Проектот на **браната Френклин** или **Браната Гордон-под Френклин** бил предложен брана на реката Гордон во Тасманија, Австралија, која никогаш не била изградена. Движењето кое на крајот довело до откажување на проектот станало едно од најзначајните еколошки кампањи во австралиската историја.

Браната била предложена за производство на хидроелектрична енергија. Добиениот нов капацитет за производство на електрична енергија требало да изнесува 180 мегават во час.  Предложената градба последователно би влијаела на еколошки чувствителната река Френклин, која се спојува со реката Гордон во нејзина близина. За време на кампањата против браната, двете области биле вклучени во регистарот на областа на светското наследство на УНЕСКО.

Кампањата што следела довела до консолидација на малото зелено движење кое било родено како резултат на кампањата против изградбата на три брани на езерото Педер кон крајот на 1960-тите и почетокот на 1970-тите. Во текот на петте години помеѓу објавувањето на предлогот за браната во 1978 година и укинувањето на плановите во 1983 година, имало енергична дебата помеѓу лобистите за и против браната, со големи протести од двете страни.

Во декември 1982 година, местото на браната било окупирано од демонстранти, што довело до широко распространети апсења и поголем публицитет.  Спорот станал федерално прашање следниот март, кога кампањата во националните печатени медиуми, потпомогната од сликите на фотографот Питер Домбровскис, помогнале да се собори владата на Малколм Фрејзер на изборите во 1983 година. Новата влада, под Боб Хок, ветила дека ќе ја спречи изградбата на браната. Следела правна битка помеѓу федералната влада и владата на Тасманија, што резултирало со значајна пресуда на Високиот суд во корист на федералната влада.

Објавување на плановите
-----------------------

Во 1978 година, Тасманиската хидроелектрична комисија (HEC) ги објавила намери за изградба на браната. Оригиналниот предлог бил за две брани:

* Гордон под браната Френклин – 105 метри висока, лоцирана на 42°35′02″ S; 145°43′55″ E﻿ / ﻿42.584° ЈГШ; 145.732° ИГД﻿ / -42.584; 145.732.   Ова била најниската точка на реката можна за брана, бидејќи плимната зона се протега на 1 км понатаму низводно.
* Брана #2 – 200 метри висока, лоцирана на 42°22′34″ S; 145°45′25″ E﻿ / ﻿42.376° ЈГШ; 145.757° ИГД﻿ / -42.376; 145.757. Се пристапува преку патеката Маунт Мекол (Патот на реката Френклин).

Идејата ја поларизирала заедницата на Тасманија. Таа идеја добила поддршка од некои делови од заедницата за создавање работни места во област на државата која се бори економски. Било предложено дека изградбата на браната ќе помогне во доведувањето на индустријата во Тасманија, покрај работните места што таа директно ќе ги создаде. Првичните анкети покажале околу 70% поддршка за изградба на браната.

Сепак, протестното движење кое се собрало да се бори против изградбата на браната на езерото Педер претходно во 1970-тите почнало повторно да се консолидира како одговор на најавата. Друштвото за дивина во Тасманија, кое било формирано од акционите групи против езерската брана Педер и Југозападна Тасманија, Тасманискиот фонд за заштита на природата и Австралиската фондација за заштита на природата, започнале да организираат кампања од јавен интерес за реката. Фотографиите на Домбровскис и неговиот колега Олегас Труханас привлекле значително внимание. Кампањата генерирала 30.000 писма за поддршка за две недели. Филмот „*Последната дива река"* бил прикажан на двете комерцијални телевизиски станици во Тасманија.

Во јуни 1980 година, околу 10.000 луѓе марширале низ улиците на Хобарт, барајќи владата да не продолжи со изградбата. Ова бил најголемиот митинг во историјата на државата.

Обиди за компромис
------------------

Лабуристичката државна влада, на чело со премиерот Даг Лоу, се повлекла од првичниот предлог и се согласила да ја смести реката Френклин во нов национален парк „Диви Реки". Наместо оригиналниот предлог „*Гордон под Френклин*", Лоу поддржал алтернатива, шемата „Гордон над Олга".  Иако ова било над спојот на Гордон со Френклин, сепак проектот ќе навлегол во области на дивината. Овој компромис не ги смирило еколошките здруженија, кои одржувале политика на „без брани во југозападна Тасманија".

