**Кралската палата во Казерта** (италијански: ***Reggia di Caserta***) е поранешна кралска резиденција во Казерта, јужна Италија, изградена од Куќата на Бурбоните-Две Сицилии како нивна главна резиденција како кралеви на Неапол. Таа е најголемата палата подигната во Европа во текот на 18 век.  Во 1997 година, палатата била прогласена за светско наследство на УНЕСКО; нејзината номинација ја опишал како „*лебедова песна на спектакуларната уметност на барокот, од која ги усвои сите карактеристики потребни за создавање на илузии на повеќенасочен простор*".  Кралската палата Казерта е најголемата поранешна кралска резиденција во светот,   со волумен од над 2 милиони m 3  и зафаќа површина од 47.000 m 2  и површина од 138.000 квадратни метри во распоредени во пет ката од зградата.

Историја
--------

 Карта
 Главната фасада на палатата
 Големото скалило на честа
 Собата на престолот
 Дијана и каскада
Изградбата на палатата започнала во 1751 година за Карло VII Неаполски (Карло III од Шпанија), кој тесно соработувал со неговиот архитект Лујџи Ванвители. Кога Карло го видел грандиозниот модел на Ванвители за Казерта, го исполниле емоциите „*погодно да му го скине срцето од градите*". На крајот, Карло никогаш не спиел во Реџија, бидејќи абдицирал во 1759 година за да стане крал на Шпанија. Проектот бил спроведен само до делумно за третиот син и наследник на Карло, Фердинанд IV од Неапол.

Политичкиот и социјалниот модел за палатата на Ванвители бил Версај, кој, иако неверојатно различен по својата разновидност и диспозиција, решавал слични проблеми на собирање и обезбедување на кралот, дворот и владата во огромна зграда со социјална структура на мал град, соочување со барокен поглед на многу подредена природа, *la nature forcée*.  Ова бил дел од целиот концепт на палатата кога Марио Џофредо првпат го предложил во 1750 година. Според Џорџ Л. Херси, предлогот предвидувал палата „*кој бил виртуелен град, во кој не се сместени само дворот и кралот, туку и сите главни политички и културни елити на кралствата Неапол и Сицилија - универзитет, музеј, библиотека, кабинетски бироа, воени високи команди и така натаму*". 

Населението на Казерта Векија било преместено 10 километри да обезбеди работна сила поблиску до палатата. Фабриката за свила во Сан Леучио била претворена како павилјон во огромниот парк.

Друга од примарните цели на кралот била да има прекрасен нов кралски двор и административен центар за кралството на место заштитено од морски напади и оддалечено од градот Неапол кој е склонет кон постојани бунтови и е затрупан. Во палатата биле сместени воени касарни за да му обезбедат соодветна заштита на кралот.

Од 1923 до 1943 година, во палатата се наоѓала Академика Аеронаутика, Италијанската академија на воздухопловните сили. Од 1943 година, за време на сојузничката инвазија, кралската палата служела како штаб на сојузничките сили за Врховниот командант на сојузничките сили во областа на Медитеранот; Сер Мејтланд Вилсон, а подоцна и Сер Харолд Александар. Во април 1945 година, палатата била место на потпишување на безусловното предавање на германските сили во Италија. Договорот опфатил меѓу 600.000 и 900.000 војници долж Италијанскиот фронт, вклучително и војници во делови од Австрија. Првото судење на сојузниците за воени злосторства се одржало во палатата во 1945 година; Германскиот генерал Антон Достлер бил осуден на смрт и погубен во близина, во Аверса.  Во левиот лак зад фасадата, биле изградени сет од бараки. За време на Втората светска војна, војниците на Петтата армија на САД се опоравиле овде во „*центар за одмор*". Палатата продолжила како штаб на сојузничките сили во 1946 година под британскиот генерал Сер Вилијам Дути Морган и во 1947 година под американскиот генерал-полковник Џон Ч.Л. Ли, и секој од нив служел како врховен командант на сојузничките сили, Медитеранскиот театар за операции, работел на обезбедување оружје и убојни средства, обновување на инфраструктурата низ целиот регион, враќање на бегалците и исхрана на стотици илјади луѓе. Театарот бил распуштен во септември 1947 година. Италијанската влада вложила големи напори да ја обнови зградата и да ги врати или замени украсите во склад со оригиналните парчиња

Во 1998 година, палатата била место за снимање на *Војна на ѕвездите Епизода 1: Фантомската закана*, особено како внатрешноста на палатата Набу. Се користела како локација четири дена откако била затворена за посетители. Сцени со експлозии биле снимени на реплики во студиото Leavesden за да се избегне оштетување на вистинската палата.

