School system in France
**Францускиот образовен систем** е високо централизиран и организиран. Тој е поделен во три фази:

* основно образование (*enseignement primaire*);
* средно образование (*enseignement secondaire*);
* високо образование (*enseignement supérieur*). Следните степени се признати од страна на Болоњскиот процес(признати од ЕУ):
	+ *Licence* and *Licence Professionnelle* (дипломски студии)
	+ *Master* (магистратура)
	+ *Doctorat* (докторат)

Историја
--------

Додека Французите развојот на нивниот образовниот систем го поврзуваат со Наполеон, модерната ера на француското образование започнува на крајот на XIX век. *Жил Фери* , адвокат кој ја извршувал функцијата на министер за Јавна Настава во 1880-тите години, е заслужен за создавање на модерното училиште (L'École républicaine) кој побарал сите деца , и женски и машки, на возраст помеѓу 6 и 12 години да одат на училиште. Фери, исто така,ја направил јавната настава *задолжителна, бесплатна* , и *секуларна* (laïque). Со овие закони, познати како закони на Жил Фери , како и неколку други, Третата република ги укина повеќето од *Фалукс законите* од 1850-1851година, кои му даваа важна улога на свештенството.

Управување
----------

Сите образовни програми во Франција се регулирани од страна на *Министерството за Национално Образование* (официјално наречено *Ministère de l'Éducation nationale, de la Jeunesse et de la Vie associative*).Шефот на министерството е *Министерот за Национално Образование* , еден од највисоките официјални претставници во кабинетот. Од мај 2013 година, министер е **Венсен Пејон**.

Наставниците во јавните основни и средни училишта се државни службеници , со што Министерството e најголемиот работодавец во земјата. Професорите и истражувачите на универзитетите во Франција исто така се вработени од страна на државата.

The different *Académies* and school zones in France

| Zone | *Académies/Cites* |
| --- | --- |
| A | Caen, Clermont-Ferrand, Grenoble, Lyon, Montpellier, Nancy-Metz, Nantes, Rennes, Toulouse |
| B | Aix-Marseille, Amiens, Besançon, Dijon, Lille, Limoges, Nice, Orléans-Tours, Poitiers, Reims, Rouen, Strasbourg |
| C | Bordeaux, Créteil, Paris, Versailles |

Во основното и во средното образование, наставната програма е иста за сите француски ученици во било кое одделение, вклучувајќи ги јавните, полујавните и субвенционирани институции. Сепак, постојат специјализирани отсеци и разни опции кои студентите можат да ги изберат.Референца за сите француски просветители е Bulletin officiel de l'éducation nationale, de l'enseignement supérieur et de la recherche (BO) кој ги прикажува сите тековни програми и наставните директиви. Тој се менува секоја година неколкупати.[1]
На територијата на Франција учебната година е од почетокот на септември до почетокот на јули. Училишниот календар е стандардизиран во целата земја, и е единствен домен на министерството.
Во мај на училишта им е потребно време за да ги организираат испитите (на пример, Baccalauréat).Во прекуокеански департмани и територии на Франција , училишниот календар е поставен од страна на локалниот recteur (ректор).
Главни распусти за време на празниците се :

* Сите Светци(*la Toussaint*) две недели (од 2012) околу крајот на октомври и почетокот на ноември;
* Божиќ (*Noël*), две недели околу Божиќ и Нова Година ;
* зима (*hiver*), две недели почнувајќи од средината на февруари;
* пролет (*printemps*) или Велигден (Pâques), две недели почнувајќи од средината на април;
* лето *(été*), два месеци почнувајќи од почетокот на јули.

