**Италијанското врапче** (***Passer italiae***), познато и како **цисалпско врапче е** птица минувач од фамилијата на врапчиња *Минувачи*, која се наоѓа во Италија и други делови од медитеранскиот регион. По изглед, тој е среден помеѓу домашното врапче и шпанското врапче, а видот е тесно поврзан со домашното врапче. Италијанското врапче се јавува во северна Италија и соседните региони.

Имало многу дебати за потеклото и таксономскиот статус на италијанското врапче, особено со оглед на неговото можно хибридно потекло. Некои го класифицирале како подвид на домашното врапче, подвид на шпанското врапче или како посебен вид. ДНК анализа на Глен-Петер Сетре и неговите колеги која била објавена во 2011 година укажала на потеклото на италијанското врапче преку хибридизација помеѓу шпанските и домашните врапчиња, а Сетре и неговите колеги тврделе дека со оглед на неговото потекло и ограничениот степен на хибридизација, третманот како посебен вид бил поддржан .

Опис
----

Италијанското врапче е мала птица, со сиви и кафени перја. Половите се разликуваат по моделот на перја и малку по должина. Мажјакот има глава со дезен како онаа на шпанското врапче, со костенова круна, вратот и страните на главата и бели образи. Горниот дел на мажјакот е светлокостенлива, а долниот дел е бледосива. Мажјакот има црна дамка на грлото и градите, позната како лигавче или значка. Женката е речиси идентична со женското домашно врапче, но се разликува од женското шпанско врапче по недостатокот на црни ленти на долните делови. Повремено се забележува албинизам.

Италијанското врапче е приближно со иста големина како и домашното врапче, односно од 14-16 сантиметри во должина. Опашката е 5,3-6 сантиметри, тарсус 18,6-21 милиметри, и должината на крилата за мажјаците е 7,3-8,2 сантиметри. Тежината на италијанското врапче варира сезонски од 30 грама во зима до 26 грама во лето.

Вокализациите на италијанското врапче се слични на оние на шпанското и на домашното врапче. Мажјакот упатува *страшен* повик како оној на шпанското врапче да прогласи сопственост на гнездото и побрза верзија на ова како дел од приказот на додворувањето.

Таксономијата
-------------

Таксономскиот статус на италијанското врапче е предмет на дебата. Различно се смета за стабилен хибрид помеѓу домашното врапче и шпанското врапче, или како подвид на куќниот или шпанското врапче. Многу авторитети, вклучувајќи го и *Прирачникот за птиците на светот*, го препознаваат како посебен вид, макар и само заради погодност. Други, вклучително и многу групи за заштита, го сметаат италијанското врапче за едноставен хибрид и го игнорираат. Хромозомите на италијанските врапчиња се разликуваат од оние на домашните врапчиња, но митохондријалната ДНК укажува на блиска врска со домашното врапче.

ДНК анализа на Џо Хермансен, Глен-Петер Сетре и група други научници од Норвешка која била објавена во *„Молекуларна екологија"* во 2011 година покажувала дека италијанското врапче потекнува како хибрид помеѓу домашни и шпански врапчиња. Има митохондријална ДНК од двата родителски вида. Дополнително, сега се размножувала покрај шпанското врапче без вкрстување во областите каде што се појавуваат и двата вида. Иако се хибридизира со домашното врапче во ретко населена контактна зона на Алпите, контактната зона се одликува со релативно нагли промени во машкиот пердув специфични за видовите, што сугерира дека делумната репродуктивна изолација врз основа на пердувите можеби се развила и помеѓу овие две таксони. Како генетски различна група која е репродуктивно изолирана од родителскиот вид, таа мора да биде препознаена како посебен вид, според Хермансен и неговите колеги.

Распространетост и живеалиште
-----------------------------

 Италијанско врапче во Тоскана
Италијанското врапче се наоѓа во северна и централна Италија, Корзика и мали делови од Франција, Швајцарија, Австрија и Словенија. Нејзината распространетост била опишана од италијанскиот зоолог Енрико Хилиер Џиљоли во 1881 година. На најсеверниот раб на нејзиниот опсег во јужните Алпи, постои тесна хибридна зона околу 20-30 км (12–20 ми) широк со куќното врапче. Во јужна Италија, постои постепен клинички тренд со шпанското врапче, при што птиците се зголемуваат во нивната сличност со шпанското врапче по изглед и екологија на југ, од околу Неапол до западна Сицилија, каде што птиците личат на чисти шпански врапчиња. Сепак, овој тренд може да биде површен, и *Прирачникот на птиците на светот* ги препознава птиците од Сицилија и Крит како италијански врапчиња.

