АТЕРОСКЛЕРОЗА
-------------

**Атеросклероза** претставува **болест** која ги зафаќа големите и средните артерии во телото и се одликува со дисфункција на ендотелот на артеријата (внатрешниот дел, кој гледа кон луменот на артеријата), воспаление на артеријата, таложење на липиди, холестерол, калциум и клеточен остаток во интимата на крвниот сад. Ова таложење предизвикува формирање на **плака**, васкуларно ремоделирање, акутна/хронична опструкција (запушување), нарушувања во течењето на крвта, а со тоа и нарушено снабдување со **кислород** на органите во телото.
За да се рабере точно процесот на атеросклероза претходно е потребно барем наједноставно да се знае **градбата на крвниот сад**. Крвните садови се изградени од три слоја:

**Тunica intima**, **tunica media**, **tunica adventitia(адвентиција)**. **Tunica intima** е слојот кој директно е во контакт со луменот (каналот) на крвниот сад, т.е во директен контакт со крвта. Овој слој е главно изграден од клетки наречени ендотелијални клетки( *ендо* = внаатрешно). **Тunica media** e средишниот слој на пресек на крвниот сад и е главно изграден од мазни мускулни клетки. **Tunica adventitia (адвентиција)** е надворешниот слој на крвниот сад главно изграден од сврзни клетки (фибробласти) и колегени влакна.

### Механизам на настанување

Сè уште наполно непознат. Се знаат повеќе фактори кои делуваат и водат кон атероматозни промени на крвните садови. Постои теорија дека атеросклерозата е всушност одговор на повреда на крвниот сад. Повреда на крвниот сад може да се случи од случува од оксидиран **LDL** холестерол, инфективни агенси, токсини (производи од **пушење цигари**), хипергликемија (зголемен шеќер во крвта). За формирање на атеросклеротична лезија или промена треба да се случат каскада од неколку реакции и учество на повеќе клетки од организмот. Циркулирачките моноцити од крвта навлегуваат во интимата на крвниот сад( првиот слој) и се претвораат во макрофаги( клетки задолжени за чистење). Макрофагите го земаат "чистат "LDL холестеролот и го складираат во интимата на крвниот сад. Така тој започнува да се задебелува, во него се таложи и калциум па творбата почнува да стврднува и да формира плака, која има тенденција да расте. Со растот на плаката се случува стеснување на крвниот сад(опструкција) и нарушено снабдување на органите кои се снабдуваат со кислород преку засегнатиот крвен сад. Така на ниво на срцеви артерии и нивно запушување се случува **срцев инфаркт** (изумирање на одредена зона на ткиво заради наполно отсуство на кислород), на ниво на мозок се случува **мозочен удар**, на ниво на бел дроб се случува **белодробен инфаркт** итн, се во зависност од засегнатиот крвен сад со атеросклеротичната промена.

Атеросклерозата започнува да се формира уште од **рана возраст**, се наоѓаат и атеросклеротични промени кај деца, но најчесто симптомите се одразуваат во подоцнежните години.

**Атеросклерозат**а е водечка причина за смрт во развиениот индустријализиран свет.

### Пол

**Атеросклерозата** е почеста меѓу мажите отколку меѓу жените. Се смета дека жените се заштитени заради присуство на женските хормони особено естрогенот.

### Возраст

Најчесто симптоми од атеросклеротични промени како инфаркти се случуваат во 40 година па нагоре.

### СИМПТОМИ

Често многу од луѓето немаат никакви симптоми затоа што претставува **хронична болест** која полека прогредира. Симптоми кои се најпознати како резултат на напредната атеросклероза:

**Болка во гради (angina pectoris)** болка која се јавува зад градната коска и типично се шири кон левата рака и може да биде придружена со отежнато дишење.Особено се засилува при напор, кога се зголемува побарувачката на срцето за кислород, а се олеснува со одмарање или со нитроглицерин. Продолжена болка која не олеснува со одмор и е придружена со интензивно потење и отежнато дишење има значење на миокарден инфаркт (инфаркт на срце)

**Болка при одење (клаудикација)**, импотенција, незаздравувачки рани на нозете има значење на запушување на крвен сад на ектремитет.

**Мозочниот удар** се одликува со низа различни симптоми и невролошки знаци, често со главоболка, губење на свест, повраќање, слабост на одредени мускулни групи, се во зависност од артеријата која е зафатена.

### Ризични фактори

**Хиперлипидемија** ( особено зголемување на LDL холестерол)
**Хипертензија**
**Дијабетес( шеќерна болест)**
**Пушење**
**Дебелина**

### ДИЈАГНОЗА

**Лабораториски испитувања** : липиди, шеќер во крв
**Ултрасонографија (ЕХО)**
**Коронарна ангиографија**
**Компјутерска томографија, Магнетна резонанца**.

### ТРЕТМАН

**Третманот и превенцијата** опфаќаат контрола на липидите и шеќерот во крвта, висината на крвниот притисок да биде во граници на нормала, престанок со пушење, слабеење со соодветна диета и вежби кардио( пешачење на рамно тло), најдобри ефекти се постигнуваат доколку во неделата се практикува барем три дена по **30мин**. **Пешачење** на рамно во природа.

Наводи
------



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Кардиоваскуларна болест (на крвните садови) (I70–I99) |
| --- |
|  |
| Артерии, артериоли и капилари | 
* Периферна артериска болест
* Бергерова болест
* Атеросклероза
* Стеноза
* Аневризма

 |
|  |
| Вени | 
* Флебитис
* Варикозни вени
* Хемороид

 |
|  |
| Артерии или вени | 
* Ангиопатија
* Тромбоза

 |
|  |
| Крвен притисок | 

|  |  |
| --- | --- |
| Хипертензија | 
* Хипертензивна криза
* Секундарна хипертензија
* Пулмонална хипертензија

 |
|  |
| Хипотензија | 
* Ортостатска хипотензија

 |

 |

 |