**Економијата на Пакистан** е 23-та по големина во светот според паритетот на куповната моќ (ПКМ) и 42-та по големина според номиналниот бруто домашен производ Пакистан има над 220 милиони жители  (5-та најголема во светот ), што и дава номинален БДП по глава на жител од 1.357 американски долари во 2019 година, што е на 154-то место во светот и БДП на БДП по глава на жител од 5.839 во 2019 година, што е на 132-то место во светот за 2019 година. Сепак, се проценува дека документарната (легална) економија во Пакистан е 36% од целокупната економија, што не се зема предвид при пресметување на приходот по глава на жител. Пакистан е земја во развој  и е една од т.н. „*Следни Единаесет Земји*" идентификувани од Џим О'Нил во неговиот истражувачки труд која има голем потенцијал да стане, заедно со земјите од БРИКС, меѓу најголемите во светски економии во 21 век. Економијата е полуиндустријализирана, со центри за раст долж реката Инд. Примарните производи за извоз вклучуваат текстил, кожни производи, спортски производи, хемикалии, теписи и килими.

Местата за раст на пакистанската економија се наоѓаат покрај реката Инд; разновидните економии на Карачи и големите урбани центри во Пенџаб, коегзистираат со помалку развиените области во другите делови на земјата. Економијата често страдала во минатото од внатрешни политички спорови, брзорастечкото население и измешани нивоа на странски инвестиции. Девизните резерви се засилени со стабилни дознаки од работници, но растечки дефицит на тековната сметка - водено од зголемениот трговски јаз, бидејќи растот на увозот го надминува експанзијата на извозот - може да ги намали резервите и да го намали растот на БДП на среден рок. Во Пакистан во моментов се спроведува процес на економска либерализација, вклучително и приватизација на сите владини корпорации, со цел привлекување странски инвестиции и намалување на буџетскиот дефицит. Во октомври 2016 година, девизните резерви надминале 24,0 милијарди американски долари  што довело до стабилни изгледи за долгорочниот рејтинг спроведен од страна на *Стандард и Пурс*. Во 2016 година, извештајот на *BMI Research* го прогласил Пакистан како една од десетте економии во развој со посебен фокус на неговиот производствен центар.

Од мај 2019 година, ММФ предвидел дека идните стапки на раст ќе бидат 2,9%, што е најниска во Јужна Азија. Според Светска банка, сиромаштијата во Пакистан падналс од 64,3% во 2002 година на 29,5% во 2014 година. Влошената макроекономска позиција на земјата довела да Мудис ги намали оценките на пакистанскиот долг на „*негативни*".

Во 2017 година, БДП на Пакистан во однос на паритетот на куповната моќ преминал 1 трилион американски долари. До мај 2019 година, пакистанската рупија претрпела годишна амортизација од 30% во однос на американскиот долар.

Економска историја
------------------

### Први пет децении

Пакистан претежно била земјоделска земја кога се стекнала со независност во 1947 година. Просечната стапка на економски раст на Пакистан во првите пет децении (1947–1997) е повисока од стапката на раст на светската економија во истиот период. Просечните годишни стапки на раст на реалниот БДП изнесувале 6,8% во 1960-тите, 4,8% во 1970-тите и 6,5% во 1980-тите. Просечниот годишен раст паднал на 4,6% во 1990-тите со значително помал раст во втората половина на таа деценија.

### 21 век

Во 2016 година, *Атлантик Медиум Компани* (АМК) од Соединетите Американски Држави го рангирала Пакистан како релативно посилна економија на пазарите во Јужна Азија со очекување дека таа ќе рапидно расте во следниот период. АМК соопштила дека во периодот јануари - јули 2016 година, индискиот индекс на 100 бода изнесувал 6,67%, додека берзата во Карачи постигнала 100 индекс на бодови од 17 проценти.

### Економска отпорност

 Стапка на раст на БДП 2012–2018 година
#### Позадина

Економијата на Пакистан се одликува како нестабилна и многу ранлива на надворешни и внатрешни шокови. Сепак, економијата се покажала како неочекувано еластична во услови на повеќе несакани настани концентрирани во четиригодишен период (1998–2002) -

* Азиската финансиска криза ;
* Економски санкции - според Колин Пауел, Пакистан бил „*санкциониран до очното јаболко*";
* Глобалната рецесија од 2001–2002 година;
* тешка суша - најлоша во историјата на Пакистан, која трае околу четири години;
* Воената акција по 9/11 во соседен Авганистан, со масовен прилив на бегалци од таа земја;

### Макроекономска реформа и перспективи

Национални патишта, автопати и стратешки патишта на Пакистан.
Според многу извори, пакистанската влада направила значителни економски реформи од 2000 година  а среднорочните изгледи за создавање работни места и намалување на сиромаштијата се најдобри во скоро една деценија.

Во 2005 година, Светска банка објавила дека

„*Пакистан беше најголем реформатор во регионот и реформатор број 10 на глобално ниво - олеснување на започнување деловна активност, намалување на трошоците за регистрација на имот, зголемување на казните за кршење на правилата за корпоративно управување и замена на барањето за лиценцирање на секоја пратка со лиценци за траење на две години за трговците.* "
#### Водење бизнис

Главниот извештај на Светска банка (СБ) и Меѓународната финансиска корпорација Индекс на леснотијата на деловно работење 2020 ка рангирала Пакистан на 108 место меѓу 190 земји низ целиот свет, што укажува на континуирано подобрување и скок од 136 места во споредба со претходната година. Првите пет земји биле Нов Зеланд, Сингапур, Данска, Хонгконг и Јужна Кореја .

Со подобрување на леснотијата за рангирање на деловното работење и давање на пријателска патна карта за инвестиции од владата, многу нови гиганти од автомобилскиот сектор, како што се францускиот производител Рено, јужнокорејските Хјундаи и Киа, кинескиот Форланд и германскиот автомобилски гигант Фолксваген размислуваат за влез на автопазарот во Пакистан преку заеднички вложувања со локални производители како *Деван Фарук Моторс*, *Калид Муштак Моторс* и *Јунајтед Моторс*.

Американскиот гигант за нафта и гас „*Ексон мобил*" повторно се вратил во Пакистан по скоро три децении јаз и се здобил со удел од 25% за отворено дупчење во мај 2018 година, со првичното истражување кое покажува потенцијал на откривање на огромни резерви на јаглеводороди на море.

Со неодамнешниот договор со Саудиска Арабија, земјата треба да инвестира повеќе од 15 милијарди американски долари во воспоставување на мега рафинерија за нафта и петрохемиска индустрија во Гвадар, а повеќе обврски за инвестиции се на пат да дојдат во овој сектор, особено од ОАЕ, Катар, Малезија и Италија.

