**Лоренциум** — вештачки хемиски елемент со симбол **Lr** (порано Lw) и атомски број 103. Именуван е во чест на Ернест Лоренс, пронаоѓач на циклотронот, уред кој се користел за откривање на многу вештачки радиоактивни елементи. Радиоактивниот метал, лоренциум е единаесеттиот трансурански елемент и е исто така последен член на актиноидната серија. Како и сите елементи со атомски број над 100, лоренциумот може да се произведува само во акцелератори на честички со бомбардирање на полесни елементи со наелектризирани честички. Во моментов се познати дванаесет изотопи на лоренциумот; најстабилен е 266 Lr со полуживот од 11 години   часа, но пократкотрајно 260 Lr (полуживот 2,7   минути) најчесто се користи во хемијата, бидејќи може да се произведува во поголем обем.

Хемиските експерименти потврдија дека лоренциумот се однесува како потежок хомолог на лутециумот во периодниот систем и е тривалентен елемент. Исто така, може да се класифицира како прв од 7-тиот период на транзициските метали: сепак, нејзината електронска конфигурација е аномална за својата позиција во периодниот систем, со конфигурација s 2 p, наместо со конфигурацијата на s 2 d на неговиот хомолог-лутециум. Ова значи дека лоренциумот може да биде понестабилен отколку што се очекувало за својата позиција во периодниот систем и да има нестабилност слична на онаа на оловото.

Во 1950-тите, 1960-тите и 70-тите години, многу тврдења за синтеза на лоренциум со различен квалитет биле направени од лаборатории во Советскиот Сојуз и САД. Приоритетот на откривањето, а со тоа и именувањето на елементот, бил оспорен меѓу советските и американските научници, и додека Меѓународниот сојуз за чиста и применета хемија (ИУПАК) првично го основала лоренциумот како официјално име за елементот и му дале на американскиот тим кредит за откритието, ова било преиспитано во 1997 година, со што на двата тима им бил поделен кредит за откривањето, но не и за промена на името на елементот.

Историја
--------

 Алберт Џиорсо го дополнува периодниот систем во април 1961 година и го пишува симболот "Lw" во положбата за елементот 103, како што се баратели на Латимер, Сикленд и Ларш (лево кон десно).
Во 1958 година, научниците од Националната лабораторија на Лоренс Беркли тврдеа дека откритието на елементот 102, сега се нарекува нигелиум. Во исто време, тие, исто така, се обиделе да го синтетизираат елементот 103 со бомбардирање на истата цериумска целина што се користи со азот- 14 јони. Следењето на овој експеримент не било извршено, бидејќи целта била уништена. Беа забележани 18 песни, со распаѓање енергија околу 9 ± 1 и полуживотот околу 1/4s; тимот на Беркли истакна дека иако причината може да биде производство на изотоп на елементот 103, не може да исклучи и други можности. Иако податоците се согласуваат разумно со тоа подоцна откриено за 257 Lr ( алфа-распадната енергија 8.87   MeV, полуживот 0.6   s), доказите добиени во овој експеримент паднаа далеку од потребната сила за конечно да ја демонстрираат синтезата на елементот 103. Подоцна, во 1960 година, лабораторијата Лоренс Беркли се обиде да го синтетизира елементот со бомбардирање на 252 CF со 10 B и 11 B. Резултатите од овој експеримент не беа убедливи.