 Машко на Крит
Сардинија е населена од шпански врапчиња, додека врапчињата на Малта, Крит и соседните острови се слични на италијанските врапчиња. На Малта, врапчињата личат на шпанското врапче, со урбани птици кои се однесуваат слично како домашните врапчиња, а селските птици како шпанското врапче. Ситуацијата ја комплицираат домашните и шпанските врапчиња кои презимуваат и мигрираат на Малта. Посложена ситуација се јавува во делови од северна Африка, каде што се јавува многу променлива мешана, вкрстена популација на домашни врапчиња и шпански врапчиња. Овој „хибриден рој" прикажува цела палета на ликови од речиси чисти домашни врапчиња до речиси чисти шпански врапчиња и сè помеѓу.

Италијанското врапче е поврзано со човечки живеалишта, градови и земјоделски области. Во повеќето градови во Италија, ја дели урбаната средина со евроазиското врапче, и во некои делови на Неапол, тој е целосно заменет со овој вид.

Се верува дека популацијата за размножување на италијанските врапчиња се состои од 5 до 10 милиони парови, од кои 750.000 до 900.000 се проценува дека живеат во урбани области. Има густина на населеност од 58 до 160 пара километри на квадрат. До средината на 1990-тите, нејзиното население постојано се зголемувало, веројатно поради зголемената урбанизација. Помеѓу 2000 и 2005 година, популацијата на италијанските врапчиња во Италија се намалила за 27,1 проценти, отсликувајќи ги опаѓањата на домашните врапчиња низ Европа. Од 1998 до 2008 година, урбаното население се намалило за околу 50 проценти. Студијата за статусот на италијанското врапче наведело голем број потенцијални причини за опаѓање на италијанското врапче, вклучувајќи недостиг од храна за инсекти, интензивирање на земјоделството и намалување на зелените површини. Италијанското врапче е меѓу најчестите птици во италијанските градови, но други видови, вклучувајќи ја и европската златна репка, се почести.

Однесување
----------

Јајца
Фреска во Помпеја која прикажува италијански врапче или роднина
Однесувањето на италијанското врапче е слично на многу начини на однесувањето на домашното врапче. Таа е социјална птица, која најмногу се храни со семиња и инсекти.

Претежно е седентарен, но донекаде талка надвор од сезоната на парење. Овие скитници се главно локални, но тие може да се прошират и во јужна Франција. Слично на тоа, куќното врапче понекогаш се јавува како зимски посетител во северна Италија.

Покрај интерградирањето со шпанските и домашните врапчиња, италијанското врапче е забележано како хибридизира со евроазиското дрво. Се чини дека јајцата на италијанското врапче не се разликуваат од оние на домашното врапче.

Односите со луѓето
------------------

Во поголемиот дел од својот опсег, италијанското врапче е обилна и позната птица од куќи. Таа е една од дивите птици кои најчесто се консумираат како храна во Италија. Во Помпеја се пронајдени портрети на италијанскиот врапче или на еден од неговите роднини. Како домашно врапче, италијанското врапче се смета за биолошки показател за загадување.

