| Дел од **темата** |
| --- |
| Историја на Естонија |
| LIVONIAE NOVA DESCRIPTIO |
| Ран период
* Кундска култура
* Нарвска култура
* Ести
* Балто-фински народи
 |
| Средновековен период
* Осилијанци
* Ливонска крстоносна војна
* Данска Естонија
* Тера Маријана
* Балтички Германци
 |
| Шведски период
* Ливонска крстоносна војна
* Естонско војводство (1561–1721)
* Полска Естонија
* Шведска Естонија
* Големите Северни војни
 |
| Руски период
* Руска Естонија
* Руска Ливонија
* Национално движење
* Германска окупација
 |
| Современ период
* Декларација за независност
* Војна за независност
* Меѓувоен период
* Период на „Молчењето"
* Втора светска војна
* Естонска ССР
* Распеана револуција
* Естонија
 |
| **Хронологија** |
| Икона за портал Портал: „Естонија" |
| * п
* р
* у
 |

Естонија прогласила неутралност на избувнувањето на Втората светска војна (1939-1945), но нејзината територија постојано била оспорувана, по кое била нападната и окупирана, најпрвин од Советски Сојуз во 1940 година, потоа од Нацистичка Германија во 1941 година, и на крајот повторно нападната и повторно окупирана во 1944 година од страна на Советскиот Сојуз.

Позадина
--------

Според пактот Молотов-Рибентроп од 1939 година, балтичките држави (Финска, Естонија, Летонија, Литванија) биле поделени на германска и советска сфера на влијание
Непосредно пред избувнувањето на Втората светска војна, во август 1939 година, Германија и Советскиот Сојуз потпишале пакт (исто така познат како пакт Молотов-Рибентроп, или германско-советски пакт за ненапаѓање од 1939 година), во врска со поделбата и распоредувањето на Полска, Финска, Литванија, Летонија и Естонија, во нејзиниот таен дополнителен протокол.

Прикажана е геополитичка карта на Северна Европа каде Финска, Шведска, Норвешка и Данска се означени како неутрални нации, а Советскиот Сојуз има воени бази во Естонија, Латвија и Литванија.Геополитички статус во Северна Европа во ноември 1939 година
  Неутрални земји  Германија и анектираните земји  Советски Сојуз и анектираните земји  Неутрални земји со воени бази воспоставени од Советскиот Сојуз во октомври 1939
Територијата на дотогаш независна Република Естонија била нападната и окупирана од советската Црвена армија на 16-17 јуни 1940 година. Следеле масовни политички апсења, депортации и погубувања од страна на советскиот режим. Во Летната војна за време на германската операција Барбароса во 1941 година, „Планинските браќа" за независност зазедле големи делови од јужна Естонија од советските трупи на НКВД и 8-та армија пред пристигнувањето на германската 18-та армија во областа. Во исто време, во јуни-август 1941 година, советските паравоени баталјони за уништување извршиле казнени операции во Естонија, вклучувајќи грабежи и убиства, врз основа на тактиката на изгорена земја нарачана од Јосиф Сталин. Естонија била окупирана од Германија и инкорпорирана во Рајхскомесаријат Остланд во 1941–1944 година.

По германската инвазија на СССР во 1941 година, илјадници Естонци биле регрутирани во советската армија (вклучувајќи го Советскиот 8-ми естонски корпус и други единици), а во 1941-1944 година во германските вооружени сили. Голем број Естонци кои ги избегнале овие регрути можеле да побегнат во Финска, а многу од нив потоа го формирале Финскиот пешадиски полк 200. Околу 40% од естонската предвоена флота била реквизиирана од британските власти и користена во конвоите на Атлантикот. Приближно 1000 естонски морнари служеле во британската трговска морнарица, од кои 200 како офицери. Мал број Естонци служеле во Кралските воздухопловни сили, во британската армија и во армијата на САД.

Од февруари до септември 1944 година, германскиот армиски одред „*Нарва*" ја задржала операцијата на Советска Естонија. По прекршувањето на одбраната на II армиски корпус преку реката Емајги и судирите со естонските трупи за независност, советските сили повторно го окупирале копното на Естонија во септември 1944 година. По војната, Естонија останала инкорпорирана во Советскиот Сојуз како Естонска ССР до 1991 година, иако Атлантската повелба навела дека нема да се направат никакви територијални аранжмани.

Загубите во Втората светска војна во Естонија, кои се проценуваат на околу 25% од населението, биле меѓу највисоките пропорции во Европа. Смртните случаи од војна и окупација наведени во тековните извештаи изнесуваат вкупно 81.000. Тие вклучуваат смртни случаи при советски депортации во 1941 година, советски погубувања, германски депортации и жртви на холокаустот во Естонија.

Предговор
---------

Пред Втората светска војна, Република Естонија и СССР ги потпишале и ратификувале следните договори:

### Пакт Келог-Брајанд

27 август 1928 година, пактот Келог-Бријанд „се откажува од војната како инструмент на националната политика". Ратификуван од Естонија и СССР на 24 јули 1929 година.

### Договор за ненапаѓање

Со СССР на 4 мај 1932 година.

### Конвенцијата за дефиниција на агресија

На 3 јули 1933 година, за прв пат во историјата на меѓународните односи, агресијата била дефинирана во обврзувачкиот договор потпишан во Советската амбасада во Лондон од страна на СССР и меѓу другите, Република Естонија.

Член II ги дефинира формите на агресија. „Како агресор ќе се признае онаа држава која прва ќе изврши едно од следните дејствија":
Релевантни поглавја:
„Второ – инвазија на вооружените сили на територијата на друга држава дури и без објава на војна".
„Четврто – поморска блокада на брегови или пристаништа на друга држава".
### Декларација за неутралност

Естонија, Летонија и Литванија заеднички ја прогласиле својата неутралност на 18 ноември 1938 година, во Рига, на Конференцијата на балтичките министри за надворешни работи со нивните соодветни парламенти кои ги усвоиле законите за неутралност подоцна истата година. Естонија донела закон со кој се ратификува нејзината неутралност на 1 декември 1938 година, кој бил направен по примерот на шведската декларација за неутралност од 29 мај 1938 година. Исто така, важно е дека Естонија ја потврдила својата неутралност во својот прв устав, како и со Договорот од Тарту склучен во 1920 година меѓу Република Естонија и Руска СФСР.
### Пакт Молотов-Рибентроп

Планирани и вистински поделби на Европа, според Пактот Молотов-Рибентроп, со подоцнежни прилагодувања
Рано утрото на 24 август 1939 година, Советскиот Сојуз и Нацистичка Германија потпишале 10-годишен пакт за ненапаѓање, наречен Пакт Рибентроп-Молотов. Најзначајно, пактот содржел таен протокол, откриен дури по поразот на Германија во 1945 година, според кој државите од Северна и Источна Европа биле поделени на германска и советска „*сфера на влијание*".[12] На север, Финска, Естонија и Латвија беа доделени во советската сфера. Полска требало да биде поделена во случај на нејзино „*политичко преуредување*" - областите источно од реките Нарев, Висла и Сан кон Советскиот Сојуз додека Германија требало да го окупира западот. Литванија, во непосредна близина на Источна Прусија, требало да биде во германската сфера на влијание, иако вториот таен протокол, договорен во септември 1939 година, го доделил поголемиот дел од Литванија на СССР.

Почеток на Втората светска војна
--------------------------------

Орзелов инцидент покриен во естонскиот весник *Uus Eesti* (Нова Естонија).
Втората светска војна започнала со инвазијата на Полска, важен регионален сојузник на Естонија, од страна на Германија. Иако постоела одредена координација меѓу Германија и СССР на почетокот на војната, Советскиот Сојуз и ја соопштил на Нацистичка Германија својата одлука да започне сопствена инвазија седумнаесет дена по инвазијата на Германија, како резултат, делумно, на непредвидената брзина на полскиот воен колапс.

* На 1 септември 1939 година, Германија го нападнал својот дел од Полска според пактот Молотов-Рибентроп.
* 3 септември, Велика Британија, Франција, Австралија и Нов Зеланд и објавувиле војна на Германија.
* На 14 септември полската подморница ОРП Орзел стигнала до Талин, Естонија.
* На 17 септември, Советскиот Сојуз го нападнал својот дел од Полска според тајниот протокол на пактот Молотов-Рибентроп. За време на оваа инвазија, се случила тесна координација на германската и советската воена активност.
* 18 септември, инцидент во Орзел; полската подморница побегнала од интернација во Талин и на крајот тргнала кон Обединетото Кралство; Неутралноста на Естонија била доведена во прашање од Советскиот Сојуз и Германија.

Црвената армија влегла во Естонија во 1939 година, откако Естонија била принудена да го потпише договорот
На 24 септември 1939 година, со неминовен пад на Полска под нацистичка Германија и СССР и во светло на инцидентот во Орзел, московскиот печат и радио започнале насилно да ја напаѓаат Естонија како „*непријателска*" кон Советскиот Сојуз. Воени бродови на Црвената морнарица се појавиле кај естонските пристаништа, а советските бомбардери започнале заканувачки патроли над Талин и околината. Москва побарала од Естонија да му дозволи на СССР да воспостави воени бази и да стационира 25.000 војници на естонско тло за време на европската војна. Владата на Естонија го прифатила ултиматумот со потпишување на соодветниот договор на 28 септември 1939 година.

Пактот бил склучен на десет години:

* Естонија му дала право на СССР да одржува поморски бази и аеродроми заштитени од трупите на Црвената армија на стратешките острови кои доминираат во Талин, Финскиот залив и Ригашкиот залив;
* Советскиот Сојуз се согласил да го зголеми неговиот годишен трговски промет со Естонија и да и даде капацитети на Естонија во случај Балтикот да биде затворен за нејзината стока за трговија со надворешниот свет преку советските пристаништа на Црното и Белото Море;
* СССР и Естонија се обврзале да се бранат меѓусебно од „*агресија што произлегува од која било голема европска сила*";
* Било прогласено: пактот „*не треба да влијае*" на „*економските системи и државните организации*" на СССР и Естонија.

Во естонското општество не постои консензус за одлуките што раководството на Република Естонија ги донеле во тоа време.
Кога советските трупи марширале во Естонија, пушките на двете нации давале меѓусебни поздрави, а бендовите ја свиреле и естонската химна и Интернационалата, химната на СССР, во тоа време.