Првата важна работа на елементот 103 била спроведена во Беркли од страна на тимот за јадрена физика на Алберт Џирсо, Торбјорн Сикленд, Алмон Ларш, Роберт М. Латимер и нивните соработници на 14 февруари 1961 година. Првите атоми на лоренциумот биле, наводно, произведени со бомбардирање на три милиграма целини кои се состоеле од три изотопи на елементот californium со бор -10 и бор-11 јадра од Линискиот акцелератор на тешки јони (HILAC). Тимот на Беркли објави дека на овој начин е откриен изотопот 257 103 и дека се распадна со емитување на 8,6   MeV алфа-честичка со полуживот од 8 ± 2s. Оваа идентификација подоцна била исправена да биде 258 103, бидејќи подоцнежната работа докажа дека 257 Lr не ги открил својствата, но 258 Lr го направил тоа. Ова во тоа време се сметало за убедлив доказ за синтезата на елементот 103: додека масовната задача била помалку сигурна и се покажа дека е погрешна, таа не влијае на аргументите во корист на елементот 103 кој е синтетизиран. Научниците од Заедничкиот институт за јадрени истражувања во Дубна (тогаш во Советскиот Сојуз ) покренаа неколку критики: сите освен еден беа соодветно одговорени. Исклучок било дека 252 Cf бил најчестиот изотоп во целта, а во реакциите со 10 B, 258 Lr можело да се произведе само со емитување на четири неутрони, а емитирачките три неутрони се очекува да бидат многу помалку веројатни отколку да се емитуваат четири или пет. Ова би довело до тесна крива на принос, а не на широка пријавена од тимот на Беркли. Евентуално објаснување било дека има мал број на настани кои се припишуваат на елементот 103. Ова бил важен среден чекор кон несомненото откривање на елементот 103, иако доказите не беа сосема убедливи. Тимот на Беркли го предложи името "lawrencium" со симбол "Lw", по Ернест Орландо Лоренс, пронаоѓач на циклотронот. Комисијата за номенклатура на неорганска хемија IUPAC го прифати името, но го смени симболот во "Lr". Ова прифаќање на откритието подоцна се одликува како избрзано од тимот на Дубна.

252  
98Cf  
 + 11  
5B  
 → 263  
103Lr  
\* → 258  
103Lr  
 + 5 1  
0n  

Првата работа во Дубна на елементот 103 дојде во 1965 година, кога тие објавија дека создале 256 103 во 1965 година од страна на бомбардирање 243 Am со 18 О, идентификувањето на тоа индиректно од нејзината внука fermium -252. Полуживотот што го пријавиле бил малку висок, веројатно поради настаните во заднина. Подоцна во 1967 година работата на истата реакција идентификувала две енергии од распаѓање во опсегот 8,35-8,50   MeV и 8.50-8.60 MeV: тие беа доделени на 256 103 и 257 103. И покрај повторените обиди, тие не беа во можност да ја потврдат доделувањето на алфа емитер со полуживот од осум секунди до 257 103. Русите го предложиле името "rutherfordium" за новиот елемент во 1967 година: ова име подоцна се користело за елементот 104.

243  
95Am  
 + 18  
8O  
 → 261  
103Lr  
\* → 256  
103Lr  
 + 5 1  
0n  

Понатамошните експерименти во 1969 година во Дубна и во 1970 година во Беркли демонстрираа актиноидна хемија за новиот елемент, така што до 1970 година било познато дека елементот 103 е последниот актиноид. Во 1970 година, групата Дубна пријави синтеза од 255 103 со полуживот 20s и алфа-распадната енергија 8.38 MeV. Сепак, тоа не било до 1971 година, кога тимот за јадрена физика на Универзитетот во Калифорнија во Беркли успешно изведе цела низа експерименти со цел мерење на својствата на јадреното распаѓање на изотопите на законите со маса од 255 до 260, дека сите претходни резултати од Беркли и Дубна биле потврдени, освен групата на Беркли, првично погрешно доделување на нивниот прв произведен изотоп до 257 103, наместо веројатно точни 258 103. Сите конечни сомневања беа конечно расфрлени во 1976 и 1977 година, кога беа измерени енергиите на Х-зраци од 258 103.

 Елементот бил именуван по Ернест Лоренс.
Во 1971 година, IUPAC го одобри откривањето на лоренциум на лабораторијата Lawrence Berkeley, иако тие немале идеални податоци за постоењето на елементот. Меѓутоа, во 1992 година, работната група IUPAC Trans-fermium (TWG) официјално ги призна тимовите за јадрена физика во Дубна и Беркли како ко-откривачи на лоренциумот, заклучувајќи дека додека експериментите на Беркли во 1961 година беа важен чекор кон откривањето на лоренциумот, тие беа уште не целосно убедливи; и додека експериментите од Дубана од 1965, 1968 и 1970 година се близу до потребното ниво на доверба земени заедно, само експериментите од Беркли во 1971 година, кои ги разјаснија и потврдија претходните набљудувања, конечно доведоа до целосна доверба во откривањето на елементот 103. Поради тоа што името „лоренциум" веќе долго време се користело од оваа точка, било задржано од IUPAC  а во август 1997 година Меѓународниот сојуз за чиста и применета хемија (IUPAC) го ратификувала името на лоренциум и симболот "Lr" за време на состанокот во Женева.

