**Угур Мумџу** ( pronounced [uˈuɾ ˈmumdʒu] ; 22 август 1942 – 24 јануари 1993 година)  бил турски истражувачки новинар за дневниот *весник Џумхуриет*. Тој бил убиен со бомба поставена во неговиот автомобил пред неговиот дом.

Биографија
----------

Угур Мумџу е роден како трет од четирите браќа и сестри во Киршехир. Заминал на училиште во Анкара, а во 1961 година го посетувал Правниот факултет на Универзитетот во Анкара. Дипломирајќи во 1965 година, тој првично ја започнал својата кариера како адвокат. Во 1969 година ја завршил својата правна кариера за да се врати во својата Алма Матер; работи како асистент до 1972 г.

Почнал да пишува за време на универзитетот, прво во списанието *Yön*, а потоа и во неколку други левичарски периоди. Помеѓу 1968 и 1970 година пишувал статии за политика за весниците *Акшам*, *Џумхуриет* и *Милиет* .

Уапсен веднаш по воениот удар во 1971 година, тој бил мачен. Кога бил уапсен, тој пишувал за *Ortam*, кој бил неделен политички магазин со седиште во Истанбул. Подоцна, Мумчу напиша дека неговите мачители му рекле: „Ние сме контра-герилата. Дури и претседателот на Републиката не може да не допре." 

Во 1974 година, Угур Мумџу ја започнал кариерата како колумнист, во дневниот весник *Јени Ортам* и од 1975 година наваму во дневниот весник *Џумхуриет*, која ја продолжил до својата смрт.

Истражување
-----------

Угур Мумџу е поздравен како првиот истражувачки новинар на модерна Турција. Објавил книги за актуелни и историски политички прашања во Турција. Тој ги истражувал врските на Работничката партија на Курдистан со Националната разузнавачка организација (МИТ) во времето на неговиот атентат.

Непосредно пред неговата смрт, Мумџу истражувал како 100.000 огнено оружје во сопственост на турските вооружени сили завршиле во сопственост на Џалал Талабани, еден од курдските водачи на северен Ирак и, од 2008 година, претседател на Ирак. Дваесет и пет дена по смртта на Мумџу, генералот Ешреф Битлис, кој го истражувал истото прашање, загина во авионска несреќа, за која се верува дека се должи на саботажа. Во својата статија од 8 јануари *во Џумхуриет*, насловена како *Ултиматом*, Мумџу категорично изјавил дека наскоро во нова книга ќе ги открие врските меѓу курдските националисти и некои разузнавачки организации (т.е. Абдула Оџалан и Националната разузнавачка организација).

Според неговиот син, Озгур, Мумчу имал состанок со пензионираниот обвинител Баки Туг на 27 јануари за да дознае повеќе за осомничените врски на Абдула Оџалан со МИТ (државата официјално се борел против неговата милитантна организација, ПКК ). Очалан бил приведен на 31 март 1972 година додека студирал политички науки на Универзитетот во Анкара. Според клаузула 16/1 од Воениот закон (№ 1402), тој бил осуден на три месеци затвор за учество во бојкот. Тој бил ослободен на 24 октомври 1972 година, откако Националната разузнавачка организација испрати порака до обвинителот што го води случајот, Туг, дека еден од осомничените е еден од нивните агенти. Туг подоцна рекол дека не може да се сети дали агентот е Очалан или некој од другите осомничени.

Атентат
-------

Утрото на 24 јануари 1993 година, Мумку го напуштил својот дом и бил убиен од пластична бомба Ц-4 додека го стартувал својот автомобил, Рено 12, лиценца со број 06 YR 245.

Атентатот се уште не е целосно расчистен.Иако поминале 30 години од атентатот, а судската застареност е кратка, за жал; Атентатот на Угур Мумчу на 24 јануари 1993 година, како и другите атентати и многу крвави дела, сè уште не е просветлен.

Постојат бројни хипотези за тоа кој е одговорен за неговото убиство. Со оглед на различните врски (на организациско и лично ниво) помеѓу турската длабока држава и турските вооружени сили, контра-герилските, курдските сили и ЦИА и Мосад, хипотезите не мора да се исклучуваат меѓусебно, особено затоа што Мумџу истражувал некои од овие врски.

