**Историјата на Унгарија** **пред унгарското освојување** го опфаќа временскиот период пред унгарското освојување во 9 век на териториите кои подоцна биле претворени во Кнежеството Унгарија и Кралството Унгарија.

Првите познати траги припаѓаат на Хомо хајделбергенсис, со ретки или непостоечки докази за човечко присуство до неандерталците пред околу 100.000 години. Анатомски модерните луѓе пристигнале во Карпатскиот басен пред 30,000 пред нашата ера и припаѓале на групата Аурињаци. Остатокот од каменото време се истакнува со минимални или сè уште необработени археолошки докази, со исклучок на културата на линеарната керамика — „цивилизацијата од типот на градина" што го вовело земјоделството во Карпатскиот басен.

За време на бакарното и бронзеното време, три значајни групи биле културите на Баден, Мако и Османлиска (да не се меша со Турците Османлии). Големото подобрување очигледно било обработката на метал, но културата на Баден, исто така, донела кремирање, па дури и трговија на далечина со оддалечените области како што се Балтикот или Иран. Турбулентните промени во текот на доцното бронзено време ја завршиле староседелната, релативно напредна цивилизација и го започнале железното доба и била забележана масовна имиграција на индоевропски номади за кои се верува дека биле од античко иранско потекло. Меѓутоа, како што одминувало времето, Карпатскиот басен привлекувал имиграција од сите правци: Келтите Халштат од запад биле првите и највлијателните околу 750 пред нашата ера, мистериозните Сигине околу 500 пред нашата ера, Панонците — илирско племе ја дале иднината. Римската провинција го добила своето име, додека самиот исток бил окупиран од други тракиски, ирански и подоцна келтски племиња. Пред 100 п.н.е. поголемиот дел од областа била окупирана од различни келтски или келтски луѓе, како што се наследниците на културата Халштат, Тауриските, Бои и Панонците.

Римската ера започнала со неколку напади помеѓу 156 и 70 пред нашата ера, но нивното постепено освојување било прекинато од страна на дакискиот крал Буребиста, чие кралство се протегало до денешна Словачка во најголем обем. Сепак, периодот на доминација на Дакиј не траел долго, па Римјаните до 9 п.н.е. ја потчиниле целата област и ја претвориле во покраината Панонија на провинцијата Илирик и на крајот во провинцијата Панонија. Под римско владеење, многу современи градови како Буда, Ѓер и Сопрон биле основани и населението се романизирало, а културата како целина процветала. Римските императори понекогаш дозволувале други племиња да се населуваат на територијата, како што биле Јазигите или Вандалите. Христијанството се проширило во текот на 4 век, кога станало државна религија.

Во првите години од ерата на миграција, Карпатскиот басен бил населен од Хуните кои до 430 година имале воспоставено сериозна, ако и краткотрајна, доминација во Европа со центар во сливот. Со нив заедно живееле и бројни германски племиња како што се Готите, Маркомани, Квади или Гепиди, од кои Гепидите останало најдолго и нивните народи биле инкорпорирани во Хунската империја. Следниот бран на миграција во текот на 6 век донел други германски племиња, Ломбардите и Херули, кои ги совладале Гепидите, само за да бидат соборени од друго големо номадско племе, Аварите. Како и Хуните, Аварите основале таму империја и претставувале огромна закана за нивните соседи, но на крајот биле поразени од двете соседни држави и од внатрешните судири (околу 800). Сепак, населението на Аварите останало прилично стабилно до унгарското освојување. Територијата станала поделена помеѓу Источна Франција и Првата бугарска империја со североисточниот дел под Моравското словенско кнежество Нитра. Ваквата состојба траела до доаѓањето на племињата Маџар кон крајот на 9 век.

Праисторија
-----------

### Камено доба

A modern building built between rocks Влезот на археолошкиот локалитет Вертесзолос каде што е пронајдена окципиталната коска на „Саму".
Најстариот археолошки локалитет кој дал докази за човечко присуство - човечки коски, алатки од камчиња и кујнски ѓубре - во Карпатскиот басен бил ископан во Вертесзолос во Трансдунавбија во 1960-тите. Средниот плеистоцен се наоѓал во басени од варовнички туф со дијаметар од 3-6 метри (9.8-19.7 фт) и таму биле формирани блиските топли извори. Локацијата кај Вертесшулс била окупирана пет пати помеѓу околу 500.000 и 250.000 години. Пронајдени биле окципиталната коска на возрасен маж *Хомо хејделбергенсис*, кој сега е познат како „Саму", и млечен заб на дете. Пронајдени биле и алатки од кварцити и силекс камчиња собрани кај блиската река, како и камин со огништа направени од згмечени животински коски, со остатоци од диви коњи, аурохи, бизони, црвени елени, елени, волци, мечки, и мачки со сабја заби.

