**Жале Инан** (1 февруари 1914 – 26 февруари 2001) била турски археолог и таа се смета за првата Турчинка која била активна во оваа дисциплина. Таа ги водела ископувањата во Перга и Сиде што резултирало со експанзија на Анадолскиот музеј. Нејзината реставраторска работа на храмот на Аполон во Сиде имала големо значење за турското наследство. Нејзината научна работа за статуата „Уморен Херкул" во збирките на Музејот за ликовни уметности во Бостон ја формирала правната основа за враќање на бистата на статуата во Музејот во Анадолија со цел повторно да се обедини со основата на статуата. Анадолскиот музеј за жени има годишна награда именувана во нејзина чест со која се признава жената на годината.

Ран живот
---------

Жале Оган била родена на 1 февруари 1914 година во Истанбул во семејството на Местур Ханим и Азиз Оган како нивна втора ќерка. Нејзиниот татко долги години бил кустос и директор на Археолошкиот музеј во Измир, а подоцна станал директор на Археолошкиот музеј во Истанбул. Во текот на првите децении на Турската Република, тој придонел кон трансформацијата на кураторската работа во земјата со систематско каталогизирање на предметите и користење на лаборатории за научно реставрирање на предмети и артефакти. Тој, исто така, отворил галерии за јавноста, проширувајќи ги музејските збирки и ја охрабрил својата ќерка во нејзината желба да студира археологија. По завршувањето на Еренкојското училиште за девојчиња во 1934 година, нејзиниот татко ѝ помогнал да обезбеди стипендија за студирање во странство, бидејќи немало можност да продолжи со студиите во Турција.

Студирајќи во Германија, со стипендија од Фондацијата Александар фон Хумболт, Оган ја започнала својата археолошка обука во Берлин, во Германскиот археолошки институт. Следната година, турската влада ѝ доделила стипендија за продолжување на студиите. И покрај војната, Оган била решена да го заврши својот докторски труд и иако бомбите редовно паѓале врз градот, таа ги однела својот труд и белешки во бункер и продолжила да работи. Оган дипломирала во 1943 година по одбраната на нејзината докторска теза, *Kunstgeschichtliche Untersuchung der Opferhandlung auf römischen Münzen* (Испитување на историјата на уметноста во ритуалите на жртвување на римски монети), заедно со Герхарт Роденвалд.

Кариера
-------

Оган се вратила во Турција во 1943 година и станала помошник на Клеменс Бош, во рамки на катедрата за античка историја и нумизматика на Истанбулскиот универзитет. Во 1944 година се омажила за Мустафа Инан, градежен инженер и инструктор на Техничкиот универзитет во Истанбул, а следната се родиа нивниот син Хусеин Инан. Следните две години ги поминала фотографирајќи артефакти и организирајќи ја архивата на универзитетот. Во 1946 година, таа работела со Ариф Муфид Мансел при основањето на катедра за класична археологија на Истанбулскиот универзитет, бидејќи претходно универзитетот немал независен археолошки оддел. Истата година, таа ги започнала ископувањата со Менсел на локацијата во Перга, фокусирајќи се на храмот на Артемида. Следната година, тие започнале со копање во Сиде, работејќи на местото на храмот на Аполон, продолжувајќи ги нивните ископувања до 1966 година. За време на овој период, во 1962, трансформацијата на една од бањите на локацијата во музеј била завршена под раководство на Инан и Музејот во Анадолија морала двапати да се прошири за да се сместат наодите.

Инан почнала да објавува статии и на германски и на турски за нејзините студии на скулптури. Првата статија била евалуација на римските портрети од регионот на Анадолија, *Antalya bölgesi Roma devri portreleri: Römische Porträts aus dem Gebiet von Antalya* (Римски портрети од областа Анадолија, 1965), а следната година таа ја објавила статијата *Римска и рановизантиска портретна скулптура во Мала Азија* со Елизабет Алфолди-Розенбаум. Во 1967 година, Инан била задолжена за ископувањата во Перга и истата година, голема група бронзени статуи се појавиле во САД со сомнително потекло, но со тврдења за можно потекло од југозападна Анадолија. Инан почнала да работи на обидот да се утврди вистинската локација на потекло во 1973 година. За разлика од другите наоди каде локалитетите биле познати, а присвоените предметите подоцна се појавиле во музеите, бронзите биле единствени по тоа што деловите се појавиле во музеј, но нивното место на потеклото било непознато.