За да ги зајакне нестабилните девизни резерви на Пакистан, Катар објавил дека ќе инвестира 3 милијарди долари форма на депозити и директни инвестиции во земјата. До крајот на јуни 2019 година, Катар ги испратил првите 500 милиони долари во Пакистан.

Податоци
--------

Следуваат економските индикатори на Пакистан од фискалната 2004 година до 2020 година.

### Бруто домашен производ (БДП)

| Финансиска година | БДП вопостојани цени(милијарди рупии) | Реален БДПстапка на раст | БДП восегашницени(милијарди рупии) | Долар во рупијапоследнапросечнаразмена | Номинален БДП(милијарди<br /долари) | НоминаленБНД(милијардирупии) | долар во рупијапросеченразменскииндекс | Номинален БНД(милијардидолари) | Населениево милиони | Номинален БДПпо главана жителво долари | Приходпо глава нажител(долар) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ФГ 2004 | 6,797.948 | 7.70% | 6,203.725 | 58.1722(30 јуни) | 106.644 | 6,328.203 | 57.5744 | 109.913 | 149.65 | $712.62 | 734.5 |
| ФГ 2005 | 7,309.054 | ▲ 7.52% | 7,126.194 | 59.6921(30 јуни) | ▲ 119.383 | 7,260.655 | 59.3575 | ▲ 122.320 | 152.53 | ▲ $782.68 | ▲801.9 |
| ФГ 2006 | 7,715.777 | ▲ 5.56% | 8,216.160 | 60.2138(30 јуни) | ▲ 136.450 | 8,366.061 | 59.8565 | ▲ 139.768 | 155.37 | ▲ $878.22 | ▲899.6 |
| ФГ 2007 | 8,142.969 | ▲ 5.54% | 9,239.786 | 60.4060(30 јуни) | ▲ 152.961 | 9,397.417 | 60.6341 | ▲ 154.985 | 158.17 | ▲ $967.06 | ▲979.9 |
| ФГ 2008 | 8,549.148 | ▲ 4.99% | 10,637.772 | 68.2808(30 јуни) | ▲ 155.794 | 10,846.688 | 62.5464 | ▲173.418 | 164.66 | ▼ $946.15 | ▲1053.2 |
| ФГ 2009 | 8,579.987 | ▲ 0.36% | 13,199.707 | 81.3896(30 јуни) | ▲ 162.179 | 13,545.988 | 78.4982 | ▼172.564 | 168.18 | ▲ $964.31 | ▼1026.1 |
| ФГ 2010 | 8,801.394 | ▲ 2.58% | 14,866.996 | 85.4634(30 јуни) | ▲ 173.957 | 15,433.243 | 83.8016 | ▲184.164 | 171.73 | ▲ $1,012.96 | ▲1071.4 |
| ФГ 2011 | 9,120.336 | ▲ 3.62% | 18,276.440 | 85.9894(30 јуни) | ▲ 212.543 | 19,096.665 | 85.5017 | ▲223.348 | 175.31 | ▲ $1,212.38 | ▲1274.1 |
| ФГ 2012 | 9,470.255 | ▲ 3.84% | 20,046.500 | 94.6270(30 јуни) | ▼ 211.848 | 21,082.207 | 89.2359 | ▲236.252 | 178.91 | ▼ $1,184.10 | ▲1320.5 |
| ФГ 2013 | 9,819.055 | ▲ 3.68% | 22,385.657 | 99.1141(30 јуни) | ▲ 225.857 | 23,547.264 | 96.7272 | ▲243.439 | 182.53 | ▲ $1,237.36 | ▲1333.7 |
| ФГ 2014 | 10,217.056 | ▲ 4.05% | 25,168.805 | 98.8088(30 јуни) | ▲ 254.722 | 26,597.032 | 102.8591 | ▲258.577 | 186.19 | ▲ $1,368.07 | ▲1388.8 |
| ФГ 2015 | 10,631.649 | ▲ 4.06% | 27,443.022 | 101.7895(30 јуни) | ▲ 269.606 | 29,117.833 | 101.2947 | ▲287.456 | 189.87 | ▲ $1,419.95 | ▲1514.0 |
| ФГ 2016 | 11,116.802 | ▲ 4.56% | 29,075.633 | 104.7619(30 јуни) | ▲ 277.540 | 30,858.493 | 104.2351 | ▲296.047 | 193.56 | ▲ $1,433.87 | ▲1529.4 |
| ФГ 2017 | 11,696.934 | ▲ 5.22% | 31,922.303 | 104.8861(30 јуни) | ▲ 304.352 | 33,665.946 | 104.6971 | ▲321.555 | 197.26 | ▲ $1,542.89 | ▲1630.1 |
| ФГ 2018 | 12,344.266 | ▲ 5.53% | 34,616.302 | 121.5405(29 јуни) | ▼ 284.812 | 36,462.453 | 109.8444 | ▲331.946 | 200.96 | ▼ $1,417.25 | ▲1651.9 |
| ФГ 2019
(Р) | 12,580.174 | ▲ 1.91% | 37,972.310 | 163.0546(30 јуни) | ▼ 232.880 | 40,526.341 | 136.0901 | ▼297.790 | 204.65 | ▼ $1,137.94 | ▼1455.1 |
| ФГ 2020
март-јули | 12,531.790 | ▼ -0.38% | 41,726.683 | 168.1661
(30 јуни) | ▲248.127 | 44,690.632 | 158.0253 | ▼282.806 | 208.31 | ▲ $1,191.14 | ▼1357.6 |

### Индустриски сектор

Податоците се од Пакистанското биро за статистика.

