**Јустина Буџинска-Тиличка** (12 септември 1867 - 8 април 1936) била полска лекарка и застапничка за правата на жените, активна во меѓувоените ера. Откако се стекнала со медицинско образование и седум години вежбала во Париз, се вратила во Полска и се занимавала со медицина во Варшава. Активна во женското движење и притисокот за проширување на правата на жените, таа подоцна работела во Градскиот совет на Варшава и била вклучена во општествените напори за подобрување и на здравјето и на политичката вклученост на жените. Една таква иницијатива било отворањето на првата клиника за контрола на раѓањето во Полска, а друга било основањето на Здружението на полски лекари. Учествувала на меѓународни феминистички конвенции и конгреси, вклучувајќи ја и функцијата претседател на меѓународната Мала Антанта на жени .

Раниот живот
------------

Јустина Буџинска е родена на 12 септември 1867 година во Сувалки, кој во тоа време бил дел од Руската империја, лоциран во ( полски: *Kraj Nadwiślański* ), на Јадвига и Алфонс Буџински. Нејзиниот татко бил ветеринар кој учествувал во јануарското востание против руската окупација на Полска, а потоа бил депортиран во Сибир каде што починал.  Принудена сама да заработува за живот уште од рана возраст,  Буџињска била испратена во Варшава и посетувала интернат за девојчиња, завршувајќи го средното образование откако студирала како вонредна студентка.

Кариера
-------

По добивањето на диплома, Буџинска почнала да работи како гувернанта на приватен имот во Украина и водела тајно училиште за да ги подучува селските деца.  Заштедувајќи ги своите пари, до 1892 година заработила доволно за да ги продолжи студиите во Париз и се преселила таму за да се запише на медицинско училиште. Како и другите студенти, таа учествуваше во широк спектар на социјални програми, вклучувајќи посетување предавања, дистрибуирање публикации од полското подземје, помагање на полските емигранти во Франција и приклучување кон Странското здружение на полски социјалисти. Таа не останала долго време официјално дел од социјалистичкото движење, но беше приврзаник на нивната идеологија во поголемиот дел од нејзиниот живот. Околу 1894 година, Буџињска се омажила за Станислав Тилицки  и последователно парот имал две деца, Станислав и Ванда. 

Дипломирајќи со својата медицинска диплома во 1898 година, Буџинска-Тиличка основала медицинска ординација во селото Ебрипил во близина на Мо. Нејзиниот успех и овозможи да купи лекарска пракса и да ги одржува клиентите седум години.  Во 1905 година, парот одлучил да се врати со своето семејство во Полска, но не им било забрането да живеат каде било освен во Големото Војводство Краков поради нивните поранешни врски со социјалистичкото движење. Буџинска-Тиличка се вклучи во различни здруженија насочени кон општествено подобрување, вклучително и Друштвото за благосостојба на децата, Друштвото за основни училишта и прашањата за правата на жените заедно со Maria Turzyma-Wiśniewska [pl].  Во рок од две години, семејството се преселило во Варшава, каде што нашла работа во Болницата на Светиот Дух, откако нејзината диплома во странство била прифатена од руските власти. 

Буџинска-Тиличка работела во движењето за умереност и била активна и во програмите за хигиена и туберкулоза. Таа била една од првите жени лекари кои работеа во образованието за девојчиња. Помеѓу 1910 и 1912 година, таа учествувала на часови по хигиена во женската гимназија Попилевска-Рошковска. Покрај нејзината работа во болница и приватната пракса, Буџинска-Тиличка напишала памфлети за хигиена и педагогија, здравјето на жените и правната заштита на жените. Таа ја поддржувала еднаквоста на жените и била членка на Унијата за еднакви права на полските жени ( полски: *Związek Równouprawnienia Kobiet Polskich* ), која била основана од Паулина Кучалска-Рајншмит. 

Во 1916 година, Буџинска-Тиличка го напушти Светиот Дух и помогна да се формира теренска болница која работела со војници за време на Првата светска војна и продолжи со нејзината приватна пракса, која најмногу се фокусираше на респираторни заболувања.  Таа го изгубила својот син кој бил офицер за време на конфликтот, што и било многу тешко, бидејќи нејзиниот брак не бил среќен и не била блиска со нејзината ќерка, наместо тоа, се свртела кон социјалните прашања. Полјаките добија право на глас во 1918 година и набргу по завршувањето на војната, Буџинска-Тиличка го коосноваа, заедно со Теодора Мечковска и Зофија Дашинска-Голињска, Прогресивниот женски политички клуб ( полски: *Klub Polityczny Kobiet Postępowych (KPKP)* ) со цел едукација на жените во остварувањето на нивните избирачки права. Таа служела и како потпретседател на полскиот огранок на Интернационалниот социјалистички женски комитет.  Како дел од нејзините активности, таа се приклучи на Женската меѓународна лига за мир и слобода (WILPF),  присуствуваше на Меѓународната алијанса за право на глас на жените (IWSA) во Женева и три години подоцна, во 1923 година присуствуваше на конференцијата на IWSA во Рим. каде што се придружила со Александрина Кантакузино и други во формирањето на Малата Антанта на жените (LEW). 