Наводи
------

1. ↑  BirdLife International (2017). "*Passer italiae*". *The IUCN Red List of Threatened Species*. **2017**: e.T103819014A119356624. doi:10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T103819014A119356624.en. S2CID 240327457.
2. ↑  Töpfer, Till (2006). „The taxonomic status of the Italian Sparrow – *Passer italiae* (Vieillot 1817): Speciation by stabilised hybridisation? A critical analysis" (PDF, abstract only). *Zootaxa*. **1325**: 117–145. doi:10.11646/zootaxa.1325.1.8. ISSN 1175-5334.
3. 1 2 3 4 5 6  Summers-Smith 1988 harvnb error: no target: CITEREFSummers-Smith1988 (help)
4. ↑  Bogliani, G.; Brangi, A. (1990). „Abrasion of the status badge in the male Italian Sparrow *Passer italiae*". *Bird Study*. **37** (3): 195–198. doi:10.1080/00063659009477057.
5. ↑  Picaglia, L. (1889). „Elenco degli ucceli Modenese (Continuazione)". *Atti della Società dei Naturalisti e Matematici di Modena* (италијански). **VIII**. Посетено на 2010-04-20.
6. 1 2  Backhouse 1890 harvnb error: no target: CITEREFBackhouse1890 (help)
7. ↑  Cramp & Perrins 1994 harvnb error: no target: CITEREFCrampPerrins1994 (help)
8. ↑  Fulgione, D.; Rusch, C. E.; Esposito, A.; Milone, M. (1998). „Dynamics of weight, fat and moult in the Italian Sparrow *Passer domesticus italiae*". *Acta Ornithologica*. **33**: 93–98. Посетено на 2010-04-22.
9. ↑  Summers-Smith, J. Denis (2009). „Family Passeridae (Old World Sparrows)". Во del Hoyo, Josep; Elliott, Andrew; Christie, David (уред.). *Handbook of the Birds of the World*. 14: Bush-shrikes to Old World Sparrows. Barcelona: Lynx Edicions. ISBN 978-84-96553-50-7.
10. ↑  Fulgione, D.; Esposito, A.; Rusch, C. E.; Milone, M. (December 2000). „Song clinal variability in *Passer italiae*, a species of probable hybrid origins". *Avocetta*. **24** (2): 107–112. Архивирано од изворникот на 2010-05-07. Посетено на 2010-04-20.
11. ↑  Gill, Victoria. „Italian sparrow joins family as a new species". *BBC News*. Посетено на 2011-09-19.
12. ↑  Stephan, B. (1986). „Die Evolutionstheorie und der taxonomische Status des Italiensperlings". *Mitteilungen aus dem Zoologischen Museum in Berlin* (германски). **62**. doi:10.1515/9783112567302-003.
13. ↑  Snow & Perrins 1998 harvnb error: no target: CITEREFSnowPerrins1998 (help)
14. ↑  „Pending decisions with comments on their progress" (PDF). AERC TAC. Архивирано од изворникот (PDF) на 20 July 2011. Посетено на 2010-08-21.
15. ↑  Massa, Bruno (2006). „Biological significance and conservation of biogeographical bird populations as shown by selected Mediterranean species" (PDF). *Avocetta*. **30**: 5–14. Посетено на 2010-05-03.
16. ↑  Allende, Luis M.; Rubio, Isabel; Ruíz-del-Valle, Valentin; Guillén, Jesus; Martínez-Laso, Jorge; Lowy, Ernesto; Varela, Pilar; Zamora, Jorge; Arnaiz-Villena, Antonio (August 2001). „The Old World sparrows (genus *Passer*) phylogeography and their relative abundance of nuclear mtDNA pseudogenes" (PDF). *Journal of Molecular Evolution*. **53** (2): 144–154. Bibcode:2001JMolE..53..144A. CiteSeerX 10.1.1.520.4878. doi:10.1007/s002390010202. PMID 11479685. Архивирано од изворникот (PDF) на 21 July 2011.
17. ↑  Hermansen, Jo S.; Sæther, Stein A.; Elgvin, Tore O.; Borge, Thomas; Hjelle, Elin; Sætre, Glenn-Peter (September 2011). „Hybrid speciation in sparrows I: phenotypic intermediacy, genetic admixture and barriers to gene flow". *Molecular Ecology*. **20** (18): 3812–3822. doi:10.1111/j.1365-294X.2011.05183.x. PMID 21771138.
18. ↑  Giglioli, Henry Hillyer (1881). „Notes on the Avifauna of Italy". *The Ibis*. 4. **5** (XVIII): 181–222.
19. ↑  Hermansen, Jo Skeie (2009). *On the origin of an avian species by means of natural hybridization*. Oslo: Universitetet i Oslo. Архивирано од изворникот на 2011-07-18. Посетено на 2010-10-23.
