|  |
| --- |
| дел од низата |
| Фашизам |
| Фасции |
| Основни начела
* Национализам
* Тоталитаризам
* Антидемократска мисла
* Еднопартиска држава
* Култ кон личноста
* Диктатура
* Милитаризам
* Непосредно делување
* Мешано стопанство
* Класна соработка
* Трета позиција
* Нов човек
* Империјализам
* Општествен поредок
 |
| Теми
* Движења
* Дефиниции
* Симболика
* Стопанство
 |
| Идеи
* Автаркија
* Класна соработка
* Корпоративизам
* Тоталитаризам
 |
| Личности
* Бенито Мусолини
* Адолф Хитлер
* Франциско Франко
* Хосе Антонио Примо де Ривера
* Корнелиу Зеља Кодреану
* Анте Павелиќ
* Ики Кита
* Ванг Ѓингвеј
* Плинио Салгадо
* Константин Роѕаевски
* Озвалд Мозли
* Вилијам Дадли Пели
* Александар Дугин
 |
| Дела
* *Доктрина на фашизмот*
* *Завештание на еден руски фашист*
* *Митот на дваесеттниот век*
* *Мојата автобиографија*
* *Мојата борба*
* *Фашистички манифест*
 |
| Организации
* Меѓународен фашистички конгрес
* Сили на Оската
 |
| Историја
* Прва светска војна
* Марш на Рим
* Пивнички пуч
* Авентинска сецесија
* Помирување на Либија
* Избори во Германија 1932
* Закон за овластувањето
* Втора италијанско-абсинска војна
* Шпанска граѓанска војна
* Антикоминтернски пакт
* Втора светска војна
* Холокауст
* 25 јули
 |
| Списоци
* Фашисти по земји
 |
| Видови
* Австровашизам
* Британски фашизам
* Исламофашизам
* Италијански фашизам
* Клерофашизам
* Криптофашизам
* Лев фашизам
* Монархофашизам
* Нацизам
* Неофашизам
* Протофашизам
* Тропски фашизам
* Фалангизам
* Феудален фашизам
* Франкизам
* Христофашизам
 |
| Поврзани теми
* Антифашизам
* Железен закон на олигархијата
* Конзервативизам
* Палингенетски ултранационализам
* Расизам
* Синдикализам
 |
| * Портал „Фашизам"
 |
| * п
* р
* у
 |

**Фашизам** — радикална политичка идеологија и државно уредување на крајната десница што комбинира елементи на корпоративизам, авторитаризам, национализам, милитаризам, антианархизам, антикапитализам, антикомунизам и антилиберализам.

Зборот „фашизам" доаѓа од италијанскиот збор „фашио" (*fascio*), што означува „сноп" (во политичка или воена група или во нација), но исто така од фасциите (прачки заврзани во сноп околу секира), римски симбол на авторитетот на магистратите. Најпрецизно, терминот произлегува од „фашо" (множ. *фаши*) - збор кој бил многу популарен во Италија по 90-тите години на 19 век, а означувал најразлични (најчесто левичарски) селански револуционерни групи и движења кои полулегално дејствувале во италијанското општество.

Првичното фашистичко движење се појавило во Италија во 1919 година (*Fasci di combattimento* - *Боречки фаши*) и владеело со земјата од 1922 до 1943 година, под водството на Бенито Мусолини. Ова е всушност потесното значење на зборот фашизам, кое главно го користат историчарите.

Со текот на времето, генеричкиот термин **фашизам** почнал да означува цела класа на авторитарни политички идеологии, партии и политички системи. Најпознатите вакви партии, создадени по Првата светска војна се: во Германија - Националсоцијалистичката германска работничка партија (Нацисти) под водството на Адолф Хитлер, Унгарија - Партија на Стрелестиот Крст, Романија - Железна Гарда, Шпанија - Фалангисти, како и француските политички движења предводени од поранешните социјалисти - Марсел Деа, Жак Дорио и други. Карактеристично за сите нив е силното потпирање на државната моќ, економијата заснована на големите корпорации, авторитарното укинување на граѓанските права и слободи, воведувањето на полициска држава, ксенофобијата, истакнувањето на националистичкиот дух и општо, реакционерната внатрешна и експанзионистичката надворешна политика. Понекогаш фашизмот се употребува како синоним на нацизмот. Некои автори ја отфрлаат пошироката употреба на терминот фашизам или исклучуваат некои од овие партии и режими.

Фашизмот, наспроти либералистичкиот индивидуализам и социјалистичкиот интернационализам, заговара воспоставување на заедница како услов и облик на совладувањето на кризата. Заедницата е единствена, органски расчленета држава (италијански фашизам) или единство гарантирано со крв и земја (германски фашизам). Единството на нациите се воспоставува со крвната чистота на истата. Сите разлики (културни, верски, политички и сл.) треба да се укинат затоа што тие го доведуваат во прашањето темелот на заедништвото. Теророт е легитимно средство за постигнување на "заедништво".

Во најшироката смисла на зборот, во политичкиот лексиокон, „фашизам" денес се користи како пејоративен термин со кои се етикетира некој режим, институција или поединец како репресивен.

