**Лајта** (германски: *Leitha*; унгарски: *Lajta*/*Lajtha*, порано *Sár(-víz)*) или **Литава** (чешки и словачки: *Litava*) — река во Австрија и Унгарија, десна притока на Дунав. It is 120,8 км long (168,5 км ако се вброи изворишната река Шварца). Сливот зафаќа површина од 2.138 км2.

Потекло на името
----------------

Реката за првпат е спомната во 833 г. како Литаха (*Lithaha*) во тапија издадена од Лудвиг Германски, син на каролиншкиот цар Лудвиг Побожниот и владетел на племенското војводство Баварија. Старогорногерманското име *lît* веројатно се однесува на панонскиот (илирски) поим за „кал", одржан во старото унгарски име *Sár* (спор. *mocsár*, „мочуриште").

Течение
-------

Плоча на изворот на реката
Лајта извира во Долна Австрија во спој од изворишните реки Шварца и Пите. Шварца ги одводнува масивите Шнеберг, Ракс и Снежните Алпи (Шнеалпе) во Северните Варовнички Алпи. Помеѓу Ебенфурт и Лајтапродерсдорф, и меѓу Брук на Лајта и Гатендорф, реката ја исцртува границата меѓу покраините Долна Австрија и Градиште. Источно од Никелсдорф преоѓа во Унгарија, а потоа се влева во мосонскиот ракав на Дунав западно од Малиот Житен Остров (Сигеткез) кај Мошонмаѓаровар. Поголеми населени места по течението се Винер Нојштат, Брук и Мошонмаѓаровар.

Големо количество вода од составницата Шварца се пренасочува во Винернојштатскиот Канал и за снабдување на Виена со пивка вода. Од Лајта се двојат уште неколку канали кои некогаш ги напојувале предачниците, а денес напојуваат хидроелектрани. Најголемиот дел од водата помеѓу Зајберсдорф и Хоф на Лајтаберге е пренасочена за таа ел. Оттаму реката обично е пресушена, освен во периоди на необична полноводност. Низводно од Кацелсдорф речното корито исто така е речиси наполно суво.

Dried-up streambed of Leitha near Бад Ерлах

Историска граница
-----------------

По унгарското освојување на Панонската Низина кон крајот на IX век, маѓарските коњаници се обиделе да се пробијат уште поназапад во соседните западнофранкиски земји, но биле поразени од кралот Отон I во Битката на Лешко Поле (955). Потоа војската на баварскиот војвода Хајнрих Кавгаџијата постепено ги побратиле териториите по Виенската Шума сè до Лајта. Во овие краишта околу 976 г. е основана Маркгрофовијата Австрија (Источна Марка) под водство на бабенберговски маркгроф Леополд I.

На почетокот на II милениум унгарскатата граница одела долж брегот на Лајта, а почнувајќи од 1156 г. ја образувала источната граница Војводството Австрија со тврдини во Винер Нојштат, Брук и Хајнбург. Последниот бабенбершки војвода Фридрих II загинал во Битката кај Лајта 1246 против унгарскиот крал Бела IV. Границата е потврдена во тапија издадена од кралот Сигизмунд во 1411 г. кога ќерка му Елизабета се омажила за хабсбуршкиот војвода Албрехт II. Имињата Цислајтанија, Транслајтанија и Лајтско Банство (Лајтабаншаг) се должат на реката. По Австроунгарската спогодба од 1867 г. со која е создадена Двојната Монархија, Транслајтанија (*Transleithanien*, „отаде Лајта") бил разговорен израз во Виена за земјите преку Лајта (т.е. Кралството Унгарија), а со Цислајтанија (*Cisleithanien*, „одовде Лајта") се нарекувале австриските земји. Сепак, Лајта не ја образувала целата граница: на пример, Галиција и Буковина, кој биле во Цислајтанија, биле североисточно од Унгарија. Од своја страна, реката Морава ја образувала границата помеѓу цислајтанска Моравија и транслајтанските земји во денешна Словачка (Горна Унгарија).

Со распадот на Австроунгарија по Првата светска војна е потпишан Тријанонски договор (1920) во кој стои дека западната унгарска територија на прогласеното Лајтското Банство влегува во Република Австрија (како Градиште), а течението на реката станало внатрешна австриска граница.

Поврзано
--------

* Цислајтанија
* Транслајтанија

Наводи
------

1. 1 2  Атлас на Долна Австрија
2. ↑  „Flächenverzeichnis der Flussgebiete: Leitha-, Rabnitz- und Raabgebiet" (PDF). *Beiträge zur Hydrografie Österreichs Heft 63*. декември 2014. стр. 39.
3. ↑  Потврдено на современ атлас
4. ↑  Википедија на германски

Надворешни врски
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Лајта" на Ризницата ? |

* „Leitha". *Нова Колиерова енциклопедија*. 1921. (англиски)