**Трошоците** ја претставуваат употребата на факторите на производството непоходни за создавање одреден производ.

Трошоците како економска категорија
-----------------------------------

Економската теорија ги набљудува трошоците од аспект на употребата на факторите на производството. Оттука, под трошоци се подразбираат цените на факторите на производството (материјалите, капиталните добра и трудот) кои се употребуваат за производството на определено количество од некој производ. Иако од практична гледна точка, трошоците ги претставуваат паричните издатоци кои се плаќаат за потрошените фактори на производството, набљудувано од економски аспект, зад паричните трошоци стојат реалните трошоци на производството кои ги претставуваат работниот напор и жртвата на учесниците во производството како и изгубеното време (чекањето) за да се добие определен производ во иднина.

За разлика од сметководството, во економијата под трошок се подразбира максималниот износ што производниот фактор може да го оствари при некоја друга употреба, односно трошокот ја претставува најповолната пропуштена добивка што може да се оствари при алтернативна употреба на производниот фактор (*opportunity cost*). На тој начин, економските трошоци ги вклучуваат не само експлицитните трошоци (издатоците за потрошените материјали, платите итн.), туку и имплицитните трошоци (вредноста на ресурсите кои се потрошени, иако не се купени, како што е потрошеното време на сопственикот на претпријатието). Притоа, економската наука прави разлика меѓу приватен и општествен трошок. На пример, ако една фабрика ја загадува околината, трошоците предизвикани од загадувањето не претставуваат трошок од аспект на фабриката, но тие мора да бидат вклучени во вкупните трошоци набљудувани од аспект на општеството. Оттука, за економистите се важни општествените трошоци. Според теоремата на Роналд Коуз, во услови на совршена конкуренција, приватните и општествените трошоци се еднакви.

Стандардната анализа на трошоците подразбира дека фирмата постои и произведува неограничено долго време. Армен Алкијан (Armen Alchian) ги анализирал трошоците во случајот кога производството се врши во определен ограничен временски период (на пример, десет години). Тогаш: прво, маргиналните и просечните трошоци опаѓаат, ако се зголемува вкупниот обем на производството при константен обем на производство во единица временски интервал (на пример, година); второ, маргиналните и просечните трошоци растат, ако се зголемува производството во единица временски интервал при константен обем на вкупното производство. Оттука, ако вкупниот обем на производство остане константен, порастот на производството во единица временски интервал всушност значи скратување на бројот на временските интервали во кои се остварува вкупното производство, т.е. поевтино е да се произведе одреден обем на производство (да речеме, 100.000 книги) во пократко време (помал број временски интервали).

Трошоци според производните елементи
------------------------------------

Секој од трите елементи на производство вклучува специфичен начин за создавање на нов корисен производ на производот.

Трошоците според производните елементи се поделени на: трошоци за труд, трошоци на средствата за работа, трошоци на предметот на работа.

### Трошоци за труд

Работната сила потрошена се репродуцира со исплата на плати за извршената работа, што претставува монетарно изразување на вредноста на овие елементи на производство. Во зависност од конкретните работни места, се разликуваат следниве трошоци:

* трошоци за работна сила при градежни работи;
* трошоци за работна сила на помошни трошоци во производството;
* трошоци за работна сила за прекувремена работа.

### Трошоци за средствата за работа

Тие се ставени помеѓу трудот и материјалот, зголемувајќи ја производната моќ на работа, нивната улога во производството е еднократно. Во производствениот процес, неколку видови и единици на трудот се вклучени во работата која разликува карактеристични одлики и цените на набавката. Бидејќи средствата за работа се трошат постепено, пренесувајќи дел од нивната вредност на нов производ, постои проблем да се одреди износот на нивното трошење за секој тип и единица на производот.

Репродукцијата на потрошените средства на трудот се остварува со реализација на производите добиени од нив, бидејќи во структурата на произведената вредност и дел од преносливата вредност на овие елементи на производството се изразува во форма на амортизација.

