**Хаплогрупата G-M377** — хаплогрупа со Y-хромозом и е дефинирана со присуство на мутација M377.  Таа е гранка на хаплогрупата G2b-M3115, која пак е дефинирана со присуството на мутацијата M3115.  Била пронајдена меѓу Паштуните, кои се класифицирани како Иранци и во многу понизок размер меѓу сите големи еврејски групи, Палестинци, Либанци и Сиријци

Потекло
-------

Хаплогрупата G има повеќе мистерии во врска со своето потекло и распространетост од речиси секоја друга голема хаплогрупа Y. Хаплогрупите кои се ретки во одредени региони се почести во други и имаат прилично јасно потекло на други места каде што почесто се наоѓаат. G-M377 нема ниту една од овие очигледни карактеристики. До Втората светска војна била најзастапена во источна Европа, регион каде што пристигнала релативно неодамна, но била ретка во другите региони; вклучувајќи ја и нејзината веројатна област на потекло. Распределбата на G-M377 е ретка и дисперзирана, со речиси никакви хаплотипови G-M377 кои се наоѓаат во многу големи интервентни региони. Овој модел се смета дека е единствен меѓу Y хаплогрупите. Екстремната реткост на G-M377 во северен Пакистан може да укаже дека G-M377 во оваа област потекнува надвор од регионот и била донесена таму во историскиот период, можеби од подалеку од запад (Пакистан бил дел и од Ахеменидското Царство, освоено од Александар Велики, а потоа биле формирани помали кралства). Пакистанските хаплотипови G-M377 се прилично дивергентни од еврејската клада Ашкенази, и затоа воопшто не укажуваат на неодамнешно заедничко потекло.

Филогенетска положба
--------------------

**G\* (M201)**

* ***G1*** (M285, M342)
* ***G2*** (P287)
	+ *G2a* (P15, U5, L31/S149, L149)
	+ *G2b* (M3115)
		- ***G2b1 (M377)***
		- *G2b2 (FGC3095)*

Карактеристики
--------------

### Разлика на Y-STR алели

За целосниот список на сите вредности на модалниот хаплотип на G2b Y-STR, погледнете го записот на: HRGEN во ySearch.org

Сите G2b примероци досега тестирани имаат нула вредност за маркерот DYS425, (недостасува алел „T" на палиндромскиот Y-STR DYS371, резултат на настанот RecLOH. Оваа промена е крајно невообичаена во остатокот од хаплогрупата G, но очигледно се случила на почетокот на историјата на G2b.

G2b Y-STR што ги разликува вредностите на алели| Y-STR | Опсег на алели | Модали |
| --- | --- | --- |
| DYS393 | 12-13 | 13 |
| DYS390 | 23-24 | 23 |
| DYS19 | 15-17 | 1517 |
| DYS391 | 10-12 | 1011 |
| DYS385\* | 13,1513,1613,1714,16 | 13,16 |
| DYS426 | 11 |  |
| DYS388 | 12 |  |
| DYS439 | 11-12 | 11 |
| DYS392 | 11 |  |
| DYS389 | 13,2913,3013,3114,3114,3214,3315,33 | 13,3014,3114,32 |
| DYS459 | 8,9 |  |
| DYS464 | 13,13,14,1513,13,15,1513,14,14,1513,14,15,15 | 13,14,15,15 |
| DYS607 | 15-17 | 16 |
| DYS395S1a | 16,16 |  |
| DYS425 | - |  |
| DYS413 | 21,22 |  |
| DYS436 | 11 |  |
| DYS481 | 19 |  |
| DYS461 | 12 |  |

\* Во хаплогрупата G2b, според Китлер протоколот за DYS385 кој го тестира вистинскиот редослед на алелите DYS385 долж хромозомот Y, помалиот алел му претходи на поголемиот и затоа алелската секвенца дадена овде е физички точна.