### Хипотеза за длабока состојба

Една хипотеза е дека тој е убиен за да ги заштити државните тајни во врска со ПКК. Членот на врховниот совет на ПКК Мустафа Карасу тврдеше дека Мумџу бил убиен од страна на државата за да се спречи неговото објавување на фактот дека ПКК знаела дека била инфилтрирана од МИТ. Кртот беше пилотот на Очалан, Нецати. Карасу тврди дека тие дознале за неговиот идентитет на MİT во мај 1997 година и го дезинформирале.

Длабоката држава можеби го договорила убиството на JITEM (види подолу).

### Хипотеза за Иран

Неговиот атентат првично било сценирио на Иран. Според оваа хипотеза, иранската САВАМА ја вработила практично непознатата Организација на исламското движење ( турски: *İslami Hareket Örgütü* ) да го изврши атентатот. Мехмет Али Шекер, Мехмет Зеки Јилдирим и Ајхан Уста се приведени. Сепак, беше откриено дека полицијата го фалсификувала датумот на нивното апсење. Полицијата во Истанбул спроведуваше операција насочена кон исламистички организации, непосредно пред нападот. Нејзиниот шеф на разузнавањето, Ханефи Авџи, рече дека напаѓачите не оставиле никаква трага од нивната припадност. Наместо тоа, се чинеше дека се добро обучени од една држава.

Во текот на истрагата беа пронајдени обемни документи кои се однесуваат на САВАМА со курдскиот Хезболах. Покрај тоа, полицијата во Анкара приведе тројца осомничени за кои беше откриено дека пред нападот престојувале во хотел во Анкара: Јусуф Каракуш, Абдулхамит Челик и Мехмет Шахин. Каракуш рече дека двајца ирански шпиони биле вклучени во бомбардирањето: Мухамед Реза и Мухсин Каргер Азад. Челик, ака „Абдула Ѓурген", рече тој му пријавил на Мухсин Каргер Азад. Азад наводно бил вработен во конзулатот, но тајно бил наводен член на Гладио. Азад ја напуштил Турција откако бил „ именуван и засрамен "во весниците заедно со други дипломати за кои се тврди дека се шпиони.

Поранешниот министер за внатрешни работи Хасан Фехми Гунеш рекол дека нема сомнеж за вмешаноста на САВАМА.

Наводната мотивација за хипотезата за Иран е дека иранските лидери гледале на секуларизмот како непријателски на исламот, а Мумку морал да биде убиен затоа што бил отворен промотор на тоа. Меѓутоа, други ја оспоруваат хипотезата за Иран бидејќи атентатот се совпадна со државната посета на Иран за да се преговара за минување на гасовод за природен гас од Иран, кој тогаш беше предмет на ембарго од страна на Соединетите држави. Тензиите се разгореле по атентатот, а договорот за гасоводот вреден 25 милијарди долари пропадна.

### Хипотеза на ЦИА

Во претходната истрага, Мумчу била на трагата на ЦИА. Работејќи на случајот Мехмет Али Агџа, тој бил првиот што ја откри врската меѓу турската мафија и турската екстремна десница. Во својата колумна *за Џумхуриет*, Мумџу ја именуваше Рузи Назар како врска на ЦИА со екстремно десничарските Сиви волци. Шефот на станицата на ЦИА во Турција, Пол Хензе, и еден американски известувач го натераа Мумџу да го убедат да напише дека атентаторот на папата работел за Советите или Бугарите, но Мумџу рекол дека тој едноставно ќе ја следи информативната трага. Хензе замина со застрашувачка „Ако го направиш тоа, можеби ќе најдеш убаво изненадување", вели неговата сопруга Гулдал.

