**Концерт на U2 во Сараево** — концерт кој се одржал на 23 септември 1997 година од страна на ирската рок група U2 која настапила на стадионот Кошево во Сараево, Босна и Херцеговина, како дел од турнејата *PopMart* на групата. Тие станале првите поголеми уметници кои одржале концерт во градот по завршувањето на Босанската војна во 1995 година. Приближно 45.000 фанови присуствувале на шоуто.

Бендот првпат се вклучил со Сараево во 1993 година на нивната Zoo TV Tour; откако хуманитарецот Бил Картер го привлекол вниманието на опсадата на Сараево, бендот вршел ноќни сателитски преноси со Босанците за време на нивните емисии. Овие врски биле предмет на критики од новинарите за мешање на забавата со човечката трагедија. Иако војната направила невозможност за U2 да го посетат Сараево во тоа време, тие ветиле дека на крајот ќе одржат концерт во градот. По завршувањето на воениот судир во ноември 1995 година, тие се договориле да го посетат Сараево, а со помош на амбасадорите на Обединетите нации и мировните трупи го закажале и го одиграле концертот во 1997 година.

Бендот понудил да одржи добротворен концерт или мало шоу во Сараево, но било побарано тие да одржат целосен концерт на PopMart. Последователно, настапот ја прикажувал екстравагантната сцена на турнејата, а бендот свирел сет-листа типична за турнејата. Шоуто обединило луѓе од различни етникуми кои претходно се судриле за време на војната, а возниот парк привремено бил обновен за да им се овозможи на посетителите на концертот да пристигнат. Меѓу свирените песни била „Мис Сараево", напишана од U2 и Брајан Ино за натпревар за убавина одржан за време на војната. Иако бендот бил незадоволен од нивниот настап, а главниот вокал Боно имал вокални тешкотии, концертот бил добро прифатен и бил заслужен за подобрување на моралот кај Босанците. Членовите на U2 сметаат дека шоуто е меѓу нивните најгорди моменти. Концертот го пофалиле Босанците.  Настапот на U2 во Сараево бил профилиран во документарниот филм *Kiss the Future* .

Позадина
--------

### Војна во Сараево


„Публиката доколку нешто разбира ќе рече „Исусе, среќа што сум овде и уживам во овој концерт, а не во Сараево". Можеби ќе размислат да не дозволат тоа да се случи во нивната земја, нивниот град..."

—Бил Картер, разговарајќи за образложението зад сателитското поврзување на Zoo TV Tour со Сараево
Социјалистичка Федеративна Република Југославија била составена од шест конститутивни републики: Босна и Херцеговина, Хрватска, Македонија, Црна Гора, Србија и Словенија. Во 1991 година, Хрватска и Словенија се отцепиле од Југославија. Босна и Херцеговина - република со мешано население составено од Бошњаци, Срби и Хрвати - го следела примерот во март 1992 година на многу контроверзен референдум, создавајќи тензии во етничките заедници.  Милициите на босанските Срби, чија стратешка цел била да се отцепат од Босна и Херцеговина и да се обединат со Србија,  го опколиле Сараево со опсадна сила од 18.000  стационирани во околните ридови, од кои го нападнале градот со оружје што вклучувало артилерија, минофрлачи, тенкови, противвоздушни пушки, тешки митралези, ракетни фрлачи и авионски бомби.  Од 2 мај 1992 година до крајот на војната во 1996 година, градот бил блокиран. Армијата на Република Босна и Херцеговина, која броела околу 40.000 лица во опколениот град, била слабо опремена и не можела да ја пробие опсадата. Во меѓувреме, низ целата земја, илјадници цивили претежно бошњаци биле протерани од своите домови во процес на етничко чистење. Во Сараево, жените и децата кои се обидувале да купат храна често биле тероризирани од снајперски оган од босанските Срби. 

### Реакција на U2

 Додека работел како хуманитарен работник, Бил Картер го привлекол вниманието на U2 кон опсадата на Сараево.
Во 1993 година, U2 биле во Европа на нивната турнеја „Zooropa". Пред нивниот настап на 3 јули во Верона, Италија, бендот добил факс од Радио и телевизија на Босна и Херцеговина со барање за интервју во врска со ситуацијата во Босна. Бендот се согласил и се сретнал со американскиот хуманитарен работник по име Бил Картер, кој делувал како странски соработник на станицата, поради српските ограничувања за патување.   Картер ги опишал своите искуства во Сараево помагајќи им на Босанците додека ги преживувале опасните услови за живот. Главниот вокал Боно бил вознемирен кога слушнал дека оние што живеат во импровизирани засолништа за бомби во градот пуштаат музика, вклучително и U2, со гласна јачина за да го задушат звукот на експлозиите.   Додека бил во Сараево, Картер гледал телевизиско интервју на МТВ во кое Боно споменал дека темата на турнејата Зооропа е обединета Европа. Чувствувајќи дека таквата цел е празна доколку се игнорираат маките на Босанците, Картер побарал помош од Боно.  Тој побарал U2 да одат во Сараево за да го свртат вниманието на војната и да го скршат „медиумскиот замор" што настанал од покривањето на судирот. 