Постои празнина во археолошките записи, без докази за човечко присуство пред околу 250.000 до 100.000 години. Најраните локалитети од среден палеолитдатираат во преодниот период помеѓу глацијалните периоди Рис и Вурм пред околу 100.000 години. Остатоци од черепи покажуваат дека неандерталците ја населувале североисточна Трансдунавбија и планините Бук во овој период. Неандерталците кои живееле во регионот Ерд помеѓу околу 100.000 и 40.000 пред нашата ера користеле кварцитни камчиња. Тие воделе ловечки експедиции до ридовите Герече за пештерски мечки, диви коњи, волнени носорози и други животни. Неандерталската заедница се населила во близина на изворите со топла вода во Тата околу 50.000 п.н.е. Ловеле телиња од мамут, кафеава мечка, диви коњи и елени од трска. На местото бил пронајден рамен овален предмет направен од ламела на забот на мамут, сличен на ритуалот *тјурунга* на домородните Австралијци. Третата група неандерталци била населена во пештерите на ридовите Пилис, Вертес и Гересе. Тие редовно ги посетувале планините Бук и Белите Карпати за да соберат суровина за нивните алатки. Козолот бил главниот плен на неандерталците од локалитетите од средниот палеолот во планините Бук. Покрај локалниот камен, користеле и суровина од Белите Карпати и регионот на реката Прут. Археолошките истражувања покажале дека неандерталците исчезнале од северните региони на Карпатскиот басен пред околу 40.000 години.

Најновите истражувања покажале дека првите заедници на анатомски модерни луѓе дошле во Карпатскиот басен помеѓу 33,000 and 28,000 п.н.е. Следствено, не можело да се докаже соживотот на неандерталците и современите луѓе на територијата, што се претпоставувало со претходна стипендија. Групата на модерни луѓе Аурињаци кои се населиле во пештерата Исталоско првенствено користеле алатки направени од коски и ја користеле пештерата како сезонско кампување за време на нивниот лов на дивокоза, црвен елен, ирваси и други локални животни. Нивните алатки направени од камен покажуваат дека дошле до планините Бук од северните Карпати и од регионот на Прут. Според научното гледиште, може да се разликува локална археолошка култура - „културата на Селета" - која претставува премин помеѓу средниот и горниот палеолит и се карактеризира со копја во облик на лист од околу 32,000 п.н.е. Сепак, постоењето на посебна археолошка култура не е едногласно прифатено од специјалистите, бидејќи повеќето праисториски алатки од истоимената пештера Селета (во источната страна на Бук) се слични на оние пронајдени во локалитетите од Горнопалеолит во Централна Европа.

Привлечени од богатата фауна на низините во центарот на Карпатскиот басен, групи ловци „Гравети" навлегле на територијата од запад пред околу 27.000 години. Централните пасишта не биле покриени со мраз дури и во максимумот од последната глацијација (пред околу 20.000 години). Тие што пристигнале подоцна се населиле на врвовите на ридовите покрај реките Хорнад и Бодрог. Првенствено ловеле мамут и елен и користеле камени сечила за обработка на кожа, коски, рогови и дрво. Уметничките наоди се ретки; на пример, диск со назабени рабови, кој бил направен од полиран варовник, бил пронајден во Бодрогкерестур. Вториот бран на „Гравети" пристигнал во потоплиот период кој започнал пред околу 20.000 години. Тие првенствено ги правеле своите алатки од камчиња, слични на заедниците од долниот палеолит, но не можело да се открие континуитет помеѓу двете групи. Остатоците од полупотонати колиби биле ископани на место на врвот на ридот во близина на Сарвар, каде што биле пронајдени и коски од ирваси. Местото, исто така, дало перфориран (но не украсен) рогов од ирваси. Покрај постојаните населби, привремените логори на ловците на Гравети биле откопани во рамнините на Јашаг и околу Сегед. Пред околу 15.000 години, на територијата дошле нови ловци; нивните најпознати населби се наоѓале во североисточна Трансдунавбија. Приврзок направен од заб од волк, пар црвени заби од елени и слични наоди укажуваат дека овие ловци носеле украси.

Мезолитските локалитети се ретки, но почнуваат да се појавуваат по извршување на систематски истражувања, особено во областа Јашаг.

### Неолит до бакарно доба

Неолитската населба започнала со културата Криш-Корош, која датира од јаглерод околу 6200 година п.н.е. Во средниот неолит, културата на западната линеарна керамика во Трансдунабија и Сату-Маре (Шатмар) и источната линеарна керамика (наречена „Алфелд линеарна керамика" во Унгарија) на исток, се развила во Желиезовце (Словачка) и Сакалхат и Бук, соодветно. Културата на Тиса од доцниот неолит била проследена со енеолитските култури Тизаполгар и Бодрогкерештур. Овие култури биле дел од поширокиот културен комплекс познат како Стара Европа или Дунавската цивилизација.