### Трошоци за работна единица

Материјалот е предмет на работа каде што се случуваат одредени физички и хемиски промени со цел да се добие нов употреблив квалитет кој може да ги задоволи поединечните потреби на општеството. Вредноста на материјалот се пренесува на нов производ во онаа мера во која се содржи како износот на општествено потребната работа инвестирана во неговото производство.
Трошоците на материјалите се објективни како и природните, техничките и социјалните, како и субјективните или организациските фактори.

Типови на трошоци според различни критериуми
--------------------------------------------

Во зависност од целите на набљудувањето, трошоците за производствени елементи како форма на инвестиција во вредност во процесот на репродукција) се класифицирани според неколку критериуми:

* Природни видови на трошоци: трошоци за материјали, работни ресурси и трошоци за работна сила;
* Економски трошоци: трошоци кои се неопходни (трошоци за производство и работна сила) и трошоци кои не се потребни (каматни стапки);
* Директни трошоци кои директно можат да ја вклучат цената на чинење на одредени производи, како што се изработката, изработувачкиот материјал и индиректните трошоци доделени на превозници, како што се општи трошоци;
* Трошоци по места и превозници;
* Пресметани, резервирани и наплатени трошоци;
* Фактички, планирани и стандардни трошоци;
* Од аспект на способноста да се прилагоди големината на компанијата до намалување на трошоците: краткорочни и долгорочни трошоци;
* Од гледна точка на можноста за влијание на одредени делови на компанијата на трошоци: контролирани и неконтролирани трошоци;
* Трошоци за производство и транспортни трошоци;

Во зависност од обемот на производство: фиксни, полуфлексибилни и варијабилни трошоци.

* да се утврдат трошоците на одделни организациони единици и да се овозможи утврдување на цената на трошоците за нивните ефекти.
* да се овозможи стимулирање на остварените заштеди и придонеси за поправилно утврдување на платите на одделни групи работници.

Утврдувањето на локацијата на трошоците е важно за правилно извршување на трошоците според овие места.

Центри за трошоци се области во рамките на компанијата каде што се јавуваат трошоци.

Тие се определуваат:

* според местото каде што се појавуваат трошоците,
* според деловните функции на компанијата и
* според областите на одговорност на поединци во компанијата.

Директни и индиректни трошоци
-----------------------------

Алфред Маршал ја дал следнава поделба на трошоците:

* *посебни, директни или основни* (*special, direct, prime cost*) - трошоците за материјалите за производство како и платите на работниците кои ги прават производите; износот на овие трошоци се менува онака како што се менува обемот на производството; исто така, за да може да опстои на краток рок, стопанственикот мора со продажната цена да ги покрие барем директните трошоци.
* *дополнителни трошоци* (*supplementary cost*) - општите трошоци во производството, како што се трошоците на опремата и машините и платите на повисоките вработени кои не се непосредно ангажирани во производството; износот на овие трошоци не се приспособува веднаш на промените на обемот на производството; инаку, на краток рок, овие трошоци мора да бидат покриени во значителен износ, а на долг рок, тие мора да бидат покриени целосно.

Поделбата на трошоците на директни и дополнителни зависи од временскиот период: некои трошоци кои се дополнителни на кус рок, стануваат директни на долг рок.

Трошоци условени од производството и неговата примена
-----------------------------------------------------

Оваа поделба е важна за регулирање на висината на цена производ со распоредување на почетните инвестиции во подготовката на производство на поголем или помал број произведени единици. Поделбата на трошоци врз основа на критериумите за нивната зависност од големината на капацитетот разликува две основни форми на инвестирање во процесот репродукција:

* фиксни трошоци и
* променливи (варијабилни) трошоци.

