**Француската архитектура** е рангирана високо меѓу многуте достигнувања на таа земја. Индикации за посебна важност на архитектурата во Франција беа основањето на Академијата за архитектура во 1671 година, прва ваква институција во Европа, и во 1720-та, основањето на Гран При награда на Рим во архитектурата, натпреварување од национален интерес, финансирано од државата, и интензивно се спроведува. Ако првиот период на достигнување на Франција беше готски, а вториот, осумнаесеттиот век, подолгата традиција на француската архитектура отсекогаш била ценета.

Историја
--------

### Гало-Римски

Архитектурата на Стариот Рим во почетокот ги усвои надворешните делови на грчката архитектура и пред крајот на Републиката, архитектонскиот стил разви свој високо специфичен стил со воведување на претходно малку користени арки, сводови и куполи. А клучен фактор во овој развој, кованица на римската Архитектонска револуција, беше пронаоѓањето на бетонот. Социјалните елементи како што се богатството и густината на населеност во градовите ги принудија Старите Римјани да откријат нови (архитектонски) решенија. Употребата на сводови и лакови заедно со солидното познавање на градежни материјали, на пример, им овозможи да се постигнат успеси во изградбата на импозантни структури за јавна употреба.
Значајни примери во Франција во текот на периодот се Alyscamps во Арл и Maison Carrée во Ним. Alyscamps е голема римска некропола, која е на кратко растојание надвор од ѕидовите на стариот град на Арл. Тоа беше една од најпознатите некрополи на античкиот свет. Името е на Латински- Elisii Campi (што е, Шанзелизе или Елисејски полиња). Тие биле познати во средниот век и се наведени од страна на Ариосто во Орландо Furioso и од страна на Данте во пеколот. Alyscamps продолжи да се користи и во средниот век, иако отстранување на моштите на Свети Трофим во соборниот храм во 1152 го намали неговиот престиж.

### Претходен романски стил

Обединувањето на кралството на Франките под Хлодовик I (465-511) и неговите наследници, кореспондира со потребата за градење на цркви, а особено манастирски цркви, бидејќи сега на власт биле куќите на црквата Merovingian. Плановите често ја продолжуваат традицијата на римската базилика , но, исто така, земаат влијанија од далеку како Сирија и Ерменија. На Исток, повеќето структури беа во дрво, но каменот е почест за значајни згради во западните и во јужните области, кои подоцна паднаа под власт на Merovingian. Повеќето големи цркви се реконструирани, обично повеќе од еднаш, но многу планови се реконструирани од археологијата. Описот на епископ Григориј во Историја на Франките на базиликата Saint Martin, изградена во Турс од Свети Perpetuus (епископ 460-490) на почетокот на периодот и во времето на падот на територијата на Франките предизвикува жалење за исчезнувањето на овој објект, една од најубавите Merovingian цркви, за кој вели дека имал 120 мермерни столбови, кули на источниот крај, и неколку мозаици: "во Сен Мартин е прикажан вертикален акцент, како и комбинација на блок- единици за формирање на комплексен внатрешен простор и соодветно богата надворешна силуета, која требаше да биде знак на романиката". А одлика на базиликата Сен Мартин, коај стана белег на црковната архитектура на Франките, беше саркофагот или реликвијар од Светителот, издигната да биде видлив и поставен осно зад олтарот, понекогаш во апсидата. Нема римски преседани за овие иновации на Франките. Голем број на други објекти, сега загубени, вклучувајќи ги и темелите на Meровингиан Сен Дени, Св Гереон во Келн, и Сен-Жермен-де Прес во Париз , се опишани како слично раскошни.

