Предлошка:Biogram infobox
Предлошка:Biogram infobox

Јанина и Станислав Кжижановски, родители на Ирена Сендлер (1903)
 Во 1930-тите, за време на антисемитските немири на Универзитетот во Варшава, Ирена Сендлер ги бранеше своите еврејски колеги. Пикет од студенти-членови на ONR на главната порта на Универзитетот во Варшава во Краковски Пржедмиешцие, со барање, меѓу другото, воведување на гетото на клупата (1936)
Улица Леѓшно на раскрсницата со ул. Желазна, еден од влезовите во варшавското гето што го користела Ирена Сендлер. Видлива зграда на основните училишта бр.10, 17, 56 и 88 на ул. Желазна 88 (моментално дел од комплексот административни згради на месната заедница на Варшава-Вола)
Бездомни деца во гето (1941)
Непостоечкото складиште за трамвај „Muranów" на ул. Шиераковска 8 / Жолоборска 3/5, кое се користело за префрлање еврејски деца на „ариевската" страна
Домот на отец Бодуен во Варшава, каде што биле згрижени околу 200 еврејски деца
Ирена Сендлер на Бадник 1944 година
 Домот на Станбената задруга на Установата за социјално осигурување на ул. Лудвики 6, каде што Сендлер живееле од 1935 година и каде, во октомври 1943 година, Ирена Сендлер била уапсена од Гестапо. Во 2015 година на зградата беше откриена комеморативна плоча
Сегмент на Станбена задруга „Огниско" на ул. Лекарска 9 , во која за време на окупацијата имало итна грижа за еврејските деца и возрасните изведени од гетото од Јадвига Пјотровска. Во неговата градина во 1944 година, била скриена шифрирана датотека на детскиот оддел „Жегота".
Ирена Сендлер во нејзината соба во Домот за геријатрија и рехабилитација на манастирот на Бонифратери на ул. Сапиежинска (2005)
95-годишнина од раѓањето на Ирена Сендлер. Од лево: Џулијан Пиз, Елжбиета Фицовска, Кристина Будничка, ќерка Јанина Згрзембска, Јоана Соболевска-Пиз и Малгоржата Индрашик (15 февруари 2005 година)
 Дрво засадено од Ирена Сендлер во Јад Вашем во Ерусалим во мај 1983 година
Комеморативната плоча откриена во 2009 година на ѕидот од станбената куќа на ул. 3 Maj бр. 14 во Пјотрков Трибуналски
Комеморативна плоча на ул. A. Павињскиего бр. 2 во Варшава
Табла MSI во Алеја Ирена Сендлер во Варшава
Гробот на Ирена Сендлер на гробиштата Повонзки во Варшава
**Ирена Станислава Сендлерова** (родена на 15 февруари 1910 година во Варшава, почината на 12 мај 2008 година исто.) - полски социјален и добротворен активист, за време на Втората светска војна, шеф на детскиот оддел на Советот за помош на Евреите во владината делегација за Полска ( „Еготи"). Праведни меѓу народите, дама од редот на белиот орел и редот на насмевката .

Од почетокот на германската окупација, таа била вклучена во помагање на Евреите. Во октомври 1943 година таа била уапсена од Гестапо, но Жегота успеало да ја ослободи. За време на Варшавското востание, таа била медицинска сестра во еден од бунтовничките санитарни јазли во Мокотов. По војната работела во социјална заштита, државна администрација и средно медицинско образование. Долги години, нејзината активност за време на германската окупација била непозната. Популаризирана од една театарска група од американско средно училиште околу 2000 година.

Во 2007 и 2008 година, таа била номинирана за Нобеловата награда за мир .

Биографија
----------

### Младост

Таткото, Станислав Кжижановски (1875  –1917), син на Јан и Маријана, бил лекар. Мајката, Јанина Каролина Кжижановска (1882–1944), била ќерка на Францишек Ксавери и Констанца . Татко и припаѓал на Полската социјалистичка партија и учествувал во револуцијата од 1905 година . Поради неговата политичка активност, тој имал проблеми со завршувањето на медицинските студии на Универзитетот во Варшава (конечно дипломирал во 1908 година во Харков ). Во 1909 година, тој и неговата штотуку венчана сопруга се вратиле во Варшава и почнале да работат во болницата Св. Дух.

Ирена Сендлер била единствено дете. На двегодишна возраст, таа се разболела од пертусис- голема кашлица, што го поттикнало семејството Кжижановски да се пресели од Варшава во Отвок. Таму нејзиниот татко отворил приватна ординација, лечејќи главно еврејски сиромашни и селани. Подоцна таму водел санаториум против туберкулоза. Се занимавал со општествени активности . Атмосферата во семејниот дом имала големо влијание врз активноста на Ирена Сендлер за време на Втората светска војна. Во Отвок, научила да говори јидиш додека си играла со своите врсници Евреи. Таа, исто така, го посетила Тарцин, каде што живееле нејзините баба и дедо, родители на татко и.