 

"Some nights it felt like it was part of the concert but a lot of nights it felt like quite an abrupt interruption that was probably not particularly welcomed by a lot of people in the audience. You were grabbed out of a rock concert and given a really strong dose of reality and it was quite hard sometimes to get back to something as frivolous as a show having watched five or ten minutes of real human suffering."

—The Edge, on the Sarajevo satellite link-ups

Боно се согласил на барањето на Картер без да го праша остатокот од бендот, а кога биле информирани за идејата, останатите членови дале само премолчено одобрување. Тие накратко размислувале да свират импровизиран концерт во градот, а Боно им предложил да настапат во бункерот каде Картер и неговите пријатели се криеле за време на опсадата. Тој рекол, „*дури и доколку нешто добиеме е дополнително внимание за Босна на МТВ, и тоа е нешто*".  Идејата пропаднала кога било истакнато дека логистиката за транспорт на нивната опрема во градот е невозможна, бидејќи единствениот пат до Сараево бил со авион на Обединетите нации. Менаџерот Пол Мекгинис сфатил дека дури и ако бендот успее да организира концерт, тоа ќе ги загрози нивните животи и оние на публиката и екипата на Зоо ТВ. Како што објаснил тој, „*напорите на U2 да разговараат за кое било хуманитарно прашање понекогаш беа придружени со лажен инстинкт дека U2 исто така е должен да го реши тоа прашање. Одењето во Сараево ми се чини дека спаѓа во таа категорија. Мислам дека тоа би ги загрозило луѓето што ќе сакаат да ги видат, ќе ја загрози турнејата и ќе го загрози бендот*".  Тапанарот Лери Мулен, Џуниор се плашел дека овој потег ќе изгледа како трик за публицитет.

A dilapidated city block, with a street crossing in front of it from left to right. The structures are in ruin, and a multi-storied building in the center is partially collapsed. On the right, a military tank bearing the letters "UN" and carrying two visible soldiers, prepares to cross railroad tracks. In the background are large hills and a grey cloudy sky. „Снајперската улица", сликана во 1995 година. За време на турнејата на Zoo TV Tour на U2, Картер морал да ја минува оваа област навечер за да емитува сателитско видео од Сараево со бендот.
Наместо тоа, групата се согласила да ја користи сателитската антена на турнејата за да спроведува видео преноси во живо од нивните концерти до Картер во Сараево. Картер се вратил во градот и составил видео единица. Бендот купил сателитска антена за да биде испратена во Сараево и платил такса од 100.000 фунти за да се приклучи на Европската радиодифузна унија (ЕБУ). Откако бил формиран, бендот започнал со сателитски врски со Сараево на речиси ноќна основа, од кои првата била емитувана на 17 јули 1993 година во Болоња, Италија.  За да се поврзат со сателитот ЕБУ, Картер и двајцата соработници биле принудени да ја посетуваат сараевската телевизија ноќе и да снимаат со што е можно помалку светло за да го избегнат вниманието на снајперистите и бомбашите. За да стигнат до зградата, тие морале да поминат низ област позната како „ Снајперската улица".   Ова било направено вкупно 12 пати во текот на еден месец. За време на преносите, Картер разговарал за влошената ситуација во градот, а Босанците често разговарале со U2 и нивната публика. Овие мрачни интервјуа биле строго контрастни со остатокот од шоуто; концертите на Zoo TV Tour биле детално изведени мултимедијални настани кои ја сатирале телевизијата и преголемата стимулација на публиката.  Повеќето од емисиите биле напишани, но врските со Сараево не биле, со што групата била несигурна кој ќе зборува или што ќе каже. U2 го прекинала емитувањето во август 1993 година, откако дознала дека за опсадата на Сараево се известува на предната страна на многу британски весници. Иако овој тренд започнал пред првиот пренос на бендот во Сараево, Нејтан Џексон сугерирал дека активностите на U2 донеле свест за ситуацијата кај нивните фанови и кај британската јавност индиректно.

 

„Фактот што можеме да дојдеме и да одржиме, не само „концерт", туку истиот концерт што го одржавме во Париз, Њујорк и Лондон, мислам дека е можеби симбол за жителите на Сараево. дека работите се враќаат во нормала".

