| Морски живеалишта |
| --- |
| 

---

**Крајбрежни живеалишта*** Крајбрежна зона
* Меѓуплимна зона
* Естуари
* Мангрови шуми
* Морски ливади
* Келпски шуми
* Корални гребени
* Континетален гребен
* Неритичка зона

---

**Океанска површина*** Површински микрослој
* Епипелагиска зона

---

**Отворен океан*** Пелагиска зона
* Океанска зона

---

**Океанско дно*** Подморски планини
* Хидротермални извори
* Ладни извори
* Демерсална зона
* Бентосна зона
* Морски седимент
 |
| * п
* р
* у
 |

| 
Водени слоеви |
| --- |
|    Пелагиска зона
   Фотиска зона
   Епипелагиска зона
   Афотиска зона
   Мезопелагиска зона
   Батијална зона
   Абисална зона
   Хадална зона
   Демерсална зона
   Бентосна зона  |
| 
Стратификација |
|    Пикноклин
   Изопикнал
   Хемоклин
   Нутриклин
   Халоклин
   Термоклин
   Термохалинска циркулација |
| * п
* р
* у
 |

**Пелагистата зона** се состои од водениот столб на отворениот океан и може дополнително да се подели на региони по длабочина, како што е илустрирано на десната страна. Зборот „пелагичен" е изведен од старогрчки πέλαγος *(pélagos)* „отворено море". Пелагиската зона може да се замисли во смисла на имагинарен цилиндар или воден столб кој оди од површината на морето речиси до дното. Условите во водениот столб се менуваат со длабочина: притисокот се зголемува; температурата и количината на светлина се намалуваат; соленоста и количината на растворен кислород (како и микронутриенти како што се железо, магнезиум и калциум) се менуваат.

Покрај горенаведените промени, морскиот живот е под влијание на батиметријата (подводна топографија) и од близината на копното што е под вода, како што е морското дно или крајбрежјето или подморската планина. Морскиот живот е исто така под влијание на близината на површината на океанот, границата помеѓу океанот и атмосферата, што може да донесе светлина за фотосинтеза, но може да донесе и ветер што ги поттикнува брановите и ги поттикнува струите во движење. Пелагиската зона се однесува на отворени и слободни води во телото на океанот кои се протегаат помеѓу површината на океанот и дното на океанот и не се премногу блиску до некоја граница, како што е брегот или морското дно или површината. Морскиот живот кој живее во оваа зона може слободно да плива во која било насока, непречен од топографските ограничувања.

Океанската зона е длабок отворен океан надвор од континенталниот гребен. Овие морски води се во контраст со крајбрежните води во близина на брегот, како што се во утоките или на континенталниот гребен. Водата може да се нурне во океанската зона до длабочините на абисалната зона, па дури и во хадалната зона. Крајбрежните води генерално се ограничени на релативно плитката епипелагиска зона, иако тие сè уште се пелагични води доколку не се во близина на морското дно. Севкупно, пелагиската зона зафаќа 1.330 милиони km3 (320 милиони mi 3 ) со средна длабочина од 3,68 километри и максимална длабочина од 11 километри. Рибите кои живеат во пелагиската зона се нарекуваат пелагиски риби. Пелагискиот живот се намалува со зголемување на длабочината.

Пелагиската зона може да се спореди со бенталните и подморските зони на дното на морето. Бентланата зона е еколошки регион на самото дно на морето. Ја вклучува површината на седиментот и некои подповршински слоеви. Морските организми кои живеат во оваа зона, како што се школките и раковите, се нарекуваат бентос. Демерсалната зона е веднаш над бенталната зона. На неа може значително да влијае морското дно и животот што го има таму. Рибите кои живеат во подморската зона се нарекуваат подморски риби и можат да се поделат на бентални риби, кои се погусти од водата за да можат да се потпираат на дното, и бентопелагиски риби, кои пливаат во водениот столб веднаш над дното. Демерсалните риби се познати и како хранење на дното и земјена риба.