Основно образование
-------------------


|  |
| --- |
| ***école maternelle*** (**градинка**) |
| Age | Grade | Abbreviation |
| 3 -> 4 | Petite section | PS |
| 4 -> 5 | Moyenne section | MS |
| 5 -> 6 | Grande section | GS |
| ***école primaire*** (**Основно училиште**) |
| 6 -> 7 | Cours préparatoire | CP / 11ème |
| 7 -> 8 | Cours élémentaire première année | CE1 / 10ème |
| 8 -> 9 | Cours élémentaire deuxième année | CE2 / 9ème |
| 9 -> 10 | Cours moyen première année | CM1 / 8ème |
| 10 -> 11 | Cours moyen deuxième année | CM2 / 7ème |
| ***Collège*** (**Основно училиште**) |
| Age | Grade | Abbreviation |
| 11 -> 12 | Sixième | 6e |
| 12 -> 13 | Cinquième | 5e |
| 13 -> 14 | Quatrième | 4e |
| 14 -> 15 | Troisième | 3e |
| ***Lycée*** (**Средно училиште**) |
| Age | Grade | Abbreviation |
| 15 -> 16 | Seconde | 2de |
| 16 -> 17 | Première | 1ere |
| 17 -> 18 | Terminale | Term or Tle |

Школувањето во Франција е задолжително од 6 годишна возраст, прва година од основното училиште. Сепак, многу родители ги праќаат нивните деца порано, на околу 3 годишна возраст во градинка *(maternelle)* која обично е во близина на основното училиште. Некои дури започнуваат порано ,на возраст од 2години во *pré-maternelle* или très petite section , кои се центри за дневен престој. Последната година од maternelle, grande section е важен чекор во образовниот процес бидејќи тогаш учениците се запознаваат со читањето .

По градинка, младите ученици започнуваат да одат во основно училиште. Во првата година *(Cours préparatoire)* тие учат да пишуваат и ги развиваат своите вештини за читање. Многу слично како во другите образовни системи, француски основци обично имаат еден учител/ка (или можеби два) кој ја предава комплетната програма, како што се француски , математика , наука и хумнитарни науки. Имајте на ум дека францускиот збор за работно место учител/ка на ниво на основно училиште е *maître* или во женската форма *maîtresse* (претходно наречен *instituteur*, или во женската форма *institutrice*).

Средно образование
------------------

French secondary education is divided into two schools:

* *collège* за првите четири години веднаш по основното училиште;
* *lycée* за следните три години.

Завршувањето на средното студии води кон *baccalauréat*(матура) .

### *Brevet des collèges*

Brevet des collèges (или brevet) е првата официјална диплома која ученикот треба да ја добие.Таа не е потребна за да влезат во (гимназија)Lycée. До 2006 година училишните оцени за седмо (4ème) и осмо одделение (3ème) беа земени предвид за дел од оцената. Остатокот од оцената се состои од завршниот испит, Brevet. Учениците беа тестирани само пофранцуски , математика , историја / Географија / Ѓраѓанско на тестот.
Почнувајќи од 2007 година, само оцените од последната година (3ème) беа земени предвид .Од 2011 година, учениците усно се тестират за историја на уметност .

### *Baccalauréat*

**Baccalauréat** (матура ,исто така позната како BAC) е диплома на крајот на Lycée(гимназија) која студентите треба да ја добијат за да влезат на универзитет,на часовите за подготовки или во професионалениот живот. Таа обично се зема на возраст од 18 години, доколку ученикот не повторувал година за време на средното училиште. Терминот baccalauréat се однесува и на дипломата и на самите испити. Таа може да се спореди со англиското ,северно ирското, и велшкото А-ниво (A-Levels) , со Irish Leaving Certificate , со шкотското (Higher and Advanced Higher), нов јужен велс Higher School Certificate и со германскиот Abitur .

Многу од студентите се одлучуваат за теориски-ориентирана *baccalauréat général* (општа матура)која е поделена на три насоки на студии, наречени *séries*. *Série scientifique(S*) се занимава со природните науки , физичките науки и математика, *série économique et sociale (ES)* со економијата , општествените науки , историја-географија и математика, а *série littéraire (L)* се фокусира на францускиот , странски јазици , филозофија и уметностите (како опција).