Слични барања биле испратени до Финска, Латвија и Литванија. Финска се спротивставила и била нападната од Советскиот Сојуз на 30 ноември. Бидејќи нападот бил оценет како нелегален, Советскиот Сојуз бил исклучен од Друштвото на народите на 14 декември. Финска се одржала во Зимската војна до март 1940 година, кога бил потпишан Московскиот мировен договор.

Првата загуба на населението за Естонија била репатријацијата на околу 12.000-18.000 балтички Германци во Германија.

Советска окупација
------------------

Модели на советската воена блокада и инвазијата на Естонија во 1940 година. (Руски државен поморски архив)
Во летото 1940 година, окупацијата на Естонија била спроведена како редовна воена операција. 160.000 луѓе, поддржани од 600 тенкови биле концентрирани за инвазијата во Естонија. 5 дивизии на советските воздухопловни сили со 1150 авиони го блокирале целиот балтички воздушен простор против Естонија, Литванија и Латвија. Советската балтичка флота ја блокирала операцијата од морето. Советската НКВД добила наредба да биде подготвена за прием на 58.000 воени заробеници.

На 3 јуни 1940 година, сите советски воени сили со седиште во балтичките држави биле концентрирани под команда на Александар Локтионов.

На 9 јуни, директивата 02622ss/ov била дадена на воениот округ Ленинград на Црвената армија од Семјон Тимошенко да биде подготвен до 12 јуни за (а) да ги фати бродовите на естонската, латвиската и литванската морнарица во нивните бази и/или на море.; (б) Да ја естонската и латвиската трговска флота и сите други пловни објекти; (в) Да се подготви за инвазија и слетување во Талин и Палдиски; (г) Да се затвори Ришкиот Залив и се направи блокада на бреговите на Естонија и Латвија во Финскиот залив и Балтичкото Море; (д) да се спречи евакуација на естонската и латвиската влада, воените сили и средства; (ѓ) Да се даде поморска поддршка за инвазија кон Раквере; (е) Да се спречат естонските и латвиските авиони да летаат до Финска или Шведска.

На 12 јуни 1940 година, наредбата за целосна воена блокада на Естонија била дадена на советската балтичка флота, според директорот на Рускиот државен архив на поморскиот оддел Павел Петров, повикувајќи се на записите во архива.

На 13 јуни во 10:40 часот, советските сили почнале да се движат кон своите позиции и биле подготвени до 14 јуни во 22 часот. (а) 4 подморници и голем број единици на лесна морнарица биле позиционирани во Балтичкото Море, до заливите на Рига и Финска за да ги изолираат балтичките држави по море. (б) Ескадрила на морнарицата која вклучувала три разурнувачи дивизии била позиционирана западно од Наисар со цел да ја поддржи инвазијата. (в) Четирите баталјони на првата поморска бригада на транспортните бродови Сибир, 2. Пјатилетка и Елтон биле позиционирани за слетување и инвазија на Наисааре и Аегна; (г) Транспортниот брод Днестер и разурнувачите Сторжевој и Силној биле позиционирани со војници за инвазијата на главниот град Талин; (д) 50-тиот баталјон бил позициониран на бродови за инвазија во близина на Кунда. Во поморската блокада учествувале вкупно 120 советски бродови, вклучувајќи 1 крстосувач, 7 уништувачи и 17 подморници; 219 авиони вклучувајќи ја и 8-та воздушна бригада со 84 бомбардери: ДБ-3 и Туполев СБ и 10-та бригада со 62 авиони.

На 14 јуни, додека вниманието на светот било насочено кон падот на Париз под Нацистичка Германија еден ден претходно, советската воена блокада на Естонија стапила на сила. Два советски бомбардери го собориле финскиот патнички авион „*Калева*" кој летал од Талин за Хелсинки, кој превезувал три дипломатски торби од американските легации во Талин, Рига и Хелсинки и над 120 килограми дипломатска пошта од двајца курири од француската амбасада. Вработениот во американската служба за надворешни работи Хенри В. Антеил Џуниор, француските курири и други патници загинале во несреќата.

На 16 јуни 1940 година, Советскиот Сојуз ја нападнал на Естонија. Црвената армија излегла од нивните воени бази во Естонија; околу 90.000 дополнителни советски трупи влегле во земјата. Вјачеслав Молотов ги обвинил балтичките земји за заговор против Советскиот Сојуз и поставил ултиматум на Естонија за формирање влада што Советите ќе ја одобрат. Естонската влада одлучила во согласност со пактот Келог-Бријанд да не ја користи војната како инструмент на националната политика, со оглед на огромната советска сила и на границите и внатре во земјата - да не дава отпор, да избегне крвопролевање и отворена војна.

Авионот Калева и неговиот екипаж пред инцидентот
На 17 јуни, денот кога Франција и се предала на Германија, Естонија го прифатила ултиматумот и државноста на Естонија де факто престанала да постои. Воената окупација на Република Естонија била завршена до 21 јуни 1940 година и станала „*официјална*" со комунистички државен удар поддржан од советските трупи.

Повеќето од естонските одбранбени сили и Естонската одбранбена лига се предале според наредбите на естонската влада, верувајќи дека отпорот е бескорисен и биле разоружани од Црвената армија. Само естонскиот независен сигнален баталјон стациониран во Талин во Улицата Рауа покажал отпор кон Црвената армија, заедно со комунистичката милиција наречена „*Народна самоодбрана*", (естонски: '**Rahva Omakaitse'**) на 21 јуни 1940 година. Бидејќи Црвената армија донела дополнително засилување поддржано од шест оклопни борбени возила, битката траела неколку часа до зајдисонце. Конечно, воениот отпор бил прекинат со преговори и Независниот сигнален баталјон се предал и бил разоружан. Имало 2 мртви естонски војници, Алексеј Маникус и Јоханес Мандре, и неколку ранети на естонска страна и околу 10 убиени и повеќе ранети на советска страна. Истиот ден, 21 јуни 1940 година, знамето на Естонија било заменето со црвено знаме на кулата Пик Херман, симболот на владата на сила во Естонија.

На 14-15 јули се одржаале веројатно измислени избори на кои им било дозволено да учествуваат само на кандидатите поддржани од Советскиот Сојуз. Оние на кои не им се ставило печат на пасошот за гласање за комунистички кандидат, ризикувале да бидат застрелани во задниот дел од главата. Биле формирани трибунали за да ги казнат „*предавниците на народот*", оние кои не ја исполниле „*политичката должност*" да гласаат за Естонија во СССР. Така избраниот „*парламент*" ја прогласил Естонија за социјалистичка република на 21 јули 1940 година и едногласно побарал Естонија да биде „*прифатена*" во Советскиот Сојуз. Окупацијата и анексијата на Естонија во Советскиот Сојуз во 1940 година се сметале за нелегални и никогаш официјално не биле признати од Велика Британија, Соединетите Американски Држави и другите западни демократии. Анексијата укинала бројни претходни договори склучени од Советскиот Сојуз и неговиот претходник, болшевистичка Русија.

### Советски терор

Тврдење дека овие луѓе биле масакрирани од СССР во периодот од јуни до септември 1941 година во Куресаре, Естонија. Изворот наведува: „*Не се најдени виновници*"
Откако ја презеле контролата над Естонија, советските власти брзо тргнале да го отстранат секое потенцијално противење на нивното владеење. Во текот на првата година од окупацијата (1940–1941) биле уапсени над 8.000 луѓе, вклучително и повеќето водечки политичари и воени офицери во земјата. Околу 2.200 од нив биле погубени во Естонија, додека останатите биле пренесени во затворски логори во Русија, од каде многу малку се вратиле живи. На 19 јули 1940 година, врховниот командант на естонската армија Јохан Лајдонер бил заробен од НКВД и депортиран заедно со неговата сопруга во градот Пенза. Лајдонер починал во затворскиот логор Владимир, Русија на 13 март 1953 година. Претседателот на Естонија, Константин Пац бил уапсен и депортиран од Советите во Уфа, Русија на 30 јули; тој починал во психијатриска болница во Калинин (моментално Твер), Русија во 1956 година. Вкупно околу 800 естонски офицери биле уапсени, од кои околу половина биле погубени, уапсени или изгладнети до смрт во затворските логори.

Кога Естонија била прогласена за Советска Република (ССР), екипажот на 42 естонски бродови во странски води одбил да се врати во својата татковина (околу 40% од предвоената естонска флота). Овие бродови биле реквизирани од британските сили и користени во конвоите на Атлантикот. За време на војната, околу 1000 естонски морнари служеле во британската трговска морнарица, од кои 200 како офицери. Мал број Естонци служеле во Кралските воздухопловни сили, во британската армија и во американската армија, вкупно не повеќе од двесте.

### Советска репресија на етничките Руси

Веднаш по советското преземање, локалните руски институции (општества, весници итн.) биле затворени. Културниот живот што се развил за време на независноста на Естонија бил уништен. Речиси сите водечки руски емигранти биле уапсени и подоцна погубени.

Некои од руските бели емигранти веќе биле уапсени пред 21 јуни 1940 година од страна на естонската политичка полиција, веројатно со цел да се избегнат „*провокации*" за време на инвазијата на Црвената армија, а уапсените биле последователно предадени на коморите за мачење на НКВД по преземањето на комунистите.

### Историски советски извори

Сè до преоценувањето на советската историја во СССР што започнала за време на Перестројката, пред СССР да го осуди тајниот протокол од 1939 година меѓу Нацистичка Германија и самата себе, што довело до инвазија и окупација на трите балтички земји, вклучувајќи ја и Естонија, настаните во 1939 година според советските извори пред Перестројката биле следните: во претходната провинција на Руската империја, гувернерот на Естонија (руски: *Эстляндская губерния*), советската власт била воспоставена на крајот на октомври 1917 година. Естонската Советска Република била прогласена во Нарва на 29 ноември 1918 година, но паднала во рацете на контрареволуционерите и Белото Движење во 1919 година

.