Баденската култура (околу 3600 – 2800 пред наша ера) била археолошка култура од бакарното доба (халколитска) пронајдена во Централна Европа. Во унгарските и словачките локалитети, кремираните човечки останки често биле ставани во антропоморфни урни, додека во Нитриански Храдок, била пронајдена масовна гробница. Пилисмарот биле единствените познати гробишта со поединечни гробници кои биле пронајдени во раниот локалитет Баден („фаза Болерас"), во округот Комаром-Естергом, кој исто така содржел неколку примери на стоки што веројатно биле извезени од културата на стоката со украси со мозочен удар (центрирана во она што сега е Полска). Некои научници тврдат дека културата на Баден била ран пример за индоевропска култура во Централна Европа.

* Керамички олтар за култура Тиса, 5300-5200 п.н.е.Керамички олтар за култура Тиса, 5300-5200 п.н.е.
* Антропоморфен сад, Линеарна грнчарска култура, о. 5400-4500 п.н.еАнтропоморфен сад, Линеарна грнчарска култура, о. 5400-4500 п.н.е
* Неолитска долга куќа, Линеарна грнчарска култура, о. 5500-4500 п.н.еНеолитска долга куќа, Линеарна грнчарска култура, о. 5500-4500 п.н.е
* Златен идол, култура на Бодрогкерестур, о. 4000-3600 п.н.еЗлатен идол, култура на Бодрогкерестур, о. 4000-3600 п.н.е
* Бакарни орнаменти, Тизаполгар култура, о. 4000 п.н.еБакарни орнаменти, Тизаполгар култура, о. 4000 п.н.е
* Керамички сад, Баденска култура, о. 4 милениум п.н.еКерамички сад, Баденска култура, о. 4 милениум п.н.е
* Модерна скулптура на модел на вагон за култура во Баден, о. 3300 п.н.е.Модерна скулптура на модел на вагон за култура во Баден, о. 3300 п.н.е.
* Бакарни секири, Баденска култураБакарни секири, Баденска култура

### Бронзено доба

Мако (град во современиот округ Цонград) го позајмува своето име на материјалната култура од 3-тиот милениум п.н.е. (позната и како Мако-Цака или Косихи-Цака култура) и други археолошки наоди од бакарното / бронзеното време. Околу Мако има повеќе од 180 регистрирани археолошки локалитети, од кои најважни се во Кизомбор. Културата Мако често се смета за подмножество или гранка на пошироката Вучедолска култура, со центар на Вуковар). Иако не постои консензус за културната припадност на локалитетите Мако, курганите, токите, накитот и коњичката опрема пронајдени во близина на Мако може да сугерираат врски со номадите кои мигрираат од евроазиската степа. Во подоцнежните фази, овие локации содржат многу голем број предмети поврзани со Сарматите.

Османлиската култура (позната и како култура Отоманско- Фузесабонија) била култура од бронзеното време (околу 2100–1400 пред нашата ера) која се протегала од источна Унгарија и западна Романија до југоисточна Полска и западна Украина. Килибарот извезен на праисториските трговски патишта од Балтикот често се наоѓа на местата во Отоманија, а луѓето од оваа култура изгледа дека го држеле централниот дел од таканаречениот „Пат на килибарот", кој ги поврзувал моќните и во подем антички медитерански држави на југ. - источен балтички регион. Културата на Османлиите била наследена од културата на Тумулус и културата на Урнфилд.

Главни статии: Pannonia Superior, Pannonia Inferior, Pannonia Prima, и Pannonia Valeria* Бронзена кама, 2000-1800 п.н.еБронзена кама, 2000-1800 п.н.е
* Килибарна и златна складиште, култура на хатван, 18 век п.н.еКилибарна и златна складиште, култура на хатван, 18 век п.н.е
* Меч од типот Hajdúsámson, култура на Османлиите, 1700-1600 п.н.е..Меч од типот Hajdúsámson, култура на Османлиите, 1700-1600 п.н.е..
* Бронзена секира, култура на Отоманија, в. 1500 п.н.еБронзена секира, култура на Отоманија, в. 1500 п.н.е
* Златна лента, култура на Ватја, о. 1500 п.н.еЗлатна лента, култура на Ватја, о. 1500 п.н.е
* Златен накит, Култура на обложена керамика, о. 1500 п.н.еЗлатен накит, Култура на обложена керамика, о. 1500 п.н.е
* Златен накит, култура на Тумулус, 15 век п.н.еЗлатен накит, култура на Тумулус, 15 век п.н.е
* Бронзена нараквица, култура на тумулБронзена нараквица, култура на тумул
* Бронзен ѓердан, култура на тумулБронзен ѓердан, култура на тумул
* Погребувања од средно бронзено време, музејска диорамаПогребувања од средно бронзено време, музејска диорама
* Различни наоди од бронзеното времеРазлични наоди од бронзеното време
* Различни наоди од бронзеното времеРазлични наоди од бронзеното време
* Бронзена дијадема, култура на Урнфилд, о. 1200 п.н.еБронзена дијадема, култура на Урнфилд, о. 1200 п.н.е
* Бронзен котел, Урнфилд култура, о. 1000 п.н.еБронзен котел, Урнфилд култура, о. 1000 п.н.е
* Бронзена ситула, Урнфилд култура, о. 1000 п.н.е.Бронзена ситула, Урнфилд култура, о. 1000 п.н.е.
* Голема бронзена игла со афионова глава, култура на УрнфилдГолема бронзена игла со афионова глава, култура на Урнфилд
* Бронзени мечеви, култура на Урнфилд, о. 1200 п.н.еБронзени мечеви, култура на Урнфилд, о. 1200 п.н.е
* Воин од периодот на Урнфилд, илустрацијаВоин од периодот на Урнфилд, илустрација
* Бронзена опрема од церемонијален вагон, култура на УрнфилдБронзена опрема од церемонијален вагон, култура на Урнфилд
* Различни артефакти, култура на УрнфилдРазлични артефакти, култура на Урнфилд
* Бронзени спирални траки, култура на УрнфилдБронзени спирални траки, култура на Урнфилд
* Бронзена ламба за масло, култура на УрнфилдБронзена ламба за масло, култура на Урнфилд
* Керамички садови во форма на чевли, култура на УрнфилдКерамички садови во форма на чевли, култура на Урнфилд
* Утврдена населба Százhalombatta-FöldvárУтврдена населба Százhalombatta-Földvár