|  | Список | ФГ 2004 | ФГ 2005 | ФГ 2006 | ФГ 2007 | ФГ 2008 | ФГ 2009 | ФГ 2010 | ФГ 2011 | ФГ 2012 | ФГ 2013 | ФГ 2014 | ФГ 2015 | ФГ 2016 | ФГ 2017 | ФГ 2018 | ФГ 19
(R) | ФГ 2020 (P) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 6 | Стапка на раст на индустрискиот сектор | 17.37% | ▲ 6.51% | ▲ 3.63% | ▲ 7.73% | ▲ 8.47% | ▼ -5.21% | ▲ 3.42% | ▲ 4.51% | ▲ 2.55% | ▲ 0.75% | ▲ 4.53% | ▲ 5.18% | ▲ 5.69% | ▲ 4.55% | ▲ 4.61% | ▼ -2.27% | ▼ -2.64% |
| 6A | Стапка на раст на секторот рударство и вадење на камен | 21.78% | ▼ -15.83% | ▲ 3.60% | ▲ 7.35% | ▲ 3.15% | ▼ -2.46% | ▲ 2.75% | ▼ -4.42% | ▲ 5.16% | ▲ 3.88% | ▲ 1.40% | ▲ 4.97% | ▲ 6.19% | ▼ -0.60% | ▲ 7.80% | ▼ -3.19% | ▼ -8.82% |
| 6B | Стапка на раст на производствениот сектор | 16.38% | ▲ 16.03% | ▲ 9.39% | ▲ 9.03% | ▲ 6.10% | ▼ -4.18% | ▲ 1.37% | ▲ 2.50% | ▲ 2.08% | ▲ 4.85% | ▲ 5.65% | ▲ 3.88% | ▲ 3.69% | ▲ 5.83% | ▲ 5.43% | ▼ -0.66% | ▼ -5.56% |
| 6B(i) | Стапка на раст на производството од големи размери | 18.83% | ▲ 18.12% | ▲ 9.92% | ▲ 9.58% | ▲ 6.10% | ▼ -6.04% | ▲ 0.41% | ▲ 1.66% | ▲ 1.13% | ▲ 4.46% | ▲ 5.46% | ▲ 3.28% | ▲ 2.98% | ▲ 5.64% | ▲ 5.12% | ▼ -2.56% | ▼ -7.78% |
| 6B(ii) | Стапка на раст на производството од мали размери | 7.51% | ▬ 7.51% | ▲ 8.70% | ▲ 8.25% | ▲ 8.34% | ▲ 8.57% | ▲ 8.47% | ▲ 8.51% | ▲ 8.35% | ▲ 8.28% | ▲ 8.29% | ▲ 8.21% | ▲ 8.19% | ▲ 8.15% | ▲ 8.17% | ▲ 8.24% | ▲ 1.52% |
| 6B(iii) | Стапка на раст на секторот „колење" | 3.94% | ▲ 4.00% | ▲ 4.05% | ▲ 3.16% | ▲ 3.26% | ▲ 3.82% | ▲ 3.16% | ▲ 3.67% | ▲ 3.53% | ▲ 3.63% | ▲ 3.38% | ▲ 3.34% | ▲ 3.61% | ▲ 3.55% | ▲ 3.50% | ▲ 3.54% | ▲ 4.10% |

### Земјоделски сектор

Податоците се од Министерството за финансии и PBS.

| Index | List | ФГ 2004 | ФГ 2005 | ФГ 2006 | ФГ 2007 | ФГ 2008 | ФГ 2009 | ФГ 2010 | ФГ 2011 | ФГ 2012 | ФГ 2013 | ФГ 2014 | ФГ 2015 | ФГ 2016 | ФГ 2017 | ФГ 2018 | ФГ 19
(R) | ФГ 20
(P) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 7 | Стапка на раст во секторот земјоделство | 2.85% | ▲ 7.02% | ▲ 1.27% | ▲ 3.42% | ▲ 1.81% | ▲ 3.50% | ▲ 0.23% | ▲ 1.96% | ▲ 3.62% | ▲ 2.68% | ▲ 2.50% | ▲ 2.13% | ▲ 0.15% | ▲ 2.18% | ▲ 4.00% | ▲ 0.58% | ▲ 2.67% |
| 7A | Стапка на раст на производство на пченица (милиони тони) | 19.5 | ▲ 21.6 | ▼ 21.3 | ▲ 23.3 | ▼ 20.9 | ▲ 24.0 | ▼ 23.3 | ▲ 25.2 | ▼ 23.5 | ▲ 24.2 | ▲ 26.0 | ▼ 25.1 | ▲ 25.6 | ▲ 26.7 | ▼ 25.1 | ▼ 24.3 | ▲ 24.9 |
| 7B | Стапка на раст на производство на ориз (милиони тони) | 4.8 | ▲ 5.0 | ▲ 5.5 | ▼ 5.4 | ▲ 5.6 | ▲ 6.9 | ▬ 6.9 | ▼ 4.8 | ▲ 6.2 | ▼ 5.6 | ▲ 6.8 | ▲ 7.0 | ▼ 6.8 | ▬ 6.8 | ▲ 7.5 | ▼ 7.2 | ▲ 7.4 |
| 7C | Стапка на раст на производство на шеќер (милиони тони) | 53.4 | ▼ 47.2 | ▼ 44.7 | ▲ 54.7 | ▲ 63.9 | ▼ 50.0 | ▼ 49.4 | ▲ 55.3 | ▲ 58.4 | ▲ 63.8 | ▲ 67.5 | ▼ 62.8 | ▲ 65.5 | ▲ 75.5 | ▲ 83.3 | ▼ 67.1 | ▼ 66.9 |
| 7D | Стапка на раст на производство на памук (милиони тони) | 10.0 | ▲ 14.3 | ▼ 13.0 | ▼ 12.9 | ▼ 11.7 | ▲ 11.8 | ▲ 12.9 | ▼ 11.5 | ▲ 13.6 | ▼ 13.0 | ▼ 12.8 | ▲ 14.0 | ▼ 9.9 | ▲ 10.7 | ▲ 11.9 | ▼ 9.9 | ▼ 9.2 |
| 7E | Стапка на раст на производство на пченка (милиони тони)
(million tons) | 1.9 | ▲ 2.8 | ▲ 3.1 | ▬ 3.1 | ▲ 3.6 | ▬ 3.6 | ▼ 3.3 | ▲ 3.7 | ▲ 4.3 | ▼ 4.2 | ▲ 5.0 | ▼ 4.9 | ▲ 5.3 | ▲ 6.1 | ▼ 5.9 | ▲ 6.3 | ▲ 7.2 |

### Сектор на услуги

Податоците се од Пакистанското биро за статистика.

| Индекс | Список | ФГ 2005 | ФГ 2006 | ФГ 2007 | ФГ 2008 | ФГ 2009 | ФГ 2010 | ФГ 2011 | ФГ 2012 | ФГ 2013 | ФГ 2014 | ФГ 2015 | ФГ 2016 | ФГ 2017 | ФГ 2018 | ФГ 2019 
(Р) | ФГ 20
(П) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 9 | Стапка на раст на услужниот сектор | ▲ 8,14% | ▲ 8,20% | ▲ 5,58% | ▲ 4,94% | ▲ 1,33% | ▲ 3,21% | ▲ 3,94% | ▲ 4,40% | ▲ 5,13% | ▲ 4,46% | ▲ 4,36% | ▲ 5,72% | ▲ 6,47% | ▲ 6,35% | ▲ 3,75% | ▼ -0,59% |

