**Свети Антониј** — црква во градот Мелник, Светиврачко, Пиринска Македонија, денес во општината Свети Врач, Бугарија. Влегува во состав на Неврокопската епархија на Бугарската православна црква.

Црквата е прогласена за заштитен споменик, како и дел од културно-историскиот резерват „Мелник".

Историја
--------

Ктиторскиот натпис од 1881 г.
Храмот е изграден во 1869 г. според натписот над западниот влез. Најверојатно бил изграден на темелите на постар храм.

Ктиторскиот натипс на јужниот ѕид над наосот гласи:

>  † Ο ΠΑΡΩΝ ΙΕΡΟC ΝΑΟC ΕΠ 
> 
> 
> ΟΝΟΜΑΤΙ ΤΟΥ ΟCΙΟΥ ΠΑΤΡΟC ΗΜΩΝ
> 
> 
> ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΑΝΩΚΟΔΟΜΗΘΗ
> 
> 
> ΕΚ ΒΑΘΡΩΝ Κ(ΑΙ) ΕΖΩΓΡΑΦΗΘΗ ΔΑΠΑΝΗ ΜΕΝ
> 
> 
> ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΙΩΑΝΝΟΥ ΑΛΕΞΙΟΥ ΤΖΙΕΡΗ Κ(ΑΙ) ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ
> 
> 
> Θ. ΚΑΡΑΤΖΑ Κ(ΑΙ) ΛΟΙΠΩΝ ΦΙΛΟΧΡΙCΤΩΝ. ΕΠΙCΤΑΣΙΑ ΔΕ ΤΟΥ
> 
> 
> ΤΙΜΙΩΤΑΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΖΗCΟΥ ΤΡΥΦΩΝΟΣ ΕΝ ΕΤΕΙ 1881. Ιανουαρ(ίου) 10
> 
> 
> χείρ λαζάρου Π(ετρα)κ(ίδη) αγιογράφου.
> 
> 
> 
>   
> 
> 
> 
> 

Храмот е меѓу другите 5 кои го преживеале палењето на Мелник во 1913 година, заедно со црквите „Св. Никола", „Св. Јован Претеча", „Св. Петар и Павле" и „Св. Варвара".

Архитектура
-----------

Градбата претставува еднокорабна базилика со една апсида и димензии од 13,9 x 6,1 м. На западната страна има женски дел.

Внатрешност
-----------

Внатршноста на црквата е целосно живописана, типично за дело на Мелничката школа. Според дарителскиот натпис, внатрешноста била живописана во 1881 г. од страна на зографот Лазар Петракидис и неговите помошници. Во апсидата е претставена Богородица Поширока од небесата во полн раст. На преостанатите ѕидови се насликани цвеќиња и мртва природа. За вредни се сметаат иконостасот и царските двери. Иконите се исто така дела на Лазар Аргиров и неговите помошници. Кај Аргиров се наоѓаат храмската икона на проскинитарија, неколку царски икони и ликот на Св. Антониј од празничниот ред. Иконите на Пресвета Богородица е од XIX век. асликаниот таван го прeтставува ликот на Христос Седржител на платно во централен медалјон. Живописани се балконот и колонадата.

Икона на Св. Атанасиј Светогорски со неговиот живот и светци е насликана ов 1757 година, при што натписот гласи:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | † CΑΒΒΑ ΤΟΥ Θ(ΕΟ)Υ ΤΟΥ / ΛΑΥΡΑC ΑΦΙΕΡΟCΗC / ΔΕΗCΗC ΠΡΟΗΓΟΥΜ(ΕΝΟΥ) / Κ(ΑΙ) ΔΑΠΑΝΥ ΑΥΤΟΥ / ΤΟ ΕΤΥ αψνζ : (=1757) / [η αυγου]στου μη[νί]. | "|

Наводи
------

1. ↑  „Храм „Свети Антоний Велики", Мелник". Дигитална култура за регионално сближаване. Посетено на 19 март 2024.
2. 1 2 3 4 5 6  *Енциклопедия „Пирински край", том II*. Благоевград: Редакция „Енциклопедия". 1999. стр. 403. ISBN 954-90006-2-1.
3. ↑  Богдан Филов. „Пътувания из Тракия, Родопите и Македония 1912 – 1916". София, 1993, стр.84.
4. ↑  Trifonova, Alexandra Ph (2018). „Ελληνικές μεταβυζαντινές επιγραφές από το Μελένικο και την περιοχή του" (PDF). *Σερραϊκά Σύμμεικτα* (грчки). Σέρρες (4): 75. Архивирано од изворникот (PDF) на 2022-06-12.
5. ↑  Μπάκας, Ιωάννης Θ (2013), *Δήμος Σιντικής : Ο Χώρος και η Ιστορία του* (PDF) (грчки), Σιδηρόκαστρο: Δήμος Σιντικής, стр. 297
6. ↑  Пенчева, Жана; Марков, Васил; Костадинова, Петя (2021). *Християнски храмове от Югозападна България*. Благоевград: УИ "Неофит Рилски". стр. 97–100. ISBN 978-954-00-0283-5. Надворешна врска во `|title=` (help)
7. ↑  Trifonova, Alexandra Ph (2018). „Ελληνικές μεταβυζαντινές επιγραφές από το Μελένικο και την περιοχή του" (PDF). *Σερραϊκά Σύμμεικτα* (грчки). Σέρρες (4): 77. Архивирано од изворникот (PDF) на 2022-06-12.