**Словачка Република** (словачки: *Slovenská republika*), неофицијално **Словачка** (*Slovensko*) или многу ретко **Словакија** — независна држава во Средна Европа. Има население од околу пет милиони луѓе, а зафаќа површина од 49.000 км2. Словачка нема излез на море и се граничи со Чешка и Австрија на запад, Полска на север, Украина на исток и Унгарија на југ. Најголем град во државата е нејзината престолнина, Братислава. Втор по големина град е Кошице. Словачка е земја членка на Европската Унија, НАТО, ООН, ОЕСР, Светската трговска организација и други.

Словените пристигнале и се населиле на територијата на денешна Словачка во 5 и 6 век за време на големата преселба на народите. За време на историјата, различни делови од денешна Словачка припаѓале на Кралството на Само (првата позната политичка единица на словените), Кнежевството Нитра (како независно, како дел од Голема Моравија и како дел од Кралството Унгарија), Австроунгарија или Хабсбуршкото Царство и Чехословачка. Самостојна Словачка држава кратко постоела и за време на Втората светска војна, во периодот од 1939-1944, со што подоцна Словачка станала независна од нацистичка Германија. Од 1945 година, Словачка повторно станала дел од Чехословачка. Денешната Словачка станала независна на 1 јануари 1993 со мирен распад на Чехословачка.

Денeска Словачка е високо развиена земја со силна економија, со една од најрастечките во ЕУ и ОЕСР. Земјата и се приклучи на Европската Унија во 2004 и на Еврозоната на 1 јануари 2009. Словачка заедно со Словенија се единствените поранешни комунистички земји, кои денеска се дел од Европската Унија, Еврозоната, Шенген зоната и НАТО.

Потекло на поимот
-----------------

Првото споменување во пишаните извори на името *Slovakia* потекнува од 1586 (германски: *In Liptau, bei der Stadt Sankt Nikolaus in der Slovakia*). Потекнува од чешкиот збор *Slováky*; претходните германски форми биле *Windischen landen* и *Windenland* (15 век). Месното име *Slovensko* (1791) потекнува од постарото име на Словаците, *Sloven*, што може да укажува на неговото потекло уште пред 15 век. Првобитното значење било географско (а не политичко), бидејќи Словачка била дел од мултиетничкото Кралство Унгарија и не претставувала посебна административна единица во овој период.

Историја
--------

Главна статија: Историја на Словачка
### Праисторија

Римски натпис на тврдина во Тренчин (178-179).
Територијата на денешна Република Словачка била населена уште за време на палеолитот. Во 5 век п.н.е. Словачка ја населиле Келтите, а потоа и Дако-Гетите, Јазигите и Квадите. Германското кралство кое ги обединило Квадите и Маркоманите, но исто така и Осините и Котините под власта на кралот Ваниус постоело од 8 г. п.н.е. до 179 г. Во 1 век доаѓа до продор на Римјаните, кои на реката Дунав создале неколку војни постави од кои најсилни биле Карнунт и Бригетио. Лаугарици (денешен Тренчин) бил зимски камп каде втората римска легија се борела во Маркоманските војни против Германите. Римјаните успеале да ги протераат Гепидите и Готите во 3 век, како и Хуните и Лангобардите во 5 век. Во 6 век Словените се населуваат на територијата на државата и набргу стануваат најголемиот по број етнички корпус и ја одредуваат подоцнежната судбина на словачките простори.

### Доаѓање на Словените

Споменик на Свети Кирил и Методиј во Жилина. Во 863 година, тие го вовеле христијанството во денешна Словачка.
Териториите на денешна Словачка, во 5 век биле населени од страна на словените. Во предсловенското населување, на оваа територија постоело кнежевството Нитра, кое заедно со Моравија ја сочинувале т.н. Велика Моравија. Таа држава во текот на 9 век го достигнал својот Златен век, во времето на Ростислав I.

