Pravda* (украински). Архивирано од изворникот на 2020-04-05. Посетено на 2019-02-12.
159. ↑  Zaks, Dmitry (23 December 2016). „Ukraine rebels agree to new indefinite truce". Agence France-Presse. Архивирано од изворникот на 2020-04-05. Посетено на 2019-02-12 – преку Business Insider.
160. ↑  „Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine, based on information received as of 19:30, 4 January 2017". *Organization for Security and Co-operation in Europe*. 5 January 2017. Архивирано од изворникот на 5 April 2020. Посетено на 2019-02-12.
161. ↑  „Militants shell Ukrainian army positions 32 times in past 24 hours". Interfax-Ukraine. 6 January 2017. Архивирано од изворникот на 2020-04-05. Посетено на 2019-02-12.
162. ↑  „Kiev forces violate ceasefire three times over past 24 hours — news agency". TASS. 3 January 2017. Архивирано од изворникот на 2020-04-05. Посетено на 2019-02-12.
163. 1 2  „Nato accuses Russia of violating Ukraine sovereignty". *BBC News*. 29 August 2014. Архивирано од изворникот на 2020-04-05. Посетено на 2019-02-12.  
  
„Kiev claims 'intensive' movements of troops crossing from Russia". Agence France-Presse. 2 November 2014. Архивирано од изворникот на 11 February 2016. Посетено на 2019-02-12 – преку Yahoo! News.
164. ↑  Walker, Shaun (17 December 2015). „Putin admits Russian military presence in Ukraine for first time". *The Guardian*. Архивирано од изворникот на 2020-04-05. Посетено на 2019-02-12.
165. 1 2 3  „Ukraine crisis: Kiev defines Russia as 'aggressor' state". *BBC News*. 19 January 2018. Архивирано од изворникот на 2020-04-05. Посетено на 2019-02-12.
166. ↑  „Ukraine cannot normalize relations with Russia without return of Crimea, says Poroshenko". Interfax-Ukraine. 26 June 2014. Архивирано од изворникот на 2014-06-27. Посетено на 2019-02-12.
167. ↑  „Russians Will Need Passport to Enter Ukraine". *The Moscow Times*. 3 February 2015. Архивирано од изворникот на 2016-01-24. Посетено на 2019-02-12.
168. 1 2  „За рік показ російського медіа-продукту впав у 3-4 рази, – Нацрада" [Over the year, the screening of Russian media products fell 3-4 times – National Rada on Television and Radio Broadcasting]. *The Day* (украински). 5 February 2016. Архивирано од изворникот на 2020-04-05. Посетено на 2019-02-12.
169. ↑  „Crimeans urged to vote against "neo-Nazis" in Kiev". BBC News. 13 March 2014. Архивирано од изворникот на 2019-01-06. Посетено на 2019-02-12.
170. ↑  Ennis, Stephen (12 March 2014). „Ukraine hits back at Russian TV onslaught". BBC News. Архивирано од изворникот на 2019-08-08. Посетено на 2019-02-12.
171. ↑  Barry, Ellen; Somaiya, Ravi (5 March 2014). „For Russian TV Channels, Influence and Criticism". *The New York Times*. Архивирано од изворникот на 2020-04-05. Посетено на 2019-02-12.
172. ↑  „TV broadcasting council removes 15 more Russian TV channels from adaptation list". Interfax-Ukraine. 12 February 2016. Архивирано од изворникот на 2020-04-05. Посетено на 2019-02-12.
173. ↑  „Ukraine Lawmakers Suspend Military Cooperation With Russia". *The Moscow Times*. 21 May 2015. Архивирано од изворникот на 2019-02-13. Посетено на 2019-02-12.
174. ↑  Malkin, Bonnie, уред. (4 March 2014). „Ukraine crisis: US suspends military cooperation with Russia". Agence France-Presse. Архивирано од изворникот на 2022-01-12. Посетено на 2019-02-12 – преку Telegraph.co.uk.
175. ↑  „Ukraine suspends military and technical cooperation with Russia, says Yatsenyuk". *Ukraine Today*. 20 May 2015. Архивирано од изворникот на 2016-03-06.
176. ↑  Aksenov, Pavel (8 August 2015). „Ukraine crisis: Why a lack of parts has hamstrung Russia's military". *BBC News*. Архивирано од изворникот на 2019-02-13. Посетено на 2019-02-12.
177. ↑  Gordiienko, Olena (23 August 2015). „Trade war with Russia hurts Ukraine less". *Kyiv Post*. Архивирано од изворникот на 2016-01-24. Посетено на 2019-02-12.
178. ↑  Rainsford, Sarah (24 October 2015). „Ban due on direct flights between Russia and Ukraine". *BBC News*. Архивирано од изворникот на 2019-06-21. Посетено на 2019-03-31.
179. ↑  „Ukraine closes airspace to all Russian planes". *BBC News*. 25 November 2015. Архивирано од изворникот на 2018-07-23. Посетено на 2019-03-31.
180. ↑  „Ukraine's Lawmakers Vote To Allow Trade Embargo Against Russia". Radio Free Europe/Radio Liberty. 24 December 2015. Архивирано од изворникот на 2015-12-25. Посетено на 2015-12-25.
181. ↑  Pop, Valentina (21 December 2015). „Russia Hits Ukraine With Tariffs Over Imminent Trade Deal With EU". *The Wall Street Journal*. Архивирано од изворникот на 2019-02-13. Посетено на 2019-02-12.
182. ↑  „Ukraine bans 38 Russian 'hate' books amid culture war". *BBC News*. 11 August 2015. Архивирано од изворникот на 2018-12-29. Посетено на 2019-02-12.
183. 1 2  „Актер Зеленский раскритиковал СБУ из-за запрета сериала "Сваты"" [Actor Zelensky criticized the SBU due to the ban on the *Matchmakers* series] (руски). RIA Novosti. 24 November 2017. Архивирано од изворникот на 2019-01-02. Посетено на 2019-02-12.  
  
