**Субраманијан Чандрасекар** (тамилски: சுப்பிரமணியன் சந்திரசேகர்; 19 октомври 1910

 – 21 август 1995

), — индиски астрофизичар роден во Лахор кој, заедно со Вилијам Фаулер, во 1983 бил награден со Нобелова награда за физика поради неговата математичка теорија за црните дупки, која а клучно откритие што довело до моментално прифатената теорија на подоцнежните развојни фази на масивните ѕвезди. Чандрасекаровата граница е именувана во негова чест.

Чандрасекар во различни периоди работел во различни области, вклучувајќи ѕвездената структура, теоријата за белите џуџиња, ѕвездената динамика, теоријата за пренос на зрачењето, квантната теорија на водородниот анјон, хидродинамичка и хидромагнетна стабилност, рамнотежа и стабилност на елипсовидни фигури при рамнотежа, општа релативност, математичка теорија за црни дупки и теоријата на судир на гравитациони бранови. На Кембричкиот универзитет, тој развил теориски модел за објаснување на структурата на белите џуџиња, кај кои се земала предвид релативистичката промена на масата со брзините на електроните кои ја сочинуваат изродената материја. Тој покажал дека масата на белото џуџе не може да има маса поголема од 1,44 маси на Сонцето, или т.н. Чандрасекарова граница. Чандрасекар ги прегледал моделите за ѕвездената динамика чиј автори бииле Јан Орт и други, при што ги земал предвид ефектите на променливите гравитациони полиња во рамките на Млечниот Пат на ѕвезди кои се во вртежен танц околу галактичкиот центар. Неговото решение за овој сложен динамички проблем кој се состои од дваесет парцијални диференцијални равенки, кои опишувале ново својство кое го нарекол „динамичко триење", кое го има двојното дејство за намалување на брзинта на движење на ѕвездите и помага при стабилизација на ѕвездените јата. Чандрасекар ја проширил оваа анализа и на меѓуѕвездената средина, покажувајќи дека облаците од галактичкиот гас и прашина се распределуваат многу нерамномерно.

Чандрасекар студирал на Претседателскиот колеџ и Кембричкиот универзитет. Тој го поминал поголемиот дел од својата кариера на Чикашкиот универзитет, поминувајќи го времето во Јеркската опсерваторија, и бил уредник на *The Astrophysical Journal* од 1952 до 1971. Тој работел на Чикашкиот универзитет од 1937 сè до неговата смрт во 1995 година на возраст од 84 години.

Чандресакар стапил во брак со Лалита Дорисвеми во септември 1936 година. Тој ја запознал на Претседателскиот колеџ.

Чандрасекар бил внук на Сер Чандрасекара Венката Раман, кој е добитник на Нобеловата награда по физка во 1930 година.

Тој станал натурализиран граѓанин на САД во 1953 година.

Ран живот и образование
-----------------------

Чандрасекар е роден на 19 октомври 1910 година во Лахор, Пенџаб, Индија во тамилско семејство, на Ситалакшми (1891-1931) и Чандрасекара Субраманиа (1885-1960) кој беше објавен во Лахоре како заменик ревизор на северозападна железница во моментот на раѓање на Чандрасекар. Тој беше најстариот од нивните четири сина и третина од своите десет деца. Неговата татковски вујко бил Индискиот физичар и добитник на Нобеловата награда Ц. В. Раман. Неговата мајка беше посветена на интелектуална определба, ја превела Хенрик Ибзенова *Куќата на куклата* на тамилски и е заслужена за поттикнување на интелектуална љубопитност на Чандра на рана возраст.

Чандрасекар бил поучуван првично дома, а подоцна присуствувал на Хинду високо средно училиште, Трипликан, Мадрас во текот на 1922–1925. Потоа, тој учел во Прецедателски колеџ, Мадрас од 1925 до 1930, пишувајќи го неговиот прв весник, "Комптон Расејување и Нова Статистика", во 1929 како инспирација од предавањата на Арнолд Сомерфелд и добивање на неговата диплома по физика во јуни 1930. Во јули 1930, Чандрасекар беше награден со стипендија од Владата на Индија за преземање постдипломски студии на Кембрич Универзитет, каде што беше примен во Тринити Колеџ, обезбедено од страна на професорот Ролф Х. Фовлер со кој ја соопштува својата прва хартија. За време на патувањата во Англија, Чандрасекар работеше на статистичка математика на изроден електронски гас во бело џуџе ѕвездите, докажувајќи релативни исправки на работата на Фовлер.