Особености
----------

### Физички

Лоренциумот е последниот член на актиноид серијата и понекогаш се смета за елемент од групата 3, заедно со скандиум, иттриум и лутециум, бидејќи се очекува дека нејзината исполнета ф-школка ќе наликува на 7-периодниот транзициски метал. Во периодниот систем, се наоѓа на десната страна на актиноидот нобелиум, лево од шестиот преоден метал радерфордиум, и под лантаноид лутециум со кој има многу физички и хемиски својства. Лоренциумот се очекува да биде цврст во нормални услови и да претпостави шестаголна кристална структура со тесна крива ( *c* / *a*   =   1,58), сличен на неговиот полесен контејнер лутециум, иако ова сè уште не е познато експериментално. Енталпијата на сублимација на лоренциумот е проценета на 352   kJ / mol, блиску до вредноста на лутециумот и силно сугерирајќи дека метален законик е тривалентен со делокализиран 7s и 6д електронот, предвидувањето исто така е поддржано со систематска екстраполација на вредностите на топлината на испарувањето, модулот на големината и атомскиот волумен на соседните елементи на лоренциумот. Конкретно, лоренциумот се очекува да биде тривалентен, сребрен метал, лесно оксидиран со воздух, пареа и киселини, и има атомски волумен сличен на оној на лутециум и тривалентен метален полупречник од 171   часот. Се очекува да биде прилично тежок метал со густина од околу 15,6 до 16,6   г/см3. Исто така, предвидено е да има точка на топење околу 1900 година   K (1627   ° C ), недалеку од вредноста на лутециум (1925   К).

### Хемиски

 Елуциска низа на доцните тривалентни лантаноиди и актиноиди, со амониум α-HIB како елуант: скршената крива за лоренциум е предвидување.
Во 1949 година, Глен Т. Сиборг, кој го осмислил концептот на актиноидот дека елементите од 89 до 103 формираат актиноидна серија на хомолози на лантаноидната серија од елементите 57 до 71, предвидел дека елементот 103 (лоренциум) треба да биде негов последен член и дека Lr 3 + јон треба да биде приближно стабилен како и Lu 3+ во воден раствор. Подоцна тој елемент 103 конечно бил синтетизиран и ова предвидување било експериментално потврдено.

Студиите од 1969 година за елементот покажале дека адвокатурата реагирала со хлор за да формира производ кој најверојатно бил трихлорид LrCl3.

Неговата нестабилност се покажала како слична на онаа на хлоридите од кириумот, фермиумот и нобелиумот и многу помалку од онаа на радеерфодиум хлоридот. Во 1970 година, хемиските студии биле изведени на 1500 атоми на изотопот 256 Lr, споредувајќи ги со двовалентните (No, Ba, Ra ), тривалентни (Fm, Cf, Cm, Am, Ac ) и тетравалентни (Th, Pu) елементи. Утврдено е дека лоренциумот е екстрахиран со тривалентните јони, но краткиот полуживот на 256 Lr изотопот спречува потврда дека елудирала пред Md 3+ во елуционата низа. Лоренциумот се јавува како тривалентен Lr 3+ јон во воден раствор и оттаму неговите соединенија треба да бидат слични на оние на другите тривалентни актиноиди: на пример, лоренциум (III) флуорид (LrF 3 ) и хидроксид (Lr (OH) 3 ) треба да бидат двата нерастворливи во вода. Поради контракцијата на актиноидот, јонскиот полупречник на Lr 3+ треба да биде помал од оној на Md 3+, и треба да елутира пред Md 3+ кога амониум α-хидроксиизобутират (амониум α-HIB) се користи како елуанс. Подоцна во 1987 година експериментите на долготрајниот изотоп 260 Lr ја потврдија травматичноста на лоренциумот и тоа еволуирало на приближно истото место како ербиум и открило дека јонскиот полупречник на 88,6 ± 0,3 pm е 88,6 ± 0,3 pm, поголем отколку што би се очекувало од едноставна екстраполација од периодични трендови. Подоцна во 1988 година, експериментите со повеќе атоми на 88,1 ± 0,1 pm рафинирале оваа вредност на 88,1 ± 0,1 pm и пресметана енталпија на хидратациона вредност од -3685 +- 12кЈ/mol. Исто така, било истакнато дека контракцијата на актиноидот на крајот од актиноидната серија била поголема од аналогната контракција на лантаноид, со исклучок на последниот актиноид, лоренциум: причината била шпекулирана да биде релативистички ефект.

