**Грузиски Евреи** (грузиски: ქართველი ებრაელები) — заедница на Евреи кои мигрирале во Грузија за време на вавилонското заробеништво во 6 век п.н.е. Таа е една од најстарите заедници во таа земја.

Пред анексијата на Грузија кон Руското Царство во 1801 година, 2.600-годишната историја на грузиските Евреи била обележана со речиси целосно отсуство на антисемитизам и видлива асимилација во грузискиот јазик и култура. Грузиските Евреи се сметале за етнички и културно различни од соседните планински Евреи. Тие, исто така, традиционално биле многу одвоена група од Евреите Ашкенази во Грузија, кои пристигнале по руската анексија на Грузија.

Како резултат на големиот емиграциски бран во 1990-тите, огромното мнозинство грузиски Евреи сега живеат во Израел, а најголемата заедница во светот живее во градот Ашдод.

Историја
--------

Грузиските Евреи традиционално живееле одвоено, не само од околниот грузиски народ, туку и од Евреите Ашкенази во Тбилиси, кои имале различни практики и јазик.

Заедницата, која броела скоро 60.000 во 1970-тите, во голема мера емигрирала во Израел, САД, Руската Федерација и Белгија (во Антверпен).. Од 2014 година, само околу 1.500 грузиски Евреи останале во Грузија. Според Првиот генерален национален попис на Грузија од 2002 година, во земјата има 3.541 еврејски верници. На пример, огранокот на грузиските Евреи Лезгишвили има семејства во Израел, Москва, Баку, Дизелдорф и Кливленд, Охајо (САД). Неколку стотици грузиски еврејски семејства живеат во областа на трите држави во Њујорк, особено во Њујорк и Лонг Ајленд.

### Потекло

Евреите што зборуваат грузиски се една од најстарите преживеани еврејски заедници во светот. Грузиските Евреи имаат приближно 2.600-годишна историја во Колхис. Се расправа за потеклото на грузиските Евреи, познати и како *Гурџим* или *картвели ебраелеби*. Најпопуларното гледиште е дека првите Евреи тргнале кон јужна Грузија по освојувањето на Ерусалим од Навуходоносор во 586 п.н.е. и егзилот во Вавилон. Ова тврдење е поткрепено со средновековниот грузиски историски извештај на Леонти Мровели, кој пишува:

>  Тогаш царот Навуходоносор го зазеде Ерусалим. Евреите кои побегнаа оттаму дошле во Картли и побараа од мамасахлиси [локален владетел] на територијата Мцхета во замена за данок. Тој даде [место] и ги насели на Арагви, на изворот кој се викаше Занави, кој подоцна беше преименуван во Занави, кварт на Евреите.".
> 
> 
> 
>   
> 
> 
> 
> 

Мровели додал дека натамошното населување на Евреите во Грузија било за време на римскиот период на царотВеспазијан. Тој напишал дека Евреите живееле во Грузија многу пред 1 век од нашата ера. Според Мровели:

>  За време на нивното владеење [Бартом и Картам], Веспазијан, императорот на Римјаните, го освоил Ерусалим. Оттаму Евреите бегалци доаѓаат во Мцхета и се населиле кај старите Евреи."
> 
> 
> 
>   
> 
> 
> 
> 

Древната грузиска историска хроника, *Преобразувањето на Картли*, е најстариот и единствен грузиски извор за историјата на еврејската заедница во Грузија. Хрониката опишува верзија слична на онаа понудена со векови подоцна од Леонти Мровели, но периодот на еврејската миграција во Грузија му се припишува на Александар Велики:

>  ...воинственото семе, Хони [Евреите], прогонети од Халдејците, [дојдоа во Картли] и ја побараа земјата за данок од Господарот на Бун Т'урки [предградие на Мцхета]. И тие [Евреите] се населиле во Занави. И тие го поседуваа...
> 
> 
> 
>   
> 
> 
> 
> 

