***Цетиосаурус*** (што значи „кит гуштер", од грчки китиос/κήτειος што значи „морско чудовиште" (подоцна, „кит") и саурос/σαυρος што значи „гуштер") — тревојаден сауроподски диносаурус од средната Јура, живеејќи пред околу 167 милиони години во денешна Европа.

Цетиосаурусот бил првиот сауропод опишан од неговите коски во 1842. Воедно е најкомплетниот пронајден сауропод во Англија. Така бил именуван затоа што неговиот опишувач, Ричард Овен, претпоставувал дека станува збор за морско суштество, првично голем крокодил и не го препознал за диносаурус што живеел на земја. Поради раниот опис, многу видови би биле именувани во родот, на крајот осумнаесет од нив. Повеќето од нив сега се ставени во други родови или не е точно определена нивната категоризација бидејќи се засноваат на нецелосен фосилен материјал.

*Cetiosaurus oxoniensis* бил „примитивен", четириножен, долговрат, тревојад со мала глава. Имал пократка опашка и врат од повеќето сауроподи. Предните екстремитети му биле релативно долги. *C. oxoniensis* се проценува дека бил долг околу 16 метри и тежел приближно 11 тони.

Откритие и видови
-----------------

### Првични откритија

 Каудален пршлен на *C. longus*
*Цетиосаурусот* е, со исклучок на родот на забите *Кардиодон*, првиот сауропод откриен и именуван како и најпознат сауропод од Англија  Бројни видови му биле доделени на *Цетиосаурус со* текот на годините кои припаѓале на неколку различни групи сауроподски диносауруси. Фосилизираните остатоци што му биле доделени на *Цетиосаурусот* главно биле пронајдени во Англија, но исто така и во Франција, Швајцарија и Мароко.

Првите фосили, пршлени и елементи на екстремитетите беа откриени во близина на Чипинг Нортон во раниот XIX век и беа пријавени од колекционерот Johnон Кингдон во писмото прочитано на 3 јуни 1825 година до Геолошкото друштво. На нив се гледало дека можеби припаѓаат на кит или крокодил. Во 1841 година, биологот, компаративниот анатомист и палеонтолог Ричард Овен, ги именувал овие како родот *Цетиосаурус*, година пред да го измисли терминот Диносаурија. Овен првично не го признавал *Цетиосаурусот* за диносаурус, но го сметал за гигантски влекач што живеел во морето. Ова се рефлектирало со името, добиено од грчки κήτειος, *китиос*, „морско чудовиште". Во 1842 година Овен именувал два вида од родот: *Cetiosaurus hypoolithicus* и *Cetiosaurus epioolithicus*. Специфичните имиња рефлектирале дали откритијата се направени подолу (хипо) или над (епи) т.н. олитски слоеви. Првиот вид се темелел на материјалот на Кингдон. Последниот на пршлените и метакарпалите пронајдени кај Вајт Наб во Јоркшир. Публикацијата не содржела доволен опис и видовите често се сметаат за *номина Нуда*. Истата година во подоцнежното објавување Овен именувал дополнителни четири видови *Цетиосаурус:* *Cetiosaurus brevis*, *Cetiosaurus brachyurus*, *Cetiosaurus medius* и *Cetiosaurus longus*. Овен ги напуштил двете претходни имиња, што се покажува со фактот дека нивните фосили биле упатувани на неколку од новите видови. Овие повторно биле претежно засновани на различен материјал, од често географски широко одделени места. Како што стана очигледно во 1849 година, некои од овие коски не биле по природа сауроподи, туку од Игуанодонтида. Таа година, Александар Мелвил, во погрешен обид да ги расчисти работите, го именувал автентичниот материјал од сауропод на *C. brevis* како *Cetiosaurus conybeari,* но со тоа само создаде помлад објективен синоним за поранешното име.

### *Cetiosaurus oxoniensis*

Фосили на *C. oxoniensis* во Музејот на природна историја на универзитетот Оксфорд
Во март 1868 година, работниците во близина на Блетшингдон откриле десен фемур на сауропод. Помеѓу март 1869 и јуни 1870 година, професорот Џон Филипс, понатаму истражувајќи ја локацијата, во слој што датира од Батонијан откри три скелети и дополнителен материјал од коска. Во 1871 година, врз основа на нив, тој именувал два вида: *Cetiosaurus oxoniensis* (првично напишан *Ceteosaurus Oxoniensis*) и *Cetiosaurus glymptonensis*. „Оксониес" се однесува на Оксфорд, „глимптоненсис" на Глимптон. Веќе во 1870 година Томас Хаксли објавил писмо од Филипс во кое тој именувал *Cetiosaurus giganteus* заснован на примерокот OUMNH J13617, лева коска што порано беше пронајден во Блетингдон. Бидејќи писмото не содржело опис, ова е *нумен нудум*.

 Пршлени на вратот и обновен череп на Rutland *C.oxoniensis*
Еден век подоцна, новиот *примерок од C. oxoniensis* (LCM G468.1968) наречен „Рутландски диносаурус" бил откриен на 19 јуни 1968 година од возачот на ископувачко возило. Пронајден е во основата на формацијата Рутланд што датира од Бајочијан. Вработените од градските музеи во Лестер пристигнале на 20 јуни 1968 година. Не било потврдено дека целиот зачуван материјал е собран. Тоа е најкомплетниот фосил од сауропод и еден од најкомплетните примероци на диносаурус, пронајден во Велика Британија. Само околу 1980 година се појави интерес за фосилот. Потребни биле околу четири години да се најдат коските на диносаурусот. Од околу двесте коски во цетиосаурус, има зачувано скоро целосна цервикална серија (2–14), повеќето дорзални пршлени, мал дел од сакрумот и предните каудали, шевроните, илиумот, десниот бедрената коска и фрагменти од ребра и екстремитети.