Владата на Советскиот Сојуз и предложила на Владата на Република Естонија да склучи договор за заемна помош меѓу двете земји. Притисокот од естонскиот работник ја принудило естонската влада да го прифати овој предлог. На 28 септември 1939 година, бил потпишан Пакт за взаемна помош кој му овозможил на СССР да стационира ограничен број единици на Црвената армија во Естонија. Економските тешкотии, незадоволството од политиките на естонската влада „*која го саботираше исполнувањето на Пактот и естонската влада*" и политичката ориентација кон Нацистичка Германија довеле до револуционерна ситуација на 16 јуни 1940 година. Нота од советската влада до естонската влада сугерирала дека строго се држат до Пактот за взаемна помош. За да се гарантира исполнувањето на Пактот, дополнителни воени единици влегле во Естонија, добредојдени од естонските работници кои побарале оставка од естонската влада. На 21 јуни под раководство на Естонската Комунистичка партија се одржале политички демонстрации на работниците во Талин, Тарту, Нарва и други градови. Истиот ден била соборена фашистичката влада и била формирана Народна влада предводена од Јоханес Варес. На 14-15 јули 1940 година се одржале избори за естонскиот парламент. „*Работниот народен сојуз*", создаден по иницијатива на Естонската Комунистичка партија, добил со 84,1% учество на електоратот 92,8% од гласовите. На 21 јули 1940 година, Државното собрание ја усвоило декларацијата за обновување на советската моќ во Естонија и ја прогласила Естонската Советска Социјалистичка Република. На 22 јули била усвоена декларацијата за желбата на Естонија да се приклучи на СССР и соодветно се обратил Врховниот совет на СССР. Барањето било одобрено од Врховниот совет на СССР на 6 август 1940 година. На 23 јули Државното собрание ја прогласила целата земја за народна сопственост, додека банките и тешката индустрија биле национализирани. На 25 август Државното собрание го усвоил Уставот на Естонската ССР, се преименувал во Врховен совет на Естонската ССР и го одобрил Советот на народни комесари на Естонската ССР.

Летна војна
-----------

Советскиот крстосувач „Киров" за време на евакуацијата на Талин во август 1941 година.
На 22 јуни 1941 година, Нацистичка Германија ја започнала својата инвазија на Советскиот Сојуз. На 3 јули, Јосиф Сталин ја дал својата јавна изјава преку радио повикувајќи на напуштање на политиката на изгорена земја во областите. Во Северна Естонија најголемо влијание имале советските баталјони за уништување, кои биле последната балтичка територија заземена од Германците. „Шумските браќа за независност", броејќи 12.000 ги нападнале силите на НКВД и 8-та армија (генерал мајор Љубовцев). Борбата против Форест Брадерс и спроведувањето на тактиката на изгорена земја биле придружени со терор врз цивилното население, кое било третирано како поддржувачи на востаниците. Уништувачките баталјони гореле фарми и некои мали населби. За возврат, членовите на баталјоните за истребување биле изложени на ризик од репресалии од страна на антисоветските партизани.

Битки на периферијата на Талин во август 1941 година.
Илјадници луѓе, вклучително и голем дел од жени и деца биле убиени, додека десетици села, училишта и јавни згради биле изгорени до темел. Во август 1941 година, сите жители на селото Виру-Кабала биле убиени, вклучително и двегодишно дете и шестдневно бебе. Во масакрот во Каутла, дваесет луѓе, сите цивили, биле убиени - многу од нив по тортура - и десетици фарми биле уништени. Нискиот број на човечки смртни случаи во споредба со бројот на изгорените фарми се должи на разузнавачката група Ерна со долг дострел, која ја пробила блокадата на Црвената армија на областа, дозволувајќи им на многу цивили да избегаат. Повремено, баталјоните палеле живи луѓе. Баталјоните за уништување убиле 1.850 луѓе во Естонија. Речиси сите биле партизани или невооружени цивили.

Германскиот генерал Георг фон Кухлер во Талин во август 1941 година.
Откако германската 18-та армија ја преминале естонската јужна граница на 7-9 јули, „Шумските браќа" се организирале во поголеми единици. Тие ги презеле единиците на 8-та армија и баталјоните за уништување во Анцла на 5 јули 1941 година. Следниот ден, се случила поголема офанзива во Вастселина каде „Шумските браќа" го спречиле советското уништување на градот и ги заробиле началниците на баталјоните за истребување и локалните комунистички администратори. На 7 јули, „Шумските браќа" можеле да го подигнат естонското знаме во Вастелиина. Последователно, Вору бил ослободен и до моментот кога пристигнала 18-та армија, сино-црно-белите знамиња веќе биле на јарболите и „Шумските браќа" се организирале во милицијата *Omakaitse*.

Битката кај Тарту траела две недели и уништила голем дел од градот. Под водство на Фридрих Кург, „Шумските браќа" ги избркале Советите од Тарту, зад линијата на реката Перну - Емајиги и ја обезбедиле јужна Естонија под контрола на Естонија до 10 јули. НКВД убила 193 луѓе во затворот Тарту при своето повлекување на 8 јули.

18-та армија го продолжила напредувањето во Естонија работејќи во соработка со „Шумските браќа". Заедничките естонско-германски сили ја презеле Нарва на 17 август. До крајот на август, Талин бил опколен, додека во пристаништето било мнозинството од Балтичката флота. На 19 август започнал последниот германски напад на Талин. Заедничките естонско-германски сили го зазеле главниот град на Естонија на 28 август. Советската евакуација на Талин донела големи загуби. На тој ден, Црвеното знаме соборено претходно било заменето со знамето на Естонија. Откако Советите биле протерани од Естонија, германските трупи ги разоружале сите групи на „Шумските браќа". Естонското знаме набргу било заменето со знамето на Германија.

На 8 септември, германските и естонските единици ја започнале операцијата Беовулф за да ги исчистат советските сили од западниот естонски архипелаг. Имало серија напади за диверзија за да се збунат советските бранители. Операцијата ги постигнала своите цели до 21 октомври.

### Штети

Жртви на НКВД во Тарту, Естонија, јули 1941 г.
2.199 луѓе биле убиени од советските државни безбедносни агенции, баталјоните за уништување, Црвената армија и Балтичката флота, меѓу кои 264 жени и 82 малолетници. Нанесена била голема штета на Естонското кооперативно друштво за големопродажба, Естонската компанија за извоз на месо и Централната асоцијација на кооперативни млекарници. Биле уништени 3.237 фарми. Вкупно, биле уништени 13.500 згради. Податоците за добитокот и птиците од 1939 година се разликуваат од 1942 година по следните бројки: имало 30.600 (14%) помалку коњи, 239.800 (34%) помалку млечни говеда, 223.600 (50%) помалку свињи, 320.000 помалку (4%) овци и 470.000 (27,5%) помалку птици. Следната опрема била евакуирана во Советскиот Сојуз: оние на Талински инженерски работи „*Ред Крул*", фабриката за радио „*Радио Пионер*" и фабриката за хартија *Северна*. Почнала и демонтажа на индустријата за нафтени шкрилци. Дополнително биле евакуирани суровини, полупроизводи, производи и готово производство. Севкупно, изведени биле индустриска опрема во вредност од 36.849 рубли, транспортни средства во вредност од 362.721 рубли, готови производи во вредност од 82.913 рубли и материјали во вредност од 94.315 рубли. Биле евакуирани средства во вредност од 606.632 рубли.

Во пожарите на 12 и 13 јули изгореле седиштето на Естонската одбранбена лига, кампусот на Факултетот за ветеринарство и земјоделство на Универзитетот во Тарту и повеќе универзитетски згради. Уништени биле неколку библиотеки на универзитетот и 135 големи приватни библиотеки, со вкупно 465.000 книги, многу архивски материјали и изгубени 2.500 уметнички дела. Меѓу нив биле библиотеките на Аино и Густав Суитс и Аурора и Јоханес Семпер.

Германска окупација
-------------------

Повеќето Естонци ги поздравиле Германците со релативно раширени раце и се надевале на обновување на независноста. Во Јужна Естонија биле формирани администрации за независност, предводени од Јури Улуотс, и координативен совет во Тарту веднаш штом советскиот режим се повлекол и пред да пристигнат германските трупи.|group=nb}}. „Шумките браќа" од Тарту го овозможиле тоа. Сето ова пропаднало бидејќи Германците ја распуштиле привремената влада и Естонија станала дел од окупираниот од Германија Рајхскомесаријатот Остланд. За внатрешна безбедност бил формиран *Sicherheitspolizei* под водство на Аин-Ервин Мере

Европа, со предвоени граници, покажува проширување на Генералниот план Ост.
Во април 1941 година, во пресрет на германската инвазија, Алфред Розенберг, министер на Рајхот за окупираните источни територии, балтички Германец, роден и израснат во Талин, Естонија, ги изложил своите планови за Истокот. Според Розенберг, била креирана идна политика:

* Германизација (Eindeutschung) на „*расно погодните*" елементи.
* Колонизација од германските народи.
* Егзил, депортации на непожелните елементи.

Розенберг сметач дека „*Естонците се најгерманци од луѓето што живеат во балтичката област, откако веќе достигнаа 50 проценти од германизацијата преку данското, шведското и германското влијание*". Несоодветните Естонци требало да бидат преместени во регионот што Розенберг го нарекол „*Пејпуленд*" за да им се направи простор на германските колонисти. Отстранувањето на 50% од Естонците било во согласност со Генералниот план Ост, но планот не предвидувал само нивно преместување, мнозинството требало да работи и на крај да умрат од глад.:54–55
Почетниот ентузијазам што го придружувал ослободувањето од советската окупација брзо исчезнал и Германците имале ограничен успех во регрутирањето доброволци. Нацртот бил воведен во 1942 година, што резултирало со околу 3400 мажи кои побегнале во Финска за да се борат во финската армија наместо да им се придружат на Германците. Финскиот пешадиски полк 200 (естонски: *soomepoisid*) бил формиран од естонски доброволци кои избегале од присилната мобилизација од 1943-1944 година во германските сили во Естонија. Единицата се борела со Црвената армија на Карелскиот фронт. Во јуни 1942 година, политичките лидери на Естонија кои ги преживеале советските репресии одржале состанок скриен од окупаторските сили во Естонија каде што се разговарало за формирање на подземна естонска влада и опциите за зачувување на континуитетот на републиката. На 6 јануари 1943 година се одржал состанок во естонската странска делегација во Стокхолм. За да се зачува законското продолжение на Република Естонија, било одлучено последниот уставен премиер, Јури Улуотс, да продолжи да ги исполнува своите одговорности како премиер. Во јуни 1944 година, избирачкото собрание на Република Естонија се собрало во тајност од окупаторските сили во Талин и го назначил Јури Улуотс за премиер со одговорности на претседателот. На 21 јуни Јури Улуотс го назначил Ото Тиф за заменик-премиер. Откако сојузничката победа над Германија станала сигурна во 1944 година, единствената опција да се спаси независноста на Естонија била да се спречи нова советска инвазија на Естонија до капитулацијата на Германија. Со поддршка на германскиот повик за регрутирање, Улуотс се надевал дека ќе ја врати естонската армија и независноста на земјата.