Сепак, овие séries не се вистински специјализации и секој кој има BAC има право да се запише на било кој јавен универзитет во сливното подрачје, ако тоа се однесува на предметот за кој тие сакаат да аплицираат. Студентите кои ја следеле серијата L немаат доволно научни познавања од средното образование за да успеат во областа на универзитетски часови по природни науки , затоа некои комбинации на "baccalauréats" и универзитетски часови се многу ретки. Исто така, студентите кои следеле S серија немаат доволно книжевно познавање за да успеат на универзитетските часови за јазик и литература.
Исто така постојат и *baccalauréat technologique* и *baccalauréat professionnel*. Првата е мешавина од теоретска и стручна обука и ги подготвува студентите за повисоки професионални студии, втората пак, се фокусира на стручната обука и ги подготвува студентите за директен влез на пазарот. Денес, повеќето ученици ја одбираат втората опција, бидејќи таа не значи задолжително долги студии и малку ученици кои го одбираат овој вид на "baccalauréat" се запишуваат на универзитет. Затоа за "baccalauréat général "се вели дека е попрестижна, а нејзините ученици се образуваат за да бидат елитата во иднина .

Високо образование
------------------

Високото образование во Франција е организирано на три нивоа или степени кои одговараат на оние на другите европски земји, при што се олеснува меѓународната подвижност:

* *Licence* and *Licence Professionnelle* (Дипломски студии)
* *Master* (Магистратура)
* *Doctorat* (Докторат)

Покрај тоа, дипломските студии и магистратурата се организирани во семестри: 6 за дипломски студии и 4 за магистратура.
Овие нивоа на студии вклучуваат разни "parcours" или насоки врз основа на UE (Unités d’Enseignement or Modules), секоја во вредност од одреден број на европски кредити (ЕКТС). Студентот ги собира овие кредити кои се обично преносливи меѓу насоките. Дипломата (Licence )се доделува кога ќе се постигнат 180 ЕКТС. Магистратура се доделува откако ќе се постигнат 120 дополнителни кредити.

Дипломските студии и магистратурата се нудат во рамките на одредени DOMAINES(области) и носат одредени MENTION(називи). SPECIALITES кои се или истражувачки-ориентирани или професионално-ориентирани во текот на втората година на магистратурата. Постојат, исто така, професионални дипломи чија цел е итна работа интеграција. Можно е враќање на училиште подоцна преку продолжување на образованието или за да се провери професионално искуство (преку Vae, Validation des Acquis de l’Expérience).

Високото образование во Франција е поделено помеѓу Grandes Écoles и јавните универзитети. Grandes Écoles признааваат дипломирани студенти на ниво (матура)*Baccalauréat* + 2 години на потврдени студии (или понекогаш непосредно по *Baccalauréat* ), додека универзитетите ги признааваат сите што имаат дипломирано *Baccalauréat* .

Одлика на француското високо образование, во споредба со другите земји, е малиот број и разновидноста на институциите, секоја специјализирана за повеќе или помалку широк спектар на области. Средни француски градови по големина , како што се Гренобл или Ненси , може да имаат 2 или 3 универзитети (фокусирани на природните науки или социолошките студии), и исто така голем број на високо образовни установи за инженерство и за други специјализации. Во Париз и неговите предградија постојат 13 универзитети, од кои ниту еден не е специјализиран во една или друга област, и голем број на помали институции кои се високо специјализирани.
Не е невообичаено за постдипломски наставни програми ( за магистратура, докторат) да се одвиваат заедно од страна на неколку институции, дозволувајќи им на институциите да презентираат поголема разновидност на предмети.

Во инженерските училишта и професионалните степени од универзитетите, голем дел од наставниот кадар е често составен од нередовни професори, наместо тоа, професори со скратено работно време се најмени да им предаваат на студентите само еден одреден предмет. Овие професори со скратено работно време обично се најмени од соседните универзитети, истражувачки институти, или индустрии.

Друга оригинална одлика на францускиот систем за високо образование е тоа што голем дел од научните истражувања се извршени од страна на истражувачки установи , како што се *CNRS* или *INSERM* , кои не се формално дел од универзитетите. Сепак, во повеќето случаи, истражувачките единици на тие установи се наоѓаат во универзитетите (или во други установи за високо образовние), и се заеднички управувани од страна на истражувачките установи и на универзитетот.

### Трошоци за школување

Високото образование е финансирано од државата, затоа давачките се многу ниски; школарината варира од € 150 до 700 € во зависност од универзитетот и различните нивоа на образование (licence, master, doctorate).Поради тоа може да се добие магистратура (за 5 години) за околу € 750-3,500. Покрај тоа, студентите од семејства со ниски приходи може да аплицираат за стипендии, тие плаќаат безначајни суми за школарина или учебници, и може да добиваат месечна стипендија до 450 €.