Во својата прва година во Кембриџ, како истражувач студентите на Фовлер, Чандрасекар го помина своето време пресметувајќи ја средната непроѕирност и примена на неговите резултати за изградба на подобар модел за ограничување на масата на изродената ѕвезда. На средбите на Кралското астрономско друштво, тој го запозна професор Е. А. Милне. На покана на Макс Борн тој го помина летото на 1931 година, својата втора година на пост-дипломски студии, на Борновиот институт во Гетинген, кои работат на непроѕирност, атомски апсорпциони коефициенти и модел на ѕвездената фотосфера. По совет на проф П. А. М. Дирак, ја минал последната година на постдипломски студии во *Институтот за теориска физика* во Копенхаген, каде се сретна со проф Нилс Бор.

По добивањето на бронзен медал за својата работа на изродени ѕвезди, во текот на летото на 1933 година, на Чандрасекар му биле доделени неговите докторски студии на Кембриџ со теза меѓу неговите четири документи за авто-гравитационо рогирање на политропи, и во октомври, тој беше изгласан за наградата Стипендии на Тринити колеџот во периодот 1933-1937.

Во тоа време, Чандрасекар направи познанство со британскиот физичар Сер Артур Едингтон. Во срамна средба во 1935 година, Едингтон јавно се потсмеваше на концептот на Чандрасекаровата граница. Иако Едингтон подоцна ќе се покаже дека погрешил, оваа средба предизвика на Чандра да размислува за вработување надвор од Велика Британија. Подоцна во животот, во повеќе наврати, Чандра, го изнесе ставот дека однесувањето на Едингтон беше делумно расно мотивирачки.

Последователен живот и кариера
------------------------------

### Почеток на кариерата

Во јануари 1937 година, Чандрасекар бил регрутиран во Универзитетот во Чикаго факултет како асистент професор на д-р Ото Струв и претседателот Роберт Мајнард Хучинс. Тој требаше да остане на Универзитетот во целата негова кариера, станувајќи Мортон Д. Хал истакната услуга професор на теориска астрофизика во 1952 година и постигнување почесен статус во 1985 година. Чандрасекар одби многу понуди од другите универзитети, вклучувајќи ја и на Хенри Норис Расел, истакнатиот американскиот астроном, да стане директор на Опсерваторијата во Универзитетот Принстон.

Чандрасекар направи некоја работа Јеркес опсерваторијата во Вилијамс Беј, Висконсин, која беше спроведена од страна на Универзитетот во Чикаго. Откако лабораторија за астрофизика и вселенски истражувања (LASR) била изградена од страна на НАСА во 1966 година на Универзитетот, Чандрасекар окупирал една од четирите аголни канцеларии на вториот кат. (На другите аголни канцеларии биле сместени Џон А. Симпсон, Петер Мајер и Јуџин Н. Паркер.)

За време на Втората светска војна, Чандрасекар работел во балистичка истражувачка лабораторија во Абердиново опитно поле во Мериленд.

Додека бил таму, тој работел на проблемите на балистика; на пример, два извештаи од 1943 година беа под наслов, *Од распаѓањето на авионски ударни бранови* и *Во нормален одраз на експлозивен бран*. Експертизата на Чандрасекар во хидродинамика предводе Роберт Опенхајмер да го покани да се приклучи на Менхетн проектот во Лос Аламос, но доцнењето во обработката на неговите безбедносно одобренија го спречи да придонесе за проектот. Тоа се шпекулира дека, сепак, тој беше повикан да разговараат и да го посетат Калуртон проектот и беше поединецот одговорен за изјавата дека младите жени да се означат за да работат на Калуртон како тие би го направиле тоа поефикасно отколку машките научници доделени на задачата. Чандрасекар го употребил врвнот вршење на студентките средношколци од Вилијамс Беј, Женевското Езеро, Елкхорн и Бурлингтон, Висконсин неизмерно тешко да се пресметаат математичките равенки во целост со долга рака, и покаже дека нивните способности и будноста се исклучителни. Тој потоа го примени своето од прва рака знаење со таленти на локалните "Хилбили средношколски  девојки", за да се забрза центрифугалниот Калуртон проект кој бавно се движел. Ова, за возврат им овозможи збогатените радиоактивни материјали да бидат завршени на време, со цел да се обликува атомското оружје кој во крајна линија се користи за да се стави крај на војната. Без овие суровини, развиени во Y-12 Национален Безбедносен Комплекс, овие оружја никогаш не би биле тестирани или фрлени врз Јапонија.