Распоред на палатата
--------------------

Палатата има пет ката; 1.200 соби, меѓу кои дваесетина државни станови; 1.742 прозорци; 34 скали; 1.026 камини; голема библиотека; и театар по моделот на Театро Сан Карло од Неапол. Исто така била планирана и монументална авенија која требало да се протега на 20 километри меѓу палатата и Неапол, но никогаш не била реализирана. 

Палатата има правоаголен план, со димензии 247 × 184 метри, а четирите страни се поврзани со два ортогонални краци, формирајќи четири внатрешни дворови.

Дури и без површината на внатрешните дворови, Казерта е убедливо најголемата кралска палата што произлегува од еден оригинален проект во светот во однос на волуменот, со повеќе од 2 милиони кубични метри.  Површината е 138.000 квадратни метри.  Зад фасадите на соодветните сегментни опсези на доградби што го опкружуваат џиновското предворје, се појавил метеж од згради за да се олесни секојдневниот бизнис. Палатата опфаќа четири дворови кои го карактеризираат она што научниците го опишуваат како добро пропорционален ентериер кој предизвикува монотоно достоинство единствено во своето време. 

Од сите кралски резиденции инспирирани од Версајската палата, Реџија од Казерта е онаа која има најголема сличност со оригиналниот модел: непрекинат балустриран хоризонт и благ прекин што го обезбедуваат павилјоните во долгата, малку монотона фасада. Како и во Версај, бил потребен голем аквадукт за да се донесе вода за чудесните водени изложби. Како и неговиот француски претходник, палатата била наменета да ја прикаже моќта и величественоста на апсолутната бурбонска монархија. Солецизам во Казерта е тоа што над *пијано реалното*, подот на кралот, се наоѓа уште еден кат со еднаква величественост. Енфиладите на *салоните* во доцниот барок биле срцето и седиштето на владата, како и прикажување на националното богатство. Казерта обезбедила кралско засолниште од прашината и фракциите на главниот град, исто како што Версај го ослободил Луј XIV од Париз. Кралската палата има повеќе од 40 монументални соби целосно украсени со фрески кога, за споредба, Версај брои само 22 монументални соби.

Парк
----

Градината, типичен пример за барокното проширување на формалните глетки, се протега на 120 хектари, делумно на ридски терен. Исто така е инспирирана од паркот Версај. Паркот започнува од задната фасада на палатата, опкружен со долга уличка со вештачки фонтани и каскади. Има ботаничка градина наречена „*Англиска градина*" во горниот дел дизајнирана во 1780-тите од Карло Ванвители и ботаничарот, расадник и дизајнер роден во Германија, Џон Графер, обучен во Лондон и препорачан на Сер Вилијам Хамилтон од Сер. Џозеф Бенкс.  Тоа е ран континентален пример на англиска градина во слаткиот натуралистички вкус на Кејпабилити Браун.

Фонтаните и каскадите, од кои секоја пополнува *васка* (слив), со архитектура и хидраулика од Лујџи Ванвители во интервали по широк прав канал што тече до хоризонтот, им се спротивставуваа на оние во палатата Петерхоф надвор од Санкт Петербург. Тие вклучуваат:

* Фонтана на Дијана и Актеон (скулптури на Паоло Персико, Анџело Марија Брунели и Томазо Солари);
* Фонтана на Венера и Адонис (1770–80);
* Фонтана на делфините (1773–80);
* Фонтаната на Еолус;
* Фонтаната на Церера .