### Секвенца на прајмер

| Име на SNP | Ген | Местоположба на ген | Y - позиција |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| M377 | DDX3Y | интрон 10 | 15,536,827 |  |
|  | Primer (5'→3') |  |
| место(bp) | SNP | напред | обратно | должина(bp) |
| 40 | A→T | tatgcatttgttgagtatatgtc | gttctgaatgaaagttcaaacg | 326 |

Распространетост
----------------

### Ашкенази Евреи

Група тесно поврзани ашкенашките Евреи претставуваат мнозински потврдени G-M377 лица ширум светот, како од приватно тестирање, така и од академски проучувања. Од 211 познати европски G-M377, 8 се знае дека имаат нееврејски патрилинески предци. G-M377 сочинува околу 7% од сите хаплотипови на хромозомот Y на ашкенашките Евреи, како што било откриено во Бехар и соработниците (2004) (n=442, GxG2=33).  Во дополнителните податоци од Бехар (2004), помеѓу ашкенашките еврејски хаплотипови Г, хаплотиповите 4 и 6-15 се G-M377, 2,3,5 се G-M285, а хаплогрупата на првата наведена е нејасна. Во примерок од 955 хаплотипови на хаплогрупата G, има 103 Ашкенази G-M377 и 14 Ашкенази G-M285. Меѓу Евреите во Израел од многу области на светот, G-M377 сочинувала 3,7% во едно иследување. 

* European G2b comparative haplotype table
* G2c SMGF.org haplotype search

### Западна Германија

G-M377 се наоѓа и кај Ашкеназите Евреи од Западна Германија. На Евреите не им било дозволено да престојуваат во повеќето делови на Германија во 16 и 17 век, настрана од еврејското гето во Франкфурт. Евреите биле протерани во 1670 година од Виена и надвојводството Австрија. По погромот на Хмелницки во Полска во 1648 година, започнала миграцијата на Евреите од Полска и Литванија во Западна Германија, која се забрзала и продолжила во 19 век. Значителен број германски еврејски G-M377 се смета дека претставуваат независна населба од пред 1640-тите; некои сепак може да бидат резултат на миграција од Источна Европа.

### Сицилија

Меѓу Европејците, постојат неколку значајни исклучоци од оваа речиси ексклузивна еврејска распространетост на Ашкенази - од повеќе од 2.000 познати европски G-M377, има 4 Сицилијанци, вклучително и 3 членови на едно семејство со традиција на еврејско патрилинеално потекло од 16 век во Сицилија.

### Сирија и Либан

Има неколку поединци со сириско и либанско потекло кои исто така ја поседуваат оваа хаплогрупа. Овие хаплотипови G-M377 формираат посебен кластер кој е многу различен од еврејскиот клад Ашкенази. 

### Источна Анадолија

Бил потврден G-M377 Y-STR хаплотип  пронајден во литературата е хаплотипот 54 од проучување на анадолските Y хромозоми (n=523) од Џиниоглу и неговите соработници (2004) Архивирано на 27 март 2023 г. кој е пронајден во Источна Турција, во градот Карс, многу блиску до Ерменија. 

### Ерменија

Кај Ерменец од Сјуник бил пронајден базален G-M377\* 

### Иран

Хаплогрупата G-M377 била пронајдена кај 1,6% (1/63) од Азербејџанците од провинцијата Западен Азербејџан во Иран во студија од 2012 година .

### Авганистан

Иследувањето покажало дека хаплогрупата G-M377 достигнува 14,7% кај авганистанските Паштуни од Баглан (5/34), 7,5% кај Паштуните од Кундуз (4/53), 2,7% кај Таџикистанците од Бадакшан (1/37) и 3,7% кај Таџикистанците од Балх (2/54). 

### Пакистан

Постојат само два други потврдени примероци G-M377 кои се јавно пријавени во академската литература досега, еден Паштун во провинцијата Кајбер Пахтунхва во Пакистан и еден Бурушо во долината на Хунзите во Кашмир. Овие два G-M377 се Y-STR хаплотипови 731 и 794 од Табела 3 во проучувањето на Сененгупта и соработниците (2006) од индиски (n=728), пакистански (n=176) и источноазиски (n=175) лоза на хромозомите Y.  Фирасат и сор. (2007) пронашле 1 G меѓу 97 Бурушо, а во Сенгупта и сор. (2006) единствениот Бурушо Г бил G-M377, што го прави веројатно дека и овој сингл G е G-M377.  Референтната база на податоци за хромозомот на хромозомот Y има неколку хаплотипови од Индија и Пакистан кои најверојатно се G-M377  .