Се шпекулира дека 7-те електрони се релативистички стабилизирани, така што при намалувањето на условите, само електроните 7p 1/2 или 6d ќе бидат јонизирани, што ќе доведе до моновалентен Lr + јон. Сепак, сите експерименти за намалување на Lr 3+ во Lr 2+ или Lr + во воден раствор биле неуспешни, слично на лутециум. Врз основа на ова, стандардниот електроден потенцијал на *E* ° (Lr 3+ → Lr + ) пар е пресметан да биде помал од -1,56   V, што покажува дека постоењето на Lr + јони во воден раствор е неверојатно. Предвидено е дека горната граница за *E* ° (Lr 3+ → Lr 2+ ) — -0,44   V: вредностите за *E* ° (Lr 3+ → Lr) и *E* ° (Lr 4+ → Lr 3+ ) се предвидени да бидат -2,0   V и +7.9   V. Стабилноста на оксидациската состојба на групата во 6d транзиционата серија се намалува со Rf IV > Db V > Sg VI, а лоренциумот го продолжува трендот со Lr III да биде постабилен од Rf IV.

Во молекулата лоренциум дихидрид (LrH 2), која е предвидено да се витка, на 6d орбиталата на лоренциум не се очекува да игра улога во поврзувањето, за разлика од онаа на лантан дихидрид (LaH 2). LaH 2 има растојанија на Lа-H врската од 2.158 Å, додека LrH 2 треба да има пократки растојанија од Lr-H врска од 2.042 А заради релативистичката контракција и стабилизацијата на 7s и 7p орбиталните орбитали вклучени во сврзувањето, за разлика од јадрото како 5f подслојка и најчесто неинволвираната 6d подслојка. Генерално, молекуларните LrH 2 и LrH се очекува да личат на соодветните видови на талиум (талиум кој има 6s 2 6p 1 валентна конфигурација во гасната фаза, како што е 7s 2 7p 1 на лоренциумот) повеќе од соодветните лантаноидни видови. Електронските конфигурации на Lr + и Lr 2 + се очекува да бидат 7s 2 и 7s 1 соодветно, за разлика од лантаноидите кои имаат тенденција да бидат 5d 1 како Ln 2+. Меѓутоа, кај видовите каде што сите три валентни електрони на лоренциумот се јонизираат за да дадат најмалку формално Lt 3+ катјон, се очекува дека лоренциумот се однесува како типичен актиноид и потешкиот конгенератор на лутециум, особено затоа што првите три потенцијали за јонизација на адроценција се предвидува да бидат слични на оние на лутециумот. Оттука, за разлика од талиумот, но како лутециум, лоренциумот би претпочитал да формира LrH 3 од LrH, а Lr CO се очекува да биде сличен со исто така непознатиот LuCO, и двата метали имаат валентна конфигурација од σ 2 π 1 во нивните монокарбонили. Се очекува врската pπ-dπ да се забележи во LrCl 3 исто како што е за LuCl 3 и поопшто за целиот LnCl 3, а комплексниот анјон [Lr (C 5 H 4 SiMe 3 ) 3 ] - се очекува да биде стабилен исто како и неговиот лантаноидни конгенири, со конфигурација на 6д 1 за лоренциум; ова 6-орбитално би било највисоко окупиран молекуларен орбитал.

