**Тера Маријана** („Земја на Марија") — официјалното име за **Средновековна Ливонија** или **Стара Ливонија** (долногермански: *Oolt-Livland*, ливонски: *Jemā-Līvõmō*, естонски: *Vana-Liivimaa*, латвиски: *Livonija*). Таа била формирана како последица на Ливонската крстоносна војна и нејзините територии биле составени од денешните Естонија и Латвија. Основана била на 2 февруари 1207 година, како кнежевство на Светото Римско Царство, но, го изгубила овој статус во 1215 кога Папата Инокентиј III го прогласил за субјект на Светиот Престол.

Папскиот легат Вилијам од Модена ја поделил Тера Маријана на феудални кнежевства: Војводството Естонија (dominum directum на кралот на Данска);   Ришка архиепископија; Курландска епископија; Дорпатската епископија; Епископијата Осел-Виек; и територии под воена управа на Ливонските Браќа на мечот. По битката кај Сауле во 1236 година, преживеаните членови на Браќата се споиле во 1237 година со Тевтонскиот ред на Прусија и станале познати како Ливонски ред. Во 1346 година Ливонскиот ред го купил Војводството Естонија од Данска.

Во текот на целото постоење на средновековна Ливонија се водела постојана борба за превласт, меѓу земјите со кои владеела Црквата, Редот, световното германско благородништво и граѓаните на ханзнатските градови Рига и Ревал. По поразот во битката кај Грунвалд во 1410 година, Тевтонскиот ред и состојбата на Тевтонскиот ред паднале во опаѓање, но Ливонскиот ред успеал да го одржи своето независно постоење.

Во 1561 година, за време на Ливонската војна, Тера Маријана престанала да постои. Нејзините северни делови биле отстапени на Шведска и формирани во Војводството Естонија, неговите јужни територии станале дел од Големото Војводство Литванија. - и на крајот на Полско-литванскиот Комонвелт - како Војводство Ливонија и Војводство Курланд и Семигалија. Островот Сарема станал дел од Данска. Од почетокот на 20 век *Тера Маријана* (естонски: *Maarjamaa*) се користел како поетско име или слава за Естонија. Во 1995 година бил воведен Орденот на Крстот на Тера Маријана, државно одликување, во чест на независноста на Естонија.

Историја
--------

### Ливонска крстоносна војна

Земјите на источните брегови на Балтичкото Море биле последниот дел од Европа што бил христијанизиран од Римокатоличката црква.  Во 1193 година, папата Целестин III повикал на крстоносна војна против паганите во Северна Европа. Оваа крстоносна војна често се споредува со крстоносната војна на Франките и Карло Велики.  Меѓутоа, оваа крстоносна војна не била официјално објавена дури во 1197 или 1198 година, но првиот извештај за оваа крстоносна војна е во писмото на папата Инокентиј III.  На почетокот на 13 век, германските крстоносци од Готланд и северното Свето Римско Царство ги освоиле Ливонските и Летонските земји покрај реките Даугава и Гауја. Упориштето Рига (главен град на современа Латвија) било основано во 1201 година, а во 1202 година бил формиран редот на Ливонските Браќа на мечот. Во 1218 година, папата Хонориј III му дал одврзани раце на Валдемар II од Данска да припои онолку земја колку што можел да освои во Естонија. Дополнително, Алберт Ришки, водач на крстоносците кои се бореле против Естонците од југ, го посетил германскиот крал Филип од Швабија и побарал дозвола да ги нападне Естонците од север.  Последни кои биле потчинети и христијанизирани биле Еселјаните, Куршитите и Семигалците.

Оваа крстоносна војна се разликувала од многу други крстоносни војни затоа што, во овој случај, Папата им дозволил на луѓето кои имале намера да одат на крстоносна војна во Светата Земја, наместо да одат на крстоносна војна во Ливонија. Членовите на оваа крстоносна војна биле натерани да носат и обележја на крстот, што покажувало дека тие биле законски врзани за крстоносната војна. 

По успехот на крстоносната војна, територијата окупирана од Германија и Данска била поделена на феудални кнежевства од страна на Вилијам Моденски. 