Во 1917 година, Станислав Кжижановски се заразил од неговите пациенти и умрел од тифус. Во 1920 година, Јанина Кжижановска се преселила со својата ќерка во Тарчин, а потоа во Пјотрков Трибуналски, каде што живеело нејзиното семејство. Откако ги положила испитите, Ирена го започнала своето образование во трето одделение во средното училиште на Хелена Трчинска. Во гимназијата била активен извидник, таму и го запознала нејзиниот иден прв сопруг, Миечислав Сендлер  .

Во 1927 година, откако го положила завршниот испит во средното образование заминала за Врашава. Во главниот град, таа започнала со студии на Правниот факултет на Универзитетот во Варшава. Две години подоцна, се префрлила на Факултетот за хуманистички науки и започнала да студира полска филологија. Извршувала наставна пракса во филијалата на домот "Ружичка" Јануш Korczak во Wawer . Во 1932 година ги прекинала студиите, а ги продолжила, без да се откаже од својата професионална кариера, во 1937 година  .

Во периодот 1928–1932 година, таа припаѓала на левичарскиот Сојуз на полската демократска младина . За време на антисемитските немири што се случиле на Универзитетот во Варшава во 1930-тите, таа ги бранела своите еврејски пријатели . Откако ректорот Влоџимиерз Антониевич издал уредба за воведување на гетото во октомври 1937 година  таа седнала со Евреите за време на часовите. Како резултат на тоа, таа стана цел на напади од студенти кои припаѓаат на ONR  .

Својот магистерски труд го подготвувала со Вацлав Борови со наслов *10-годишнината од работата на Елиза Оржескова* . Во јуни 1939 година го поднела својот магистерски труд, но не го полагала магистерскиот испит (најверојатно имала намера да го полага есента 1939 година)  .

Во 1932 година, започнала да работи во Одделот за грижа за мајки и деца на Граѓанскиот комитет за социјална помош на Слободниот полски универзитет, на чело со Хелена Радлинска . Клиниката обезбедувала правна заштита за мајките со вонбрачни деца, обезбедувала бесплатни ручеци, млеко за децата и изнаогале лекари подготвени бесплатно да ги лекуваат жените . Во 1934 година, Ирена Сендлер објавила два текста: *За вонбрачно дете* и *вонбрачна мајка во легална клиника* . Работела и во Правното Советувалиште на Комитетот, каде се грижеле за невработените да не бидат иселени . Во 1935 година, институцијата била распуштена и повеќето нејзини вработени биле вработени во Општинскиот одбор на главниот град Варшава. Ирена Сендлер била префрлена во Одделот за социјална заштита и јавно здравје. Таа, меѓу другото, работела и како судија во VI Здравствен дом на ул. Седишна 25 (таму, меѓу другите, се грижела и за жителите на станбениот објект за невработени и бездомници во Анопол ), а подоцна во седиштето на Факултетот на ул. Злота 74, каде што имала предавања. Била на позициите на теренски чувар, социјален службеник, а потоа и раководител на Одделот за борба против скитници, питачење и проституција.

По стапувањето во брак (1931) се преселила да живее кај нејзиниот сопруг на ул. Липова 8/10 м. 3. Подоцна, Сендлер се преселиле во Вола во еднособен стан во куќата на Станбената задруга на Заводот за социјално осигурување на ул. Лудвики 3, стан 63, од каде во 1935 година се преселиле во двособен стан во соседната куќа на задругата ЗУС на ул. Лудвики 6, стан 82.

### Втора светска војна

За време на германската окупација, таа била вработена како социјален работник во Одделот за отворена благосостојба во Одделот за благосостојба и здравје при Градскиот совет во Варшава. Работела во здравствен дом на ул. Волска 86, а потоа на ул. Грочовска 36, каде што била префрлена под обвинение дека им помагала на Евреите во гетото. Завршила и курс за нега на полскиот Црвен крст. Нејзиниот сопруг бил мобилизиран во август 1939 година, како офицер на полската армија, бил заробен за време на септемвриската кампања и завршил во Офлаг II Ц Волденберг, каде што останал до крајот на војната.

Во октомври 1939 година, германските власти му забраниле на Општинскиот одбор да дава било каква помош за еврејското население. Тие наредиле и отпуштање на еврејските работници. И покрај овие уредби, група општински работници за социјална заштита организирани од Ирена Сендлер продолжиле да им помагаат на Евреите . Главниот мотив за овие акции бил од хуманитарни причини. Првично, оваа група се состоела од пет, а потоа десет лица, главно жени . Помагањето на Евреите станало уште потешко по создавањето на гетото во октомври 1940 година и неговото изолирање од остатокот на градот  .

Во 1940 година, таа учествувала во акцијата за хранење и помагање на полските војници заболени од туберкулоза, кои биле испратени во Варшава од германските логори на заробеници и сместени во болницата Ујаздовски  .