Во јули, и групите за брана и против брана (од кои првата го вклучувала и синдикалното движење) иницирале рекламен блиц во Тасманија. ХЕЦ тврдел дека доколку не се изгради браната, ќе бидат изгубени до 10.000 потенцијални работни места. Потоа, Законодавниот совет во кој доминирале конзервативците го блокирала компромисот „Гордон над Олга" на лабуристичката влада, наместо тоа инсистирајќи тие да продолжат со првичниот предлог. Двете партии не можеле да се договорат за решение, што довело до застој меѓу двата дома на парламентот.

Истрага, референдум и државни избори во Тасманија
-------------------------------------------------

Во 1981 година, сенаторот на австралиските демократи Дон Чип иницирал истрага на Сенатот за „*природните вредности на југозападна Тасманија за Австралија и светот*" и „*федералната одговорност да и помогне на Тасманија да ги зачува нејзините диви области од национално и меѓународно значење*".

Од почетокот на 1981 година, археолозите откриле докази за човечко населување кое датира од околу 15.000 години претходно, присутно во пештери кои би биле поплавени доколку се изгради браната. Најзначајната пештера била повторно откриена од страна на студентот по геоморфологија Кевин Киран во јануари 1977 година,  и тој прв ја нарекол пештерата Фрејзер по тогашниот премиер Малколм Фрејзер, бидејќи *... се обидувавме да го насочиме вниманието на политичарите кон областа.*..  Бил преименуван во Кутикина во средината на 1982 година, како што било предложено од Центарот за Абориџините на Тасманија. Кирнан и група спелеолози пронашле над 100 пештери во регионот. 

Исто така, започнало да се зголемува загриженоста за губење на живеалиштата за загрозените видови.

На 12 декември 1981 година, државната влада одржала референдум, *Референдум за моќ 1981 година*, во обид да се скрши застојот.  Референдумот на гласачите им давал право само два избора, по еден за секој предлог за брана. Во заокружени бројки, 47% гласале за оригиналната шема на Гордон под Френклин, 8% за компромисот Гордон над шемата на Олга и 45% гласале неформално.  Имало значајна кампања за гласачите да напишат „*Без брани*" на нивните гласачки ливчиња, а вкупно повеќе од 33% од гласачите го направиле тоа; тие првично биле преброени во неформалното гласање, но некои подоцна биле преброени како формални бидејќи вклучувале и валидно гласање за една од двете опции за браната. 

Тековната криза резултирала со замена на Лоу како премиер од Хари Холгејт, лабуристички политичар кој значително повеќе ги поддржувал предлозите за браната. Како одговор на тоа, и Лоу и Мери Вили, друга пратеничка од Лабуристите, поднеле оставка од партијата и продолжиле во парламентот како независни пратеници. Ова резултирало со губење на лабуристичкото мнозинство во Долниот дом. Норм Сандерс, пратеник на австралиските демократи и борец против браните, поднел барање за недоверба, а државните избори биле распишани за 15 мај. 

Во мај 1982 година, лабуристичката влада на Холгејт била поразена од силно пробраната Либерална партија под водство на Робин Греј. Новиот премиер веднаш наредил да се реализира првичниот план и ја донел потребната легислатива. Греј се обидел да ја одврати федералната влада да интервенира со закана дека ќе се отцепи од Комонвелтот доколку го сторат тоа. Федералната влада првично одбила да интервенира во спорот.

Проширување на кампањите
------------------------

Во текот на 1982 година, активното членство во организациите против брани се зголемило стократно. Била испечатена иконската налепница во форма на триаголник со натпис „*Без брани*".  Во градовите низ Австралија се одржале митинзи и настани. Боб Браун ја обиколил земјата собирајќи поддршка за кампањата против браната, обидувајќи се да го убеди либералниот премиер Малколм Фрејзер да интервенира и да го отфрли државното законодавство кое дозволува изградба на браната. Британскиот ботаничар и телевизиски водител, професорот Дејвид Белами им се обратил на 5.000 луѓе на митингот во Мелбурн.