### Инфлација

Податоците се од Министерството за финансии.

| Индекс | Список | ФГ 2005 | ФГ 2006 | ФГ 2007 | ФГ 2008 | ФГ 2009 | ФГ 2010 | ФГ 2011 | ФГ 2012 | ФГ 2013 | ФГ 2014 | ФГ 2015 | ФГ 2016 | ФГ 2017 | ФГ 2018 | ФГ 2019 | ФГ 2020 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 11 | Раст на индексот на потрошувачките цени % | нагативен пораст 9,3% | нагативен пораст 7,9% | нагативен пораст 7,8% | нагативен пораст 12,0% | нагативен пораст 24,6% | нагативен пораст 10,1% | нагативен пораст 13,7% | нагативен пораст 11,0% | нагативен пораст 7,4% | нагативен пораст 8,6% | нагативен пораст 4,5% | нагативен пораст 2,9% | нагативен пораст 4,8% | нагативен пораст 4,7% | нагативен пораст 6,8% | нагативен пораст 11,2% |

### Државни приходи и расходи

Податоците се земени од Министерството за финансии.

Износи во милијарда рупии| Индекс | Список | ФГ 2005 | ФГ 2006 | ФГ 2007 | ФГ 2008 | ФГ 2009 | ФГ 2010 | ФГ 2011 | ФГ 2012 | ФГ 2013 | ФГ 2014 | ФГ 2015 | ФГ 2016 | ФГ 2017 | ФГ 2018 | ФГ 2019 | ФГ 2020 | ФГ 2021
(јули-септември) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **12** | Вкупни приходи на Владата | ▲ 900.0 | ▲ 1076.6 | ▲ 1298.0 | ▲ 1499.4 | ▲ 1850.9 | ▲ 2077.8 | ▲ 2252.9 | ▲ 2566.5 | ▲ 2982.4 | ▲ 3637.3 | ▲ 3931.0 | ▲ 4447.0 | ▲ 4936.7 | ▲5228.0 | ▼ 4900.7 | ▲6272.2 | 1478.7 |
| 12-a | Вкупни даночни приходи | ▲ 632.6 | ▲ 753.0 | ▲ 919.3 | ▲ 1065.2 | ▲ 1316.7 | ▲ 1472.5 | ▲ 1699.3 | ▲ 2052.9 | ▲ 2199.2 | ▲ 2564.5 | ▲ 3017.6 | ▲ 3660.4 | ▲ 3969.2 | ▲4467.2 | ▲4473.4 | ▲4747.8 | 1122.4 |
| 12-a-i | Вкупни федерални даноци | – | – | – | ▲1008.1 | ▲1161.2 | ▲1327.4 | ▲1558.0 | ▲1882.7 | ▲1946.4 | ▲2254.5 | ▲2590.0 | ▲3112.5 | ▲3367.9 | ▲3842.1 | ▼3829.5 | ▲3997.9 | 1010.6 |
| **13** | Вкупни трошоци на владата | нагативен пораст 1117.0 | нагативен пораст 1401.8 | нагативен пораст 1675.5 | нагативен пораст 2276.5 | нагативен пораст 2531.3 | нагативен пораст 3007.2 | нагативен пораст 3447.3 | нагативен пораст 3936.2 | нагативен пораст 4816.3 | нагативен пораст 5026.0 | нагативен пораст 5387.8 | нагативен пораст 5796.3 | нагативен пораст 6800.5 | нагативен пораст7488.4 | нагативен пораст8345.6 | нагативен пораст9648.5 | 1963.1 |
| 14 | Фискален дефицит | нагативен пораст217.0 | нагативен пораст325.2 | нагативен пораст377.5 | нагативен пораст777.2 | positive decrease680.4 | нагативен пораст929.4 | нагативен пораст1194.4 | нагативен пораст1369.7 | нагативен пораст1833.9 | positive decrease1388.7 | нагативен пораст1456.7 | positive decrease1349.3 | нагативен пораст1863.8 | нагативен пораст2260.4 | нагативен пораст3444.9 | positive decrease3376.3 | 484.3 |
| 15 | Вкупни приходи како % од БДП | ▼ 13.8% | ▼ 13.1% | ▲ 14.0% | ▲ 14.1% | ▼ 14.0% | ▬ 14.0% | ▼ 12.3% | ▲ 12.8% | ▲ 13.3% | ▲ 14.5% | ▼ 14.3% | ▲ 15.3% | ▲ 15.5% | ▼15.1% | ▼ 12.9% | ▲15.0% |  |
| 16 | Даночни приходи како % од БДП | ▼ 10.1% | ▼ 9.8% | ▼ 9.6% | ▲ 9.9% | ▼ 9.1% | ▲ 9.9% | ▼ 9.3% | ▲ 10.2% | ▼ 9.8% | ▲ 10.2% | ▲ 11.0% | ▲ 12.6% | ▼ 12.4% | ▲13.0% | ▼ 11.8% | ▼11.4% |  |
| 17 | Вкупни расходи како % од БДП | нагативен пораст 17.2% | positive decrease 17.1% | нагативен пораст 18.1% | нагативен пораст 21.4% | positive decrease 19.2% | нагативен пораст 20.2% | positive decrease 18.9% | нагативен пораст 21.4% | нагативен пораст 21.5% | positive decrease 20.0% | positive decrease 19.6% | нагативен пораст 19.9% | нагативен пораст 21.3% | нагативен пораст21.6% | нагативен пораст 22.0% | нагативен пораст23.1% |  |
| 18 | Фискален дефицит како % од БДП | нагативен пораст 3.3% | нагативен пораст 4.0% | нагативен пораст 4.1% | нагативен пораст 7.3% | positive decrease 5.2% | нагативен пораст 6.2% | нагативен пораст 6.5% | нагативен пораст 8.8% | positive decrease 8.2% | positive decrease 5.5% | positive decrease 5.3% | positive decrease 4.6% | нагативен пораст 5.8% | нагативен пораст 6.5% | нагативен пораст 9.1% | positive decrease 8.1% |  |

