**Планината Морнинг** — штитест вулкан во подножјето на Задантарктичките Планини во Викториината Земја, Антарктик Се наоѓа на околу 100 километри од Росовиот Остров. Планината се издигнува на надморска височина од 2.723 метри и е речиси целосно обложена со снег и мраз. Нејзинта калдера (4.1 х 4.9 км) се наоѓа на врвот на вулканот и неколку гребени без мраз како што се сртовите Ураган и Ривиера. Голем број паразитски отвори се протегаат на планината.

Вулканот првично бил активен за време на миоценот и еруптирал во две одделни фази со пауза помеѓу. Постарата фаза има различен хемиски состав од неодамнешниот и е силно еродиран од ледниците. Најновите паразитски отвори биле активни пред околу 20.000 години и вулканот би можел повторно да еруптира.

Географија и геоморфологија
---------------------------

Планината Морнинг се наоѓа во Викториината Земја,  на околу 100 километри од Росовиот Остров и во подножјето на Трансантарктичките Планини.  Ледникот Кетлиц се протега по северозападното подножје на планината Морнинг  и го одделува од опсегот на Кралското друштво  25 километри подалеку.  ПланинатаДискавери се наоѓа веднаш до планината Морнинг и е одделен со ледникот Дискавери.  Вулканот првично бил опишан на почетокот до средината на 20 век, пред да се направат подетални анализи во 1970-тите, 1980-тите и 2000-тите. 

Вулканот се издига на 2.723 метри надморска височина и е покриен со 4.1 х 4.9 км широка калдера  што може да биде извор на глечер на неговиот североисточен крај.  Планината Морнинг е дефинирана како 30 х 36 км голем штитен вулкан  кој се состои од централен вулкан кој се надвишува над постар вулкански комплекс.  Со волумен од 1.785 кубни километри  тој е еден од најголемите вулкани во регионот.  Пукнатините отвориле  најмалку 185  паразитски отвори на падините на планината Монинг.  Тие се пепелни конуси, гребени со пукнатини, лавини куполи и вулкански грла,  и нивните пречници се движат од неколку метри до неколку стотици метри.  Многу од отворите формираат порамнини, некои конусни кратери се преклопуваат или самите отвори имаат линеарни форми.  Овие линеарни обрасци ги дефинираат трендовите североисток-југозапад, со мала траса северозапад-југоисток.  Тековите на лава произлегуваат од конусите и ја сочинуваат денешната површина на вулканот. 

Планината Морнинг е речиси целосно покриена со снег и мраз  освен онаму каде што е избришана од јужните ветрови.  Излезите на вулканските карпи го формираат северо-североисточниот гребен на сртот Ривиера и североисточниот срт Ураган на северното крило, Мејсон Спар на јужното крило   и Хелмс Блаф на источното крило.  Гребенот Гандалф е гребенот  формиран од остатоци навалени на север.  Се наоѓа во подножјето на сртот Ураган, а долината Пинакл се наоѓа на гребенот Ривиера.  Насипи, куполи од лава, текови на лава и пирокластични наслаги се наоѓаат во излетите.  Мејсон Спур, исто така, содржи бречи од перничеста лава, додека сртот Гандалф Риџ диамиктит  и расед.  Мејсон Спур бил разгледан од Мартин *и сор.* во 2021 година и да биде посебен вулкан од планината Морнинг. 

Поради недостатокот на проточна вода,  зданието е нееродирано  и паразитските отвори имаат млад изглед. Глечерната ерозија еродирала некои делови од вулканот, оставајќи вулкански грла во долината Пинакл, ги врежала глацијалните ленти во изложени вулкански карпи  Ледникот Верејкен се спушта по североисточните падини на планината Морнинг помеѓу сртовите Ураган и Ривиера. Морена се појавува на овие два сртови  и пријавени се морени кои датираат од глацијацијата во Висконсин.  Ледниците што се спуштаат од планината Морнинг го хранат ледникот Кетлиц.  Неколку езера се наоѓаат на вулканот и во неговото подножје, вклучувајќи го и езерото Монинг на крајот на Ривиера и Езерото Дискавери во подножјето на гребените Ураган и Гандалф. 