### Железно доба

 Грнчарство, култура на Халштат (сопронска група), 7 век п.н.е
Во Карпатскиот басен, железното време започнало околу 800 година пред нашата ера, кога новото население се преселило на територијата и ги зазело поранешните центри на населението утврдени со земјени работи. Новото население веројатно се состоело од антички ирански племиња кои се отцепиле од федерацијата на племињата кои живееле под сузеренството на Кимеријците. Тие биле коњички номади и ги формирале луѓето од културата Мезочат кои користеле алатки и оружје направени од железо. Го прошириле своето владеење над она што сега е Големата Унгарска Низина и источните делови на Трансдунавбија.

 Орнаменти од скитскиот златен елен штит од железното време 6 век п.н.е. пронајдени во Унгарија. Погоре, Златниот елен од Золдхаломпустза е 37 см, што го прави најголемиот скитски златен елен познат. Подолу, Златниот елен на Тапиозентмартон.
Околу 750 п.н.е. луѓето од културата на Халштат постепено ги окупирале западните делови на Трансдунавбија, но претходното население на територијата исто така преживеало и на тој начин двете археолошки култури постоеле заедно со векови. Луѓето од културата на Халштат ги презеле поранешните утврдувања на населението (*на пр*. во Велем, Челдемолк, Тихани), но изградиле и нови затворени со земјени работи (*на пример*, во Сопрон). Благородниците биле погребани во камерни гробници покриени со земја. Некои од нивните населби сместени покрај Килибарниот пат се развиле во трговски центри.

Класичната скитска култура се проширила низ Големата Унгарска Низина помеѓу 7 и 6 век п.н.е.

Помеѓу 550 и 500 п.н.е. нови луѓе се населиле покрај реката Тиса и во Трансилванија. Нивната имиграција можеби била поврзана или со воените походи на кралот Дариј I од Персија (522 п.н.е. - 486 п.н.е.) на Балканскиот полуостров или со борбите меѓу Кимеријците и Скитите. Оние луѓе, кои се населиле во Трансилванија и во Банат, се идентификуваат како Агатирси (веројатно античко тракиско племе чие присуство на територијата е забележано од Херодот); додека оние кои живееле во сегашната Голема Унгарска Низина може да се поистоветуваат со Сигине. Новото население ја вовело употребата на грнчарското тркало во Карпатскиот басен и одржувало блиски трговски контакти со соседните народи.

Панонците (илирско племе) веројатно се преселиле на јужните територии на Трансдунавбија во текот на 5 век п.н.е.

Во IV век п.н.е. келтските племиња емигрирале на териториите околу реката Раба и го поразиле илирскиот народ што живеел таму, но Илирите успеале да ги асимилираат Келтите, кои го прифатиле нивниот јазик. Во 290-тите и 280-тите п.н.е. келтскиот народ кој мигрирал кон Балканскиот Полуостров поминал низ Трансдунавбија, но некои од племињата се населиле на територијата. По 279 п.н.е. Скордиските (келтско племе), кои биле поразени во Делфи, се населиле на сливот на реките Сава и Дунав и ја прошириле својата власт над јужните делови на Трансдунав. Отприлика во тоа време, северните делови на Трансдунабија биле управувани од Тауриски (исто така келтско племе) и до 230 п.н.е. келтите (луѓето од културата Ла Тене) постепено ја окупирале целата територија на Големата Унгарска Низина. Помеѓу 150 и 100 п.н.е. ново келтско племе, Бои се преселиле во Карпатскиот басен и ги окупирале северните и североисточните делови на територијата (главно територијата на денешна Словачка).