### Воспоставување

 Три моќни дами од Ливонија од Албрехт Дирер (1521)
Оваа поделба на средновековна Ливонија била создадена од папскиот легат Вилијам од Модена во 1228 година  како компромис помеѓу црквата и Ливонските Браќа на мечот, двете фракции предводени од Германците, откако германските витези ги освоиле и покориле териториите на неколку домородни племиња: Естонци и Ливи кои зборуваат фински, и Латгалци, Селонци, Семигалци и Курши кои зборуваат балтички.

Средновековната Ливонија била наизменично управувана прво од Браќата на мечот, од 1237 година од полуавтономната гранка на тевтонските витези наречена Ливонски ред и Римокатоличката црква. До средината на 14 век, откако го купил Војводството Естонија од Кристофер II, Ливонскиот ред контролирал околу 67.000 квадратни километри од Стара Ливонија, а црквата околу 41 квадратни метри. Земјите на Редот биле поделени на околу 40 окрузи управувани од Фогт. Најголемата црковна држава била Ришката архиепископија (18,000 квадратни километри) проследено со епископијата Курланд ((4,500 km2, 1,700 ми) ), Епископија Дорпат и Епископија Осел-Виек. Номиналниот поглавар на Тера Маријана, како и на градот Рига, бил архиепископот на Рига како врв на црковната хиерархија. 

 Граѓаните (горниот панел) и обичните жители (долниот панел) во средновековна Ливонија, 16 век
Во 1240 година, Валдемар II ја создал Епископијата Ревал во Војводството Естонија, задржувајќи го (спротивно на канонското право) правото да ги назначува бискупите на Ревал за себе и за неговите наследници кралеви на Данска. Одлуката едноставно да се номинира во Престолот на Ревал била единствена во целата Католичка црква во тоа време и била оспорена од бискупите и папата. Во текот на овој период, изборот на епископи никогаш не бил воспоставен во Ревал, а кралските права на епископијата и да ги номинираат епископите биле вклучени дури и во договорот кога териториите биле продадени на Тевтонскиот ред во 1346 година 

### Ливонски граѓански војни

 Монети од средновековна Ливонија, 15-16 век
Во текот на целото постоење на средновековна Ливонија се водела постојана борба за супериорност во владеењето над земјите од страна на Црквата, редот, световните благородници од германско потекло кои владееле со феудите и граѓаните на ханзеатскиот град Рига. Две големи граѓански војни се воделе во 1296–1330, 1313–1330, а во 1343–1345 естонскиот бунт резултирал со анексија на Данското Војводство Естонија во рамките на Тевтонскиот Орденштаат. 

Најважниот сојузник на Ливонскиот ред бил германското благородништво во Данското Војводство Естонија.  Во почетокот на 14 век Данска повеќе не била моќна држава и локалното германско благородништво практично станало владетел на територијата. Откако Естонците од Харју започнале бунт во 1343 година (Ноќното востание на Свети Георгиј), Тевтонскиот ред ги окупирал териториите. Соборувањето на данската власт дошло два дена откако Редот го поразил естонскиот бунт. Данскиот вицекрал бил затворен во соработка со прогерманските вазали. Замоците во Ревал и Везенберг биле предадени на Редот од страна на германската благородничка партија на 16 мај 1343 година и замокот во Нарва во 1345 година. Во 1346 година, естонските територии (Харија и Виронија) биле продадени од кралот на Данска за 19.000 келнски марки на Тевтонскиот ред. Преместувањето на суверенитетот од Данска во Тевтонскиот ред се случило на 1 ноември 1346 година 

### Ливонска конфедерација

Стара Ливонија, пред Ливонската војна:
Тевтонскиот ред бил во опаѓање откако Полска и Литванија го поразиле во битката кај Грунвалд во 1410 година. Ливонскиот ред успеал да одржи независно постоење, бидејќи не учествувал во битката и не претрпел никакви жртви, откако постигнал примирје со големиот војвода Витаутас. 

Во 1418 година, папата Мартин V го номинирал Јоханес Амбунди на позицијата надбискуп на Рига.  Тој станал познат како организатор на Ливонската конфедерација.  