До крајот на 1982 година, секоја перцепција дека „*зелените*" се поистоветуваат со хипиците била многу оспорена, на пример во Сиднеј, Боб Браун и Белами им се обратиле на 500 луѓе на вечера осветлена со свеќи и серенадирале преку гудачки квартет,   Радио станицата за класична музика ABC's прикажала „Концерт за Френклин", а електронскиот претприемач Дик Смит се обврзал на граѓанска непослушност. Многу луѓе кои претходно не размислувале за прашањата за зачувување одлучиле дека дивината е прашање кое вреди да се гласа, како што било потврдено од следните кампањи за пишување на гласачките ливчиња.

На федералните дополнителни избори во Лоу во Сиднеј, март 1982 година, волонтерите  на секое избирачко место ги охрабрувале гласачите да напишат „*Без брани*" на своето гласачко ливче, а 9% го сториле тоа.  Во таа прва кампања „*Напиши*", малку луѓе знаеле дека можат да напишат порака на нивното федерално гласачко ливче без да го поништат нивниот глас.  На изборите за Домот на Собранието на АКТ во средината на 1982 година, до 40% од гласачите напишале „Без брани" на своето гласачко ливче.  На федералните дополнителни избори на Флиндерс во Викторија во декември 1982 година, 40% од гласачите напишале „*Без брани*" на нивните гласачки ливчиња.

Блокада
-------

Податотека:Rock island bend.jpg Фотографијата *Morning Mist, Rock Island Bend, Franklin River*, од Питер Домбровскис била искористена од Tasmanian Wilderness Society во рекламирање против изградбата на браната
Во ноември 1982 година, судирот се засилил кога Браун објавил дека блокадата на местото на браната ќе започне да се гради на 14 декември. Истиот ден, Комитетот на УНЕСКО во Париз требало да ги вклучи дивите реки на Тасманија како место на светско наследство. Блокадата, кај „*Warners Landing*" (42°34′7″S 145°41′24″E﻿ / ﻿42.56861° ЈГШ; 145.69000° ИГД﻿ / -42.56861; 145.69000 ) привлекла околу 2.500 луѓе, не само од Тасманија, туку и од меѓудржавни и прекуокеански држави.  Ова резултирало со последователно прогласување на областа на светското наследство на тасманската дивина, која ги покривала и реките Френклин и Гордон. Сепак, самата Тасманија сè уште била поделена, со митинг за браната во Хобарт, кој привлекол околу 2.500 луѓе. Додека блокадата била во тек, Норм Сандерс поднел оставка од Домот на собранието на Тасманија за да се избори за место во австралискиот Сенат. Тој бил заменет во Собранието со Боб Браун, кој бил ослободен од затвор претходниот ден откако поминал деветнаесет дена зад решетки за неговата улога во блокадата.

Во текот на целиот јануари 1983 година околу педесет луѓе пристигнувале на блокадата секој ден. Државната влада им ги отежнала работите на демонстрантите, донесувајќи неколку закони и спроведувајќи посебни услови за кауција за уапсените. На местото од шлеп под заштита на полицијата биле истоварени булдожери. Исто така биле извршени вкупно 1.217 апсења, многумина едноставно поради присуство на блокадата. Демонстрантите ги попречиле машините и ги окупирале местата поврзани со градежните работи. Скоро 500 луѓе биле затворени поради прекршување на условите за кауција. Тоа предизвикало прелевање на затворите во регионот. Британскиот ботаничар Дејвид Белами бил затворен, што му дало меѓународно внимание на спорот. Авторот Џон Марсден, откако бил уапсен на блокадата, бил сместен во одделението за максимална безбедност на затворот Рисдон една недела бидејќи немало каде да биде задржан.

Во февруари, собирот во Хобарт против браната привлекол приближно 20.000 луѓе. На 1 март, движењето започнало ден на акција, кој го нарекол „*Ден Г*". 231 лица биле уапсени додека флотила со чамци се упатила кон реката Гордон. Во Хобарт, знамето на Друштвото за дивина биол развеано над зградата на ХЕЦ.

