**Луцерн** ( германски: *Kanton Luzern* ) е кантон на Швајцарија. Се наоѓа во центарот на Швајцарија. Населението на кантонот (од 31 декември 2020 ) е 381.966. [2] Од 2007[update]
, населението вклучувало 57.268 странци или околу 15,8% од вкупното население. Главен град на кантонот е Луцерн .

Историја
--------

Кантонот Луцерн опфаќа територии кои биле стекнати од неговиот главен град Луцерн, било со договор, вооружена окупација или со купување. Првиот град што се стекнал бил Вегис (во 1380 година), Ротенбург, Криенс, Хорв, Семпах и Хохдорф (сите во 1394 година), Волхузен и Ентлебух (1405), таканаречениот „регион Хабсбург" североисточно од градот Луцерн ( 1406), Вилисау (1407), Сурзе и Бероминстер (1415), Малтерс (1477) и Литау (1481).

### Праисторија

 Реконструкција на неколку потпорни куќи во Wauwilermoos
Најстарите траги од луѓе во областа Луцерн се камени артефакти и коски од пештерска мечка пронајдени во пештерата Штајгелфадбалм на планината Риги од средниот палеолит или околу 30.000 п.н.е. Во кантонот се пронајдени и други животински коски, вклучувајќи мамут, ирваси и џиновски елен од локалниот глацијален максимум. Околу 17.000 п.н.е. ледниците исчезнале од швајцарското плато и веројатно е повторна колонизација во тоа време.

Првата палеолитска и мезолитска населба откриена во кантонот е во Ваувилермоос, која сега е швајцарско наследство од национално значење. Оттогаш се пронајдени голем број други населби, главно на песочни, суви надморски височини во непосредна близина на водата. Населбите Egolzwil 3 во Wauwilermoos во Egolzwil, Seematte во Hitzkirch и Halbinsel во Sursee се дел од живеалиштата на праисториските купови околу Алпите, кои се прогласени за светско наследство на УНЕСКО .

Куќите Wauwilermoos имале дрвени или кори подови и огништа од глина. Селата имаа керамички садови и алат од дрво, коска, рогови, камен и кремен, како и текстил. Сечилата и ножевите од бакарни секири го даваат првиот доказ за употребата на метал во Швајцарија. Увезените мекотели покажуваат дека имало трговски врски со Медитеранот. Коските во Egolzwil 3 се над две третини од домашни животни, а остатокот од диви животни. Главните припитомени животни биле овците, козите и свињите со само неколку домашни говеда. Меѓу ловените животни имало елен, срна, дива свиња и елен.

За време на бронзеното време, кантонот бил прилично населен. Имаше голем број населби на бреговите на езерото Семпах и езерото Балдег заедно со населби на врвот на ридовите, гробови и расфрлани предмети низ целата област. Во Хохдорф-Балдег било откриено оградено село од раното бронзено време (2200–1500 п.н.е.). Еднокатните куќи имале сите огништа од глина или од камен. За време на средното бронзено време (1550–1350 п.н.е.) повеќето од селата не биле лоцирани директно на брегот на езерото. Населбата од доцното бронзено време во Sursee-Zellmoos на езерото Семпах имала куќи распоредени во редови со камен. Ѕидовите беа дрвени, обложени со глина. Друга населба од доцното бронзено време во близина на селото Шотц била густо населена помеѓу 1350 и 800 година п.н.е.

Иако се пронајдени бројни поединечни предмети од железното време, речиси и да не се откриени населби. Од периодот на Халштат (800–480 п.н.е.) се откриени главно гробови. Многу малку се знае за периодот Ла Тен (480–30 п.н.е.) во Луцерн. Пронајдени се некои железни алатки, златни монети, керамички садови и стаклена алка, како и гробница со најмалку четири гробови.

За време на римската ера, кантонот повторно бил густо населен. Голем број фарми биле изградени во долините север-југ ( Вигер, Сухре, Вајна и Сеј долини). Во текот на 1 век од нашата ера, фармите обезбедувале храна за логорот Легија во Виндониса и за поголемите населби лоцирани на швајцарското плато.

Кон крајот на 1 век имало викус во Sursee. Остатоците од куќи покажуваат дека во градот имало голем број мали продавници и производствени објекти. Западниот брег на Сухре бил зајакнат со камени лизгалки и можеби служел како лежај за брод или сплав. Увозот од различни региони на Римската Империја (јужна Шпанија, јужна Италија, Липари, јужна и источна Галија и германските области) дава доказ за екстензивните трговски односи. Sursee најверојатно бил товарен центар за трговија со целиот алпски регион.