* Келтски железни артефакти, култура Ла ТенеКелтски железни артефакти, култура Ла Тене
* Остатоци од гробница, 500 п.н.еОстатоци од гробница, 500 п.н.е

Римска ера
----------

 Урнатините на Аквинкум, Будимпешта
Римјаните ги започнале своите воени напади во Карпатскиот басен во 156 п.н.е. кога ги нападнале Скордисците кои живееле во Трансдунавскиот регион. Во 119 пред нашата ера, марширале против Сишија (денес Сисак во Хрватска) и ја зајакнале својата власт над идната провинција Илирик јужно од Карпатскиот басен. Во 88 пред нашата ера, тие ги поразиле Скордиските чиешто владеење било протерано во источните делови на Сирмија, додека Панонците се преселиле во северните делови на Трансдунабија. Кога кралот Митридат VI од Понт направил планови да ги нападне Римјаните преку Балканскиот Полуостров, тој се осврнал на Панонските племиња, а не на Скордиските, како господари на регионот на неговиот пат; Според тоа, изгледа дека околу 70–60 пред нашата ера, панонските племиња повеќе не биле потчинети.

Околу 50 пред нашата ера, главно келтските племиња кои живееле на територијата биле соочени со Буребиста, кралот на Дакијците (82-44 п.н.е.), кој почнал ненадејно да го шири својот домен со центар во Трансилванија. Изворите не посочуваат јасно дали Буребиста бил првобитниот обединувач на Дакијските племиња или дали неговите напори за обединување биле изградени врз работата на неговите претходници. Буребиста ги потчинил Тауриските и Анартите; во тој процес, се соочил со келтскиот племенски сојуз предводен од Бои. Победата на Буребишта над Келтите довела не само до распад на нивниот племенски сојуз, туку и до формирање на дакиски населби во јужните делови на денешна Словачка. Буребишта, сепак, станал жртва на неговите политички непријатели, а неговиот домен бил поделен на четири дела.

Периодот помеѓу 15 п.н.е. и 9 н.е. е познат по континуираните востанија на Панонците против моќта на Римската империја. Римјаните, сепак, можеле да ја зајакнат својата надмоќ над бунтовничките племиња и ја организирале окупираната територија во нова провинција.

### Провинција Панонија

>  *Откако Хуните, имено Унгарците ја искусиле храброста на Римјаните и начинот на нивното подготвување, тие ја реорганизирале својата војска, навалиле во трансдунавските области на Панонија, ги запоседнале и ги преселиле луѓето од нивната куќа овде, а потоа се преселиле кон градот Тулн, каде што биле собрани нивните противници. Детре, Макринус и сите расположливи сили на римската војска тргнале против нив на полето на Цајзелмауер. И двајцата противници подеднакво жестоко ги нападнале противничките екипи. А Хуните сакале да умрат наместо да се повлечат во битката, според скитските обичаи тие испуштале страшна бучава, ги удирале своите тапани и го користеле секое оружје против непријателот, но најмногу нивниот безброј стрели. Тоа предизвикало збунетост на римските трупи, па така Хуните направиле голем колеж меѓу нив. Започна утрото и во жестока битка која траеше до девет часот, римската војска била поразена и пуштена во бегство со огромни загуби".*
> 
> 
> —Џоханес Турокзи: *Хроника Хунгарорум*
> 
> 
> 

 Панонски провинции во Римската империја
Римската империја ги покорила Панонците, Дакијците, Келтите и другите народи на оваа територија. Територијата западно од Дунав била освоена од Римската империја помеѓу 35 и 9 п.н.е. и станала провинција на Римската империја под името Панонија. Најисточните делови на денешна Унгарија подоцна (106 н.е.) биле организирани како римска провинција Дакија (трае до 271 година). Територијата помеѓу Дунав и Тиса била населена од сарматски Јазиги помеѓу 1 и 4 век од н.е. или уште порано (најраните остатоци датираат од 80 п.н.е.). Римскиот император Трајан официјално им дозволил на Јазигите да се населат таму како конфедерации. Преостанатата територија била во тракиски (дакиски) раце. Покрај тоа, вандалите се населиле на горниот дел на Тиса во втората половина на 2 век од н.е.

Како и во другите области, така и во Панонија, материјалната култура на домородното население покажала малку знаци на романизација во првите 160 години од римското владеење.

Четирите века римско владеење создале напредна и процутена цивилизација. Многу од важните градови на денешна Унгарија биле основани во овој период, како што се Аквинкум (Будимпешта), Сопијана (Печ), Арабона (Ѓер), Солва (Естергом), Саварија (Шомбатели) и Скарбантија (Шопрон). Христијанството се проширило во Панонија во 4 век, кога станало официјална религија на империјата.

* Урнатините на АквинкумУрнатините на Аквинкум
* Урнатините на АквинкумУрнатините на Аквинкум
* Обновен дел од римскиот аквадукт во АквинкумОбновен дел од римскиот аквадукт во Аквинкум
* Амфитеатар АквинкумАмфитеатар Аквинкум
* Гувернерската палата на АквинкумГувернерската палата на Аквинкум

Период на миграција
-------------------

 Европа во 526 година
Во 375 од нашата ера, номадските Хуни почнале да ја напаѓаат Европа од источните степи, поттикнувајќи го Големото доба на миграции. Во 380 година, Хуните навлегле во денешна Унгарија и останале важен фактор во регионот и во 5 век.