### JITEM хипотеза

Абдулкадир Ајган, доушник на ЈИТЕМ од ПКК, рекол дека атентатот го извршиле оперативци на ЈИТЕМ, вклучително и Џем Ерсевер по налог на генералот Вели Кучук, кому години подоцна, во 2008 година, му се судеше за наводно висок член на Ергенекон. мрежа. Ајган рече дека тој и Ајтекин Озен имале актовка од околу 20 кг C-4 (експлозив), добиен од ветеран од Виетнам, и дека тие користеле дел од него за да го убијат претседателот на барот во Дијарбакир, Мустафа Озер. Неименуваниот американски војник, наводно, го дал експлозивот на регионалната управа за вонредни состојби ( турски: *Olağanüstü Hal Bölge Valiliği* ) во 1991 или 1992 година

Доверлив форензички извештај, од 29 јануари 1993 година, го подготвил началникот на лабораторијата за криминалистичка полиција, Мухитин Каја. Во него пишувало дека пластичниот експлозив тежи приближно 2,5 kg и содржеше RDX, како што се користи во C-4s. Сепак, се спротивставил на себе во објаснувањето на неговото потекло, велејќи Чехословачка во телото, а САД во слепото црево.

### хипотеза на МОСАД

Братот на Угур Мумџу, Џејхан Мумџу, смета дека доказите за наводите на ЈИТЕМ/Ергенекон се слаби. Тој се сомнева во вмешаноста на Израел бидејќи ги поддржуваше Барзани и Талабани во Заливската војна. Амбасадорот на Израел во Турција постојано бараше да руча со Угур, единствениот новинар кој пишуваше за зделките. Угур се согласил под услов да му биде дозволено да донесе сведок. Амбасадорот ја одбил понудата, а Мумчу починал набргу потоа.

Џејхан Мумчу рекол дека неговите сомнежи се поткрепени со докази откриени во истрагата за Ергенекон. Во извештајот запленет од пензионираниот генерал Вели Кучук, од 2 февруари 1993 година, кој наводно потекнува од МИТ, се вели дека биле вмешани ЦИА и израелската ОАДНА.

Личен живот
-----------

Угур Мумџу го оставила неговата сопруга Ѓулдал и нивните деца Озгур и Озге Мумчу. Ѓулдал Мумџу и нејзините деца ја основале Фондацијата за истражувачко новинарство Угур Мумџу ( турски: *Uğur Mumcu Araştırmacı Gazetecilik Vakfı* ) во октомври 1994 година.

По него се именувани бројни паркови, улици и споменици.

Библиографија
-------------

* *Mobilya Dosyası*, um:ag (октомври 1975), 279 стр.ISBN 975-8084-28-3
* *Suçlular ve Güçlüler*, Tekin (мај 1977), 99 стр.ISBN 975-8084-24-0
* *Sakıncalı Piyade*, um:ag (1977),ISBN 975-8084-20-8
* *Бир Пулсуз Дилекче*, um:ag (1977),ISBN 975-8084-22-4
* *Büyüklerimiz*, um:ag (1978),ISBN 975-8084-06-2
* *Чикмаз Сокак*, um:ag,ISBN 975-8084-02-X
* *Tüfek İcad Oldu*, um:ag,ISBN 975-8084-21-6
* *Silah Kaçakçılığı ve Terör*, um:ag (1981),ISBN 975-8084-19-4
* *Söz Meclisten İçeri*, um:ag (1981),ISBN 975-8084-18-6
* *Ağca Dosyası*, um:ag (февруари 1982), 175 стр.ISBN 975-8084-29-1
* *Terörsüz Özgürlük*, um:ag,ISBN 975-8084-10-0
* *Папа - Мафја - Агца*, um:ag,ISBN 975-8084-15-1
* *Либерал Чифтлик*, um:ag,ISBN 975-8084-07-0
* *Devrimci ve Demokrat*, um:ag,ISBN 975-8084-16-X
* *Aybar İle Söyleşi*, um:ag,ISBN 975-8084-05-4
* *İnkılap Mektupları*, um:ag,ISBN 975-8084-03-8
* *Рабита*, хм:аг,ISBN 975-8084-14-3
* *12 Ејлул Адалети*, um:ag,ISBN 975-8084-23-2
* *Бир Узун Јуријуш*, um:ag,ISBN 975-8084-11-9
* *Тарикат - Сијасет - Тикарет*, um:ag,ISBN 975-8084-12-7
* *Kazım Karabekir Anlatıyor*, um:ag,ISBN 975-8084-08-9
* *40'ların Cadı Kazanı*, um:ag,ISBN 975-8084-13-5
* *Kürt İslam Ayaklanması 1919-1925*, um:ag,ISBN 975-8084-04-6
* *Gazi Paşa'ya Suikast*, um:ag,ISBN 975-8084-09-7
* *Sakıncalı Piyade* (претстава), um:ag,ISBN 975-8084-27-5
* *Söze Nereden Başlasam*, um:ag (октомври 1999), 119 стр.ISBN 975-8084-79-8
* *Bu Düzen Böyle mi Gidecek?*, хм: аг,ISBN 975-8084-79-8
* *Bomba Davası ve İlaç Dosyası*, um:ag,ISBN 975-8084-81-X
* *Sakıncasız* (драма), um:ag (ноември 1984), 112 стр.ISBN 975-8084-83-6
* *Eğilmeden Bükülmeden*, um:ag (2004), 168 стр.ISBN 975-8084-84-4
* *Kürt Dosyası*, Текин (август 1993), 107 стр.ISBN 975-8084-17-8