Khozhateleva, Yuliya (5 February 2015). „СК проверит, финансировал ли Зеленский украинскую армию" [Investigative Committee will check whether Zelenskyy financed the Ukrainian army]. *Komsomolskaya Pravda* (руски). Архивирано од изворникот на 2019-02-21. Посетено на 2019-02-12.
184. ↑  „Number of Russians crossing border with Ukraine on decline – border service". *unian.info*. Ukrainian Independent Information Agency. 14 August 2016. Архивирано од изворникот на 2016-08-16. Посетено на 2019-02-12.
185. ↑  „Ukraine warns citizens against traveling to Russia". *Reuters*. 5 October 2016. Архивирано од изворникот на 2016-12-08. Посетено на 2019-02-12.  
  
„Ukraine's foreign ministry issues Russia travel warning". *unian.info*. Ukrainian Independent Information Agency. 5 October 2016. Архивирано од изворникот на 2020-04-05. Посетено на 2019-02-12.
186. ↑  „Russia, notably the case of Ukrainian political prisoner Oleg Sentsov, 14 June 2018". *European Parliament*. 14 June 2018. Архивирано од изворникот на 31 March 2019. Посетено на 2019-03-31.
187. ↑  Kean, Danuta (14 February 2017). „Ukraine publishers speak out against ban on Russian books". *The Guardian*. Архивирано од изворникот на 15 December 2018. Посетено на 1 February 2019.
188. ↑  „Ukraine bans 38 Russian 'hate' books amid culture war". *BBC News*. 11 August 2015. Архивирано од изворникот на 18 December 2021. Посетено на 18 December 2021.
189. ↑  Prentice, Alessandra (8 December 2017). „Criticism of Ukraine's language law justified: rights body". *Reuters*. Архивирано од изворникот на 2020-12-19. Посетено на 2019-03-31.
190. 1 2  Wesolowsky, Tony (24 September 2017). „Ukrainian Language Bill Facing Barrage Of Criticism From Minorities, Foreign Capitals". *Radio Free Europe/Radio Liberty*. Архивирано од изворникот на 2019-03-31. Посетено на 2019-03-31.
191. ↑  Rusheva, Violetta (26 March 2018). „Hungary-Ukraine relations hit new low over troop deployment". *New Europe*. Архивирано од изворникот на 2019-03-31. Посетено на 2019-03-31.
192. ↑  Chumakova, Natalia; Zinets, Natalia (15 August 2018). „Some Russian ships stop cargoes to Ukraine after tanker detained: sources". *Reuters*. Архивирано од изворникот на 2019-01-02. Посетено на 2019-02-12.
193. ↑  „Russians from Nord ship swapped for Ukrainian sailors". *unian.info*. Ukrainian Independent Information Agency. 30 October 2018. Архивирано од изворникот на 2019-01-01. Посетено на 2019-02-12.
194. ↑  „Merkel, Macron demand Russia immediately free captive Ukrainian sailors". *unian.info*. Ukrainian Independent Information Agency. 28 December 2018. Архивирано од изворникот на 2022-02-24. Посетено на 2019-02-12.
195. ↑  „Tension escalates after Russia seizes Ukraine naval ships". *BBC News*. 26 November 2018. Архивирано од изворникот на 26 November 2018. Посетено на 26 November 2018.
196. ↑  „Russia-Ukraine tensions rise after Kerch Strait ship capture". *BBC News*. 26 November 2018. Архивирано од изворникот на 26 November 2018. Посетено на 26 November 2018.
197. 1 2  „Ukraine-Russia sea clash: Captured sailors shown on Russia TV". *BBC News*. 27 November 2018. Архивирано од изворникот на 17 October 2019. Посетено на 27 November 2018.
198. 1 2  „Ukraine bans entry to all male Russian nationals aged 16-60". *unian.info*. Ukrainian Independent Information Agency. 30 November 2018. Архивирано од изворникот на 2020-04-05. Посетено на 2018-12-04.
199. ↑  Roth, Andrew (30 November 2018). „Ukraine bans entry to Russian men 'to prevent armies forming'". *The Guardian*. Архивирано од изворникот на 5 April 2020. Посетено на 30 November 2018.
200. 1 2  „Ukraine upholds entry restrictions for Russian men aged 16-60 years". Ukrinform. 27 December 2018. Архивирано од изворникот на 2018-12-29. Посетено на 2019-02-12.
201. ↑  „Almost 1,650 Russian citizens refused entry into Ukraine amid martial law – Ukrainian Border Service". 26 December 2018. Архивирано од изворникот на 2019-02-13. Посетено на 2019-02-12.
202. 1 2  „Держприкордонслужба після завершення воєнного стану не пропустила в Україну понад 800 росіян" [State Border Service after completing martial law did not let over 800 Russians]. *Glavcom* (украински). 11 January 2019. Архивирано од изворникот на 24 February 2022. Посетено на 11 January 2019.
203. ↑  „Telephone conversation with President of Ukraine Vladimir Zelensky". *kremlin.ru*. 11 July 2019. Архивирано од изворникот на 2019-07-12. Посетено на 2020-04-26.
204. 1 2  Foy, Henry; Olearchyk, Roman (11 July 2019). „Putin and Zelensky hold first discussion with talks on conflict, prisoner swap". *Financial Times*. Архивирано од изворникот на 2019-09-17.