### Моментална состојба

Износи во милиони американски долари | Индекс | Список | ФГ 2004 | ФГ 2005 | ФГ 2006 | ФГ 2007 | ФГ 2008 | ФГ 2009 | ФГ 2010 | ФА 2011 | ФА 2012 | ФА 2013 | СО 2014 | СО 2015 | СО 2016 | СО 2017 | СО 2018 | СО 2019 | ФГ 2020 | ФГ 2021 (јули-септември) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 19 | Кредит | 22.003 | 27.006 | 31.761 | 33.016 | 37.247 | 35.357 | 38.135 | 47.703 | 48.243 | 50.197 | 51.153 | 52.920 | 51.336 | 51.867 | 54.443 | 55.791 | 54.322 | 14.954 |
| 20 | Дебит | 20.192 | 28.540 | 36.751 | 39.894 | 51.121 | 44.617 | 42.081 | 47.489 | 52.901 | 52.693 | 54.283 | 55.629 | 56.203 | 64.488 | 74.340 | 69.225 | 57.292 | 14.162 |
| 30 | Нето | ▲ 1.811 | ▼ -1,534 | ▼ -4 990 | ▼ -6.878 | ▼ -13.874 | ▲ -9.261 | ▲ -3 946 | ▲ 214 | ▼ -4.658 | ▲ -2,496 | ▼ -3.130 | ▲ -2,709 | ▼ -4.867 | ▼ -12,621 | ▼ -19.897 | ▲ -13.434 | ▲ -2 970 | 792 година |
| 31 | Нето како % од БДП | ▲ + 1,7% | ▼ -1.3% | ▼ -3,7% | ▼ -4,5% | ▼ -8,9% | ▲ -5,7% | ▲ -2,3% | ▲ + 0,1% | ▼ -2,2% | ▲ -1,1% | ▼ -1,2% | ▲ -1,0% | ▼ -1.8% | ▼ -4,1% | ▼ -7,0% | ▲ -5,7% | ▲ -1,2% |  |

### Државен долг и обврски

* Вкупен јавен долг = Бруто јавен долг + Надворешни обврски + Надворешен долг на приватниот сектор + Надворешен долг на ЈСП + ДСE Домашен долг + Стоковно работење + Интеркомпаниски надворешен долг од директен инвеститор во странство
* Бруто јавен долг = Владин (федерален + провинциски) домашен долг + Владин (федерален + провинциски) надворешен долг + долг од ММФ
* Вкупен долг на владата / нето јавен долг = бруто јавен долг - државни депозити во банкарскиот систем.
* Јавен надворешен долг = Надворешен долг на Владата + долг од ММФ (девизните обврски не се вклучени)
* Вкупен надворешен долг = Јавен надворешен долг + Претпријатија од јавен сектор + Банки + Приватен сектор + Обврски на долг кон директни инвеститори
* Податоците се земени од државната банка на Пакистан.

| Индекс | Список | јуни 2006 | јуни 2007 | јуни 2008 | јуни 2009 | јуни 2010 | јуни 2011 | јуни 2012 | јуни 2013 | јуни 2014 | јуни 2015 | јуни 2016 | јуни 2017 | јуни 2018 | јуни 2019 | септември 2020 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 19 | Вкупни долгови и обврски (милијарда рупии | – | – | – | 8,745.6 | нагативен пораст 10,704.4 | нагативен пораст 12,532.2 | нагативен пораст 14,553.1 | нагативен пораст 16,338.2 | нагативен пораст 18,214.3 | нагативен пораст 19,849.4 | нагативен пораст 22,577.1 | нагативен пораст 25,114.2 | нагативен пораст 29,879.4 | нагативен пораст 40,223.1 | нагативен пораст 44,801.0 |
| 19(a) | Вкупен јавен долг како % од БДП | – | – | – | 66.3% | нагативен пораст 72.0% | positive decrease 68.6% | нагативен пораст 72.6% | нагативен пораст 73.0% | positive decrease 72.4% | positive decrease 72.3% | нагативен пораст 77.6% | нагативен пораст 78.6% | нагативен пораст 86.3% | нагативен пораст 105.9% | positive decrease 98.3% |
| 20 | Јавен долг (милијарда рупии | – | – | – | 7,731.1 | нагативен пораст 9,010.4 | нагативен пораст 10,770.8 | нагативен пораст 12,696.7 | нагативен пораст 14,291.7 | нагативен пораст 15,991.3 | нагативен пораст 17,380.2 | нагативен пораст 19,676.6 | нагативен пораст 21,408.7 | нагативен пораст 24,952.9 | нагативен пораст 32,707.9 | нагативен пораст 36,949.2 |
| 20(a) | Бруто јавен долг како % од БДП | – | – | – | 58.6% | нагативен пораст 60.6% | positive decrease 58.9% | нагативен пораст 63.3% | нагативен пораст 63.9% | positive decrease 63.5% | positive decrease 63.3% | нагативен пораст 67.7% | positive decrease 67.1% | нагативен пораст 72.1% | нагативен пораст 86.1% | positive decrease 81.1% |
| 21 | Вкупен долг на владата (милијарда рупии  | – | – | – | 7,204.9 | нагативен пораст 8,410.8 | нагативен пораст 9,927.6 | нагативен пораст 11,890.2 | нагативен пораст 13,457.3 | нагативен пораст 14,623.9 | нагативен пораст 15,986.0 | нагативен пораст 17,823.2 | нагативен пораст 19,635.4 | нагативен пораст 23,024.0 | нагативен пораст 29,520.7 | нагативен пораст 33,728.7 |
| 21(a) | Вкупен долг на владата како % од БДП | – | – | – | 54.6% | нагативен пораст 56.6% | positive decrease 54.3% | нагативен пораст 59.3% | нагативен пораст 60.1% | positive decrease 58.1% | нагативен пораст 58.3% | нагативен пораст 61.3% | нагативен пораст 61.4% | нагативен пораст 66.5% | нагативен пораст 77.7% | positive decrease 74.0% |
| 22 | Јавен надворешен долг (милијарда американски долари) | нагативен пораст 35.7 | нагативен пораст 38.7 | нагативен пораст 40.7 | нагативен пораст 46.4 | нагативен пораст 49.8 | нагативен пораст 55.3 | positive decrease 53.5 | positive decrease 48.1 | нагативен пораст 51.3 | positive decrease 50.9 | нагативен пораст 57.7 | нагативен пораст 62.5 | нагативен пораст 70.2 | нагативен пораст 73.4 | нагативен пораст 79.2 |
| 22(a) | Јавен надворешен долг како % од БДП | positive decrease 26.9% | positive decrease 25.4% | нагативен пораст 26.1% | нагативен пораст 28.6% | нагативен пораст 28.7% | positive decrease 26.0% | positive decrease 25.2% | positive decrease 21.4% | positive decrease 20.2% | positive decrease 18.9% | нагативен пораст 20.8% | positive decrease 20.5% | нагативен пораст 24.7% | нагативен пораст 31.5% | positive decrease 28.8% |
| 23 | Вкупен надворешен долг (милијарда американски долари) | нагативен пораст 37.2 | нагативен пораст 40.3 | нагативен пораст 46.1 | нагативен пораст 52.3 | нагативен пораст 61.6 | нагативен пораст 66.3 | positive decrease 65.5 | positive decrease 60.9 | нагативен пораст 65.3 | positive decrease 65.2 | нагативен пораст 73.9 | нагативен пораст 83.5 | нагативен пораст 95.2 | нагативен пораст 106.3 | нагативен пораст 113.8 |
|