—Еџ
Реакциите на преносите биле различни. Многу обожаватели почувствувале дека преносите го нарушуваат текот на концертите. Поголемиот дел од британскиот печат бил многу критичен. Еден писател за *NME* напишал: „*Босанската врска беше надвор од лош вкус. Тоа беше навредливо*".  Боно сметал дека тие го свртуваат вниманието на јавноста на важен настан, иако тој признал дека врските биле најтешката работа што бендот ја направил во нивната кариера. Гитаристот Еџ изјавил:

>  „*Ние вообичаено не гледаме такви ладни тешки вести. Добиваме многу санирана, уредувачка слика за сè... Кога ги гледате вестите на телевизија, добивате нешто вкусно, додека ова беше навистина прилично невкусно. И поради таа причина мислам дека тоа многу влијаеше на луѓето, вклучително и нас*".
> 
> 
> Мулен бил загрижен дека бендот ги искористува страдањата на Босанците за забава. За време на преносот од концертот на бендот на стадионот Вембли, три жени во Сараево прашале што сака бендот да направи за да му помогне пред да му кажат на Боно: 
> 
> 
> „*Знаеме дека нема да направиш ништо за нас. Ќе се вратиш во рок шоуто. Ќе заборавиш дека и ние постоиме. И сите ќе умреме*". За време на преносот на концерт во Глазгов, една Босанка ѝ рекла на публиката на концертот: 
> 
> 
> „*Би сакале да ја слушнеме и музиката, но слушаме само врисоци на ранети и мачени луѓе и силувани жени*". 
> 
>  
> 
> Некои луѓе биле вознемирени од околностите на Сараево и биле мотивирани да се приклучат на добротворниот проект War Child, вклучувајќи го и продуцентот на U2 Брајан Ино. И покрај обврската на U2 на турнејата и нивната неможност да настапат во Сараево за време на војната, тие ветиле дека еден ден ќе дојдат во градот. 
> 
> 

Бендот придонел за напорите за помош на Босна за зацврстување на хуманитарната и јавната свест за ова прашање,  а Боно и Картер потоа соработувале на документарниот филм *Мис Сараево*, кој го прикажувал разурнатиот град за време на шестмесечниот живот на Картер таму. Во 1995 година, U2 и Ино ја напишале песната „Мис Сараево" како одговор на „*надреалните чинови на пркос што се случија за време на опсадата на Сараево*".  Еден таков чин бил изборот за убавина организиран од Босанки кои планирале војната да ја водат со својот „*кармин и штикли*". За време на натпреварот, сите учесници излегле на бината носејќи транспарент на кој пишувало „*Не дозволувајте да не убијат*". Победничката на натпреварот, 17-годишната Инела Ногиќ, подоцна изјавила дека натпреварот 

> „*беше луда работа за време на војна. Но, се обидовме да живееме нормален живот. Тоа беше некој вид одбранбен механизам што сите го имавме*."  
> 
> 

Години подоцна, Боно изјавил: „*Тоа беше чиста Дада и заслужи да се слави во песна*". За значењето на песната, тој изјавил: „*Секаде луѓето го слушнаа нивниот повик за помош - но помошта никогаш не дојде. Тоа беше чувството. Се обидов директно да се занимавам со теми како оваа, но научив лекција Мора да се обидете да ги истакнете истите поенти, на поинаков, помалку директен, понадреалистички начин*".  „Мис Сараево" била снимена со Лучано Павароти и издадена како прв сингл од споредниот проект на U2 со Ино насловен како *Original Soundtracks 1*; плочата била објавена под псевдонимот „Passengers".

Распоред и подготовки
---------------------

Како што завршила Босанската војна во 1995 година и опсадата на Сараево во 1996 година, стабилноста на регионот почнала да се подобрува. Сфаќајќи го ова, U2 почнале да планираат концерт за Сараево што ќе се одржи на нивната турнеја PopMart во 1997 година. Иако тие биле првите големи музички уметници кои настапиле во градот по војната, China Drum направиле концерт во јули 1996 година. Музичкиот новинар Ендрју Мулер го опишал искуството на China Drum во едно комбе како „*логистички и административен кошмар*". Мухамед Сацирбеј, босанскиот амбасадор во Обединетите нации, му помогнал на U2 да се договорат, играјќи неформална улога како промотор и организатор. Мекгинис изјавил: „*Мислевме дека ќе биде доста тешко. Но, тоа беше сосема едноставно. Луѓето само сакаа да помогнат. Побаравме многу опрема, вилушкари и така натаму, од војската, а локалната екипа понудија неверојатно поддршка*".

„Работевме доста напорно за да се осигураме дека билетите ќе бидат достапни во Хрватска, па дури и од Република Српска денеска дојдоа околу 1.000 луѓе што е одлично. Се обидовме да го направиме мултиетнички како што Сараево и ќе биде повторно."

