**Војводство Насау** (германски: *Herzogtum Nassau*) — независна држава помеѓу 1806 и 1866 година, сместена во денешните германски покраини Рајнска област-Пфалц и Хесен. Војводството било член на Рајнскиот Сојуз, а подоцна и на Германскиот Сојуз. Нејзината владејачка династија, сега изумрена, била Домот на Насау. Војводството било именувано по неговиот историски град, Насау, иако главниот град бил Висбаден наместо Насау. Во 1865 година, Војводството Насау имало 465.636 жители. Војводството е окупирано и припоено кон Кралството Прусија во 1866 година по Австро-пруската војна.

Денес, големиот војвода од Луксембург сè уште го користи „Војводата од Насау" како секундарна титула, а „Принц" или „Принцеза од Насау" се користи како титула на другите членови на семејството на големиот војвода. Насау е исто така дел од името на холандското кралско семејство, кое се нарекува Оринџ-Насау.

Географија
----------

Територијата на војводството во суштина била усогласена со планинските венци Таунус и Вестервалд. Јужните и западните граници ги формирале Мајна и Рајна, додека во северниот дел на територијата реката Лан ги разделувала двата планински венци. Соседната територија на исток и југ била Големото Војводство Хесен. Ландгравијатот на Хесен-Хомбург и слободниот град Франкфурт исто така биле на исток. На запад се наоѓала провинцијата Рајна во Прусија, која исто така контролирала ексклава во источниот дел на Насау, наречена Вецлар.

Демографија
-----------

При своето основање во 1806 година, Војводството имало 302.769 жители. Граѓаните биле претежно земјоделци, дневни работници или занаетчии. Во 1819 година, 7% од населението на Насау живееле во населби со повеќе од 2.000 жители, додека останатите живееле во 850 помали населби и 1.200 изолирани домови. Визбаден бил најголемиот град со 5.000 жители, а Лимбург на Лана бил втор по големина со околу 2.600 жители. До 1847 година, Визбаден пораснал на 14.000 жители, а Лимбург на 3.400. Трет по големина град бил Хохст на Мајна.

Историја
--------

### Почеток

Декларација за суверенитет на Насау, 30 август 1806 година
Шлос Вајлбург, резиденција на принцовите од Насау-Вајлбург пред 1816 година и резиденција на војводите од Насау потоа
Шлос Бибрих, седиште на војводите од Насау од 1817 до 1841 година и нивната летна резиденција потоа
Предците и основниот грб на Насау, кои го формирале срцето на штитот на поголемиот грб. Речиси е идентичен со грбот на Холандија и исто така е вклучен како трето и четврто поле во грбот на големиот војвода од Луксембург.
Домот на Насау создал многу непосредни благородни линии во текот на својата речиси илјадагодишна историја. До 18 век, трите главни линии биле малите кнежевства Насау-Усинген, Насау-Вајлбург и Насау-Диц (подоцна Оринџ-Насау), со големи, расфрлани територии во Холандија и Белгија. Од 1736 година, биле склучени многу договори, кои спречиле понатамошно расцепување на териториите и овозможило општа политичка координација помеѓу ограноците. Во овој контекст, биле приспособени административните поделби на одделните територии, поставувајќи ги основите за подоцнежното обединување на териториите.

По војната на првата коалиција (1792–1797), Насау-Диц ги загубил своите поседи во Белгија и Холандија, додека Насау-Усинген и Насау-Вајлбург ги загубиле сите свои територии западно од Рајна од Франција. Од друга страна, како и другите германски секуларни кнежевства, Насау добила територија што порано и припаѓала на црквата како резултат на секуларизацијата. Домот на Насау учествувал во преговорите на Вториот конгрес во Раштат (1797) и во Париз, со цел да се обезбедат териториите на епископските кнезови од Мајнц и Трир. Распуштањето на царството во 1803 година во голема мера се согласило со желбите на Насау-Усинген и Насау-Вајлбург, додека Оринџ-Насау веќе договорил посебни услови со Наполеон.

Насау-Усинген го изгубил Сарбрикен, две третини од Сарверден, Отвајлер и некои помали територии (вкупно 60.000 жители и 447.000 гулдени приход годишно). Како компензација, таа добила: од Мајнц, Хохст, Кенигштајн, Кронберг, Ланштајн и Рајнгау; од Келн некои области на источниот брег на Рајна; од Баварија, под-областа Кауб; од Хесен-Дармштат, господарството на Епштајн, Каценелнбоген и Браубах; од Прусија, Сајн-Алтенкирхен, Сајн-Хахенбург; и неколку помали манастири од Мајнц. Така Насау-Усинген го вратил своето изгубено население и го зголемил својот годишен приход за околу 130.000 гулдени.

Насау-Вајлбург ги загубил Кирххајм, Стауф и останатата третина од Сарверден (15.500 жители и 178.000 гулдени во приходи). За возврат, добил многу мали поседи на Трир, вклучувајќи ги Еренбрејтштајн, Фалендар, Сајн, Монтабаур, Лимбург на Лана, три опатии и имотите на катедралата во Лимбург. Ова изнесувало вкупно 37.000 жители и 147.000 гулдени приход.

Во текот на овие аранжмани, *Камергутот* на Кнежевската куќа бил значително проширен на повеќе од 52.000 хектари шуми и земјоделско земјиште. Овие домени опфаќале 11,5% од рамното земјиште и давале околу милион гулдени годишно - најголемиот дел од нивниот вкупен приход.