### Холокауст

Првите записи за Евреите во Естонија датираат од 14 век. Постојаното еврејско населување во Естонија започнало во деветнаесеттиот век, кога во 1865 година рускиот цар Александар II им доделил на Евреите со универзитетски дипломи и на трговците од третиот еснаф право да влезат во регионот

Меморијал на холокаустот на местото на поранешниот концентрационен логор Клога, отворен на 24 јули 2005 година
Создавањето на Република Естонија во 1918 година го означило почетокот на новата ера за Евреите. Приближно 200 Евреи се бореле во борба за создавање на Република Естонија и 70 од нив биле доброволци. На 12 февруари 1925 година естонската влада донела закон единствен во меѓувоената Европа кој се однесува на културната автономија на етничките малцинства. Еврејската заедница брзо ја подготвила својата апликација за културна автономија. Составена е статистика за еврејските граѓани. Тие биле вкупно 3045, исполнувајќи го минималниот услов од 3000. Во јуни 1926 година бил избран Еврејскиот културен совет и била прогласена еврејска културна автономија. Еврејската културна автономија била од голем интерес за глобалната еврејска заедница. Еврејскиот национален фонд и доделил на Владата на Република Естонија сертификат за благодарност за ова достигнување.

Во времето на советската окупација во 1940 година, имало околу 4000 естонски Евреи. Многу Евреи биле депортирани во Сибир заедно со други Естонци од страна на Советите. Се проценува дека оваа судбина ја доживеале 500 Евреи.

Еврејската заедница била меѓу првите што била заокружена во согласност со Генералниот план Ост кој барал отстранување на 50% од естонските граѓани. Со инвазијата на Балтикот, намерата на нацистичката влада била да ги искористи балтичките земји како нивна главна област на масовен геноцид.

Следствено, Евреите од земји надвор од Балтикот биле испратени таму за да бидат истребени. Од околу 4.300 Евреи во Естонија пред војната, меѓу 950 и 1.000 биле заробени од нацистите. Се проценува дека околу 10.000 Евреи биле убиени во Естонија откако биле депортирани во тамошните логори од други места во Источна Европа. Имало 7 познати етнички Естонци - Ралф Геретс, Аин-Ервин Мере, Јаан Виик, Јухан Јуристе, Карл Линас, Александар Лаак и Ервин Викс - кои се соочиле со судења за злосторства против човештвото. Од обновувањето на независноста на Естонија, основана е естонската меѓународна комисија за истражување на злосторствата против човештвото. Биле поставени маркери за 60-годишнината од масовните погубувања што биле извршени во логорите Лагеди, Ваивара и Клуга (Калеви-Лива) во септември 1944 година.

Во мај 2005 година, естонскиот премиер Андрус Ансип одржал говор при посетата на Клога:

„Иако овие убијци мора да одговараат за нивните злосторства како поединци, естонската влада продолжува да прави се што е можно за да ги открие овие злосторства. Се извинувам за фактот што естонските граѓани може да се најдат меѓу оние кои учествувале во убиствата на луѓе или помогнале во извршувањето на овие злосторства".
На Естонија (заедно со Австрија, Литванија, Норвешка, Романија, Шведска, Сирија и Украина) и е дадена оценката Категорија F: „*Целосен неуспех*" („*земји кои во принцип одбиваат да истражат, а камоли да ги гонат осомничените нацистички воени злосторници*") од Центарот Симон Визентал, Извештај за статусот за истрага и гонење на нацистичките воени злосторници за 2006 година.

Естонските воени единици во 1941–1943
-------------------------------------

Јури Улуотс
### Естонски единици во германските сили

Во 1941 година, било објавено во Германија дека дополнителните сили за борбена поддршка, единиците Вафен-СС ќе бидат подигнати од негермански странски државјани. Целта била да се добие дополнителна работна сила од окупираните нации. Некои од овие формирани странски легии вклучувале доброволци од Белгија, Данска, Финска, Франција, Норвешка и Холандија. На 28 август 1942 година, германските сили го објавиле легалниот состав на Естонската легија во рамките на силите за борбена поддршка, единиците Вафен-СС Verfügungstruppe. Оберфирерот Франц Аугсбергер бил номиниран за командант на легијата. До 13 октомври 1942 година се појавиле 500 доброволци. Во пролетта 1943 година, дополнителни мажи биле повикани од полицијата и бројот се искачил на 1.280.[91][потребна е страница] 90% од волонтерите изгубија роднина во Црвениот терор Баталјонот „Нарва" бил формиран од првите 800 мажи на Легијата кои ја завршиле својата обука во Дебица (Хајделагер во 1943 година), испратена во април 1943 година да се приклучи на дивизијата Викинг во Украина. Тие го замениле финскиот баталјон за доброволци, отповикан во Финска поради политички причини.

Баталјонот „Нарва" учествуваше во Корсуно-Шевченковската операција. Повлекувајќи се низ патеката за бегство наречена *Портата на пеколот*, баталјонот се нашол под силен советски оган. Баталјонот ја изгубил речиси целата своја опрема за време на масакрот, додека повеќето војници го избегнале опкружувањето.

Регистрација за волонтерите на Естонска легија, септември 1942 година
Во март 1943 година, германските окупаторски сили се свртеле кон мобилизација со регрутирање мажи родени во Естонија помеѓу 1919 и 1924 година. Мобилизација во октомври 1943 година повикала мажи родени во 1925-1926 година. На 5 мај 1943 година, 3-та естонска доброволна бригада на СС била формирана и испратена на фронтот кај Невел. Последица на мобилизациите од 1943 година била бранот на околу 5.000 Естонци кои избегале во Финска за да го избегнат германскиот нацрт. Над половина од овие мажи доброволно се пријавиле за служба во финските вооружени сили. Околу 2.300 се приклучиле на армијата и 400 на морнарицата.

### Естонски корпус во Црвената армија

Во јуни 1940 година, додека естонската армија била интегрирана во советската воена структура, каде што во јуни 1940 година имало 16.800 луѓе, таа била сменета во „22-риот територијален корпус". 5.500 естонски војници служеле во корпусот за време на првата битка. 4.500 од нив преминале на германска страна. Во септември 1941 година, кога корпусот бил ликвидиран, имало уште 500 естонски војници.
Откако мобилизирале околу 33.000 Естонци додека Советите се евакуирале во летото 1941 година, не повеќе од половина од тие мажи биле искористени за воена служба; останатите загинале во концентрационите логори и работничките баталјони Гулаг, главно во раните месеци од војната.

Естонските воени единици во рамките на Црвената армија почнале да се формираат во јануари 1942 година, меѓу етничките Естонци што живееле во СССР. Советски извор сугерира дека во мај 1942 година имало речиси 20.000 Естонци во националните единици. Осмиот естонски корпус, како што овие единици почнале да се нарекуваат по септември 1942 година, стигнал до фронтот во Великије Луки во декември 1942 година и претрпел големи загуби во битката, како и пребегнување на околу 1.000 луѓе на германската страна. По Великије Луки, корпусот бил заменет со други националности од СССР. Главната активност на корпусот во вториот дел од војната бил учеството во битките за Естонија.

Битки во 1944 година
--------------------

Војници кои го бранат естонскиот брег на реката Нарва, со тврдината Ивангород на спротивната страна.
Во јануари 1944 година, Советскиот Ленинградски фронт (групата на советската армија во регионот на Ленинград) ја принудил групата Спонхајмер да се врати на поранешната естонска граница. На 31 јануари, самоуправата (марионетската влада на Естонија) објавила општа регрутација-мобилизација. Јури Улуотс, последниот уставен премиер на републиката и лидер на естонската подземна влада, одржал радио обраќање на 7 февруари во кое ги замолил способните мажи родени во 1904-1923 година да се пријават во војска. Пред ова, Улуотс се спротивставил на естонската мобилизација како нелегална според Хашките конвенции. Улуотс се надевал дека со вклучување во таква војна Естонија ќе може да привлече западна поддршка за каузата за независност од СССР. Мобилизацијата привлекла голема поддршка меѓу Естонците и биле повикани 38.000 мажи. По мобилизацијата имало околу 50.000–60.000 Естонци под оружје во Естонија. Волонтерската Естонска легија создадена во 1942 година била принудена да биде под команда на Вафен-СС во 1944 година и се проширила во 20-та Вафен-гренадиерска дивизија на СС, додека другите естонски единици кои се бореле на различни фронтови на германската страна биле итно пренесени во Естонија. Покрај тоа, биле формирани шест баталјони за гранична одбрана. Во есента 1944 година, се проценува дека имало ист број Естонци под оружје како и во времето на Естонската војна за независност, вкупно околу 100.000 мажи. Волонтери од Норвешка, Данска, Холандија и Белгија исто така биле распоредени во Естонија во рамките на групата Спонхајмер.

### Формирање мостобрани на Нарва

Советска карта на почетокот на естонската операција, февруари - април 1944 година
Советската офанзива Кингсеп-Гдов стигнала до реката Нарва на 2 февруари. Напредните советски единици на Втората ударна армија и 8-та армија воспоставиле неколку мостови на западниот брег северно и јужно од Нарва. На 7 февруари, 8-та армија го проширила мостот во мочуриштето Кривасо јужно од Нарва, пресекувајќи ја железничката пруга Нарва-Талин зад 3-тата германска СС Панцер група. Штабот на Ленинградскиот фронт не можел да ја искористи можноста да ја опколи помалата германска армиска група. Групата Спонхајмер ја задржала својата позиција во комплицираната ситуација. Во исто време, советскиот 108-ми корпус ги приземјил своите единици преку езерото Пејпус и воспоставил мост околу селото Мерапалу. Случајно, Естонската дивизија упатена кон фронтот стигнала до областа во тоа време. Во битката на 14-16 февруари, 1-виот баталјон, СС доброволниот гренадиерски полк 45 Естланд и баталјон од 44-от пешадиски полк (составен од персонал од Источна Прусија) ги уништиле приземјените советски трупи. Операцијата Мерекула била спроведено истовремено, кога 260-та независна пешадиска поморска бригада на Советскиот Сојуз од 517 лица слетала во крајбрежната населба Мерекула зад линиите на групата Спонхајмер. Меѓутоа, амфибиската единица била речиси целосно уништена.