—Боно
Закажувањето на концертот значело финансиска загуба од 500.000 фунти за бендот, и покрај спонзорството од Coca-Cola и GSM. Цените на билетите биле поставени на само 8 германски марки ( £, US$), поради 50 проценти стапка на невработеност во градот.  Боно ѝ понудил на групата да одржи добротворен концерт или мало шоу во Сараево, но градот побарал тие да го одржат целосното шоу на ПопМарт.  Боно изјавил: „*Ние понудивме да направиме хуманитарна свирка овде, само да се појавиме и да направиме концерт, но тие ја сакаа целата ебана работа. Тие го сакаа лимонот*!" Мекгинис додал, „*сметавме дека е важно да го третираме ова како уште еден град на турнејата, да им ја оддадеме таа почит"*.  Според вестите по концертот, вкупниот нето приход за шоуто бил 13.500 американски долари; сепак, промоторот на турнејата Џон Гидингс забележал дека цената не ги вклучува трошоците за производство или превоз. 

 Еџ со босанскиот промотер Желимир Алтарац Чичак на денот на концертот
Дури во јули 1997 година, U2 биле под притисок да прифатат понуда од приближно 4 милиони долари за настап во Базел, Швајцарија на датумот закажан за сараевското шоу. Во тоа време, гласините за нестабилноста на регионот опстојувале. За да се осигури дека шоуто во Сараево нема да биде откажано, Сацирбеј се појавил на многу од претходните концерти на бендот за да лобира во име на градот.  За етапата да стигне до Сараево, патната екипа морала да ја вози опремата и бината низ Босна разурната од војна. Иако патувањето било без инциденти, тие морале да поминат низ градови како Мостар, кои биле „избришани" за време на војната. Дизајнерот на сцената и осветлувањето Вили Вилијамс коментирал дека „*кога пристигнаа возачите на камиони, можеше да се види дека тие се променети луѓе*". Единствената мака во транспортот на бината настанала кога агент на граничната контрола со часови ги спречувал да ја преминат границата. Камионите стигнале во Сараево два дена пред концертот, пристигнувајќи со овации и аплаузи на жителите на градот; нивното доаѓање било првиот конкретен доказ дека бендот го одржал ветувањето дека ќе свири таму.  Мекгинис објаснил: „*Ова е град кој беше разочаран толку многу пати, имаше многу луѓе кои не беа подготвени да веруваат дека концертот ќе се одржи додека не ја видат сцената како се крева*".  Дотогаш билетите се продавале многу бавно, но за 24 часа по пристигнувањето на камионите, уште 8.000 билети биле продадени. И покрај ова, ден пред концертот, 15.000 билети останале непродадени.  Триста локални жители биле вработени за да помогнат во составувањето на сцената и промовирањето на претставата. 

Неколку стотици членови на меѓународните „*Сили за стабилизација*" (СФОР) имале задача да го одржат Дејтонскиот договор за концертот. Бендот бил презадоволен од глетките што ги видел при пристигнувањето. За време на војната, стадионот Кошево се користел како мртовечница, а гробиштата биле присутни на двете страни. Иако местото го избегнало најтешкото гранатирање, блиската Олимписка сала Зетра била тешко оштетена за време на војната. И покрај нејзината состојба, U2 ја користеле зградата како своја соблекувална и канцеларии. По концертот, тој бил искористен за да се обезбеди сместување за 3.000 фенови.  Хотелот на бендот, блискиот Холидеј Ин, бил гранатиран за време на опсадата, а дел од зградата бил уништен како резултат на тоа. Ѕидовите во собата на Мулен биле пробиени со минофрлачки шрапнели, а недостасувале и делови од подот. Пред шоуто, Сакирбеј го одвел Мулен на обиколка низ градот, покажувајќи му ги сараевските ружи вградени по улиците.

„Не сум сигурен дека бевме толку голем дел од шоуто како што мислевме. Мислам дека шоуто беше навистина за градот Сараево. И на крајот тие не ни аплаудираа само нам или на мировниците на ОН, тие некако си аплаудираа бидејќи поминаа низ сето тоа".

—Боно
На денот на концертот, возовите влетале во Сараево за прв пат од почетокот на војната. Биле отворени две линии, едната од Мостар до Сараево, а другата од Маглај до Сараево. Иако железницата била функционална за време на војната, муслиманските и хрватските политичари не можеле да одлучат кој ќе управува со нив. Како резултат на тоа, возовите се возеле само на датумот на концертот за да ги донесат обожавателите во градот, а ден потоа повторно да ги однесат дома.  Визните барања биле привремено суспендирани. Биле направени напори на концертот да се вклучат сите етнички групи во земјата. Приближно 500 обожавтели ги преминале етничките гранични линии меѓу Република Српска во Босна и Муслиманско-хрватската федерација. Луѓе од неколку други југословенски републики пристигнале во Сараево на концертот, со автобуси со обожаватели од Загреб, Хрватска и Љубљан, Словенија.  Обезбедувањето околу настанот било строго. Војниците на СФОР барале бомби со кучиња трагачи, а војниците биле присутни во зградите околу стадионот во случај да избие насилство.