Дури и пред падот на царството, во септември и октомври 1802 година, двете кнежевства распоредиле трупи на териториите што ги добиле од Келн и Мајнц. Во ноември и декември, откако цивилните функционери ја преземале територијата, нови заклетви положиле функционерите од претходните режими и новите поданици. Според извештаите на официјалните претставници на Насау, новите администрации биле добредојдени, или барем прифатени без протест, во повеќето региони, бидејќи кнежевствата Насау се сметале за многу либерални, во споредба со поранешните црковни владетели. Помеѓу декември 1802 и септември 1803 година, богатите манастири и верски заедници биле распуштени. Затворањето на манастирите без имот продолжило до 1817 година, бидејќи државата морала да обезбедува пензии на монасите по распуштањето на нивните заедници. Помеѓу октомври 1803 и февруари 1804 година, териториите на многу царски витези и други сопственици на царска непосредност биле окупирани и припоени. Само во август/септември 1806 година овие аквизиции биле потврдени со едикт, потврден со договорот на Рајнскиот Сојуз. Овој процес наишол на значителен отпор, предводен од царските витези, но овој отпор немал сериозни последици и на крајот пропаднал бидејќи заплените на принцовите од Насау биле спроведени од француски официјални лица и војници.

На 17 јули 1806 година, принцот Фридрих Август од Насау-Усинген и неговиот братучед принцот Фридрих Вилхелм од Насау-Вајлбург се приклучиле на Рајнскиот Сојуз. Принцот Фридрих Август, постар член на Домот на Насау ја добил титулата суверен војвода од Насау, додека Фридрих Вилхелм ја добил титулата суверен принц од Насау. Под притисок на Наполеон I двете територии се споиле за да го формираат **Војводство Насау** на 30 август 1806 година, под заедничко владеење на Фридрих Август и Фридрих Вилхелм. Оваа одлука била поттикната од фактот дека Фридрих Август немал машки наследници и затоа Фридрих Вилхелм бил во ред да го наследи неговото кнежевство во секој случај.

Во 1815 година, на Конгресот во Виена, дошло до натамошно територијално проширување. Кога линијата Оринџ-Насау ја добила холандската круна на 31 мај, тие морале да го предадат Кнежевството Оринџ-Насау на Прусија.

Фридрих Вилхелм починал од пад на скалите во Шлос Вајлбург на 9 јануари 1816 година, а неговиот син Вилхелм станал единствен војвода од Насау по смртта на Фридрих Август на 24 март 1816 година.

### Реформски период

Ернст Франц Лудвиг Фрајхер Маршал фон Биберштајн, главен министер на Насау (1806–1834)
Главните министри во 1806 година биле Ханс Кристоф Ернст фон Гагерн и Ернст Франц Лудвиг фон Биберштајн. Фон Гагерн поднел оставка во 1811 година, по што фон Биберштајн служел сам до неговата смрт во 1834 година.

Во првите години на Војводството биле спроведени низа реформи: укинување на крепосништвото во 1806 година, воведување слобода на движење во 1810 година и фундаментална даночна реформа во 1812 година, која заменила 991 директен данок со единствен прогресивен данок на земјиште и трговија. Понижувачкото физичко казнување било укинато и уредба за одгледување (*Kulturverordnung*) промовирало автономно управување со почвата и земјиштето. По преоден период со четири окрузи, новото Војводство било консолидирано во три окрузи на 1 август 1809 година: Визбаден, Вајлбург и Еренбрејтштајн. Подоцна, тие биле укинати во 1816 година, со воспоставувањето на Визбаден како единствен главен град. Бројот на поделби на Амт полека се намалувал, од шеесет и две во 1806 година на четириесет и осум во 1812 година. Поради верската хетерогеност на територијата, на 24 март 1817 година бил воведен систем на „комбинирани училишта". На 14 март 1818 година, бил воспоставен државен јавен здравствен систем - првиот таков систем во Германија.

#### Устав од 1814 година

На 2 септември 1814 година бил прогласен устав. Тој бил првиот модерен устав во која било од германските држави. Бидејќи имало (многу ограничено) учество на парламентот во владата, особено во оданочувањето, тој се сметал за „Парламентарен устав". Уставот ја гарантирал слободата на поединецот, верската толеранција и слободата на печатот. Уставот бил направен под големо влијание на Хајнрих Фридрих Карл Штајн, кој првично дошол од Насау и имал значителни имоти таму. Принцовите го охрабриле неговото вклучување бидејќи тој бил дел од класата на царски витези кои биле обесправени од нив и поради неговата вмешаност, противењето на витезите било намалено. Сепак, законодавството од периодот на Концертот на Европа, особено Декретите на Карлсбад од 1819 година, означиле ново ограничување на слободите во Насау.

На 28 декември 1849 година, уставот бил заменет со реформиран устав кој ги земал предвид демократските барања на германските револуции од 1848 година. На 25 ноември 1851 година, овој устав бил укинат и стариот устав бил вратен.

#### Парламент

Градското училиште во Марктплац, Визбаден, седиште на парламентот на Насау од 1818 до 1844 година
Според уставот од 1814 година, Парламентот на Насау имал две комори: комора на пратеници (*Landesdeputiertenversammlung*) и дом на господари (*Herrenbank*). Единаесетте членови на домот на господарите биле сите принцови од Домот на Насау или претставници на благородништвото. Дваесет и двајцата членови на комората на пратеници биле главно избрани со пописно право на глас, но морале да бидат сопственици на земјиште, освен тројцата претставници на црквата и еден претставник на учителите.

Само четири години по воспоставувањето на уставот, во 1818 година, се одржале првите избори во Војводството. Како резултат на тоа, парламентот бил спречен да има улога во формирањето на Војводството. Електоратот се состоел од 39 благородници, 1448 сопственици на значителни количини земја и 128 богати жители на градовите. Со оглед на тоа што населението на Војводството во тоа време било околу 287.000, ова бил мал број на избирачи.