Во 1919 година, Буџинска-Тиличка се приклучила на полското друштво за социјална медицина. Од 1919 до 1934 година, таа служеше како член на Градскиот совет на Варшава, првично како претставник на КПКП, а по 1922 година како претставник на Полската социјалистичка партија.  Во 1925-1926 година, таа го основала Здружението на полски лекари полски: *Zrzeszenie Lekarek Polskich* ) и стана нејзин потпретседател.   Во 1927 година, Буџинска-Тиличка имала голема улога во воспоставувањето курсеви за обука на медицински сестри да работат во центри за згрижување деца за бизниси и фабрики и истата година, таа станала претседател на LEW. Помеѓу 1929 и 1931 година, таа работеше во одборот на Медицинската комора  за да ја промовира мајчината заштита и да се бори против алкохолизмот и сиромаштијата.   Како претставничка на Полска, таа ја претставувала земјата на многу женски конгреси и конвенции, играјќи значајна улога. Била вклучена и во активностите на медицинските и социјалните друштва. Таа се залагала за легализација на абортусот и не одобрувала казнување на жените кои ја прекинале својата бременост.  На 25 октомври 1931 година, Буџинска-Тиличка го отворила првиот центар за контрола на раѓање во Полска и станала директор на установата.  Подоцна истата година, таа беше уапсена за учество во политички демонстрации, но беше ослободена по поднесување жалба. Во 1935 година, таа била вклучена во агитација за затворање на затворот Береза Картуска, во кој беа сместени политичките затвореници и нивно амнестија.  Истата година, таа станала претседател на Полската академија на науките.  Била вклучена и во активностите на медицинските и социјалните друштва. Специјализирала за третман на респираторни заболувања, заразни болести и гинекологија. Таа промовираше хигиена коорганизирање летни кампови за работнички жени.

Смрт и наследство
-----------------

Буџинска-Тиличка неочекувано починала од церебрална хеморагија на 8 април 1936 година.  Нејзините пишувања за исхрана и хигиена биле многу влијателни во Полска, бидејќи таа се залагала дека здравата исхрана, со помалку месо и повеќе зеленчук го подобрува целокупното здравје. Таа, исто така, се заложила дека со подобрување на здравјето на идните мајки и санитарните услови во нивната околина ќе се намали смртноста на децата.

Наводи
------

### Цитати

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Sierakowska 2006.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Bednarz-Grzybek 2013.
3. ↑  Buczak 2015.
4. ↑  State Scientific Publishing House 1997.

### Библиографија

 

* Bednarz-Grzybek, Renata (2013). „Justyna Budzińska-Tylicka (1867–1936): Poglądy Na Odżywianie" [Justyna Budzińska-Tylicka (1867–1936): Views and Ideas on Nutrition]. *Lubelski Rocznik Pedagogiczny* (Polish). Lublin, Poland: Maria Curie-Skłodowska University Press (23): 11–24. ISSN 0137-6136. Посетено на 14 May 2017.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
* Buczak, Dominika (2015). „Prababki feministki. Konserwatystki i socjalistki ramię w ramię walczyły o swoje prawa". *Gazeta Wyborcza* (Polish). Warsaw, Poland. Архивирано од изворникот на 15 May 2017. Посетено на 16 May 2017.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
* Sierakowska, Katarzyna (2006). „Budzińska-Tylicka, Justyna (1867–1936)". Во de Haan, Francisca; Daskalova, Krassimira; Loutfi, Anna (уред.). *Biographical dictionary of women's movements and feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe: 19th and 20th centuries*. Budapest, Hungary: Central European University Press. стр. 80–84. ISBN 978-9-637-32639-4 – преку Project MUSE.
* „Budzińska-Tylicka, Justyna". *Encyklopedia Państwowe Wydawnictwo Naukowe* (Polish). Warsaw, Poland: Wydawnictwo Naukowe PWN. 1997. Архивирано од изворникот на 16 May 2017. Посетено на 16 May 2017.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)