205. ↑  „Russia and Ukraine swap prisoners in first sign of thawing relations". *Reuters*. 7 September 2019. Архивирано од изворникот на 10 September 2019. Посетено на 7 September 2019.
206. ↑  „Russia, Ukraine sign gas transit deal ahead of deadline". *Deutsche Welle*. 31 December 2021. Архивирано од изворникот на 26 November 2021. Посетено на 23 January 2022.
207. ↑  „Ukraine: pro-Russian TV channels closed down". 3 February 2021.
208. 1 2  „Ukraine conflict: Moscow could 'defend' Russia-backed rebels". *BBC News*. 9 April 2021. Архивирано од изворникот на 10 December 2021. Посетено на 10 December 2021.
209. ↑  „EU and UK pledge backing to Ukraine after Russian military buildup". *The Guardian*. Архивирано од изворникот на 9 April 2021. Посетено на 10 December 2021.
210. ↑  Morris, Loveday (9 December 2021). „On Ukraine's doorstep, Russia boosts military and sends message of regional clout to Biden". *The Washington Post*. Архивирано од изворникот на 17 December 2021. Посетено на 10 December 2021.
211. ↑  Troianovski, Anton (1 December 2021). „Putin and West Spar Over NATO's Military Ties to Ukraine". *The New York Times*. Архивирано од изворникот на 10 December 2021. Посетено на 10 December 2021.
212. ↑  „Kremlin says military movements near Ukraine are defensive, pose no threat". *Reuters*. 1 April 2021. Архивирано од изворникот на 10 December 2021. Посетено на 10 December 2021.
213. ↑  Reuters Staff (9 April 2021). „Merkel demanded Putin reduce Russian troops around Ukraine: German statement". *Reuters*. Архивирано од изворникот на 10 December 2021. Посетено на 10 December 2021.
214. ↑  „Troops fire S-300, Buk-M3, Tor-M2 missile systems in massive drills in Russia's south". *TASS*. 28 October 2021. Архивирано од изворникот на 10 December 2021. Посетено на 10 December 2021.
215. ↑  Putin, Vladimir (12 July 2021). „Article by Vladimir Putin 'On the Historical Unity of Russians and Ukrainians'". *The Kremlin*. Government of Russia. Архивирано од изворникот на 25 January 2022.
216. ↑  „Why is Putin attacking Ukraine? He told us". *Vox*. 23 February 2022.
217. ↑  „How Ukrainians 'de-Russify' themselves". *Al Jazeera*. 15 September 2022.
218. ↑  „Putin, Biden to discuss Ukraine, NATO's expansion, other issues by video link — Kremlin". *TASS*. 6 December 2021. Архивирано од изворникот на 10 December 2021. Посетено на 10 December 2021.
219. 1 2 3  Sanger, David E.; Crowley, Michael (7 December 2021). „'Greetings, Mr. President': Biden and Putin Hold 2-Hour Virtual Summit". *The New York Times*. Архивирано од изворникот на 10 December 2021. Посетено на 10 December 2021.
220. ↑  Зеленський представив свою команду. *Українська правда* (украински). Архивирано од изворникот на 19 April 2019. Посетено на 10 December 2021.
221. ↑  „BILD exklusiv: Russlands Kriegspläne, So könnte Putin die Ukraine vernichten". *Bild* (германски). 3 December 2021. Архивирано од изворникот на 25 January 2022. Посетено на 25 January 2022.
222. ↑  „Russia's Possible Invasion of Ukraine". *csis.org*. 13 January 2022. Архивирано од изворникот на 25 January 2022. Посетено на 25 January 2022.
223. 1 2  „Russia accuses Ukraine of 'provocation' over ship incident in Kerch Strait – report". *Reuters*. 10 December 2021. Архивирано од изворникот на 19 December 2021. Посетено на 19 December 2021.
224. 1 2 3 4  „Biden speaks to Ukraine's president amid Russia tensions". *Al Jazeera*. 9 December 2021. Архивирано од изворникот на 11 December 2021. Посетено на 11 December 2021.
225. 1 2 3  AFP (10 December 2021). „Biden gives Ukraine 'strong' support in phone call to Zelensky". *Business Recorder*. Архивирано од изворникот на 11 December 2021. Посетено на 11 December 2021.
226. ↑  Pickrell, Ryan; Epstein, Jake (9 December 2021). „A top Ukrainian general warned the country's army is not strong enough to fend off a full-scale Russian invasion". *Business Insider*. Архивирано од изворникот на 12 December 2021. Посетено на 12 December 2021.
227. 1 2  Osborn, Andrew; Antonov, Dmitry (21 February 2022). „Putin orders Russian troops to Ukraine after recognising breakaway regions". *Reuters*. Архивирано од изворникот на 21 February 2022. Посетено на 21 February 2022.
228. ↑  „Ukraine: Russia plans biggest war in Europe since 1945 – Boris Johnson". *BBC News*. 20 February 2022. Архивирано од изворникот на 23 February 2022. Посетено на 23 February 2022.
229. ↑  „Zelensky to consider Foreign Ministry's proposal of breaking off diplomatic relations with Russia". *Interfax*. 22 February 2022. Архивирано од изворникот на 22 February 2022. Посетено на 23 February 2022.