Судирот вообичаено се случувал помеѓу Редот, бискупите и моќните ханзеатски градови низ постоењето на средновековна Ливонија. За да се решат внатрешните спорови, Ливонската диета или *Ландтаг* се собрала во 1419 година   на иницијатива на архиепископот Амбунди. Градот Вок бил избран за место на Диетата. Диетата ја сочинувале членовите на Ливонскиот ред, Ливонските епископи, вазали и градските претставници. 

На 1 септември 1435 година, поразот на Ливонскиот ред во битката кај Вилкомиерц, одземајќи ги животите на Мајсторот и неколку високи витези, го доближил редот до неговите соседи. Ливонскиот договор за конфедерација (*eiine fruntliche eyntracht*) бил потпишан во Вок на 4 декември 1435 година, од страна на надбискупот на Рига, бискупите на Курланд, Дорпат, Осел-Виек и Ревал; претставниците на Ливонанскиот ред и вазалите, и пратениците на општинските совети на Рига, Ревал и Дорпат. 

Државите на Ливонската конфедерација престанале да постојат за време на Ливонската војна од 1558–1582 година. Во 1559 година, бискупот од Осел-Виек и Курланд Јоханес V фон Минхаузен (1542–1560) ги продал своите земји на данскиот крал Фредерик II за 30.000 талери. Данскиот крал му ја дал територијата на својот помлад брат војводата Магнус од Холштајн кој во 1560 година со војска слетал на Осел. 

Во 1561 година, шведската војска слетала во Ревал и добила контрола над северниот дел на Стара Ливонија. Ливонскиот ред бил распуштен со Договорот од Вилнус во 1561 година. Следната година, Ливонската диета одлучила да побара заштита од Сигизмунд II Август (кралот на Полска и великиот војвода на Литванија). Со крајот на владата од страна на последниот архиепископ од Рига, Вилијам Бранденбургски, Рига станала слободен царски град , а остатокот од територијата бил поделен помеѓу две полско-литвански вазални држави: Војводството Курланд и Семигалија (полски вазал) и Војводството Ливонија (литвански вазал).

Номенклатура
------------

Според Хенри Ливонски, бискупот Алберт од Рига му ја нагласил на папата Инокентиј III важноста на неговото гледање како место на крстоносна војна и неговата поврзаност со Марија, Мајката на Исус кога известувал на Четвртиот Латерански собор во 1215 година:

> „Sicut", inquit, „pater sancte, terram sanctam Ierosolimitanum, que est terra filii, sanctitatis tue studio fovere non desinis, sic Lyvoniam, que est terra matris, [...] derelinquere non debes". „Свети Оче", рече тој, „како што не престана да ја негуваш Светата земја Ерусалим, земјата на Синот, [...] така и не треба да ја напуштиш Ливонија, земјата на Мајката [.. . ] 
> 
>

Во популарната култура
----------------------

„Тера Маријана" се појавува како достигнување во видео играта Европа Универзалис IV.

