**Хипатија (Ипатија) Александриска** (р. 350–370; поч. 415) — антички филозоф, математичар и научник од Александрија. Таа се смета за првата жена со големи заслуги во физиката, математиката, филозофијата и астрономијата. Предавала во Александрија, схоларх во Александриската школа на неоплатонизмот. Се смета дека убиството на Хипатија го означил крајот на антиката, и исто така "ефикасно го одбележа падот на Александрискиот интелектуален живот".

Животопис
---------

Хипатија е родена во семејството на математичарот Теон Александриски, еден од најобразованите мажи во Александрија во тоа време и последен управник на Александриската библиотека пред нејзиното затворање од ортодоксниот христијански император Теодосиј I. Теон ѝ овозможил на својата ќерка сестрано образование, при што ја запознал со сите тогаш познати науки. Околу 400 година Хипатија е поканета да чита лекции во Александриската библиотека, каде ја воведува катедрата по филозофија. Таа ги предавала философиите на Платон и Аристотел, математика и се занимавала со пресметување на астрономските табели. Напишала три дела, со коментари за делата на Аполониј Пергски и Диофант Александриски (III век од н.е.). Повеќето нејзини трудови биле уништени при опожарувањето на библиотеката. Хипатија е позната со своите трудови по математика и геометрија и најмногу со идеите за конусните пресеци, изложени од Аполониј Пергски. Во нејзиниот најпознат труд „*За конусите на Аполониј*" се опишува разделувањето на конусите на различни делови низ рамнина. Оваа концепција ја доразвива идејата за хиперболите, параболите и елипсите.

За време на животот на Хипатија, Римското Царство било во фаза на прифаќање на христијанството и Александрија бил град на спротивставени идеи. Хипатија учествувала во александриската градска политика. Имала блиски односи со префектот на градот Орест. Верувајќи дека стои зад лошите односи меѓу Орест и александрискиот епископ Кирил Александриски (подоцна канонизиран), таа е заловена и убиена од разбеснета толпа христијани, според христијанскиот историчар Сократ Схоластик, предводена од свештеник наречен Петар.

Тие ја киднапирале Хипатија и ја однеле во „црквата наречена Цезариум. Тие потоа ја убиле со плочки." Потоа, мажите почнале да ја осакатуваат и ја запалиле. Вестите за убиството на Хипатија предизвикале големо јавно неодобрување на целата Александриската христијанска заедница. Схоластих забележува: „Навистина ништо не може да биде подалеку од духот на христијанството од масакрите, тепачките и трансакциите од тој вид."

Александрискиот поет Паладиј пишувал за неа: „Сè во тебе, о, Хипатија, е небесно - и делата, и убавината, и зборовите, и чистата како ѕвезда мудра светлина".

Наводи
------

1. ↑  Colavito,A. & Petta,A. (April 2004), *Hypatia: Scientist of Alexandria*. Milan, Italy: Lightning Print Ltd. (ISBN 9788848804202).
2. ↑  "Women Philosophers in the Ancient Greek World: Donning the Mantle", by Kathleen Wider. Hypatia © 1986 Indiana University Press p. 49–50; Mangasarian, Mangasar Mugurditch. The Martyrdom of Hypatia, 1915
3. ↑  Greenblatt, *The Swerve: how the world became modern* 2011:93.
4. ↑  Јован Дучић, *Благо Цара Радована* (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 166.
5. ↑  Види Сократ Схоластик. Црковна историја, превод од грчки, направен во Санкт-Петербуршката духовна академија:
6. ↑  „Chronicle 84.87–103". Архивирано од изворникот на 2016-06-04. Посетено на 2014-12-02.
7. ↑  Edward Jay Watts, (2006), *City and School in Late Antique Athens and Alexandria*. "Hypatia and pagan philosophical culture in the later fourth century", pages 197–198. University of California Press

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* VIAF: 316731617
* LCCN: n85017447
* ISNI: 0000 0004 5092 3663
* GND: 119121409
* SUDOC: 027965570
* BNF: cb11989551z (податоци)
* BIBSYS: 90860391
* NLA: 56568153
* NDL: 031828782
* NKC: xx0144194
* BNE: XX1526003

 |

 |