**Црниците** или **смокви** (науч. *Moraceae*) се фамилија на цветни растенија која состои од 53 родови и околу 1500 видови нашироко распространети во тропските и суптропските региони, а помалку во умерените. Тука припаѓаат некои добро познати растенија, како црницата, белата дудинка, смоквата и украсното собно растение еластичен фикус.

Претставниците од *Moraceae* се еднодомни или дводомни дрвја, грмушки, лијани или поретко тревести растенија од кои речиси сите поседуваат млечен сок во своите стебла.

Морфологија
-----------

Листовите се прости и последователни (поретко наспрамни). Прилисниците се мали и странично распоредени, а понекогаш може да образуваат капа околу пупките, со што оставаат цилиндрична лузна. 

Плодови на обичната смоква (*Ficus carica*).
Цветовите се еднополови и ситни и најчесто се густо распоредени на растението. Овие густи збирови на цветови обично заземаат форма на реса. Речиси секогаш околуцветникот се состои од 4 до 5 недиференцирани венечни ливчиња, меѓутоа, понекогаш и помалку, а кај некои видови околуцветникот отсуствува. Еден типичен машки цвет е составен од четири прашници, при што секој прашник е спротивен на секое венечно ливче. Женските цветови имаат плодник изграден од два плодни листови, најчесто со две устенца, иако едното од нив понекогаш може да е потиснато. Плодникот е натцветен или потцветен и се состои од еден семенов зачеток сместен во една локула. Плодовите се од типот на костелка и ахенија, при што често се агрегирани во повеќеделен плод.

Систематика
-----------

Порано оваа фамилија била класифицирана во веќе непостоечкиот ред *Urticales*. Скорешните генетски испитувања ја сместуваат оваа фамилија во редот *Rosales*, кој, пак, е сместен во разгранок (клад) на т.н. уртикалски розиди, во кој се вклучени и фамилиите *Ulmaceae*, *Celtidaceae*, *Cannabaceae* и *Urticaceae*. *Cecropia*, вид кој порано бил класифициран во *Moraceae*, денес е дел од *Urticaceae* (фамилија на копривата).

Оваа фамилија вклучува 5 племиња: *Artocarpeae*, *Moreae*, *Dorstenieae*, *Ficeae* и *Castilleae*. Со исклучок на *Moreae*, кое е големо и морфолошки разновидно племе со широко географско распространување, другите племиња се монофилетски. Според молекуларните анализи, се покажало дека, спротивно на мислењето дека дводомноста еволуирала од еднодомноста, токму дводомноста е попримитивна кај *Moraceae*, додека еднодомноста еволуирала во оваа фамилија и до четири пати.

*Ficus elastica*, еластичен фикус, листови и соцветие.
Список на родови од *Moraceae*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * *Antiaris*
* *Antiaropsis*
* *Artocarpus* - лебно дрво
* *Bagassa*
* *Batocarpus*
* *Bosqueiopsis*
* *Brosimum*
* *Broussonetia*
* *Castilla*
* *Clarisia*
* *Craterogyne*
* *Cudrania*
* *Dorstenia*
* *Fatoua*
 | * *Ficus* - смокви, бањани
* *Helianthostylis*
* *Helicostylis*
* *Hullettia*
* *Maclura*
* *Maquira*
* *Mesogyne*
* *Metatrophis*
* *Milicia*
* *Morus* - дудинка
* *Naucleopsis*
* *Olmedia*
* *Olmediopsis*
* *Parartocarpus*
 | * *Perebia*
* *Poulsenia*
* *Prainea*
* *Pseudolmedia*
* *Scyphosyce*
* *Sorocea*
* *Sparattosyce*
* *Streblus*
* *Treculia*
* *Trilepisium*
* *Trophis*
* *Trymatococcus*
* *Utsetela*
 |

Црниците како тема во уметноста и во популарната култура
--------------------------------------------------------

Црниците се јавуваат како тема во делата од ументоста и популарната култура, како:

* „Под муренката" (*Под дудом*) - песна на српскиот поет Владислав Петковиќ - Дис.

Наводи
------

1. ↑  Sytsma *et al.* (2002)
2. ↑  Zerega *et al.* (2005), Datwyler and Weiblen (2004)
3. ↑  Datwyler and Weiblen (2004)
4. ↑  Владислав Петковић-Дис, *Песме*. Београд: Рад, 1960, стр. 77-78.

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Црници" на Ризницата ? |