На 2 март Друштвото за дивина го поддржало објавувањето на тогашните ретки огласи во боја на цела страница во весниците *The Sydney Morning Herald* и *The Age* од Мелбурн за она што наскоро ќе стане иконична фотографија:  *Morning Mist, Rock Island Bend, Franklin River* од Питер Домбровскис. Тоа било придружено со натпис „*Можете ли да гласате за партија која ќе го уништи ова*? .

Фолк рок пејачот Шејн Хауард од бендот Гоана ја напишал „<i>Нека тече Френклин</i>",   и ја издал во април 1983 година. Песната била изведена од членовите на неговиот бенд и членовите на фолк бендот Редгум под псевдонимот Гордон Френклин и ансамблот Wilderness.  Издаден е како сингл со Б-страна, „Реката Френклин – светско наследство", напишана и снимена од Боб Браун.

Резолуција
----------

На 5 март 1983 година, Австралиската Лабуристичка партија победила на федералните избори со голем замав. Новиот премиер, Боб Хок, ветил дека ќе ја спречи изградбата на браната,  и гласањето против браната го зголемило мнозинството на Хок - некои федерални викторијански места биле значајни по тоа што имале силен интерес за ова прашање. Меѓутоа, во Тасманија, гласањето отишло против националниот тренд и либералите ги задржале сите пет места. Владата на Хок најпрво ги усвоила регулативите според постоечкиот *Закон за зачувување на националните паркови и дивиот свет* од 1975 година, а потоа го усвоила *Законот за заштита на својствата на светското наследство од* 1983 година, кој забранил активности за расчистување, ископување и градење поврзани со браната на реката Френклин, кои биле одобрени со законодавството на државата Тасманија.

Сепак, владата на Тасманија ги игнорирала и федералните регулативи и законодавството и продолжило да наредува работа на браната. Во април 1983 година, австралиската влада испратила авион Мираж, а подоцна и RF-111,  од Кралските австралиски воздухопловни сили, за да преземе извидничка мисија над браната за да собере докази дека владата на Тасманија не се придржувала кон федералното законодавство за да престане работа.  

Прашањето било изнесено пред Високиот суд со првиот ден од расправата на 31 мај 1983 година. Владата на Тасманија тврдела дека федералната влада нема овластувања според Уставот да ги усвои ниту регулативите ниту законодавството. Тие тврделе дека со оглед на тоа што правото на законодавство за животната средина не било именувано во Уставот, а со тоа било преостаната моќ на државите, дека *Законот за заштита на имотите на светското наследство* од 1983 година бил неуставен. Федералната влада, сепак, тврдела (успешно) дека тие имаат право да го сторат тоа, според одредбата за „надворешни работи" од Уставот, бидејќи со донесување закон за блокирање на изградбата на браната, тие ги исполнуваат своите одговорности според меѓународниот договор (на Конвенција на УНЕСКО *за заштита на светското културно и природно наследство*, Австралија ја потпишала и ратификувала таа конвенција и реката Френклин е наведена на неа). Владата на Комонвелтот, исто така, тврдела (успешно) дека федералното законодавство било поддржано од уставните овластувања на федералната влада да донесува закони за корпорации и за луѓето од која било раса (во овој случај абориџинската раса, чии свети пештери покрај Френклин би биле поплавени).