 Античка грузиска престолнина Мцхета, каде што Евреите живееле илјадници години
Грузиските извори исто така се повикуваат на доаѓањето на првите Евреи во Западна Грузија од Византија во текот на 6 век од нашата ера. Приближно 3.000 Евреи побегнале во Источна Грузија, која дотогаш била контролирана од Персијците, за да избегнат жестоко прогонство од Византијците. Постоењето на Евреите во овие региони во овој период е поткрепено со археолошки докази, кои покажуваат дека Евреите живееле во Мцхета, античкиот главен град на источно грузиската држава Иберија-Картли. 

Според грузиската хагиографија, еврејските заедници постоеле во Грузија во 1 век. За грузискиот Евреин, наречен Илија, се вели дека бил во Ерусалим за време на Распнувањето и ја вратил облеката на Исус со себе во Грузија. Ја добил од римски војник на Голгота.

Евреите зборувале грузиски, а подоцна еврејските трговци развиле дијалект наречен *киврули*, или јудео-грузиски, кој вклучувал голем број хебрејски зборови.

Во втората половина на VII век, Омејадите освоиле голем дел од грузиската територија, која станала провинција на арапскиот калифат. Арапските емири владееле во грузискиот главен град Тбилиси и околната територија речиси 500 години, до 1122 година.

Генетските студии спроведени врз грузиските Евреи како дел од поширокото истражување покажале блиски генетски врски со другите Евреи, а особено со ирачките и персиските Евреи. Се чинело дека ова ги докажува историските извештаи за еврејската миграција од Персија во Грузија.

### Среден век

 Јудео-арамејски натпис на Аврам, син на Сара, од Мцхета од 4 до 6 век
Нема многу документација за грузиските Евреи под арапска доминација. Кон крајот на 9 век, Абу-Имран Муса ал-Зафарани (подоцна познат како Абу-Имран ал-Тифлиси) основал еврејска караи секта наречена Тифлиска секта („Тифлисити"), која траела повеќе од 300 години. Сектата отстапувала од рабинската *халаха* во своите обичаи за брак и *кашрут*. Оваа секта не го претставувала големото мнозинство грузиски Евреи, кои се придржувале до традиционалниот рабински јудаизам додека одржувале силни верски врски со Багдад и другите Евреи од Ирак. Природата на почитувањето на рабинскиот закон од страна на грузискиот Евреин биле забележана и од Бенџамин од Тудела и Абрахам бен Давид (исто така познат како РАБАД или РАВАД).

Монголите ја освоиле Грузија во 1236 година, што поттикнало многу од Евреите од Источна и Јужна Грузија да се преселат во западниот регион, кој останал независен. Таму тие формирале мали заедници долж Црното Море, и на крајот нивната сиромаштија ги принудило на крепосништво. Во текот на 500 години, почнувајќи од крајот на 14 век, Евреите од Грузија припаѓале на *камани*, или кметска класа, под грузиската елита. 

Нивната ситуација се влошила во 15 и 16 век поради постојаните воени конфликти и инвазии на Тимур, Отоманското Царство и муслиманската Персија. До крајот на 15 век, Грузија била фрагментирана на три одделни кралства и пет феудални територии. Еврејските кметови биле продавани од господар на господар како семејство или поединци како исплати на долгови или подароци. Еврејските заедници биле растргнати и еврејскиот заеднички живот бил речиси невозможно да се одржи. Изолацијата и недостатокот на религиозен и духовен центар довеле до опаѓање на еврејското знаење.

Бескрајна низа војни и бунтови ги карактеризирал крајот на 18 и почетокот на 19 век како резултат на руското мешање во регионот, оставајќи го регионот десеткуван. Еврејскиот имот често бил конфискуван и Евреите биле принудени да бараат заштита од локалните феудалци. Наместо да најдат сигурност, многу Евреи станале робови на овие господари. Кметовите, вклучувајќи ги и еврејските, според грузискиот закон биле поделени во три категории: кметови на кралот, феудални кметови и кметови на црквата.

