**Гаспар де Карвахал** (1500–1584) бил шпански доминикански мисионер во Новиот свет, познат по хрониката на некои од истражувањата на Амазон.

Биографија
----------

### Пристигнување во Новиот свет и Амазонската експедиција

Де Карвахал е роден во Трухиљо. Откако влегол во доминиканскиот ред во Шпанија, тој тргнал за Перу во 1533 година, посветувајќи се на преобраќањето на Индијанците. Во 1540 година, Карвахал се придружил како капелан на експедицијата на Гонсало Писаро, гувернер на Кито, која ја барала *Ла Канела*, наводната „Земја на циметот", источно од Кито.

Експедицијата, под тешки услови, ги преминала Андите и во амазонската џунгла, гостопримлива територија без одредби. Гонсало Писаро му наредил на својот втор во командата, Франциско де Орелана да ја следел реката Напо со педесет луѓе, за да ја најде нејзината уста. Надежта била дека мажите ќе можеле да најдат храна и да ги вратат во малиот чамец со кој отидоа. Орелана стигнала до сливот на Напо и Тринидад, но тој не најде одредби. Не можејќи да се врати поради струјата, тој решил да продолжи да ја следи реката, додека не стигнал до вливот на Амазон во 1542 година.

### *Реласионот* и белегот на Карвахал во историјата

Карвахал, кој бил еден од преживеаните на експедицијата, ги раскажал настаните во неговото дело *Relación del nuevo descubrimiento del famoso río Grande que descubrió por muy gran ventura el capitán Francisco de Orellana* („Извештај за неодамнешното откритие на познатата река Гранд која беше откриен со голема среќа од капетанот Франциско де Орељана"). Во него фраерот ги запишал датумите на експедицијата, како и голем број белешки од етнолошки интерес како што се големината и расположбата на домородните народи кои ги окупирале бреговите на реката, нивните тактики на војна, ритуали, обичаи, прибор и слично.

Ова дело останало нејасно долго време, објавено дури во 1895 година од Чилеанецот Хосе Торибио Медина. Делови од *Relación*, покрај интервјуата на Орелана и некои од неговите луѓе, беа користени од Гонсало Фернандез де Овиедо во неговата *Historia general y natural de las Indias* („Општа и природна историја на Индија"), напишана во 1542 година. но не објавен до 1855 година. Во 1934 година, *Relación* повторно бил објавен, овој пат опширно ревидиран од HC Heaton. Во голема мера поради *Relación* е запаметен фраерот Карвахал во историјата.

Дневникот на отец Карвахал за експедицијата во Орелана неодамна станал познат. Повеќе од четири века, научниците ги отфрлале неговите извештаи за големите градови, добро развиените патишта, монументалната градба, утврдените градови и густото население. Се сметало дека киселите почви на Амазонија не можеле да го поддржат нивото на земјоделство неопходно за одржување на таква цивилизација. Неговите пишувања во голема мера биле отфрлени како измислици и пропаганда.

### Подоцна кариера меѓу Индијанците

По неговото враќање во Перу, Карвахал бил избран за потпретседател на манастирот Сан Росарио во Лима. На оваа функција, тој бил избран да арбитрира помеѓу вицекралот, Бласко Нуњес Вела, и ревизорите на *Реал Аудиенсија* во 1544 година. За жал, се чини дека посредувањето било неплодно. По смирувањето на Перу, тој бил испратен од неговите претпоставени како мисионер во Тукуман, сега во Аргентина, именуван за заштитник на Индијанците во таа област.

Тој работел со години во регионот, постигнувајќи преобратување на мнозинството домородни луѓе. Во 1553 година, тој бил воспоставен како старешина на манастирот Хуаманга и провинцијал Тукуман. Тој донел голем број Доминиканци во покраината, со чија помош основал различни reducciones de indios и девет шпански општини. Тој бил избран да биде провинцијален Перу во 1557 година, посветувајќи две години на организацијата на покраината и следните две на посетата на најоддалечените територии и основањето на нови манастири. Има докази за писмо напишано од Карвахал до кралот, во кое го информирал за злоупотребите што биле извршени врз Индијанците во рудниците во Перу и барал негова интервенција во нивно име. Ова покажува општ став кон Индијанците во согласност со доктрината на неговиот брат Доминиканец Бартоломе де лас Касас.

Во 1565 година Карвахал бил избран за претставник на неговата провинција пред шпанскиот двор и пред папата, но веројатно тој никогаш не го преминал океанот. Починал во Лима во 1584 година.

Не знаејќи го тоа, експедицијата на Гаспар де Карвахал ги пренесе болестите на Стариот свет, особено големите сипаници, маларијата и жолтата треска во длабоките области на Амазон. „Еден писател ( Антонио Виеира, 1842) процени дека во 37-те години помеѓу 1615 и 1652 година, повеќе од два милиони Индијанци кои живееле на долниот дел на Амазон умреле како резултат на овие новововедени болести.

Во популарната култура
----------------------

Филмот на Вернер Херцог од 1972 година *Агире, Божјиот гнев* го прикажува Гаспар де Карвахал (како што го игра глумецот Дел Негро ) како капелан и хроничар на лудото потекло на Амазон од Лопе де Агире. Оваа експедиција, која се одржала во 1561 година (речиси дваесет години по онаа на Орелана), бил извор на инспирација за филмот. Дополнително, Карвахал бил прикажан како убиен од домородци. Меѓутоа, филмот вклучувал многу ситуации и личности од хрониката на Карвахал, што би рекле од експедицијата на Орелана.

Наводи
------

1. ↑  Graham, Devon. „A Brief History of Amazon Exploration". Project Amazonas, Inc. Архивирано од изворникот на 2019-08-09. Посетено на 2018-10-14.

Надворешни врски
----------------

* Гаспар де Карвахал во Католичката енциклопедија