{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/Предлошка:Автотаксономија/Aconitum|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} |machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} |machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} 

**Модар јадич** (науч. *Aconitum napellus*) — вид високотоксично цветно растение од родот Aconitum од фамилијата Ranunculaceae, староседелско и ендемично во Западна и Средна Европа. Тоа е тревно повеќегодишно растение кое расте до 1 m (3 ft 3 in) високо, со стебла и лисја без влакна. Листовите се заоблени, со пречник од 5–10 cm (2,0-3,9 инчи), палматно поделени на пет до седум длабоко лобуси сегменти. Цветовите се темно виолетови до синкаво-виолетови, тесни долгнавести во облик на шлем, високи 1–2 cm (0,39-0,79 инчи). Растенијата родени во Азија и Северна Америка, порано наведени како A. napellus, сега се сметаат за посебни видови. Растението е исклучително отровно и при голтање и при контакт со телото.

Одгледување
-----------

*Aconitum* се одгледува во градините во умерените зони поради неговите шилести соцвети кои се ефективни во почетокот на средината на летото и неговото привлечно зеленило. Во одгледувањето има и бели и розови облици. Сортата 'Spark's Variety' ја доби наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво .

Подвидови
---------

Девет подвидови се прифатени од *Flora Европа*:

* *Aconitum* subsp, југозападна Британија
* *Aconitum* subsp. *корзикум* (Gáyer) W.Seitz, Корзика
* *Aconitum* subsp. *firmum* (Rchb. ) Гајер, Средна и Источна Европа
* *Aconitum* subsp. фисури ( *Nyár*. ) W.Seitz, Балкан до југозападна Русија
* *Aconitum* subsp. *хијанс* (Rchb. ) Гајер, Средна Европа
* *Aconitum* subsp. Rouy, југозападна Европа
* *Aconitum* subsp. (Fritsch) W.Seitz, Западен Балкан
* *Aconitum* subsp. (Wulfen) Gáyer, Источни Алпи, јужни Карпати (деклариран како сопствен вид *Aconitum tauricum* од други извори  )
*. *вулгарен* (DC. ) Rouy & Foucaud, Алпите, Пиринеите, северна Шпанија

Користи
-------

*Aconitum* се одгледува во градините поради своите атрактивни соцвети кои наликуваат на шилести и ефектни сини цветови. Тоа е режано цвеќе кое се користи за свеж материјал за сечење, а понекогаш се користи и како сушен материјал. Видот има ниска природна стапка на размножување при одгледување и се размножува со семе или со отстранување на поместувањата што се создаваат секоја година од подлогата. Проучена е употребата на протоколи за микропропагирање. Овој вид е вкрстен со други за да се добијат атрактивни хибриди за употреба во градината, вклучувајќи *Aconitum × каммарум*.

Семиња
Како и другите видови од родот. Содржи неколку отровни соединенија, вклучувајќи доволно срцев отров што се користел на копја и стрели за лов и битка во античко време. Персискиот лекар Авицена (980–1037) напишал дека стрелките натопени во сокот се користеле за убивање, а д-р Антонио Гуаинери, во еден од првите медицински речници „Практика", напишал дека биле користени стрели кои имале отров од корените на растението. да убиваат диви кози во Италија. Има долга историја на употреба како отров, со случаи од илјадници години наназад. За време на античкиот римски период од европската историја, растението често се користело за елиминирање на криминалците и непријателите, а до крајот на периодот било забрането и секој што одгледувал можел законски да биде осуден на смрт. Аконите се користат во поново време во заговори за убиства; тие ги содржат хемиските алкалоиди аконитин, месаконитин, хипоконитин и јесаконитин, кои се многу токсични. Тоа беше исто така користено во неодамнешниот заговор за книгата на Шерлок Холмс .

Токсикологија
-------------

Симптомите може да се појават речиси веднаш, обично не подоцна од еден час, а „со големи дози смртта е скоро моментална". Смртта обично настанува во рок од два до шест часа при фатално труење (20 до 40 ml тинктура може да се покаже како фатална). Првичните знаци се црево вклучувајќи гадење, повраќање и дијареа. Потоа следи чувство на печење, пецкање и вкочанетост во устата и лицето и на печење во стомакот. При тешки труења се јавува изразена моторна слабост и кожни сензации на пецкање и вкочанетост се шират на екстремитетите. Кардиоваскуларните одлики вклучуваат хипотензија, синусна брадикардија и вентрикуларни аритмии. Други одлики може да вклучуваат потење, вртоглавица, тешкотии во дишењето, главоболка и конфузија. Главните причини за смрт се вентрикуларни аритмии и асистолија, парализа на срцето или на респираторниот центар. Единствените постмортални знаци се оние на асфиксија.

Третманот на труење е главно поддржувачки. Сите пациенти бараат внимателно следење на крвниот притисок и срцевиот ритам. Може да се користи гастроинтестинална деконтаминација со активен јаглен доколку се даде во рок од еден час по ингестијата. Главниот физиолошки противотров е атропин, кој се користи за лекување на брадикардија. Други лекови кои се користат за вентрикуларна аритмија вклучуваат лидокаин, амиодарон, бретилиум, флекаинид, прокаинамид и мексилетин. Кардиопулмонален бајпас се користи ако симптомите се отпорни на третман со овие лекови. Успешна употреба на хемоперфузија со јаглен се тврди кај пациенти со тешко труење со аконит.