### Чандрасекарова филозофија за систематизација

Тој напишал дека неговата научно истражување е мотивирана од желбата да учествуваат во развојот на различни теми од областа на науката на најдоброто од неговата способност, и дека главниот мотив во основата на неговата работа била *систематизацијата*. "Што научник се обидува да направи суштински е да избере одреден домен, одреден аспект, или одредени детали, и да види дали тоа го зазема своето соодветно место во општата шема која има форма и кохерентност; и, ако не, да побара дополнителни информации кои ќе му помогнат да го стори тоа.
Чандрасекар разви уникатен стил на совладување неколку области на физиката и астрофизиката; Како резултат на тоа, својот работен век може да се подели во различни периоди. Тој исцрпно студира одредена област, објавува неколку документи во неа, а потоа пишува книга за сумирање на најважните концепти во областа. Тој потоа ќе оди на друго поле за следната деценија и ќе ја повтори шемата. Така тој ја студирал ѕвездената структура, вклучувајќи ја и теоријата на бели џуџиња, во текот на 1929-1939, а потоа се фокусирал на ѕвездената динамика од 1939 до 1943. Потоа, тој се концентрира на теоријата на пренос Дешморет пренос и квантната теорија на негативни јони на водород од 1943 до 1950 година. Ова беше проследено со постојана работа на хидродинамиката и хидромагнетичката стабилност од 1950 до 1961. Во 1960 година, ја студирал рамнотежата и стабилноста на елипсовидните фигури на рамнотежата, а исто така и општата релативност. Во периодот од 1971 до 1983 година ја студирал математичката теорија на црни дупки, и, конечно, во текот на доцните 80-ти, тој работел на теоријата на судир на гравитациски бранови.

### Неговата работа со учениците

Чандра тесно соработуваше со неговите студенти и изразуваше гордост во фактот дека во периодот од 50 години (од 1930 до 1980), просечната возраст на неговите соавтор сораборници останаа исти, на околу 30г. Тој инсистираше студентите да му се обраќаат како "Чандрасекар" сè додека не ги добијат своите докторанти, по што тие (како и другите колеги) ќе бидат охрабрани да му се обраќаат со "Чандра".

### Други активности

Од 1952 до 1971 Чандрасекар беше уредник на *Астофизички Бесник*.

Во текот на 1990-1995, Чандрасекар работи на проект посвтен на објаснување на геометраски детални аргументи во Сер Исак Хутновиот *Филозофија Натуралис Принципија Математика* користејки го јазикот и методите на обичната анализа. Книгата *Принципија на Њутн за обичниот читател* беше публицирана во 1995г. Чандрасекар бепе почесен член на Меѓународната академија за наука.

### Наследство

Чандрасекар почина од ненадеен срцев удар во болницата на Универзитетот во Чикаго во 1995 година. Во *Биографски мемоари на соработниците на кралското друштво на Лондон*, Р. Ј. Тејлор напиша: "Чандрасекар беше класично примен математичар чие истражување првенствено се применуваше во астрономијата и човек како него веројатно никогаш нема да се види повторно."

Атеизам
-------

Еднаш, кога бил вклучен во дискусија со Бхагавад Гита, Чандрасакар рекол, "Јас би сакал да предговорам за моите забелешки со лична изјава, со цел моите забелешки подоцна нема да бидат погрешно разбрани. Се сметам себеси за атеист."

Ова беше потврдено многупати и во другите негови разговори.