Во овој период се случиле големи преселби на Евреи, доброволни или принудни. Во 15-тиот и 16-тиот век, голем број Евреи заминале за [недостасува збор; можеби Персија?], а многу Евреи во тој регион сè уште имаат грузиско потекло. Во 17 и 18 век, десетици илјади еврејски и нееврејски Грузијци биле насилно преселени во Персија од страна на исламските персиски напаѓачи.

### Анексија од Русија

 Грузиските Евреи од Тбилиси околу 1900 г
Во 1801 година, Руското Царство ја анектирала Источна Грузија. Кметовите на кралот станале кметови на Министерството за финансии и биле обврзани да му плаќаат даноци на царот. Во 1835 година имало 1.363 Евреи со 113 Караити кои живееле во градот Кутаис (Кутаиси) и неговата околина, 1.040 во Гори, 623 во Ахалцихе и 61 во Тифлис (Тбилиси). Вкупното еврејско население во Грузија и регионот надвор од Кавказ изнесувало 12.234.

Во 1863–71 година, руските власти го укинале крепосништвото, а еврејските поранешни кметови се преселиле во градовите и селата каде што веќе биле населени слободните Евреи. Конечно, Евреите од Грузија почнале да развиваат еврејски заедници. Секоја група се преселила заедно во истите градови и основале свои соодветни синагоги. Тие обично биле составени од голем број пошироки семејни групи кои опфаќале три или четири генерации. Секоја заедница имало габаи кои служеле како рабин, гледат, мохел и Чедер, и ги надгледувале верските и комуналните работи. Овие мали заедници се развиле во еврејскиот кварт на нивните одредени градови.

Во почетокот на 19 век, одредени Ашкенази руски Евреи се преселиле во Грузија. Евреите Ашкенази и грузиските Евреи почнале да воспоставуваат контакт едни со други, но односите биле затегнати. Грузиските Евреи ги гледале Ашкеназите како безбожни и секуларни, додека тие ги гледале грузиските Евреи со презир.

Ционизмот бил обединувачка причина за двете групи. Ашкеназите се приклучиле на ционистичките организации и почнале да ги шират своите идеи во грузиските еврејски заедници. Во 1897 година, во Тбилиси била основана првата ционистичка организација. На 20 август 1901 година, во Тбилиси се одржал првиот конгрес на кавкаските ционисти. Рабинот Давид Базов го водел грузискиот ционизам кон крајот на 19 и почетокот на 20 век. Во 1903 година, Базов присуствувал на Шестиот ционистички конгрес во Базел, Швајцарија. Во 1918 година, се одржал Сееврејскиот конгрес во Тбилиси и вклучувал претставници од секоја грузиска и руска еврејска заедница во земјата.

Почнувајќи од 1863 година, групи Евреи почнале да прават алија, главно од религиозни причини. До 1916 година, 439 грузиски Евреи живееле во Отоманска Палестина, главно во Ерусалим во близина на Дамаската порта. Повеќето Евреи кои правеле алијах биле сиромашни и работеле како превозници во Ерусалим. Други поистакнати грузиски Евреи служеле како финансиери и трговци со килими. Истакнати грузиски еврејски семејства во светата земја пред 1948 година биле семејствата Дабра (Даварашвили) и Кокиа (Какиашвили). 

### Антисемитизам под царската влада

Традицијата на односите меѓу Евреите и другите Грузијци нема знаци на антисемитизам, исклучувајќи ја царската влада. За многу векови, црквата во Грузија не поттикнувала против Евреите, а грузиските Евреи биле видно асимилирани во руралниот живот и културата на земјата.