Парламентот за прв пат се состанал на 3 март 1818 година.

### Спор за доменот Насау

Колба со минерална вода од *Нидерселтери*, важен бизнис во доменот Насау
Во основањето на Војводството, министерот фон Биберштајн воспостави силна фискална разлика помеѓу ризницата на општиот домен и онаа на регионалните даноци. Доменот, кој опфаќал дворски имоти и земјиште, и извори на минерална вода, како и десетокот и другите феудални давачки, бил сопственост на војводската куќа, која не можела да се користи за плаќање на државните трошоци и за која Парламентот немал овластување. Дури и во најраните години на Војводството, овој систем бил гласно критикуван. Парламентарниот претседател Карл Фридрих Емил фон Ибел особено се пожалил на ова во писмата до Биберштајн и петициите до војводата, со сѐ поголема зачестеност. Неговата непријателска позиција било едно од оправдувањата за неговото отповикување во 1821 година.

Во следните години, имало повеќе дебата со и во парламентот, како и со владата, за поделбата меѓу војводството и државните фондови. Конфликтот само излегол на површината, но во текот на Јулската револуција од 1830 година предизвикал немири во соседните земји. Во 1831 година, владата спречила поднесување молби до војводата на оваа тема и одржала заеднички маневар во Рајнгау со австриските трупи од тврдината во Мајнц. На следната седница, парламентот, кој до овој момент не бил многу активен, подготвил неколку предлози за реформи, од кои неколку биле прифатени. Прашањето на Доменот така напредувало до горлива точка. На 24 март, пратениците на долниот дом изнеле предлог, доменот да стане сопственост на населението. Власта забранила народни собири по ова прашање и објавила спротивно мислење. За да се потисне секој бунт по оваа одлука, неколку стотици војници биле повикани од соседното Големо Војводство Хесен. Меѓутоа не избувнал бунт. Во печатот во државата и во соседните кнежевства, написите во весниците и памфлетите ги поддржувале двете страни на прашањето.

Претседателот на комората Георг Хербер бил главната фигура на страната на пратениците, особено во полемичкиот текст објавен во *Ханауер Цајтунг* на 21 октомври 1831 година. На крајот на 1831 година, судот во Насау започнал истрага против Хербер. На 3 декември 1832 година, Хербер конечно бил осуден на три години затвор за „Злоупотреба на суверенот" и „клевета" против Биберштајн. Ноќта на 4 декември, претседателот на комората бил уапсен додека спиел во својот кревет. На 7 јануари 1833 година бил ослободен со кауција. Адвокатот на Хербер, Август Хергенхан, подоцна револуционерен главен министер на Насау, се обидел да му ја намали казната, но тој бил спречен. Сепак, казната никогаш не била извршена, бидејќи Хербер, кој бил многу болен, починал на 11 март 1833 година.

Војводската влада веќе се подготвила да го прошири домот на господарите во текот на 1831 година и тоа било спроведено со едикт на 29 октомври 1831 година. На тој начин, буржоазите биле ставени во малцинство и не успеале во обидот да го спречат воведувањето на оданочување во ноември 1831 година. Дополнително, домот на принцовите гласал против целната акција на буржоазијата против Биберштајн. Во следните месеци, имало сè повеќе собири, митинзи, написи во весници (особено надвор од Насау) и памфлети од различни страни во конфликтот. Службениците кои изразиле симпатии кон буржоазијата биле укорувани или отпуштени, а либералните весници надвор од Насау биле забранети.

Во март 1832 година, имало нови избори за долната комора. Меѓутоа, буржоаските пратеници барале домот на принцови да се намали на претходниот број. Бидејќи владата го одбила тоа, пратениците ја завршиле седницата и ја напуштиле салата на 17 април. Тројцата црковни членови, членот за учители и еден друг заменик изјавиле дека останатите го загубиле правото на учество и ја одобриле војводската даночна давачка.

### Пристапување на војводата Адолф

Градската палата Визбаден, изградена во 1841 година, која го заменила Бибрих како резиденција на војводите Насау
Грб на Насау, 1846 година
По спорот за доменот, политиката на Насау станала тивка. По смртта на фон Биберштајн, Насау влегол во германскиот Золверајн во 1835 година, на кој Биберштајн енергично се спротивставил. Во 1839 година, војводата Вилхелм исто така починал и неговиот дваесет и двегодишен син Адолф го заменил како војвода. Адолф ја преселил својата резиденција во Градската палата Визбаден во 1841 година и во јануари 1845 година се оженил со руската голема војвотка Елизабета Михајловна, која починала на породување една година подоцна. За да ја почести, тој изградил руска православна црква во Визбаден. Во 1842 година, Адолф бил еден од основачите на *Мајнц Аделсверајн*, кој имала намера да основа германска колонија во Тексас, но не била успешна.

Од 1844 година, имало бран на фондации на заедницата во Насау, особено трговски и атлетски здруженија. Овие биле првично аполитични, но тие ќе одиграат улога во претстојната револуција. Визбаден дополнително бил еден од центрите на германскиот католицизам. Владата се обидела да направи некои пробни реформи во 1845 година со малку полиберален закон за општини и со закон за окружните судови во 1846 година. Во 1847 година, Парламентот изготвил закони за слобода на печатот и оштетување на земјата од животни, како одговор на поплаките од руралното население за последиците од ловот на војводите.