Д-р С. Чандрасекар, во интервју со Кевин Крисциунас на Унирвезитетот во Чикаго, на 6 октомври 1987, коментираше "Се разбира, тој (Ото Струв) знаеше дека сум атеист, и тој никогаш не го донесе тој разговор со мене".

Нобелова награда
----------------

На професорот Чандрасекар му беше доделена Нобелова награда за физика ви 1983 за неговите студии на физичките процеси важни за структурата и еволуцијата на ѕвездите. Чандрасекар ја прифати оваа чест, но беше разочаран од цитатот во кој се спомна само неговата рана работа, гледајќи ја како оцрнување на постигнувањата во животот. Награда ја сподели со Вилијам А. Фовлер.

Наследство
----------

Најзначајната работа на Чандрасекар беше астрофизичкиот Чандрасекаров лимит. Лимитот ја опишува максималната маса на бело џуџе ѕвезда, ~1.44 сончева маса, или еквиваленто, минималната маса која мора да се надмине за ѕвездата на крајот пропадне во неутронска ѕвезда или црна дупка (проследена со супернова). Лимитот прв го пресметал Чандрасекар во 1930г. за време на неговото прво патување од Индија до Кембрич, Англија за ссвоите постдипломски сутдии. Во 1999, НАСА го именува третиот од своите четири "Големи обзерватории" по Чандрасекар. Чандра X-зраци обзерваторијата беше лансирана и ангажирана од страна на Спејс шатлот *Колумбија* на 23 јули 1999г. Чандрасекаровиот број, важен бездимензионален број на магнетохидродинамиката, е именуван по него. Астероидот 1958 Чандра е исто така именуван по Чандрасекар. Американскиот астроном Карл Саган, кој студирал математика од Чандрасекар, на Универзитетот во Чикаго, го пофали во книгата *Проколнатиот свет од демони*: "Открив што точно математичка елеганција е од Субраманијан Чандрасекар."

Чандрасекар водел 50 студенти до нивните докторанти.

Награди и почести
-----------------

Изложбата за животот и делото на Субраманијан Чандрасекар одржана во градот на науката, Калкута, во јануари 2011 година.
* Член на Кралското друштво (1944)
* Хенри Норис Руселова награда (1949)
* Брусов медал (1952)
* Златен медал на Кралското астрономско друштво (1953)
* Румфордова награда на Американската акадамија на науки и уметност (1957)
* Национален медал за наука, САД (1966)
* Падма Вибхушан (1968)
* Хенри Драперов медал на Националната академија на науки (1971)
* Нобелова награда за физика (1983)
* Коплиев медал на Кралското друштво (1984)
* Почесен соработник на Меѓународната академија на науките (1988)
* Гордон Ленгова награда (1989)
* Јанскива награда пред Национална радиоастрономска опсерваторија
* Хумболтова награда

Поврзано
--------

* Чандрасекарова граница
* Шонберг-Чандрасекарова граница
* Чандрасекаров број
* Вириална теорема