Не сакајќи да го изгуби контактот со они за кои се грижела, таа во Општинската Санитарна Установа, набавила легитимации за себе и за Ирена Шулц, како вработени во санитарните служби кои се борат со заразни болести во гетото. Добивањето пропусница било поврзано со серија тешки вакцини, но им дозволувала влез и слободно движење во гетото до јануари 1943 година. Ирена Сендлер заедно со Ирена Шулц носеле храна, облека, пари и лекови, но исто така пренеле во затворениот округ околу 1000 дози Вајгл вакцина против тифус, нелегално произведени во Националниот институт за хигиена  . Влегувала во гетото дури 2-3 пати на ден (за да не предизвика сомнеж кај чуварите - низ разни порти). За да ја изрази својата солидарност со нејзините жители, таа носела лента со Давидовата ѕвезда . Благодарение на ова, таа исто така не го привувала вниманието на себе и избегнувала легитимирање . Подоцна, повеќето нејзини соработници добиле пропусници за гетото  .

Таа станала координатор и најактивен учесник во кампањата за вклучување на еврејските деца во активностите што ги спроведувал Одделот за затворена грижа за деца и млади на Одделот за благосостојба и здравје, што се грижел во испраќање на бездомните деца во установи за грижа  . За таа цел биле подготвени лажни интервјуа со кои се менувала биографиите на еврејските деца. Ова им овозможило да бидат упатени во установите за згрижување како полски сирачиња врз основа на официјални упатувања потпишани од раководителот на Одделот за грижа за деца, Јан Добрачински  .

Значаен придонес во спасувањето на еврејските деца дала и Матилда Гетер, претпоставена монахиња во редот на Францискански сестри од семејството на Марија. Оваа група водеше сиропиталиште во Чотомов, Анин, Плуди и на ул. Хожа во Варшава. Над триесет еврејски деца биле згрижени во центарот во Турковице. Во најголемата општинска институција за деца без родители, Домот на о. Бодуен, месечно биле носени 8-10 деца од гетото. Распределбата на децата била во зависност од неговата возраст, пол, изглед и степенот на познавање на полскиот јазик  .

Акцијата за спасување на Евреите од Варшавското Гето бела засилена во летото 1942 година, откако Германците започнале со депортации во логорот за истребување во Треблинка. Во август 1942 година, Ирена Сендлер беше сведок на маршот на децата и Јануш Корчак до Умшлагплац, што таа го опиша како едно од најдраматичните искуства за време на војната.

Во ноември 1942 година, таа стапила во контакт со Советот „Жегота" за помош на Евреите, кој се создавал, и предложила соработка со група вработени во Одделот за благосостојба и здравје кои работат во подземјето. Дотогашните активности на нејзината група беа подредени на раководството на „Жегота",, благодарение на што таа стана поорганизирана и доби финансиска поддршка. Откако се вклучила во работата на „Жегота", Ирена Сендлер се грижела за 8-10 станови во кои се криеле Евреи.

Во септември 1943 година таа стана управител на детскиот оддел „Жегота" (по оставката на Александра Даргиелова, вклучена во работата во Централниот совет за благосостојба и други подземни активности) . Оваа функција ја извршувала до крајот на окупацијата . Во работата учествувале неколку десетици луѓе . Нивна главна задача била да ги сместат одвоените од родителите или сирачиња еврејски деца во манастири, засолништа, згрижувачки и образовни институции и полски семејства, обезбедувајќи им на децата лажни изводи од матичната книга на родените и обезбедувајќи им постојана финансиска, материјална и медицинска помош. Повеќе од 1.000 деца биле под постојана грижа на одделот во Варшава. Како координатор, Ирена Сендлер чувала шифрирана датотека со податоци за деца и возрасни потпомогнати од „Жегота".

За време на окупацијата ја продолжила својата дејност и во ППС, во која се приклучила пред војната. Таа им пружила материјална помош на семејствата на затворените активисти, а исто така транспортирала лекови и медицинска опрема на луѓето кои се криеле во шумите  .

Таа била уапсена од Гестапо утрото на 21 октомври (според други извори - 18 октомври   ) 1943 година во нејзиниот стан на ул. Лудвики 6, . Нејзиното име на Германците им го дал уапсениот сопственик на пералната, каде што се наоѓало едно од тајните места за состаноци . При претресот Германците не пронашле досиеја на спасените деца . Тие биле чувани во женското одделение во Павиак ( Србија ). Била испрашувана и мачена во седиштето на Гестапо на Алеја Шуча 25 . Во затворот Павиак работел во пералната. „Жегота" успеала да ја спаси плаќајки висока кауција, на 13 ноември 1943 година  била изнесена од зградата во Алеја Шуча 25 од страна на еден од офицерите на Гестапо и пуштена на слобода . По нејзиното ослободување, таа ја продолжила својата подземна активност во Жегота, која ѝ обезбедила лажни документи под името Клара Дабровска  .