### Револуција од 1848 година

Август Хергенхан во литографија, 1848 година
Како и поголемиот дел од Европа, Насау бил зафатен од револуционерен бран по Февруарската револуција во Франција во 1848 година. На 1 март, либералната група предводена од правникот Август Хергенхан се собрале во хотелот *„Вие Јахрезајтен"* во Визбаден за да и претстави на владата список со умерени либерални националистички барања. Оваа листа вклучувала граѓански слободи, германско национално собрание и нов изборен закон. Следниот ден, *Девет барања на Насауер* биле претставени на главниот министер Емил Август фон Дунгерн, кој веднаш го одобрил формирањето на граѓанска милиција, слободата на печатот и свикувањето на долната комора на Парламентот за да расправа за изборните реформи. Одлуките за другите барања биле резервирани за војводата, кој во тој момент бил во Берлин.

Во согласност со прогласот на Хергенхан, околу 40.000 мажи се собрале во Визбаден на 4 март. Имало јасен конфликт во оваа акција, што ќе го обликува подоцнежниот развој на настаните: додека кругот околу Хергенхан се надевал дека ќе добие потврда за нивните барања со акламација на народот, тие биле главно селани, вооружени со коси и секири, барајќи укинување на старите феудални наметнувања и олеснување на законите за шумарство и лов. Додека толпата немирно се движела низ градот, војводата од балконот на својата резиденција објавил дека ќе ги исполни сите нивни барања. Тогаш толпата радосно се растурила.

Со доаѓањето на слободата на печатот, за неколку недели се појавиле тринаесет политички весници, вклучувајќи пет само во Визбаден. Бројни локални весници во руралните средини почнале да печатат и политички текстови.

Од втората недела на март, изборните реформи заземале централно место на политичката сцена. Најважното барање на либералите било правото на глас повеќе да не се врзува за минимален услов за имот. На 6 март, Долниот дом одржал дебата на оваа тема. Кога домот на господадрите се обидел да разговара и за гласачките права, имало протести меѓу населението на Визбаден. Околу 500 луѓе се собрале вечерта во Визбаден за јавно да дебатираат за прашањето за гласачкото право. Помали состаноци се одржале во другите градови на Насау. Меѓутоа, до средината на месецот, овие јавни дискусии исчезнале. Во меѓувреме, Долниот дом се согласил идниот парламент да биде еднодомен со 40-60 пратеници и да се укине условот за имот за гласање. Најконтроверзно било дали членовите на новиот парламент треба да се избираат директно или од избирачки колегиум. Нацрт-законот бил претставен на 20 март и конечно бил усвоен на 28 март. Тие одлучиле во корист на избирачки колеџ со 18 гласа за и три против. На 5 април стапил на сила изборниот закон. Во него било наведено дека секои сто луѓе би избрале избирач, кој пак ќе се состанува во еден од 14 избирачки колегиуми, од кои секој би избирал по еден пратеник. Правото на глас било проширено на неколку групи кои досега биле исклучени, како што биле благородниците, службениците, пензионерите и Евреите. Оние кои добивале државна помош или биле банкротирани, не им било дозволено да гласаат. Сите граѓани имале право да служат како членови на парламентот, освен за највисоките административни службеници, воените службеници и судските службеници.

Во меѓувреме, на 31 март, Франкфуртското собрание се собрало во црквата Свети Павле во Франкфурт на Мајна. Петнаесет пратеници биле избрани од долниот дом на парламентот на Насау и двајца од домот на принцовите на Насау. Во парламентот имало уште девет граѓани на Војводството.

Како резултат на тоа, во руралните средини се развиле хаотични услови. Многу функционери ги загубиле своите работни места на почетокот на револуцијата, така што немало организирана администрација. Земјоделците целосно престанале да плаќаат даноци и ги избркале шумочуварите. Многу млади функционери и учители се покажале како револуционерни предводници за радикална демократија. Војводската влада придонела за оваа ситуација со бурни акции за смирување на руралното население, како што биле амнестии (особено за ловокрадство, селски и шумски злосторства), признавање на слободни избори на Шултхајсен, укинување на последните феудални давачки и отстранување на разни непопуларни административни службеници. Во градовите, луѓето често реагирале на општото беззаконие со формирање на свои маалски чувари. Во Визбаден, бил формиран централен комитет за безбедност за цел Насау под водство на Август Хергенхан, кој имал ниво на авторитет низ Војводството. Хергенхан се развил во умерената либерална водечка светлина на револуцијата и исто така ја обезбедил довербата на војводата Адопле. Откако Емил Август фон Дангерн поднел оставка како главен министер, војводата го назначил Хергенхан како негова замена на 16 април.

### Избори од 1848 година

Питер Џозеф Блум, бискуп од Лимбург (1842-1884)
Откако се приближувале изборите за Парламентот на Насау, почнале да се формираат политички општества и тие на крајот се консолидирале во вистински политички партии. Од крајот на март, бискупот од Лимбург, Питер Џозеф Блум, почнал да ги поттикнува католичките општества во руралните области. Тие имале најјасна програма од која било од партиите, со 21 суштински принцип, кои владиката ги објавил на 9 март. Дополнително, пастирските писма и верските служби обезбедиле платформа за пропагирање на црковната политика. На 4 април, во Визбаден бил дистрибуиран радикален либерален памфлет, во кој бил прогласен „Комитетот на републиканското општество" како првата партија што застанала против католичката политичка агитација. На 5 април, имало значителни протести со барање за формирање на комитет во Визбаден за подготовка за избори. Утрото либералите повикале да се одржи јавен собир во 13 часот, на кој би се избирал избирачкиот колегиум за кој веќе имало подготвено список со кандидати.