### Офанзиви на Нарва, февруари и март

Втората ударна армија ја започнала новата офанзива на градот Нарва на 15 февруари истовремено од мостовите северно и јужно од градот Нарва, чија цел била да го опколи 3-тиот германски СС тенковски корпус. По жестоки битки, исцрпената советска армија ја прекинала својата операција на 20 февруари. Од почетокот на јануари, Ленинградскиот фронт изгубил 227.440 мажи како ранети, убиени или исчезнати во акција, што сочинува повеќе од половина од војниците кои учествувале во Ленинградско-новгородската стратешка офанзива.

Паузата меѓу офанзивите била искористена за внесување дополнителни сили од двете страни. На 24 февруари (Денот на независноста на Естонија), исполнувајќи ја својата прва задача на фронтот Нарва, новите СС доброволни полкови 45 и 46 (1 и 2 естонски) извршиле контранапад за да ги скршат советските мостови. Нападот на вториот естонски полк го уништил советскиот мост Риигикула. Нападот на 1-виот и 2-риот естонски полк командуван од Пол Вент го ликвидирал мостот Сииверци до 6 март.

До почетокот на март, раководството на Ленинградскиот фронт собрал девет корпуси против седум германски дивизии и една бригада што го бранел Нарва. Советската офанзива на Нарва (1–4 март 1944) започнала југозападно од Нарва со цел да ја надмине и да ја опколи тврдината. Пушкарскиот корпус на 59-та армија ја опколил 214-та пешадиска дивизија и естонскиот 658-ми и 659-от источен баталјон кои продолжиле да се спротивставуваат. Ова му дало доволно време на командата на армискиот одред „Нарва" да се движи во сите достапни единици и да ја одбие офанзивата.

Советскиот воздушен напад го срамнил историскиот град Нарва на 6 март 1944 година. Нападот на пешадијата на Втората ударна армија следел на мостот Ивангород на источниот брег на реката на 8 март. Градот, каде што советскиот 14-ти корпус поддржан од артилерија на 8-от естонски корпус се обидел да ја пробие германската одбрана што ја држеле естонските полкови. Нападите биле одбиени со големи загуби за Советите.

Советските воздушни напади врз цивили во естонските градови имале за цел да ги принудат Естонците да не ја поддржуваат германската страна против советската офанзива. Советската авијација со долг дострел го нападнал Талин ноќта спроти 9 март. Приближно 40% од станбениот простор бил уништен во градот, 25.000 луѓе останале без засолниште, а 500 цивили биле убиени. Резултатот од воздушниот напад бил спротивен на целта на Советскиот Сојуз бидејќи Естонците се чувствувале згрозени од советските злосторства и повеќе мажи одговориле на германскиот повик за регрутирање.

Шесте дивизии, оклопни возила и артилерија на советскиот 109-тиот корпус и новодонесениот 6-ти корпус ја иницирале офанзивата на Нарва (18-24 март 1944 година) насочена кон железничката станица Овер. Ослабената германска 61-ва пешадиска дивизија ги задржала своите одбранбени позиции. Кампфгрупе Штрахвиц го уништил ударниот клин на советската 8-ма армија на 26 март на западниот крај на Кривасовиот мост. Кампфгрупе го уништил источниот врв на мостот на 6 април. Кампфгрупе инспириран од нивниот успех се обидел да го елиминира мостот како целина, но не можел да продолжи поради пролетното затоплување што го направило мочуриштето непроодно за неговата тенковска ескадрила. До крајот на април, групите во Нарва меѓусебно ги исцрпиле своите сили. Релативната смиреност се населила на фронтот до крајот на јули 1944 година.

### Синимаедови ридови

Битка на линијата „Таненберг", 26–29 јули 1944
Советската 8-ма армија го започнала првичниот напад на офанзивата Нарва на железничката станица Овер. 44-от пешадиски полк и 1-от естонски полк го одбиле, нанесувајќи им големи загуби на Советите. Третиот СС тенковски корпус бил евакуиран од Нарва и фронтот бил сместен на линијата Таненберг кај Синимаедовите ридови на 26 јули.

Советската напредна гарда ја нападнала линијата Таненберг освојувајќи дел од Ластекодумаги, најисточниот од трите рида. Советските обиди да ги освои останатите ридови пропаднале следниот ден. Германскиот контранапад на 28 јули потоа пропаднал под одбрана на советските тенкови полкови. Силите на 3-тиотармиски корпус се стационирал во нивните нови позиции во Гренадеримаги, централниот дел од трите рида.

Врвот битката кај Таненберг бил советскиот напад на 29 јули. Советските единици го потиснале германскиот отпор кај Ластекодумаги, додека советските главни сили претрпеле големи загуби во последователниот напад на Гренадеримаги. Советските тенкови го опколиле Гренадеримаги и најзападниот Торнимаги. Во исто време, Феликс Штајнер ги испратил преостанатите седум германски тенкови кои ги погодиле изненадените советски оклопни сили. Ова и овозможило на мултинационалната борбена единица повторно да ги освои Гренадеримаги во германски раце. Од 136.830 Совети кои ја иницирале операцијата Нарва, јули 1944 година, неколку илјади преживеале и советските тенковски полкови биле урнати.

Со помош на брзо засилување, Црвената армија продолжила со своите напади. Ставка побарал армискиот одред „Нарва" да биде уништен и градот Раквере да биде освоен најдоцна до 7 август. Втората армија се вратила на 20.000 војници до 2 август, додека нивните бројни обиди за следење непроменета тактика не успеале да ја разбијат одбраната на Нарва. Говоров ја прекинал советската офанзива на 10 август.

### Југоисточна Естонија

Кога естонската операција не успеала во Синимаед, борбата била пренесена на југ од езерото Пејпус. Главниот удар на советската офанзивна операција Тарту била насочен кон градот Петсери. На 10 август, советската 67-ма армија ја пробила одбраната на XXVIII армиски корпус. 43-тата дивизија го зазела градот Вору на 13 август, принудувајќи ги трупите на 18-та армија на бреговите на реките Гауја и Ваике Емајиги. Германските единици поддржани од локалните баталјони за цивилна одбрана Омакаице ги зацврстиле своите позиции долж Ваике Емајиги и ги одбиле бројните советски обиди до 14 септември.

Армиската група „Север" ја потчинила одбраната на градот Тарту на Кампфгруп Вагнер, на кој му недостигале доволни трупи за да ја надминат линијата. На 23 август, 3-тиот Балтички фронт започнал артилериски напади на позициите на 2-риот баталјон, 2-риот естонски полк во селото Нио југоисточно од Тарту. Советската 282-та дивизија, 16-та единечна тенковска бригада и два самоодни артилериски полкови ја поминале одбраната и го зазеле стратешки важниот мост Керевере преку реката Емајиги западно од Тарту. На 25 август, три советски дивизии со поддршка на оклопни и артилериски единици го освоиле градот и воспоставиле мост на северниот брег на реката Емајиги.

Александер Варма, амбасадорот на Естонија во Финска, објавил дека Националниот комитет на Република Естонија испратил телеграма на 1 август во која пишува: „*Естонците се враќаат дома*!". Тогаш било објавено дека финскиот пешадиски полк 200 ќе биде распуштен и дека доброволците можат слободно да се вратат дома. Бил постигнат договор со Германците, а на Естонците им било ветена амнестија доколку се вратат. 1-виот баталјон на финските момчиња, естонските полициски баталјони бр. 37 и 38 и тенковска ескадрила го уништиле мостот на две советски дивизии западно од градот до 30 август и го зазеле мостот Керевере. На 4 септември, операцијата командувана од Ребејн, Вент и Мејнрад фон Лаучерт се обидела повторно да го заземе Тарту. Нападот бил одбиен од единиците на 3-тиот балтички фронт.

### Балтичка офанзива

Советската офанзива во октомври-ноември 1944.
Како што Финска ја напуштила војната на 4 септември 1944 година, според мировниот договор со Советите, одбраната на копното станала невозможна и командата на армиската група Нарва започнала да подготвува евакуација од Естонија. Трите советски балтички фронта ја започнале својата офанзивна операција Рига на 14 септември долж целата должина на фронтот на германската 18-та армија што се протегала од градот Мадона во Латвија до устието на реката Емајиги. Во естонскиот сегмент од железничкиот спој Валга до езерото Вертсјарв, нападнал 3-тиот балтички фронт. Во жестоки борби, германскиот XXVIII армиски корпус и баталјоните Омакаице ги задржале своите позиции против преголемите советски војски.

Советската офанзива во Талин на Втората армија започна во раните утрински часови на 17 септември. По артилерискиот напад од 132.500 гранати истрелани врз германскиот 2-ри армиски корпус, 8-миот естонски корпус, 30-тиот гардиски и 108-миот корпус ја преминале Емајги во 25 километри широк предниот сегмент на исток и тргнале во офанзива со оклопна и воздушна поддршка. Била пробиена одбраната на 2-риот армиски корпус. Само борбената група „Ребан" поставена во близина на Тарту успешно го одржала својот преден сегмент. Алфонс Ребејн ги извадил своите трупи со големи загуби. Армиската група Нарва и XXVIII армиски корпус, најсеверните елементи на Армиската група Север биле изложени на ризик да бидат опколени и уништени. Шорнер наредил армиската група Нарва да ја напушти одбраната на линијата Емајги и фронтот Нарва да биде евакуиран од копното на Естонија.

Борците на естонскиот корпус ги убиле своите сонародници војници паднати заробеници во битката кај Поркуни, а ранетите војници побарале засолниште во парохиската црква Авинурме.

Трите германски дивизии во западно-естонскиот архипелаг (архипелагот Мунсунд) давале отпор до 23 ноември 1944 година.