### Кралство Унгарија

По распаѓањето на Велика Моравија во 10 век, териториите на денешна Словачка станале дел од Кралство Унгарија. Во текот на владеењето на унгарците, Словачка во првите два века ја зачувала својата автономија како кнежевство Нитра. Денешните територии на Словачка се формирале уште во тоа време.

Во 1241 година, Словачка попаднала под монголско владеење, но во текот на средниот век таа била ослободена и повторно вклучена во составот на Кралство Унгарија. Во времето кога Османлиското Царство навлегува во Унгарија, центарот на кралството преминало во Словачка. Денешната престолнина Братислава (тогаш позната како Pressburg, Pressporek, Posonium, Posony) за краток период станала престолнина на кралството во 1536 година. По повлекувањето на Османлиите од Унгарија, улогата на Словачка во кралството се намалило.

За време на револуцијата од 1848 - 1849 година, словаците застанале на страната на Австрија односно Хабсбуршката династија, надевајќи се за создавање на независна држава, но до тоа не дошло. Во времето на Австроунгарија, од 1868 до 1918 година, Словачка останала во склопот на империјата, соочувајќи се со унгаризација врз нејзините жители.

### Чехословачка

По војната, Словачка се обединила со чешките земји Бохемија и Моравија и заедно ја формирале Чехословачка. Во 1938 година, со Миненскиот договор, Словачка била разделена од Чешка. Новата држава поседувала само формална независност, бидејќи била под целосна контрола од страна на Нацистичка Германија. Ова доведува до избувнување на востание во 1944 година.

По крајот на војната, Словачка повторно се обединила со Чешка и попаднала под влијание на т.н. Источен блок раководен од страна на СССР. Таа била една од потписничките на Варшавскиот договор.

### Советското влијание и владеењето на Комунистичката партија

Инвазија на Чехословачка од Варшавскиот пакт во 1968
Со Кадифената револуција бил ставен крај на 41-годишното авторитарно комунистичко владеење во Чехословачка во 1989.
По Втората светска војна Чехословачка била реконституирана, а Јозеф Тисо погубен во 1947 поради соработка со нацистите. Повеќе од 80,000 Унгарци и 32,000 Германци биле принудени да ја напуштат Словачка, во серија на трансфери на населението иницирани од Сојузниците на Потсдамската конференција. Од околу 130,000 Карпатски Германци во 1938 во Словачка, до 1947 останале само 20,000.

Како резултат на конференцијата во Јалта, Чехословачка потпаднала под влијание, а подоцна и под директна окупација на Советскиот Сојуз и Варшавскиот пакт, после државниот удар во 1948 []. Земјата била окупирана од силите на Варшавскиот пакт (со исклучок на Романија и Албанија) во 1968, со што завршил периодот на либерализација под водство на Александар Дубчек. Во 1969 Чехословачка станала федерација составена од Чешката Социјалистичка Република и Словачката Социјалистичка Република. Чехословачка никогаш на станала дел од Советскиот Сојуз и до одреден степен останала независна.

### Денешна Словачка

Словачка стана членка на Европската Унија во 2004 и потписник на Лисабонскиот договор во 2007.
Крајот на комунистичкото владеење во Чехословачка во 1989, за време на мирната Кадифена револуција, беше проследен со распад на земјата на две земји-наследнички. Зборот „социјалистичка" беше изоставен од имињата на двете републики, т.е. Словачката Социјалистичка Република беше преименувана во Словачка Република. На 17 јули 1992, Словачка, предводена од премиерот Владимир Мечијар, прогласила суверена држава, што значи дека нејзините закони имаат предност пред оние на сојузната влада. Во текот на есента 1992, Мечијар и чешкиот премиер Вацлав Клаус преговараат за деталите за расформирање на федерацијата. Во ноември федералниот парламент гласаше официјалното расформирање на државата да се случи на 31 декември 1992.