Во втората половина на 19 век, имало некои избувнувања на антисемитски дејствија, можеби произлезени од влијанието на Руската православна црква. Антисемитизмот бил дополнет со крајот на крепосништвото и урбанизацијата на еврејското население. Како што Евреите станувале трговци, така грузиските работници почнале да ги гледаат како конкуренти и економски закани. Антисемитизмот бил активен во Русија со векови и, под анексијата, почнал да влијае на не-Евреите во Грузија.

Шест крвни клевети се евидентирани дека се случиле во Грузија. Првата крвна клевета била во Сурами во 1850 година. Мало момче од Гори исчезнало на гости кај родителите. Детето било пронајдено мртво по четири дена, а за неговата смрт биле обвинети Евреите. Докторот од Губернија го прегледал мртвото дете и заклучил дека е удавен. Народот ги обвинил Евреите и започнале немири против Евреите. Само интервенцијата на првиот човек на Вицекралството избегнало повеќе проблеми.

Најлошиот и најозлогласениот случај бил во селото Сакхере во 1878 година, кога девет Евреи биле обвинети дека учествувале во ритуалното убиство на христијанско дете за да ја искористат крвта за да направат маца за Пасха. Судењето со голема публицитет се случило во Кутаиси и било наречено Судење Кутаиси. Обвинетите било прогласени за невини, но крвната клевета продолжила.

### Револуција и независност

 Стари еврејски гробишта во Кутаиси
 Стара синагога (20 век) во Банџа, општина Мартвили
Откако Октомвриската револуција од 1917 година ја соборила владата на царот и ја заменила со болшевиците, Грузијците барале независност од нивните окупатори. На 26 мај 1918 година, Грузиската Република ја прогласила својата независност. Со независноста дошла и слободата на говорот, печатот и организацијата, што ја подобрило економската состојба на Евреите од Грузија. Оваа новооткриена слобода не траела долго. Црвената армија ја нападнала Грузија во февруари 1921 година, предизвикувајќи масовен егзодус од регионот. Приближно 1.500-2.000 Евреи ја напуштиле Грузија: 1.000-1.200 се населиле во земјата на Израел, а останатите побегнале главно во Истанбул, каде што постои грузиска еврејска заедница од 1880-тите.

Првично, Советите им дозволиле на Евреите да ги задржат своите верски обичаи, но по грузискиот бунт во 1924 година, болшевичката влада ја прекинала сета ционистичка активност, вовела економски ограничувања и генерално ја дискриминирала еврејската заедница. Како резултат на тоа, многу еврејски бизниси биле банкротирани и 200 семејства аплицирале за излезни визи. Само на 18 им било дозволено да емигрираат.

Во средината на 1920-тите, Советите се фокусирале на индустријализирање и секуларизација на Евреите од Грузија. Масовен број Евреи биле принудени да работат во фабрики или да се приклучат на занаетчиски задруги и проекти за колективни фарми. Во 1927–1928 година, ОЗЕТ, организацијата за населување еврејски работници на фарми, основала голем број еврејски колективни фарми. Овие мали хомогени заедници станале изолирани еврејски заедници каде што еврејското учење продолжило. Признавајќи го ова, комунистите ги распуштиле заедниците во 1930-тите, расфрлајќи ги Евреите меѓу различни фарми и уништувајќи го еврејскиот комунален живот.

Во меѓувреме, крвната клевета продолжила со полна сила, со појавила во Сакхере во 1921 година, Тбилиси во 1923 година и Ахалцихе во 1926 година.

Поради советскиот прогон и опаѓачката економска ситуација, ционистичките водачи се фокусирале на зголемување на напорите на Алија. Советите цврсто се спротивставиле на еврејската емиграција и, во текот на 1930-тите, ги разбиле ционистичките организации, апсејќи или убивајќи многу членови. Во 1937–38, властите го задушиле учеството во еврејските верски служби или културни активности. Во септември 1937 година, девет хахами, од кои двајца биле Ашкенази, биле уапсени во Цхинвал (Сталинири во тоа време) и испратени во затвор без судење и убиени.