 Топографска карта на Морнинг и Дискавери (размер 1:250.000) од USGS Mount Discovery

Геологија
---------

Западноантарктичкиот Расед е главна геолошка одлика на Антарктикот  и еден од најголемите на Земјата.  Тоа е регион на активно проширување и ширење на кората, што можеби е во тек денес. Вулканската активност се јавува на пукнатината и ја вклучува вулканската група Мекмердо,  на 2000 километри долг ланец на вулкани во Викториината Земја. Оваа вулканска група еруптирала алкални лави во текот на кенозоикот. Таа е поделена на три провинции, Халет, Мелбурн и провинцијата Еребус; Планината Морнинг е најјужниот вулкан во провинцијата Еребус. 

Планината Морнинг се издигнува од палеозојскиот подрум, групата Кетлиц  која се појавува блиску до гребенот Гандалф  во форма на гранит и метаседиментни карпи.  Врз основа на карпите избиени од планината Монинг, кората се чини дека е тенка и има калко-алкален состав.  Тектонските конци во овој подрум можеби дозволиле магмата да се искачи на површината во регионот на планината Монинг. 

### Состав

Базанитот е доминантна карпа на изданоци,  со фонолит и пикробазалт и тефрит. Излезите на постарите карпи вклучуваат мугеарит, риолит и трахит.  Текстурите се движат од порфиритни до сериски. Во вулканските карпи се наоѓаат различни фенокристи, вклучувајќи егирин, аугит, клинопироксен, алкален фелдспат, каерсутит, нефелин, оливин, плагиоклаза, кварц и санидин. Егирин, енигматит, амфибол, аугит, клинопироксен, алкален фелдспат, стакло, железен оксид - титаниум оксид, нефелин, плагиоклаза и кварц ја сочинуваат основната маса.  Вулканските карпи содржат ксенолити кои се состојат од сиенит  и од карпи од постарите фази на активноста на планината утринска.  Спинел перидотит и поретко клинопироксенит, дунит, харцбургит, лерзолит, норит, пироксенит и вебстерит се пријавени како ксенолити. 

Раните вулкански карпи на планината Морнинг се споредливи со благо алкалните карпи од планината Мелбурн, додека поалкалните доцни вулкански карпи наликуваат на овие од планината Еребус.  Постарите карпи ја дефинираат „лозата на Мејсон Спур", додека помладите се нарекуваат „лоза на Ривиера".  Базалтните карпи се концентрирани на долните падини, додека фонолитот главно се наоѓа во горниот сектор на планината Монинг.  Промените на составот помеѓу раната и доцната вулканска активност на планината Монинг може да се должат на промената во процесите на магмата на кората.

Историја на ерупции
-------------------

Планината Морнинг била активна за време на миоценот,  плиоценот и плеистоценот.  Датирањето со аргон-аргон и датирањето со калиум-аргон се користени за да се заклучи времетраењето на вулканската активност на планината Морнинг. Сртот Гандалф има старост од 18,7±0,3-15,5±0,5 милиони години, Врвната долина 15,2±0,2-13,0±0,3 милиони години, Мејсон Спур 12,8±0,4-11,4±0,2 милиони години, карпи под врвот од 0,20±3 милиони години 1,00 милиони години  и 4,51±0,31-0,02 милиони години на други формации.  Некои од овие ерупции можеби депонирале вулканска пепел над областа Мекмердо.  Дури и постара активност на планината Монинг може да биде забележана во вулканските наоѓалишта од ртот Робертс  кои датираат од пред 24,1 милиони години. Ова е долг животен век за вулкан според стандардите на Антарктикот и може да се должи на тектонските фактори кои го задржале генерирањето магма фокусирано на планината Морнинг долго време.  Вчитувањето од ледниците можеби влијаело на вулканската активност на планината утро. 

Вулканската активност е поделена на две фази одделени со прекин, рана фаза која трае помеѓу 11,4±0,2-18,7±0,3 милиони години и доцна фаза од пред 6,13±0,02 милиони години до речиси денес.  Овие фази се познати и како фаза I или лоза на Мејсон Спар и како фаза II или лоза на Ривиера.  Раната фаза произвела благо алкални вулкански карпи, доцната фаза која го сочинува најголемиот дел од излетите силно алкални карпи. Постарите карпи претрпеле значителна глацијација, додека помладите се во голема мера нееродирани  и ја сочинуваат денешната градба.  Вулканската активност претежно се случувала под атмосферата, со исклучок на некои лави кои можеби се еруптирале во подводна средина  и хијалокластити кои биле користени за да се заклучи дека ледниците постоеле таму пред 15,4 милиони години.  Вулканската активност била фокусирана долж геолошките линии на планината Морнинг, кои биле повторно користени за време на понови ерупции. 

