Аксел Мунте, од  
 Феодора Глејхен
**Аксел Мартин Фредрик Мунте** (31 октомври 1857 – 11 февруари 1949 година) бил лекар и психијатар роден во Шведска, најпознат како автор на *„Приказната за Сан Микеле"*, автобиографска приказна за неговиот живот и дело. Зборувал неколку јазици (шведски, англиски, француски, течно италијански и германски барем добро), пораснал во Шведска, таму посетувал медицинско училиште, потоа студирал медицина во Париз и ја отворил својата прва ординација во Франција. Тој бил оженет со богата Англичанка и поголемиот дел од својот возрасен живот го поминал во Италија. Неговата филантропска природа честопати го наведувала да ги лекува сиромашните без обвинение, и тој го ризикувал својот живот во неколку наврати за да понуди медицинска помош во време на војна, катастрофа или чума. Како застапник за правата на животните, тој купил земја за да создаде засолниште за птици во близина на неговиот дом во Италија, се расправал за забрана за болни стапици, а самиот чувал миленичиња различни како був и павијан (вид на мајмун), како и многу видови кучиња. Неговото пишување било лесно, пишување на мемоари извлечено од неговите реални искуства, но често било обоено со тага или трагедија и често користел драматична дозвола. Тој првенствено пишувал за луѓето и нивните идиосинкразии, прикажувајќи ги неволјите и на богатите и на сиромашните, но и на животните.

Раниот живот
------------

Анакапри, 2004 година
Аксел Мунте е роден во Оскаршамн, Шведска, каде бил домот на неговото семејство. Неговото семејство по потекло било од фламанско потекло и се населило во Шведска во текот на 16 век.

Мунте започнал колеџ во 1874 година на Универзитетот во Упсала. Додека патувал во Италија во 1875 година, Мунте пловел со мал брод од Соренто до островот Капри. Качувајќи се по феникиските скали до селото Анакапри, наишол на селска куќа и на соседната урнатина била капелата посветена на Сан Микеле, и веднаш бил преокупиран од идејата да ја обнови урнатината и да ја претвори во дом.

Мунте студирал медицина во Упсала, Монпелје и Париз (каде што бил студент на Шарко ), а дипломирал како доктор на науки во 1880 година на 23-годишна возраст. Иако неговата теза била на темите гинекологија и акушерство, Мунте бил длабоко импресиониран од пионерската работа на професорот Жан-Мартин Шарко во неврологијата, откако присуствувал на неговите предавања во болницата Салпетриер. Подоцна се скарал со Шарко и го напуштил Салпетриер осудувајќи ја работата на неговиот поранешен учител за хипнотизмот како измамничка и научно неисправна.

**Семејство**

Тој бил најмладиот од трите браќа и сестри родени од болен, автократски, пуритански татко, хемичар Мартин Арнолд Фредрик Мунте (починат 1877), кој свирел и виолина и неговата втора сопруга Луиза Аурора Угарски (почината 1878). Најстарата била Ана (р. 1854) која се омажила двапати. На 21 година, таа се омажила за сликарот Рајнхолд Норстедт, во кој период нејзините слики со цвеќиња биле изложени во Националните галерии и други галерии. По смртта на Рајнхолд Норстед, таа се омажила за Франс Сиберг.

Второто дете било Арнолд, иден уметник, автор, драматург и пензиониран шведски поморски капетан (починат 1927), кој служел во Француската царска флота, продуцирал и напишал неколку познати драми Магнус Стенбок, Магдалена Руденскиолд и Маршот преку појасот. Арнолд, исто така, напишал неколку поморски книги, вклучувајќи ги Чарлс XII и руската морнарица и учебниците серии Шведски поморски херои.

Париз и Италија
---------------

По дипломирањето, Мунте отворил медицинска ординација во Париз, главно за помош на членовите на тамошната скандинавска ликовна колонија. Во 1884 година отпатувал за Неапол за да понуди медицинска помош во епидемија на колера.

Во 1887 година, тој се преселил во Капри, ја купил вилата Сан Микеле и започнал со реставрација, извршувајќи голем дел од работата сам, но и вработувајќи локални жители, вклучително и тројца браќа и нивниот татко.

Во 1890 година, кога немал пари за проектот, тој отворил ординација во Рим која се грижи за странските дипломати, како и за месното население. Од овој момент па натаму, тој го делел своето време помеѓу Рим и Капри.