Школарината во јавните инженерски училишта може да се спореди со универзитетите, иако е малку повисока (околу 700 €). Сепак школарината може да достигне и до 7000 € годишно во приватните инженерски училишта, а некои бизнис школи, кои се приватни или делумно приватни, наплаќаат по 15.000 € годишно.

Здравствено осигурување за студентите до нивната 20 година е бесплатно, па така само трошоците за живот и за книги се додаваат на школарината. По возраста од 20 години , студентите плаќаат по 200 € годишно за здравственото осигурување кое го покрива поголемиот дел од медицинските трошоци.
Некои јавни училишта имаат и други начини на стекнување пари. Некои не добиваат доволно финансиски средства од владата за екскурзии и други дополнителни активности, па така овие училишта може да побараат мала (опционална) сума за упис на нови студенти.

### Универзитети во Франција

Јавните универзитети во Франција се именувани по големите градови во чија близина се наоѓаат, проследени со бројки доколку постојат неколку. Париз, на пример, има тринаесет универзитети, наречени Париз I до XIII. Некои од овие не се во Париз, туку во предградијата. Покрај тоа, повеќето од универзитетите имаат и неформално име обично на знаменита личност или на одредено место. Понекогаш, тоа е начин да се оддаде почит кон познат студент, на пример универзитет за природни науки во Стразбур е познат како "Универзитет Луј Пастер ", додека неговото официјално име е" *Универзитет Стразбур I*".

Францускиот систем претрпе реформа, **Болоњскиот процес** , кој цели кон создавање европски стандарди за универзитетските студии, особено слична временска рамка насекаде, со три години посветени на дипломски ("licence" на француски јазик), две години за магистратура и три за докторат. Француските универзитети, исто така,го усвоија кредитениот систем ЕКТС (на пример, "licence има вредност од 180 кредити).

Традиционалната програма врз основа на испитите за крај на семестар и натаму останува во повеќето универзитети. Овој двоен стандард му додаде комплексност на системот кој, исто така, останува доста ригиден. Тешко е да се промени насоката за време на додипломските студии без да се изгуби семестар или дури и цела година. Студентите исто така, обично имаат неколку опции за избор откако ќе се запишат за одредена диплома. 
Во Франција, исто така има и колеџи на странски универзитети. Како Baruch College, University of London Institute in Paris, Parsons Paris School of Art and Design и American University of Paris.

### *Grandes écoles* & *CPGE*

Grandes Écoles во Франција се високи образовни институции. Тие обично се фокусирани на еден предмет, како инженерство или бизнис, имаат умерена големина, и често се доста селективни во нивниот прием на студенти. Тие надалеку се познати како престижни, и традиционално таму завршуваат повеќето научници и луѓе кои се на високи функции во Франција.

Classes préparatoires aux grandes écoles (CPGE) , познати како prépas, се часови чија главна цел е обука на учениците за упис во Grande École. Условите за прием во CPGE обично се врз основа на перформансите во текот на последните две години од средно училиште, наречени *Première* и *Terminale*. CPGE програмите се наоѓаат во рамките на средните училишта, но се однесуваат на високото образование, што значи дека секој студент мора успешно да ја има поминато својата Baccalauréat- матура (или еквивалент) за да биде примен во CPGE. Секој CPGE добива апликации од стотици кандидати од целиот свет секоја година во текот на април и мај, и ги избира своите нови студенти по свои критериуми .Неколку CPGE програми, главно приватните CPGE (кои опфаќаат 10% од CPGE), исто така, бараат и интервју или гледаат дали ученикот е вклучен во заедницата.

Најстарите CPGE се оние научните, на кои може да се запишат само Bacheliers- матуранти кои завршиле природни науки. Научните CPGE се нарекуваат TSI ("Науки за Технологија и Инжинерство "), MPSI ("Науки за Математика, Физика и Инжинерство "), PCSI ("Науки за Физика, Хемија и Инжинерство ") или PTSI ("Науки за Физика, Технологија и Инжинерство ") во првата година, MP ("Математика и Физика"),PSI ("Физика и Инжинерство "), PC ("Физика и Хемија") или PT ("Физика и Технологија"), во втората година и BCPST (" Науки за Биологија, Хемија, Физика, Животот и Земјата ").