Единствената преживеана еврејска институција била Историскиот и Етнографскиот музеј, но и тој набрзо бил затворен. Нејзиниот директор, Ахарон Крикели бил уапсен во 1948 година, а музејот затворен на почетокот на 1950-тите, што го означило уништувањето на еврејската култура во Грузија, која Советите ја изградиле во предвоените години.

### Современа Грузија

 *Празник на Сукот*, Шалом Кобошвили, 1938 година
За време на Втората светска војна, илјадници грузиски Евреи служеле во Црвената армија. По војната, властите уапсиле Евреи и затвориле или уништиле синагоги, а избиле антисемитски акти на насилство. Но, и покрај нивните обиди, Советите не можеле целосно да ја уништат практиката на јудаизмот и, дури и кон крајот на 1960-тите и 1970-тите, повеќето грузиски Евреи успеале да ги почитуваат нивните традиции. Грузиските Евреи можеле да го зачуваат својот идентитет подобро од Евреите во европските делови на Советскиот Сојуз, а помалку се асимилирале и се венчале. За време на советското владеење, Евреите останале жртвено јагне на општеството. Тие го сочинувале мнозинството Грузијци осудени за економски криминал и биле казнети построго од остатокот од населението. Крвните клевети продолжиле со инциденти во Цхалтубо во 1963 година, Зестафони во 1964 година и Кутаиси во 1965 година.

По Шестдневната војна, огромен број советски Евреи почнале да протестираат за правото да имигрираат во Израел, а многумина аплицирале за излезни визи. Грузиските Евреи сочинувале голем процент од овој број. Тие биле меѓу првите кои почнале да протестираат и биле меѓу најборбените од активистите. Во август 1969 година, осумнаесет семејства и пишале на Комисијата за човекови права на Обединетите нации барајќи дозвола да направат алија. Ова било првото јавно инсистирање на советските Евреи за имиграција во Израел. Израелската влада и еврејскиот свет воделе големи кампањи во корист на маките на советското еврејство. Во јули 1971 година, група грузиски Евреи започнале штрајк со глад пред московската пошта. Решеноста на советските еврејски активисти и меѓународниот притисок ги навеле Советите да ја намалат својата сурова антиеврејска политика. Во текот на 1970-тите, Советите дозволиле ограничена еврејска емиграција во Израел, а околу 30.000 грузиски Евреи направиле алија, а илјадници други заминале во други земји. Приближно 17% од советското еврејско население емигрирало во тоа време. Во 1979 година, еврејското население во Грузија било 28.300, а до 1989 година се намалило на 24.800.

 Стара синагога во Они
Додека поголемиот дел од советската еврејска емиграција била индивидуална, грузиско-еврејската емиграција била комунална. Поради грузиско-еврејските традиции на силни, проширени семејства и строгата, патријархална природа на грузиските семејства, Грузијците имигрирале како цели заедници, при што емиграцијата на поединци предизвикала верижна реакција што довела до поголема емиграција и ги донеле со себе структурите на нивната заедница. На пример, речиси целото население од најмалку два грузиски града направило алија. Во времето кога започна емиграцијата, Израел имал политика на расфрлање на населението низ земјата и се соочувал со недостиг на станови, што резултирало со тоа што на Грузијците им биле доделени станови во различни делови на земјата. Грузијците почнале да бараат да бидат концентрирани заедно, а кризата достигна треска кога неколку семејства се заканниле дека ќе се вратат во Грузија, а новите имигранти, предупредени од претходниците, почнале да бараат да бидат сместени во одредени области по пристигнувањето. Иако премиерката Голда Меир ја критикувал желбата на Грузијците да се „*изолираат во гета*", израелското Министерство за апсорпција на имигранти на крајот се поклонило на нивните барања и почнало да создава концентрации од околу 200 семејства во дванаесет области на земјата.