Длабочина и слоеви
------------------

Во зависност од тоа колку е длабоко морето, пелагичната зона може да се прошири на пет вертикални региони во океанот. Од врвот надолу, тие се:

### Епипелагиска зона (сончева светлина)

Ова е осветлената зона на површината на морето каде што има доволно светлина за фотосинтеза. Речиси целото примарно производство во океанот се случува овде. Следствено, растенијата и животните се во голема мера концентрирани во оваа зона. Примери на организми кои живеат во оваа зона се планктони, пловечки алги, медузи, туна, многу ајкули и делфини.

### Мезопелагиска зона (самрак)

Најзастапените организми кои напредуваат во мезопелагиската зона се хетеротрофните бактерии. Примери на животни што живеат овде се сабјарка, лигњи, *Anarhichadidae* или и некои видови сипи. Многу организми кои живеат во оваа зона се биолуминисцентни. Некои суштества кои живеат во мезопелагиската зона ноќе се издигнуваат до епипелагиската зона за да се хранат.

### Батијална зона (полноќ)

Името потекнува од старогрчки  *βαθύς* „длабоко". На оваа длабочина, океанот е целосно црн, освен повремените биолуминисцентни организми, како што е удичарката. Овде не постои живо растение. Повеќето животни кои живеат овде преживуваат со консумирање на отпадоците што паѓаат од зоните погоре, што е познато како „морски снег", или преку ловење другите жители на оваа зона. Други примери за жителите на оваа зона се џиновските лигњи, помалите лигњи и гримпотеутис или „ дамбо октопод". Овде џиновските лигњи се ловат од кашалоти кои нуркаат длабоко.

### Абисална зона (бездна зона)

Името е изведено од старогрчки  *ἄβυσσος* „безденски" (остаток од времето кога се верувало дека длабокиот океан или бездната е без дно). Многу малку суштества живеат на ниски температури, високи притисоци и целосна темнина на оваа длабочина. Меѓу видовите пронајдени во оваа зона се неколку видови лигњи; ехинодерми; морски членконоги вклучувајќи го и морскиот пајак. Многу од видовите кои живеат на овие длабочини се проѕирни и без очи поради тоталниот недостаток на светлина во оваа зона.

### Хадална зона

Името потекнува од царството на Ад, грчкото подземје. Ова е најдлабокиот дел од океанот со повеќе од 6,000 m (20.000 стапки) или 6,500 m (21.300 ft). Таквите длабочини обично се наоѓаат во океански ровови.

Пелагиски екосистем
-------------------

 Некои претставителни океански животни (не привлечени во размер) во нивните приближни длабочински еколошки живеалишта. Морските микроорганизми, исто така, постојат на површините и во ткивата и органите на различниот живот што го населува океанот, низ сите океански живеалишта. Животните вкоренети или живеат на дното на океанот не се пелагични, туку се бентосни животни.
Пелагискиот екосистем се базира на фитопланктон. Фитопланктонот ја произведува сопствената храна користејќи процес на фотосинтеза. Бидејќи им е потребна сончева светлина, тие ја населуваат горната, сончева зона, која ја вклучува крајбрежната или неритичката зона. Биоразновидноста значително се намалува во подлабоките зони под епипелагиската зона, бидејќи растворениот кислород се намалува, притисокот на водата се зголемува, температурите стануваат поладни, изворите на храна стануваат ретки, а светлината се намалува и конечно исчезнува.

### Пелагиски безрбетници

Некои примери на пелагиски без'рбетници вклучуваат крил, копеподи, медузи, ларви од декаподи, хиперидни амфиподи, ротифери и кладоцерани.

Правилото на Торсон вели дека бентосните морски безрбетници на ниски географски широчини имаат тенденција да произведуваат голем број јајца кои се развиваат до широко распространети пелагични ларви, додека на големи географски широчини таквите организми имаат тенденција да произведуваат се помалку и поголеми лецитотрофни јајца и поголеми потомци.

### Пелагиска риба

**Пелагиските риби** живеат во водениот столб на крајбрежните, океанските и езерските води, но не на или близу до дното на морето или езерото. Може да се споредат со подморските риби, кои живеат на или близу до дното, и рибите од коралниот гребен.