### Атомски

Лоренциовиот атом има 103 електрони, од кои три можат да дејствуваат како валентни електрони. Во 1970 година, било предвидено дека основната електронска конфигурација на лоренциумот е [Rn] 5f 14 6d 1 7s 2 (основна состојба на симбол 2 D 3/2 ), по принципот Aufbau и во согласност со [Xe] 4f 14 5d 1 6s 2 конфигурација на лоренциумовиот полесен хомологен лутециум. Меѓутоа, следната година беа објавени пресметки кои го доведоа во прашање ова предвидување, наместо да очекуваат аномална конфигурација [Rn] 5f 14 7s 2 7p 1. Иако раните пресметки даваа конфликтни резултати  неодамнешните студии и пресметки го потврдуваат предлогот s 2 p. Релативистичките пресметки од 1974 заклучиле дека енергетската разлика помеѓу двете конфигурации е мала и дека не е сигурно која била основна состојба. Подоцнежните пресметки во 1995 година заклучија дека конфигурацијата s 2 p треба да биде енергетски фаворизирана, бидејќи сферичните s и p 1/2 орбитали се најблиску до атомското јадро и на тој начин се движат доволно брзо, што нивната релативистичка маса значително се зголемува.

Во 1988 година, тим на научници предводени од Eichler пресметале дека ентралпијата на адсорпција на метан извори на законите би можела да се разликува доволно во зависност од нејзината електронска конфигурација дека би било можно да се спроведат експерименти за да се искористи овој факт за да се измери електронската конфигурација на лоренциумот. Се очекувало конфигурацијата s 2 p да биде повеќе испарлива од s 2 d конфигурацијата, и да биде послична на онаа на оловото на p-блок елементот. Не се добиени никакви докази за испарливост на адвокатурата, а долната граница за енталпија на адсорпцијата на лоренциум на кварц или платина била значително повисока од проценетата вредност за конфигурацијата s2p 

Во 2015 година се мери првата јонизирачка енергија на лоренциумот, користејќи го изотопот 256 Lr. Измерената вредност, 4.96+0.08  
−0.07 eV </br> 4.96+0.08  
−0.07 eV, многу добро се согласи со релативистичкото теоретско предвидување од 4.963 (15)   eV, а исто така го обезбеди првиот чекор во мерењето на првите јонизирачки енергии на трансактиноидите. Оваа вредност е најниска кај сите лантаноиди и актиноиди, и ја поддржува конфигурацијата s 2 p, бидејќи се очекува дека електроните од 7p 1/2 се слабо врзани. Ова сугерира дека лутециум и адвенциум се однесуваат слично на d-блок елементите (а со тоа се вистински потешки конгенири на скандиум и иттриум, наместо на лантан и актиниум ), а исто така и дека лорениумот може да се однесува слично на алкалните метали натриум и калиум во некои начини. Со оглед на тоа дека конфигурацијата s 2 p е точна, тогаш лоренциумот не може да се смета како преоден метал под дефиницијата IUPAC ("Елемент чиј атом има некомплетна d под-школка или што може да доведе до катјони со некомплетна d sub- школка "), разлика од неговиот полесен хомолог лутециум и елементите од групата 3, со кои понекогаш се класифицирани лутециумот и лоренциумот. Сепак, сосема е веројатно дека металниот лоренциумов раствор ќе се однесува слично на кириумот, кој има конфигурација [Rn] 5f 7 6d 1 7s 2 и ја прикажува очекуваната [Rn] 5f 14 6d 1 7s 2 конфигурација, која е поддржана од претходната нестабилност на експериментите.