Наводи
------

1. ↑  Raun, Toivo U. (2002-02-01). „Medieval Livonia, 1200–1561". *Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated* (англиски). Hoover Press. стр. 15. ISBN 9780817928537.
2. ↑  Miljan, Toivo (2015-05-21). *Historical Dictionary of Estonia* (англиски). Rowman & Littlefield. стр. 29–30. ISBN 9780810875135.
3. ↑  Bilmanis, Alfreds (1944). *Latvian-Russian Relations: Documents*. The Latvian legation.
4. ↑  Herbermann, Charles George (1907). *The Catholic Encyclopedia*. Robert Appleton Company.
5. ↑  Bilmanis, Alfreds (1945). *The Church in Latvia*. Drauga vēsts. 1215 proclaimed it the Terra Mariana, subject directly.
6. 1 2  Christiansen, Eric (1997). *The Northern Crusades*. Penguin. стр. 111. ISBN 0-14-026653-4.
7. ↑  Knut, Helle (2003). *The Cambridge History of Scandinavia: Prehistory to 1520*. Cambridge University Press. стр. 269. ISBN 0-521-47299-7.
8. ↑  The Order of the Cross of Terra Mariana. President of the Republic of Estonia, Estonian State Decorations. Retrieved 2011-01-22
9. ↑  O'Connor, Kevin (2005). „Religion". *Culture and customs of the Baltic states*. Greenwood Publishing Group. стр. 35. ISBN 0-313-33125-1.
10. 1 2 3  Brundage, James. Thirteenth-Century Livonian Crusade: Henricus De Lettis and the First Legatine Mission of Bishop William of Modena. Franz Steiner Verlag. pp. 1–9
11. 1 2  William Urban.*An Historical Overview of the Crusade to Livonia*.
12. ↑  Plakans, Andrejs (1995). *The Latvians: A Short History*. ISBN 9780817993030.
13. 1 2  Skyum-Nielsen. sfnp error: no target: CITEREFSkyum-Nielsen (help)
14. 1 2  Urban, William (1981). *Livonian Crusade*. University Press of America. ISBN 0-8191-1683-1.
15. ↑  Christiansen (1997). sfnp error: no target: CITEREFChristiansen1997 (help)
16. ↑  Wendehors, Alfred (1989). *Das Stift Neumünster in Würzburg*. Walter de Gruyter. стр. 503. ISBN 3-11-012057-7.
17. ↑  Bilmanis, Alfred (2007). *Latvia as an Independent State*. READ BOOKS. стр. 67. ISBN 978-1-4067-2870-5.
18. ↑  O'Connor, Kevin (2003). *The History of the Baltic States*. ISBN 9780313323553.
19. 1 2  Plakans, Andrejs (1995). *The Latvians: a short history*. Hoover Press. стр. 23. ISBN 0-8179-9302-9.
20. ↑  Miljan, Toivo (2004). *Historical dictionary of Estonia*. Scarecrow Press. стр. 169. ISBN 0-8108-4904-6.
21. ↑  Raudkivi, Priit (2007). *Vana-Liivimaa maapäev*. Argo. стр. 118–119. ISBN 978-9949-415-84-7.
22. ↑  Ellington, Lucien (2005). *Eastern Europe*. ISBN 9781576078006.
23. ↑  Vane, Charles William (1838). *Recollections of a tour in the north of Europe in 1836–1837*. стр. 178.
24. ↑  Brand, Hanno (2005). *Trade, diplomacy and cultural exchange: continuity and change in the North Sea area and the Baltic, c. 1350–1750*. Uitgeverij Verloren. стр. 17. ISBN 90-6550-881-3.
25. ↑  
Plakans, Andrejs (2011). *A Concise History of the Baltic States*. Cambridge University Press. стр. 95. ISBN 978-0-521-54155-8.
26. ↑  
Jensen, Carsten Selch (2009). „8: How to Convert a Landscape: Henry of Livonia and the *Chronicon Livoniae*". Во Murray, Alan V. (уред.). *The Clash of Cultures on the Medieval Baltic Frontier*. Farnham, Surrey: Ashgate Publishing, Ltd. стр. 165. ISBN 9780754664833. Посетено на 2017-07-12. 'Holy Father', he said, 'as you have not ceased to cherish the Holy Land of Jerusalem, the country of the Son, [...] so also you ought not to abandon Livonia, the land of the Mother [...]' [...] *Sicut*, inquit, 'pater sancte, terram sanctam Ierosolimitanum, que est terra filii, sanctitatis tue studio fovere non desinis, sic Lyvoniam, que est terra matris, [...] derelinquere non debes. [...]'
27. ↑  „Steam Community :: Europa Universalis IV :: Achievements". *steamcommunity.com* (англиски). Посетено на 2021-08-13.

Забелешки

1. ↑  official, liturgical
2. ↑  literature, culture
3. ↑  Referred to by historians as **Medieval Livonia** or **Old Livonia** to distinguish it from the rump-Livonia (Duchy of Livonia) and the Livonian Governorate that was formed from part of its territories after its breakup.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Наследнички на Византиското Царство по Четвртата крстоносна војна |
| --- |
|  |
| Ромејски држави | 
* Никејско Царство (1204)
* Трапезунтско Царство (1204)
* Епирско Деспотство (1205)

 |
|  |
| Латински држави | 
* Латинско Царство (1204)
* Солунско Кралство (1205)
* Ахајско Кнежевство (1205)
* Атинско Војводство (1205)
* Егејско Војводство (1207)

 |

 |