Поврзано
--------

* Список на убиени од Турција
* Список на нерасчистени убиства

Наводи
------

1. 1 2 3 4  About Архивирано на 27 септември 2007 г. um:ag
2. ↑  „Out of Tragedy in Turkey Emerges a Journalistic Mission". *Nieman Reports*. Посетено на 10 December 2019.
3. ↑  Ayla Acar (2012). „A Review in Opposition in the Period 12th March (1971): Ortam" (PDF). *İletişim Fakültesi Dergisi* (Turkish) (42): 6–8.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
4. ↑  Lucy, Komisar (April 1997). „Turkey's terrorists: a CIA legacy lives on". *The Progressive*. Архивирано од изворникот на 26 August 2009. Посетено на 7 December 2020.
5. ↑  „Uğur Mumcu kimdir?".
6. ↑  „An interview with Turkish journalist Ismail Saymaz;". Journo.com.tr. 24 November 2021. Посетено на 24 August 2022.
7. ↑  Aydin, Zulfikar Ali (27 July 2008). „PKK-MİT ilişkisini yazamadan öldürüldü". *Sabah* (турски). Посетено на 19 December 2008.
8. ↑  Duzel, Nese (29 May 2006). „Mumcu, Apo'nun devletteki bağlantısını buldu". Türkiye. *Radikal* (турски). Архивирано од изворникот на 12 February 2009. Посетено на 18 December 2008. It was reported by press that Mumucu was killed due to his discovery of the relation between MIT and Abdullah Ocalan.
9. ↑  Alpman, Nazım (24 January 1999). „Babam bir şeylere ulaşmıştı". *Milliyet* (турски).
10. 1 2 3  İşleyen, Ercüment (1999-01-24). „Artık konuşun". *Milliyet* (турски). O tür bir olay hatırlıyorum. Ancak Apo'yla mı ilgiliydi, başka bir mensupla mı ilgili onu çözemedik. Sayın Mumcu'ya da söylediğim şuydu: Bana böyle birşey gelmişti. Onunla ilgili mi değil mi bende resmi yazı olacak, dedim. O yazıyı ararken o olay oldu. Gelen yazı `dokunmayın' mealinde değil `bizim mensubumuzdur' şeklindeydi. Aradığım belge oydu. Belgede bir şahıs ismi var. MİT hesabına çalışan bir sanığın ismi. O belgeyi arıyorum. Onu bulursak Mumcu'nun aradığı düğüm çözülecek.
11. ↑  „28 Şubat'la ilgili iddialar var". *Sabah* (турски). 27 July 2008. Посетено на 19 December 2008. Oğuztan, Mumcu'nun yanı sıra Jandarma Genel Komutanı Orgeneral Eşref Bitlis ve JİTEM Komutanı emekli binbaşı Ahmet Cem Ersever'in devlet sırrının ortaya çıkmaması için öldürüldüklerini iddia etti.
12. ↑  Ergenc, Erdinç (30 July 2008). „MİT ajanının sızdığını PKK'lılar da kabul etti". *Sabah* (турски). Посетено на 28 December 2008.
13. ↑  Ekşi, Oktay (27 December 2008). „Mumcu cinayeti aydınlanırken". *Hürriyet* (турски). Посетено на 27 December 2008.
14. ↑  Akyol, Fuat (22 January 2000). „Hangı Hızbullah?". *Aksiyon Dergisi* (турски). Feza Gazetecilik A.Ş. **268**. Архивирано од изворникот на 16 May 2007. Посетено на 5 November 2008. İslami Hareket Örgütü üyeleri çok profesyoneldi. Örgüt görevlisinden çok devletçe eğitilmiş kişiler görünümündeydiler. Kendilerine İslami Hareket denildiğinde bunu kabul ettiler ve ‘Siz söylediniz, biz kabul ettik’ dediler. İslami Hareket diye bir bildiri, dergi, afiş ve benzeri örgüt simge ve uzuvları yoktu. Bu bir örgüt değil gruptu, ancak kimin adına çalıştığı belirlenmeden grup söndü.