Од 1970 до 1972 година, Инан работела на ископување во античкиот град Кремна во регионот Писидија, а потоа помеѓу 1972 и 1979 година работела во Селевкија по должината на медитеранскиот брег северно од Манавгат, откривајќи ја градската агора, како и неколку бањи и структурата на храмот. Датирана од хеленистичкиот период, агората била изградена во јонски ред и содржела декорации што ги прикажувале седумте старогрчки мудреци, како и мозаици. Таа била именувана како редовен професор на Истанбулскиот универзитет во 1974 година, и по смртта на Мансел, следната година била унапредена како раководител на одделот за археологија.

Во 1980 година, додека работела на ископувања во Перга, Инан ја открила долната половина на копија од II век на „Изморен Херакле" од Лисип. Гласините за ископувањето ги довело до работник кој бил осомничен за крадење на статуа, но никој не се сомневал дека горниот дел од торзото на статуата бил украден. Следната година, исчезнатата половина се појавила во Њујорк. Долната половина од статуата била изложена во Музејот во Анадолија, а горната половина била изложена во Бостонскиот музеј, откако го добиле делот во 1982 година. Од 1981 до 1990 година, Инан ја водела реставрацијата на храмот на Аполон на Сајд, зачувувајќи значаен споменик на турското културно наследство. Иако се повлекла од универзитетот во 1983 година, Инан продолжила да работи, започнувајќи повторно со ископувања во Перга во Театарот во 1985 година, продолжувајќи ја својата работа таму до 1992 година.

Во 1990 година при ископувањето во Бубон Инан го открила Себастион, односно империјалниот култен храм, кој таа сметала дека е местото во кое се сместени бронзените статуи за кои првпат слушнала во 1967 година. Нејзините наоди биле објавени во книгата *Boubon Sebasteionu ve heykelleri üzerine son araştırmalar* во 1994 година. Се верува дека бронзите биле донесени во Бурдурскиот археолошки музеј со непознато потекло, но поради неовластените ископувања пријавени во Бубон во тоа време и сличностите со артефактите пронајдени таму, Инан ја започнала својата истрага на таа локација. Од дневникот на ограбувачот и испитувањето на расфрланите делови од раце, глави и торзо, кои се чувале во различни колекции ширум светот, таа потврдила дека зградата има натписи за четиринаесет статуи. Иако нејзиното припишување на седум статуи на локалитетот Бубон било широко прифатено во археолошките кругови, расфрланата природа на деловите и неовластеното ископување на статуите предизвикале сомнежи кај другите истражувачи.

Во 1990 година, новинарот Озген Акар присуствувал на изложба во Метрополитенскиот музејот на уметност во Њујорк и отишол да ја види приватната колекција на Шелби Вајт и Леон Леви. Ја забележал статуата и помислил дека изгледа познато. Откако објавил фотографии од статуата во американското уметничко списание *Connoisseur*, Инан направила скици на делот од бистата и се согласила со Акар дека двете дела се од иста статуа. Таа била решена да ја врати статуата како дел од турското културно наследство и направила гипс од долниот дел за да докаже дека двата дела ќе се вклопат заедно. Инан, Енгин Озген, генералниот директор за споменици и музеи и неколку студенти отишле во Бостон со екипа со цел да се сретнат со експерти и адвокати, но нивните пронајдоци биле отфрлени. На свој трошок, Инан го направила второто патување, со гипс направен од американски скулптор кој турската влада го ангажирала, во 1992 година. Втората екипа дефинитивно докажала дека двата дела се од иста статуа, но Бостонскиот музеј продолжил да се бори против враќањето на делот во Турција до 2011 година.