Во април 1944 година, контраразузнавањето на националните вооружени сили ја впишале на еден од т.н. списоци со прокрипција. Каде се запишуваат имиња на луѓе осомничени за левичарски симпатии, комунистичка активност или еврејско потекло. Вклучувањето на таква листа може да има трагични последици 

Непосредно пред избувнувањето на Варшавското востание, заедно со Јадвига Пјотровска, таа ја закопала во две шишиња, шифрираната датотека на Жегота во градината на куќата на Пјотровска на ул. Лекарска 9.

Списокот на еврејски деца вклучени во записите на „Жегота" што ги чувала Ирена Сендлер е зачуван во околу 75% . Во 1945 година бил ископан и по препишувањето му бил предаден на Адолф Берман . Ова му овозможи на Централниот комитет на полските Евреи повторно да ги обедини децата со нивните родители, нивните роднини, кои го преживеале Холокаустот, или да ги смести во центри управувани од Комитетот. Оттаму многу од нив подоцна заминале за Палестина и Израел   .

Таа никогаш не кажала конкретен број на деца што ги спасила. Тврдела дека имало премалку од нив и дека повеќе Евреи можеле да бидат спасени за време на војната  .

### Повоен период

Во март 1945 година, Јержи Албрехт и понудил на Ирена Сендлер работа како заменик-шеф на Одделот за социјална заштита на главниот град Варшава. Во уништениот град таа создавала сиропиталишта, домови за нега на стари лица и дом за заштита за т.н. гружинки (жени кои се проституирале во урнатините на градот)   .

По порвзувањето во 1948 година, PPR и PPS станува член на PZPR . Поради лошата здравствена состојба и настаните од март 1968 година, таа не била повеќе активен партиски член  .

По војната, многупати била испрашувана од службеници на Управата за јавна безбедност. Таа, меѓу другото, била обвинета и за вработување на припадници на домашната армија . Во 1949 година, по испрашувањата, таа го изгубила својот син (тој се родил предвреме и починал по 11 дена)  . Не била уапсена благодарение на интервенцијата на една од спасените жени (Ирена Мајевска) , која по војната се омажила за шефот на Канцеларијата за јавна безбедност во Варшава  .

Во 1948 година, била како една меѓу основачите на Полската лига за борба против расизмот, што беше единствениот обид во тоа време да се институционализира борбата против антисемитизмот  .

По војната почнала да има здравствени проблеми, кои меѓу другите ги предизвикале и постојан стрес при подземна активност и повреди на главата добиени во 1943 година за време на испрашувањата од офицерите на Гестапо. Таа страдала од главоболки, анксиозна невроза, а имала и проблеми со реума. Во 1967 и 1968 година била хоспитализирана  .

Починала на 12 мај 2008 година . Погребот се одржал на 15 мај 2008 година на гробиштата Повонзки во Варшава . Погребана е во парцелата 54 (ред 4, гроб 22)  .

Во мај 2013 година, спомениците на Ирена Сендлер (вклучувајќи медал и диплома на Праведниците меѓу народите, почесно државјанство на Израел, почесно државјанство на градот Отвок заедно со клучот од градските порти) беа донирани од нејзината ќерка Јанина Згрзембска на Музејот на историјата на полските Евреи во Варшава. Претходно, во 2009 година, колекцијата на музејот вклучувала и медали, сувенири, книги и писма што Ирена Сендлер долги години ги добивала од младината од целиот свет  .

Приватен живот
--------------

Во 1931 година се омажила за Миечислав Сендлер (1910–2005), помлад асистент на Факултетот за класична филологија на Универзитетот во Варшава . Сендлер се развеле во 1947 година. Истата година се омажила за Стефан Згрзембски (всушност Адам Целникиер, 1912–1961), Евреин кого го запознала за време на нејзините академски години . Со него имале три деца: Јанина (родена 1947 г.), Анджеј (роден и починат 1949 г.) и Адам (1951–1999 г.) . Бракот не поминал добро  и завршил со развод во 1961 година  .

По смртта на Згрзембски, таа повторно се омажила за Миечислав Сендлер, кој во меѓувреме по нивната разделба во 1947 година, се оженил и останал вдовец . По 10 години брак, тие решиле повторно да разделат, но останале пријатели до крајот на животот   .