Преглед на концертот
--------------------

 Концертот се одржал на стадионот Кошево *(на сликата во 2003 година)*, кој претходно се користел како мртовечница за време на војната.
Концертот се одржал на 23 септември 1997 година,  и приближно 45.000 луѓе присуствувале на настанот.  Концертот бил телевизиски прикажуван во Босна на повеќе мрежи, како и глобално од BBC. Исто така, се емитувал во живо на меѓународно ниво на радио, со емитувања во Соединетите Американски Држави кои ги пренесувал Westwood One;  сите приходи од продажбата на радио биле донирани за проектот War Child. Аудиото од концертот исто така било емитувано на интернет страницата на бендот во тоа време, u2popmart.msn.com.

За време на настанот, 10.000 војници стоеле на левата страна на стадионот за да се осигураат дека нема да дојде до некаков неред. За време на прикажувањето, била донесена одлука да се отворат портите на стадионот за сите, дозволувајќи приближно 10.000 повеќе фанови кои не можеле да си дозволат концерт или кои не купиле билети навреме за да присуствуваат. Покрај домашните и странските фанови, 6.000 војници на СФОР кои не биле на должност присуствувале на настанот во униформа. Инела Ногиќ присуствувала на концертот и пристигнала во лимузина со бендот. 

Три воведни чинови биле одиграни пред да започне концертот на U2, почнувајќи со хорот Гази Хузрев-бег, исламски хор од локалното средно училиште. Нивниот настап бил следен од два локални бенда, Протест и Сиктер,  од кои едниот бил избран лично од Сацирбеј, а другиот избран преку радио натпревар. По отворањето, музичарот Howie B извел диџеј сет пред U2 да излезат на сцената. 

Сет-листата на бендот била слична на онаа на повеќето концерти на турнејата PopMart, но со „Sunday Bloody Sunday" на местото на караоке сегментот на Еџ и додавање на „Miss Sarajevo" на вториот бис. Ноќта била прославата на крајот на војната, а Боно го поставил тонот извикувајќи „*Вива Сараево! Еби го минатото, бакни ја иднината*!" на почетокот на „Even Better Than the Real Thing". Боно се мачел со гласот во текот на целата турнеја, а утрото на концертот се разбудил „*без глас*". Немал намера да се откаже, а шоуто се одвивало според планираното. Иако Боно имал малку потешкотии низ воведниот квартет на „*Mofo*", „*I Will Follow*", „*Gone*", и „*Even Better Than the Real Thing*", неговиот глас се огласил за време на „*Last Night on Earth*". Во 2006 година, Еџ сугерирал дека гласните проблеми на Боно биле предизвикани од ларингитис или од стресот од претходните неколку месеци на турнеја, иако тој подоцна забележал дека „*не беше навистина важно што нашиот главен пејач е под временски услови, бидејќи секој член од публиката изгледаше како да се придружуваше на секоја песна. Имаше масовен рефрен за целиот концерт*".

A concert stage in the daytime, with a pink video screen, tall golden arch, oversized lemon, and a stick with an olive through it. Комплетот PopMart Tour *(на сликата во Белфаст)* вклучувал златен лак, лимон со огледало и најголемиот видео екран во светот.
На различни точки за време на „*Until the End of the World*" и „*New Year's Day*", Боно гестикулирал до публиката да му помогне со вокалот, а до осмата песна на вечерта, „*Pride (In the Name of Love)"* тој го стишил гласот изговарајќи ги стиховите наместо да ги пее, при што Еџ го пеел рефренот. Бендот продолжил со својата стандардна сет листа свирејќи ги *„I Still Haven't Found What I'm Looking For", „Stand By Me", „All I Want Is You",* и „*Staring at the Sun*". U2 размислувале да ја отсвират „*Desire*" по „*All I Want Is You*", но тие избрале да не ја изведат песната.  Еџ потоа извел соло верзија на „*Sunday Bloody Sunday*". Преведувањето било побавно и потивко од студиската верзија. За време на песната, Боно отишол зад сцената на инјекции со кортизон, што му помогнало да го подобри гласот за кратко време. Брајан Ино бил подготвен да излезе на сцената да го замени Боно доколку не може да продолжи, или да пее покрај него. Боно на крајот се вратил сам на сцената за следната песна, „*Bullet the Blue Sky*", а бендот продолжил со изведбите на „*Please*" и „*Where the Streets Have No Name*", со што бил завршен главниот сет.