Словачката и Чешка тргнаа по одделни патишта на 1 јануари 1993, настан кој некогаш е нарекуван кадифен развод. Словачка и понатаму останала близок партнер на Чешка. Двете земји ја продолжиле соработката со Унгарија и Полска во рамките на Вишеградската група. Словачка станала членка на НАТО на 29 март 2004 и на Европската Унија на 1 мај 2004. На 1 јануари 2009, Словачка го воведе еврото за сопствена валута.

Географија и клима
------------------

Главна статија: Географија на Словачка
Панорама на Високи Татри
Топографска карта на Словачка.
Карта на Словачка.
Во словачкиот релјеф доминантни се планинските венци и природа со Карпатите кои се протегаат на северниот дел од државата. Како дел од тие планини е и планината Татра. Во близина на полската граница се наоѓаат Високите Татри кои се популарно одредиште за скијање. На Големите Татри има доста мали езера и тука се наоѓа највисоката точка на Словачка — Герлаховски Штит со висина од 2.655 метри и словачката симболично највисока планина Кривањ.

Поголеми словачки реки се: Дунав, Вах и Хрон. Тиса ја сочинува словачко-унгарската граница за 5 км.

### Клима

Климата во Словачка се движи помеѓу умерена и континентална, со релативно топли лета и ладни, облчни и влажни зими. Температурните екстреми се -41 до 40.3 °C, иако температури под -30 °C се ретки. Климата на северот каде доминираат планини се разликува од климата на рамничарскиот југ.

Политички систем
----------------

Претседателската палата.
Словачка е парламентарна демократска република со повеќепартиски систем на владеење. Последните парламентарни избори биле јуни 2006 година и последните претседателски избори биле во 2004 година.

Претседателот на Словачка се избира на претседателски избори за мандат од пет години. Голем дел од власта е во рацете на премиерот на Словачка и кој најчесто е водач на победничката партија на парламентарните избори.

Највисоко законодавно тело на Словачка е Националниот Совет на Словачката Република со 150 пратенички места. Пратениците се избираат за мандат од четири години. Највисок суд во Словачка е уставниот суд на Словачка.

Од 2004 година Словачка е член на ЕУ и НАТО.

Административна поделба
-----------------------

Главна статија: Административна поделба на Словачка
Словачка од 1996 г. е поделена на осум краеви, кои од 2002 се нарекуваат „самоуправни краеви" (*samosprávne kraje*).

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| 

Прешов

Кошице

Жилина

Банска Бистрица

Тренчин

Нитра

Трнава

Братислава |

 | 

| Име на македонски | Име на словачки | Административно седиште | Население (2011) |
| --- | --- | --- | --- |
| Братиславски Крај | *Bratislavský kraj* |  Братислава | 602,436 |
| Трнавски Крај | *Trnavský kraj* |  Трнава | 554,741 |
| Нитрански Крај | *Nitriansky kraj* |  Нитра | 689,867 |
| Тренчински Крај | *Trenčiansky kraj* |  Тренчин | 594,328 |
| Жилински Крај | *Žilinský kraj* |  Жилина | 688,851 |
| Банскобистрички Крај | *Banskobystrický kraj* |  Банска Бистрица | 660,563 |
| Прешовски крај | *Prešovský kraj* |  Прешов | 814,527 |
| Кошички Крај | *Košický kraj* |  Кошице | 791,723 |

 |

Стопанство
----------

Главна статија: Економија на Словачка
Централна банка на Словачка.
Во 2019 година, БДП по глава на жител на Словачка изнесувал 19 548 долари, со што таа била рангирана на 25. место во однос на Европа и 45. во светот. Во 2018 година, кефициентот Џини во Словачка изнесувал 26,1%. Невработеноста во 1999 година била 19.2%, додека во 2008 година паднала на 7.51%.

Официјална валута во Словачка е еврото, заменувајќи ја словачката круна во 2008.