### Романска

Архитектурата на романскиот стил (романика) е развиена истовремено во делови од Франција во 10 век и подоцна под влијанието на опатијата на Cluny. Овој стил,кој понекогаш се нарекува "Првороманска" или „Ломбардска романика", се одликува со дебели ѕидови, недостаток на скулптури и присуство на ритмички украсни сводови познати како бенд Ломбард. Катедралата Angoulême е една од неколкуте примери во кои византиските цркви на Цариград се чини дека биле влијателни во дизајнот, во кој во главната просторија има покриви од страна со куполи. Оваа структура има потреба од употреба на многу дебели ѕидови, и масивни столбови со куполи. Таму се зрачните капели околу апсидата, што е типично француска одлика. Богородничната црква во Домфронт, Нормандија е крстообразна црква со краток апсидален источен крај. На преминот има кула која се крева во две диференцирани фази и се формира со пирамидален врв, тип кој се наоѓа нашироко во Франција и Германија, а исто така и на Норманските кули во Англија. Манастирот на Фонгомобо во Франција го покажува влијанието на Манастирот на Cluny. Крстообразниот дел е јасно видлив.Крајниот попречен црковен грид завршува со корниза.
Сент Етјен кој се наоѓа во Кан претставува една од најпознатите романски фасади во северна Франција, со три портали, и едноставно уредување на идентични прозорци меѓу потпорите на високите кули. Започна во 1060 и беше прототип за готски фасади. Кубињата, кои се појавуваат од кулите, се од почетокот на 13 век. На Trinité Црквата на Каен има поголем акцент на централниот портал и уредувањето на прозорците над неа. Декорација на кулите почнува од пониско ниво со онаа на Saint-Etienne, давајќи им вредносна тежина и разлика. Фасадата на Le Пиј ан Вале во Горна Лоара има сложен аранжман на отвори и слепи аркади што требаше да стане одлика на француските готски фасади. Направена е уште побогато со колоритни тули во разни бои и различни модели, вклучувајќи шаховница, исто така одлика на керамичка декорација на шпански цркви од овој период. Профилот е прикажан со отворен арки, можеби за ѕвона. Ангулемската катедрала има уште побогато украсени фасади, но тука тоа е изработено од делкан камен со скулптура како главен украс. Начинот на уредување на различни арки не различен во Пиј ен Веле, но формира пет силни вертикални поделби, што сугерира дека наосот е врамен со две патеки на секоја страна. Всушност, црквата нема патеки и е покриена од страна со куполи. Фигуративната скулптура, многу слична со романска скулптура, не е тесно интегрирана во заоблените простории во кои е сместена.
На Autun катедралата, моделот на наосот се протега надвор од преминот и во олтарот. Секој горен дел е поделен на сводот од попречно ребро. Влезот има нартекс кои се прикажуваат на главниот портал. Овој тип на влез беше елабориран во готскиот период.

### Средновековниот

Француската готска архитектура е стил на архитектура која преовладува во Франција од 1140 до околу 1500, и која во голема мера е поделена во четири стилови, Рано Готски, Високо Готски, Rayonnant, Доцен Готски или надмен стил. Рано Готски стил започнува во 1140 и е создаден од страна на пингвин лак и транзицијата од крајот на романска архитектура. За да се извишат ѕидовите, градители се поделени во четири групи: аркада (арки и столбови), галерија, triforium, и clerestorey. За поддршка на високите ѕидови, градителите измислиле летечки потпори, кои достигнале зрелост, за време на Високо Готски во 13-от век. Значајни структури во овој стил се- Источниот крај на Црквата опатија на Сент Дени, Катедралата Сенсе, Нотр-Дам на Лан, Западната фасада на Шартрската, Богордичната, Лионската и Уилската катедрала.
Високиот готски стил на 13 век ги канонизира пропорциите и формите од раниот Готски стил и ги развива понатаму да се постигне светло, а истовремено високи и величествени структури. Структурата на ѕидовите беше изменета од четири до само три слоја: аркада, triforium, и clerestorey. Помали крунски столбови за да се избегне запирање на висинската визуелизација. Прозорци се сменети од еден прозорец во секој сегмент, вметнати во ѕидот, до два прозорци обединети со една мала роза прозорец. Сводот е сменет од 6 на 4 ребра. Летечките потпори се усовршија, и откако беа прифатени во Нотр-Дам де Париз и Нотр-Дам де Шартр, тие станаа канонски начин да се поддржат високи ѕидови, што служеше и за структурни и за украсни цели. Катедралите Шартр (1194-1260), Амјен и Бурж се претставници на стилот.
Настрана од овие готски стилови, постои уште еден стил наречен "Gothique Méridional" (или Јужно готски, наспроти "Gothique Septentrional" или Северно готски). Овој стил се одликува со голем брод и нема трансепт. Примери за ова готската архитектура ќе бидат Нотр-Дам де Ламужје во Нарбон и Сент-Мари во Сен-Бертран де Комингес.