### Претстојни студии

Два можни примероци на хаплотипот G-M377 Y-STR во литературата биле добиени од проучувањето на еврејските и нееврејските хромозоми Y од Блискиот Исток, од страна на Небел и сор. (2001) (во Додаток Табела А1), хаплотип 51 кој бил пронајден кај 1 Ашкеназ (n=79) и 3 Курдски Евреи  (n=99), и хаплотип 47 кој бил пронајден кај 1 ирачки Евреин (комбиниран ирачки Евреи n=20 и сириски Евреи n=3). Меѓутоа, неодамна напредокот во предвидувањето на хаплогрупите ги утврдил овие хаплотипови G-M377. Тие исто така припаѓаат на она што во тоа време се нарекувала „Хаплогрупа 2", (F\*, G и I)  и во рамките на овој сет на хаплогрупи овие прикажуваат шема на алел Y-STR единствена за хаплогрупата G-M377. Во ова проучување, G-M377 бил пронајден кај 3% од курдските Евреи.  Други примероци на хромозомот Y земени од претстојното проучување на сефардите и Евреите од Блискиот Исток (Мизрахи) пронашле само неколку примероци GxG2 (во хромозомот Y хаплогрупа G, но не и во G2). Прелиминарните индикации се дека во оваа студија, само еден турски Евреин одговара на кој било од модалните хаплотипови за G-M377, меѓутоа, сите овие примероци се тестираат за M377.

Време до најновиот заеднички предок (TMRCA)
-------------------------------------------

Времето до Најновиот заеднички предок (TMRCA) за европскиот G-M377, добиен со генерирање на мрежа со средно спојување  од преку 25 хаплотипови со 67 Y-STR, дава датум од 955 години од просечната година на раѓање на тестисите (се проценува на 1950 година), со стандардно отстапување од 107 години.  Стапката на мутација што се користи се заснова на онаа на семејните групи со познати најнови заеднички предци.  Досега, овој TMRCA ги вклучува сите групи на европски G-M377, вклучувајќи ги и Италијанците.

Овој доцен датум на TMRCA за целиот G-M377 во Европа го покренува прашањето кога G-M377 првпат влегол во Европа. Доколку G-M377 влегол во Европа во претходен период, би очекувале да видиме повеќе различни хаплотипови отколку што гледаме во моментов. Многу необичната високо етнички специфична распространетост на G-M377 во Европа во комбинација со многу доцниот TMRCA го покренува прашањето од каде G-M377 можел да влезе во Европа. Исто така, дали ширењето на G-M377 во Европа од Кралството Полска до Германија и Италија, од Германија до Италија и Полска, или Италија на север до двете други области? Се смета дека ниту еден одреден регион не е поразличен од кој било друг, и всушност, се смета дека не постојат географски поврзани подклади во европскиот G-M377, при што примероците од секој регион поблиску се совпаѓаат со некои од други региони отколку оние од истиот регион.

Можна историја
--------------

Еден многу ран примерок G-M3115, иако бил изведен како негативен за SNP M377, бил пронајден во остатоците од поединец кој датира од 7000 п.н.е. во пештерата Везмех, место во близина на Есламабад-е Гарб во провинцијата Керманшах во западен Иран.  Поточно, му припаѓал на **G-Y37100**. 

### Сицилија

Се проценува дека Евреите сочинувале 6% или повеќе од населението на Сицилија во 1492 година  Историските докази покажуваат дека повеќето сицилијански Евреи заминале на исток во Отоманското Царство, каде што сицилијанските еврејски собранија постоеле во Солун и Цариград до крајот на 19 век. Сепак, познато е дека многу сицилијански Евреи прво отишле во Калабрија, а потоа Евреите биле протерани од Калабрија во 1524 година, а подоцна и од целото Кралство Неапол во 1540 година. Постоело постепено движење во текот на 16 век на Евреите во Италија од југ кон север, со влошување на условите за Евреите во Рим по 1556 година и Венеција во 1580-тите. Многу Евреи од Венеција и околината мигрирале во Полска и Литванија во тоа време.  