20. 1 2  Summers-Smith 1992 harvnb error: no target: CITEREFSummers-Smith1992 (help)
21. ↑  Meinertzhagen, R. (1921). „A Note on the Breeding Birds of Crete". *The Ibis*. 11. **3**.
22. ↑  Despott, G. (2008). „Notes on the Ornithology of Malta". *The Ibis*. 10. **5** (3): 281–349. doi:10.1111/j.1474-919x.1917.tb00557.x.
23. ↑  Hartert, E. (1919). „Types of Birds in the Tring Museum. B. Types in the General Collection". *Novitates Zoologicae*. **XXVI**: 123–178.
24. ↑  Sultana, Joe (2007). „Ein neues Ereignis: Wandernde Weidensperlinge *Passer hispaniolensis* in Malta". *Ornithologische Mitteilungen* (германски). **59** (1): 30–32.
25. ↑  Roberts 1954 harvnb error: no target: CITEREFRoberts1954 (help)
26. ↑  Rothschild, W.; Hartert, E. (1911). „Ornithological Explorations in Algeria". *Novitates Zoologicae*. **18**: 456–550. doi:10.5962/bhl.part.1696.
27. ↑  Giglioli, Henry (1865). „Notes on the Birds observed at Pisa and in its Neighbourhood during the Winter, Spring, and Summer of 1864". *The Ibis*. New Series. **1**: 50–63. doi:10.1111/j.1474-919x.1865.tb05751.x.
28. ↑  Wallis, H. M. (1887). „Notes upon the Northern Limit of the Italian Sparrow (*Passer italiae*)". *The Ibis*. 5. **5** (4): 454–455. doi:10.1111/j.1474-919x.1887.tb06627.x.
29. ↑  Mirabella, P.; Fraissinet, M.; Milone, M. (1996). „Breeding birds and territorial heterogeneity in Naples city (Italy)". *Acta Ornithologica*. **31** (1): 25–31. Посетено на 2010-04-22.
30. 1 2  Dinetti, Marco (2008). „I passeri *Passer* spp.: da "problematici" a specie di interesse conservazionistico". *Avocetta*. **32**: 61–68. Архивирано од изворникот на 2010-05-05. Посетено на 2010-04-20.
31. ↑  Massa, B.; Milone, M.; Groselj, P. (1997). „Italian Sparrow". Во Hagemeĳer, W. J. M.; Blair, M. J. (уред.). *The EBCC Atlas of European Breeding Birds: Their Distribution and Abundance*. London: T. & A. D. Poyser. ISBN 978-0-85661-091-2.
32. ↑  Fraissinet, Maurizio; Dinetti, Marco. „Urban Ornithological Atlases in Italy" (PDF). *Bird Census News*. **20** (2). Архивирано од изворникот (PDF) на 2015-09-23. Посетено на 2010-04-27.
33. ↑  Summers-Smith 1963 harvnb error: no target: CITEREFSummers-Smith1963 (help)
34. ↑  Gustin, Marco; Sorace, Alberto (2002). „Autumn movements of Italian Sparrows *Passer italiae* in central Italy". *Ringing & Migration*. **21** (1): 1–4. doi:10.1080/03078698.2002.9674270. Архивирано од изворникот на 15 March 2010. Посетено на 2010-04-20.
35. ↑  Gustin, Marco; Sorace, Alberto; Cecere, Jacodo (2003). „Plumage and biometrics of two hybrids Italian sparrow *Passer italiae* X tree sparrow *Passer montanus* in central Italy". *Alauda*. **71** (3): 375–376. ISSN 0002-4619.
36. ↑  Ogilvie-Grant 1912 harvnb error: no target: CITEREFOgilvie-Grant1912 (help)
37. ↑  Jourdain 1906 harvnb error: no target: CITEREFJourdain1906 (help)
38. ↑  Meiklejohn, M. F. M. (1962). „Wild birds as human food". *Proceedings of the Nutrition Society*. **21**: 80–83. doi:10.1079/PNS19620014. PMID 14472204.
39. ↑  „Garden with colonnade (peristyle)". *Pompeii and the Roman Villa: Art and Culture around the Bay of Naples*. National Gallery of Art. Архивирано од изворникот на 2010-06-02. Посетено на 2010-04-20.
40. ↑  Gragnaniello, S.; Fulgione, D.; Milone, M.; Soppelsa, O.; Cacace, P.; Ferrara, L. (June 2001). „Sparrows as Possible Heavy-Metal Biomonitors of Polluted Environments". *Bulletin of Environmental Contamination and Toxicology*. **66** (6): 719–726. doi:10.1007/s001280068. PMID 11353373.

Надворешни врски
----------------

* Италијанско врапче на Ризницата ?
* Italian sparrow at the Internet Bird Collection
* Italian sparrow vocalisations