Отприлика во истото време (379-395), Римската империја им дозволила на групите Готи, Алани, Хуни, Маркомани и Квади да се населат во Панонија, која сè уште била римска територија. Меѓутоа, Визиготите, Аланите, Вандалите и поголемиот дел од Квади и Маркомани ја напуштиле оваа територија околу 400 година и се преселиле во западна и јужна Европа.

Панонските провинции страдале од периодот на миграција од 379 година наваму, населувањето на сојузникот Гот-Алан-Хун предизвикало повеќекратни сериозни кризи и пустошења, современиците го опишале како состојба на опсада, Панонија станала коридор за инвазија и на север и во југот. Бегството и емиграцијата на Римјаните започнале по две тешки децении во 401 година, што исто така предизвикало рецесија во световниот и црковниот живот. Контролата на Хуните постепено се проширила над Панонија од 410 година, конечно Римската империја ја ратификувала цесијата на Панонија со договор во 433 година. Бегството и иселувањето на Римјаните од Панонија продолжило без прекин до инвазијата на Аварите. Андрас Мокси претпоставува дека најголемата римска емиграција била најраната, а 5 и 6 век биле фаза на постепена емиграција.

 Прикажаната битка е легендарната битка кај Цајзелмауер кога Хуните ја освоиле Панонија од Римјаните (Хроникон Пиктум, 1358)

>  „Откако Хуните, имено Унгарците ја искусија храброста на Римјаните и начинот на нивното подготвување, тие ја реорганизираа својата војска, ги префрлија прекудунавските области на Панонија, ги зазедоа и тие ги преселија луѓето од нивната куќа овде, а потоа тие се преселиле кон градот Тулн, каде што биле собрани нивните противници. Детре, Макринус и сите расположливи сили на римската војска тргнале против нив на полето на Цајзелмауер. И двајцата противници подеднакво жестоко ги нападнаа противничките екипи. А Хуните сакаа да умрат наместо да се повлечат во битката, според скитските обичаи тие испуштаа страшна бучава, ги удираа своите тапани и го користеа секое оружје против непријателот, но најмногу нивниот безброј стрели. Тоа предизвикало збунетост на римските трупи, па така Хуните направиле голем колеж меѓу нив. Започна утрото и во жестока битка која траеше до девет часот, римската војска беше поразена и пуштена во бегство со огромни загуби".
> 
> 
> —Џоханес Тхурокзи: *Хроника Хунгарорум*
> 
> 
> 

Епископот Амантиј избегал околу 400 година во Аквилеја. Римјаните што емигрирале со себе донеле неколку христијански мошти и останки на маченици од Панонците во Рим и во неколку други градови во Италија. Околу 400 година, жителите на Скарбантија (денес Сопрон во Унгарија) побегнале од инвазијата на варварите „*инкурсио барбарорум*" во Италија и ги однеле моштите на Квирин, епископот маченик од Сесија (денес Сисак во Хрватска), од Саварија (денес Сомбатхељ во Унгарија) со нив. Овие настани го означиле распаѓањето на христијанските заедници во Панонија.

Хуните, искористувајќи го заминувањето на Готите, Квади *и др.*, создаде значајна империја во 423 година со седиште во Унгарија. Во 453 година го достигнале врвот на нивната експанзија под водство на добро познатиот освојувач, Атила Хун. Империјата пропаднала во 455 година, кога Хуните биле поразени од соседните германски племиња (како што се Квади, Гепиди и Скири).

Гепидите (живееле на исток од горната река Тиса од 260 н.е.) потоа се преселиле во источниот карпатски басен во 455 година. Престанале да постојат во 567 година кога биле поразени од страна на Ломбардите и Аварите (види подолу).

Германските Остроготи се доселиле во Панонија, со дозвола од Рим, помеѓу 456 и 471 година.

### По Римјаните

 Аварите околу 650 година
 Европа околу 800 година
Римското влијание во Панонија почнало да опаѓа уште кога почнале да доаѓаат Хуните во 4 век.

Според Андрас Мокси, не е можно да се докаже дали реконструкцијата на црквата треба да им се припише на варварите или на преостанатите Римјани на другите места. Употребата на христијанските култни згради по IV век не го докажува опстанокот на панонските култни заедници бидејќи Готите и другите народи биле ариски христијани и продолжиле да ги користат дотраените цркви, но досега (1974) оваа употреба се има покажано во „Базиликата II" во големиот утврден центар во Фенекпушта (дел од Кештели во Унгарија). Културата Кезтели е посебен археолошки состав од раниот аварски период кој не може да се проследи до локалната култура од римскиот период. Сепак, врз основа на ископувањата на Фенекпушта, група наоди како златна игла со името БОНОСА има докажано дека некоја етничка група Римјани останала таму. Има примери на спорадични Римјани кои останале во 5 век, Свети Антониј Пустиник бил роден во Панонија Валерија и како сирак дете бил испратен кај својот вујко Констанциј, епископот Лорш во денешна Германија. Подоцна, свети Леонијан отпатувал во Галија од Саварија (сега Шомбатели во Унгарија), Свети Мартин Брага емигрирал од Панонија во Хиспанија. Ломбардите исто така ги однеле Римјаните заедно со нив во Италија. Последното иселување било Сирмјаните во Салона на денешниот хрватски трошок во почетокот на VII век.