Почесни признанија
------------------

* Орден на насмевката (2007)
* Орден на белиот орел (2003)
* Ред Ecce Homo (2002)
* Командантскиот крст со ѕвезда од редот на Polonia Restituta (2001)
* Командантски крст од Редот на Polonia Restituta (1996)
* Медал на праведните меѓу народите (1965)
* Витез крст од редот на Polonia Restituta (1963)
* Медал „За заслуги во здравството"
* Златен крст за заслуги (1947)

Комеморација и награди
----------------------

* Во октомври 2003 година, таа го добила Јан Карски „За храброст и срце" ( *Награда Јан Карски „За храброст и срце"* )  .
* Во јануари 2007 година, на иницијатива на претседателот Лех Качински, со поддршка, меѓу другото, Израелскиот премиер Ехуд Олмерт, Здружението на децата на холокаустот и општествените организации од Полска и странство, беа номинирани за Нобеловата награда за мир. Нејзината кандидатура беше повторно поднесена на почетокот на 2008 година  .
* На 14 март 2007 година, Сенатот на Република Полска усвои резолуција во чест на активностите на Ирена Сендлер и Советот за помош на Евреите „Жегота" во тајните структури на Полската подземна држава за време на Втората светска војна .
* Во мај 2007 година и беше доделена титулата почесен граѓанин на главниот град Варшава , а во јуни 2007 година почесен граѓанин на градот Тарцин  .
* На 1 јуни 2008 година, Сејмот на децата и младите со акламација усвои резолуција во чест на активностите на Ирена Сендлер и детскиот оддел на Подземниот совет за помош на Евреите „Жегота" за време на Втората светска војна  .
* На 30 јули 2008 година , Претставничкиот дом на САД усвои резолуција во чест на Ирена Сендлер
* На 19 април 2009 година, таа беше постхумно почестена со наградата за *хуманитарец на годината* од The Sister Rose Thering Endowment for еврејско-христијански и холокаустни студии  .
* На 4 мај 2009 година, постхумно и беше доделена наградата Одри Хепберн ( *Хуманитарна награда Одри Хепберн* )  .
* Во 2009 година, сликите на Зофија Косак, Матилда Гетер и Ирена Сендлер беа ставени на монета од 20 злоти во знак на сеќавање на Полјаците кои ги спасиле Евреите за време на Втората светска војна .
* Во септември 2009 година, во станбената куќа на ул. На 3 Мај 14 во Пјотрков Трибуналски, каде што живеела, била откриена комеморативна плоча  .
* Во 2010 година, на 100-годишнината од раѓањето на Ирена Сендлер, Почта Полска издаде разгледница со нејзиниот лик  .
* На 19 февруари 2010 година, Резолуцијата за одбележување на Ирена Сендлер на 100-годишнината од нејзиното раѓање беше усвоена од Сејмот на Република Полска .
* Во февруари 2010 година беше откриена комеморативна плоча на зградата на ул. A. Pawińskiego 2 (пред војната, на ул. Opaczewska 1) во Варшава, каде што се наоѓаше седиштето и еден од трите теренски центри на Секцијата за помош на мајки и деца (работното место на Ирена Сендлер во 1932–1935 година)   .
* Во април 2013 година, Советот на Варшава ја именуваше авенијата на Ирена Сендлер до пешачката рута што се протега помеѓу Музејот на историјата на полските Евреи и Споменикот на хероите од гетото во Муранов  .
* Нејзиното име, меѓу другото, го носи улиците во Битом , Горзов Вилкополски , Илава  и Лублин , плоштадите во Киелце , Бјалисток , Познањ  и Вроцлав  и кружни текови во Биелско-Би  и Зиелона Гора  .
* Првиот споменик на Ирена Сендлер во светот беше откриен во 2014 година во Москва. Автор на споменикот е вајарот Андреј Плијев  .
* Во мај 2015 година беше откриена плоча на куќата на ЗУС на ул. Лудвики 6, каде што живеела во годините 1935–1943 година  .
* Холандскиот одгледувач на лалиња Јан Лигтарт именувал нова сорта на црвено лале по Ирена Сендлер  .
* Таа е покровител на училиштата во Полска и Германија . Првото училиште именувано по неа било специјален училиштен комплекс во баварскиот град Хоенрот  .
* Со одлука на Сејмот од 8-миот мандат, 2018 година е назначена за година на Ирена Сендлер  .
* Во 2018 година, таа беше избрана за *стогодишнина Варсова* на плебисцит организиран од Канцеларијата на г. Варшава  .
* Во февруари 2019 година, на зградата на ул. Седиштето 25 во Варшава, каде што беше откриен 6-тиот центар за здравје и нега, каде работеше Ирена Сендлер, беше откриена комеморативна плоча  .
* Во јуни 2021 година, споменикот на Ирена Сендлер беше откриен во Њуарк-он-Трент  .

Проект „Life in a Jar"- „Живот во тегла"
----------------------------------------

Во 1999 година, учителот Норман Конард од Јунионтаун, Канзас, охрабрил група свои ученици да напишат драма со наслов *Живот во тегла* ( pol. *Life in a jar).* Нејзиниот наслов се однесува на начинот на кој, во 1944 година, Ирена Сендлер и Јадвига Пјотровска го сокриле досието на спасените еврејски деца, благодарение на кое дознале за нивните семејства по војната (всушност, тоа било скриено во шишиња)  .