Ерупциите се случиле на планината Монинг пред околу 20.000 години, формирајќи добро сочувани конуси од пепел. Во 1960-тите биле забележани термални аномалии на сртот Гандалф, што имплицира дека вулканот можеби сè уште е активен,  иако истражувањата на земјата не откриле фумаролична активност.  Така, Мартин, Купер и Данлап во 2010 година ја сметале Монинг за неактивна  и можеби е извор на слоеви од тефра пронајдени во областа.

Историја и име
--------------

Вулканот бил откриен од Експедицијата Дискавери во 1901-1904 година и именуван по бродот што учествувал во експедицијата.

Наводи
------

1. 1 2  "Antarctica Ultra-Prominences" Peaklist.org. Retrieved 2012-08-01.
2. ↑  Martin, Cooper & Dunlap 2010, стр. 359.
3. ↑  „Morning". *Глобална програма за вулканизмот*. Смитсонова установа. (англиски)
4. 1 2 3  Martin & Cooper 2010.
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25  Martin, Cooper & Dunlap 2010.
6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Martin, Cooper & Price 2013.
7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17  Paulsen & Wilson 2009.
8. 1 2  LeMasurier и др. 1990.
9. 1 2 3 4 5 6 7 8  Martin и др. 2021.
10. 1 2 3 4  Smellie & Martin 2021.
11. 1 2  Christ & Bierman 2020.
12. ↑  Powell 2008.
13. ↑  Brook и др. 1995.
14. ↑  Claridge & Campbell 2008.
15. ↑  Griener и др. 2015.
16. ↑  Tingey 1982.
17. ↑  Lyon & Giggenbach 1974.
18. ↑  Keys, Anderton & Kyle 1977.
19. ↑  GNIS 2020.