Подоцна, христијанските варвари кои мигрирале во северниот дел на езерото Балатон ја основале Културата Кежели, која била исчезната до средината на VII век.

Првите Словени дошле во регионот, најверојатно од север, скоро по заминувањето на Остроготите (471 од нашата ера), заедно со Ломбардите и Херулите. Околу 530 година, германските ломбарди се населиле во Панонија. Тие морале да се борат против Гепидите и Словените. Во 568 година, истиснати од Аварите, се преселиле во северна Италија.

Номадските Авари пристигнале од Азија во 560-тите, целосно ги уништиле Гепидите на исток, ги истерале Ломбардите на запад и ги потчиниле Словените, делумно асимилирајќи ги. Аварите основале голема империја, иста таква како што имале Хуните неколку децении претходно. Империјата била уништена околу 800 година од нападите од страна на Франките и Бугарите, а пред сè од внатрешните непријателства, но аварското население останало во број до доаѓањето на Арпадовите Маџари. Од 800 година, целата област на Панонскиот басен била под контрола на две сили (Источна Франциска и Првата бугарска империја). Околу 800 година, североисточна Унгарија станала дел од словенското кнежество Нитра, кое потоа станало дел од Велика Моравија во 833 година.

Исто така, по 800 година, југоисточна Унгарија била освоена од Бугарија. Западна Унгарија (Панонија) била притока на Франките. Во 839 година во југозападна Унгарија (под Франк сузеренство) било основано словенското кнежество Балатон. За време на владеењето на Сватоплук I, северозападна Унгарија била освоена од Велика Моравија. Панонија останала под контрола на Франките до унгарското освојување.

Исто така види
--------------

* Историја на Унгарија
* Унгарска праисторија
* Богатство Сеусо

Наводи
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35  Visy 2003. sfn error: multiple targets (2×): CITEREFVisy2003 (help)
2. ↑  Gimbutas 1991. sfn error: multiple targets (2×): CITEREFGimbutas1991 (help)
3. ↑  Ottomány culture#Collapse and legacy
4. ↑  Kontler 1999. sfn error: multiple targets (2×): CITEREFKontler1999 (help)
5. 1 2 3 4  Kovács, Tóth & Bálint 1981. sfn error: multiple targets (2×): CITEREFKovácsTóthBálint1981 (help)
6. 1 2  Makkai 1994. sfn error: multiple targets (2×): CITEREFMakkai1994 (help)
7. 1 2  Cunliffe 1997. sfn error: multiple targets (2×): CITEREFCunliffe1997 (help)
8. 1 2 3 4 5  Adams 2009. sfn error: multiple targets (2×): CITEREFAdams2009 (help)
9. ↑  „Ritual and Memory: Neolithic Era and Copper Age". *Institute for the Study of the Ancient World*. 2022.
10. ↑  Bondar, Maria (2012). „Prehistoric wagon models in the Carpathian Basin, 3500-1500 BC".
11. ↑  „Bronzkor, p.139" (PDF).
12. ↑  „Hajdúsámson hoard". *Institute for the Study of the Ancient World*. 2022.
13. ↑  „Hajdúsámson sword, Hungary, 1700-1600 BC".
14. ↑  „Situla". *Institute for the Study of the Ancient World*. 2022.
15. ↑  „Bird-shaped lamp, 1200-900 BCE". *Institute for the Study of the Ancient World*.
16. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20  Benda, Kálmán (General Editor) (1981). *Magyarország történeti kronológiája - I. kötet: A kezdetektől 1526-ig*. Budapest: Akadémiai Kiadó. стр. 350. ISBN 963-05-2661-1.
17. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Kristó, Gyula (1998). *Magyarország története - 895-1301* The History of Hungary - From 895 to 1301. Budapest: Osiris. стр. 316. ISBN 963-379-442-0.
18. 1 2 3 4 5  Köpeczi, Béla (General Editor); Makkai, László; Mócsy, András; Szász, Zoltán; Barta, Gábor (Assistant Editor), уред. (1994). *History of Transylvania*. Budapest: Akadémiai Kiadó. ISBN 963-05-6703-2.
19. ↑  Предлошка:Citate book
20. ↑  Tóth, Endre (2001). „The Population: Dacians and Settlers". *History of Transylvania Volume I. From the Beginnings to 1606 - II. Transylvania in Prehistory and Antiquity - 3. The Roman Province of Dacia* (English). New York: Columbia University Press, (The Hungarian original by Institute of History Of The Hungarian Academy of Sciences). ISBN 0-88033-479-7.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
21. 1 2 3  Mócsy, András (1974). „The Beginning of the Dark Age". Во Frere, Sheppard (уред.). *Pannonia and Upper Moesia – A history of the Middle Danube Provinces of the Roman Empire*. London and Boston: Routledge & Kegan Paul Ltd. стр. 339–358. ISBN 978-0-415-74582-6.
22. ↑  Thuróczy, János (1918). *A magyarok krónikája* [*Chronicle of the Hungarians*] (Hungarian). Преведено од Horváth, János. Magyar Helikon.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
23. ↑  Straub, Péter (1999). *A Keszthely-kultúra kronológiai és etnikai hátterének újabb alternetívája [The chronological and ethnic background of the Keszthely culture, and new alternatives]*. Zalai Múzeum.
24. ↑  Frucht, Richard C. *Eastern Europe: An Introduction to the People, Land and Culture* ABC-CLIO Ltd (2004) p288
25. ↑  Tóth, Sándor László (1998). Levediától a Kárpát-medencéig (From Levedia to the Carpathian Basin). Szeged: Szegedi Középkorász Műhely. ISBN 963-482-175-8.
26. ↑  Kristó, Gyula (1996). Hungarian History in the Ninth Century. Szeged: Szegedi Középkorász Műhely. p. 229. ISBN 963-482-113-8.„2500Ft - Hungarian History in the ninth Century - Hist?riaantik K?nyvesh?z". Архивирано од изворникот на 2011-07-21. Посетено на 2010-10-06.
 