Резултирачкиот судски случај станал познат како Комонвелтот против Тасманија. На 1 јули 1983 година, во значајна одлука, Високиот суд во Бризбејн пресудил со гласови од 4 спрема 3 во корист на федералната влада. Судиите Мејсон, Марфи, Бренан и Дин биле мнозинство, а судиите Вилсон и Досон со главниот судија Гибс биле во малцинство. Оваа пресуда ѝ дало на федералната влада овластување да донесува закони за кое било прашање доколку е потребно за да спроведе меѓународен договор и оттогаш е предмет на контроверзии. Судијата Лајонел Марфи најшироко напишал за пошироките еколошки и социјални импликации на одлуката за браната Френклин во однос на принципот за заедничко наследство на човештвото на Конвенцијата на УНЕСКО, наведувајќи дека „*Зачувувањето на светското наследство не смее да се гледа изолирано, туку како дел од ко -Операција меѓу народите која е пресметана да постигне интелектуална и морална солидарност на човештвото и на тој начин да ги зајакне врските меѓу луѓето кои промовираат мир и ги поместуваат оние на тесниот национализам и отуѓување кои промовираат војна...[т]охрабрувањето на луѓето да размислуваат на меѓународно ниво, да се смета културата на сопствената земја како дел од светската култура, да се зачне физичко, духовно и интелектуално светско наследство, е важно во настојувањето да се избегне уништување на човештвото*".  Пресудата на Високиот суд ја завршила изградбата на браната, а плановите никогаш не биле оживеани.

Сепак, изградбата на браната од страна на Хидро не била завршена. Корпорацијата сè уште можела да изгради „компромисна" шема за развој на електрична енергија на блиските Кинг Ривер и реката Хенти за да се компензира загубата на потенцијалното производство на енергија од шемата Френклин. Понатаму со текот на времето, железницата на Западниот брег - реконструкцијата на старата железница на планината Лајел Абт помеѓу Квинстаун и точката Регата, главно била финансирана од средства за компензација доделени на владата на Тасманија за „*загубата*" на браните на реката Френклин или реката Гордон.