### Изотопи

Дванаесет изотопи на лоренциум се познати, со масени броеви 252-262 и 266; сите се радиоактивни. Дополнително, еден јадрен изомер е познат, со масен број 253. Најдолгиот изотоп на зајдисонце, 266 Lr, има полуживот од десет часа и е еден од најдолгите досега познати извонредни изотопи, што укажува на тоа дека тоа можеби е на брегот на островот на стабилноста на супериорните јадра. Меѓутоа, изотопите со пократок век се користат во хемиски експерименти, бидејќи 266 Lr во моментов може да се произведуваат само како производ за распаѓање на уште потешки и потешки елементи за синтеза: бил откриен во 2014 година во синџирот на распаѓање на 294 Ts. Изотопот 256 Lr (полуживот 27   секунди) бил искористен во првите хемиски студии на лоренциумот: во моментот, малку подолгиот изотоп 260 Lr (полуживот 2.7   минути) обично се користи за оваа намена. По 266 Lr, најдолгите извори на адсорциум натриум се 262 Lr (3.6   h), 261 Lr (44   мин), 260 Lr (2.7   мин), 256 Lr (27   s), и 255 Lr (22   s). Сите други познати изотопи на лоренциум имаат полуживот под 20 секунди, а најкраткотрајната од нив ( 252 LR) има полуживот од само 390   милисекунди. Сепак, неоткриените изотопи со маса од 263 до 265 се очекува да имаат подолг полуживот ( 263 Lr, 5   h; 264 Lr и 265 Lr, 10   ж). Полуживотот на изотопи на адвенциум главно се зголемува главно од 252 Lr до 266 Lr, со натопи од 257 Lr до 259 Lr.

Подготовка и прочистување
-------------------------

Додека најлесните ( 252 Lr до 254 Lr) и најтешки ( 266 Lr) изотопи на лоренциумот се произведуваат само како алфа распаѓање производи на dubnium ( *Z*   =   105) изотопи, средните изотопи ( 255 Lr до 262 Lr) можат да бидат произведени со бомбардирање на актиноид ( americium to einsteinium ) цели со лесни јони (од бор до неон). Двата најважни изотопи, 256 Lr и 260 Lr, се и во овој опсег. 256 Lr може да се произведе со бомбардирање на калифорниум -249 со 70   МеV бор- 11 јони (производство на законик-256 и четири неутрони ), додека 260 Lr можат да бидат произведени со бомбардирање на berkelium -249 со кислород -18 (производство на Lawrencium-260, алфа-честичка и три неутрони).

И 256 Lr и 260 Lr имаат полуживот премногу краток за да овозможат комплетен процес на хемиско прочистување. Раните експерименти со 256 Lr користеле екстракција со брз растворувач, со хелатниот агенс тотоилтрифлуороацетон (ТТА) растворен во метил изобутил кетон (MIBK) како органска фаза, а со водена фаза се растворени ацетатни раствори. Иони со различен полнеж (+2, +3 или +4) потоа ќе се екстрахираат во органската фаза под различни pH- опсези, но овој метод нема да ги одвои тривалентните актиноиди и со тоа 256 Lr мора да се идентификува со емитуваната 8.24   MeV алфа-честички. Поновите методи овозможија брзо селективно елуирање со α-HIB да се одржи во доволно време за да се оддели издолжниот изотоп 260 Lr, што може да се отстрани од фолија со 0.05 М хлороводородна киселина хлороводородна киселина.