Според советските податоци, освојувањето на територијата на Естонија ги чинело 126.000 жртви, од сите причини. Битките на фронтот Нарва веројатно додале 480.000 на бројката. На германска страна, нивните сопствени податоци покажуваат 30.000 мртви, што најверојатно е потценето; пореална бројка би била 45.000.

Обид за враќање на независноста
-------------------------------

Прогласување на Владата на Естонија од 18 септември 1944 година
Како што Германците се повлекувале, така на 18 септември Јури Улуотс формирал влада предводена од заменик-премиерот Ото Тиеф. Знамето на Нацистичка Германија на Пик Херман било заменето со знамето на Естонија два дена подоцна. На 21 септември била прогласена естонската национална влада. Естонските сили ги зазеле владините згради во Томпеа и им наредиле на германските сили да заминат. Црвената армија го зазела Талин на 22 септември, а естонското знаме било заменето со Црвеното знаме. По евакуацијата на германските сили, естонските воени единици под команда на контраадмиралот Јохан Питка продолжиле да се спротивставуваат на Црвената армија. Естонските трупи биле поразени од советските напредни единици во битките одржани на 23 септември западно од Талин кај Кеила и Ристи .

Естонската подземна влада, која не била официјално признаена ниту од Нацистичка Германија ниту од Советскиот Сојуз, побегнала во Стокхолм, Шведска и работела во егзил до 1992 година , кога Хајнрих Марк, премиерот на Република Естонија на должности на претседателот во егзил, ги предал своите акредитивни писма на новоизбраниот претседател на Естонија Ленарт Мери. На 23 февруари 1989 година, знамето на Естонска ССР било спуштено а било заменето со знамето на Естонија на 24 февруари 1989 година.

Советско враќање
----------------

Советските сили повторно ја освоиле Естонија во есента 1944 година по жестоки битки во североисточниот дел на земјата на реката Нарва (види Битка кај Нарва) и на линијата Таненберг. Во 1944 година, со оглед на тоа што земјата била повторно окупирана од Црвената армија, 80.000 луѓе побегнале од Естонија по море во Финска и Шведска, станувајќи воени бегалци, а подоцна и иселеници. 25.000 Естонци стигнале до Шведска и уште 42.000 во Германија. За време на војната околу 8.000 естонски Швеѓани и членовите на нивните семејства емигрирале во Шведска. По повлекувањето на Германците, околу 30.000 „Шумски браќа" останале да се кријат во естонските шуми, за да се подготват за масовна герилска војна. Командантот на 46. СС полк, Фридрих Кург, бил со повеќето свои луѓе во естонските шуми.

Во 1949 година, 27.650 советски трупи сè уште воделе војна против Шумските браќа. Следувала асовната депортација во 1949 година кога биле одведени околу 21.000 луѓе. Тоа го скршила основата на бунтовничкото движење. 6.600 „Шумски браќа" се откажале во ноември 1949 година. Подоцна, неуспехот на унгарското востание го скршил моралот на отпорот на 700-те мажи кои сè уште останале под закрила. Според советските податоци, до 1953 година биле разоружани 20.351 востаници. Од нив, 1.510 загинале во битките. Август Сабе, еден од последните преживеани членови на „Шумски браќа" во Естонија, бил откриен од агентите на КГБ и се удавил во 1978 година. По него имало малку бунтовници живи во естонските шуми. Многу од нив починале поради нивната возраст во следните 15 години.

Естонски Швеѓани бегаат од советската окупација во Шведска во 1944 година.
Во текот на првата повоена деценија на советскиот режим, Естонија била управувана од Москва преку естонски гувернери родени во Русија. Роден во семејства на домородните Естонци во Русија, вторите го стекнале своето црвено образование во Советскиот Сојуз за време на сталинистичките репресии на крајот на 1930-тите. Многумина од нив се бореле во Црвената армија (во естонскиот корпус), а малкумина од нив го совладале естонскиот јазик.

Иако Соединетите Американски Држави и Обединетото Кралство, сојузниците на СССР против Германија за време на Втората светска војна, ја признале окупацијата на Република Естонија од страна на СССР на конференцијата во Јалта во 1945 година де факто, владите на останатите западни демократии не го признале заземањето на Естонија од страна на СССР во 1940 година и во 1944 година де јуре според декларацијата на Самнер Велс од 23 јули 1940 година. Таквите земји ги признале естонските дипломати и конзули кои сè уште функционирале во многу земји во името на нивните поранешни влади. Овие дипломати опстојувале во оваа аномална ситуација до конечното обновување на независноста на Естонија во 1991 година.

Промени на границите на Естонија по Втората светска војна..
Руската Федерација, државата наследничка на Советскиот Сојуз, последователно го завршила своето воено присуство во Република Естонија со повлекување на своите последни трупи во август 1994 година, и отстапување од контролата врз постројките на нуклеарниот реактор во Палдиски во септември 1995 година.

Контроверзи
-----------

Ставовите се разликуваат за историјата на Естонија за време на Втората светска војна:

### Европски суд за човекови права

Судот забележува, прво, дека Естонија ја изгубила својата независност како резултат на Договорот за ненапаѓање помеѓу Германија и Сојузот на Советските Социјалистички Републики (исто така познат како „Пактот Молотов-Рибентроп"), склучен на 23 август 1939 година, и тајни дополнителни протоколи за него. По ултиматумот за поставување советски воени бази во Естонија во 1939 година, во јуни 1940 година се случил влез на советската армија во Естонија. Законската влада на земјата била соборена и советската власт била наметната насилно. Тоталитарниот комунистички режим на Советскиот Сојуз спровел големи и систематски акции против естонското население, вклучувајќи, на пример, депортација на околу 10.000 лица на 14 јуни 1941 година и на повеќе од 20.000 на 25 март 1949 година. По Втората светска војна, десетици илјади луѓе се сокриле во шумите за да избегнат репресија од советските власти; дел од оние кои се криеле активно се спротивставиле на окупацискиот режим. Според податоците на безбедносните органи, во текот на движењето на отпорот од 1944-1953 година биле убиени околу 1.500 лица, а речиси 10.000 уапсени. Прекината од германската окупација во 1941-1944 година, Естонија останала окупирана од Советскиот Сојуз до нејзиното обновување на независноста во 1991 година.

### Естонска влада

Плакета на зградата на Влада на Естонија, Тумпеа, во чест на членовите на владата убиени од комунистичкиот терор
Според естонската гледна точка, окупацијата на Естонија од страна на Советскиот Сојуз траела пет децении, прекината само со нацистичката инвазија од 1941-1944 година. По настаните од Бронзената ноќ во 2007 година, националната конзервативна група УЕН на Европскиот парламент поднела предлог за резолуција со која се признаваат 48-те години окупација како факт. Конечната верзија на резолуцијата на Европскиот парламент, сепак, ја признала само загубата на независноста на Естонија која траела од 1940 до 1991 година и дека анексијата на Естонија од страна на Советскиот Сојуз се сметала за нелегална од западните демократии. Паднал предлогот на левичарската група ГУЕ/НГЛ за резолуција со која се осудува преместувањето од страна на естонската влада за споменикот од Втората светска војна.

### Руска влада

Руската влада и официјални лица продолжуваат да тврдат дека советската анексија на балтичките држави била легитимна и дека Советскиот Сојуз ги ослободил земјите од нацистите. Тие наведуваат дека советските трупи влегле во балтичките земји во 1940 година по договорите и со согласност на владите на балтичките републики. Тие тврдат дека СССР не бил во воена состојба и не водел никакви борбени активности на територијата на трите балтички држави, затоа, аргументот продолжува, зборот окупација не може да се користи. „*Тврдењата за окупацијата" од Советскиот Сојуз и поврзаните тврдења ги игнорираат сите правни, историски и политички реалности и затоа се крајно неосновани*". (Министерство за надворешни работи на Русија)

### Позиции на ветераните

Естонскиот државјанин Илмар Хаависте, шеф на здружението на естонски ветерани кои се бореле на германската страна: „*И двата режима беа подеднакво зли - немаше разлика меѓу двата, освен што Сталин беше поитриот*". Естонскиот државјанин Арнолд Мери, кој се борел на советската страна, а подоцна бил обвинет за геноцид за неговата улога во депортациите: „*Учеството на Естонија во Втората светска војна беше неизбежно. Секој Естонец требаше да донесе само една одлука: чија страна да застане во таа крвава борба – нацистичката или антихитлеровската коалиција*". Рускиот државјанин Виктор Андреев кој се борел на советската страна во Естонија одговарајќи на прашањето: „*Како се чувствувате кога ве нарекуваат „окупатор*"? - „*Половина веруваат во едно, половина веруваат во друго*".

Во 2004 година, контроверзноста во врска со настаните од Втората светска војна го опкружил споменикот на Лихула. Во април 2007 година, различните ставови за историјата предизвикале протести на Бронзениот војник од Талин.

Забелешки
---------

Подножни белешки

1. ↑  Честопати герилците можеа да ги ослободат градовите пред да пристигнат Германците ... Релативната бавност на германскиот напредок им овозможи на околу 12.000 естонски „Шумски браќа" да се организираат во мали локални единици. Браќата Форест ги нападнаа советските гарнизони, принудувајќи дел од Црвената армија да се повлече во Латвија, ослободувајќи градови и села и окупирајќи клучни инсталации.
2. ↑  Во Естонија, предвоениот премиер Улуотс го смени својот став за мобилизација во февруари 1944 година, кога советската армија стигна до естонската граница. Во тоа време естонските единици под германска контрола имаа околу 14.000 луѓе. Сметајќи на германскиот дебакл, Улуотс сметаше дека е императив да има голем број Естонци вооружени, на кој било начин. ... значење многу пошироко од она што можев и би можел да го обелоденам овде". Нацијата разбра и одговори: 38.000 пријавени. Биле формирани шест гранични одбранбени полкови на чело со естонски офицери, а СС дивизијата добила засилување, со што вкупниот број на естонски единици достигна 50.000 или 60.000 луѓе. Во текот на целиот период најмалку 70.000 Естонци се приклучиле на германската армија, а повеќе од 10.000 можеби загинале во акција. Околу 10.000 стигнале на Запад по завршувањето на војната.
3. ↑  Александар II им дозволил на Евреите со универзитетски дипломи и на трговците од третиот еснаф да се населат насекаде во Русија, а неколку стотици се населиле во Естонија.
4. ↑  Естонскиот Закон за културна автономија од 1925 година беше единствен во меѓувоената Европа и предизвика големо внимание на меѓународно ниво. Според неговите услови, претставниците на естонското руско, германско и шведско малцинство (и други национални групи кои брои најмалку 3.000) добија можност да основаат свои културни самоуправи.
5. ↑  Естонската армија, која во јуни 1940 година имаше 16.800 луѓе, беше сменета со „22. Територијален корпус", кој беше целосно русифициран на почетокот на војната (само 9.000 претходни естонски војници останаа во споредба со 20.000 Руси). Илјадници мажи избегаа од корпусот кога беа испратени во Русија на избувнувањето на војната. 5.500 естонски војници служеа во корпусот за време на првата битка. 4.500 од нив отидоа на германска страна. Во септември 1941 година, кога корпусот беше ликвидиран, имаше уште 500 претходни естонски војници.
6. ↑  За време на германскиот напад во јуни 1941 година, сите три Територијални корпуси претрпеа масовно дезертирање на Германците; Советската висока команда ги префрли длабоко во Русија пред да ги распушти на крајот на 1941 година, а стотици офицери потоа загинаа во работните логори во Гулаг, додека другите чинови беа префрлени на воени работни должности. Советските обиди во последен момент да ги мобилизира балтичките цивили беа главно неуспешни.