Кралицата Викторија од Шведска
------------------------------

 Аксел Мунте со своето милениче мајмун и милениче куче, фотографирани од шведската кралица Викторија
Во 1892 година, Мунте бил назначен за лекар на шведското кралско семејство. Конкретно, тој служел како личен лекар на престолонаследничката, Викторија од Баден, продолжувајќи да го прави тоа кога таа станала кралица, и до моментот на нејзината смрт во 1930 година, иако тоа не значело дека тој бил постојано присутен.

Викторија боледувала од тежок бронхитис, а можеби и од туберкулоза. Мунте и препорачал да ги помине зимите на Капри за нејзиното здравје. Додека првично се двоумела, есента 1910 година отпатувала за Капри, а оттогаш, освен за време на Првата светска војна и неколку години до крајот на животот, поминувала таму по неколку месеци секоја година.

Додека престојувала, кралицата често ја посетувала вилата Сан Микеле за да му се придружи на Мунте за утрински прошетки низ островот. Мунте и кралицата организирале и вечерни концерти во Сан Микеле, на кои кралицата свирела на пијано. Кралицата ја споделила љубовта на Мунте кон животните, поседувајќи куче за домашно милениче и помогнала во поддршката на неговите напори да ја купи планината Барбароса за да ја воспостави како засолниште за птици. Можеби неизбежно, со оглед на малото месно население и нивното блиско пријателство, се шпекулирало дека Мунте и кралицата биле љубовници, но тоа никогаш не било потврдено.

Младата принцеза Марија, која по барање на шведскиот крал Густаф V двапати престојувала кај кралицата и Мунте во Капри, сметала дека неговото влијание било штетно, а неговите моќи хипнотички. Години подоцна таа тврдела дека тој сакал таа да биде негов пациент на 23-годишна возраст и дека физички се приближувал кон неа, и дека ужасот што тогаш го чувствувала кон шведското кралско семејство, поради нивната неограничена поддршка на Мунте, бил главната причина што таа избегала од нив и поднела барање за развод од принцот Вилхелм.

Мунте бил опишан како помалку заинтересиран за здравјето на своите пациенти отколку за неговата удобност и слава, а неговото патување со Викторија во Капри и престојување таму со месеци во таа одредена клима, се сметало за повеќе штетно отколку корисно за нејзиното здравје.

Други показатели за неговата страсна природа се однесуваат на аферата што се верува дека ја имал со англиската социјалистичка Лејди Отолин Морел, почнувајќи од кога тие првпат се сретнале во јули или август 1898 година. Отолин тогаш била немажена, 25-годишен член на привилегираната лондонска социјална сцена, а во исто време чувствувал малку презир кон неа. Нејзините интелектуални и духовни интереси ја привлекувале кон позрели мажи, како што е Н.Х. Асквит, особено ако тие имале репутација на иконоборство. Таа и Аксел Мунте си биле привлечни еден кон друг и успеале да поминат многу приватно време заедно на Капри.

Бракови
-------

Аксел Мунте се оженил со Ултима Хорнберг, Швеѓанка, на 24 ноември 1880 година, со која се запознал додека студирала уметност во Париз. Тие се развеле во доцните 1880-ти, а во 1892 година се омажила за шведскиот производител Густаф Рихтер и родила син во 1893 година, пред да умре во 1895 година.

Во 1907 година, Мунте се оженил со Хилда Пенингтон-Мелор (1876-1967), чие англиско семејство поседувало два значајни имоти: Хелени во Херефордшир, едно од најстарите живеалишта во земјата и Саутсајд Хаус, замок од 17 век на Вимблдон Комон во Лондон. Тие имале два сина, Питер и Малком. Постои анегдота дека кога Мунте разговарал *за приказната за Сан Микеле* со неговиот издавач Џон Мареј во градината во Саутсајд, Мареј му рекол дека неговиот предок и имењак Џон Мареј (1778–1843) седел во истата градина со Лорд Бајрон да разговара за објавување на делата на Бајрон.

Во текот на 1910-1911 година, Мунте имал летна куќа со 14 соби изградена во Шведска како подарок на неговата сопруга. Првично бил наречен *Стенгарден* ( *Камениот двор* ), но е познат како *Хилдашолм* од нејзината смрт. Сместен бил меѓу дрвја на брегот на езерото Силјан во Даларна, а архитект бил Торбен Грут, кој исто така го дизајнирал стадионот во Стокхолм што се користел за Летните олимписки игри во 1912 година. Хилда го уредила домот со англиска градина како дел од драматичната карпеста околина и го опремилка со уметност и мебел од 17, 18 и 19 век од Италија, Англија и Франција.