Нецелосниот фосил е 15 метри долг и се прикажува од 1985 година во Лестерскиот музеј. Изложени се само добро зачуваните делови на диносаурусот, а покревките делови се складирани на друго место. Голем дел од она што може да се види прикажано е претстава (реплика), а не вистинскиот диносаурус. 'Рбетниот столб на моделот, кој е прикажан, има четиринаесет вратни, десет грбни, пет крстни и околу педесет опашни пршлени.

### Подоцнежни видови

Во 1874 година, Џон Витакер Хулке именувал *Cetiosaurus humerocristatus*, заснован на примерокот BMNH 44635, рамена коска пронајдена истата година во Сандсфут кај Вејмут во Дорсет. Во 2010 година, бил направен посебен род *Дуриатитан*. Во 1905 година, Артур Смит Вудворд го преименувал *Ornithopsis leedsii* во *Cetiosaurus leedsi*. Ова денес често се смета за *номен дубиум*. Во 1970 година, Родни Челик го преименил *Кардиодон*, заснован на сега изгубен заб, во *Cetiosaurus rugulosus*, „збрчканиот". Ако видовите биле когенерички за *Цетиосаурус*, името на родот сепак би било *Кардиодон* бидејќи ова име има приоритет. Во 2003 година, Апчрч и Мартин го отфрлија идентитетот.

Покрај тринаесетте видови засновани на британски материјал, три беа именувани од француски истражувачи. Во 1874 година, Анри- Амил Соваж го именувал *Cetiosaurus rigauxi* заснован на пршлен пронајден од Едуард Едмонд Josephозеф Рига во Ле Портел, западно од Булоњ-сур-Мер, во слоеви датирани од Титонскиот. Во 1903 година, сепак, тој бил принуден да заклучи дека претставува плиосаурид. Во 1880 година, Соваж именуваше друг вид: *Cetiosaurus philippsi*. Во 1955 година, Алберт-Феликс де Лапарент го именувал *Cetiosaurus mogrebiensis* врз основа на три скелети пронајдени во Мароко од формацијата Ел Мерс која датира од Батонјан. Специфичното име се однесува на Магреб. Ова денес понекогаш се смета за валиден таксон, но не припаѓа на *Цетиосаурусот*. Во 2011 година, Ерик Бафетау го пренел шевронот пронајден во француските Ардени, примерок А775, на *Cetiosaurus* sp.

Еден вид *Цетиосаурус* се заснова на швајцарски материјал. Во 1932 година, Фридрих фон Хуене го преименувал *Ornithopsis greppini* во *Cetiosaurus greppini.* Ова денес се смета за номен дубиум. Во 2020 година било предложено да се додели *C. greppini* во новиот род *Аманзија*.

### Прашањето за видот на видот

Илустрација на материјал од 1871 година, упатен на *C. oxoniensis*
Традиционално, *C. medius* се сметал за вид вид на *Цетиосаурус*. Во 1888 година Ричард Лидекер официјално го назначи *C. oxoniensis* како типски вид, но според современите правила на МКЗН мора да се избере еден од видовите именувани од оригиналниот автор, во овој случај Овен. Во 2003 година, Пол Апчурч и Џон Мартин утврдиле дека *C.* "hypoolithicus" and *C.* "epioolithicus" не можат да се користат затоа што тие биле *номина нуда*. Од четирите видови именувани во втората статија на Овен од 1842 година, *C. brevis*, *C. brachyurus*, *C. longus* и *C. medius*, само *C. brevis* не би бил *номен дубиум*. Ова тие го протолкувале дека имплицира дека *C. brevis* е типски вид. Овој заклучок, ако е точен, би предизвикал значителна таксономска нестабилност, бидејќи родот *Пелоросаурус* оттогаш се засновал на неговите фосили и бил признат како целосно различен вид сауропод. Затоа, Апчрч и Мартин предложиле да побараат од МКЗН да го смени видот во *C. oxoniensis*, најпознат вид од средната јура, со кој родот *Цетиосаурус* обично се идентификувал.

Меѓутоа, во 2009 година, кога нивното барање беше официјално поднесено, Апчрч и Мартин ја сменија позицијата. Тие признале дека да се биде назначен за *номен дубиум* не спречува некој вид да биде направен од типот на родот. Понатаму, тие идентификувале пасус во написот од 1842 година во кој самиот Овен веќе го назначил *C. medius* како типски вид: „тоа е главно на овие коски [т.е. оние на *C. medius*], со други потоа откриени и во колекцијата на Кингдон, дека ликовите на *Цетиосаурот* први беа утврдени". Како и да е, тие сепак се залагале за промена на видот бидејќи *C. medius* е познат само од недијагностички материјал. Неговата синтепска серија се состои од единаесет одделни опашки пршлени, (примерок OUMNH J13693–13703), некои сакрални ребра со коска на стапалото (метатарзална, OUMNH J13704–13712), рачна коска (метакарпал, OUMNH J13748) и канџа (OUMNH J13721 ), веројатно од различни фосилни места и различни единки.

МКЗН го прифатила предлогот за промена на типскиот вид во 2014 година (Мислење 2331), со што официјално *C. oxoniensis* е типскиот вид наместо оригиналниот *C. medius*. Со тоа што *C. oxoniensis* е типски вид на *Цетиосаурус, се* обезбеди името *Цетиосаурус* за животното со кое традиционално се поврзува.