Население, јазик и религија
---------------------------

Главна статија: Демографија на Словачка

|  * п
* р
* у
 Најголеми градови во СловачкаŠtatistický úrad Slovenskej republiky – 31 декември 2011 |
| --- |
|  | Бр. |  | Крај | Нас. | Бр. |  | Крај | Нас. |  |
| БратиславаБратиславаКошицеКошице | 1 | Братислава | Братислава | 432,801 | 11 | Прјевиѕа | Тренчин | 48,866 | ПрешовПрешовЖилинаЖилина |
| 2 | Кошице | Кошице | 240,688 | 12 | Зволен | Банска Бистрица | 43,311 |
| 3 | Прешов | Прешов | 91,638 | 13 | Поважска Бистрица | Тренчин | 41,153 |
| 4 | Жилина | Жилина | 81,515 | 14 | Михаловце | Кошице | 39,940 |
| 5 | Банска Бистрица | Банска Бистрица | 79,775 | 15 | Нове Замки | Нитра | 39,585 |
| 6 | Нитра | Нитра | 78,875 | 16 | Спишска Нова Вес | Кошице | 37,948 |
| 7 | Трнава | Трнава | 66,219 | 17 | Хумене | Прешов | 34,913 |
| 8 | Мартин | Жилина | 57,300 | 18 | Левице | Нитра | 34,649 |
| 9 | Тренчин | Тренчин | 55,832 | 19 | Комарно | Нитра | 34,478 |
| 10 | Попрад | Прешов | 52,791 | 20 | Бардејов | Прешов | 33,625 |

Главната улица во Кошице.
Поголемиот дел од населението на Словачка се етнички Словаци кои сочинуваат околу 85.8%. Унгарците се најголемо малцинство во Словачка со 9.7%. Покрај нив во Словачка живеат и Роми со 1.7%, Украинци со 1% и 1.8% се неодредени. Неофицијално бројот на Ромите е многу поголем, околу 9% од населението.

### Јазици

Јазичната структура во Словачка во 2021
Официјален јазик во Словачка е словачкиот, кој спаѓа во семејството на словенски јазици. Унгарскиот јазик се зборува во јужниот дел на земјата, а русинскиот се зборува во североисточните делови. Малцински јазик има статус на ко-официјален во општините каде што малцинството изнесува 15% во два последователни пописи.

Словачката азбука има 46 букви.
Словачка е рангирана меѓу првите земји на ЕУ по познавање на странски јазици. Во 2007, 68% од населението на возраст помеѓу 25 и 64 години зборувало два или повеќе странски јазици, што е второ највисоко место во Европската Унија. Најпознат странски јазик е чешкиот. Извештај на Евростат покажува дека 98.3% од словачките ученици во средно образование знаат два странски јазици, што е високо над европскиот просек од 60.1%. Според истражување на Евробарометар од 2012, 26% од населението има познавање на англиски на разговорно ниво, потоа на германски (22%) и руски (17%).

### Религија

Словачкиот устав ја гарантира слободата на религијата. Околу 68.9% од населението на Словачка се католици. Голем број од населението на Словачка не се изјаснило за религиското прашање и тие се околу 13% од вкупното население. Околу 6.93% се лутеранци, 2% калвинисти, околу 0.9% православни. Денес има околу 2.300 евреи во Словачка.

Култура во Словачка
-------------------

Главна статија: Култура во Словачка
Во унгарската историја Словаците се именувани како „планински луѓе". Првото спомнување на Словаците како нација е во 19 век.

Уметноста на Словачка може да се следи сè до средновековието, кога биле создадени големи дела. Покрај уметноста, Словачка е дом на уште голем број позначајни личности како: Јозеф Мургаш, Јан Бахиљ, Штефан Банич, Аурел Стодола и Џон Допјера.