Наводи
------

1. ↑  Предлошка:Cite AustLII
2. ↑  „Professor West reminds Tasmania that hydro past constrains future". *Tasmanian Times*. Посетено на 12 August 2010.
3. ↑  Commons Librarian (2022-08-31). „Franklin River Campaign". *The Commons Social Change Library* (англиски). Посетено на 2022-10-05.
4. ↑  Bandler, H. (1987). „Gordon Below Franklin Dam, Tasmania, Australia: Environmental Factors in a Decision of National Significance". *The Environmentalist*. Springer Netherlands. **7** (1): 43–54. doi:10.1007/BF02277205. 1 kiloметар (3,280 ст 10 ин) downstream of the junction with the Franklin River, 105 метарs (344 ст) maximum height above normal river level
5. ↑  „Walkabout - Strahan". Fairfax Digital. Архивирано од изворникот на 8 February 2008. Посетено на 7 March 2008.
6. ↑  „Senate Hansard 24 February 1997 pp857" (PDF). Архивирано од изворникот (PDF) на 11 October 2010. Посетено на 12 August 2010.
7. ↑  Stephen, Sarah (18 November 1992), „10th anniversary of the Franklin blockade", *Green Left Weekly*, Sydney (80), Посетено на 9 August 2011
8. ↑  For maps of the proposed schemes see - Thompson, Peter (1981) *Power In Tasmania* ACF ISBN 0858020645 pp.36 noting the potential confusion for which schemes was what -*Integrated* meant damming the King and Franklin as one, and the Lower Franklin and Oga rivers as the other. *Separate* meant Gordon above the Olga, and The King and Fraklin dammed the same as in the Integrated scheme
9. ↑  „History of the Franklin River Campaign 1976-83 | The Wilderness Society". *The Wilderness Society* (англиски). 15 June 2001. Архивирано од изворникот на 2018-03-30. Посетено на 13 February 2017.
10. ↑  Griffiths, Billy (2018). „Chapter 8: You have Entered Aboriginal Land: The Franklin River Campaign and the fight for Kutikina". *Deep Time Dreaming: Uncovering Ancient Australia*. Black Inc. стр. 200–232.
11. ↑  AUSTRALIA, An Ice Age - Walk to Tasmania
12. 1 2  „Referendums in Tasmania". *Tasmanian Parliamentary Library*. Computer Services, Parliament of Tasmania. 5 August 2003. Архивирано од изворникот на 2023-06-04. Посетено на 27 August 2009.
13. ↑  „Tasmanian Government falls". *The Canberra Times*. **56** (16, 982). Australian Capital Territory, Australia. 27 March 1982. стр. 1. Посетено на 11 July 2020 – преку National Library of Australia.
14. ↑  „Franklin-Gordon Wild Rivers National Park". Australia for Visitors. 2005–2011. Посетено на 29 October 2012.
15. ↑  The SMH's *Stay In Touch* column plugged this dinner a couple of days before.
16. ↑  Tim Lamble[?spelling] operated his programmed slide show with dual projectors fading in and out 35mm slides of Tasmanian wilderness photographs, set to recorded music.
17. ↑  Volunteers were co-opted from the Australian Conservation Foundation by the NSW South West Tasmania Committee.
18. ↑  Scrutineers issued this figure in a press release, suggesting a headline like "Franklin River comes 3rd in by-election". The following day's SMH's *Stay In Touch* column reported this as 91% of voters refusing to write "No Dams" on their ballot paper.
19. ↑  The federal law was that as long as additional writing on a ballot paper does not identify the voter or obscure their validly expressed intentions, then the vote remains valid.
20. ↑  „'No dams' on ballot papers". *The Canberra Times*. **56** (17, 092). Australian Capital Territory, Australia. 15 July 1982. стр. 22. Посетено на 11 July 2020 – преку National Library of Australia.
21. ↑  „No-dams committee expects action". *The Canberra Times*. **57** (17, 236). Australian Capital Territory, Australia. 6 December 1982. стр. 1. Посетено на 11 July 2020 – преку National Library of Australia.
22. ↑  3CR; McIntyre, Iain (2018). „Treesits, lock-ons and barricades: Environmental blockading in the 1980s". *Commons Social Change Library*.
23. ↑  Pictures Collection: Peter Dombrovskis Wilderness Images, National Library of Australia. "The photograph made the Franklin River a household word, and became an icon of the environmentalist cause."
24. ↑  „"Let the Franklin Flow" at APRA search engine". Australasian Performing Right Association (APRA). Посетено на 19 August 2010.
25. ↑  *Let the Franklin flow [music] / by Gordon Franklin and the Wilderness Ensemble ; music and lyrics by F. River*. *catalogue*. National Library of Australia. 1983. Посетено на 19 August 2010.
26. ↑  Hogan, David; Kimball, Duncan (2002). „All Fired Up: Lost Treasures of Australian Music – Various artists". *Milesago: Australasian Music and Popular Culture 1964–1975*. Ice Productions. Посетено на 19 August 2010.
27. ↑  Havlicek, Irma (2010). „Senator Bob Brown, Leader of the Greens : The 80s Are Back". Powerhouse Museum. Посетено на 19 August 2010.
28. ↑  „Environmental Law Australia | Tasmanian Dam Case". *envlaw.com.au* (англиски). Посетено на 13 February 2017.
29. ↑  Second ‘spy’ mission to Tasmania, 8 April 1983, Air Power Development Centre,Department of Defence
30. ↑  Lowe, Doug, Brown, Bob & Gray, Robin, et al. Interview: Transcript with Maura Angle. *We look back at one of Tasmania's most defining periods in history, the Franklin dam dispute.* 27 June 2003.
31. ↑  Papers on Parliament 1989 Архивирано на 1 октомври 2009 г. *"In preparing the Commonwealth's case for the inevitable High Court challenge by Tasmania, Evans earned the popular title of 'Biggles' for arranging to have Royal Australian Air Force planes fly 'spy flights' over the dam site to collect court evidence."* (p27)
32. ↑  Commonwealth v Tasmania (1983) 46 ALR 625 at 733 and 734.

Надворешни врски
----------------

* Историја на кампањата на реката Френклин - ( *од Друштвото за дивина* )
* Предложена локација на браната Френклин на Google Maps
* Страна за блокада на реката Френклин на Греам
* Контекст на областа на светското наследство
* Архивирано на 23 јуни 2017 г. Комонвелт v. Архивирано на 23 јуни 2017 г. Пресуда од Тасманија (Случајот Тасманиска брана) - правна база на податоци на АТО
* Спорот за браната Френклин, Stateline Tasmania, ABC, 27 јуни 2003 година
* Објавување на законот за животна средина: Случај Тасманиска брана (оригинални правни документи)
* Карта на Гордон над Олга шема