Во интерлудијата пред првиот бис, U2 имале загрижена дискусија околу воведот во „Мис Сараево". Песната била свирена само еднаш претходно - на добротворниот концерт на Павароти и пријателите во 1995 година со Боно, Еџ, Ино и Павароти.  Тие се вратиле на сцената и ги отсвириле *„Discothèque", „If You Wear That Velvet Dress", „With or Without You"*, и груба верзија на „*Miss Sarajevo*". Павароти не бил на концертот за да го пее својот дел и затоа на негово место на сцената бил донесен грамофон. Ино излегол на сцената да пее придружни вокали, а Боно ја поканил Ногиќ на сцената за време на рефренот. За време на песната, на видео екранот биле прикажани слики од документарниот филм на Картер за *Мис Сараево*, вклучувајќи снимки од девојките кои учествуваат на натпреварот за убавина и транспарент на кој пишувало „*Ве молам, не дозволувајте да не убијат*". Боно се извинил за карпестиот настап на крајот од песната, велејќи: „*Сараево, оваа песна е напишана за тебе. Се надевам дека ќе ти се допадне, затоа што не можеме ебано да ја свириме*". Концертот завршил со втор бис на „*Hold Me, Thrill Me, Kiss Me, Kill Me", „Mysterious Ways", „One",* и скратена обвивка на „*Unchained Melody*". 

Откако бендот излегол од сцената, во потег опишан од *NME* како најзначаен на концертот, публиката се соочила со војниците на стадионот и избувнал во спонтан аплауз, кој брзо се претворил во овации - чин што војниците го возвратиле.

Реакција
--------

Еден ден по концертот во Сараево, еден локален весник објавил уреднички текст со наслов „*Денес беше денот кога заврши опсадата на Сараево*". Како реакција на настанот, еден босански студент им рекол на меѓународниот печат: „*Се чувствував исклучен од светот толку долго. Не се работи само за U2. Тоа е чувството да се биде дел од светот*". Еден локален жител изјавил дека концертот е „*доказ дека овде имаме мир, дека се е во ред*". Обожавателите надвор од поранешна Југославија го опишале Сараево како „*оаза на светлината*" среде уништени и оштетени од пожар згради и напуштени села. И покрај неквалитетната изведба, Асошиетед прес напишал: „*За два магични часа, рок бендот U2 го постигна она што војниците, политичарите и дипломатите не можеа: ја обединија Босна*".  Ендрју Мулер од *The Independent* напишал: „*За прв пат од почетокот на војната во 1992 година, луѓето кои беа повеќе навикнати да се гледаат меѓу себе преку глетката на пушка се собираа во главниот град за да слушаат музика заедно. потсетник на предвоено Сараево, дом на некои од најдобрите рок бендови од стара Југославија*". Сацирбеј изјавил дека е задоволен што концертот „*се одржал за промовирање на чувството на нормалност, мир и помирување во Сараево, а не за собирање пари*". Тој, исто така, изразил благодарност во име на претседателот Алија Изетбеговиќ, кој го опишал концертот како „*значен настан*".

Мулен и Еџ се согласиле дека свирењето на концертот во Сараево било врв во нивните кариери; Мулен изјавил: 

> „*[не]сомнено е дека тоа е искуство кое никогаш нема да го заборавам до крајот на мојот живот. И ако требаше да поминам 20 години во бендот само за да го свирам тоа шоу, [...] мислам ќе вредеше*".  
> 
> 

Боно ја опишал како 

> „*една од најтешките и една од најслатките ноќи во мојот живот*", 
> 
> 

велејќи за публиката: 

> „*Мислам дека тие сакаа, повеќе од било што, враќање во нормала. Тоа е она што овие луѓе го сакаат, тоа е она што тие го заслужуваат*".  
> 
> 

  

Тој, исто така, шпекулирал дека губењето на неговиот глас 

> „*им овозможи простор на Сараево да ни ја одземе свирката. Тие можеа да видат дека работите може да тргнат ужасно наопаку, тие се соочија со многу проблеми да дојдат овде, и тие само требаше да го остварат тоа*. 
> 
> 

По завршувањето на турнејата PopMart, изјавил, 

> *„беше неверојатно и збунувачки да се открие дека на нашите нај „поп" турнеи некои од најдобрите претстави беа во политичките жаришта како Сантијаго, Сараево, Тел Авив [.. .] каде музиката значела повеќе од забава"*. 
> 
> 

По концертот, претседателот Изетбеговиќ му врачил на Боно почесен босански пасош, како признание за неговите хуманитарни напори за време на војната.

Наследство
----------

По концертот во Сараево, соло изведбата на Еџ на „*Sunday Bloody Sunday*" била изведена на повеќето концерти во остатокот од турнејата,  и снимка од песната од сараевскиот концерт била објавена на ЦД-синглот за *„If God Will Send His Angels"* на 8 декември 1997 година;  Еџ подоцна изјавил дека бендот ја „открил" песната во Сараево по неговиот соло настап.  Краткиот документарен филм за концертот, *Missing Sarajevo*, бил вклучен на ДВД-изданието на видео компилацијата на U2 од 2002 година, *Најдоброто од 1990-2000 година*. 