### Сервисирање на надворешен долг во Пакистан (главнина + камата)

| Индекс | Список | ФГ 2006 | ФГ 2007 | ФГ 2008 | ФГ 2009 | ФГ 2010 | ФГ 2011 | ФГ 2012 | ФГ 2013 | ФГ 2014 | ФГ 2015 | ФГ 2016 | ФГ 2017 | ФГ 2018 | ФГ 2019 | ФГ 2020 | ФГ 2021 
Јули-септември |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 24 | Главница (милиони американски долари) | 1718 | 1593 | 1867 | 2837 | 3140 | 2458 | 3294 | 5046 | 5659 | 3499 | 3076 | 4439 | 3326 | 6527 | 9626 | 2584 |
| 25 | Камата (милиони американски долари) | 906 | 1091 | 1248 | 1159 | 1015 | 1074 | 1019 | 933 | 909 | 1172 | 1346 | 1626 | 2317 | 2951 | 3233 | 659 |
| 26 | Вкупно (милиони американски долари) | 2624 | 2684 | 3115 | 3996 | 4155 | 3532 | 4313 | 5979 | 6568 | 4671 | 4422 | 6065 | 5642 | 9478 | 12859 | 3243 |

### Девизни резерви

Податоците се земени од Државната банка на Пакистан.

Износи во милиони американски долари| Индекс | Список | Јуни 2005 | Јуни 2006 | Јуни 2007 | Јуни 2008 | Јуни 2009 | Јуни 2010 | Јуни 2011 | Јуни 2012 | Јуни 2013 | Јуни 2014 | Јуни 2015 | Јуни 2016 | Јуни 2017 | Јуни 2018 | Јуни 2019 | Септември 2020 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 24 | Девизни резерви | ▲ 12.598 | ▲ 13122 | ▲ 15.647 | ▼ 11.399 | ▲ 12.425 | ▲ 16.750 | ▲ 18.244 | ▼ 15,289 | ▼ 11.020 | ▲ 14.141 | ▲ 18.699 | ▲ 23.099 | ▼ 21.403 | ▼ 16.384 | ▼ 14,482 | ▲ 19.385 |
| 24 (а) | Нето резерви со СБП | 9804,7 | 10765.2 | 13345.4 | 8577.0 | 9117,9 | 12958.2 | 14783,6 | 10803.3 | 6008,4 | 9097,5 | 13525.7 | 18142,6 | 16144,8 | 9765.2 | 7285.2 | 12153,7 |
| 24 (б) | Нето резерви кај банките | 2792.9 | 2357.2 | 2301.8 | 2821,7 | 3307.3 | 3792,2 | 3460.2 | 4485.4 | 5011.1 | 5043.6 | 5173,5 | 4955,9 | 5258.1 | 6618,4 | 7196.4 | 7231.2 |

### Странски директни инвестиции

Податоците се од SBP.

| Индекс | Список | ФГ 2004 | ФГ 2005 | ФГ 2006 | ФГ 2007 | ФГ 2008 | ФГ 2009 | ФГ 2010 | ФГ 2011 | ФГ 2012 | ФГ 2013 | ФГ 2014 | ФГ 2015 | ФГ 2016 | ФГ 2017 | ФГ 2018 | ФГ 2019 | ФГ 2020 | ФГ 2021 (јули-септември) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 25 | Директни странски инвестиции (милиони американски долари) | 949,4 | ▲ 1524.0 | ▲ 3521.0 | ▲ 5139,6 | ▲ 5410.2 | ▼ 3719,9 | ▼ 2150,8 | ▼ 1634,8 | ▼ 820,6 | ▲ 1456,5 | ▲ 1698,6 | ▼ 1033,8 | ▲ 2392.9 | ▲ 2406,6 | ▲ 2780.3 | ▼ 1362.4 | ▲ 2.561,2 | 415,7 |

### Стапка на раст на индексот PSX 100

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Индекс | Список | 2005–2006 | 2006–2007 | 2007–2008 | 2008–2009 | 2009–2010 | 2010–2011 | 2011–2012 | 2012–2013 | 2013–2014 | 2014–2015 | 2015–2016 | 2016–2017 | 2017–2018 | 2018–2019 | **2019-2020** |
| 26 | Раст на индексот PSX 100 % | ▲ 34,1% | ▲ 37,9% | ▼ -10,8% | ▼ -41,7% | ▲ 35,7% | ▲ 28,5% | ▲ 10,4% | ▲ 52,2% | ▲ 41,2% | ▲ 16,0% | ▲ 9,8% | ▲ 23,2% | ▼ -10,0% | ▼ -20,5% | ▼ -13,8% |

### Надворешна трговија

Забелешка: Ова се податоци за трговија (извоз и увоз) објавени од СБП. Ова може да се разликува од податоците собрани од Пакистанското биро за статистика .