230. ↑  „Full text: Putin's declaration of war on Ukraine". *The Spectator*. 24 February 2022.
231. ↑  „Kremlin denies plans to invade Ukraine, alleges NATO threats". *Politico*. 12 November 2021. Архивирано од изворникот на 19 December 2021.
232. ↑  „U.S. 'Escalating' Russia-Ukraine Tensions by Arming Kiev – Kremlin". *The Moscow Times*. 23 November 2021. Архивирано од изворникот на 27 November 2021.
233. ↑  „Russia denies looking for pretext to invade Ukraine". *ABC News*. 17 January 2022. Архивирано од изворникот на 22 January 2022.
234. ↑  „Joe Biden thinks Russia will attack Ukraine – but will face a 'stiff price'". *The Guardian*. 20 January 2022. Архивирано од изворникот на 22 January 2022.
235. ↑  „Where has fighting been focused on day two of Russia's invasion of Ukraine?". *the Guardian* (англиски). 2022-02-25. Посетено на 2022-02-26.
236. ↑  Tsvetkova, Maria; Vasovic, Aleksandar (26 February 2022). „Western allies expel some Russian banks from global system; Ukraine vows to fight on". *Reuters*. Reuters. Reuters. Посетено на 26 February 2022.
237. ↑  „Volodymyr Zelensky says Ukraine ready to discuss neutrality in peace talks with Russia". *Financial Times*. 28 March 2022. Архивирано од изворникот на 1 April 2022.
238. 1 2  Maclean, William (5 March 2022). „Russia calls on EU, NATO to stop arms supplies to Ukraine". *Reuters*. Reuters. Reuters. Посетено на 5 March 2022.
239. ↑  „MH17 missile owned by Russian brigade, investigators say". *BBC News*. 24 May 2018.
240. ↑  Smith-Spark, Laura; Masters, James (24 May 2018). „Missile that downed MH17 'owned by Russian brigade'". *CNN*.
241. ↑  „UK to send investigators to Ukraine, focus on sex violence, says Truss". *Reuters*. Reuters. Reuters. 5 April 2022. Посетено на 2 May 2022.
242. ↑  „We are at war with the West. The European security order is illegitimate". *Russian International Affairs Council*. 15 April 2022.
243. 1 2 3  „Russia downed satellite internet in Ukraine: Western officials". *Al Jazeera*. 10 May 2022. Посетено на 11 May 2022.
244. ↑  Bobins, Abraham (11 June 2022). „10,000 Ukrainian Soldiers Killed In The 100 Days Of Russian Invasion, Says Zelenskyy's Advisor". *Indiatimes*.
245. ↑  „Ukrainian casualties: Kyiv losing up to 200 troops a day - Zelensky aide". *BBC News*. 10 June 2022.
246. ↑  „Putin Says Russia-Ukraine Relations Will Normalize after 'Special Military Operation'". *Aawsat.com*. Посетено на 17 June 2022.
247. ↑  Lawler, Dave (30 September 2022). „Putin claims 15% of Ukraine is now part of Russia". *Axios* (англиски). Посетено на 30 September 2022.
248. ↑  „'We may have to make some difficult decisions in Kherson' Meduza's summary of the first interview given by Russia's new top commander in Ukraine". *Meduza*. 19 October 2022.
249. ↑  „Ukraine attempts to attack, Russia grinds down enemy forces — commander". *Tass*. 18 October 2022.
250. ↑  „Russia could be fighting in Ukraine for a long time: Putin". Al Jazeera. 7 December 2022.
251. ↑  „'Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine in numbers". *Euractiv*. 14 February 2023.
252. ↑  „Soaring Death Toll Gives Grim Insight Into Russian Tactics". *The New York Times*. February 2, 2023.
253. ↑  „Putin Signals Readiness for Peace Talks if Kyiv Cedes Occupied Regions". *Al Jazeera*. 5 January 2023.
254. ↑  Ukraine's Wall project on border with Russia implemented by a mere 40% (Document) Архивирано на 24 февруари 2022 г. UNIAN (5 June 2020)
255. 1 2  „Kiev tightens requirements for Russians travelling to Ukraine". *Reuters*. 21 March 2018. Архивирано од изворникот 23 March 2018. Посетено на 2 April 2018.
256. 1 2  VALENTYNA ROMANENKO (13 December 2022). „Less than a dozen: Border guards told how many Russians entered Ukraine with visas". *Ukrayinska Pravda* (English). Посетено на 13 December 2022.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
257. ↑  Birnbaum, Michael (15 August 2014). „Ukraine factories equip Russian military despite support for rebels". *The Washington Post*. Архивирано од изворникот 2019-02-13. Посетено на 2019-02-12.
258. 1 2  Johnson, Reuben F. (31 March 2014). „Ukraine bars defence exports to Russia". *Jane's Defence Weekly*. Архивирано од изворникот на 2014-04-16.
259. ↑  Solchanyk, Roman (2000). *Ukraine and Russia: The Post-Soviet Transition*. *Rowman & Littlefield*. стр. 22. ISBN 978-0-7425-1018-0. Архивирано од изворникот 2021-08-18. Посетено на 2020-10-16.
260. ↑  Kuzio, Taras, уред. (1998). *Contemporary Ukraine: Dynamics of Post-Soviet Transformation*. *M.E. Sharpe*. стр. 35. ISBN 978-0-7656-0224-4. Архивирано од изворникот 2022-01-28. Посетено на 2020-10-16.