Во овој период постоела директна миграција од Сицилија или Јужна Италија одделно кон Западна Германија и Полска-Литванија, но присуството на G2b во Германија може да се должи на претходна миграција од Франција или Шпанија; бидејќи присуството на предците G2b2 во Германија се смета дека датира барем од раните 1500-ти.

Евреите живееле на Сицилија уште од римско време. По византиското повторно освојување на Сицилија од аријанските Остроготи кои биле многу толерантни кон Евреите во 552 година, условите драстично се влошиле за Евреите во Сицилија. Под Византија, неколку Евреи живееле на Сицилија поради службено прогонство. Пред 606 година, бискупот од Палермо наредил синагогата да се претвори во црква. Едикт издаден од Лав III Исаверијан во 722 година, кој наредил насилно крштевање на сите Евреи во Империјата.  По муслиманското освојување на Сицилија во 831–902 година, голем број Евреи се населиле на островот.  Во 972 година, арапскиот трговец Ибн Хаукал спомнал еврејски кварт во Палермо, а до 1170 година, Бенјамин од Тудела пријавил 1500 еврејски домаќинства во Палермо и 200 во Месина.  Во 1149 година, Роџер II насилно ги пргонил еврејските ткајачи на брокат, дамаск и свила од Теба во Грција на Сицилија за да основаат индустрија за свила таму.    Ова е пример за доцниот влез во Сицилија на не-ибериски, непровансалски Евреи од надвор од Западна и Централна Европа, од регион кој е слабо тестиран или без Евреи во современо време.

Прелиминарните заклучоци од овој доказ се дека хаплогрупата G2b не е родна во Европа. Многу доцната tMRCA и многу високата етничка специфичност укажуваат на прилично кратко присуство во Европа, но она што учествувало во експоненцијалниот раст на еврејското население Ашкенази во Источна и Централна Европа по Црната смрт. Целосниот недостаток на G2b во Иберија, а исто така и досега меѓу шпанските Евреи, укажува дека G2b не потекнува од Шпанија или Франција, бидејќи некои шпански еврејски семејства потекнуваат од јужна Франција и мигрирале во Шпанија откако Франција ги протерала Евреите во 1306 година. Ова, заедно со другите докази, ја остава Сицилија како европско потекло на G2b. Познато е дека еврејските Грци и Мизрахи пристигнале во Сицилија дури во 1149 година, и дека првенствено повеќето сицилијански Евреи се населиле таму за време на арапското Сицилиско Емирство. Ова е еден начин да се објасни многу доцното присуство на G2b во Европа, веројатното присуство на G2b меѓу курдските Евреи, ако не и останатите Евреи Мизрахи.

### Паштуни и Бурушоси

Присуството во овие региони би можело да се објасни со неколку посебни теории, секоја со своја временска скала. Се смета дека е многу веројатно дека G-M377 потекнува од Блискиот Исток, во Анадолија или Сирија, и од таму се проширил и кон исток и кон запад.

Една често изнесена идеја е директното израелско потекло за Паштуните како целина. Овие приказни биле распространети во средновековните времиња од религиозни причини и како дел од натпреварот помеѓу Могулите и Паштуните. Сепак, ова не го негира можното средновековно еврејско потекло за некои од паштунските подплемиња, но тоа ќе зависи од зачестеноста на G-M377 кај Паштуните, бидејќи секоја еврејска генетска мешавина во релативно неодамнешното време би била ограничена во опсегот. .

#### Патот на свилата

 Средновековниот пат на свилата, кој се протегаше од Сицилија до Самарканд, долината Хунза и понатаму до Каифенг, Кина .
Реткоста на G-M377 во североисточен Пакистан може да укаже дека G-M377 во оваа област потекнува надвор од регионот и била донесена таму во историскиот период од подалеку на запад (оваа област била дел и од Ахеменидското Царство, освоено од Александар Македонски, а потоа биле формирани помали грчки кралства. Овие два пријавени хаплотипови G-M377 се смета дека се доста различни и од еврејскиот клада Ашкенази и од осамениот североисточен анадолски G-M377 врз основа на само 10 Y-STR, и затоа можеби не укажуваат на неодамнешно заедничко потекло. Друга можна рута што го донела G-M377 во овој регион е преку трговијата, бидејќи Хунза е плодна долина која била главна точка за застанување долж јужниот пат на свилата непосредно пред преминот Хунџераб во Кина. 