### Валидни видови

Десна плешка на*C. oxoniensis*
Комплексната историја на именување може да се сумира во список видови na *Цетиосаурус:*

* *Cetiosaurus oxoniensis* Филипс, 1871: типски вид на *Цетиосаурус*

### Сомнителни видови

* *Cetiosaurus hypoolithicus* Овен, 1841: *номен нудум*
* *Cetiosaurus epioolithicus* Овен, 1841: *номен нудум*
* *Cetiosaurus brachyurus* Овен, 1842 година: *номиниум дубиум*
* *Cetiosaurus longus* Овен, 1842: *номен дубиум*; = *Cetiosauriscus longus* (Овен, 1842) Мекинтош, 1990 година
* *Cetiosaurus medius* Овен, 1842 година: *номен дубиум*
* *Cetiosaurus giganteus* Овен види Хуксли, 1870: *номен нудум*
* *Cetiosaurus philippsi* Сауваж, 1880 година
* *Cetiosaurus brevis* Овен, 1842: *не Цетиосаурус*, = *Cetiosaurus conybeari* Мелвил, 1849; = *Pelorosaurus conybearei* (Мелвил, 1849) Mantell, 1850; = *Pelorosaurus brevis* (Овен, 1842) Хуен, 1927
* *Cetiosaurus glymptonensis* Филипс, 1871: *не Цетиосаурус*; = *Cetiosauriscus glymptonensis* (Филипс, 1871) Мклнтош, 1990, *не Цетиосаурус*
* *Cetiosaurus rigauxi* Сауваж, 1874: non *Cetiosaurus*, pliosaurid
* *Cetiosaurus humerocristatus* Хулк, 1874: *не Цетиосаурус*; = *Ornithopsis humerocristatus* (Хулк, 1874) Лидекер, 1889; = *Pelorosaurus humerocristatus* (Хулк, 1874) Сауваж, 1897; = *Duriatitan humerocristatus* (Хулк, 1874) Барет, Бенсон Апчрч, 2010
* *Cetiosaurus leedsi* (Хулк, 1887) Вудвард, 1905: *номен дубиум*; = *Ornithopsis leedsii* Хулк, 1887
* *Cetiosaurus greppini* (Хуен, 1922) Хуен, 1932: *номен дубиум*, = *Ornithopsis greppini* Хуен, 1922 = *Amanzia greppini* (Хуен, 1922) Шварц *и сор.*, 2020
* *Cetiosaurus rugulosus* (Овен, 1845) Стил, 1970: *не Цетиосаурус*, = *Cardiodon* Овен, 1841; = *Cardiodon rugulosus* Овен, 1845
* *Cetiosaurus mogrebiensis* де Лапарент, 1955: *не Цетиосаурус*

Опис
----

 Споредба на големината
*Цетиосаурусот*, или поточно неотипот на видот *C. oxoniensis*, е познат од релативно комплетни фосили. Тука спаѓаат трите скелети пронајдени од Филипс. Едно од нив е поголемо животно (каталогизирано како OUMNH J13605–13613, J13615–16, J13619 – J13688 и J13899), кое било избрано од Апчрч и Мартин како лекотип на видот. Вториот се состои од коски на екстремитетите на помала единка (OUMNH J13614) и третиот скелет претставува рамо сечило и заден екстремитет на малолетно животно (OUMNNH J13617-8, J13780-1). Примерокот Рутланд, кој претставува 40%, значително го зголемува бројот на познати скелетни елементи, особено во вратот. Черепот е во голема мера непознат, можеби со исклучок на случајот со мозокот претставен со примерок OUMNH J13596. Една забна круна, OUMNH J13597, привремено е упатена на видовите.

*Цетиосаурусот* бил, како и секој сауропод, четириножно животно со долг врат. Во 2010 година, Грегори Паул ја проценил должината на телото на шеснаесет метри, тежината на единаесет тони. Неговиот врат бил умерено долг, не подолг од неговото тело. Опашката била значително подолга. Се состоела од најмалку четириесет опашни пршлени. Неговите грбни пршлени, коските долж грбот, имале оригинална тешка градба со ограничени воздушни комори, за разлика од крајно издлабените коски на подоцнежните сауроподи како *Брахиосаурус*. Подлактицата била долга како надлактицата, за разлика од повеќето други сауроподи, што резултирало со екстремитет во должина на задниот екстремитет. Неговата бутна коска била долга приближно два метри.

Скелетен приказ на *C. oxoniensis*
Во неговите оригинални описи, Овен не бил во можност да посочи какви било разлики помеѓу *Цетиосаурус* и други сауроподи од едноставна причина што тие сè уште не биле откриени. Сега, кога се пронајдени такви роднини, единственоста на *Cetiosaurus oxoniensis* и неговиот статус на валиден таксон мора да се докажат со назначување на неговите нови изведени особини или автопоморфии. Во нивната ревизија на родот во 2003 година, Апчрч и Мартин идентификувале пет автопоморфии на *C. oxoniensis*. Пршлените на задниот врат и предните задни пршлени имаат боцки на врвовите кои се ниски, симетрични и во форма на пирамида. Со 'рбетниците на сите' рбетни пршлени, гребенот е отсутен помеѓу 'рбетот и дијапофизата, горниот регрен зглоб; тој е изгубен или можеби е споен со гребенот што поминува помеѓу 'рбетот и постгигапофизата, процесот на задниот зглоб. Пршлените на средната опашка имаат процес во форма на јазик на врвот на предното лице на 'рбетниот дел од телото; ова е продолжение на подот на нервниот канал. Долниот процес на бедрената коска, на кој била прикачена препонската коска, се одликува со надворешната површина на нејзината основа со триаголна депресија.

