**Зографско евангелие** — средновековен македонски книжевен споменик кое потекнува од X или почетокот на XI век напишано на глаголица и пронајдено во Македонија.

Ракопис
-------

Ракописот потекнува од крајот на Х или почетокот на XI век и е напишан на 304 листа од пергамент со димензии 180х225 мм. Кон првобитниот текст (272 листови) во XII век на местото на изгубени листови се додадени 16 нови листови испишани со глаголично писмо, а на крајот од ракописот во XIII век е додаден синаксар пишуван на кирилица. Вториот глаголички дел од ракописот е пишуван врз пергаментни листови од коишто претходно е избришан глаголички текст од X век. Недостасува почетниот дел од ракописот и неколку листа од внатрешниот дел на евангелието. Го пишувале двајца глаголописци - едниот од нив го пишувал основниот дел од ракописот, а другиот - додадениот палимпсестов дел, како и двајца кирилописци - при што едниот го запишувал синаксарот, а другиот кириличните записи во глаголичниот дел на ракописот. Од нив е познато само името на пишувачот на синаксарот - Јоан јереј.

Писмо
-----

Писмото на ракописот е обла глаголица. Аглести форми има кај поновиот глаголички текст, а глаголица од висечки тип има кај избришаниот текст од палимпсестовиот дел на ракописот. Користен е архаичен правопис со разделно пишување на ук, употреба на диграф *шт* и ретка вокализација на еровите.

Особености
----------

Некои од јазичните особеностите на овој ракопис се:

* двоеров правопис
* замена ъ > o и ь > e во силна позиција: кождо, подобенъ
* употреба на четири јусови знаци

Содржина
--------

Според содржината претставува четвороевангелие со синаксар. Евангелието го опфаќа текстот од Матеј 3,11 до крајот на Евангелието според Јован.

Орнаментика
-----------

Минијатура на Св. Петар и Павле, лист 43.
Според орнаментиката ракописот содржи знаменца и коцновки во геометриски стил и плетени иницијали. Содржи и минијатура на апостолите Петар и Павле и уште неколку невешти цртежи. Повезот е нов и потекнува од XIX век и претставува имитација на окована подврзија од XIV век на грчки ракописен зборник од светогорскиот манастир „Пантократор".

Пронаоѓање
----------

Ракописот е откриен во Зографскиот манастир во 1843 година од австрискиот конзул во Солун - Антун Михановиќ. Во 1860 монашкото братство му го подарило на рускиот цар Александар Втори кој го предал во Руската национална библиотека во Санкт Петербург, каде што и денес се чува под сигнатура *Глаг.1*. Дигиталната верзија е достапна во нивната дигитална ризница. зографско евангелие

Поврзано
--------

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Зографско евангелие" на Ризницата ? |

* Список на глаголични ракописи

Наводи
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Поп-Атанасов, Ѓорѓи (2015). *Македонската глаголица* (PDF). Скопје: МАНУ. стр. 54–55.
2. ↑  Пандев, Димитар (2020), Ќулавкова, Катица (уред.), *Македонска хрестоматија*, Скопје: МАНУ, стр. 9–10, ISBN 9786082033013.

Надворешни врски
----------------

* „Македонската глаголица" (МАНУ, Скопје, 2015. 103 страници)
* Зографското евангелие на Викиизвор на глаголица и кирилица

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Македонски ракописи до XIV век |
| --- |
|  |
| Глаголични ракописи | 
* Асеманово евангелие (Х век)
* Зографско евангелие (Х век)
* Мариинско евангелие (Х век)
* Синајски псалтир (XI век)
* Синајски евхологиј (XI век)
* Клоцов зборник  (XI век)
* Македонски глаголски листови (XI век)

 |  |
|  |
| Кирилични ракописи | 
* Службеник (XI век)
* Хилендарски ливчиња (XI век)
* Битолски триод (XII век)
* Добромирово евангелие (XII век)
* Слепченски апостол (XII век)
* Охридски апостол (XII век)
* Зографски апостол  (XII век)
* Григоровичев паримејник (XII век)
* Шафариков триод (XII век)
* Болоњски псалтир (XIII век)
* Добрејшово евангелие (XIII век)
* Кичевски октоих (XIII век)
* Погодинов псалтир (XIII век)
* Македонско евангелие на поп Јован (XIII век)
* Радомирово евангелие (XIII век)
* Струмички (Македонски) апостол (XIII век)
* Радомиров псалтир (XIII век)
* Трескавечки евхологиј (XIII век)
* Вранешнички апостол (XIII век)
* Скопски минеј (XIII век)
* Дечански псалтир (XIII век)
* Карпинско евангелие (XIII век)
* Копитаров триод
* Македонски пролог (XIII век)
* Загрепски триод (XIII век)
* Орбелски триод (XIII век)
* Карпински апостол (XIII век)
* Лобковски паримејник (XIV век)
* Станиславов пролог (XIV век)
* Лесновски Ковачевиќев пролог (XIV век)
* Лесновски паренезис (XIV век)
* Лествица на Св. Јован Лествичник (XIV век)

 |
|  |
|      Словенска писменост    |

 |