Претставата заснована на факти од животот на Ирена Сендлер била многупати поставена во САД, Канада и Полска . Добила голем публицитет во американските медиуми и довела до создавање на фондацијата „Живот во тегла" која го промовира делото на главниот лик  .

Награда Ирена Сендлерова „За поправка на светот"
------------------------------------------------

Во 2006 година, Здружението на децата на холокаустот со учество на Министерството за надворешни работи создале награда - Ирена Сендлер „За поправка на светот", доделувана на наставници и воспитувачи. Партнер на наградата е Фондацијата Центар за граѓанско образование. Награда од 10 илјади. долари секоја година жирито во САД и Полска ги доделува на двајца победници од овие земји.

Ирена Сендлер во масовната култура
----------------------------------

 Мурал што ја прикажува Ирена Сендлер на ул.Божнича во Ќиешин
* Во 2009 година, врз основа на биографијата на Ирена Сендлер, беше снимен филм во режија на Џон Кент Харисон - *Децата на Ирена Сендлер*. Нејзината улога ја толкуваше оскаровката Ана Пакин  .
* Англискиот композитор Тони Харис компонирал парче во чест на Ирена Сендлер (албумот *Избори* објавен во 2010 година)  .
* За тоа беа снимени документарни филмови *, вклучувајќи ги: Списокот на Сендлер во* режија на Михал Дуџиевич (2002) , *Самовила од гетото* (2007)  и *Во името на нивните мајки.* *Приказната за Ирена Сендлер*, во режија на Мери Скинер  .
* НИНАтека објави репортажа од пет епизоди со спомени за Ирена Сендлер (2010)  на својата интернет платформа.
* <i id="mwA3o">Ирена е</i> стрип за Ирена Sendler, сценарио со Жан Давид Morvan и Séverine Tréfouël, Цртежите на Давид Evrard