Труење може да дојде и по берење на листовите без ракавици; аконитинскиот токсин лесно се апсорбира преку кожата. Во овој случај, нема да има гастроинтестинални ефекти. Пецкањето ќе започне од точката на апсорпција и ќе се прошири нагоре со раката до рамото, по што ќе почне да се зафаќа срцето. Пецкањето ќе биде проследено со непријатно вкочанетост. Третманот е сличен на труење предизвикано од орално голтање, па дури и ракувањето со растението без ракавици е пријавено дека резултира со откажување на повеќе органи и смрт.

Главната токсична компонента на растението, аконитинот, е моќен невротоксин кој ги отвора натриумовите канали чувствителни на тетродотоксин. Го зголемува приливот на натриум низ овие канали и ја одложува реполаризацијата, со што ја зголемува ексцитабилноста и промовира вентрикуларни дисритмии.

Наводи
------

1. ↑  Chappuis, E. (2014). „*Aconitum napellus*". *Црвен список на загрозени видови*. **2014**: e.T165155A57117867. doi:10.2305/IUCN.UK.2014-1.RLTS.T165155A57117867.en. Посетено на 19 ноември 2021.
2. ↑  „RHS Plant Selector - *Aconitum* 'Spark's Variety'". Посетено на 17 July 2013.[*мртва врска*]
3. ↑  Bourne, Val (31 July 2009). „How to grow: Aconitum 'Sparks Variety'". *The Telegraph*. Посетено на 7 June 2020.
4. ↑  Flora Europaea: *Aconitum napellus*
5. ↑  The Plant List (KEW): *Aconitum tauricum* (2018-05-03)
6. ↑  Jäger et al.: *Rothmaler - Exkursionsflora von Deutschland*, Bd. 2.
7. ↑  Datta, Subhash Chandra. 1988 *Systematic botany.*
8. ↑  A. A. Watad, M. Kochba, A. Nissim and V. Gaba, "Improvement of Aconitum napellus micropropagation by liquid culture on floating membrane rafts", *Journal Plant Cell Reports*, Publisher: Springer Berlin / Heidelberg, ISSN 0721-7714
 (Print) ISSN 1432-203X
 (online), Volume 14, Number 6 / March 1995, DOI 10.1007/BF00238594, pages 345–348
9. ↑  Armitage, A. M. 2000.
10. ↑  J Ethnopharmacol. 1981 Nov;4(3):247-336.
11. ↑  Luke DeMaitre *Medieval Medicine: The Art of Healing, from Head to Toe (2013)*, p. 67, при Гугл книги
12. ↑  "Toxicology in the Old Testament: Did the High Priest Alcimus Die of Acute Aconitine Poisoning?"
13. ↑  Roberts, M. F. and Michael Wink. 1998.
14. ↑  CSA Архивирано на 8 декември 2008 г.
15. ↑  Gary Lovisi and Marvin Kaye *The Great Detective: His Further Adventures: A Sherlock Holmes Anthology (2012)*, p. 55, при Гугл книги
16. ↑  R.D. Mann *Modern Drug use: An Enquiry on Historical Principles (1984)* при Гугл книги
17. 1 2  *The Extra Pharmacopoeia Martindale*.
18. 1 2  Chan TY (April 2009). „Aconite poisoning". *Clin Toxicol*. **47** (4): 279–85. doi:10.1080/15563650902904407. PMID 19514874.
19. ↑   Една или повеќе речениците пред наводов вклучуват текст од дело кое сега е во јавна сопственост: Chisholm, Hugh, уред. (1911). „Aconite". *Encyclopædia Britannica*. **1** (11. изд.). Cambridge University Press. стр. 151–152.CS1-одржување: ref=harv (link)
20. ↑  „Position paper: Single-dose activated charcoal". *Clin Toxicol*. **43** (2): 61–87. 2005. doi:10.1081/CLT-51867. PMID 15822758.
21. ↑  „Clinical features and management of herb-induced aconitine poisoning". *Ann Emerg Med*. **43** (5): 574–9. May 2004. doi:10.1016/j.annemergmed.2003.10.046. PMID 15111916.
22. ↑  „Gardener Nathan Greenway 'died after handling deadly plant'". *BBC News*. BBC. 7 November 2014. Посетено на 7 November 2014.
23. ↑  „Gardener dies 'after brushing against deadly wolfsbane flower' on millionaire's estate". *Independent*. 11 November 2014. Архивирано од изворникот на 2014-11-07. Посетено на 2 February 2015.
24. 1 2  „The influence of tetrodotoxin on the toxic effects of aconitine in vivo" (pdf). *The Tohoku Journal of Experimental Medicine*. **167** (2): 155–8. June 1992. doi:10.1620/tjem.167.155. PMID 1475787.

Надворешни врски
----------------

* Модар јадич на Ризницата ?
* „Malignant ventricular arrhythmias due to Aconitum napellus seeds". *Circulation*. **102** (23): 2907–8. 2000. doi:10.1161/01.cir.102.23.2907. PMID 11104752.