Наводи
------

1. ↑  Bio-Chandrasekhar
2. ↑  Vishveshwara, C.V. (25 April 2000). „Leaves from an unwritten diary: S. Chandrasekhar, Reminiscences and Reflections" (.PDF). *Current Science*. **78** (8): 1025–1033. Посетено на 2008-02-27.
3. ↑  Horgan, J. (1994) *Profile: Subrahmanyan Chandrasekhar – Confronting the Final Limit*, Scientific American **270**(3), 32–33.
4. 1 2 3  O'Connor, J. J.; Robertson, E. F. „Subrahmanyan Chandrasekhar". *Biographies*. School of Mathematics and Statistics University of St Andrews, Scotland. Посетено на 21 May 2012.
5. ↑  Chandrasekhar, S. 1983. *Autobiography* Архивирано на 18 август 2007 г. Nobel Foundation, Stockholm, Sweden.
6. ↑  K.C. Wali, "Chandrasekhar vs. Eddington: An Unanticipated Confrontation", Physics Today, vol. 35, no. 10, pp. 33–40 (October, 1982)
7. ↑  *The Works of the Mind*, p.176, edited by Robert B. Heywood, University of Chicago Press, 1947.
8. ↑  „Nobel laureate's wife Lalitha Chandrasekhar dies at 102". *The Hindu*. 2013-09-07. Посетено на 2014-01-02.
9. ↑  doi:10.1098/rsbm.1996.0006  
Овој навод ќе се дополни автоматски во текот на следните неколку минути. Можете да го прескокнете редот или да го проширите рачно
10. ↑  *S. Chandrasekhar: the man behind the legend,* Kameshwar C. Wali. Imperial College Press (January 1, 1997) ISBN 978-1-86094-038-5
11. ↑  Kameshwar C. Wali (1991). *Chandra: A Biography of Chandrasekhar*. University of Chicago Press. стр. 304. ISBN 9780226870557. SC: I am not religious in any sense; in fact, I consider myself an atheist.
12. ↑  „Interview with Dr. S. Chandrasekhar". American Institute of Physics. Архивирано од изворникот на 2015-02-02. Посетено на 2015-02-22.
13. ↑  „Grants, Prizes and Awards". American Astronomical Society. Архивирано од изворникот на 2010-12-22. Посетено на 24 February 2011.
14. ↑  „Past Winners of the Catherine Wolfe Bruce Gold Medal". Astronomical Society of the Pacific. Посетено на 24 February 2011.
15. ↑  „Winners of the Gold Medal of the Royal Astronomical Society". Royal Astronomical Society. Посетено на 24 February 2011.
16. ↑  „Past Recipients of the Rumford Prize". American Academy of Arts and Sciences. Архивирано од изворникот на 2012-09-27. Посетено на 24 February 2011.
17. ↑  National Science Foundation – The President's National Medal of Science
18. ↑  „Henry Draper Medal". National Academy of Sciences. Посетено на 24 February 2011.

Надворешни врски
----------------

 Викицитат има збирка цитати поврзани со: ***Субраманијан Чандрасекар*** 
* Audio – Cain/Gay (2010) Astronomy Cast Chandrasekhar
* National Academy of Sciences biography
* Harvard's site on Chandrasekhar
* Subrahmanyan Chandrasekhar
* Subrahmanyan Chandrasekhar Архивирано на 3 јуни 2004 г.
* Subramaniam Chandrashekhar Архивирано на 28 мај 2006 г.
* Bruce Medal page
* Awarding of Bruce Medal: PASP **64** (1952) 55
* Oral History interview transcript with Subrahmanyan Chandrasekhar 17, 18 May 1977 & 31 October 1977, American Institute of Physics, Niels Bohr Library and Archives Архивирано на 7 септември 2008 г.
* Oral History interview transcript with Subrahmanyan Chandrasekhar 6 October 1987, American Institute of Physics, Niels Bohr Library and Archives Архивирано на 2 февруари 2015 г.
* Mathematics Genealogy Project
* Concordia University Honorary Degree Citation, June 1988, Concordia University Records Management and Archives
* National Academy of Sciences Biographical Memoir

Obituaries
* BAAS **28** (1996) 1448
* Obs **116** (1996) 121 comment
* PASP **109** (1997) 73
* QJRAS **37** (1996) 261

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Добитници на Нобеловата награда за физика |
| --- |
|  |
| 1901–1925 | 
* Рентген (1901)
* Лоренц / Земан (1902)
* Бекерел / Пјер Кири / Марија Кири (1903)
* Рејли (1904)
* Ленард (1905)
* Џ.Џ. Томсон (1906)
* Мајкелсон (1907)
* Липман (1908)
* Маркони / Браун (1909)
* ван дер Валс (1910)
* Вин (1911)
* Дален (1912)
* Онес (1913)
* Лауе (1914)
* В.Л. Брег / В.Х. Брег (1915)
* Баркла (1917)
* Планк (1918)
* Штарк (1919)
* Гијом (1920)
* Ајнштајн (1921)
* Бор (1922)
* Миликан (1923)
* Сигбан (1924)
* Франк / Херц (1925)

 |  |
|  |
| 1926–1950 | 
* Перен (1926)
* Комптон / Вилсон (1927)
* Ричардсон (1928)
* де Брољ (1929)
* Раман (1930)
* Хајзенберг (1932)
* Шредингер / Дирак (1933)
* Чедвик (1935)
* Хес / Андерсон (1936)
* Дејвисон / Томсон (1937)
* Ферми (1938)
* Лоренс (1939)
* Штерн (1943)
* Раби (1944)
* Паули (1945)
* Бриџмен (1946)
* Еплтон (1947)
* Блекет (1948)
* Јукава (1949)
* Пауел (1950)