Откако U2 првпат ја извеле „Мис Сараево" на концертот во Сараево, таа повторно била изведена до вториот дел од турнејата Vertigo во 2005 година.  U2 не се вратиле да настапат во ниту една друга земја во поранешна Југославија до август 2009 година, кога направиле две изведби во Загреб за време на U2 360° Tour.  За време на емисиите во Загреб, Боно изјавил дека неговиот почесен босански пасош е еден од неговите „*највредни имоти*", што го натерало Советот на министри на земјата да објави дека треба да му се одземе пасошот, наведувајќи дека законите на земјата не дозволуваат да бидат доделени почесни државјанства.

Во 2020 година, *Спин* го рангирал настапот на U2 во Сараево на седмото место на неговата листа на „35 најголеми концерти во последните 35 години"; Боб Гучионе Џуниор, кој помогнал во производството на концертот, го нарекол „*неверојатно искуство што се случува еднаш во животот*" и „*со оглед на околностите, можеби најценетиот*" концерт на списокот. 

Документарниот филм *Kiss the Future* од 2023 година ја профилира андерграунд музичката сцена во Сараево како средство за отпор и инспирација за време на војната во Босна. Филмот го опфаќа учеството на U2 во привлекувањето на вниманието кон Опсадата на Сараево, како и нивниот концерт во градот во 1997 година. Во режија на Ненад Сицин-Саин и копродуцент на Мет Дејмон и Бен Афлек, филмот содржи коментари од Картер, кој го напишал сценариото, заедно со интервјуа со тројца членови на U2 - Боно, Еџ и басистот Адам Клејтон. Премиерно документарниот филм бил прикажан на 73. Меѓународен филмски фестивал во Берлин во 2023 година,   и бил кинематографски издаден од AMC Theaters во февруари 2024 година

Изведени песни
--------------

Со исклучок на лирските фрагменти, изведбата на U2 се состоела од 23 песни:

1. "Mofo"
2. "I Will Follow"
3. "Gone"
4. "Even Better Than the Real Thing"
5. "Last Night on Earth"
6. "Until the End of the World"
7. "New Year's Day"
8. "Pride (In the Name of Love)"
9. "I Still Haven't Found What I'm Looking For"
10. "All I Want Is You"
11. "Staring at the Sun"
12. "Sunday Bloody Sunday"
13. "Bullet the Blue Sky"
14. "Please"
15. "Where the Streets Have No Name"

1. "Discothèque"
2. "If You Wear That Velvet Dress"
3. "With or Without You"
4. "Miss Sarajevo"
5. "Hold Me, Thrill Me, Kiss Me, Kill Me"
6. "Mysterious Ways"
7. "One"
8. "Unchained Melody"