261. ↑  „Zurabov asserts that Russians and Ukrainians are single nation". *unian.net*. Ukrainian Independent Information Agency. 15 June 2010. Архивирано од изворникот 2010-06-20. Посетено на 2019-02-12.
262. ↑  Solchanyk, Roman (2000). *Ukraine and Russia: The Post-Soviet Transition*. *Rowman & Littlefield*. стр. 21. ISBN 978-0-7425-1018-0. Архивирано од изворникот 2021-08-18. Посетено на 2020-10-16.
263. ↑  Pan, Philip P. (6 October 2009). „Ukraine-Russia Tensions Evident in Crimea". *The Washington Post*. Архивирано од изворникот 2019-11-05. Посетено на 2019-02-12.
264. 1 2  „Russia, Ukraine relationship going sour, say polls". *Kyiv Post*. 2 October 2008. Архивирано од изворникот 2016-01-24. Посетено на 2019-02-12.
265. 1 2  „56 percent of Russians disrespect Ukraine". Ukrainian News Agency. 17 June 2009. Архивирано од изворникот 2016-01-24. Посетено на 2019-02-12 – преку Kyiv Post.
266. 1 2 3  „Russian attitudes not as icy towards Ukraine". *Kyiv Post*. 15 October 2009. Архивирано од изворникот 2009-10-23. Посетено на 2019-02-12.
267. 1 2 3  Prymachyk, Iryna (6 November 2009). „Poll: Russians like Ukrainians half as much as the other way round". *Kyiv Post*. Архивирано од изворникот 2012-03-29. Посетено на 2019-02-12.
268. 1 2 3 4  „Poll: Ukrainians still positively disposed to Russia". Interfax-Ukraine. 2 March 2012. Архивирано од изворникот 2016-01-24. Посетено на 2019-02-12 – преку Kyiv Post.
269. ↑   (22 јуни 2015). "Russia's Friends and Enemies". Соопштение за печат.
270. ↑  Kennedy, Michael D. уред. (1994). *Envisioning Eastern Europe: Postcommunist Cultural Studies*. *University of Michigan Press*. стр. 138. ISBN 978-0-472-10556-4. Архивирано од изворникот 2022-01-28. Посетено на 2020-10-16.  
Dawisha, Karen; Parrott, Bruce (1994). *Russia and the New States of Eurasia: The Politics of Upheaval*. *Cambridge University Press*. стр. 65. ISBN 978-0-521-45895-5. Архивирано од изворникот 2022-01-28. Посетено на 2020-10-16.  
Smoke, Richard (1996). *Perceptions of Security: Public Opinion and Expert Assessments in Europe's New Democracies*. *Manchester University Press*. стр. 238. ISBN 978-0-7190-4813-5. Архивирано од изворникот 2022-01-28. Посетено на 2020-10-16.  
Trofimov, Yaroslav (8 December 1991). „Vote brings wave of recognition". *The Ukrainian Weekly*. **LIX** (49). Архивирано од изворникот 2017-05-17. Посетено на 2019-02-12.
271. ↑  „Russians Regret Collapse of Soviet Union". *Angus Reid Global Monitor*. 1 January 2006. Архивирано од изворникот на 2011-06-17.
272. ↑  „Russians, Ukrainians Evoke Soviet Union". *Angus Reid Global Monitor*. 2 January 2005. Архивирано од изворникот на 2012-06-16.
273. ↑  „Russians Would Welcome Association with Ukraine". *Angus Reid Global Monitor*. 20 May 2007. Архивирано од изворникот на 2011-06-17.
274. ↑  „Russians Ponder Unification with Ukraine, Belarus". *Angus Reid Global Monitor*. 2 October 2005. Архивирано од изворникот на 2011-06-17.
275. ↑  „Poll: Most Russians want mutually beneficial relations with Ukraine". Interfax-Ukraine. 1 November 2011. Архивирано од изворникот 2011-11-30. Посетено на 2019-02-12 – преку Kyiv Post.
276. ↑  Украина: внимание и оценки. *Levada Center* (руски). 5 February 2015. Архивирано од изворникот 2 March 2015. Посетено на 2 March 2015.
277. ↑  Alexseev, Mikhail; Hale, Henry (20 May 2015). „Russians see Ukraine as an illegitimate state". *The Washington Post*. Архивирано од изворникот 2016-03-12. Посетено на 2019-02-12.
278. ↑   (10 јуни 2015). "The Ukrainian Crisis". Соопштение за печат.
279. 1 2  „Attitude of the population of Ukraine to Russia and the population of Russia to Ukraine, February 2021". *Kyiv International Institute of Sociology*. 2 March 2021.
280. ↑  „How do young Ukrainians and Russians feel about another war?". *Al Jazeera*. 7 February 2022.
281. ↑  Newman, Dina (10 July 2014). „Russian nationalist thinker Dugin sees war with Ukraine". *BBC News*. London. Посетено на 22 March 2022. A prominent Russian ultra-nationalist philosopher has told BBC News that war between Russia and Ukraine ‘is inevitable’ and has called on President Vladimir Putin to intervene militarily in eastern Ukraine ‘to save Russia's moral authority’. In Russian: Дина Ньюман (10 July 2014). Кто придумал аннексировать украинский Крым? (руски). BBC Ukrainian.
282. ↑  „To Understand Putin, You First Need to Get Inside Aleksandr Dugin's Head". *Haaretz* (англиски). Посетено на 13 April 2022.