Во Израел, грузиските имигранти успешно се интегрирале во општеството, но се соочиле со одредени проблеми. Грузиските имигранти обично можеле лесно да најдат работа и често работеле во лесната индустрија, како што се пристанишни работници, портири и градежни работници, но се соочувале со одредени проблеми. Едно големо прашање била религијата; Грузиските Евреи честопати биле побожни и жестоко се држеле за нивните традиции во Советскиот Сојуз, и биле запрепастени кога откриле дека израелските Евреи биле главно секуларни. Како резултат на тоа, грузиските имигранти барале свои посебни синагоги да ги продолжат своите уникатни верски традиции, со што владата се согласила и ги запишала нивните деца во религиозни училишта наместо во редовни училишта.

### Независност

 Прослава на 60-тиот ден на независноста на Израел во Тбилиси, Грузија на која присуствувал грузискиот претседател Михаил Саакашвили
По падот на Советскиот Сојуз, Грузија прогласила независност во 1991 година. Од независноста, земјата се соочила со континуиран воен конфликт, оставајќи го регионот во политички и економски превирања.

Ситуацијата на еврејската заедница во Грузија драстично се подобрила поради крајот на советската окупација. Во 1994 година, претседателот Шеварнадзе издал декрет за заштита на еврејските верски, културни и историски споменици. Покрај тоа, Евреите од Грузија успешно го задржале својот еврејски идентитет и традиции и покрај угнетувањето со кое се соочиле под Советите. Мешаните бракови отсекогаш биле ниски и нивоата на еврејско знаење се значително повисоки од оние на другите републики на ЗНД.

Во 1990 година, било основано здружението Рахамим, кое обезбедува финансиска и медицинска поддршка за Евреите од Тбилиси и одржува еврејски гробишта и синагоги. Функционира како чадор организација за Евреите Ашкенази. Здружението на грузиските Евреи (Дерех Јехуди) се фокусира на враќање на еврејскиот имот конфискуван за време на советската ера. Еврејската заедница сè уште се соочува со акти на насилство и со пречки во враќањето на правата на сопственост на синагогата на Ашкенази од 19 век, украдена од Советите. Главниот рабин на Грузија од Чабад Лубавич е рабинот Аврахам Михаелшвили, кој е таму од раните 1990-ти и е домаќин на грузиската заедница и на многу гости. Имало уште еден главен рабин Ариел Левин. Левин се вратил во Израел. Неговата улога ја презел рабинот Авимелех Розенблат, поврзан со Ваад л'Хацолас Нидчеи Јисроел. Не постои чадор организација за сите Евреи во Грузија, но постојат повеќе од 30 еврејски институции, покрај едно еврејско дневно училиште и четири дополнителни училишта. Се издаваат три еврејски весници - *Менора*, *Шалом* и *26 век*, а има и еврејска радио и телевизија.

 Синагога во престолнината, молитва Ханука
Еврејското население во Грузија постојано се намалувало со текот на годините поради алија како одговор на политичките и економските прашања од независноста. Севкупно, од 1989 година, 21.134 Евреи се преселиле во Израел. Некогаш броеле дури 100.000, денес грузиското еврејско население е приближно 13.000. Тбилиси има најголемо еврејско население со 11.000 од 1,5 милиони. Еврејските заедници се наоѓаат во Тбилиси, Кутаиси, Батуми, Они, Ахалцихе, Ахалкалаки, Сурами, Карели и родниот град на Сталин Гори, а синагогите се наоѓаат во повеќето од овие градови. Провинциите Абхазија и Јужна Осетија се практично без Евреи поради воените конфликти во овие области. Многу Абхазиски Евреи емигрирале во Израел од Абхазија за време на војната во 1990-тите таму, додека малкумина што останале се главно постари. Во Сухуми сè уште е активна синагога. Останало уште еден Евреин во Јужна Осетија.