Пелагиските риби често се преселни риби, кои се хранат со планктони, и поголемите грабливци кои следат и се хранат со фуражните риби. Примери за преселни фуражни риби се харинга, аншоа и.т.н. Примери на поголеми пелагични риби кои ја ловат фуражната риба се туна и океански ајкули. 

### Пелагиски влекачи

*Pelamis platura*, пелагиска морска змија, е единствената од 65-те видови морски змии што го поминала целиот свој живот во оваа зона. Носи живи млади на море и е беспомошен на копно. Видот понекогаш формира агрегации од илјадници покрај дамки во површинските води. Пелагичната морска змија е најраспространет вид змии во светот. 

 Пелагискиот албатрос се протега на огромни области на океанот и може да ја обиколува Земјината топка.
Многу видови на морски желки ги поминуваат првите години од својот живот во пелагиската зона, приближувајќи се до брегот додека достигнуваат зрелост. 

### Пелагиски птици

**Пелагиските птици**, наречени и *океански птици* или морски птици, живеат на отворени мориња и океани наместо во внатрешноста или околу поограничените води како што се реките и езерата. Пелагиските птици се хранат со планктонски ракови, лигњи и фуражни риби.

Наводи
------

1. ↑  pelagic (adj.) *Online Etymological Dictionary*. Retrieved 17 February 2020.
2. ↑  Costello, Mark John; Cheung, Alan; De Hauwere, Nathalie (2010). „Surface Area and the Seabed Area, Volume, Depth, Slope, and Topographic Variation for the World's Seas, Oceans, and Countries". *Environmental Science & Technology*. **44** (23): 8821–8. Bibcode:2010EnST...44.8821C. doi:10.1021/es1012752. PMID 21033734.
3. ↑  Charette, Matthew; Smith, Walter (2010). „The Volume of Earth's Ocean". *Oceanography*. **23** (2): 112–4. doi:10.5670/oceanog.2010.51.
4. ↑  Mazuecos, E.; Arístegui, J.; Vázquez-Domínguez, E.; Ortega-Retuerta, E.; Gasol, J.M.; Reche, I. (2012). „Temperature control of microbial respiration and growth efficiency in the mesopelagic zone of the South Atlantic and Indian Oceans". *Deep Sea Research Part I: Oceanographic Research Papers*. **95**: 131–138. doi:10.3354/ame01583.
5. 1 2 3 4 5  The Open Ocean - MarineBio.org
6. ↑  Apprill, A. (2017)"Marine animal microbiomes: toward understanding host–microbiome interactions in a changing ocean". *Frontiers in Marine Science*, **4**: 222. doi:10.3389/fmars.2017.00222.  Material was copied from this source, which is available under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
7. ↑  Walker P and Wood E (2005) *The Open Ocean* (volume in a series called *Life in the sea*), Infobase Publishing, ISBN 978-0-8160-5705-4.
8. ↑  Thorson, G (1957). „Bottom communities (sublittoral or shallow shelf)". Во Hedgpeth, J.W. (уред.). *Treatise on Marine Ecology and Palaeoecology*. Geological Society of America. стр. 461–534.
9. ↑  Mileikovsky, S. A. (1971). „Types of larval development in marine bottom invertebrates, their distribution and ecological significance: a re-evaluation". *Marine Biology*. **10** (3): 193–213. doi:10.1007/BF00352809.
10. ↑  Lal, Brij V.; Fortune, Kate (January 2000). *The Pacific Islands: An Encyclopedia*. University of Hawaii Press. стр. 8. ISBN 978-0-8248-2265-1.

Понатамошно читање
------------------

* Рајан, Педи „Длабокоморски суштества" *Те Ара – енциклопедија на Нов Зеланд*, ажурирана на 21 септември 2007 г.
* „Пелагична зона (океанографија)" Encyclopædia Britannica Online. 21 март 2009 година.
* Grantham HS, Game ET, Lombard AT, et al. (2011) „Сместување на динамичките океанографски процеси и пелагиската биоразновидност во планирањето за зачувување на морето" *PLOS One* **6** (2): e16552. doi:10.1371/journal.pone.0016552 .
* 0-930118-23-5

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* GND: 4173618-7

 |

 |