Поврзано
--------

Наводи
------

1. ↑  Emsley, John (2011). *Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements* (New. изд.). New York, NY: Oxford University Press. стр. 278–9. ISBN 978-0-19-960563-7.
2. ↑
3. ↑  Östlin, A.; Vitos, L. (2011). „First-principles calculation of the structural stability of 6d transition metals". *Physical Review B*. **84** (11). Bibcode:2011PhRvB..84k3104O. doi:10.1103/PhysRevB.84.113104.
4. 1 2 3 4 5  Emsley, John (2011). *Nature's Building Blocks*.
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Barber, R. C.; Greenwood, N. N.; Hrynkiewicz, A. Z.; Jeannin, Y. P.; Lefort, M.; Sakai, M.; Ulehla, I.; Wapstra, A. P.; Wilkinson, D. H. (1993). „Discovery of the transfermium elements. Part II: Introduction to discovery profiles. Part III: Discovery profiles of the transfermium elements". *Pure and Applied Chemistry*. **65** (8): 1757. doi:10.1351/pac199365081757. (Note: for Part I see Pure Appl. Chem. Vol. 63, No. 6, pp. 879–886, 1991)
6. 1 2  Ghiorso, Albert; Sikkeland, T.; Larsh, A. E.; Latimer, R. M. (1961). „New Element, Lawrencium, Atomic Number 103". *Phys. Rev. Lett*. **6** (9): 473. Bibcode:1961PhRvL...6..473G. doi:10.1103/PhysRevLett.6.473.
7. 1 2 3  Greenwood, Norman N. (1997). „Recent developments concerning the discovery of elements 101–111" (PDF). *Pure Appl. Chem*. **69** (1): 179–184. doi:10.1351/pac199769010179.
8. ↑  Flerov, G. N. (1967). „On the nuclear properties of the isotopes 256103 and 257103". *Nucl. Phys. A*. **106**: 476. Bibcode:1967NuPhA.106..476F. doi:10.1016/0375-9474(67)90892-5.
9. ↑  Donets, E. D.; Shchegolev, V. A.; Ermakov, V. A. (1965). *Atomnaya Énergiya* (руски). **19** (2): 109. Отсутно или празно `|title=` (help)
10. ↑  Kaldor, Uzi & Wilson, Stephen (2005). *Theoretical chemistry and physics of heavy and superheavy element*. Springer. стр. 57. ISBN 1-4020-1371-X.
11. ↑  Силва, стр. 1641-2
12. ↑  Eskola, Kari; Eskola, Pirkko; Nurmia, Matti; Albert Ghiorso (1971). „Studies of Lawrencium Isotopes with Mass Numbers 255 Through 260". *Phys. Rev. C*. **4** (2): 632–642. Bibcode:1971PhRvC...4..632E. doi:10.1103/PhysRevC.4.632.
13. 1 2  Силва, стр. 1644
14. ↑  John Emsley (2011). *Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements*. Oxford University Press. стр. 278–9. ISBN 978-0-19-960563-7.
15. ↑  Lide, D. R. уред. (2003). *CRC Handbook of Chemistry and Physics* (84th. изд.). Boca Raton, FL: CRC Press.
16. 1 2 3 4 5 6 7 8  Силва, стр. 1644-7
17. ↑  Hoffman, Darleane C.; Lee, Diana M.; Pershina, Valeria (2006). Morss; Edelstein, Norman M.; Fuger, Jean (уред.). *The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements*. Transactinides and the future elements (3. изд.). Dordrecht, The Netherlands: Springer Science+Business Media. стр. 1686. ISBN 1-4020-3555-1.
18. ↑  Balasubramanian, K. (4 December 2001). „Potential energy surfaces of Lawrencium and ium dihydrides (LrH2 and NoH2)". *Journal of Chemical Physics*. **116** (9): 3568–75. Bibcode:2002JChPh.116.3568B. doi:10.1063/1.1446029.
19. ↑  
Xu, Wen-Hua; Pyykkö, Pekka (8 June 2016). „Is the chemistry of lawrencium peculiar". *Phys. Chem. Chem. Phys*. **2016** (18): 17351–5. Bibcode:2016PCCP...1817351X. doi:10.1039/c6cp02706g. Посетено на 24 April 2017.
20. 1 2 3 4 5 6  Силва, стр. 1643-4
21. ↑  Nugent, L. J.; Vander Sluis, K. L.; Fricke, Burhard; Mann, J. B. (1974). „Electronic configuration in the ground state of atomic lawrencium" (PDF). *Phys. Rev. A*. **9** (6): 2270–72. Bibcode:1974PhRvA...9.2270N. doi:10.1103/PhysRevA.9.2270.
22. ↑  Eliav, E.; Kaldor, U.; Ishikawa, Y. (1995). „Transition energies of ytterbium, lutetium, and lawrencium by the relativistic coupled-cluster method". *Phys. Rev. A*. **52**: 291–296. Bibcode:1995PhRvA..52..291E. doi:10.1103/PhysRevA.52.291.
23. ↑  Zou, Yu; Froese Fischer C.; Uiterwaal, C.; Wanner, J.; Kompa, K.-L. (2002). „Resonance Transition Energies and Oscillator Strengths in Lutetium and Lawrencium". *Phys. Rev. Lett.* **88** (2): 183001. Bibcode:2002PhRvL..88b3001M. doi:10.1103/PhysRevLett.88.023001. PMID 12005680.
24. 1 2  Sato, T. K.; Asai, M.; Borschevsky, A.; Stora, T.; Sato, N.; Kaneya, Y.; Tsukada, K.; Düllman, Ch. E.; Eberhardt, K. (9 April 2015). „Measurement of the first ionization potential of lawrencium, element 103" (PDF). *Nature*. **520**: 209–11. Bibcode:2015Natur.520..209S. doi:10.1038/nature14342. PMID 25855457.
25. ↑  Gunther, Matthew (9 April 2015). „Lawrencium experiment could shake up periodic table". *RSC Chemistry World*. Посетено на 21 September 2015.
26. ↑  IUPAC, *Compendium of Chemical Terminology*, 2. изд. (the "Gold Book") (1997). Семрежна поправена верзија: (2006–) "transition element". doi:10.1351/goldbook.{{{file}}}Error in template \* mandatory parameter missing (GoldBookRef): file
27. ↑  „WebElements Periodic Table of the Elements". Webelements.com. Посетено на 2010-04-03.
28. ↑  Haire, R. G. (11 October 2007). „Insights into the bonding and electronic nature of heavy element materials". *Journal of Alloys and Compounds*. 444–5: 63–71. doi:10.1016/j.jallcom.2007.01.103.
29. 1 2 3 4 5 6 7  Силва, стр. 1642
30. 1 2  Khuyagbaatar, J.; и др. (2014). „48Ca + 249Bk Fusion Reaction Leading to Element *Z* = 117: Long-Lived α-Decaying 270Db and Discovery of 266Lr" (PDF). *Physical Review Letters*. **112** (17): 172501. Bibcode:2014PhRvL.112q2501K. doi:10.1103/PhysRevLett.112.172501. PMID 24836239.
31. ↑  Clara Moskowitz (May 7, 2014). „Superheavy Element 117 Points to Fabled "Island of Stability" on Periodic Table". Scientific American. Посетено на 2014-05-08.
32. 1 2 3 4
33. 1 2 3 4  Audi, Georges; Bersillon, Olivier; Blachot, Jean; Wapstra, Aaldert Hendrik (2003), „The NUBASE evaluation of nuclear and decay properties", *Nuclear Physics A*, **729**: 3–128, Bibcode:2003NuPhA.729....3A, doi:10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001
34. 1 2 3  Силва, стр. 1642-3