Семејството обично останувало во куќата во текот на летото, но Мунте почесто бил во Сан Микеле.

Прва светска војна
------------------

За време на Првата светска војна, Мунте станал британски државјанин и служел во корпусот за брза помош. Неговите воени искуства биле основа за неговата книга *Црвен крст, Железен крст*.

Подоцнежниот живот
------------------

Мунте, почетокот на 1930-тите
Во 1919-1920 година, Мунте бил неподготвен сопственик на срамот, социјалист и муза Луиза Касати, која ја зазела вилата Сан Микеле. Овој период го опишал шкотскиот автор Комптон Мекензи во неговите дневници.

Мунте имал здравствени проблеми со очите, такашто на крајот го направила практично слеп и неспособен да ја толерира силната италијанска сончева светлина. Во тој момент тој се вратил во Шведска неколку години и ја напишал *приказната за Сан Микеле* (објавена во 1929 година), која била добро прифатена, бидејќи била преведена на најмалку 45 јазици и се вели дека е една од најпродаваните книги на 20от век.

Операцијата му го вратила видот и тој поминал уште неколку години во Сан Микеле пред да се врати во Шведска во 1942 година. Последните години од животот ги поминал како официјален гостин на шведскиот крал.

За време на Втората светска војна, синот на Мунте, Малколм Пенингтон Мелор Мунте, служел со извршниот директор за специјални операции, работејќи зад нацистичките линии во окупирана Скандинавија, а подоцна учествувајќи во сојузничката инвазија во Анцио. Малколм Мунте бил сериозно ранет за време на војната.

Мунте починал во Стокхолмската палата на 91 година. Неговото тело било кремирано, а пепелта била расфрлана во Северното Море. Спомен плоча за него и неговото семејство може да се најде на протестантските гробишта во Рим.

Медицински поглед
-----------------

Мунте се обидувал да избегне лекови на рецепт за неговите психолошки случаи секогаш кога било можно, често препорачувајќи хипноза, музика и други алтернативни медицински пристапи. Тој бил вклучен во потрагата на Луј Пастер за вакцина против беснило. Тој се залагал за евтаназија за безнадежни медицински ситуации како што е беснилото, каде што пациентот е осуден на интензивна болка и ментална болка.

Публикации
----------

*Приказната за Сан Микеле ги* засенува сите други публикации на Мунте и вклучува материјали од некои претходни дела. Неговата претходна работа може многу тешко да се најде и често има високи цени.

Настрана од неговата докторска теза, неговите први публикации се состоеле од извештаи за неговите патувања кои се појавиле во *весникот Стокхолмски Дагблад*, и кои ги опишале неговите искуства од хуманитарната работа за време на епидемијата на колера во Неапол. Овие написи биле објавени во 1887 година како книга преведена на англиски од Мод Валери Вајт. Второто издание од 1899 година го превел самиот Мунте.

*Vagaries* првпат била објавена во Лондон во 1898 година. Книгата била преименувана како *Спомени и Специфичности* во второто издание печатени во 1908 година. Во 1930 година имало трето издание, со дополнителен предговор и малку поинаков избор на приказните со различен редослед.

Сеќавањата на Мунте од неговото време во корпусот на брзата помош, *Црвениот крст, Железниот крст* биле објавени анонимно – „од лекар во Франција" – во Лондон во 1916 година, а целиот приход бил дониран на Францускиот Црвен крст. Второто издание, по заслуга на Мунте, било објавено околу 1930 година.

### Публикации на други јазици освен англискиот

* Små Skizzer, Стокхолм, 1888 година
* Bref och Skizzer, Стокхолм, 1909 година
* *Писма од еден тажен град* била објавена на шведски во 1885 година, а на италијански во 1910 година.
* *Се чини дека Memories and Vagaries* имаат многу различни наслови на други јазици, често грубо преведени како *Стара книга на човекот и ѕверовите*.