* Gimbutas, Marija (1991). *The Civilization of the Goddess: The World of Old Europe*. Harper San Francisco. ISBN 9780062503688.
* Cunliffe, Barry *(Editor)* (1997). *The Oxford Illustrated History of Prehistoric Europe*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-285441-4.
* Adams, Brian (2009). „The Bükk Mountain Szeletian: Old and New Views on "Transitional" Material from the Eponymous Site of the Szeletian". Во Camps, Marta; Chauhan, Parth R. (уред.). *Sourcebook of Paleolithic Transitions*. Springer. стр. 427–440. ISBN 978-0-387-76487-0.
* Kontler, László (1999). *Millennium in Central Europe: A History of Hungary*. Atlantisz Publishing House. ISBN 963-9165-37-9.
* Kovács, Tibor; Tóth, István; Bálint, Csanád (1981). „Magyarország a honfoglalás előtt [Hungary before the Hungarian Conquest]". Во Solymosi, László (уред.). *Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig* [Historical Chronology of Hungary, Volume I: From the Beginning to 1526] (унгарски). Akadémiai Kiadó. стр. 13–52. ISBN 963-05-2661-1.
* Makkai, László (1994). „Hungary before the Hungarian conquest". Во Sugar, Peter F.; Hanák, Péter; Frank, Tibor (уред.). *A History of Hungary*. Indiana University Press. стр. 1–7. ISBN 963-7081-01-1.
* Molnár, Miklós (2001). *A Concise History of Hungary*. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-66736-4.
* Visy, Zsolt *(Editor-in-Chief)* (2003). *Hungarian Archaeology at the Turn of the Millennium*. Ministry of National Cultural Heritage, Teleki László Foundation. ISBN 963-86291-8-5.

Надворешни врски
----------------

* Историја на Унгарија пред унгарското освојување на Ризницата ?
* Gimbutas, Marija (1991). *The Civilization of the Goddess: The World of Old Europe*. Harper San Francisco. ISBN 9780062503688.
* Cunliffe, Barry *(Editor)* (1997). *The Oxford Illustrated History of Prehistoric Europe*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-285441-4.
* Adams, Brian (2009). „The Bükk Mountain Szeletian: Old and New Views on "Transitional" Material from the Eponymous Site of the Szeletian". Во Camps, Marta; Chauhan, Parth R. (уред.). *Sourcebook of Paleolithic Transitions*. Springer. стр. 427–440. ISBN 978-0-387-76487-0.
* Kontler, László (1999). *Millennium in Central Europe: A History of Hungary*. Atlantisz Publishing House. ISBN 963-9165-37-9.
* Kovács, Tibor; Tóth, István; Bálint, Csanád (1981). „Magyarország a honfoglalás előtt [Hungary before the Hungarian Conquest]". Во Solymosi, László (уред.). *Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig* [Historical Chronology of Hungary, Volume I: From the Beginning to 1526] (унгарски). Akadémiai Kiadó. стр. 13–52. ISBN 963-05-2661-1.
* Makkai, László (1994). „Hungary before the Hungarian conquest". Во Sugar, Peter F.; Hanák, Péter; Frank, Tibor (уред.). *A History of Hungary*. Indiana University Press. стр. 1–7. ISBN 963-7081-01-1.
* Molnár, Miklós (2001). *A Concise History of Hungary*. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-66736-4.
* Visy, Zsolt *(Editor-in-Chief)* (2003). *Hungarian Archaeology at the Turn of the Millennium*. Ministry of National Cultural Heritage, Teleki László Foundation. ISBN 963-86291-8-5.

* Историја на Унгарија - од унгарското Министерство за туризам
* Унгарија пред Унгарците