#### Студиска програма

Во првата година студентите на CPGE се нарекуваат "Math Sup" или Hypotaupe - (Sup стои за "Classe de Mathématiques Supérieures", што значи –вишо на француски, што значи по средно училиште), а во втора година "Math Spé" или taupe - (Spe стои за "Classe de Mathématiques Spéciales", специјални на француски јазик). Студентите запишани на овие години се нарекуваат Taupins.И во првата и во втората година програмите вклучуваат шеснаесет часа настава по математика неделно, десет часа по физика, два часа по филозофија, два до четри часа (еден или два) странски јазици и два до три часа изборни предмети : или SI, Инженерство индустриска наука или теоретски компјутерски науки (вклучувајќи и некои програмирања со користење на Pascal или CaML програмски јазици, како практична работа).

На ова се додаваат и неколку часа домашни задачи, кои може да се зголемат колку официјалните часа во училиште. Позната шега меѓу тие студенти е дека тие стануваат "кртови" за две години. Понекогаш три. Ова е всушност потеклото на прекарот "taupe / taupin" (taupe е францускиот збор за крт).

Литературните и хуманитарните CPGE имаат, исто така, свои прекари, Hypokhâgne за првата година и Khâgne за втората година. Студентите се нарекуваат khâgneux. Овие часови подготвувааат за училишта, како што се Écoles Normales Supérieures, École des Chartes, а понекогаш и Sciences Po.
Постојат два вида на Khâgnes. Khâgne de Lettres е најчестиот, и се фокусира на филозофија, француска литература, историја и јазици. Khâgne de Lettres et Sciences Sociales (Книжевност и Општествени науки), исто така наречен и Khâgne B / L, вклучува и математика и социо-економски науки во прилог на овие книжевни предмети. 
Постојат и CPGE кои се фокусирани на економијата (кои подготвуваат за прием во бизнис школи). Тие се познати како "Prépa EC" и се поделени во два дела ("prépa EC spe mathematics" обично за оние кои дипломирале на baccalauréat S и "prépa EC spe éco", за оние кои биле во економскиот отсек во Lycée -гимназија).Најпознати бизнис училишта се HEC Paris, ESSEC Business School и ESCP Europe кои предлагаат Мастер и МБА.

Учениците на CPGE се истовремено запишани и на универзитетите, и може да се вратат на универзитетот во случај на неуспех на нивните амбиции за Grandes Écoles или ако не сакаат повеќе да станат инженери и се чувствуваат неспособни да ги поминат конкурентните испити Écoles Normales Supérieures. Соодносот на студенти кои не успеваат да влезат во Grandes Écoles е низок во научните и економските CPGE, но висок во хуманитарните , бидејќи единствена Grandes Écoles (Виша Школа) која е цел на овие часови е Écoles Normales Supérieures .

Обемот на работа кој се бара од студентите е исклучително голем. Во прилог на часовите и домашните задачи, студентите имаат испити, неколку часа секоја недела, и 'Colles' (многу често се пишува "khôlles" да изгледа како грчки збор, овој начин на пишување на почетокот бил khâgneux шега). Таканаречените "Colles" се единствени во француското академско образование во CPGE. Тие се состојат од усни испити двапати неделно, по математика, физика, француски и странски јазици, обично англиски, германски или шпански.Студентите, обично во групи по тројца, поминуваат еден час насамо со професорот во училница, одговарајќи на прашања и решавајќи проблеми.

Во CPGE littéraires (humanities), системот на "Colles" е различен, тие се прават секое тримесечје по секој предмет. Студентите имаат еден час за да подготват кратка презентација која е во форма на дисертација во француски стил (методолошки кодифициран есеј, типично структуриран во 3 дела: теза, контра-теза, и синтеза) по историја, филозофија, итн. на дадена тема, и commentaire composé (методолошки кодифициран коментар) по литература и странски јазици. За старогрчки или латински, тие вклучуваат превод и коментар.