Класификација и филогенија
--------------------------

 Десен фемур на *C. oxoniensis*
Овен првично не бил сигурен во прецизните врски на *Цетиосаурусот*. Тој разбрал дека станува збор за влекач и повеќето истражувачи во тоа време соодветно го доделиле на Саурија. Сепак, тој на почетокот не ја препознал неговата диносауруска природа. Кога во 1842 година ја именувал Диносаурија, *Цетиосаурус не* бил вклучен. На тоа влијаело претчувството дека толку големо животно сигурно живеело во морето. Овен ги претпостави крокодилски афинитети. Во раните 1850ти, Гидеон Мантел започнал да се сомнева дека *Цетиосаурус* е копнено животно, како резултат на неговите студии за *Пелоросаурус*. Оваа идеја сепак била полека прифатена од други научници. Во 1859 година Овен уште го класифицираше *Цетиосаурусот* во Крокодилија. Во 1861 година, Овен ги концентрирал сите такви форми во своја група: Опистокоелија. Во 1869 година Томас Хаксли експлицитно изјавил дека *Цетиосаурус* е диносаурус.

Во 1888 година Лидекер го ставил *Цетиосаурусот* во сопственото семејство: Цетиосаурија. Долго време ова функционирало како големо лошо дефинирано семејство на типично „примитивни" сауроподи. Меѓутоа, денес се познати многу значително базални сауроподи отколку *Цетиосаурусите.* Современото точно кладистичко истражување не резултираше во единствен јасен исход за позицијата на *Cetiosaurus oxoniensis* во дрвото сауропод. Понекогаш Цетиосаридија била обновена, клада која ги обединува *Cetiosaurus oxoniensis* со видови како индискиот *Барапасаурус* јужноамериканскиот *Патагосаурус* или африкански *Чебсаурус*. Други студии укажуваат на тоа дека традиционалните Цетиосариди биле парафилетни и го обновувале *Cetiosaurus oxoniensis* во базална положба во Еузауропода, базална во Неосауропода или непосредно надвор од оваа клада.

Овој кладограм покажува можна позиција на *Цетиосаурусот*:


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Sauropoda** | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Меланоросаурус* |
|  |
|  | *Цамелотиа* |
|  |
|  | *Бликанасаурус* |
|  |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Лессемсаурус* |
|  |
|  | *Антетонитрус* |
|  |

 |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Гонгxианосаурус* |
|  |
| Грависауриа | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Вулцанодон* |
|  |
|  | *Тазоудасаурус* |
|  |
|  | *Исаносаурус* |
|  |
| Еусауропода | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Схуносаурус* |
|  |
|  | *Патагосаурус* |
|  |
|  | *Омеисаурус* |
|  |
|  | *Маменчисаурус* |
|  |
|  | *Барапасаурус* |
|  |
| unnamed | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Цетиосаурус*** |
|  |
|  | Неосауропода |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

Палеобиологија
--------------

Реставрација на *C. oxoniensis* со *Мегалосаурус*
*Цетиосаурусот* живеел во ист временски период со *Мегалосаурусот*, *Стрептоспондилусот* и *Круксикеиросот* и најверојатно бил нивни плен. Околината во која живеел *Цетиосаурусот* била плавно земјиште и отворена шума. Пол сметал дека *Цетиосаурусот* е генералист за хранење, јадејќи и на ниско и на средновисоко ниво, во поглед на умерено долгите пропорции на вратот и екстремитетите.