### Извори

* Brook, Edward J.; Kurz, Mark D.; Ackert, Robert P.; Raisbeck, Grant; Yiou, Françoise (1 March 1995). „Cosmogenic nuclide exposure ages and glacial history of late Quaternary Ross Sea drift in McMurdo Sound, Antarctica". *Earth and Planetary Science Letters* (англиски). **131** (1): 41–56. Bibcode:1995E&PSL.131...41B. doi:10.1016/0012-821X(95)00006-X. ISSN 0012-821X.
* Christ, Andrew J.; Bierman, Paul R. (1 January 2020). „The local Last Glacial Maximum in McMurdo Sound, Antarctica: Implications for ice-sheet behavior in the Ross Sea Embayment". *GSA Bulletin* (англиски). **132** (1–2): 31–47. Bibcode:2020GSAB..132...31C. doi:10.1130/B35139.1. ISSN 0016-7606. S2CID 155945438.
* Claridge, G. G. C.; Campbell, I. B. (15 March 2008). „Zeolites in Antarctic soils: Examples from Coombs Hills and Marble Point". *Geoderma* (англиски). **144** (1): 66–72. Bibcode:2008Geode.144...66C. doi:10.1016/j.geoderma.2007.10.009. ISSN 0016-7061.
* „Mount Morning". USGS.
* Griener, Kathryn W.; Warny, Sophie; Askin, Rosemary; Acton, Gary (1 April 2015). „Early to middle Miocene vegetation history of Antarctica supports eccentricity-paced warming intervals during the Antarctic icehouse phase". *Global and Planetary Change* (англиски). **127**: 67–78. Bibcode:2015GPC...127...67G. doi:10.1016/j.gloplacha.2015.01.006. ISSN 0921-8181.
* Keys, J.R.; Anderton, P.W.; Kyle, P.R. (September 1977). „Tephra and debris layers in the Skelton Neve And Kempe Glacier, South Victoria Land, Antarctica". *New Zealand Journal of Geology and Geophysics*. **20** (5): 971–1002. doi:10.1080/00288306.1977.10420692.
* LeMasurier, W.E.; Thomson, J.W.; Baker, P.E.; Kyle, P.R.; Rowley, P.D.; Smellie, J.L.; Verwoerd, W.J. уред. (1990). „Volcanoes of the Antarctic Plate and Southern Oceans". *Antarctic Research Series* (англиски). **48**. doi:10.1029/ar048. ISBN 0-87590-172-7. ISSN 0066-4634.
* Lyon, G. L.; Giggenbach, W. F. (1 July 1974). „Geothermal activity in Victoria Land, Antarctica". *New Zealand Journal of Geology and Geophysics*. **17** (3): 511–521. doi:10.1080/00288306.1973.10421578.
* Martin, Adam P.; Cooper, Alan F.; Dunlap, W. James (1 April 2010). „Geochronology of Mount Morning, Antarctica: two-phase evolution of a long-lived trachyte-basanite-phonolite eruptive center". *Bulletin of Volcanology* (англиски). **72** (3): 357–371. Bibcode:2010BVol...72..357M. doi:10.1007/s00445-009-0319-1. ISSN 1432-0819. S2CID 129811360.
* Martin, Adam P.; Cooper, Alan F. (October 2010). „Post 3.9 Ma fault activity within the West Antarctic rift system: onshore evidence from Gandalf Ridge, Mount Morning eruptive centre, southern Victoria Land, Antarctica". *Antarctic Science*. **22** (5): 513–521. Bibcode:2010AntSc..22..513M. doi:10.1017/S095410201000026X. S2CID 129188150 – преку ResearchGate.
* Martin, Adam P.; Cooper, Alan F.; Price, Richard C. (1 December 2013). „Petrogenesis of Cenozoic, alkalic volcanic lineages at Mount Morning, West Antarctica and their entrained lithospheric mantle xenoliths: Lithospheric versus asthenospheric mantle sources". *Geochimica et Cosmochimica Acta* (англиски). **122**: 127–152. Bibcode:2013GeCoA.122..127M. doi:10.1016/j.gca.2013.08.025. ISSN 0016-7037.
* Martin, Adam P.; Cooper, Alan F.; Price, Richard C.; Kyle, Philip R.; Gamble, John A. (2021). „Chapter 5.2b Erebus Volcanic Province: petrology". *Geological Society, London, Memoirs* (англиски). **55** (1): 447–489. doi:10.1144/M55-2018-80. ISSN 0435-4052.
* Paulsen, Timothy S.; Wilson, Terry J. (1 July 2009). „Structure and age of volcanic fissures on Mount Morning: A new constraint on Neogene to contemporary stress in the West Antarctic Rift, southern Victoria Land, AntarcticaStructure and age of volcanic fissures in West Antarctica". *GSA Bulletin* (англиски). **121** (7–8): 1071–1088. doi:10.1130/B26333.1. ISSN 0016-7606.
* Powell, Hugh (25 June 2008). „Earth, Wind, and Fire in Antarctica". *Oceanus*. Woods Hole Oceanographic Institution.
* Smellie, John L.; Martin, Adam P. (2021). „Chapter 5.2a Erebus Volcanic Province: volcanology". *Geological Society, London, Memoirs* (англиски). **55** (1): 415–446. doi:10.1144/M55-2018-62. ISSN 0435-4052.
* Tingey, R. J. (1982). „The development and fluctuation of Antarctica's Cainozoic glaciation—the terrestrial record" (PDF). *Australian Meteorological Magazine*. **30** (2): 185.

Надворешни врски
----------------

* Nyland, Roseanne E. (2011). *Evidence for early-phase explosive basaltic volcanism at Mt. Morning from glass-rich sediments in the ANDRILL AND-2A core and possible response to glacial cyclicity* (Thesis) (англиски). Bowling Green State University.[*мртва врска*]
* Martin, Adam Paul (2009-08-22). *Mt. Morning, Antarctica : geochemistry, geochronology, petrology, volcanology, and oxygen fugacity of the rifted Antarctic lithosphere* (Thesis thesis) (англиски). University of Otago.
* Muncy, Harold Lee (1979). *Geologic history and petrogenesis of alkaline volcanic rocks, Mt. Morning, Antarctica* (Thesis) (англиски). The Ohio State University.[*мртва врска*]
* Paulsen, Hanne-Kristin. *Lithological cross section through Mount Morning, Antarctica : a story told from xenolithic assemblies in a pyroclastic deposit* (Thesis). Посетено на September 22, 2020.
* Sullivan, R.J. (2006). *The geology and geochemistry of Seal Crater, Hurricane Ridge, Mount Morning, Antarctica* (Thesis). University of Otago.
* Woerden, Van (2006). *Volcanic geology and physical volcanology of Mount Morning, Antarctica* (Thesis thesis) (англиски). The University of Waikato.
* Polar Discovery: Mount Morning Lava Flows