Во следните недели, војводската влада започнала со подготовките за парламентарните избори и за изборите за пангерманскиот парламент во Франкфурт. Со оглед на тоа што ова било прв пат да се направи обид за таква задача, во многу области било неверојатно тежок процес да се креираат избирачките списоци. Постоеле протести од страна на населението и весниците против ограничувањата на правото на глас кои се сметале за нефер. Тие особено се спротивставиле на фактот дека на возрасните синови на занаетчиите и земјоделците не им било дозволено да гласаат доколку работат во бизнисот на нивниот татко.

Конечно, на 18 април се одржал изборот на избирачките колегиуми. Во секој град и регион тие биле избрани од собранија на избирачи. Вкупниот број од 420.000 жители на Војводството кои гласале не можело со сигурност да се утврди. Проценките варирале помеѓу 84.000 и 100.000 луѓе (20-23%). Излезноста варирала во зависност од регионот од многу ниско до речиси целосно учество, но имало тенденција за поголемо учество во градовите отколку во селата. Од изборните собранија биле пријавени многу процедурални нерегуларности. Идеолошките програми одиграле мала улога во изборот на избирачите. Во повеќето случаи тие избирале луѓе кои веќе биле општествено истакнати, како градоначалници, учители, чувари на шуми или свештеници (особено во Вестервалд). Католиците им дале на своите следбеници однапред подготвени гласачки ливчиња на кои биле означени католичките кандидати. Ова било експлицитно забрането со изборниот закон и билно силно критикувано од либералите.

Макс фон Гагерн
4.000 избирачи ги избрале шесте претставници на Насау за парламентот во Франкфурт на 25 април. Се покажало дека е тешко да се најдат соодветни и спремни кандидати. Изборниот комитет на Визбаден (како претставници на умерените либерали, католичката црква и нејзините општества и различните идеолошки весници) со големи тешкотии успеал да најде кандидати за шесте слободни места. Сите во списокот на комисијата биле вработени во владата.

Во округот 1 (Ренерод, на север од војводството) и округот 4 (Наштатен, на југозапад), немало многу конфликти; Во првиот бил избран обвинителот Карл Шенк од Диленбург со 76 отсто од гласовите, додека Фридрих Шеп, член на управниот совет, бил избран во вториот со 90 отсто од гласовите. Во округот 2 (Монтабаур, на северозапад), имало многу пожестока кампања, но Макс фон Гагерн победил со 82% од гласовите. На фон Гагерн му пристапиле да биде кандидат од либералите, но исто така бил посветен католик и близок пријател на војводата. Оваа позиција меѓу логорите им дало можност на католиците и либералите да го нападнат, но овие напади на крајот имале мало влијание, бидејќи тој ја задржал поддршката на црквата. Контроверзност, исто така, го опкружило Фридрих Шулц, кандидат на комитетот за Округот 3 (Лимбург, во центарот на војводството). Тој бил заменик директор во Вајлбург и уредник на *Ланботен*, кој ја туркал реформската линија, која според него ќе довело до Република. За овој амбициозен план, кој бил критикуван како „фантастичен", Шулц бил критикуван од либералите. Но, на крајот, Шулц обезбедил 85% од гласовите во неговиот округ. Областа 5 (Кенигштајн, југоисточниот дел на војводството) ја освоил Карл Филип Хенер, кој имал најрадикални ставови од кој било од претставниците. Тој бил поранешен член на *Буршеншафт* и бил привремено избркан од државната служба во 1831 година поради неговите политички ставови, но до март 1848 година се искачил на една од највисоките позиции во владата. Хенер ја сметал уставната монархија само како преодна фаза и го задржал својот главен фокус на Републиката. Веројатно поради оваа радикална позиција, тој обезбедил само 61% од гласовите во својот округ. Во округот 6 (Визбаден), самиот Август Хергенхан победил со 80% од гласовите.

Во текот на 1848 година, пратениците на Насау во парламентот на Франкфурт, освен Шенк, се развиле во фракции. Фон Гагерн, Хергенхан и Шеп се приклучиле на умерената либерална фракција на Казино, додека Шулц и Хенер се приклучиле на централно-левиот Вестендал. Како што се распаднал парламентот во Франкфурт, Макс фон Гагерн поднел оставка на својата позиција заедно со 65 други монархистички претставници на 21 мај 1849 година. Набргу потоа го следеле Хергехан, Шеп и Шенк. Хенер и Шулц останале членови до конечното распуштање на Парламентот во јуни 1849 година.

На изборите за парламентот на Насау на 1 мај, кои исто така биле спроведени од 4.000 членови на избирачките колегиуми, локалните интереси одиграле многу поголема улога отколку на изборите за парламентот во Франкфурт. Партиите и општествата немале сериозно влијание. Мнозинството од успешните кандидати биле државни службеници и градоначалници, со неколку трговци, индустријалци и земјоделци. Забележливо малку католици и апсолутно ниту едно католичко свештенство не биле избрани.

### Крај на револуцијата

Министерските згради во Визбаден, седиште на Парламентот на Насау од 1844 година
Парламентот на Насау се состанал за прв пат на 22 мај 1848 година. Во текот на летото, во парламентот почнало да се појавуваат групи засновани на шемата Левица-десница. Немирите во Насау не биле смирени по изборите. Во јули 1848 година, таа достигнала нова кризна точка, со физички судири за правото на војводата да стави вето на одлуките на парламентот. Додека левото крило во парламентот не ја признавало оваа моќ, десното крило и војводската влада инсистирале на тоа. Наскоро овој спор довел до немири кај општата популација. Конечно, Хергенхан ги повикал пруските и австриските трупи од Мајнц, кои ги задушиле немирите во Визбаден. Во септември, по борбите на улиците во Франкфурт, федералните трупи окупирале дел од Таунус.