Фусноти
-------

1. ↑  „Getto ławkowe". *Wikipedia, wolna encyklopedia* (полски). 2021-10-12.
2. ↑  Zieliński 2003. sfn error: no target: CITEREFZieliński2003 (help)
3. ↑  *Program indeksacji aktów stanu cywilnego i metryk kościelnych*
4. ↑  Na podstawie aktu urodzenia Janiny Karoliny Krzyżanowskiej: Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej p.w. św. Anny, Grodzisk Mazowiecki, akt 261/1882. (руски)
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Grubowska 2014. sfn error: no target: CITEREFGrubowska2014 (help)
6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Bikont 2017. sfn error: no target: CITEREFBikont2017 (help)
7. 1 2 3 4  Mieszkowska 2011. sfn error: no target: CITEREFMieszkowska2011 (help)
8. 1 2  *Ostatnia droga Doktora. Rozmowa z Ireną Sendlerową „Jolantą", kierowniczką referatu dziecięcego w „Żegocie", o ostatnich dniach Janusza Korczaka*, 21 (2090), 24 maja 1997, стр. 94 Занемарен непознатиот параметар `|inventor=` (help); Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
9. ↑  *Dzieje Uniwersytetu Warszawskiego 1915–1939*. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe. 1982. стр. 279–280. ISBN 83-01-02863-7.
10. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21  Mieszkowska 2014. sfn error: no target: CITEREFMieszkowska2014 (help)
11. 1 2  Chmielewska i in. 1975. sfn error: no target: CITEREFChmielewska\_i\_in.1975 (help)
12. 1 2 3 4 5 6  Prekerowa 1982. sfn error: no target: CITEREFPrekerowa1982 (help)
13. 1 2 3 4 5 6 7 8  Bartoszewski, Lewinówna 2013. sfn error: no target: CITEREFBartoszewski,\_Lewinówna2013 (help)
14. ↑  *Ci, którzy pomagali Żydom (Wspomnienia z czasów okupacji hitlerowskiej)*, 45–46, styczeń-czerwiec 1963, стр. 235 Занемарен непознатиот параметар `|inventor=` (help); Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
15. 1 2 3  *Kryptonim „Żegota"*. Warszawa: Czytelnik. 1979. стр. 105. ISBN 83-07-00016-5.
16. 1 2  Grabowski 2014. sfn error: no target: CITEREFGrabowski2014 (help)
17. ↑  *Matka Holokaustu. Historia Ireny Sendlerowej*, Warszawa: Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza SA, 2007, стр. 191, ISBN 978-83-7495-277-4
18. 1 2 3  Krzysztof Komorowski, уред. (2015), *Warszawa walczy 1939–1945. Leksykon*, Warszawa: Fundacja Polska Walczy i Wydawnictwo Bellona, стр. 680, ISBN 978-83-1113474-4
19. ↑  *Raczej zginąć, niż zdradzić sprawę. Areszt śledczy gestapo w al. Szucha 25*. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej i Muzeum Niepodległości. 2014. стр. 98. ISBN 978-83-7629-664-7.
20. ↑  *Polacy i Żydzi pod okupacją niemiecką 1939–1945. Studia i materiały*. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej. 2006. стр. 136. ISBN 83-60464-01-4.
21. ↑  M.J. Chodakiewicz, *Po zagładzie. Stosunki polsko-żydowskie 1944–1947*, Warszawa 2008, s. 189.
22. ↑  Feliks Tych, Monika Adamczyk-Garbowska, уред. (2012), *Następstwa zagłady Żydów. Polska 1944–2010*, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej i Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, стр. 396, ISBN 978-83-227-3263-2
23. ↑  „Irena Sendlerowa". Архивирано од изворникот на 2008-05-21. Посетено на 2022-01-11.
24. ↑  „Odeszli w tym roku: gdzie spoczywają?". 1 listopada 2011. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
25. ↑  „Pamiątki po Irenie Sendlerowej". 16 maja 2013. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
26. ↑  „Irena Sendlerowa Kawalerem Orderu Uśmiechu".
27. ↑  „Damy i kawalerowie. Irena Sendlerowa". Архивирано од изворникот на 2016-03-26. Посетено на 2022-01-11.CS1-одржување: бот: непознат статус на изворната URL (link)
28. ↑  *Księga Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Ratujący Żydów podczas Holokaustu. Polska. Tom II*, Kraków: Fundacja Instytut Studiów Strategicznych, 2009, стр. 647, ISBN 978-83-87832-59-9
29. ↑  „Nagroda im. Jana Karskiego dla Ireny Sendlerowej". Архивирано од изворникот на 2016-03-25. Посетено на 2022-01-11.
30. ↑  „Irena Sendlerowa". 17 lipca 2012. Архивирано од изворникот на 2016-04-03. Посетено на 2022-01-11. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
31. ↑  „Honorowi Obywatele Miasta Tarczyna". Архивирано од изворникот на 2016-03-16. Посетено на 2022-01-11.
32. ↑  Apele i uchwały przyjęte przez XIV sesję Sejmu Dzieci i Młodzieży.
33. ↑  „H.Con.Res.361 – Commemorating Irena Sendler, a woman whose bravery saved the lives of thousands during the Holocaust and remembering her legacy of courage, selflessness, and hope".
34. ↑  „Sixteenth Annual Evening of Roses".
35. ↑  „Irena Sendler awarded the Audrey Hepburn Humanitarian Award". 7 maja 2009. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
36. ↑  „Piotrków: Pamiątkowa tablica ku czci Sendlerowej". 2 września 2009. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
37. ↑  „Poczta upamiętniła Irenę Sendler". 5 lutego 2010. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
38. ↑  „Pamiątkowa tablica na Pawińskiego". 17 lutego 2010. Архивирано од изворникот на 2016-04-21. Посетено на 2022-01-11. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)CS1-одржување: бот: непознат статус на изворната URL (link)
39. ↑  „Aleja Ireny Sendlerowej, Honorowej Obywatelki m.st. Warszawy". 21 maja 2013. Архивирано од изворникот на 2014-11-10. Посетено на 2022-01-11. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
40. ↑  „Uchwała nr XXIX/397/14 Rady Miejskiej w Bytomiu z dnia 24 marca 2014 r. w sprawie zasad nadawania nazw ulicom, placom i parkom na terenie Bytomia". 31 marca 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
41. ↑  „Uchwała nr LXXXII/1254/2010 Rady Miasta Gorzowa Wlkp. z dnia 29 września 2010 r. w sprawie nadania nazw ulicom na terenie miasta Gorzów Wielkopolski projektowanym między ulicami: Obrońców Pokoju, gen. Leopolda Okulickiego i gen. Stanisława Franciszka Sosabowskiego". 15 października 2010. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
42. ↑  „Uchwała nr XIX/189/16 Rady Miejskiej w Iławie z dnia 25 stycznia 2016 r. w sprawie nadania nazwy ulicy w mieście Iława". 8 lutego 2016. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
43. ↑  „Uchwała nr 923/XXXVII/2009 Rady Miasta Lublin z dnia 17 grudnia 2009 r. w sprawie nadania nazw ulicom położonym w granicach administracyjnych miasta Lublin". 17 lutego 2010. Архивирано од изворникот на 2016-09-06. Посетено на 2022-01-11. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
44. ↑  „Uchwała nr LXI/1082/2014 Rady Miasta Kielce z dnia 8 maja 2014 r. w sprawie nadania nazwy skwerowi w Kielcach". 16 maja 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
45. ↑  „Uchwała Nr XXXV/445/08 Rady Miejskiej Białegostoku z dnia 15 grudnia 2008 r. w sprawie nadania nazwy skwerowi, położonemu w Białymstoku na osiedlu Nr 4 – Bojary". 31 grudnia 2008. Наводот journal бара `|journal=` (help); Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
46. ↑  *Uchwała nr LXV/1204/VII/2018 z dnia 2018-04-17 - bip.poznan.pl* (полски)
47. ↑  „Uchwała nr LV/1298/18 Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 26 kwietnia 2018 r. w sprawie nadania nazwy skwerowi na terenie Wrocławia". 26 kwietnia 2018. Архивирано од изворникот на 2022-01-11. Посетено на 2022-01-11. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
48. ↑  „Uchwała nr XIX/475/2012 Rady Miejskiej w Bielsku-Białej z dnia 29 maja 2012 r. w sprawie nadania nazwy rondu w mieście Bielsku-Białej". 16 lipca 2012. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
49. ↑  „Uchwała nr XXXIII.376.2016 Rady Miasta Zielona Góra z dnia 31 maja 2016 r. w sprawie nadania nazwy rondu w Zielonej Górze". 3 czerwca 2016. Архивирано од изворникот на 2016-12-01. Посетено на 2022-01-11. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)CS1-одржување: бот: непознат статус на изворната URL (link)
50. ↑  „W Moskwie odsłonięto pomnik Ireny Sendlerowej /". 11 maja 2014. Архивирано од изворникот на 2016-04-25. Посетено на 2022-01-11. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
51. ↑  „Tablica upamiętniająca Irenę Sendlerową". 9–10 maja 2015: 3. Наводот journal бара `|journal=` (help); Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
52. ↑  „Tulipany Ireny Sendler". Архивирано од изворникот на 2016-04-08. Посетено на 2022-01-11.CS1-одржување: бот: непознат статус на изворната URL (link)
53. ↑  „Poselski projekt uchwały w sprawie ustanowienia roku 2018 rokiem Ireny Sendlerowej (druk nr 1514)".
54. ↑  „Kobiety, które zmieniają świat - znamy laureatki plebiscytu Warszawianka Roku". 26 października 2018. Архивирано од изворникот на 2018-10-26. Посетено на 2022-01-11. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
55. ↑  „Irena Sendlerowa. Bohaterka uhonorowana tablicą pamiątkową". 15 lutego 2019. Архивирано од изворникот на 2022-01-11. Посетено на 2022-01-11. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
56. ↑  „Irene Sendler statue unveiled in ceremony at Fountain Gardens, Newark". 27 czerwca 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
57. ↑  Historia inicjatywy „Irena Sendler".
58. ↑  „Dzieci Ireny Sendlerowej (2009)".
59. ↑  Choices by Tony Harris.
60. ↑  „Lista Sendlerowej".
61. ↑  „Wróżka z getta". Архивирано од изворникот на 2017-03-15. Посетено на 2022-01-11.CS1-одржување: бот: непознат статус на изворната URL (link)
62. ↑  *„Gdy ktoś tonie, to mu trzeba podać rękę."* (полски)
63. ↑  „Irena Sendlerowa we wspomnieniach, Zapiski ze współczesności" 5 odcinków.
64. ↑  „Irena".