15. ↑  „Mumcu zanlıları itirafa başladı". *NTV-MSNBC* (турски). 10 May 2000. Посетено на 27 December 2008.
16. ↑  Zelyut, Rıza (5 December 2008). „Muhsin Karger Azad". *Güneş* (турски). Архивирано од изворникот на 17 December 2008. Посетено на 27 December 2008.
17. ↑  Ocak, Serkan (29 December 2008). „Oğuztan: Eymür, Tuncay Güney'e emir veriyordu". Türkiye. *Radikal*. Посетено на 27 December 2008. Güney, İran Konsolosluğu siyasi işler müsteşarı Muhsin Karger’le tanışıp dostluk kurduğunu ve doğrudan Mehmet Eymür’e bilgi ve fotoğraflar aktardığını, Karger’in İran’da MOD adıyla anılan gladyo mensubu olduğunu bizzat şahsıma anlatmıştır.
18. ↑  „19. DOGU PERINÇEK". *TBMM Susurluk Komisyonu Raporu* (турски). 26 December 1996. Архивирано од изворникот на 22 January 2009. Посетено на 17 December 2008. Ugur MUMCU'nun öldürülmesinde Iran'in MOD adli yeralti kurulusunun önemli rolü bulundugunu, MOD'u ABD'nin büyük ölçüde kontrol ettigini, eroin isine girdigini ve içinde Sah döneminden kalma SAVAK ajanlarinin çalistigini, Lazim ESMAELI ve Asgar SIMITKOV'u öldüren Iranlilarin da bu örgütten olduklarini, Iran Disisleri Bakani Mumcu suikastinden sonra Türkiye'ye geldiginde konunun sorulmasi üzerine 'Biz, 25 milyar dolari kapsayan bir dogalgaz ve petrol anlasmasi yapmak için Türkiye'ye geliyoruz, tam geldigimizden bir gün önce böyle bir suikast yapip Türkiye ile iliskilerimizi berhava etmenin hangi mantiga sigdigini açiklamak lazim' dedigini ve kendilerinin de bunun dogru oldugu kanisinda olduklarini, burada Iran'in bir çikari olmadigini, ABD'nin raporlarinda 'Kemalizmin modasi geçti, Türkiye'ye ilimli Islam gerekli, Türkiye'nin kimligi ilimli Islam olmali' dendigini, bizim kültürel kimligimizi Amerika'nin belirledigini ve bunun da 'Ilimli Islam' oldugunu, bu sebeple Amerika'nin, Kemalizmin bugünkü temsilcileri ve savunuculari olan Ugur MUMCU, Bahriye ÜÇOK ve Muammer AKSOY'u öldürterek Kemalizmi savunanlara gözdagi operasyonu yürüttügünü,…
19. ↑  Bakacak, Mustafa (10 May 2000). „'Ajanım' dedi bıraktılar". *Milliyet* (турски). Посетено на 27 December 2008.
20. ↑  Kilic, Ecevit; Emec, Ali Selim (19 January 2007). „Kafatasçı cinayetlerde Özel Harp Dairesi'nin rolü tartışılsın". *Yeni Aktüel* (турски). **81**. Архивирано од изворникот на 2011-07-26. Посетено на 2008-12-22. Evet. İran istihbarat örgütünü kastediyorum... planlamanın nereden yapıldığı konusunda kafamda bir tereddüt yok.
21. ↑  Zelyut, Rıza (12 May 2000). „Muhsin Karger Azad'ı tanımıştım". *Akşam* (турски). Посетено на 28 December 2008. İran, Uğur Mumcu'yu öldürtmüş olabilir mi? Olabilir...Çünkü, bu ülkenin temel çalışmasını 'İslam devrimini ihraç etmek' oluşturuyor. Hatırlayacaksınız. 1997 yılında, İran'ın en üst düzey ayetullahları ile konuşmuş ve bunu da yayımlamıştım. İranlı ayetullahlar, Türkiye'yi Amerikan güdümünde dinsiz bir memleket gibi görüyor.[*мртва врска*]