Паралелно со парламентот, пејзажот на политичките општества и публикации исто така почнале да развиваат поцврст идеолошки јаз и станувале сè поактивни. Многу петиции и митинзи се одржале во втората половина на годината. *Freie Zeitung* станал гласноговорник на левото крило на Националното собрание во текот на летото и често ги критикувал владите на Прусија и Насау. *Nassauische Allgemeine* ја напуштила строгата неутралност и се трансформирала во поддржувач на уставната монархија, како и Вајлбург *Ланботе*. Дури и во 1848 година, забележливо било намалувањето на револуционерната сила. Освен *Freie Zeitung* и *Allgemeine*, сите весници престанале да се објавуваат во втората половина на годината, бидејќи продажбата брзо опаднала и владата на војводата почнала да го потиснува печатот. Како резултат на овие случувања, *Nassauische Allgemeine* станалала сè позависна од војводската влада за пари и содржина. Од крајот на 1849 година, повторно постоел сеопфатен режим на цензура.

Политичките друштва, кои биле формирани до есента 1848 година, претежно заземале демократски позиции, вклучувајќи експлицитно политички клубови, но и многу спортски клубови и работнички клубови. На 12 ноември, демократските општества се здружиле како *Кирбергерова унија*, која требало да служи како чадор организација. Како што започнала реакцијата против револуцијата, постоеле многу нови основи, така што до крајот на 1848 година имало околу педесет организации во Кирбергеровиот сојуз, многу со свои подорганизации. Меѓутоа, во следните месеци, демократското движење брзо пропаднало. По средината на 1849 година, немало активни демократски општества. Биле формирани неколку општества кои ја поддржувале уставната монархија. Тие добиле сеопфатна структура на 19 ноември 1848 година, кога уставните општества Насау и Хесија се именувале себеси Германско друштво (*Deutsche Vereine*) како чадор организација со своја база во Визбаден.

### Избори за парламентот во Ерфурт

Парламентот на Унијата Ерфурт во манастирот Свети Августин
По распадот на парламентот во Франкфурт, дошло до конфликт меѓу Прусија, Австрија и помалите германски држави. Војводството Насау било меѓу малите германски кнежевства кои ги поддржале Прусите и нивните планови да свикаат парламент на Унијата во Ерфурт. На 3 декември 1849 година, војводската влада ги надгледувала изборите за ова тело во четирите области на Насау, користејќи го прускиот изборен модел.

Иако политичките движења го преминале својот врв, постоела изборна кампања за позициите. Конституционалистите, владата и *Nassauische Allgemeine* барале висок одѕив на гласачите со надеж дека тоа ќе даде легитимитет на пруските планови за монархистичка Германија. Таканаречениот Гота пост-парламент, неформален наследник на Парламентот во Франкфурт, решително паднал под влијание на Макс ван Гагерн. Август Хергенхан, исто така, учествувал во тој парламент во јуни 1849 година. На 16 декември, уставните монархисти организирале големо изборно собрание во Визбаден, на кое имало номинации. Спротивно на тоа, демократите се обиделе да обезбедат низок одѕив на гласачите и барале спроведување на уставот на Франкфурт. Во јуни 1849 година, за таа цел биле организирани народни собранија ширум Насау. Најголемото собрание, со околу 500 учесници, се одржало на 10 јуни во Идштајн и формулирало со десет барања, вклучително и повлекување на војниците на Насау од Баден, Шлезвиг-Холштајн и Пфалц, каде што биле стационирани како претставници на Германскиот Сојуз за да се спречат револуционерни движења. Освен тоа, тие сакале реконституирање на германскиот парламент со целосни овластувања. Католичките политички општества веќе биле исчезнати до овој момент. Самата црква не вложила напор да влијае на изборите.

Подготовките за избори за парламентот во Ерфурт започнале во декември 1849 година. На 20 јануари 1850 година, во Насау се одржале првичните избори за изборниот колеџ. Поради поголемата возраст за гласање, бројот на гласачи што учествувале бил нешто помал од 1848 година. Излезноста варирала меѓу 1% и 20%. Само две области имале излезност од над 60%. На некои места единствени учесници биле самите претставници на гласањето. Во најмалку 27 од 132 изборни единици, гласањето воопшто не можело да се одржи поради слабата излезност и морало да се презакаже за 27 јануари. Мажите избрани да бидат членови на избирачките комисии биле државни службеници. Во следните денови, уставните монархисти предложиле кандидатите да бидат избрани за претставници. На 31 јануари, изборните комисии го избрале Карл Вирт, локален функционер во Селтерс, Макс фон Гагерн, Август Хергенхан и шурата на војводата Херман, принцот од Вид за пратеници на Насау во парламентот во Ерфурт. Иако бил благородник, принцот од Вид бил најлибералниот од избраните претставници.

### Реставрацијата

Август Лудвиг фон Сајн-Витгенштајн-Берлебург, главен министер на Насау (1852-1866)
По краток период на смиреност, војводата Адолф започнал реакционерна програма. Постоел сè поголем конфлик помеѓу војводата и главниот министер Фридрих од Винтцингерод кој бил само умерено конзервативен и поднел оставка на крајот на 1851 година. Негов наследник бил Август Лудвиг фон Сајн-Витгенштајн-Берлебург, кој ја зазел својата позиција на 7 февруари 1852 година. Со негова помош, војводата ги намалил слободите кои биле доделени во текот на следните години и почнал да ги отстранува либералните службеници од функцијата. До средината на 1852 година, речиси сите политички општества биле забранети.