Галерија
--------

* Орава замокОрава замок
* КуќаКуќа
* Катедрала Св. Елизабета во КошицеКатедрала Св. Елизабета во Кошице
* Градскиот плоштад во Банска БистрицаГрадскиот плоштад во Банска Бистрица
* Село ВлколинецСело Влколинец
* ЧичманиЧичмани
* Градскиот плоштад во БардејовГрадскиот плоштад во Бардејов
* Замок Спиш - најголемиот замок во Средна ЕвропаЗамок Спиш - најголемиот замок во Средна Европа

Белешки
-------

1. ↑  Словаците прават разлика помеѓу *Uhorsko* (историската држава) и *Maďarsko* (современата држава) иако на англиски јазик имаат тенденција да бидат искажани како „Унгарија".

Наводи
------

1. ↑  ноември pdf „Tab. 11 SODB 2001, 2011" Проверете ја вредноста `|url=` (help). Portal.statistics.sk. Посетено на 2012-11-25.[*мртва врска*]
2. ↑  „Statistics". *slovak.statistics.sk*.
3. 1 2 3 4  „Slovakia". International Monetary Fund. Посетено на April 2015. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
4. ↑  „Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey". *ec.europa.eu*. Eurostat. Посетено на 10 August 2021.
5. ↑  „2016 Human Development Report". 21 March 2017. Посетено на 25 March 2017.
6. ↑  *Правопис на македонскиот јазик, стр. 167, Просветно Дело, Скопје, 2007*
7. ↑  „United Nations Statistics Division- Standard Country and Area Codes Classifications (M49)". Unstats.un.org. 2009-04-15. Посетено на 2009-09-26.
8. ↑  „World Population Prospects Population Database". Esa.un.org. Архивирано од изворникот на 2010-04-20. Посетено на 2009-09-26.
9. ↑  Mike Dixon-Kennedy (1998). *Encyclopedia of Russian & Slavic myth and legend*. ABC-CLIO. стр. 375. ISBN 1576071308, 9781576071304 Проверете ја вредноста `|isbn=`: invalid character (help). Посетено на 2009 април 23. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
10. ↑  Bank Country Classification, 2007
11. ↑  Advanced economies - IMF
12. ↑  „CIA - The World Factbook -- Country Comparison :: National product real growth rate". CIA. 2008. Архивирано од изворникот на 2017-07-01. Посетено на 2009-12-01.
13. 1 2 3  Uličný, Ferdinand (2014). „Toponymum Slovensko – pôvod a obsah názvu" [The name Slovakia (Slovensko) – its origin and content]. *Historický časopis*. Historický ústav SAV (3): 548. ISSN 0018-2575.
14. ↑  „Management of the Hungarian Issue in Slovak Politics" (PDF). Архивирано од изворникот (PDF) на 25 March 2009. Посетено на 16 October 2010.
15. ↑  „Nemecká menšina na Slovensku po roku 1918" [German minority in Slovakia after 1918] (словачки). 20 јуни 2008. Архивирано од изворникот на 20 јуни 2008. Посетено на 16 октомври 2010.
16. ↑  Rock, David; Stefan Wolff (2002). *Coming home to Germany? The integration of ethnic Germans from central and eastern Europe in the Federal Republic*. New York; Oxford: Berghahn.
17. ↑  „Dr. Thomas Reimer, Carpathian Germans history". Mertsahinoglu.com. Архивирано од изворникот на 2023-04-05. Посетено на 16 October 2010.Предлошка:Failed verification
18. ↑  „The Breakup of Czechoslovakia". Slovakia. Архивирано од изворникот на 2017-10-10. Посетено на 3 June 2011.
19. ↑  „Velvet divorce". Dictionary.reference.com. Посетено на 3 June 2011.
20. ↑   statisticstimes.com (пристапено на 12.06.2020)
21. ↑  knoema.com (пристапено на 13.7.2020)
22. ↑  Slovenskej Republiky, Národná Rada (1999). „Zákon 184/1999 Z. z. o používaní jazykov národnostných menšín" (словачки). Zbierka zákonov. Посетено на 3 December 2016.
23. ↑  „Eurostat report on foreign languages September 2009" (PDF). Epp.eurostat.ec.europa.eu. Архивирано од изворникот (PDF) на 24 January 2013. Посетено на 25 November 2012.
24. ↑  „Europeans and their languages". *European Commission*. Архивирано од изворникот на 27 October 2022. Посетено на 28 July 2020.