### Ренесанса

За време на првите години на 16 век Французите биле вклучени во војните во северниот дел на Италија, носејќи назад во Франција не само богатства од ренесансната уметност како нивен воен плен, но, исто така, и стилски идеи. Во долината на Лоара се појави бран на градење и се појавија многу ренесансни замоци во тоа време, најраниот примерок е Замокот на Амбуаз (околу 1495) во кој Леонардо да Винчи ги поминал последните години. Стилот стана доминантен под Франсоа I 
Стилот постепено се разви во еден француски маниризам, познат како стил Хенри II, под водство на архитекти како Себастијано Серлио , кој беше ангажиран по 1540 на работа на Замокот де Фонтенбло. Во Фонтенбло италијанските уметници како што се Поко Фјорентино, Франческо Приматичо, и опатот Николо ја формираа Првата школа за Фонтенбло. Архитекти, како што се Филбер Делорм, Аднруе ди Серсо, Џакомо Вињола, и Пјер Леско, беа инспирирани од нови идеи. На југозапад внатрешната фасада на Лувр во Париз е дизајнирана од страна на Леско и покриена со резби од Жан Гужон. Архитектурата продолжи да напредува во владеењето на Хенри II и Хенри III.

### Барокни

Францускиот барок е форма на барокна архитектура која еволуирала во Франција за време на владеењето на Луј XIII (1610-1643), Луј XIV (1643-1714) и Луј XV (1714-1774). Францускиот барок длабоко влијае врз архитектурата од 18 век во цела Европа. Иако отворениот тро крилен изглед на палатата потекнува од Франција, како канонско решение во почетокот на 16 век, тоа беше Палатата du Луксембург (1615-1620) од Salomon де Brosse која утврди насоки што француската барокна архитектура требаше да ги прифати. За првпат, беше истакнат главниот дел на зградата, додека страничните крила беа третирани како хиерархиски инфериорни и соодветно намалени. Средновековна кула е целосно заменета од страна на централната проекција во облик на монументалниот трикатен портал.
Веројатно највештиот творец на новиот начин беше Франсоа Мансар, кој е заслужен за целосно воведување на барокот во Франција. Во неговиот дизајн за Шато де Maisons (1642), Мансар успеа во усогласувањето на академски и барокни пристапи, демонстрирајќи почитување на наследените готски идиосинкрезии на француската традиција. Мезон Лафит е приказ на тековната транзиција од постсредновековен замок на 16 век до вилата како рурален дом од осумнаесеттиот. Структурата е строго симетрична, најмногу во пиластерска форма. Крунисана со посебен покрив, исполнет со извонредна пластичност и целиот ансамбл изгледа како тро-димензионална целина. Структурите на Мансар се лишени од претерани декоративни ефекти, толку типично за современиот Рим. 
Следниот чекор во развојот на европската станбена архитектура ја вклучува интеграцијата на градините во составот на палатата, како што е примерот со Vaux-le-Vicomte (1656-1661), каде архитектот Луј Ле Вау, дизајнерот Шарл Ле Брен и градинарот Андре Ле Нотр ги надополнија едни со други. Од главната корниза до столбната плоча, минијатурната палата е облечена во т.н. "колосален ред", што ја прави структурата да изгледа повеќе импресивна. Креативната соработка на Ле Вау и Ле Нотр го означило доаѓањето на "Величествениот Начин", кој дозволува барокна архитектура да се прошири надвор од ѕидовите на палатата и да се трансформира на околниот пејзаж во безгрешниот мозаик и експанзија на хоризонтите.