Износи во милијарди американски долари| Индекс | Список | ФГ 2004 | ФГ 2005 | ФГ 2006 | ФГ 2007 | ФГ 2008 | ФГ 2009 | ФГ 2010 | ФГ 2011 | ФГ 2012 | ФГ 2013 | ФГ 2014 | ФГ 2015 | ФГ 2016 | ФГ 2017 | ФГ 2018 | ФГ 2019 | ФГ 2020 | ФГ 2021 (јули-септември) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 28 | Извоз на Пакистан | 12.396 | ▲ 14.401 | ▲ 16.553 | ▲ 17.278 | ▲ 20.427 | ▼ 19.121 | ▲ 19.673 | ▲ 25.354 | ▼ 24.718 | ▲ 24.802 | ▲ 25.078 | ▼ 24.090 | ▼ 21.972 | ▲ 22.003 | ▲ 24.768 | ▼ 24.257 | ▼ 22.505 | 5.358 |
| 29(a) | Стапка на раст на извозот | 13.8% | ▲ 16.2% | ▲ 13.8% | ▲ 4.5% | ▲ 18.0% | ▼ -6.4% | ▲ 2.9% | ▲ 28.9% | ▼ -2.6% | ▲ 0.3% | ▲ 1.1% | ▼ -3.9% | ▼ -8.8% | ▲ 0.1% | ▲ 12.6% | ▼ -2.1% | ▼ -7.2% |  |
| 30 | Увоз на Пакистан | 13.604 | ▲ 18.753 | ▲ 24.994 | ▲ 26.989 | ▲ 35.397 | ▼ 31.747 | ▼ 31.132 | ▲ 35.796 | ▲ 40.371 | ▼ 40.157 | ▲ 41.668 | ▼ 41.357 | ▼ 41.118 | ▲ 48.001 | ▲ 55.671 | ▼ 51.869 | ▼ 42.419 | 10.610 |
| 31(a) | Стапка на раст на увозот | 20.0% | ▲ 37.8% | ▲ 31.6% | ▲ 8.0% | ▲ 31.2% | ▼ -10.3% | ▲ -1.7% | ▲ 15.0% | ▲ 12.8% | ▼ -0.5% | ▲ 3.8% | ▼ -0.7% | ▲ -0.6% | ▲ 16.7% | ▲ 16.0% | ▼ -6.8% | ▼ -18.2% |  |
| 32 | Трговски биланс | 1.208 | нагативен пораст 4.352 | нагативен пораст 8.441 | нагативен пораст 9.711 | нагативен пораст 14.970 | positive decrease 12.627 | positive decrease 11.452 | positive decrease 10.427 | нагативен пораст 15.652 | positive decrease 15.355 | нагативен пораст 16.590 | нагативен пораст 17.267 | нагативен пораст 19.146 | нагативен пораст 25.998 | нагативен пораст 30.903 | positive decrease 27.612 | positive decrease 19.914 | 5.252 |
| 33 | Трговски биланс како % од БДП | 1.2% | нагативен пораст 4.0% | нагативен пораст 6.5% | positive decrease 6.2% | нагативен пораст 8.8% | positive decrease 7.5% | positive decrease 6.5% | positive decrease 4.9% | нагативен пораст 7.0% | positive decrease 6.6% | нагативен пораст 6.8% | positive decrease 6.4% | нагативен пораст 6.9% | нагативен пораст 8.5% | нагативен пораст 10.9% | нагативен пораст 11.9% | positive decrease 8.0% |  |

### Работнички дознаки

Податоците се земени од СБП и Министерството за финансии.

| Индекс | Список | ФГ 2006 | ФГ 2007 | ФГ 2008 | ФГ 2009 | ФГ 2010 | ФГ 2011 | ФГ 2012 | ФГ 2013 | ФГ 2014 | ФГ 2015 | ФГ 2016 | ФГ 2017 | ФГ 2018 | ФГ 2019 | ФГ 2020 | ФГ 2021 
Јули-октомври |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 34 | Работнички дознаки (милијарди американски долари) | 4.6 | ▲ 5.4 | ▲ 6.4 | ▲ 7.8 | ▲ 8.9 | ▲ 11.2 | ▲ 13.1 | ▲ 13.9 | ▲ 15,8 | ▲ 18,7 | ▲ 19,9 | ▼ 19,4 | ▲ 19,9 | ▲ 21,7 | ▲ 23.1 | 9.4 |
| 35 | Стапка на раст на работнички дознаки | ▲ 10,4% | ▲ 19,4% | ▲ 17,4% | ▲ 21,1% | ▲ 14,0% | ▲ 25,8% | ▲ 17,7% | ▲ 5,6% | ▲ 13,7% | ▲ 18,2% | ▲ 6,4% | ▼ -2,8% | ▲ 2,9% | ▲ 9,2% | ▲ 6,4% |  |

Поглед на патот II Чундригар во Карачи (финансиска престолнина на Пакистан)
Главни индустрии по региони на Пакистан. Извор:
### Берза

Во првите четири години од 21 век, пакистанскиот индекс КСЕ 100 бил индекс на берза со најдобри резултати во светот, прогласен од меѓународниот магазин „*Business Week*". Берзанската капитализација на котираните компании во Пакистан била проценета на 5.937 милиони американски долари во 2005 година од страна на Светска банка. Но, во 2008 година, по Општите избори, неизвесното политичко опкружување, зголемената милитантност долж западните граници на земјата и зголемениот дефицит на инфлацијата и тековната сметка резултирале со огромен пад на берзата во Карачи. Како резултат на тоа, корпоративниот сектор во Пакистан драматично опаѓа во последно време. Сепак, пазарот се вратил силно во 2009 година и трендот продолжил во 2011 година. До 2014 година, акциите на берзата влегле на незабележани територии, бидејќи референтниот индекс KSE 100 пораснал за 907 бода (3,1%) и ја минал бариерата од 30,000 бода за да се затвори на ново рекордно високо ниво, ова се случило неколку дена откако Мудис објавил дека ги надградува перспективите на 5 најголеми пакистански банки од негативни до стабилни, што резултирало со големо купување во банкарскиот сектор. Митингот бил поддржан со големо купување во секторите нафта и гас и цемент. На 11 јануари 2016 година, со цел да помогне да се намали фрагментацијата на пазарот и да се создаде силна претстава за привлекување стратешки партнерства неопходни за обезбедување на технолошка експертиза, сите три берзи, вклучувајќи ги Карачи, Лахоре и Исламабад биле воведени во унифицирана Пакистанска берза. Во мај 2017 година, американски услужник на индекси на берзи и алатки за анализа, MSCI потврдил дека Пакистанската берза (PSX) е прекласификувана од Граничните пазари во пазарите во развој во својот полугодишен преглед на индексот. Еуфоријата околу преквалификацијата на берзата како пазар во подем го покренал индексот ПСЕ-100 покрај друга пресвртница кога индексот забележал зголемување од 636,96 бода или 1,23%, за да заврши на 52.387,87,87. Во фискалната 2018 година, берзата покажала негативен раст од 7,1% во однос на последната фискална година и во просек изнесуваше 47000 бода.

### Средна класа

Во 2017 година, *Волстрит журнал*, повикувајќи се на проценки во голема мера засновани врз приходот и набавката на потрошувачка, сугерира дека дури 42% од населението во Пакистан би можело да припаѓа на повисоката и средната класа. Ако овие бројки се точни, па дури и индикативни во која било широка смисла, тогаш 87 милиони Пакистанци припаѓаат на средната и горната класа, бројот на населението е поголемо од онаа на Германија. Официјалните податоци исто така покажуваат дека процентот на домаќинства што поседуваат мотор и машини за перење импресивно пораснал во последните 15 години. Понатаму, индексот на потрошувачка на доверба во IBA-SBP го забележал највисокото ниво од 174,9 бода во јануари 2017 година, покажувајќи пораст од 17 бода во однос на јули 2016 година.

Одделно, финансирањето на потрошувачите забележало зголемување од 37,6 милијарди рупии во текот на првата половина од тековната фискална 2017 година. Авто-финансиите продолжиле да бидат доминантен сегмент. „*Нето повлекувањето на кредитите од 13,7 милијарди рупии на лични заеми што се забележани во првата половина на фискалната 2017 година е највисоката цифра за половина година во последните десет години*", се наведува во извештајот.