Опатијата Мариенштат
Во 1849 година, владата поднела предлог за нови избори до Парламентот, на кои требало да се избере дводомен систем во кој горниот дом ќе го избираат богатите граѓани. На овој предлог се спротивставиле либералите, а уставните монархисти го поддржале. После тоа, немало понатамошна дискусија за избори до септември 1850 година, кога владата поднела нов предлог за дваесет и четиричлена комора избрана со помош на прускиот изборен модел, по примерот на парламентот во Ерфурт. Немало дополнителни консултации со парламентот за новите избори, бидејќи војводата го распуштил парламентот на 2 април 1851 година. На 25 ноември, војводата конечно ги донел на сила прописите за избор на парламент сличен на дводомниот систем што постоел пред 1848 година. Политичките групи и неколкуте преостанати општества не направиле обид за кампања. На 14 и 16 февруари 1852 година, земјопоседниците и трговците во највисоката даночна група (помалку од сто луѓе во целото војводство) гласале први за шесте членови на горната комора. Изборниот колеџ за долниот дом бил избран на 9 февруари, а избраниот колеџ се состанал на 18 февруари. Со право на глас за долниот дом биле 70.490 жители. Излезноста на гласачите била помеѓу 3-4%. Во некои области, незаинтересираноста значело дека изборите воопшто не можеле да се одржат. За разлика од претходниот парламент, земјоделците биле најголемата група во новиот долен дом.

Жестоките политички судири се вратиле уште еднаш во 1864 година, кога Владата направила планови да ја продаде опатија Мариенштат во Вестервалд. Во 1841 година локацијата била ставена на продажба и владата направила планови да ја претвори опатијата во првиот државен дом за стари и сиромашни во Насау. Министерот за градежништво ги проценил трошоците за потребните реновирања на 34.000 гулдени. Во 1842 година, Војводството ја купило опатија за 19.500 гулдени. Набргу потоа било објавено дека зградите се во премногу лоша состојба за проектот. До 1860-тите, зградите се намалиле уште повеќе. Лимбуршката бискупија почнала да се интересира да го стекне имотот, за да го претвори во сиропиталиште. За негова продажба била заинтересирана и Владата поради трошоците за одржување на неискористениот комплекс. Опатијата била продадена на 18 мај 1864 година за 20.900 гулдени.

Непосредно пред ова, на изборите на 25 ноември 1863 година, либералите освоиле големо мнозинство во долниот дом на парламентот. Нивниот манифест предложил, меѓу другото, привилегиите што ги имала католичката црква да се прошират и на другите религиозни групи. На 9 јуни 1864 година, либералите во парламентот тврделе дека продажбата на Опатијата не треба да се заврши. Тие тврделе дека зградите и имотите вределе повеќе од цената за која биле продадени и дека парламентот имал право да стави вето на продажбата на земјиштето. Владините претставници негирале дека парламентот има такво право и ја нагласиле општествената вредност што ќе ја има структурата по нејзината продажба. Во текот на дебатата, која продолжила на неколку седници, се развила жестока војна на зборови меѓу пратениците и свештениците во собранието. Анти-свештениците не одобриле да и се даде на католичката црква надзор над децата. На крајот, продажбата продолжила и покрај противењето на Парламентот.

### Крај на Војводството

Кога избувнала Австро-пруската војна на 14 јуни 1866 година, Војводството Насау застанало на страната на Австрија. Војната била добиена во битката кај Кенигрец на 3 јули и „победата" на Насау над Прусија во битката кај Зорн кај Визбаден на 12 јули 1866 година не направило ништо за да ја спречи анексијата на Насау од Прусија. Насау станал регион Визбаден во провинцијата Хесен-Насау.

Пред склучувањето на Прашкиот мир на 23 август 1866 година и два дена пред создавањето на Северногерманскиот Сојуз, на 16 август 1866 година, кралот им објавил на двата дома на Ландтагот на Прусија дека Прусија ќе го припои Хановер, Хесен-Касел, градот Франкфурт и Насау. Од двата дома било побарано да дадат согласност за законот со кој на тие територии на 1 октомври 1867 година стапувало во сила прускиот устав. Законот бил донесен од двата дома на прускиот *Ландтаг* на 20 септември 1866 година и бил објавен во државниот весник. Следниот чекор бил објавувањето на известувањето за анексија, со што граѓаните од деветте припоени региони станале граѓани на Прусија. По овие официјални дејствија, биле преземени дополнителни практични активности за да се доведат припоените региони во целосна унија со остатокот од Прусија.

Војводата Адолф, последниот војвода од Насау, добил 15.000.000 гулдени како компензација, како и неколку дворци и замоци. Тој станал голем војвода од Луксембург во 1890 година, откако машката линија на Оринџ-Насау изумрела.

Во 1868 година, Насау, заедно со Франкфурт и Изборното Кнежевство Хесен, биле обединети во новата пруска провинција Хесен-Насау. Главен град на новата покраина бил Касел, кој претходно бил главен град на изборното Изборното Кнежевство Хесен. Насау и Франкфурт станале административен региони на Визбаден.

Политика
--------

### Надворешни работи

Во надворешните работи, географската локација на Војводството и економската слабост во голема мера го ограничил неговиот простор за маневрирање - во периодот на Наполеон, тоа воопшто немало автономија. „Армијата" на Насау била на повик на Наполеон. Во 1806 година, тие биле стационирани како окупаторски трупи во Берлин. Тогаш три баталјони биле стационирани во опсадата на Колберг. Два полка од пешадија и две коњанички ескадрили се бореле повеќе од пет години во Полуостровската војна; само половина од нив се вратиле. Во ноември 1813 година, Насау се приклучил на Шестата коалиција против Наполеон. Војниците на Насау се бореле во битката кај Ватерло. По Виенскиот конгрес во 1815 година, Насау станал член на Германскиот Сојуз.

