**Хаплогрупата BT** M91, позната и како **Хаплогрупа A1b2** (и порано како A4, BR и BCDEF), е хаплогрупа со Y-хромозом. БТ е подклада на хаплогрупата A1b (P108) и брат или сестра на хаплогрупата A1b1 (L419/PF712).

Распространетост
----------------

Базалниот БТ\* не е документиран кај ниеден жив поединец или антички остатоци. Подоцнежни поединци од камено доба ископани во карпата Фингира, Малави, датирани од пред околу 6100 години (2/2 мажи), и на планината Хора, Малави, датирана од пред околу 8000 години (1/1 мажјаци), сите припаѓале на Y хаплогрупата БТ (xCT)  (т.е. тие не припаѓале на хаплогрупата КТ, но можеби припаѓале на хаплогрупата Б).

Не се идентификувани дефинитивни примери на BT(xCF,DE) - т.е. членови на BT надвор од единствените две познати гранки на КТ, имено хаплогрупите CF и DE. Во некои случаи, бидејќи тестирањето се спроведува единствено за географски и историски веројатни хаплогрупи, податоците потребни за да се идентификува прецизна подклада не се собрани и/или евидентирани. На пример, истражувањето објавено во 2013 година, во врска со примерок од повеќе од 2.000 мажи од различни делови на Африка, вклучило 7,5% кои припаѓаат на хаплогрупата BT(xDE,K).  Овие приближно 150 индивидуи можеби вклучуваат, на пример: B\*, непознати примарни гранки на хаплогрупите B, BT, CT или CF; хаплогрупа C и/или; F(xK) (т.е. хаплогрупата F\* плус нејзините подклади G, H и IJ, но конкретно исклучувајќи ја пошироката хаплогрупа K и нејзините подклади, како што се хаплогрупите K\*, LT, K2b\*, MS, NO, P, Q и R) .

Филогенетика
------------

Дрвото на Меѓународното друштво за генетска генеалогија или ISOGG од 2014 година го третира **М91** како дефинирачка мутација на BT. 

* **B** M60, M181, P85, P90
* **CT** P9.1, M168, M294

Пред 2002 година, во академската литература постоеле најмалку седум системи за именување на филогенетското дрво на Y-хромозомот. Ова довело до значителна конфузија. Во 2002 година, главните истражувачки групи се собрале и формирале Y-хромозомот конзорциум (YCC). Тие објавиле заеднички труд кој создал единствено ново дрво кое сите се согласиле да го користат.

 Ревидираното семејно стебло на y-хромозомот од Круцијани и неговите соработници (2011) споредено со семејното стебло од Карафет и сор. (2008). Круцијани и сор. (2011) го дефинираат BT преку М91 и П97, и како последица на тоа, ISOGG го навел BT од февруари 2012 година и го третира М91 како дефинирачка мутација за BT од 2014 година. 

1. ↑  Skoglund, Pontus; Thompson, Jessica C; Prendergast, Mary E; Mittnik, Alissa; Sirak, Kendra; Hajdinjak, Mateja; Salie, Tasneem; Rohland, Nadin; Mallick, Swapan (2017). „Reconstructing Prehistoric African Population Structure". *Cell*. **171** (1): 59–71.e21. doi:10.1016/j.cell.2017.08.049. PMC 5679310. PMID 28938123.CS1-одржување: display-автори (link)
2. ↑  Ansari Pour, Naser; Plaster, Christopher; Bradman, Neil (2013). „Evidence from Y-chromosome analysis for a late exclusively eastern expansion of the Bantu-speaking people". *European Journal of Human Genetics*. **21** (4): 423–429. doi:10.1038/ejhg.2012.176. PMC 3598330. PMID 22892538.
3. ↑  
Y-DNA Haplogroup A and its Subclades - 2012 (BT as subclade of A1b-P108)
Y-DNA Haplogroup A and its Subclades - 2014 (BT as subclade of A1b-P108); 
Y-DNA Haplogroup Tree 2015 (BT-M91 listed as subclade of A1a-M31).
4. ↑  ISOGG Haplogroup A (2012): "BT is shown on this tree, though it is not considered to be a part of Haplogroup A, in order to make it clear that, as a sibling clade of A1b1, BT and all other haplogroups are downstream of A1b. Listed 15 February 2012." (also note that the group labelled "A1b" in the image is the "A0" of ISOGG (2012)).