Северното блискоисточно и јужнокавкаско потекло на G-M377 е многу поверојатно. Турскиот хаплотип G-M377 и 5 од 6 други речиси сигурни ерменски хаплотипови G-M377 имаат предци од мал регион во провинцијата Карс во Турција во близина на средновековните престолнини на Ерменија. Реткоста на G-M377, која е ограничена на оваа мала област која станала важна дури по 884 година, најверојатно се должи на пристигнувањето на G-M377 во регионот по ова време.

Повторно, еврејските области на Курдистан не биле далеку од истиот регион. Хаплогрупата G ја има својата најголема разновидност на истата област, каде што биле пронајдени сите регистрирани под-хаплогрупи на G, така што доказите се смета дека укажуваат на овој регион во Источна Анадолија или јужно од Кавказ како област на потекло за целата хаплогрупа G. G-M377 можел да се прошири од овој регион кон исток кон Хиндукуш и Каракорум, и на југ меѓу Јудејците, а потоа на запад со еврејската дијаспора до Италија, а потоа во Централна и Источна Европа.

Познати луѓе во хаплогрупата G-M377
-----------------------------------

* Џон Г. Крамер (роден 1934)

Физичар и автор.
* Џејмс Франциск (1934-1991)

Водечки американски филмски и телевизиски актер.
* Њутн Минов (роден 1926 година)

Поранешен претседател на Сојузната комисија за комуникации на Соединетите држави (FCC) и претседател на Јавниот радиодифузен сервис (PBS).

