Биста на Светозар Марковиќ пред истоимената универзитетска библиотека во Белград
**Светозар Марковиќ** (1846 — 1875) — публицист, социјалист и политичар од втората половина на XIX век.

Биогpафија
----------

Роден од татко Радоја, срески начелник, и мајка Стана кои имале уште пет деца, ќерки Катарина, Персида, Христина и Милица и син Јеврем. Радоје како вдовец се оженил 1853 со Марија - Маца (1822 — 1905), родена Рајиќ, вдовица на Пантелеј - Панте Перишиќа (1817 — 1852). Радоје Марковиќ починал 1854 година, за децата се грижела неговата втора жена Марија.

Гимназија учел во Крагуевац и во Белград, година 1863. Во Белград започна со студии по техника, кои подоцна ги продолжил во Санкт Петербург како стипендист српске владе, а подоцна преминал на студии во Цирих. Во Петроград бил вклучен во работата на Русија *револуционарнитње кружоци*, а во Швајцарија започнал со проучување на научен социјализам.

Како многу млад започнал да се занимава со публицистика. Поради статијата *Српски обмани*, објавен во новосадскиот *Застави*ја изгубил стипендијата, затоа што во овој напис го нападнал целиот државен систем во Србија, а посебно бирократијата. Останувајќи без средства,се вратил во Србија каде започнал со издавање на списанието *Раденик*, (1871 — 1872), а посоцна 1873. во Крагуевац го издава списанието *Јавност*.

Светозар Марковиќ бил вистински поборник на реализмот во литературатаи социјалистички теоретичар. Целата своја дејност ја усмерил во правец на решавање на политичките проблеми и подготовка на народните маси за остварување на граѓанските права нареволуција. Неговото главно дело, *Србија на исток (дело на Светозар Марковиќ)*, расправа за социологија, економија и политички науки проблемите на Србија со социјалистичките позиции. Многу рано покажал интерес и за литературните проблеми, образувајќи се под влијание на Николај Чернишевски, Александар Херцен и Николај Доброљубов.
У екот на процветувањето на романтизмот во романтизам во српската литература,го објавил написот *Пеење и мислење*, и подоцна расправата *Реалниот правец во науката и животот*, (1871 — 1872), со кои се обидел да предизвика преокрет во српската литература. Според Марковиќ, поетите биле виновни за лошиот вкус на публиката, суеверието на народот и недостатокот на јасни социјални и културни перспективи на тагашното српско друштво. Тој притоа не ги поштедил ни најголемите поети на српскиот романтизма, Лаза Костић и Ѓура Јакшиќ, додека кон Јован Јовановиќ Змај имал повеќе обзир.

Освен критикување на тогашната поезија, Марковиќ остро ја критикувал и тогашната прозна литература, при што је неговиот напис *Реалниот правец во науката и литературата* бил широко заснована и втемелена расправа, основана на научниот социјализам,за историските законитости во друштвото и друштвените процеси кои довеле до триумф на научните гледања на тие законитости и процеси. Според него тие наука закони и процеси важат и за уметност, па според тоа и за поезијата. Неговите статии имале многу големо влијание на понатамошниот тек на развојот на српска литература, а посебно на творењето на младите генерации на писатели.

Ђура Јакшиќ започнал да пишува песме со социјална содржина. Змај, кој во својата политичка поезији има многу елементи на реализама и во потпнолност го поддржал движењето *нова младина*, а од појавата на Марковиќ на литературната сцена се помалку се појавувале поети, а сè повеќе прозни писатели, готово секогаш со многу критички став кон савремените друштвени збиднувања.

Поради нападот на власта, 1874година осуден е на девет месеци затвор, од каде излегол со тешко нарушено здравје. Набргу во дваесет и деветтата години го покосиллаа туберкулозата. Починал 1875 година во Трст.

Наводи
------

1. ↑  Нинослав Станојловић: „Генерал Љубивој Г. Перишић (1846 — 1921) - живот и професионални пут", стр. 83-84, у публикацији „Гласник", број 34, Историјски архив Ваљево, 2000. године.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* VIAF: 68968820
* LCCN: n83033158
* ISNI: 0000 0001 0912 0541
* GND: 118781979
* SUDOC: 030129427
* BNF: cb12160756d (податоци)
* HDS: 028355
* NKC: js20020812486

 |

 |