22. ↑  Söylemez, Haşim (11 August 2008). „Eşref Bitlis ile Cem Ersever'i aynı ekip öldürdü". *Aksiyon* (турски). **714**. Feza Gazetecilik A.Ş. Архивирано од изворникот на 22 August 2008. Посетено на 23 December 2008. Mumcu’nun İran istihbaratının yardımıyla öldürülmüş olması mantıklı değil.
23. ↑  Mumcu: "Yakında yayımlanacak bir kitabımda, Kürt milliyetçileri ile istihbarat örgütleri arasındaki ilişkilere ışık tutacak çok ilginç belgeler açıklayacağım!" Quoted in Kumbasar, İsrafil K (2006-05-26). „Uğur Mumcu, kendisini dört kez çağıran İsrail Sefiri ile ne konuştu?". *Yeni Çağ* (турски).[*мртва врска*][*мртва врска*] Alt URL [{{{1}}} Архивирано] на {{{2}}}.
24. ↑  Saéz, Jesús López (2005). „8. PAPAL ATTEMPT, STATE´s SECRET". *The Day of Reckoning*. Meral Ediciones. ISBN 84-933979-2-X. Посетено на 16 October 2008.
25. ↑  Keskingören, Tuğrul (31 May 2008). „Ruzi Nazar ile Röportaj". *Açık İstihbarat* (турски). Архивирано од изворникот на 1 October 2008. Посетено на 16 October 2008. Tabi Turkiye'de Uğur Mumcu gibi yazarlar bu olayi bizim uzerimize yikmaya calistilar ve benim hakkimda *Cumhuriyet* gazetesinde haber yaptilar.
26. ↑  Kirikkanat, Mine G (25 January 1999). „Gerçeğin çaresizliği". *Radikal* (турски). Посетено на 16 October 2008. Uğur Mumcu'nun Mehmet Ali Ağca dosyası üzerinde çalıştığı günlerde kapı çalınmış, içeri kapı komşuluğuna gelir gibi Paul Henze girmişti. Henze, deneyimli gazeteciye, Ağca'nın Rus ya da Bulgar ajanı olduğunu yazmasını önerdi. Mumcu, CIA'nın önerisini: 'Ben bulduğum gerçekleri yazarım, söyleneni değil,' diye geri çevirince, Henze'nin yanıtı Uğur Mumcu'ya bir süre sonra öldürüleceğini ihtar eder gibiydi: 'Eğer böyle yaparsanız, sizi güzel sürprizler bekler!'
27. ↑  Bortaçina, Azer (24 January 1999). „Namus borcu ödenmedi". *Milliyet* (турски). Посетено на 16 October 2008.
28. ↑  „MİT belgesi gerçek, kardeşimi İsrail öldürdü". *Zaman* (турски). 12 August 2008. Архивирано од изворникот на 16 July 2011. Посетено на 27 August 2008.
29. ↑  On pages 826 Архивирано на 5 октомври 2011 г. and 827 Архивирано на 5 октомври 2011 г. of the Ergenekon indictment (на турски)
30. ↑  „Uğur Mumcu'yu İsrail suikast timi öldürdü". *Yeni Şafak* (турски). ANKA. 26 July 2008. Посетено на 13 October 2008.
31. ↑  „UĞUR MUMCU PARKI". *Çankaya Belediyesi*. Посетено на 2019-03-03.
32. ↑  „Ugur Mumcu Parki (Eskisehir) - Aktuelle 2019 - Lohnt es sich? (Mit fotos)". *TripAdvisor* (германски). Посетено на 2019-03-03.
33. ↑  „Memorial to murdered journalist Uğur Mumcu vandalized in Ankara - Turkey News". *Hürriyet Daily News* (англиски). Посетено на 2019-03-03.

Понатамошно читање
------------------

* Akçura, Belma (24 January 2006). „Şüpheli çok gerçek yok". *Milliyet* (турски).
*