Многу фигури од класичната антика биле моделирани од Гаетано Саломон за градините на Реџија и изведени од големи работилници.

Светско наследство на УНЕСКО
----------------------------

Палатата била наведена како светско наследство на УНЕСКО во 1997 година. Според образложението, палатата, „*иако фрлена во истиот калап како и другите кралски установи од 18 век, е исклучителна за широкиот дизајн на нејзиниот дизајн, инкорпорирајќи не само импозантна палата и парк, туку и голем дел од околниот природен пејзаж и амбициозен нов град поставен според правилата за урбанистичко планирање на своето време*".

Понатамошно читање
------------------

* Attlee, Helena (2006). *Italian Gardens - A Cultural History* (paperback). London: Frances Lincoln. стр. 240 pages. ISBN 978-0-7112-3392-8.
* Hersey, George. *Architecture, Poetry, and Number in the Royal Palace at Caserta*, (Cambridge: MIT Press) 1983. Caserta interpreted through the Neapolitan philosopher Giambattista Vico

Надворешни врски
----------------

* Матична страница
* The reference website about the Palace of Caserta (hours, history, halls, park, the attractions in the Province, etc.) - Italian/English language


1. ↑   Source of datas: "La reggia della Meraviglia", curated by Ottavio Ragone, Conchita Sannino e Antonio Ferrara, Guida Editori, 2022, pag. 19: "una superficie di 138 mila mq nei cinque piani fuori terra e 45.000 mq nei due interrati".
2. 1 2  „Il Palazzo". *Reggia di Caserta Unoffical* (италијански).
3. ↑  „18th-Century Royal Palace at Caserta with the Park, the Aqueduct of Vanvitelli, and the San Leucio Complex" (англиски). UNESCO World Heritage. Посетено на 2023-04-06.
4. ↑  FERRAND, Franck (October 24, 2013). *Dictionnaire amoureux de Versailles*. Place des éditeurs. ISBN 9782259222679 – преку Google Books.
5. ↑  „Royal Palace of Caserta guide, page 6, box: "I numeri della Reggia di Caserta"". January 13, 2013.
6. ↑  „CampaniaBeniCulturali - Reggia di Caserta". March 29, 2012. Архивирано од изворникот на 2014-10-19.
7. ↑   Source of datas: "La reggia della Meraviglia", curated by Ottavio Ragone, Conchita Sannino e Antonio Ferrara, Guida Editori, 2022, pag. 19: "una superficie di 138 mila mq nei cinque piani fuori terra e 45.000 mq nei due interrati".
8. ↑  Siegfried Giedion (1941) *Space, Time and Architecture* pp 133ff.
9. ↑  Hersey, George (2001). *Architecture and Geometry in the Age of the Baroque*. Chicago: University of Chicago Press. стр. 119. ISBN 0226327841.
10. ↑  Anthony Cave Brown (1984). *The last hero: Wild Bill Donovan*. Vintage Books.
11. ↑  Bruno, Nick (2013). *Naples: Includes Pompeii, Vesuvius & Herculaneum Footprint Focus Guides*. Footprint Travel Guides. стр. 53. ISBN 978-1908206947.
12. ↑  Guiotto, Gianluigi (June 2009). *La Reggia di Caserta*. *Issuu*. ISBN 9788883491238.
13. ↑   Source of datas: "La reggia della Meraviglia", curated by Ottavio Ragone, Conchita Sannino e Antonio Ferrara, Guida Editori, 2022, pag. 19: "una superficie di 138 mila mq nei cinque piani fuori terra e 45.000 mq nei due interrati".
14. ↑  Hamlin, A.D.F. (1897). *History of Architecture*. Biblo & Tannen Publishers. стр. 309. ISBN 0819628735.
15. ↑  Alice M. Coats, "Forgotten Gardeners, II: John Graefer" *The Garden History Society Newsletter* No. 16 (February 1972), pp. 4–7.
16. ↑  „18th-Century Royal Palace at Caserta with the Park, the Aqueduct of Vanvitelli, and the San Leucio Complex". *UNESCO World Heritage Centre*.