Во јануари 2001 година, како прв чекор кон воспоставување односи, Грузиската православна црква и Еврејската заедница во Грузија потпишале договор за соработка со взаемно почитување и поддршка. Сепак, односите меѓу Грузија и Израел се топли. Израелската амбасада се наоѓа во Тбилиси, а исто така служи и на Ерменија; Грузиската амбасада е во Тел Авив. Израел испорачал хуманитарна помош за Грузија неколку пати, вклучително и помош при суша и помош за жртвите од земјотресот.

Еврејската агенција за Израел (ЈАФИ) и Американскиот еврејски заеднички комитет за дистрибуција (ЕДК) имаат постојани претставници во Грузија. ЕДК и Хесед Елијаху дистрибуираат храна и медицинска помош на еврејските стари лица, кои сочинуваат повеќе од 50% од грузиската еврејска заедница.

Како резултат на војната во Јужна Осетија во 2008 година, околу 200 грузиски Евреи имигрирале во Израел со помош на Еврејската агенција. За време на таа војна, еврејскиот кварт Цхинвали бил уништен за време на битката кај Цхинвали. 

### Демографија

Според Пописот на Руското Царство од 1897 година, имало 12.194 луѓе чиј мајчин јазик бил „еврејскиот" во двете провинции кои во голема мера ја покривале денешна Грузија: гувернератот Тифлис (5.188) и гувернерот Кутаис (7.006). Во градот Кутаиси имало 3.419 Евреи (10,5% од населението), 2.935 во Тифлис, 1.064 во Батуми .

Населението на Грузија речиси се удвоило помеѓу 1926 и 1970 година, а потоа почнало да се намалува, со драматичен пад во 1970-тите и 1990-тите, кога многу грузиски Евреи заминале и се преселиле во други земји, особено во Израел.

Население во минатото| Година | Нас. | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1897 | 12.747 | —     |
| 1897 | 12.194 | −4.3% |
| 1926 | 30.534 | +150.4% |
| 1939 | 42.300 | +38.5% |
| 1959 | 51.589 | +22.0% |
| 1970 | 55.398 | +7.4% |
| 1979 | 28.315 | −48.9% |
| 1989 | 24.834 | −12.3% |
| 2014 | 1.405 | −94.3% |

Јазик
-----

Традиционалниот јазик на грузиските Евреи е јудејско-грузискиот, варијанта на грузискиот јазик, кој се одликува со голем број хебрејски заемки и напишан со употреба на грузиска или хебрејска азбука. Освен што зборуваат јудејско-грузиски, грузиските Евреи ги зборуваат и јазиците на народите околу нив. Во Грузија, тие вклучуваат грузиски и руски, во Белгија, холандски; во САД и Канада англиски јазик; а во Израел, хебрејски.

*Алија* и дијаспора надвор од Грузија
-------------------------------------

Многу грузиски Евреи сега живеат во Израел. Во Соединетите Држави, главната грузиска еврејска синагога е Конгрегацијата на грузиските Евреи во делот Форест Хилс во Квинс, Њујорк Сити. Во Белгија, повеќето грузиски Евреи се членови на еврејската заедница Антверпен.

Главната грузиска синагога во Белгија се наоѓа на Изабелалеи во Антверпен, а ја води рабинот Авишалом Калазан од јеменско потекло. Поголемиот дел од заедницата се занимава со трговија со накит, при што новата генерација оди во поразновидни насоки. Втората грузиска еврејска синагога станала активна околу 2012 година под раководство на рабинот Јицак Пичхадзе.

Еден значаен грузиски Евреин во САД е Тамир Сапир, роден Темур Сепиашвили, имигрант таксист кој станал бизнисмен од Њујорк. Друг познат грузиски Евреин е д-р Јури Буси (роден Јури Бусиашвили), кој бил познат по тоа што бил лекар на актерката Лусил Бол. Д-р Буси развил успешна кариера како кардиолог, служејќи претежно на емигрантската советска заедница во Лос Анџелес.