### Војска

Воената политика на Насау била обликувана од членството на Војводството во Германскиот Сојуз. Како и остатокот од администрацијата, војската била реформирана со цел да ги обедини различните воени сили наследени од државите претходници на Насау во едно тело.

Поголемиот дел од трупите се состоеле од два полка на пешадија, создадени во 1808/09 година. За време на Наполеонските војни, тие биле поддржани од ескадрилите на Џегер. По битката кај Ватерло, Војводството покренало артилериска чета, која станала артилериска дивизија со две чети по 1833 година. Дополнителни контингенти биле додадени по потреба за време на војната. Целата војска била ставена под командна структура на бригадата. На чело бил војводата, но секојдневните операции биле организирани од генерал-адјутант. Вообичаено, војската на Насау содржела околу 4.000 војници.

По анексијата на Војводството, повеќето офицери и војници се приклучиле на пруската армија.

### Образование

Војводството не можело да си дозволи сопствен универзитет, па војводата Вилхелм I склучил договор со Кралството Хановер, кој им дозволило на граѓаните на Насау да студираат на Универзитетот во Гетинген. Со цел да се финансираат училиштата и универзитетските стипендии, на 29 март 1817 година, војводата Вилхелм го основал централниот студиски фонд на Насау, кој постои и денес, со консолидирање на голем број постари секуларни и религиозни фондови и му дал обработливо земјиште, шуми и обврзници.

### Религија

Карта на мнозинските религии во Насау (1816–1866)
Како резултат на различните територии кои биле споени за да го формираат Војводството, Насау не било религиозно обединета држава. Во 1820 година, распоредот на религиозните групи бил: 53% обединети протестанти, 45% католици, 1,7% еврејски и 0,06% менонити. Меѓутоа, населбите со повеќе од една религија биле невообичаени. Во повеќето села и градови очигледно доминирале членовите на една од двете главни христијански групи. Како што било вообичаено во протестантските делови на Германија, уставот ја ставил црквата под државна контрола. Лутеранската и реформираната црква се согласиле да се обединат во единствена протестантска црква во Насау во 1817 година, во *Унионискирхе* во Идштајн, што ја направило првата обединета протестантска црква во Германскиот Сојуз.

Дури и во 1804 година имало напори да се основа католичка епархија на Насау, но дури во 1821 година Војводството Насау и Светата столица постигнале договор за основање на епархијата Лимбург, која формално била основана во 1827 година.

Економија
---------

Економската ситуација на малото Војводство била несигурна. Поголемиот дел од површината на земјата била низок планински венец, кој имал мала земјоделска вредност и претставувал значителна бариера за внатрешниот транспорт. И покрај тоа, повеќе од една третина од населението работело на сопствено обработливо земјиште, кое било поделено на мали области како резултат на делумно наследство. Ова мало стопанство генерално морало да го надополнува својот приход од други извори - често во Вестервалд, тоа било преку услуга како трговија и занаетчиство.

Наводи
------

1. ↑  Grand Duchess Charlotte abdicated in 1964, but she died in 1985
2. ↑  Provinzial-Correspondenz vom 12. September 1866: Die Erweiterung des preußischen Staatsgebietes zitiert nach Staatsbibliothek zu Berlin: Amtspresse Preußens.
3. ↑  Provinzial-Correspondenz vom 26. September 1866: Die neuerworbenen Länder zitiert nach Staatsbibliothek zu Berlin: Amtspresse Preußens.
4. ↑  „Image Gallery of the Coins of Nassau". Посетено на 5 April 2017.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
 Држави на Германскиот Сојуз (1815–66) |
| --- |
|  |
| Царства | 
* Австрија1

 | Карта на Германскиот Сојуз |
|  |
| Кралства | 
* Баварија
* Виртемберг
* Прусија1
* Саксонија
* Хановер

 |
|  |
| Изборни кнежевства | 
* Хесен

 |
|  |
| Големи војводства | 
* Баден
* Луксембург
* Мекленбург-Шверин
* Мекленбург-Штрелиц
* Олденбург
* Саксонија-Вајмар-Ајзенах
* Хесен

 |
|  |
| Војводства | 
* Анхалт
	+ Бернбург2
	+ Десау2
	+ Кетен3
* Брауншвајг
* Лимбург4
* Насау
* Саксо-Лауенбург
* Саксонија
	+ Алтенбург5
	+ Гота-Алтенбург6
	+ Кобург-Гота5
	+ Кобург-Залфелд6
	+ Мајнинген
	+ Хилдбургхаузен6
* Холштајн

 |
|  |
| Кнежевства | 
* Валдек и Пирмонт
* Липе
* Лихтенштајн
* Ројс
	+ Постара
	+ Помлада
* Хесен-Хомбург
* Хоенцолерн
	+ Зигмаринген7
	+ Хехинген7
* Шаумбург-Липе
* Шварцбург
	+ Рудолштат
	+ Зондерсхаузен

 |
|  |
| Градови-држави | 
* Бремен
* Либек
* Франкфурт
* Хамбург

 |
|  |
| 
* 1 некои области запишани под други територии
* 2 споени со Анхалт од 1863 г.
* 3 до 1847 г.
* 4 од 1839 г.
* 5 од 1826 г.
* 6 до 1826 г.
* 7 до 1850 г.

 |

 |