Наводи
------

1. ↑  "Cetiosaurus." In: Dodson, Peter & Britt, Brooks & Carpenter, Kenneth & Forster, Catherine A. & Gillette, David D. & Norell, Mark A. & Olshevsky, George & Parrish, J. Michael & Weishampel, David B. *The Age of Dinosaurs*. Publications International, LTD. p. 65. ISBN 0-7853-0443-6.
2. ↑  Upchurch P & Martin J (2003). „The Anatomy and Taxonomy of *Cetiosaurus* (Saurischia, Sauropoda) from the Middle Jurassic of England". *Journal of Vertebrate Paleontology*. **23** (1): 208–231. doi:10.1671/0272-4634(2003)23[208:TAATOC]2.0.CO;2.
3. ↑  Owen, R. 1841, "A description of a portion of the skeleton of the *Cetiosaurus*, a gigantic extinct saurian reptile occurring in the oolitic formations of different portions of England", *Proceedings of the Geological Society of London* **3**: 457–462
4. ↑  Owen, R. 1842, "Second rapport sur les reptiles fossiles de la Grande-Bretagne", *L’Institut, Journal général des Sociétés et Travaux Scientifique de la France et de l’Étranger* **10**: 11–13
5. 1 2 3 4 5 6 7 8  Upchurch P & Martin J (2003). „The Anatomy and Taxonomy of *Cetiosaurus* (Saurischia, Sauropoda) from the Middle Jurassic of England". *Journal of Vertebrate Paleontology*. **23** (1): 208–231. doi:10.1671/0272-4634(2003)23[208:TAATOC]2.0.CO;2.
6. ↑  Owen, R. 1842, "Report on British Fossil reptiles, Pt. II". *Reports of the British Association for the Advancement of Science 11*: 60–204
7. ↑  Melville, A.G. 1849, "Notes on the vertebral column of *Iguanodon*", *Philosophical Transactions of the Royal Society of London* **139**: 285–300
8. ↑  J. Phillips. 1871. *Geology of Oxford and the Valley of the Thames*. Clarendon Press, Oxford 523 pp
9. ↑  Huxley, T.H. 1870, Предлошка:Ws, *Quarterly Journal of the Geological Society of London* **26**: 12–31
10. 1 2  Upchurch P & Martin J (2002). „The Rutland *Cetiosaurus*: the anatomy and relationships of a Middle Jurassic British sauropod dinosaur". *Palaeontology*. **45** (6): 1049–1074. doi:10.1111/1475-4983.00275.
11. ↑  Hulke, J.W. 1874, "Note on a very large saurian limb-bone adapted for progression upon land, from the Kimmeridge clay of Weymouth, Dorset", *Quarterly Journal of the Geological Society of London* **30**(1–4): 16–17
12. ↑  Barrett, P.M. Benson, R.B.J. & Upchurch, P. 2010, "Dinosaurs of Dorset: Part II, the sauropod dinosaurs (Saurischia, Sauropoda) with additional comments on the theropods", *Proceedings of the Dorset Natural History and Archaeological Society* **131**: 113–126
13. ↑  Woodward, A.S. 1905, "On parts of skeleton of *Cetiosaurus leedsi*, a sauropodous dinosaur from the Oxford Clay of Peterborough", *Proceedings of the Zoological Society of London* **1**: 232–243
14. ↑  Steel, R. 1970, *Saurischia. Handbuch der Paläoherpetologie 14*, 87 pp
15. ↑  Sauvage, H.-E. 1874, "Mémoire sur les dinosauriens et les crocodiliens des terrains jurassiques de Boulogne-sur-Mer", *Mémoires de la Société Géologique de France, série 2* **10**(2): 1–57
16. ↑  Sauvage, H.-E. 1903, "Note sur quelques reptiles du Jurassique supérieur du Boulonnais", *Bulletin de la Société académique de l'arrondissement de Boulogne-sur-Mer*, **6**: 380–398
17. ↑  Sauvage, H.-E. 1880, "Sur les dinosauriens jurassiques", *Bulletin de la Société Géologique de France, 3e série* **8**: 522–524
18. ↑  A-F. de Lapparent, 1955, "Étude paléontologique des vertébrés du Jurassique d'El Mers (Moyen Atlas), *Notes et Mémoires du Service Géologique du Maroc* **124**: 1–36
19. ↑  E. Buffetaut, B. Gibout, I. Launois, C. Delacroix, 2011, "The sauropod dinosaur *Cetiosaurus* OWEN in the Bathonian (Middle Jurassic) of the Ardennes (NE France): insular, but not dwarf"/"Le sauropode dinosaurien *Cetiosaurus* OWEN dans le Bathonien (Jurassique Moyen) des Ardennes (NE France) : insulaire, mais pas nain", *Carnets de Géologie*, **2011**: 149–161
20. ↑  Huene, F. von, 1932, *Die fossile Reptil-Ordnung Saurischia, ihre Entwicklung und Geschichte*, Monographien zur Geologie und Palaeontologie, serie 1, heft 4, 361 pp
21. ↑  P.D. Mannion, P. Upchurch, O. Mateus, R.N. Barnes, and M.E.H. Jones, 2012, "New information on the anatomy and systematic position of *Dinheirosaurus lourinhanensis* (Sauropoda: Diplodocoidea) from the Late Jurassic of Portugal, with a review of European diplodocoids", *Journal of Systematic Palaeontology* **10**(3): 521–551
22. ↑  Schwarz, Daniela; Mannion, Philip D.; Wings, Oliver; Meyer, Christian A. (2020-02-24). „Re-description of the sauropod dinosaur Amanzia ("Ornithopsis/Cetiosauriscus") greppini n. gen. and other vertebrate remains from the Kimmeridgian (Late Jurassic) Reuchenette Formation of Moutier, Switzerland". *Swiss Journal of Geosciences* (англиски). **113** (1): 2. doi:10.1186/s00015-020-00355-5. ISSN 1661-8734.
23. 1 2  Upchurch, P.; Martin, J.; Taylor, M. (2009). „Case 3472: *Cetiosaurus* Owen, 1841 (Dinosauria, Sauropoda): proposed conservation of usage by designation of *Cetiosaurus oxoniensis* Phillips, 1871 as the type species" (PDF). *Bulletin of Zoological Nomenclature*. **66** (1): 51–55. doi:10.21805/bzn.v66i1.a6.
24. ↑  International Commission on Zoological Nomenclature. 2014. "OPINION 2331 (Case 3472): *Cetiosaurus* Owen, 1841 (Dinosauria, Sauropoda): usage conserved by designation of *Cetiosaurus oxoniensis* Phillips, 1871 as the type species". *Bulletin of Zoological Nomenclature* **71**(1): 48-50
25. ↑  Bronzati, Mario; Benson, Roger B. J.; Rauhut, Oliver W. M. (2017-12-18). „Rapid transformation in the braincase of sauropod dinosaurs: integrated evolution of the braincase and neck in early sauropods?". *Palaeontology* (англиски). **61** (2): 289–302. doi:10.1111/pala.12344. ISSN 0031-0239.
26. 1 2  Paul, G.S. 2010, *The Princeton Field Guide to Dinosaurs*, Princeton University Press p. 177
27. ↑  F.A. Quenstedt, 1851, *Handbuch der Petrefaktenkunde*, H. Laupp'schen, Tübingen 792 pp
28. ↑  R. Owen, 1859, *Monograph on the fossil Reptilia of the Wealden and Purbeck formations. Supplement no. II. Crocodilia*, The Palaeontographical Society, London 1857: 20-44
29. ↑  R. Owen. 1861. *Palaeontology, or a Systematic Summary of Extinct Animals and their Geological Relations. Second Edition*. Adam and Charles Black, Edinburgh 463 pp
30. ↑  Debus A.A. (1994). „Mysterious Giants: Historical Sauropods". *Dinosaur Report* (Spring): 8–9.
31. ↑  R. Lydekker. 1888. *Catalogue of the Fossil Reptilia and Amphibia in the British Museum (Natural History). Part I, Containing the Orders Ornithosauria, Crocodilia, Dinosauria, Squamata, Rhynchocephalia, and Proterosauria*. British Museum (Natural History), London 309 pp
32. ↑  J.A. Wilson, 2002, "Sauropod dinosaur phylogeny: critique and cladistic analysis", *Zoological Journal of the Linnean Society* **136**: 217-276
33. ↑  D.T. Ksepka and M.A. Norell, 2010, "The Illusory Evidence for Asian Brachiosauridae: New Material of *Erketu ellisoni* and a Phylogenetic Reappraisal of Basal Titanosauriformes", *American Museum Novitates* **3700**: 1-27