283. ↑  Burbank, Jane (22 March 2022). „The Grand Theory Driving Putin to War". *The New York Times*. New York City. Посетено на 23 March 2022. After unsuccessful interventions in post-Soviet party politics, Mr. Dugin focused on developing his influence where it counted — with the military and policymakers… In Mr. Dugin’s adjustment of Eurasianism to present conditions, Russia had a new opponent — no longer just Europe, but the whole of the ‘Atlantic’ world led by the United States. And his Eurasianism was not anti-imperial but the opposite: Russia had always been an empire, Russian people were ‘imperial people,’ and after the crippling 1990s sellout to the ‘eternal enemy,’ Russia could revive in the next phase of global combat and become a ‘world empire.’
284. ↑  „Russian Public Accepts Putin's Spin on Ukraine Conflict". *Chicago Council on Global Affairs*. 12 April 2022.
285. ↑  Sylvester, Roland (24 October 2009). „Why Ukraine will always be better than Russia". *Kyiv Post*. Архивирано од изворникот 2016-03-03. Посетено на 2019-02-12.
286. ↑  „32% of Ukrainians call Russia brotherly country – poll". Interfax-Ukraine. 12 June 2013. Архивирано од изворникот на 20 June 2013. Посетено на 2019-02-12.
287. ↑  „Russia's Global Image Negative amid Crisis in Ukraine". *Pew Research Center*. 9 July 2014. Архивирано од изворникот 2014-07-09. Посетено на 2019-02-12.
288. ↑  Simmons, Katie; Stokes, Bruce; Poushter, Jacob (10 June 2015). „NATO Publics Blame Russia for Ukrainian Crisis, but Reluctant to Provide Military Aid". *Pew Research Center*. Архивирано од изворникот 2019-02-12. Посетено на 2019-02-12.
289. ↑  Hovorukha, Serhiy; Kanevskyi, Dmytro (23 December 2014). „DW-Trend: українці вважають, що між РФ і Україною точиться війна" [DW-Trend: Ukrainians believe there is a war between Russia and Ukraine]. *Deutsche Welle* (украински). Архивирано од изворникот 2014-12-26. Посетено на 2019-02-12.
290. ↑  Ray, Julie; Esipova, Neli (15 December 2014). „Ukrainian Approval of Russia's Leadership Dives Almost 90%". *Gallup*. Архивирано од изворникот 2017-04-25. Посетено на 2019-02-12.
291. ↑  Ragozin, Leonid (9 April 2019). „Why ethnopolitics doesn't work in Ukraine". *Al Jazeera*. Архивирано од изворникот 2020-04-18. Посетено на 2020-04-26.
292. ↑  „Ukrainians want to stay and fight, but don't see Russian people as the enemy. A remarkable poll from Kyiv". *European Leadership Network*. 14 March 2022.
293. ↑  „Perception index of the Russian-Ukrainian war: results of a telephone survey conducted on May 19-24, 2022". *Kyiv International Institute of Sociology*. May 2022.
294. ↑  Stepankov, V. S. (2003). „Березневі статті 1654 р." [1654 March Articles]. Во Smoliy, Valeriy (уред.). *Енциклопедія історії України* [*Encyclopedia of the History of Ukraine*]. *Naukova Dumka* (украински). **1**. Kyiv. ISBN 966-00-0734-5. Архивирано од изворникот 2014-03-04. Посетено на 2014-03-15.
295. ↑  „Украина и образование Союза ССР" [Ukraine and the creation of the USSR]. *Histua.com* (руски). Архивирано од изворникот 2014-03-03. Посетено на 2014-03-15.
296. ↑  „Образования СССР" [Creation of the USSR]. *Histua.com* (руски). Архивирано од изворникот 2014-07-14. Посетено на 2014-03-15.
297. ↑  Kliegman, Julie (2 March 2014). „Historical claim shows why Crimea matters to Russia". *PolitiFact*. Архивирано од изворникот 2018-09-04. Посетено на 2019-02-12.
298. ↑  Cohen, Josh (24 February 2014). „Will Putin Seize Crimea?". *The Moscow Times*. Архивирано од изворникот 2016-03-19. Посетено на 2019-02-12.
299. ↑  „Договор между РСФСР и Украинской ССР" [Treaty between the RSFSR and the Ukrainian SSR]. *Constitutions.ru* (руски). 7 January 2010. Архивирано од изворникот 2015-03-21. Посетено на 2014-03-15.
300. ↑   (1 март 2014). "Readout of President Obama's Call with President Putin". Соопштение за печат.
301. ↑  „Condemnation isn't enough for Russian actions in Crimea". *The Washington Post*. 28 February 2014. Архивирано од изворникот 2018-11-27. Посетено на 2019-02-12.
302. ↑  That, Corinne Ton; Commisso, Christina (22 March 2014). „In Kyiv, Harper calls for 'complete reversal' of Crimea annexation". *CTV News*. Архивирано од изворникот 2018-09-16. Посетено на 2019-02-12.
303. ↑  Stevenson, Chris; Williams, Oscar (1 March 2014). „Ukraine crisis: David Cameron joins Angela Merkel in expressing anxiety and warns that 'the world is watching'". *The Independent*. Архивирано од изворникот 2015-09-25. Посетено на 2019-02-12.
304. ↑  „Russia suspended from G8 over annexation of Crimea, Group of Seven nations says". *National Post*. 24 March 2014. Архивирано од изворникот 2022-02-25. Посетено на 2017-03-13.
305. ↑  „Memorandum on Security Assurances in connection with Ukraine's accession to the Treaty on the NPT". *Permanent Mission of the Republic of Poland to the United Nations Office and International Organizations in Vienna*. 6 February 2014. Архивирано од изворникот 2016-07-08. Посетено на 2017-03-13.