### Рококо

Рококо за првпат се развива од декоративната уметност и дизајнот на ентериер. Едноподруго Луј XIV донесе промена во судот за уметниците и уметничкиот начин. До крајот на владеењето на стариот крал, богатите барокни дизајни отстапија место на полесни елементи со повеќе закривени линии и природни дезени. Овие елементи се очигледни во архитектонски дизајни на Никола Pineau. За време на Regence, судскиот живот се пресели подалеку од Версај и оваа уметничката промена стана добро воспоставена, прво во кралската палата, а потоа во текот на француското високо општество. Деликатноста и разиграноста на рококо дизајните често се гледа како совршен склад споредено со ексцесите на режимот на Луј XV е.
1730-тата претставува висок развој на рококо во Франција. Рококо уште се заснова на барокниот вкус за комплексни форми и сложени модели, но од тогаш, почнале да се интегрираат различни одлики, вклучувајќи вкус за ориентални дизајни и асиметрични композиции. Стилот почнал да се шири надвор од архитектурата и мебелот до сликарството и скулптурата. Рококо стилот се шири со француски уметници и врежани публикации. Тој беше лесно примен во Католичките делови на Германија, Чешка, и Австрија, каде што се спојува со германските барокни традиции.

### Неокласицизам

Првата фаза од неокласицизмот во Франција се изразува во "Луј XVI стил" кај архитекти како Ange-Жак Габриел ( Тријанон, 1762-1768); втората фаза, во стилови наречена и "Империја", може да се одликува со дело на Жан Chalgrin - Arc de Triomphe (дизајниран во 1806 година). Во Англија двете фази може да се одликуваат- првата од страна на структурите на Роберт Адам, втората од страна на оние на Сер Џон Соан. Внатрешниот стил во Франција првично беше париски стил, "грчки стил", не судски стил. Само кога младиот цар пристапи кон престолот во 1771, Марија Антоанета, неговата модна љубена кралица, го донесе "Луј XVI" стил во судот.
Од 1800-тата свежиот прилив на грчки архитектонски примери, што се гледа преку медиумот на цртежи и резби, даде нов поттик на неокласицизам, кој се нарекува грчка преродба. Неокласицизмот продолжи да биде една од најголемите сили во академските уметности низ 19 век и пошироко-постојана антитеза на романтизмот или готско оживување-иако од крајот на 19 век тој често се сметаше за анти-модерен, па дури и реакционерен, во влијателни критички кругови. До средината на 19 век, неколку европски градови - особено Санкт Петербург, Атина, Берлин и Минхен - беа трансформирани во вистински музеи на неокласичната архитектура. За споредба, грчката преродба во Франција никогаш не беше популарна во државата или во јавноста. И она малку таму е започнато со криптата на Шарл де Wailly во црквата на Св Жил (1773-1780), и Клод Никола (1785-9). Од прва рака доказите за грчката архитектура беа незначителни за Французите, како резултат на влијанието на доктрините на Marc-Antoine Laugier дека бара да се запознае со принципите на Грците, наместо само со чисти практики.

### Второто царство

Во текот на средината на 19 век, кога Наполеон III го основа Второто царство, Париз стана гламурозен град на високи, импозантни згради. Многу куќи беа украсени со детали како што се споени колони и венци од ковано железо на покривите. Но највпечатлиао одлика од овој период е стрмниот покрив на мансардата. Можете да го препознаете по неговата трапезоидна форма. За разлика од триаголниот фронтон, овој покрив речиси и да нема падина до самиот врв. Оваа линија на покривот создава чувство на величие, и исто така им овозможува повеќе употреблив простор за живеење на таванот. Во Соединетите Американски Држави, Второто царство е викторијански стил. Меѓутоа, исто така може да се најдат практични и дефинитивно француски покриви на мансарда на многу современи домови.

### Убавите уметности

Уште еден париски стил, Beaux-Arts потекнува од легендарниот École des Beaux-Arts (школа за ликовни уметности). Процут доживува во текот на 19 и почетокот на 20 век, со грандиозна изработка на повеќе рафиниран неокласичен стил. Симетричните фасади беа украсена со раскошни детали како што се медалјони, цвеќиња, и штитови. Овие масивни, наметнувачки домови биле речиси секогаш изградени од камен и биле резервирани само за многу богати луѓе. Сепак и поскромните домови можат да го покажат влијанието на убавите уметности доколку имаат балкон од камен и ѕидарски орнаменти. Многу американски архитекти студирале на Школата за Убави уметности, и стилот на архитектурата во САД е под силно влијание од 1880-1920.

Наводи
------

1. ↑  Kalnein 1995, p. 1.