### Библиографија

* Fastovsky D.E. Weishampel D.B. (2005). „Sauropodomorpha:The Big, The Bizarre & The Majestic". Во Fastovsky D.E. Weishampel D.B. (уред.). *The Evolution and Extinction of the Dinosaurs* (2. изд.). Cambridge University Press. стр. 229–264. ISBN 978-0-521-81172-9.978-0-521-81172-9
* Owen, R. 1842. Second rapport sur les reptiles fossiles de la Grande-Bretagne. L’Institut, Journal général des Sociétés et Travaux Scientifique de la France et de l’ Étranger, **10**: 11–14 on Google Books.
* Owen, R. 1875. Monograph of the Mesozoic Reptilia, part 2: Monograph on the genus Cetiosaurus. Palaeontolographical Society Monograph, 29: 27–43.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Гуштероноголики |
| --- |
|  |
| 

| * п
* р
* у

* Царство: Животно
* Тип: Хордови
* Class: Сауропсида
* *Клад*: Авеметатарсалија
* *Клад*: Диносаурија

 |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Авеметатарсалија | 

|  |
| --- |
| 
* + види Авеметатарсалија

 |
|  |
| Гуштероноголики | 
* + види подолу↓

 |

 |

 |

 |
|  |
| 

| * п
* р
* у
Гуштероноголики |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Гуштероноголики | 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| 
* *Буриолест*?
* *Еораптор*?
* *Гигантосцелус*?
* *Гваибасаурус*?
* *Нхандумирум*?
* *Пампадромаеус*
* *Панфагија*

 |
|  |
| Сатурналиниди? | 
* *Хромогисаурус*
* *Пампадромаеус*?
* *Панфагија*?
* *Сатурналија*

 |

 |
|  |
| Bagualosauria | 

|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| 
* *Аркусаурус*
* *Азилосаурус*
* *Багвалосаурус*
* *Ефрасија*
* *Намбалија*
* *Пантидрако*
* *Текодонтосаурус*

 |

 |
|  |
| Платеосаурида | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 
* *Платеосауравус*
* *Рехлеија*
* *Xixiposaurus*?

|  |  |
| --- | --- |
| Платеосауриди | 
* *Евскелосаурус*?
* *Платеосаурус*
* *Јименосаурус*

 |
|  |
| Риохасауриди | 
* *Евкнемесаурус*
* *Риохасаурус*

 |

 |
|  |
| Масопода | 

|  |
| --- |
| 
* *Анхисаурус*?
* *Грипоникс*
* *Гипосаурус*?
* *Колумолумо*
* *Игнавусаурус*
* *Сарасаурус*
* **Рихосауриди**?

 |
|  |
| Унајсауриди | 
* *Jaklapallisaurus*
* *Макроколум*
* *Унајсаурус*

 |
|  |
| Масоспондилиди | 
* *Адеопапосаурус*
* *Колорадисаурус*
* *Глацијалисаурус*
* *Игнавусаурус*?
* *Лејсаурус*
* *Луфенгосаурус*
* *Масоспондилус*
* *Нгвеву*
* *Праданија*
* *Сарасаурус*
* *Ксингксиулонг*?

 |
|  |
| Сауроподиформи | 

|  |
| --- |
| 
* *Џингшаносаурус*
* *Сејтаад*
* *Ксингксиулонг*?
* *Yizhousaurus*
* *Yunnanosaurus*

 |
|  |
| Анхисаурија | 

|  |
| --- |
| 
* *Ардоникс*
* *Анхисаурус*
* *Ирисосаурус*
* *Лаплугсаура*
* *Леонерасаурус*
* *Мусаурус*
* *Пуланесаура*
* *Сефапаносаурус*

 |
|  |
| Меланоросауриди | 
* *Камелотија*
* *Меланоросаурус*
* *Мероктенос*?