Наводи

1. ↑  *The New Encyclopædia Britannica*. Encyclopædia Britannica. 1993. стр. 698. ISBN 978-0-85229-571-7. The fate of Estonia was decided by the German-Soviet Nonaggression Pact of August 1939 between Nazi Germany and the USSR
2. ↑  Feldbrugge 1985, стр. 460 harvnb error: no target: CITEREFFeldbrugge1985 (help)
3. ↑  Kilin, Juri; Raunio, Ari (2007). *Talvisodan taisteluja* [*Winter War Battles*] (фински). Karttakeskus. стр. 10. ISBN 978-951-593-068-2.
4. ↑  Hough, William J.H. (2019-09-10). „The Annexation of the Baltic States and Its Effect on the Development of Law Prohibiting Forcible Seizure of Territory". *DigitalCommons@NYLS*.
5. 1 2 3 4 5  Estonia in World War II by Hannes Walter. Historical Text Archive, Mississippi. Retrieved link on July 6th 2020.
6. ↑  The White Book: Losses inflicted on the Estonian nation by occupation regimes. 1940–1991
7. ↑  Kellogg-Briand Pact Архивирано на 3 јули 2007 г. at Yale University
8. ↑  League of Nations Treaty Series, Vol. CXXXI, pp. 297–307.
9. ↑  „Aggression Defined". *Time*. July 17, 1933. Архивирано од изворникот на September 30, 2007.
10. ↑  League of Nations Treaty Series, 1934, No. 3391.
11. ↑  Estonian Neutrality Law of December lst, 1938
12. 1 2  *Text of the Nazi-Soviet Non-Aggression Pact* Архивирано на 14 ноември 2014 г. executed August 23, 1939
13. ↑  Christie, Kenneth, *Historical Injustice and Democratic Transition in Eastern Asia and Northern Europe: Ghosts at the Table of Democracy*, RoutledgeCurzon, 2002, ISBN 978-0-7007-1599-2
14. ↑  Nekrich, Aleksandr Moiseevich; Ulam, Adam Bruno; Freeze, Gregory L. (1997). *Pariahs, Partners, Predators: German-Soviet Relations, 1922–1941*. Columbia University Press. стр. 130–1. ISBN 978-0-231-10676-4.
15. ↑  Roberts, Geoffrey "The Soviet Decision for a Pact with Nazi Germany". *Soviet Studies*, Vol. 44, No. 1 (1992), pp. 57–78
16. ↑  Molotov–Ribbentrop Pact's secret additional protocol
17. ↑  Кичен, Мартин (1990). *Свет во пламен: кратка историја на Втората светска војна*. Longman. стр. 74. ISBN 978-0-582-03408-2. Заедничката инвазија на Полска беше прославена со парада на Вермахтот и Црвената армија во Брест Литовск
18. ↑  Рак, Ричард (1995). *Сталиновото напредување кон запад, 1938–1945 година*. Stanford University Press. стр. 58. ISBN 978-0-8047-2415-9. Генералите на двете напаѓачки војски ги разгледаа деталите за однапред договорената линија што ќе ги означи двете зони на освојување за Германија и Советска Русија, а потоа ќе се преуреди уште еднаш во Москва. Воената парада што следеше беше снимена од нацистичките камери и прославена во германската вест: германските и советските генерали образ по шака во воена почит на војските и победите на другиот.
19. ↑  „Moscow's Week". *Time*. October 9, 1939. Архивирано од изворникот на September 30, 2007.
20. ↑  Smith 2002, стр. 24 harvnb error: no target: CITEREFSmith2002 (help)
21. ↑  „Negotiator Stalin". *Time*. November 6, 1939. Архивирано од изворникот на September 30, 2007.
22. ↑  „Finnish Finish". *Time*. November 20, 1939. Архивирано од изворникот на December 24, 2007.
23. ↑  „36-to-1". *Time*. December 11, 1939. Архивирано од изворникот на September 30, 2007.
24. ↑  „Minus a Member". *Time*. December 25, 1939. Архивирано од изворникот на September 30, 2007.
25. ↑  „Balts' Return". *Time*. October 23, 1939. Архивирано од изворникот на December 24, 2007.
26. ↑  Petrov 2008, стр. 153 harvnb error: no target: CITEREFPetrov2008 (help)
27. ↑  Petrov 2008, стр. 154 harvnb error: no target: CITEREFPetrov2008 (help)
28. ↑  (на фински) Pavel Petrov Архивирано на 21 август 2009 г. at Finnish Defence Forces home page
29. ↑  (на руски) documents published from the State Archive of the Russian Navy Архивирано на 19 февруари 2005 г.
30. ↑  Petrov 2008, стр. 164 harvnb error: no target: CITEREFPetrov2008 (help)
31. ↑  The Last Flight from Tallinn Архивирано на 25 март 2009 г. at American Foreign Service Association
32. ↑  „Five Years of Dates". *Time*. June 24, 1940. Архивирано од изворникот на September 30, 2007.
33. ↑  Smith 2002, стр. 19 harvnb error: no target: CITEREFSmith2002 (help)
34. ↑  Subrenat, Cousins & Harding 2004, стр. 134 harvnb error: no target: CITEREFSubrenatCousinsHarding2004 (help)
35. ↑  United States Congress 1972, стр. 280 harvnb error: no target: CITEREFUnited\_States\_Congress1972 (help)
36. ↑  „The President of the Republic acquainted himself with the Estonian Defence Forces". Press Service of the Office of the President. December 19, 2001. Архивирано од изворникот на 21 August 2009. Посетено на 2 January 2009.
37. ↑  (на естонски)51 years from the Raua Street Battle at Estonian Defence Forces Home Page
38. ↑  784 AE. „Riigikogu avaldus kommunistliku režiimi kuritegudest Eestis" (естонски). Riigikogu. Архивирано од изворникот на 3 November 2008. Посетено на 2 January 2009.
39. ↑  Lohmus, Alo (10 November 2007). „Kaitseväelastest said kurja saatuse sunnil korpusepoisid" (естонски). Архивирано од изворникот на 21 August 2009. Посетено на 2 January 2009.
40. ↑  Minahan 2000, стр. 238 harvnb error: no target: CITEREFMinahan2000 (help)
41. ↑  „Justice in The Baltic". *Time*. August 19, 1940. Архивирано од изворникот на September 30, 2007.
42. ↑  U.S.-Baltic Relations: Celebrating 85 Years of Friendship at U.S Department of State
43. ↑  General Johan Laidoner at The Estonian War Museum Архивирано на 18 јули 2007 г.
44. ↑  „Estonia Remembers Soviet Deportations". Estonian World. Посетено на 22 May 2021.
45. ↑  С.Г.Исаков Очерки истории русской культуры в Эстонии. Таллинн, 2005, с. 394–395.
46. ↑  The Forty-Third Session of the UN Sub-Commission at Google Scholar Архивирано на 19 октомври 2015 г.
47. ↑  (на руски)State Symbols – Estonian Soviet Socialist Republic
48. ↑  Endel Vanatoa, Estonian SSR, a Reference Book, Perioodika Publisher, 1985, p.11, available at Google Print
49. 1 2 3  *Эстонская Советская Социалистическая Республика* — Голема советска енциклопедија, 1969–1978 (руски)
50. ↑  (на руски)1939 USSR-Estonia Mutual Aid Pact (full text) Архивирано на 3 март 2016 г.
51. ↑  Politics, Migration and Minorities in Estonia, 1918–1998 Архивирано на 11 јули 2007 г. pdf, p.79
52. 1 2 3 4 5 6 7  Peeter Kaasik; Mika Raudvassar (2006). „Estonia from June to October, 1941: Forest brothers and Summer War". Во Toomas Hiio; Meelis Maripuu; Indrek Paavle (уред.). *Estonia 1940–1945: Reports of the Estonian International Commission for the Investigation of Crimes Against Humanity*. Tallinn. стр. 496–517.
53. ↑  Indrek Paavle, Peeter Kaasik (2006). „Destruction battalions in Estonia in 1941". Во Toomas Hiio; Meelis Maripuu; Indrek Paavle (уред.). *Estonia 1940–1945: Reports of the Estonian International Commission for the Investigation of Crimes Against Humanity*. Tallinn. стр. 469–493.
54. ↑  1940–1992. Soviet era and the restoration of independence. Архивирано на 10 јуни 2007 г.
55. ↑  Jüri Liim: Kautla lahingud
56. ↑  Mart Laar: Tavaline stalinism Архивирано на 27 август 2009 г. [Common Stalinism] In Estonian. Postimees 16 August 2007
57. ↑  Mart Laar, *War in the Woods*, The Compass Press, Washington, 1992, p. 10
58. ↑  Eesti rahva kannatuste aasta. [The year of sufferings for the Estonian people]. In Estonian. Tallinn, 1996, p. 234.
59. ↑  Arthur Võõbus. *The Tragedy of the Estonian People: The Mortal Struggle of an Outpost of European Culture, the Nation of Estonia*. Stockholm 1985.
60. ↑  Tartu in the 1941 Summer War Архивирано на 19 март 2009 г.. By Major Riho Rõngelep and Brigadier General Michael Hesselholt Clemmesen (2003). Baltic Defence Review 9
61. 1 2  Toomas Hiio (2006). „Combat in Estonia in 1941". Во Toomas Hiio; Meelis Maripuu; Indrek Paavle (уред.). *Estonia 1940–1945: Reports of the Estonian International Commission for the Investigation of Crimes Against Humanity*. Tallinn. стр. 413–430.
62. ↑  Lande 2001, стр. 188 harvnb error: no target: CITEREFLande2001 (help)
63. ↑  Hillar Palamets (1982). Ülikool Suure Isamaasõja aastail (University in the years of Great Patriotic War. In Estonian). In: Karl Siilivask, Hillar Palamets (Comp.). Tartu Ülikooli ajalugu pp. 169–187. Eesti Raamat, Tallinn