Наследство
----------

 Пристаништето Капри, од ротонда, Вила Сан Микеле
Мунте починал во 1949 година на 91 година во Стокхолм. Неколку негови имоти сега се музеи и културни центри. Тој ја оставил во наследство вилата Сан Микеле на шведската нација, а истата ја одржува шведска фондација. Комплексот функционира како културен центар, домаќин на концерти, посета на шведски научници и локалниот шведски конзулат. Фондацијата го одржува и светилиштето за птици на планината Барбароса, кое зафаќа над 55.000 квадратни метри.

Во 1980 година, основана е фондација (Stiftelsen Hildasholm) која се грижи за *Хилдашолм*, шведскиот дом на Мунтес. Малколм Мунте го донирал домот, уметничките дела и антиквитетите што ги содржи на фондацијата, која работи како музеј. Бил прогласен за историска зграда во 1988 година и бил подложен на обемна реставрација помеѓу 1995 и 1999 година. Покрај турнеите, музејот е домаќин на часови по уметност и концерти.

Малколм Мунте поминал голем дел од својот живот по Втората светска војна, реконструирајќи ги двете куќи на семејството во Англија. Неговите деца ја формирале добротворната организација Pennington-Mellor-Munthe Charity Trust која ги одржува и Southside и Hellens Manor и работат како музеи, а исто така и домаќин на културни настани како што се концерти, предавања и литературни настани. Членовите на семејството сè уште понекогаш престојуваат кај нив.

Имало најмалку две меѓународни симпозиуми на Munthe, вториот се одржал во *Hildasholm* во Leksand, Шведска, на 13 септември 2003 година. Говорници биле д-р Ијан Мекдоналд, Левенте Ердеос (архитект и поранешен куратор на Сан Микеле), шведскиот автор Бенгт Јангфелд, д-р Питер Котино (од Капри), Мартен Линдстол, д-р Катриона Мунте-Линдгрен и професорот Алден Смит од Одделот за класици на Универзитетот Бејлор.

Тој бил предмет на биографски филм од 1962 година, *Аксел Мунте, Докторот од Сан Микеле*, заснован на неговите мемоари.

Награди и одликувања
--------------------

* Обединето Кралство Почесен командант на кралскиот викторијански ред

Наводи
------

1. ↑  Gustaf Lorentz Munthe; Lorentz Munthe; Gudrun von Uexküll (1953). *Buch von Axel Munthe. English*. John Murray. стр. 9.
2. ↑  The Story of Axel Munthe by his cousin Dr.Gustaf Munthe and the Baroness Gudrun Uexkűll. Publisher John Murray, First Edition 1953
3. ↑  „Magdalena Charlotta Rudenschöld". *geni\_family\_tree*. Посетено на 19 September 2018.
4. ↑  Sandra Jobson Darroch, *Ottoline: The life of Lady Ottoline Morrell* (1975), chapter 2
5. ↑  *Infinite variety: the life and legend of the Marchesa Casati* by Scot D. Ryersson, Michael Orlando Yaccarino. U of Minnesota Press, 2004 – Biography & Autobiography – 233 pages
6. ↑  Munthe, Axel (1887). *Letters From A Mourning City (Naples, Autumn, 1884)*. London: John Murray.
7. ↑  ASIN B00087WVNO.

 Дополнително читање
--------------------

### На англиски

* *Приказната за Аксел Мунте* од Г. Мунте и Г. Уезкул (1953)
* *Приказната за Аксел Мунте, Капри и Сан Микеле* од А. Андрен (со други, 1959)

### Други јазици

* *Бокен од Аксел Мунтес Сан Микеле*, Левенте АС Ердеос, 1999 година.ISBN 91-7203-342-8ISBN 91-7203-342-8
* *Забелешка: Berättelsen om Axel Munthe*, Bengt Jangfeldt, 2003 година. На шведски. Англиски превод од Хари Вотсон (*Аксел Мунте: Патот до Сан Микеле*), 2008 година.ISBN 978-1-84511-720-7ISBN 978-1-84511-720-7 .

Филмови
-------

* *Axel Munthe, der Arzt von San Michele*, во режија на Рудолф Југерт, со О.У. Фишер во главната улога (како Аксел Мунте), 1962 година.

Надворешни врски
----------------

* Хилдашолм, домот на Мунте во Шведска
* Вила Сан Микеле, домот на Мунте на Капри
* *Статија во списанието Capri Review* за кралицата Викторија и Мунте
* Куќа од јужна страна
* Каталог на јавна библиотека во Њујорк за *Писма од градот на жалост*
* За изданијата на „Од тажен град"