 |
|  |
| Сауропода | 
* + види подолу↓

 |

 |

 |

 |

 |

 |

 |

 | 

 |

 |
|  |
| 

| * п
* р
* у
Сауропода |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Сауропода | 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| 
* *Амигдалодон*
* *Бликанасаурус*
* *Киншакијангосаурус*
* *Гонгсианосаурус*
* *Исаносаурус*
* *Леонерасаурус*?
* *Пуланесаура*?
* *Schleitheimia*

 |
|  |
| Лесемсауриди | 
* *Антетонитрус*
* *Ингенција*
* *Ледумахади*
* *Лесемсаурус*

 |

 |
|  |
| Грависаурија | 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| 
* *Археодонтосаурус*?
* *Котасаурус*
* *Омденосаурус*
* *Ретосаурус*
* *Санпасаурус*?
* *Zizhongosaurus*?

 |
|  |
| Вулканодонтиди | 
* *Tazoudasaurus*
* *Вулканодон*

 |

 |
|  |
| Евсауропода | 

|  |
| --- |
| 
* *Алгоасаурус*?
* *Азијатосаурус*?
* *Атласаурус*?
* *Багуалија*
* *Барапасаурус*
* *Белусаурус*
* *Цетиосаурискус*
* *Џобарија*
* *Небуласаурус*
* *Протогнатосаурус*
* *Шуносаурус*
* *Спинофоросаурус*
* *Волкхајмерија*
* **Камарасауриди**?

 |
|  |
| Цетиосауриди | 
* *Цетиосаурус*
* *Чебсаурус*
* *Ферганасаурус*?
* *Лапарентосаурус*?
* *Патагосаурус*?

 |
|  |
| Маменчисауриди | 
* *Аналонг*
* *Анхуилонг*
* *Chuanjiesaurus*
* *Датусаурус*?
* *Еомаменчисаурус*
* *Хуангшанлонг*
* *Худисаурус*
* *Кламелисаурус*?
* *Маменчисаурус*
* *Омеисаурус*
* *Qijianglong*
* *Тиеншаносаурус*
* *Тонганосаурус*
* *Вамверакаудија*
* *Ксинџијангтитан*
* *Јуанмусаурус*
* *Зигонгосаурус*

 |
|  |
| Туријасаурија | 
* *Аманзија*
* *Лосиласаурус*
* *Миерасаурус*
* *Моабосаурус*
* *Нариндасаурус*
* *Оплосаурус*?
* *Тендагурија*
* *Туријасаурус*
* *Зби*

 |
|  |
| Неосауропода | 
* + види подолу↓

 |

 |

 |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| **Сомнителни сауроподи**  | 
* *Ботриоспондилус*
* *Кардиодон*
* *Динодокус*
* *Гигантосаурус*
* "*Иширосаурус*"
* *Неосодон*
* *Ултрасаурус*

 |

 |

 |

 | 

 |

 |
|  |
| 

| * п
* р
* у
Неосауропода |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Диплодокоидеја | 

|  |
| --- |
| 
* *Хаплокантосаурус*

 |
|  |
| Диплодокиморфа | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Рехбахисауриди | 

|  |
| --- |
| 
* *Амазонсаурус*
* *Комахусаурус*
* *Dzharatitanis*
* *Хистријасаурус*
* *Лавокатисаурус*
* *Марапунисаурус*?
* *Ксенопосејдон*
* *Запаласаурус*

 |
|  |
| Кебашија | 

|  |  |
| --- | --- |
| Лимајсауриди | 
* *Катартесаура*
* *Лимајсаурус*
* *Нопксаспондилус*

 |
|  |
| Рехбахисауридеја | 
* *Демандасаурус*
* *Итапуасаурус*
* *Катепенсаурус*
* *Нигерсаурус*
* *Рајососаурус*
* *Рехбахисаурус*
* *Татауинеа*

 |

 |

 |
|  |
| Флагеликаудата | 

|  |  |
| --- | --- |
| Дикреосауриди | 
* *Амаргасаурус*
* *Амаргатитанис*
* *Бахадасаурус*
* *Брахитрахелопан*
* *Дикреосаурус*
* *Дислокосаурус*
* *Дистрофеус*?
* *Катедокус*?
* *Лингвулонг*
* *Pilmatueia*
* *Смитаносаурус*
* *Сувасеси*

 |
|  |
| Диплодоцидеја | 
* *Amphicoelias*?

|  |  |
| --- | --- |
| Апатосауриди | 
* *Апатосаурус*
* *Атлантосаурус*?
* *Бронтосаурус*

 |
|  |
| Диплодоциди | 
* *Баросаурус*
* *Динеиросаурус*
* *Диплодокус*
* *Галеамопус*
* *Катедокус*?
* *Лејнкупал*
* *Суперсаурус*
* *Торниерија*

 |

 |

 |

 |

 |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Макронарија | 
* + види подолу↓

 |

 |

 |

 | 

 |

 |
|  |
| 

| * п
* р
* у
Макронарија |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Макронарија | 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| 
* *Абросаурус*
* *Арагосаурус*
* *Даносаурус*
* *Галвесаурус*
* *Хаестасаурус*
* *Јаненшија*
* *Теуелчесаурус*

 |
|  |
| Камарасауридеја | 
* *Камарасаурус*
* *Катетосаурус*
* *Дашанпусаурус*
* *Лоринхасаурус*

 |

 |
|  |
| титаносауриформи | 

|  |
| --- |
| 
* *Астродон*
* *Дуријатитан*
* *Евкамерот*
* *Фушаносаурус*
* *Орнитопсис*
* *Пелоросаурус*
* *Ругокаудија*?