Фашизмот и книжевноста
----------------------

Во есејот „Фашизмот и книжевноста", италијанскиот писател Еуџенио Монтале вели дека фашизмот не оставил никаква позитивна трага, никакво дело што би било вредно да се истакне, а многу работи се обидел да направи или да уништи. Фашизмот не дозволувал преголема слобода во изразувањето на судовите и чувствата. Писателите морале да бидат на линијата трасирана најпрвин од Пресбирото, а потоа од министерството за пропаганда кое подоцна прераснало во министерство за народна култура. Фашизмот сакал да изгради конструктивна, римска, империјална книжевност што би го овековечила времето на Мусолини. На пример, единствената жена која била избрана во италијанската академија во весникот „Кориере дела Сера" нашироко ги опишувала убавите раце на Мусолини. Уште во 1925 година, писателот Џентиле го упатил својот проглас за мобилизација на фашистичките писатели, но тој имал слаб одзив, додека манифестот со кој му одговорил Кроче го потпишале голем број писатели и интелектуалци. Фашистите не успеале да пронајдат или создадат големи книжевни имиња кои би ја оствариле таа задача, иако некои познати писатели кокетирале со фашизмот. На пример, веќе остарениот Данунцио живеел во Гароне како еден вид заробеник, примајќи висока апанажа и одвреме-навреме пишувал по некоја беседа и по некое ораторско дело. Кон фашистите се приклонил и водачот на футуристите, Маринети. Пирандело, исто така, му пристапил на фашизмот (иако подоцна се повлекол) и за тоа бил награден со членство во Кралската италијанска академија. За време на фашистичкиот режим, на писателите воопшто не им било дозволено да реагираат на современоста, да ја критикуваат и да ги исмејуваат нејзините пороци. Затоа, тоа било време на интимни прозаисти, фини есеисти и факирски поети во кои немало искреност, туку биле само далечно ехо на некои туѓи искуства.

Поврзано
--------

* Популизам

Фашизмот како тема во уметноста и во популарната култура
--------------------------------------------------------

* „Фашистички ставови" (англиски: *Fascist Attitudes*) — песна на американската група Агностик фронт (*Agnostic Front*) од 1984 година.
* „Фашист" (англиски: *Fascist*) — песна на американската хард-кор група Минитмен *Minutemen* од 1980 година.
* „Младината против фашизмот" (англиски: *Youth Against Fascism*) — песна на американската рок-група Соник Јут (*Sonic Youth*) од 1992 година.
* „семко пелинов клонира фашистички артефакти" — кус расказ на македонскиот писател Хигсов Бозон од 2011 година.
* „фашистичко копиле" — кус расказ на македонскиот писател Хигсов Бозон од 2011 година.
* „импотенција руши фашисти" - кус расказ на македонскиот писател Хигсов Бозон од 2011 година.

Наводи
------

1. ↑  Euđenio Montale, *Leptir iz Dinara i ostali prozni spisi*. Beograd: Rad, 1979, стр. 77-80.
2. ↑  Euđenio Montale, *Leptir iz Dinara i ostali prozni spisi*. Beograd: Rad, 1979, стр. 81.
3. ↑  YouTube, Agnostic Front-Fascist attitudes (пристапено на 22.12.2016)
4. ↑  Minutemen – Paranoid Time (пристапено на 9.4.2023)
5. ↑  DISCOGS, Sonic Youth ‎– Dirty (пристапено на 20.7.2019)
6. 1 2 3  Хигсов Бозон, *Педерски Катахрезис*, Темплум, Скопје, 2011.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Политички идеологии |
| --- |
|  |
| 
* Левица
* Центризам
* Десница

 |
|  |
| 
* Анархизам
* Антикомунизам
* Глобализам
* Демократија
* Демохристијанство
* Директна демократија
* Дистрибутивизам
* Евроскептицизам
* Економски либерализам
* Економски национализам
* Екстремизам
* Енвиронментализам
* Етатизам
* Зелена политика
* Империјализам
* Индивидуализам
* Индустријализам
* Интелектуализам
* Капитализам
* Колективизам
* Комунализам
* Комунизам
* Комунитаризам
* Конзервативизам
* Конституционализам
* Либерализам
* Либертаријанизам
* Маскулизам
* Милитаризам
* Монархизам
	+ Ројализам
* Национален конзерватизам
* Национализам
* Националсоцијализам
* Нихилизам
* Пиратска политика
* Политички гледишта на исламот
	+ Исламизам
* Радикализам
* Популизам
	+ Десен популизам
	+ Лев популизам
* Прогресивен конзерватизам
* Прогресивизам
* Републиканство
* Реформизам
* Синкретизам
* Социјалдемократија
* Социјален анархизам
* Социјален конзерватизам
* Социјален кредит
* Социјализам
* Трет пат
* Утилитаризам
* Фанатизам
* Фашизам
* Феминизам
* Фундаментализам
* Хиндуистички национализам
	+ Хиндутва

 |

 |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* LCCN: sh85047355
* GND: 4016494-9
* BNF: cb13318764d (податоци)
* NDL: 005629957
* NKC: ph120146
* BNE: XX525668

 |

 |