Наводи
------

1. ↑  „U2:Viva Sarajevo. F\*\* the past, kiss the future!". *radiosarajevo.ba*. Архивирано од изворникот на 2 April 2015. Посетено на 12 March 2015.
2. 1 2 3  Flanagan (1996), pp. 300–306
3. ↑  „Timeline: Break-up of Yugoslavia". *BBC News*. BBC. 22 May 2006. Архивирано од изворникот на 21 September 2011. Посетено на 31 January 2010.
4. ↑  Hartmann, Florence (July 2007). „A statement at the seventh biennial meeting of the International Association of Genocide Scholars". Helsinki Committee for Human Rights in Serbia. Архивирано од изворникот на 13 December 2011. Посетено на 11 May 2010.
5. 1 2  Strange, Hannah (12 December 2007). „Serb general Dragomir Milosevic convicted over Sarajevo siege". *The Times*. Архивирано од изворникот на 3 September 2011. Посетено на 31 January 2010.
6. 1 2 3 4 5  McCormick (2006), pp. 252–253
7. ↑  Flanagan (1996), p. 277
8. ↑  Празен навод (help)
9. ↑  Carter (2005), p. 170
10. ↑  Jackson (2008), p. 47
11. ↑  Flanagan (1996), p. 294
12. ↑  Jackson (2008), pp. 48, 49
13. ↑  Празен навод (help)
14. 1 2 3  .
15. ↑  Flanagan (1996), pp. 307–308
16. ↑  Празен навод (help)
17. 1 2  McCormick (2006), pp. 277, 279
18. ↑  Flanagan (2005), p. 201
19. 1 2  McCormick (2006), p. 262
20. ↑  Cerkez, Aida; Niksic, Sabina (April 4, 2012). „1993 Bosnian beauty queen stood up against war". WTOP.com. Associated Press. Архивирано од изворникот на April 12, 2013. Посетено на March 1, 2013.
21. ↑  Stokes (2005), pp. 198–199
22. 1 2  Mueller, Andrew (26 September 1997). „U2 in Sarajevo: Part 2 – The Rattle and Hum". *The Independent*.
23. 1 2 3 4  de la Parra (2003), pp. 211–212
24. ↑  Грешка во повикувањето на Шаблон:Наведена изјава за печат: Параметарот **title** мора да се определи
25. 1 2  Sacirbey, Muhamed (23 September 2007). „U2 in Sarajevo, 10 years after September 23, 1997". *Croatian World Network*. Архивирано од изворникот на 28 September 2011. Посетено на 31 January 2010.
26. 1 2  Празен навод (help)
27. ↑  Shymanski, Jackie (22 September 1997). „U2 concert brings hope to Sarajevo". *CNN*. Архивирано од изворникот на 9 November 2012. Посетено на 31 January 2010.
28. 1 2  Mueller, Andrew (26 September 1997). „U2 in Sarajevo: Part 1 – The Stage is Set". *The Independent*.
29. ↑  „PopMart leg 2: 1997, Europe". *U2.com*. Live Nation. Архивирано од изворникот на 15 August 2012. Посетено на 31 January 2010.
30. ↑  King, Susan (23 September 1997). „Arts and entertainment reports from The Times, national and international news services and the nation's press". *Los Angeles Times* (Home. изд.). sec. Calendar, p. 2. Посетено на 28 February 2023.
31. 1 2  „U2 Sarajevo setlist". Mediachild. Архивирано од изворникот на 14 July 2011. Посетено на 3 April 2010.
32. ↑  Phelan, Laurence (1 August 1999). „How We Met: Jefferson Hack & Howie B". *The Independent*. Посетено на 29 September 2011.
33. ↑  de la Parra (2003), p. 174
34. ↑  „Bosnians Unite to Rock at Promised U2 Concert". *St. Louis Post-Dispatch*. Associated Press. 24 September 1997. стр. 5A.
35. ↑  *{{{title}}}*.
36. ↑  Mueller, Andrew (26 September 1997). „U2 in Sarajevo: Part 3 – The Morning After". *The Independent*.
37. ↑  Irvine, Chris (18 August 2009). „Bono 'may be stripped of Bosnian passport'". *The Daily Telegraph*. Архивирано од изворникот на 17 November 2011. Посетено на 2 August 2010.
38. ↑  Mühlbradt, Matthias; André Axver (23 September 1997). „1997-09-23: Kosevo Stadium – Sarajevo, Bosnia and Herzegovina". *U2gigs.com*. Посетено на 2 August 2010.
39. ↑  „If God Will Send His Angels". *U2.com*. Live Nation. Архивирано од изворникот на 5 August 2010. Посетено на 22 February 2023.
40. ↑   *PopMart: Live from Mexico City*. 1998.
41. ↑  „The Best of 1990-2000 DVD". *U2.com*. Посетено на 12 March 2015.
42. ↑  Mühlbradt, Matthias; André Axver (16 July 2005). „2005-07-16: Amsterdam ArenA – Amsterdam, Netherlands". *U2gigs.com*. Посетено на 2 August 2010.
43. ↑  Mühlbradt, Matthias; André Axver (9 August 2009). „2009-08-09: Stadium Maksimir – Zagreb, Croatia". *U2gigs.com*. Посетено на 9 May 2010.
44. ↑  Guccione Jr. Bob (28 November 2020). „The 35 Greatest Concerts of the Last 35 Years". *Spin*. Посетено на 21 February 2023.
45. ↑  Scheck, Frank (20 February 2023). „'Kiss the Future' Review: Stirring Doc Depicts How U2 Inspired War-Torn Sarajevo". *The Hollywood Reporter*. Посетено на 21 February 2023.
46. ↑  Carey, Matthew (19 February 2023). „Berlin Review: U2 Doc 'Kiss The Future,' From Matt Damon & Ben Affleck, Shows How Bono And Band Inspired Sarajevo Under Siege". *Deadline Hollywood*. Посетено на 21 February 2023.
47. ↑  Carey, Matthew (31 January 2024). „U2-Themed Documentary 'Kiss The Future,' Produced By Matt Damon & Ben Affleck, To Screen Exclusively At AMC Theatres". *Deadline Hollywood*. Посетено на 3 March 2024.

Извори
------

* Carter, Bill (2005). *Fools Rush In*. New York: Wenner Books. ISBN 978-1-932958-50-8.
* de la Parra, Pimm Jal (2003). *U2 Live: A Concert Documentary* (second. изд.). New York: Omnibus Press. ISBN 978-0-7119-9198-9.
* Flanagan, Bill (1996). *U2 at the End of the World* (Paperback. изд.). New York: Delta. ISBN 978-0-385-31157-1.
* Jackson, Nathan (2008). *Bono's Politics: The Future of Celebrity Political Activism*. New York: VDM Verlag. ISBN 978-3-639-02623-8.
* Stokes, Niall (2005). *U2: Into the Heart – The Stories Behind Every Song*. New York: Thunder's Mouth Press. ISBN 1-56025-765-2.
* U2 (2006). McCormick, Neil (уред.). *U2 by U2*. London: HarperCollins. ISBN 0-00-719668-7.

Надворешни врски
----------------

* Концерт на 23 септември 1997 година на U2.com
* Концерт на 23 септември 1997 година на U2gigs.com