Наводи
------

1. 1 2  „G-M377 YTree". *www.yfull.com*. Посетено на 25 March 2023.
2. 1 2 3  „Polarity and temporality of high-resolution y-chromosome distributions in India identify both indigenous and exogenous expansions and reveal minor genetic influence of Central Asian pastoralists". *American Journal of Human Genetics*. **78** (2): 202–21. Feb 2006. doi:10.1086/499411. PMC 1380230. PMID 16400607.
3. ↑  „G-M3115 YTree". *www.yfull.com*. Посетено на 2024-01-11.
4. ↑  „The Genetic Atlas". *thegeneticatlas.com*.
5. ↑  „The genome-wide structure of the Jewish people". *Nature*. **466** (7303): 238–42. July 2010. Bibcode:2010Natur.466..238B. doi:10.1038/nature09103. PMID 20531471.
6. ↑  „ISOGG 2019 Y-DNA Haplogroup Tree". *isogg.org*. Посетено на 2024-01-11.
7. ↑  „Contrasting patterns of Y chromosome variation in Ashkenazi Jewish and host non-Jewish European populations". *Human Genetics*. **114** (4): 354–65. Mar 2004. doi:10.1007/s00439-003-1073-7. PMID 14740294.
8. ↑  „Extended Y chromosome haplotypes resolve multiple and unique lineages of the Jewish priesthood". *Human Genetics*. **126** (5): 707–17. Nov 2009. doi:10.1007/s00439-009-0727-5. PMC 2771134. PMID 19669163.
9. ↑  Underhill, Peter (2007-09-24). „Personal communication from the primary author".
10. ↑  „Excavating Y-chromosome haplotype strata in Anatolia". *Human Genetics*. **114** (2): 127–48. Jan 2004. doi:10.1007/s00439-003-1031-4. PMID 14586639.
11. ↑  „G-M377 YTree". *www.yfull.com*. Посетено на 2024-01-11.
12. ↑  Di Cristofaro, Julie; Pennarun, Erwan; Mazières, Stéphane; Myres, Natalie M.; Lin, Alice A.; Temori, Shah Aga; Metspalu, Mait; Metspalu, Ene; Witzel, Michael (2013). „Afghan Hindu Kush: Where Eurasian Sub-Continent Gene Flows Converge". *PLOS ONE*. **8** (10): e76748. Bibcode:2013PLoSO...876748D. doi:10.1371/journal.pone.0076748. PMC 3799995. PMID 24204668.
13. ↑  „Y-chromosomal evidence for a limited Greek contribution to the Pathan population of Pakistan". *European Journal of Human Genetics*. **15** (1): 121–6. Jan 2007. doi:10.1038/sj.ejhg.5201726. PMC 2588664. PMID 17047675.
14. ↑ . New York, New York. Отсутно или празно `|title=` (help)
15. ↑  Y Chromosome Consortium (2002). „YCC NRY Tree 2002 v2002.01.18". Архивирано од изворникот на 2012-08-05. Посетено на 2007-09-16.
16. ↑  „The Y chromosome pool of Jews as part of the genetic landscape of the Middle East". *American Journal of Human Genetics*. **69** (5): 1095–112. Nov 2001. doi:10.1086/324070. PMC 1274378. PMID 11573163.
17. ↑  „Median-joining networks for inferring intraspecific phylogenies". *Molecular Biology and Evolution*. **16** (1): 37–48. Jan 1999. doi:10.1093/oxfordjournals.molbev.a026036. PMID 10331250.
18. ↑  Kandell, Ted. „G2b tMRCA estimate (fast mutation STRs = 5) @ 81 years per rho = 1489". Посетено на 2007-10-03.[*мртва врска*]
19. ↑  Kandell, Ted (2007-09-29). „G2b Athey family median-joining network tMRCA estimate (fast mutating STRs = 5) @ 81 years per rho = 1641 (average birth year = 1947, known MRCA b. 1643)". Архивирано од изворникот на 2011-07-28. Посетено на 2007-10-03.
20. ↑  Broushaki, F.; и др. (2016). „Early Neolithic genomes from the eastern Fertile Crescent | Science". *Science*. **353** (6298): 499–503. doi:10.1126/science.aaf7943. PMC 5113750. PMID 27417496.
21. ↑  „G-Y37100 YTree".
22. 1 2 3  Talalay Dardashti, Schelly (2006-08-20). „Tracing the Tribe: At the ICJG: Jews in Italy". Посетено на 2007-09-19.
23. ↑  Colletta, John Phillip (2003). *Finding Italian Roots: The Complete Guide for Americans*. Genealogical Publishing. стр. 146–148. ISBN 978-0-8063-1741-0.
24. ↑  Neil, Bronwen (2000-11-25). „Roman Emperors - DIR Leo II". Посетено на 2007-09-23.
25. ↑  Cracco Ruggini, Lellia (1984). „Christianization in Sicily (IIIrd - VIIth Century)" (PDF). *Gerión*: 226. Архивирано од изворникот (PDF) на 2011-06-09. Посетено на 2007-09-23.
26. ↑  Dieli, Art (2005-12-13). „Italia Judaica". Посетено на 2007-09-23.
27. ↑  Martino, Giuseppe (2005-10-11). „The Jews of Messina" (италијански и англиски). Посетено на 2007-09-19.
28. ↑  Dieli, Art (2005-11-29). „Jewish Names in Sicily". Посетено на 2007-09-19.
29. ↑  Shirazi, S.A.J. (2006-07-11). „Guest Post: Adventures up the Silk Road: All Things Pakistan". Посетено на 2007-09-23.

Надворешни врски
----------------

### Мрежни места

* Семејно стебло ДНК Хаплогрупа G2b Проект
* Хаплогрупа G SNP проект
* Категории и податоци за хаплогрупата Г

### Карти

* Карта на Г
* Ширење на Haplogroup G, од *National Geographic*
* Дрвото на хаплогрупата ISOGG Y од 2012 година

### Поштенски списоци

* Група за дискусија на Хаплогрупа G2b
* Поштенска листа на Rootsweb Haplogroup G
* Проектот Хаплоггрупа G2b на ДНК на семејното стебло
* Проектот Haplogroup G на FamilyTreeDNA