Поврзано
--------

* Словачки јазик
* Братислава
* Чехословачка

Надворешни врски
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Словачка" на Ризницата ? |

Влада
* Влада
* Канцеларија за статистика на Словачка Архивирано на 13 август 2012 г.
* Шеф на држава и кабинет Архивирано на 28 мај 2010 г.

Општо
* „Светска книга на факти" на ЦИА — запис за „Словачка" (англиски)
* Словачка на UCB Архивирано на 4 јули 2008 г.
* Словачки културен профил
* Сателитска снимка на Словачка

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Држави и територии во Европа |
| --- |
|  |
| Независни држави | 
* Австрија
* Азербејџан1
* Албанија
* Андора
* Белгија
* Белорусија
* Босна и Херцеговина
* Бугарија
* Ватикан
* Германија
* Грузија1
* Грција1
* Данска
* Ерменија1
* Естонија
* Ирска
* Исланд
* Италија
* Кипар1
* Латвија
* Литванија
* Лихтенштајн
* Луксембург
* Македонија
* Малта
* Молдавија
* Монако
* Норвешка
* Обединето Кралство
* Полска
* Португалија
* Романија
* Русија1
* Сан Марино
* Словачка
* Словенија
* Србија
* Турција1
* Украина
* Унгарија
* Финска
* Франција
* Холандија
* Хрватска
* Црна Гора
* Чешка
* Швајцарија
* Шведска
* Шпанија

 |  |
|  |
| Непризнаени држави | 
* Абхазија1
* Јужна Осетија1
* Косово
* Нагорно-Карабах1
* Северен Кипар1
* Приднестровие

 |
|  |
| Зависни идруги територии | 

|  |  |
| --- | --- |
| Данска | 
* Фарски Острови

 |
|  |
| Финска | 
* Оланд

 |
|  |
| Норвешка | 
* Јан Мајен
* Свалбард

 |
|  |
| Обединето Кралство | 
* Акротири и Декелија1
* Гибралтар
* Гернзи
* Ман
* Џерси

 |

 |
|  |
| 1 Делумно во Азија, или целосно во Азија, но има културни врски со Европа. |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Членки и кандидати на Европската Унија |
| --- |
|  |
| *Земји-членки* | Австрија  · Белгија  · Бугарија  · Германија  · Грција  · Данска  · Естонија  · Ирска  · Италија  · Кипар  · Летонија  · Литванија  · Луксембург  · Малта  · Полска  · Португалија  · Романија  · Словачка  · Словенија  · Унгарија  · Финска  · Франција • Холандија  · Хрватска  · Чешка  · Шведска  · Шпанија |  |
|  |
| *Земји-кандидативо преговори* | Исланд  · Србија  · Турција  · Црна Гора |
|  |
| *Земји-кандидати* | Албанија  · Македонија |
|  |
| *Потенцијалникандидати* | Босна и Херцеговина · *Република Косово* |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Словенска Европа |
| --- |
|  |
| Западни | Полска Полска  •  Словачка Словачка Република  •  Чешка Чешка Република |  |
|  |
| Источни | Белорусија Белорусија  •  Русија Русија  •  Украина Украина  •  Приднестровие *Приднестровие* |
|  |
| Јужни | Босна и Херцеговина Босна и Херцеговина  •  Бугарија Бугарија  •  Македонија Македонија  •  Словенија Словенија  •  Србија Србија  •  Хрватска Хрватска  •  Црна Гора Црна Гора |
|  |
| Словени  •  словенски јазици |

 |

* Портал:Географија
* Портал:Европа

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* VIAF: 138347464
* LCCN: n50075233
* ISNI: 0000 0001 2364 4624
* GND: 4055297-4
* SUDOC: 027436837
* HDS: 025464
* NDL: 00571747
* NKC: ge128580

 |

 |