64. ↑  Smith 2001, стр. 34,35 harvnb error: no target: CITEREFSmith2001 (help)
65. ↑  Jurado, Thomas & Pavlović 2002, стр. 6 harvnb error: no target: CITEREFJuradoThomasPavlović2002 (help)
66. ↑  By 1942, Sandberger had his own Estonian Security Police, organized under the Estonian Major Ain-Ervin Mere, with criminal police and political police Perpetrators victims bystander By Raul Hilberg, p 97
67. ↑  германски: *Ain-Ervin Mere-Leiter der estnischen Sicherheitspolizei* Vom Hitler-stalin-pakt bis zu Stalins Tod by Olaf Mertelsmann, p. 133
68. ↑  Raun 2001, стр. 161 harvnb error: no target: CITEREFRaun2001 (help)
69. ↑  Buttar, Prit (21 May 2013). *Between Giants*. ISBN 9781780961637.
70. ↑  Miljan 2004, стр. 275 harvnb error: no target: CITEREFMiljan2004 (help)
71. ↑  Chronology at the EIHC Архивирано на 9 јуни 2007 г.
72. ↑  Misiunas, p. 60
73. ↑  Miljan p. 273
74. ↑  Baltic History p. 228 by Association for the Advancement of Baltic Studies, University of Toronto
75. ↑  Eesti juutide katastroof 1941 by Eugenia Gurin-Loov, p.217
76. ↑  The Baltic States and Their Region by David James Smith, p. 211
77. ↑  Jewish cultural autonomy was promulgated on 26 June 1926.The YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe: 2 Volumes – Page 1835
78. ↑  Estonia at Jewish Virtual Library
79. ↑  „EJA - History". *eja.pri.ee*. Архивирано од изворникот на 2007-10-12.
80. ↑  Estonia at Jewish Virtual Library
81. ↑  historycommission Архивирано на 1 март 2013 г. at www
82. ↑  Vaivara at Jewish Virtual Library
83. ↑  Holocaust Markers, Estonia Архивирано на 23 август 2009 г. at US CFPAHA
84. ↑  Estonian Ministry of Foreign Affairs: Address by Prime Minister Andrus Ansip in Klooga, Estonia. May 8, 2005 Архивирано на 27 септември 2007 г.
85. ↑  „Wiesenthal Center Status Report on Investigation and Prosecution of Nazi War Criminals (2006)". Архивирано од изворникот на 2013-06-09. Посетено на 2023-04-12.
86. ↑  „Wiesenthal Center Status Report on Investigation and Prosecution of Nazi War Criminals (2007) (Broken link)". Архивирано од изворникот на 2007-09-29. Посетено на 2023-04-12.
87. ↑  Estonia and the Estonians (Studies of Nationalities) ISBN 978-0-8179-2852-0
88. ↑  ESTONIAN VIKINGS: Estnisches SS-Freiwilligen Bataillon Narwa and Subsequent Units, Eastern Front, 1943–1944
89. ↑  Jurado, Thomas & Pavlović 2002, стр. 5 harvnb error: no target: CITEREFJuradoThomasPavlović2002 (help)
90. ↑  Raun 2001, стр. 160 harvnb error: no target: CITEREFRaun2001 (help)
91. ↑  mobilisation in Estonia estonica.org Архивирано на 31 јануари 2009 г.
92. ↑  Jüri Uluots at president.ee Архивирано на 27 септември 2007 г.
93. ↑  Lauri Mälksoo (2006). *Владата на Ото Тиф и обид за обновување на независноста на Естонија во 1944 година: правна проценка. Во: Toomas Hiio, Meelis Maripuu, Indrek Paavle (Eds.). Естонија 1940–1945: Извештаи на естонската меѓународна комисија за истрага на злосторствата против човештвото*. Tallinn.
94. ↑  The Baltic States: The National Self-Determination of Estonia, Latvia and Lithuania
Graham Smith p.91 ISBN 978-0-312-16192-7
95. ↑  Resistance! Occupied Europe and Its Defiance of Hitler by Dave Lande on Page 200 ISBN 978-0-7603-0745-8
96. ↑  ОНИ О НАС / 1944: Трагический Год В Истории Эстонии. 60 Лет Эстонской Трагедии. Материалы Министерства Иностранных Дел Эстонии
97. 1 2 3 4 5 6 7 8  Laar, Mart (2005). *Estonia in World War II*. Tallinn: Grenader.
98. ↑  David M. Glantz (2001). *The Soviet-German War 1941–1945: Myths and Realities* (PDF). Glemson, South Carolina: Strom Thurmond Institute of Government and Public Affairs, Clemson University. Архивирано од изворникот (PDF) на 2011-06-17. Посетено на 2009-01-27.
99. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Toomas Hiio (2006). *Combat in Estonia in 1944. In: Toomas Hiio, Meelis Maripuu, Indrek Paavle (Eds.). Estonia 1940–1945*. Tallinn: Estonian International Commission for the Investigation of Crimes Against Humanity.
100. ↑  Mart Laar. *Emajõgi 1944: Teise Maailmasõja lahingud Lõuna-Eestis (Emajõgi River 1944: Battles of World War II in South Estonia. In Estonian)*. Tallinn: Varrak.
101. ↑  Mitchum, S. (2007). *German Defeat in the East 1944–45*. Stackpole.
102. ↑  Mart Laar (2006). *Sinimäed 1944: II maailmasõja lahingud Kirde-Eestis (Sinimäed Hills 1944: Battles of World War II in Northeast Estonia)* (естонски). Tallinn: Varrak.
103. ↑  By Royal Institute of International Affairs. Information Dept. Published 1945
104. ↑  Heinrich Mark at president.ee Архивирано на 27 септември 2007 г.
105. ↑  Mart Laar (1992). *War in the Woods: Estonia's Struggle for Survival, 1944–1956*. Washington: The Compass Press. ISBN 978-0-929590-08-0.[*се бара страница*]
106. ↑  Biographical Research in Eastern Europe: Altered Lives and Broken Biographies. Humphrey, Miller, Zdravomyslova ISBN 978-0-7546-1657-3
107. ↑  Daniel Fried, Assistant Secretary of State at U.S Department of State
108. ↑  The Baltic States and their Region: New Europe or Old? by David J. Smith on Page 48 ISBN 978-90-420-1666-8
109. ↑  Post-Cold War Identity Politics: Northern and Baltic Experiences by Marko Lehti on Page 272: "Soviet occupation in Baltic countries – a position supported by the fact that an overwhelming majority of states never recognized the 1940 incorporation de jure." ISBN 978-0-7146-8351-5
110. ↑  Diplomats Without a Country: Baltic Diplomacy, International Law, and the Cold War by James T. McHugh, James S. Pacy, Page 2. ISBN 978-0-313-31878-8
111. ↑  Baltic Military District globalsecurity.org
112. ↑  President of the Republic in Paldiski on 26 September 1995 Архивирано на 9 март 2021 г. Lennart Meri, the president of Estonia (1992-2001). 26 September 1995.
113. ↑  "Last Russian Military Site Returned to Estonia". The Jamestown Foundation. 27 September 1995.
114. ↑  Moscow celebrations Архивирано на 29 септември 2007 г. at newsfromrussia
115. ↑  „Предлог за резолуција за ситуацијата во Естонија". 2007-05-21. Посетено на 2010-03-05. Естонија, како независна земја-членка на ЕУ и НАТО, има суверено право да го процени своето неодамнешно трагично минато, почнувајќи од губењето на независноста како резултат на пактот Хитлер-Сталин од 1939 година и вклучувајќи три години под окупација и терор на Хитлер. , како и 48 години под советска окупација и терор,
116. ↑  „Резолуција на Европскиот парламент од 24 мај 2007 година за Естонија". 2007-05-24. Посетено на 2010-03-05. Естонија, како независна земја-членка на ЕУ и НАТО, има суверено право да го процени своето неодамнешно трагично минато, почнувајќи од губењето на независноста како резултат на пактот Хитлер-Сталин од 1939 година и завршувајќи дури во 1991 година, советската окупација и анексија на балтичките држави никогаш не беше призната како легална од западните демократии
117. ↑  „Резолуција на Европскиот парламент за преместување на споменикот од Втората светска војна во Талин и односите меѓу Естонија и Русија". 2007-05-27. Посетено на 2010-03-06. Го осудува отстранувањето од страна на естонската влада на споменикот од Втората светска војна; смета дека овој чин на естонската влада одразува жалење на недостаток на чувствителност кон сериозноста на нацистичките злосторства и неприфатливо недостаток на почит кон сите оние кои се бореле против фашизмот; Ја изразува својата загриженост што истовремено естонските власти ја покажаа својата рамнодушност кон злосторствата извршени од естонските нацистички соработници, особено нивното учество во злосторствата против еврејското население и годишните демонстрации на неофашистичките организации кои повторно се појавија откако Естонија стана независна; инсистира на тоа дека треба да се реши проблемот со недржавјанството кое влијае на илјадници луѓе во балтичките земји;
118. ↑  Russia denies Baltic 'occupation' by BBC News
119. ↑  Русија негира Архивирано на 15 декември 2007 г. at newsfromrussia
120. ↑  терминот „окупација" неприменлив Архивирано на 29 септември 2007 г. at newsfromrussia
121. ↑  When giants fought in Estonia BBC News