Почнувајќи од 1995 година, Инан, која имала паркинсонова болест, се откажала од својата теренска работа и ја фокусирала својата работа на издаваштвото. Делата произведени во овој период вклучуваат *Toroslar’da Bir Antik Kent: Lyrbe? Seleukeia?* (1998) и *Perge'nin Roma devri heykeltraşlığı 1* (2000), кои ги каталогизираат наодите направени во Перга од 1946 до 1992 година.

Смрт и наследство
-----------------

Во 1989 година, во чест на 75-тиот роденден на Инан, била објавена книгата *Festschrift für Jale Inan* од колеги и пријатели во чест на нејзините доживотни достигнувања. Пред нејзината смрт, на 26 февруари 2001 година, Инан ги подарила своите книги и компилации на музејот во Анадолија. Во нејзина чест, Анадолскиот женски музеј ја востановил наградата за жена на годината, која се доделува секоја година за да им се оддаде признание на жените кои придонеле за турската култура и развој. Инан била прикажана и во Google Doodle од 27 септември 2022 година.

Наводи
------

### Цитати

1. 1 2 3 4 5  Müller 2013.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Başlgelen 2007.
3. ↑  Dirican 1998.
4. ↑  Savino 2015.
5. 1 2 3 4 5 6  Uysal 2001.
6. 1 2 3 4  İstanbul Üniversitesi 2012.
7. 1 2 3  Alanyali 2014.
8. ↑  Alkim 1964.
9. ↑  *Aktüel Arkeoloji Dergisi* 2014.
10. 1 2 3 4 5  Haley 2000.
11. 1 2  Antalya Women Museum 2016.
12. ↑  Türkiye Kültür Portalı 2013.
13. ↑  Pope 1994.
14. 1 2  Montalbano 1994.
15. 1 2  Öztürk 2011.
16. 1 2 3  Çalışkan 2014.
17. ↑  Edgers 2011.
18. ↑  Dön 2015.
19. ↑  *Haberler* 2016.