Географија
----------

Кантонот Луцерн е дел од Централна Швајцарија. Земјите на кантонот лежат на северното подножје на швајцарските Алпи ( Урнер Алпите ). Највисоката надморска височина на кантонот Луцерн е во *Бриенцер Роторн* на 2,350 метарs (7,710 ст). Се граничи со кантоните Обвалден и Нидвалден на југ, Швиц и Цуг на исток, Аргау на север и Берн на запад. Нејзината територија одговара на предметните територии што ги стекнал градот Луцерн во текот на 14-тиот и 15-тиот век, вклучувајќи ги: Луцерн на истекувањето на реката Ројс од езерото Луцерн ; делот на реката Ројс помеѓу Луцерн и Хонау, покрај ридот Рутерберг (се поврзува со езерото Цуг со територијата на општина Мајерскапел ); басенот Клајн Еме (вклучувајќи ги и неговите притоки *Ентле* и *Румлиг* ); притоките на Ааре помеѓу Напф и Линденберг, вклучувајќи ги (запад кон исток) Вигер, Сухре ( Езерото Семпах ), Вајна, Абах ( Езерото Халвил, езерото Балдег ); две територии поврзани само со вода, преку езерото Луцерн: северната падина на Бургеншток (дел од општината Луцерн ) и општините Грепен, Вегис и Вицнау на западните и југозападните падини на планината Риги .

Површината на кантонот е 1493 км2, 817.7 км2, околу 55% од вкупната површина, се користи за земјоделство. Дополнителни 449.0 км2 (околу 30%) од кантонот е пошумен. Остатокот од кантонот е или развиен, 125.3 км2 (8,4%), или непродуктивни (езера, реки или планини), 101.5 км2 (6,8%).

Политички поделби
-----------------

 Области и општини (од 2013 година)
Кантонот е поделен на шест области: Ентлебух, Хохдорф, Луцерн-Ланд, Луцерн-Штад, Сурзе, Вилисау .

Пред 2007 година, окрузите се нарекувале *Ämter*. Имало пет окрузи до 2013 година, кога округот Луцерн беше поделен на *Луцерн-Ланд* и *Луцерн-Штад*, вториот соодветствуваше на самиот град Луцерн (вклучувајќи го Литау, инкорпориран во Луцерн во 2010 година).

Во кантонот има 83 општини ( Од 2016[update]

```
 ).
```

Демографија
-----------

Поголемиот дел од населението ( Од 2010[update]

```
 ) зборува германски (91%) како свој прв јазик, додека српско-хрватскиот, италијанскиот, албанскиот и англискиот се втори најзастапени јазици (3%), потоа португалскиот и францускиот со по 2% и шпанскиот со 1%.
```

Образование
-----------

Во Луцерн околу 127.331 или (36,3%) од населението имаат завршено незадолжително средно образование, а 42.391 или (12,1%) имаат завршено дополнително високо образование (или универзитети или *Fachhochschule* ). Од 42.391 кои завршиле високо образование, 65,0% биле мажи од Швајцарија, 23,6% биле Швајцарки, 7,0% биле мажи не-Швајцарци и 4,4% биле жени кои не се Швајцарци.

Белешки и наводи
----------------

1. ↑  Federal Department of Statistics (2008). „Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeit, Geschlecht und Kantonen". Архивирано од изворникот (Microsoft Excel) на 15 December 2008. Посетено на 5 November 2008.
2. ↑   Coolidge, William Augustus Brevoort (1911). „Lucerne (canton)". Во Chisholm, Hugh (уред.). *Encyclopædia Britannica*. **17** (11. изд.). Cambridge University Press. стр. 96–97, see final lines. ...while in 1803, in exchange for Hitzkirch, Merenschwand (held since 1397) was given up
3. ↑  „KGS-Inventar". *KGS Inventar* (германски). Federal Office of Civil Protection. 2009. Архивирано од изворникот на 28 June 2010. Посетено на 12 July 2010.
4. ↑  UNESCO World Heritage Site – Prehistoric Pile dwellings around the Alps
5. 1 2  „Lucerne" на германски, француски и италијански во „Историски речник на Швајцарија".
6. ↑  Federal Department of Statistics (2008). „Arealstatistik – Kantonsdaten nach 15 Nutzungsarten". Архивирано од изворникот (Microsoft Excel) на 25 July 2009. Посетено на 2009-01-15.(на германски)
7. ↑  „Amtliches Gemeindeverzeichnis der Schweiz". *Swiss Federal Statistical Office*. Посетено на 27 July 2016.
8. ↑  „Ausländische Personen nach Nationalität und Status Ende 2013 – Kanton Luzern". *lustat.ch* (Database excerpt) (германски). lustat – Statistik Luzern, Kanton Luzern. 18 August 2014. Архивирано од изворникот на 23 November 2014. Посетено на 2014-11-23.
9. ↑  „Wohnbevölkerung nach Hauptsprachen seit 2010 – Kanton Luzern". *lustat.ch* (Database excerpt) (германски). lustat – Statistik Luzern, Kanton Luzern. 10 March 2014. Архивирано од изворникот на 23 November 2014. Посетено на 2014-11-23.
10. ↑  STAT-TAB Datenwürfel für Thema 40.3 – 2000 Архивирано на 9 април 2014 г. (на германски).

Надворешни врски
----------------

* Официјален сајт (на германски)
* Канцеларија за јавна евиденција / Државен архив (на германски)
* Геопортал (на германски) ГИС
* Официјална статистика
* 
* „Луцерн (кантон)" на германски, француски и италијански во „Историски речник на Швајцарија".