 |
|  |
| Брахиосауридеја | 
* *Абидосаурус*
* *Атласаурус*?
* *Брахиосаурус*
* *Сидаросаурус*
* *Европасаурус*
* *Жирафатитан*
* *Лусотитан*
* *Сонорасаурус*
* *Соријатитан*
* *Вененосаурус*
* *Вуиврија*

 |
|  |
| Сомфоспондили | 

|  |
| --- |
| 
* *Агустинија*?
* *Анголатитан*
* *Аркхаравија*
* *Астрофокаудија*
* *Австросаурус*
* *Бронтомер*
* *Чубутисаурус*
* *Донгбититан*
* *Донгјангосаурус*?
* *Европатитан*
* *Фукуититан*
* *Хунагетитан*?
* *Jiangshanosaurus*
* *Jiutaisaurus*
* *Лијаонинготитан*
* *Лијубангосаурус*
* *Океаносаурус*
* *Падиласаурус*
* *Пукионгосаурус*
* *Сауропосејдон*
* *Сибиротитан*
* *Таставинсаурус*?
* *Триунфосаурус*
* *Винтонотитан*

 |
|  |
| Евхелопидеја | 
* *Австралодокус*
* *Chiayusaurus*?
* *Даксијатитан*?
* *Еркету*
* *Евхелопус*
* *Фусисаурус*
* *Ганансаурус*
* *Гобититан*
* *Хуабеисаурус*
* *Фувијангосаурус*
* *Qiaowanlong*
* *Тамбатитан*
* *Тангвајосаурус*
* *Јонгцинглонг*
* *Yunmenglong*

 |
|  |
| Титаносаурија | 
* + види подолу↓

 |

 |

 |

 |

 | 
 |

 |
|  |
| 

| * п
* р
* у
Титаносаурија |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Базални титаносаури | 
* *Андесаурус*
* *Baotianmansaurus*?
* *Choconsaurus*
* *Даксијатитан*
* *Донгјангосаурус*?
* *Кајџутитан*
* *Лигабесаурус*?
* *Маларгесаурус*
* *Нинџатитан*
* *Ријангосаурус*
* *Триунфосаурус*?
* *Винтонотитан*?
* *Xianshanosaurus*

 |
|  |
| средни титаносаури | 
* *Абдараинурус*
* *Египтосаурус*
* *Атакаматитан*
* *Балсаурус*
* *Баросасаурус*
* *Бореалосаурус*
* *Каронгасаурус*
* *Лаплатасаурус*
* *Маѓаросаурус*
* *Петробрасаурус*
* *Qingxiusaurus*
* *Сонидосаурус*

 |
|  |
| Дијамантинасаурија | 
* *Дијамантинасаурус*
* *Сармиентосаурус*
* *Саванасаурус*

 |

 |
|  |
| Литостротија | 

|  |
| --- |
| 
* *Австропосејдон*
* *Баурутитан*
* *Дреднаутус*
* *Елалтитан*
* *Епахтосаурус*
* *Лохуекотитан*
* *Малависаурус*
* *Мансурасаурус*
* *Мнјамавамтука*
* *Нарамбенатитан*
* *Норманијасаурус*
* *Палудититан*
* *Пелегринисаурус*
* *Рукватитан*
* *Тенгрисаурус*
* *Волгатитан*

 |
|  |
| Лираиносауриди | 
* *Ампелосаурус*
* *Ацинганосаурус*
* *Гаригатитан*
* *Лираиносаурус*

 |
|  |
| Колососаурија | 

|  |
| --- |
| 
* *Антарктосаурус*
* *Бонитасаура*
* *Џаиносаурус*
* *Нулотитан*
* *Вахини*

 |
|  |
| Ринконсаурија | 
* *Мујеленсаурус*
* *Ринконсаурус*

 |
|  |
| Логнкосаурија | 
* *Аргентиносаурус*
* *Друсиласаура*
* *Футалогнкосаурус*
* *Мендозасаурус*
* *Нотоколосус*
* *Патаготитан*
* *Пуертасаурус*
* *Кветексаурус*
* *Траукутитан*

 |

 |
|  |
| Немегтосауридеја | 
* *Немегтосаурус*
* *Квеситосаурус*
* *Тапуијасаурус*?

 |
|  |
| Еолосауридеја | 

|  |
| --- |
| 
* *Адамантисаурус*
* *Аргиросаурус*?
* *Бразилотитан*
* *Максакалисаурус*?
* *Оверосаурус*
* *Панамерикансаурус*
* *Питекунсаурус*
* *Шингопана*
* *Уберабатитан*

 |
|  |
| Еолосауриди | 
* *Еолосаурус*
* *Бравасаурус*
* *Гондванатитан*
* *Пунатитан*

 |

 |
|  |
| Салтасауридеја | 

|  |
| --- |
| 
* *Аракар*?
* *Исисаурус*?
* *Рапетосаурус*
* *Тригоносаурус*?
* *Zhuchengtitan*

 |
|  |
| Опистоцеликауди | 
* *Аламосаурус*
* *Опистоцеликаудија*

 |
|  |
| Салтасауриди | 

|  |
| --- |
| 
* *Лорикосаурус*?
* *Микроцелус*?
* *Паралититан*?
* *Јаманасаурус*

 |
|  |
| Салтасаурини | 
* *Бонатитан*?
* *Неукенсаурус*
* *Рокасаурус*
* *Салтасаурус*

 |

 |

 |

 |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Сомнителни титаносаури | 
* *Брохисаурус*
* *Брухаткајосаурус*?
* *Кампилодонискус*
* *Класмодосаурус*
* *Гспсаурус*
* *Хипселосаурус*
* *Iuticosaurus*
* *Макруросаурус*?
* *Монголосаурус*?
* *Qinlingosaurus*
* *Титаносаурус*

 |

 |

 | 

 |

 |

 |