Во Израел, повеќето грузиски Евреи се населиле во близина на брегот во градови како што се Лод, Бат Јам, Ашдод и Холон. Во Ерусалим има и грузиски Евреи, со неколку истакнати синагоги. Овој тренд на концентрирани заедници на грузиски Евреи во Израел се променил и населението сега е многу поинтегрирано, е похомогено дисперзирани во земјата и сега е успешно интегрирано во секоја сфера на општеството.

Наводи
------

1. ↑  „All-Russian population census 2020". *rosstat.gov.ru*. Посетено на January 16, 2023.[*мртва врска*]
2. 1 2 3 4  The Wellspring of Georgian Historiography: The Early Medieval Historical Chronicle The Conversion of Katli and The Life of St. Nino, Constantine B. Lerner, England: Bennett and Bloom, London, 2004, p. 60
3. 1 2  Forget Atlanta - this is the Georgia on my mind By Jewish Discoveries and Harry D. Wall Feb. 7, 2015, Haaretz
4. ↑  *Mountain Jews: customs and daily life in the Caucasus*, Leʼah Miḳdash-Shemaʻʼilov, Liya Mikdash-Shamailov, Muzeʼon Yiśraʼel (Jerusalem), UPNE, 2002, page 9
5. ↑  Batumi Archeological Museum, seen March 2020; also Tbilisi Jewish Museum, seen March 2020
6. ↑  Begley, Sharon. (7 August 2012) Genetic study offers clues to history of North Africa's Jews | Reuters Архивирано на 29 декември 2015 г..
7. 1 2  Ben-Oren, Gershon. „The History of the Jews of Georgia until the Communist Regime". The Museum of the Jewish People at Beit Hatfutsot. Архивирано од изворникот на 2018-06-18. Посетено на 2023-04-16.
8. 1 2  Michael Curtis, Mordecai S. Chertoff: *Israel: Social Structure and Change*.
9. ↑  100 Georgian Jews Make Aliyah to Israel since outbreak of crisis.
10. ↑  „Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей".
11. ↑  „Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей".
12. ↑  „tab30.XLS" (PDF). Архивирано од изворникот (PDF) на 14 July 2014. Посетено на 14 April 2013.
13. ↑  „All the World Loved Lucille Ball". *people.com*. Посетено на 3 April 2018.

Надворешни врски
----------------

* Светски конгрес на грузиските Евреи
* *Начин на живот и обичаи* од Рејчел Арбел и Лили Магал од Светскиот конгрес на грузиските Евреи
* ГЛЕДАЈ: Заборавете на Атланта - ова е Џорџија на мојот ум, *Хаарец*

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Историја на Евреите во Европа |
| --- |
|  |
| Суверени  држави | 
* Австрија
* Азербејџан
* Албанија
* Андора
* Белгија
* Белорусија
* Босна и Херцеговина
* Бугарија
* Германија
* Грузија
* Грција
* Данска
* Ерменија
* Естонија
* Ирска
* Исланд
* Италија
* Казахстан
* Кипар
* Латвија
* Литванија
* Лихтенштајн
* Луксембург
* Македонија
* Малта
* Молдавија
* Монако
* Норвешка
* Обединето Кралство
	+ Англија
	+ Велс
	+ Северна Ирска
	+ Шкотска
* Полска
* Португалија
* Романија
* Русија
* Сан Марино
* Словачка
* Словенија
* Србија
* Турција
* Украина
* Унгарија
* Финска
* Франција
* Холандија
* Хрватска
* Црна Гора
* Чешка
* Шведска
* Швајцарија
* Шпанија

 |
|  |
| Делумнопризнаени | 
* Абхазија
* Јужна Осетија
* Косово
* Нагорно-Карабах
* Приднестровие
* Северен Кипар

 |
|  |
| Зависни  и др. територии | 
* Гернзи
* Гибралтар
* Ман
* Оланд
* Фарски Острови
* Џерси
* Шпицбершки Острови

 |
|  |
| Други целини | 

 |

 |