306. ↑  Fleetwood, Blake (30 April 2014). „Too Bad Ukraine Didn't Keep Its 2,000 Nuclear Weapons". *The Huffington Post*. New York City. Архивирано од изворникот 2016-02-02. Посетено на 2016-01-25.
307. ↑  „State Duma approves denunciation of Russian-Ukrainian agreements on Black Sea Fleet". TASS. 31 March 2014. Архивирано од изворникот 2017-05-06. Посетено на 2019-02-12.
308. ↑  Stewart, Dale B. (December 1997). *The Russian-Ukrainian Friendship Treaty and the search for regional stability in Eastern Europe* (PDF). *Naval Postgraduate School* (Thesis). Monterey, CA. Архивирано (PDF) од изворникот 2016-04-08. Посетено на 2019-02-12.
309. ↑  „Ukraine's government backs termination of agreement signed in 2003 with Russia on liquidation, return of aircraft at repair plants". Interfax-Ukraine. 23 November 2016. Архивирано од изворникот 2022-02-24. Посетено на 2019-02-12.
310. ↑  „Ukraine terminates broadcasting deal with Russia". *unian.info*. Ukrainian Independent Information Agency. 30 November 2016. Архивирано од изворникот 2019-02-13. Посетено на 2019-02-12.
311. ↑  „Zelensky: Indefinite ceasefire should start by year-end". Ukrinform. 10 December 2019. Архивирано од изворникот 2019-12-16. Посетено на 2019-12-16.
312. ↑  „Russia, Ukraine sign UN-backed grain export deal". *Al Jazeera English*. 22 July 2022.
313. ↑  Dikmen, Yesim; Kucukgocmen, Ali (2022-07-13). „Turkey, Russia, Ukraine, U.N. meet on grain exports". *Reuters* (англиски). Посетено на 2022-07-13.
314. ↑  Ljunggren, David (2022-10-30). „Russia halts Ukraine Black Sea grain exports, prompting food crisis concerns". *Reuters* (англиски). Посетено на 2022-10-30.
315. ↑  Turchynov, Oleksandr (20 March 2014). Декларація "Про боротьбу за звільнення України" [Declaration "On the struggle for the liberation of Ukraine"]. *Verkhovna Rada of Ukraine* (украински). Архивирано од изворникот 2017-08-30. Посетено на 2014-04-24.
316. ↑  Dews, Fred (19 March 2014). „NATO Secretary-General: Russia's Annexation of Crimea Is Illegal and Illegitimate". *Brookings*. Архивирано од изворникот 2016-03-20. Посетено на 2015-03-08.
317. ↑  Waterfield, Bruno; Dominiczak, Peter; Blair, David (24 March 2014). „G8 suspends Russia for annexation of Crimea". *Telegraph.co.uk*. Архивирано од изворникот 2022-01-12. Посетено на 2015-03-08.
318. ↑  „UN General Assembly adopts resolution affirming Ukraine's territorial integrity". *China Central Television*. 28 March 2014. Архивирано од изворникот на 2018-03-04. Посетено на 2015-03-08.
319. ↑  „United Nations A/RES/68/262 General Assembly" (PDF). *United Nations*. 1 April 2014. Архивирано (PDF) од изворникот 2017-12-28. Посетено на 2014-04-24.
320. ↑  Brudny, Yitzhak M.; Finkel, Evgeny (2011). „Why Ukraine Is Not Russia: Hegemonic National Identity and Democracy in Russia and Ukraine". *East European Politics and Societies and Cultures*. **25** (4): 813–833. doi:10.1177/0888325411401379. S2CID 145372501.
321. ↑  „"There is no Ukraine": Fact-Checking the Kremlin's Version of Ukrainian History". *LSE International History*. 1 July 2020. Архивирано од изворникот 19 December 2020. Посетено на 16 December 2020.
322. ↑  „In First Interview Since Departure, Russia's Former 'Gray Cardinal' Questions Existence Of Ukraine". *RadioFreeEurope/RadioLiberty* (англиски). Архивирано од изворникот 31 December 2020. Посетено на 16 December 2020.
323. ↑  „The Legitimacy of Russia's Actions in Ukraine". *LSE International History*. 4 March 2015. Архивирано од изворникот 4 December 2020. Посетено на 16 December 2020.
324. ↑  „An article by the Defence Secretary on the situation in Ukraine". *GOV.UK*. Архивирано од изворникот 2022-01-21. Посетено на 2022-01-18.
325. ↑  (на украински) Soviet monument of "friendship of peoples" demolished in the center of Kyiv, Ukrayinska Pravda (26 April 2022)
326. 1 2  Tondo, Lorenzo; Koshiw, Isobel (April 26, 2022). „Friends no longer, Ukraine removes Russian statues and street names". *The Guardian*. Посетено на April 28, 2022.
327. ↑  Hancock, Sam (April 25, 2022). „Ukrainian town names street after 'hero' Boris Johnson". *The Independent*. Посетено на April 28, 2022.
328. ↑  Wiechart, Stefan (April 21, 2022). „From Pushkin to Gagarin, Ukraine rids itself of Russia one symbol at a time". Euro News. Посетено на April 28, 2022.
329. ↑  „Goodbye, Tchaikovsky and Tolstoy: Ukrainians look to 'decolonize' their streets". *The New York Times*. 7 June 2022.
330. ↑  „Why is Ukraine trying to cancel Russian culture?". *Al Jazeera*. 6 May 2022.

