**Лакалака** (брзо одење) било тонгански групно танц каде изведувачите главно стоеле во место и правеле гестови само со рацете. Се сметало за национален танц на Тонга и дел од нематеријалното човечко наследство. Тоа бил идеален танц за свечени прилики, како роденден на кралот или отворање на црква.

Историја
--------

Се чинело дека сегашната лакалака била сосема еднаква на античкиот *ме ʻ* (танц со раширени раце), чии описи постоеле од раните европски истражувачи, но танцот бил забранет од мисионерите поради тоа што бил премногу „незнабожечки". Ова било потврдено во кодот од 1850 година на кралот Тапу I Имено, написот за таа цел отсуствувал од кодот од 1862 година, иако бил повторно вметнат до 1885 година. Во секој случај, ниту еден од овие закони не прецизирал што точно се подразбирало под „пагански танц". Има извештаи за некои огромни танцови фестивали во овие времиња, а нема извештаи за какви било апсења. Морало да се признае, претмисионерската поме било (ноќни танци), по кои паровите исчезнаа во грмушките, повеќе не се случи.

Лакалаката, како што е позната во денешно време, обично е акредитирана дека била измислена кон крајот на 19 век од висок поглавар, кој бил и методистички проповедник: Туку ʻ ахо (1858—1897), од Татакамотонга. Со оглед на тоа дека танцот никогаш не престанал да се практикува, веројатно би било подобро да се каже дека тој го ревитализирал. Туку користеше расадници одобрени од мисионерите и додаде неколку едноставни гестови и чекори. Луѓето се согласија и дојдоа со свои предлози, кои биле сосема исти како оние на сè уште незаборавената јаселауфола.  Така, се роди нов танц, но сепак задржа многу од неговите оригинални карактеристики и беше одобрен од мисионерите.

Кореографија
------------

Лакалата е живо оро во смисла дека сè уште секојдневно се прават нови композиции. Честопати, кога доаѓа прослава, *пунаке* (поет) ќе ги напишел стиховите на пригодата, ќе им додели музика на строфите од базенот на типични мелодии и потоа ќе ја кореографијата на *хака* (танцови движења). Сепак, имало лакалаки кои станале толку познати што генерално можеле да се користат во секоја прилика. Меѓу нив неколку направени од кралицата Салоте, како Такафалу, Наиласикау, Сангоне, Туаикаепау, и така натаму.

Танцовите движења на мажите и жените биле различни. Најчесто жените правеле мали чекори само лево и десно, а движењата на рацете им се мали и течни. Сепак, движењата на рацете биле подалеку од телото. Движењата на мажите се подиви и поенергични. Покрај малите чекори, тие понекогаш можеле да се свртат, да седнат или дури и да легнат. Во секој случај, колку е различна нивната хака на прв поглед, и мажите и жените ги толкувале зборовите на песните, но на симболичен, алузивен начин како типичен за тонганскиот танц.

Играчите стоеле во еден или повеќе редови, во зависност од бројот на учесници. 2 дузина по ред е во ред. Мажите десно, жените лево како што ги гледале од јавноста. Зад нив хорот; лакалаката е опеано оро, нема или многу малку инструментална придружба. Понекогаш среде некоја лакалака има строфи со поинаков тип на текст и музика од останатите, наречени *сипа*. За време на сипата мажите се движат налево, жените надесно, двете групи поминуваат една низ друга, додека нивниот редослед не се смени. Во следната строфа тие се враќаат на нивните првобитни позиции.

Танцот обично започнувал со пеење на првата строфа и од играорците и од хор, што е почит кон богот, кралот и началниците на земјата. На следната строфа започнува танцувањето. Прво мирно и придушено, но кон крајот станува се подив и подив, а темпото на ритамот исто така се зголемува. Сите се возбудуваат, и изведувачите и јавноста.

Изведувачи
----------

 Лакалаката од Канокуполу за 70-ти роденден на кралот на Тонга. Принцезата Пилолеву Туита како вахенга
Личностите во средината на првиот ред, на линијата на поделба меѓу двата рода се познати како *вахега* (централен изведувач). Тоа биле лицата со највисок ранг од групата, често принц или принцеза. Оној кој се смета за навистина најважен, или машката или женската вахенг, обично носеле униформа различна од останатите. Другата вахега потоа била облечена исто како и другите изведувачи. Двете последни позиции, односно на самите краеви на првиот ред, *факапоту*, исто така биле резервирани за високи лица. Вторите позиции, и биле за следните рангирани лица. Третите позиции биле пополнети со најдобриот танчер од машката и женската група соодветно Малие Таха. 

За танцовата група била голема чест ако принц или принцеза или благородник учествува како вахенга. Ова можело да се направи само во прилики кога кралот е почесен гостин, како неговиот роденден или стогодишнината од црквата и слично. Затоа што сите тонгански танци, особено оние формалните како лакалаката се всушност почит кон поглаварите. Тонганското општество е многу стратификувано. Секој има одреден ранг. Кралското семејство на врвот, поглаварите под него, и така натаму. Не може да се оддаде почит на некој со понизок ранг. Затоа, луѓето со повисок ранг од почесниот гостин на одредена прослава не можат да танцуваат. Кралот или кралицата никогаш не можат да танцуваат.

Наводи
------

1. ↑  Firitia Velt (1991). „The ʻotuhaka among the other Tongan dances". *ʻOtuhaka, a Tongan Dance* (PDF). Nukuʻalofa: Atensi Institute. стр. 5. Посетено на 18 January 2022.

* ʻI. F. Helu; *Critical essays*; 1999; ISBN 0-9595477-9-7
* A.L. Kaeppler; Tongan dance: a study in cultural change; Ethnomusicology vol 14, 1970.
* A.L. Kaeppler; Poetry in Motion: Studies in Tongan Dance; Vavaʻu Press, 1993.
* A.Linkels; Sounds of change in Tonga.
* A.L. Kaeppler, M. Taumoefolau, N. Tukuʻaho, E. Wood-Ellem; Songs and poems of Queen Sālote; 2004; ISBN 978-982-213-008-9