Библиографија
-------------

* *Ten jest z ojczyzny mojej. Polacy z pomocą Żydom 1939–1945*, Kraków: Wydawnictwo Znak, 2013, ISBN 978-83-240-2790-3 Занемарен непознатиот параметар `|inventor=` (help)
* *Sendlerowa. W ukryciu*, Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2017, ISBN 978-83-8049-609-5 Занемарен непознатиот параметар `|inventor=` (help)
* *Miejska służba opieki społecznej Warszawy w latach wojny i okupacji 1939–1945*, Zeszyt 4, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1975, стр. 149–191 Занемарен непознатиот параметар `|inventor=` (help)
* *Przyczynek do biografii Ireny Sendlerowej (z dokumentów warszawskiego Ratusza)*, **10**, 2014, стр. 622–625 Занемарен непознатиот параметар `|inventor=` (help)
* *Ta, która ratowała Żydów. Rzecz o Irenie Sendlerowej*, Warszawa: Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, 2014, ISBN 978-83-61850-39-7 Занемарен непознатиот параметар `|inventor=` (help)
* *Matka dzieci Holocaustu. Historia Ireny Sendlerowej*, Warszawa: Muza, 2004, ISBN 83-7319-254-9 Занемарен непознатиот параметар `|inventor=` (help)
* *Dzieci Ireny Sendlerowej*, Warszawa: Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza, 2011, ISBN 978-83-7758-021-9 Занемарен непознатиот параметар `|inventor=` (help)
* *Prawdziwa historia Ireny Sendlerowej*, Warszawa: Wydawnictwo Marginesy, 2014, ISBN 978-83-64700-12-5 Занемарен непознатиот параметар `|inventor=` (help)
* *Konspiracyjna Rada Pomocy Żydom w Warszawie 1942–1945*, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1982, ISBN 83-06-00622-4 Занемарен непознатиот параметар `|inventor=` (help)
* *Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 9. Langiewicza–Łukasińskiego*, Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2003, ISBN 83-88372-24-6 Занемарен непознатиот параметар `|inventor=` (help)