Студентот потоа има 20 минути да ја презентира својата работа на професорот, кој по завршувањето му поставува неколку прашања поврзани со презентацијата и со соодветната тема. "Colles" се сметаат како екстремно стресни, особено поради високите стандарди кои ги очекуваат професорите, а потоа поради строгиот однос кон студентите кои не го достигнале тоа ниво.Но тие се важни бидејќи ги подготвуваат студентите уште од првата година, за усниот дел од конкурентниот испит, резервиран за неколкумина среќници кои успешно ќе го положат писмениот дел.

### Вработување на наставници

Пред неколку децении, наставниците од основните училишта се образуваа во Écoles Normales а наставниците од средните училишта се регрутираа преку испитувањето "Agrégation". Ситуацијата се промени по воведувањето во 1950 година на CAPES - испитот за наставници во средните училишта и во 1990-тите од страна на "Instituts Universitaires de Formation des Maîtres" (IUFM). Универзитетските професори се регрутирани од страна на посебни комисии, и се поделени на:

* "Наставници-истражувачи" (enseignants-chercheurs), кои имаат најмалку докторат: тие предаваат и спроведуваат истражувања во нивната област на експертиза. Тие се или Maître de Conférences (виш предавач), или Professeurs (професори). Само професор може да биде раководител на студиите за студент кој е на докторат. Нето плата изнесува од 2300-8800 евра месечно (со екстра давачки). Нето плати од над 4000 евра месечно (2011 ниво) се сепак многу необични, и ограничени на мал број на наставници-истражувачи, кои биле редовени професори од прва класа најмалку седум години, што е ретко. Максималната можна нето плата за втора класа професори и главни високи предавачи (maître de conférence hors classe)- краен статус на кариерата за повеќето наставници-истражувачи на полно работно време во француските универзитети е 3760 евра месечно (2011) и само мал број од оваа група го достигаат ова ниво.
* Наставници од средните училишта кои се трајно одделени од нивната оригинална позиција за да предаваат на универзитет. Од нив не се бара да спроведуваат истражувања, туку да предаваат двапати повеќе часови од "наставниците-истражувачи". Тие се нарекуваат PRAG (professeurs agrégés) и PRCE (professeurs agrégés). Тие неделно работат 15 или 18 часа. Нето платата им изнесува од 1400-3900 евра месечно.
* CPGE наставниците се обично "agrégés" или "chaire sup ", назначени од страна на Генералната Инспекција според нивните квалификации и успехот постигнат на конкурентниот испит, како и други фактори. Тие работат околу 9 часа неделно, 25 или 33 недели во годината. Нето платата им изнесува од 2000-7500 евра (дополнителни часови).
* • Наставници во основно училиште и градинка (Professeurs des écoles), школувани во"Instituts Universitaires de Formation des Maîtres" (IUFM), имаат обично Магистратура (BAC+ 5).Тие работат околу 28 часа неделно.

Религија
--------

Веронаука не се предава во јавните училишта (освен за учениците од 6-18 години во Алзас-Лорен под Конкордат од 1801год. ). Laïcité (секуларизмот) е еден од главните принципи на Француската република .
Во март 2004 година, француската влада ги забрани сите "упадливи религиозни симболи" во училиштата и другите јавни институции, со намера за спречување на прозелитизамот и да се поттикне чувството на толеранција меѓу етничките групи. Некои верски групи се противеа, велејќи дека законот ја ограничува слободата на религијата која е заштитена од страна на францускиот устав.

Статистика
----------

Француската Република има 65 милиони жители, кои живеат во 22 региони во Франција и четири прекуокеански департмани (1.700.000). И покрај фактот дека населението се зголемува малку (до 0,4% годишно), бројот и пропорцијата на младите луѓе под 25 г. опаѓа. Сега има помалку од 19 милиони млади луѓе во Франција, или 32% од вкупното население, во споредба со 40% во 1970год.и 35% за време на пописот во 1990 година. Франција е сведок на бавното стареење на населението кое е сепак помалку забележително отколку во другите соседни земји ( Германија и Италија ), особено бидејќи наталитетот се зголемува малку во моментов.
Осумнаесет милиони ученици и студенти, односно една четвртина од населението, се во образовниот систем. Од нив, над 2 милиони се во високото образование.

Надворешни врски
----------------

* The French national agency for the promotion of higher education, international student services, and international mobility