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Филогенетско дрво на човечките ДНК хаплогрупи на човечкиот Y-хромозом  |
| --- |
|  |
|  |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | "Y-хромозомски Адам" |
|  | A00 | A0-T  |
|  | A0 | A1  |
|  | A1a | A1b |
|  | A1b1 | BT |
|  | B | CT |
|  | DE | CF |
|  | D | E |  | C | F |
|  | F1 |  F2 |  F3 |  GHIJK |
|  | G | HIJK |
|  | IJK | H |
|  | IJ | K |
|  | I   | J  |  |    LT  |       K2  |
|  | L   |   T  |  |   K2a  |        K2b   |    K2c |     K2d | K2e    |
|  | K-M2313  |  |     K2b1  | P  |
|  | NO1   |  | S  |  M     |  | P1   |   P2 |
|  | N | O |  |  | Q | R |

 |
|  |
| 
* Y-ДНК by population
* Y-ДНК Хаплогрупаs of historic people

*Footnotes*

1. ↑  Van Oven M, Van Geystelen A, Kayser M, Decorte R, Larmuseau HD (2014). „Seeing the wood for the trees: a minimal reference phylogeny for the human Y chromosome". *Human Mutation*. **35** (2): 187–91. doi:10.1002/humu.22468. PMID 24166809. S2CID 23291764.
2. ↑  International Society of Genetic Genealogy (ISOGG; 2015), *Y-ДНК Хаплогрупа Tree 2015*. (Access date: 1 February 2015.)
3. ↑  Хаплогрупа A0-T е исто позната како A-L1085 (и претходно како A0'1'2'3'4).
4. ↑  Хаплогрупа A1 е исто така позната и како A1'2'3'4.
5. ↑  Хаплогрупа LT (L298/P326) е исто така позната и како Хаплогрупа K1.
6. ↑  Помеѓу 2002 и 2008, Хаплогрупа T-M184 била позната како "Хаплогрупа K2". Оттогаш тоа име е повторно доделено на
 K-M526, брат или сестра на Хаплогрупа LT.
7. ↑  Хаплогрупа K2a (M2308) и нејзината примарна подклада K-M2313 биле одделени од Хаплогрупа NO (F549) во 2016 година. (Ова следеше по објавувањето на: Poznik GD, Xue Y, Mendez FL, и др. (2016). „Punctuated bursts in human male demography inferred from 1,244 worldwide Y-chromosome sequences". *Nature Genetics*. **48** (6): 593–9. doi:10.1038/ng.3559. PMC 4884158. PMID 27111036. Во минатото, друга Хаплогрупа, NO (M214) и K2e исто така се идентификувале како "K2a".
8. ↑   Хаплогрупа K2b (M1221/P331/PF5911) е исто така позната и како Хаплогрупа MPS.
9. ↑   Хаплогрупа K2e (K-M147) претходно била позната како "Хаплогрупа X" и "K2a" (но е брат/сестра подклада на сегашната K2a).
10. ↑  K-M2313\*, кој сè уште нема филогенетско име, е документиран кај две живи индивидуи, кои имаат етнички врски со Индија и Југоисточна Азија. Покрај тоа, K-Y28299, кој се чини дека е примарна гранка на K-M2313, е пронајден кај три живи индивидуи од Индија. Види
Poznik *op. cit.*; *YFull YTree v5.08*, 2017, "K-M2335", and; *PhyloTree*, 2017, "Details of the Y-SNP markers included in the minimal Y tree" (Датум на пристап на овие страници: 9 декември 2017 година)
11. ↑   Хаплогрупа K2b1 (P397/P399) е исто така позната и како Хаплогрупа MS, но има поширока и посложена внатрешна структура.
12. ↑   Хаплогрупа P (P295) is also klnown as K2b2.
13. ↑   Хаплогрупа S, од of 2017, е исто така позната и како K2b1a. (Претходно името Хаплогрупа S било доделено на K2b1a4.)
14. ↑   Хаплогрупа M, од 2017, е исто така позната и како K2b1b. (Претходно името Хаплогрупа M било доделено на K2b1d.)

 |

 |