Библиографија
-------------

* Silva, Robert J. (2011). Morss, Lester R.; Edelstein, Norman M.; Fuger, Jean (уред.). *The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements*. Chapter 13. Fermium, Mendelevium, Nobelium, and Lawrencium. Netherlands: Springer. doi:10.1007/978-94-007-0211-0\_13. ISBN 978-94-007-0210-3.  Silva, Robert J. (2011). Morss, Lester R.; Edelstein, Norman M.; Fuger, Jean (уред.). *The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements*. Chapter 13. Fermium, Mendelevium, Nobelium, and Lawrencium. Netherlands: Springer. doi:10.1007/978-94-007-0211-0\_13. ISBN 978-94-007-0210-3.  Silva, Robert J. (2011). Morss, Lester R.; Edelstein, Norman M.; Fuger, Jean (уред.). *The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements*. Chapter 13. Fermium, Mendelevium, Nobelium, and Lawrencium. Netherlands: Springer. doi:10.1007/978-94-007-0211-0\_13. ISBN 978-94-007-0210-3.

Надворешни врски
----------------

* „Chart of Nuclides". National Nuclear Data Center (NNDC). Архивирано од изворникот на 2011-07-21. Посетено на 2014-08-21.
* Хемиска дивизија на Националната лабораторија Лос Аламос: Периоден систем - Лоренциум
* Лоренциум на *Периодниот систем на видеа* (Универзитет во Нотингем)

| * п
* р
* у
 Периоден систем на елементите  |
| --- |
|  | 1 | 2 |  | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| I | H |  | He |
| II | Li | Be |  | B | C | N | O | F | Ne |
| III | Na | Mg |  | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| IV | K | Ca |  | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| V | Rb | Sr |  | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| VI | Cs | Ba | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| VII | Fr | Ra | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Алкален метал | Земноалкален метал | Лан­таноид | Актиноид | Преоден метал | Слаб метал | Металоид | Повеќеатомски неметал | Двоатомски неметал | Благороден гас | Непознатихемискисвојства |

 |

 |