Надворешни врски
----------------

* Руско-украински односи на Ризницата ?

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Русија Надворешни односи на Русија |
| --- |
|  |
| 

| * п
* р
* у
Африка |
| --- |
|  |
| Алжир \* Ангола \* Бенин \* Боцвана \* Бурунди \* Камерун \* Чад \* Конго \* Џибути \* Египет \* Еритреја \* Етиопија \* Габон \* Гамбија \* Гана \* Гвинеја \* Кенија \* Лесото \*Либерија \*Либија \*Мадагаскар \*Малави \* Мавританија \*Мароко \*Намибија \*Нигер \*Нигерија \*Руанда \*Сенегал \*Сомалија \*Јужна Африка \*Јужен Судан \*Танзанија \*Того \*Тунис \*Уганда \* Замбија \* Зимбабве |

 |  |
|  |
| 

| * п
* р
* у
Азија |
| --- |
|  |
| Абхазија \* Авганистан \* Ерменија \* Азербејџан \* Бахреин \* Бангладеш \* Бутан \* Бурма \* Камбоџа \* Кина \* Источен Тимор \* Грузија \* Индија \* Индонезија \* Иран \* Ирак \* Израел \* Јапонија \*Јордан \*Казахстан \*Северна Кореја \*Јужна Кореја \* Кувајт \*Киргистан \*Лаос \*Либан \*Малезија \*Малдиви \*Непал \*Оман \*Пакистан \*Палестина \*Филипини \*Катар \*Саудиска Арабија \* Сирија\*Северна Осетија \* Шри Ланка \* Таџикистан \* Тајланд\* Турција\* Туркменистан\* Узбекистан\* Виетнам\* Јемен |

 |
|  |
| 

| * п
* р
* у
Европа |
| --- |
|  |
| Албанија \* Андора \* Австрија \* Белорусија \* Белгија \* Босна и Херцеговина \* Бугарија \* Хрватска \* Кипар \* Чешка \* Данска \* Естонија \* Финска \* Франција \* Германија \* Грција \* Унгарија \* Исланд \* Ирска \* Италија \* Латвија \* Литванија \* Луксембург \* Македонија \* Малта \* Молдавија \* Црна Гора \* Холандија \* Норвешка \* Полска \* Португалија \* Романија \* Србија \* Словачка \* Словенија \* Шпанија \* Шведска \* Швајцарија \* Украина \* Турција \* Обединето Кралство \* Ватикан |

 |
|  |
| 

| * п
* р
* у
Северна Америка |
| --- |
|  |
| Антигва и Барбуда \* Бахами \* барбадос \* Белиз \* Канада \* Костарика \* Куба \* Доминиканска република \* Ел Салвадор \* Гренада \* Гватемала \* Хаити \* Хондурас \* Јамајка \* Мексико \* Никарагва \* Панама \* САД |

 |
|  |
| 

| * п
* р
* у
Океанија |
| --- |
|  |
| Австралија \* Нов Зеланд |

 |
|  |
| 

| * п
* р
* у
Јужна Америка |
| --- |
|  |
| Аргентина \* Боливија \* Бразил \* Чиле \* Колумбија \* Еквадор \* гвајана \* Парагвај \* Перу \* Суринам \* Уругвај \* Венецуела |

 |
|  |
| 

| * п
* р
* у
Мултилатерални |
| --- |
|  |
| 
* Арапска лига
* БРИКС
* Европска унија
* НАТО

 |

 |
|  |
| 

| * п
* р
* у
Диплиматија |
| --- |
|  |
| 
* Министерство за надворешни работи
* Дипломатски мисии
* Русија и Обединетите нации

 |

 |

 |