 |
|  |
| 1951–1975 | 
* Кокрофт / Волтон (1951)
* Блох / Персел (1952)
* Цернике (1953)
* Борн / Боте (1954)
* Лем / Куш (1955)
* Шокли / Бардин / Братејн (1956)
* Јанг / Ли (1957)
* Черенков / Франк / Там (1958)
* Сегре / Чемберлејн (1959)
* Глејзер (1960)
* Хофштатер / Месбауер (1961)
* Ландау (1962)
* Вигнер / Геперт-Мајер / Јенсен (1963)
* Таунс / Басов / Прохоров (1964)
* Томонага / Швингер / Фајнман (1965)
* Кастлер (1966)
* Бете (1967)
* Алварес (1968)
* Гел-Ман (1969)
* Алфвен / Нел (1970)
* Габор (1971)
* Бардин / Купер / Шрифер (1972)
* Есаки / Јевер / Џозефсон (1973)
* Рајл / Хјуиш (1974)
* Бор / Мотелсон / Рејнвотер (1975)

 |
|  |
| 1976–2000 | 
* Рихтер / Тинг (1976)
* Андерсон / Мот / ван Флек (1977)
* Капица / Пензијас / Вилсон (1978)
* Глешоу / Салам / Вајнберг (1979)
* Кронин / Фич (1980)
* Блумберген / Шавлов / Кај Сигбан (1981)
* Вилсон (1982)
* Чандрасекар / Фаулер (1983)
* Рубија / ван дер Мер (1984)
* фон Клицинг (1985)
* Руска / Биниг / Рорер (1986)
* Беднорц / Милер (1987)
* Ледерман / Шварц / Стајнбергер (1988)
* Ремзи / Демелт / Паул (1989)
* Фридман / Кендал / Тејлор (1990)
* де Жен (1991)
* Шарпак (1992)
* Халс / Тејлор (1993)
* Брокхаус / Шал (1994)
* Перл / Рајнес (1995)
* Ли / Ошероф / Ричардсон (1996)
* Чу / Тануџи / Филипс (1997)
* Лафлин / Штермер / Цуј (1998)
* 'т Хофт / Велтман (1999)
* Алферов / Кремер / Килби (2000)

 |
|  |
| 2001–денес | 
* Корнел / Кетерле / Виман (2001)
* Дејвис / Кошиба / Џакони (2002)
* Абрикосов / Гинзбург / Легет (2003)
* Грос / Полицер / Вилчек (2004)
* Галубер / Хол / Хенш (2005)
* Мадер / Смут (2006)
* Фер / Гринберг (2007)
* Намбу / Кобајаши / Маскава (2008)
* Као / Бојл / Смит (2009)
* Гејм / Новоселов (2010)
* Перлмутер / Рис / Шмит (2011)
* Вајнленд / Арош (2012)
* Англер / Хигс (2013)
* Акасаки / Амано / Накамура (2014)
* Каџита / Мекдоналд (2015)
* Таулес / Холдејн / Костерлиц (2016)
* Вајс / Бериш / Торн (2017)
* Ешкин / Муру / Стрикленд (2018)
* Пиблс / Мајор / Кело (2019)
* Пенроуз / Генцел / Гец (2020)
* Манабе / Клаус Хаселман / Џорџо Паризи (2021)
* Аспе / Клаузер / Цајлингер (2022)
* Агостини / Краус / Луилје (2023)

 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* VIAF: 7422653
* LCCN: n81068791
* ISNI: 0000 0001 0854 895X
* GND: 119007665
* SELIBR: 181376
* SUDOC: 029605148
* BNF: cb121195560 (податоци)
* BIBSYS: 90207583
* MusicBrainz: fbcf18d1-a21e-4da1-8fd7-e22130d165ce
* MGP: 70801
* NLA: 36201882
* NDL: 00435692
* NKC: jn19990003798
* BNE: XX5478005
* CiNii: DA00684391

 |

 |