### Библиографија

* Alanyali, Hüseyin Sabri (2014). „Side Kazıları" [Side Excavations]. *Side Kazıları* (Turkish). Tepebaşı, Eskişehir, Turkey: Anadolu Üniversitesi. Архивирано од изворникот на 23 October 2016. Посетено на 24 October 2016.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
* Alkim, U. Bahadir (1964). „Archaeological Activities in Turkey (1962): Explorations and Excavations Undertaken under the Auspices of the Turkish Historical Society". *Orientalia*. Rome, Italy: Gregorian Biblical Press. **33** (Nova series): 500–512. ISSN 0030-5367. JSTOR 43074057.
* Başlgelen, Nezih (March–April 2007). „A Memorable Scholar of Roman Sculpture and Classical Archaeology in Turkey, Jale Inan" (PDF). *Seramik Turkiye* (Turkish и English). Istanbul, Turkey: Seramik Federasyonu Adına Sahibi (20): 116–121. ISSN 1304-6578. Посетено на 23 October 2016.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)[*мртва врска*]
* Çalışkan, Kerem (2 February 2014). „Yorgun Herkül'ün kahramanı" [The hero of Weary Hercules]. *Turkiye Turizm* (Turkish). Ankara, Turkey. Архивирано од изворникот на 18 March 2016. Посетено на 24 October 2016.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
* Dirican, Murat (August 1998). „Türkiye Arkeolojisinde Bir Hanımefendi: Jale İnan" [The first lady of Turkish archaeology: Jale İnan] (PDF). *Bilim ve Teknik* (Turkish). Ankara, Turkey: Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (Scientific and Technological Research Council of Turkey) (369): 84–90. ISSN 1300-3380. Архивирано од изворникот (PDF) на 5 March 2016. Посетено на 23 October 2016.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
* Dön, Geri (2015). „The "Woman of the Year Award" in Antalya was given to Hülya Bilgin". Antalya, Turkey: Antalya Festivals. Архивирано од изворникот на 2 May 2016. Посетено на 25 October 2016.
* Edgers, Geoff (23 September 2011). „After years of denial, MFA to return 'Weary Herakles' statue to Turkey". *The Boston Globe*. Boston, Massachusetts. Посетено на 24 October 2016.
* Haley, Shannon M. (June 2000). *The intellectual consequences of undocumented excavation, with special reference to Roman period archaeological material from Turkey* (PDF) (Master of Arts thesis). Ankara, Turkey: Bilkent University. Архивирано од изворникот (PDF) на 2016-10-25. Посетено на 2023-05-01.
* Montalbano, William D. (27 April 1994). „Column One: Turkey Retrieves Its Riches : Tired of seeing its heritage stolen away, this cradle of ancient wonders scours the world for purloined pieces, then uses a $50-million carrot and stick to bring them home". *The L.A. Times*. Los Angeles, California. Архивирано од изворникот на 6 February 2012. Посетено на 24 October 2016.
* Müller, Stephanie (2013). „Jale İnan—Wegbereiterin der Archäologie in der Türkei". Во Fries, Jana Esther; Gutsmiedl-Schümann, Doris (уред.). *Ausgräberinnen, Forscherinnen, Pionierinnen: Ausgewählte Porträts früher Archäologinnen im Kontext ihrer Zeit* [*Jale İnan—pioneer of archeology in Turkey*] (German). Münster, Germany: Waxmann Verlag. стр. 161–168. ISBN 978-3-8309-7872-5.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
* Öztürk, Emre (25 September 2011). „Herkül'ün gizli kahramanı Jale Hoca!" [Hercules' hidden hero Teacher Jale] (Turkish). Istanbul, Turkey: Gazete Vatan. Архивирано од изворникот на 8 May 2016. Посетено на 24 October 2016.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
* Pope, Hugh (5 April 1994). „Turks undertake a Herculean task for art's sake: Ankara wants to reclaim a wealth of 'stolen' Greek and Roman antiquities that are now abroad". *The Independent*. London, England. Архивирано од изворникот на 23 October 2016. Посетено на 24 October 2016.
* Savino, Melania (January 2015). „Aziz Ogan and the Development of Archaeological Museums in the Turkish Republic". *Museum History Journal*. London, England: Taylor & Francis. **8** (1): 88–101. doi:10.1179/1936981614Z.00000000039. ISSN 1936-9816. S2CID 161530636.
* Uysal, Nilgün (28 February 2001). „Jale İnanı Toprağa Verdik" [Jale İnan Our Land] (Turkish). Istanbul, Turkey: BİA Haber Merkezi. Архивирано од изворникот на 10 October 2016. Посетено на 24 October 2016.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
* „Antalya'da Bir Arkeoloji Çınarının Gölgesinde Prof. Dr. Jale İnan" [In the shade of the Plane Antalyan Archaeology Professor Dr. Jale İnan]. *Aktüel Arkeoloji Dergisi* (Turkish). Istanbul, Turkey: Aktüel Arkeoloji Basın Yayıncılık Turizm Ltd. 2014. Посетено на 25 October 2016.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
* „Jale İnan 2015 Yılın Kadını Ödül Töreni" [2015 Jale Inan Woman of the Year Award Ceremony] (Turkish). Istanbul, Turkey: Haberler. 1 February 2016. Архивирано од изворникот на 2 February 2016. Посетено на 25 October 2016.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
* „Lyrbe (Seleukeia) Antik Kenti—Antalya" [Lyrb (Seleukeia) Ancient City—Antalya]. *Türkiye Kültür Portalı* (Turkish). Ankara, Turkey: Ministry of Culture and Tourism Ministry. 19 February 2013. Архивирано од изворникот на 23 October 2016. Посетено на 24 October 2016.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
* „Prof. Dr. Jale İnan Award". *Antalya Women Museum*. Antalya, Turkey. 2016. Архивирано од изворникот на 22 October 2016. Посетено на 24 October 2016.
* „Prof. Dr. Jale İnan 1974-1983". *Edebiyat Fakültesi (Faculty of Letters)* (Turkish). Istanbul, Turkey: İstanbul Üniversitesi (Istanbul University). 13 December 2012. Архивирано од изворникот на 13 March 2016. Посетено на 24 October 2016.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)