### Фиксни трошоци

Оттука производство капацитет преку создавање на концентрирани на одредена количина на економската вредност на работата на средствата за. Така подготвени Средства за ракување се конзумира независно од нивната употреба под влијание на физички или економски носат и солза. Затоа, износот на овие трошоци е фиксна големина во однос на динамиката на производство кој се постигнува овие средства. Така, овие трошоци и се нарекуваат фиксна или трајно, непроменлива и неповратни. Во оваа група на трошоци вклучуваат: Механизам за тајмингот амортизација оперативни средства, трошоците за материјали во финалето подготвителни активности, трошоци за работна сила.

Тие не се менуваат во целост кога обемот на производството се менува, односно тие се исти, без разлика дали компанијата работи со минимален или полн капацитет. Во најголем дел, фиксните трошоци се одземаат од трошоците на работен капитал.
Враќањето на вложената вредност се реализира преку продажба на производи на пазарот во форма на продажни цени кои претставуваат монетарно изразување на вредноста на единицата на производот која го содржи соодветниот дел од фиксните трошоци. Фиксни трошоци се оние чија вкупна сума не зависи од кој било од факторите кои ги карактеризираат активностите на претставките како што се: работното време; обем на производство; обем на реализација; обемот на суровини кои можат да бидат обработени; број на вработени работници, или некој друг фактор. Фиксните трошоци се поврзани со збирот на структурата на компанијата и се предизвикани од постоењето на компанијата и нејзините средства за производство. Зошто овие трошоци се нарекуваат трошоци за капацитет или основни трошоци.

### Променливи трошоци

Променливи трошоци се оние кои опаѓаат или растат за да го намалат или зголемат еден од факторите кои ја карактеризираат активноста на компанијата. Одликата на некои трошоци кои се фиксни, а другата променлива не е апсолутна, но релативна. Променливите трошоци се пресметуваат како: потрошувачка на суровини и помошен материјал, нормална компензација на вложената работа за производство, транспорт и други трошоци за продадените производи Аи сл. Променливите трошоци се пропорционални само на одреден степен на активност, а потоа губат пропорционален карактер и се зголемуваат или намалуваат побрзо од активноста на претпријатието. Ако се направат промени до производство како фактор, може да се состави следниот пример: Променливите трошоци се зголемуваат со зголемување на обемот на производството и обратно, ако обемот на производството се зголемува, варијабилните трошоци се зголемуваат, ако обемот на производството се намалува, варијабилните трошоци, исто така, се намалуваат.

Наводи
------

1. ↑  Alfred Marshal, *Principles of Economics*. Amherts, New York: Prometheus Books, 1997, стр. 155.
2. ↑  Alfred Marshal, *Principles of Economics*. Amherts, New York: Prometheus Books, 1997, стр. 168.
3. ↑  George J. Stigler, *The Theory of Price*, third edition. New York: The Macmillan Company, 1966, стр. 104-105.
4. ↑  Jeffrey Perloff, *Microeconomics* (fourth edition). Boston etc.: Pearson/Addison-Wesley, 2007, стр. 178.
5. ↑  George J. Stigler, *The Theory of Price*, third edition. New York: The Macmillan Company, 1966, стр. 110-113.
6. ↑  George J. Stigler, *The Theory of Price*, third edition. New York: The Macmillan Company, 1966, стр. 172-173.
7. ↑  „Процес на амортизација" (PDF). Архивирано од изворникот (PDF) на 2021-02-27. Посетено на 2019-03-22.
8. ↑  Alfred Marshal, *Principles of Economics*. Amherts, New York: Prometheus Books, 1997, стр. 175-176.
9. ↑  Alfred Marshal, *Principles of Economics*. Amherts, New York: Prometheus Books, 1997, стр. 236-237.
10. ↑  Фиксни трошкови

Надворешни врски
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Трошок" на Ризницата ? |

* Benefit-Cost Analysis Center
* Intro to Cost-Benefit Analysis

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* GND: 4032579-9
* NKC: ph115498

 |

 |