### Трошоци за намалување на сиромаштијата

 Социо-економски статус на Пакистанците, извор:
Пакистанската влада потрошила над 1 трилион рупии (околу 16,7 милијарди американски долари) на програми за намалување на сиромаштијата во текот на изминатите четири години, намалувајќи ја сиромаштијата од 35% во 2000-01 година на 29,3% во 2013 година и 17% во 2015 година. Руралната сиромаштија останува итно прашање, бидејќи развојот се одвивал многу побавно отколку во поголемите урбани области.

#### Вработување

Големиот раст на населението во изминатите неколку децении обезбедил многу голем број млади да влегуваат на пазарот на трудот, и покрај тоа што е меѓу шесте најнаселени азиски нации. Во минатото, прекумерната бирократија го отежнувала отпуштањето од работни места, а следствено и вработувањето. Значителен напредок во оданочувањето и деловните реформи осигурило дека многу фирми повеќе не се принудени да работат во подземната економија.

„*Во 2016 година владата презеде извонредна иницијатива објавувајќи ја Младинската програма на премиерот за борба против невработеноста во земјата.* *Оваа програма има широк спектар на шеми што им овозможува на младите и сиромашниот сегмент од општеството да добијат подобри можности за вработување, економско зајакнување, стекнување вештини потребни за профитабилно вработување, пристап до ИТ и давање обука на работното место за млади дипломци за да се подобри веројатноста за добивање на продуктивна работа. Програмата за млади на премиерот вклучува шест шеми кои за заеми за деловни заеми на премиерот, шема за заеми без камата на премиерот, програма за развој на вештини за млади за премиер, програма за премиер за обезбедување лап-топ компјутери на талентирани студенти, шема за надомест на надоместоци од премиер Шема за обука* ". Владиниот сектор исто така придонесува во вработувањето и според проценките 4,5 милиони луѓе се вработени во федералните, провинциските и локалните власти во различни сектори од вооружените сили до образованието и здравството.

### Туризам

 Фаисал џамија во главниот град Исламабад
 Планинските кули Ракапоши високи 7.788 метри (25.551 стапки) над долината Хунза
Туризмот во Пакистан е наведен дека е „*следната голема работа*" на туристичката индустрија. Пакистан, со своите разновидни култури, луѓе и пејзажи, привлекол 90 милиони туристи во земјата, скоро двојно повеќе од претходната деценија. Поради закана од тероризам, бројот на странски туристи постепено се намалува, а шокот од пукањето во 2013 година во Нанга Парбат има страшно негативно влијание врз туристичката индустрија. Од 2016 година, туризмот започнал да се опоравува во Пакистан, иако постепено.

### Приход

Иако земјата е Федерација со уставна поделба на даночните овластувања помеѓу Федералната влада и четирите провинции, одделот за приходи на Федералната влада, Федералниот одбор за приходи, собира скоро 86% од целата национална наплата на данок. Федералниот одбор за приходи собрал 3,884 трилиони рупии даноци наспроти ревидираната цел од 3,935 трилиони рупии во фискалната 2017-2018 година. За 2013 година, наплатата на даноци од ФБР изнесувала 1.946 милијарди рупии. Значи, за само 5 години тој речиси двојно ги зголемил своите даночни приходи, што е феноменално достигнување.

Валутен систем
--------------

### Рупија

Основната единица на валутата е рупија, ИСО код PKR и скратено Р, што е поделен на 100 паиси. Во моментов новопечатената банкнота од 5.000 рупии е најголемата во оптек. Неодамна СБП ги вовел сите нови банкноти за дизајн на Р. 10, 20, 50, 100, 500, 1000 и 5000.

Пакистанската рупија била врзана за фунтата стерлинг сè до 1982 година, кога владата на генералот Зија-ул-Хак го променик курсот. Како резултат на тоа, рупијата се девалвирала за 38,5% помеѓу 1982/83 година, многу од индустриите изградени од неговиот претходник претрпеле огромен пораст на увозните трошоци. По долго ценење под водство на Зулфикар Али Буто и покрај огромното зголемување на странската помош, рупијата се амортизирала.

### Девизен курс

Пакистанската рупија се амортизирала во однос на американскиот долар сè до околу почетокот на 21-от век, кога големиот суфицит на тековната сметка на Пакистан ја кренало вредноста на рупијата во однос на доларот. Пакистанската централна банка тогаш се стабилизирала со намалување на каматните стапки и купување долари, со цел да се зачува извозната конкурентност на земјата

### Девизни резерви

Пакистан одржува девизни резерви во Државната банка на Пакистан. Валутата на резервите била единствено американски долар, што претпоставувало загуби откако цените на доларот паднале во текот на 2005 година, принудувајќи го тогашниот гувернер Ишрат Хусеин да се повлече. Во истата година Државната банка на Пакистан издала официјално соопштение со кое прокламира диверзификација на резервите во валути вклучувајќи ги еврото и јенот, задржувајќи го односот на диверзификација.

По меѓународната кредитна криза и скокот на цените на суровата нафта, пакистанската економија не можела да го издржи притисокот и на 11 октомври 2008 година, Државната банка на Пакистан објавила дека девизните резерви на земјата се намалиле за 571,9 милиони американски долари на 7749,7 милиони долари. Девизните резерви се намалиле повеќе за 10 милијарди долари на ниво од 6,59 милијарди долари. во јуни 2013 година Пакистан бил на работ на неисполнување на обврските за своите финансиски обврски. Резервите на девизен курс во земјата биле на историско најниско ниво, покривајќи само увоз на две недели. Во јануари 2020 година, девизните резерви на Пакистан изнесувале 11,503 американски долари.

Структура на економијата
------------------------

Земјоделството сочинува околу 53% од БДП во 1947 година. Додека земјоделското производство по глава на жител расте од тогаш, тој е надминат од растот на неземјоделските сектори, а учеството на земјоделството паднало на приближно една петтина од пакистанската економија. Во последниве години, земјата бележи брз раст во индустријата (како што се облека, текстил и цемент) и услуги (како што се телекомуникации, транспорт, рекламирање и финансии).

Овоштарник од манго во Мултан, Пакистан
Најважните култури се пченица, шеќерна трска, памук и ориз, кои заедно сочинуваат повеќе од 75% од вредноста на вкупното производство. Најголемата храна во Пакистан е пченицата. Во 2017 година, Пакистан произвел 26.674.000 тони пченица, скоро еднакво на цела Африка (27,1 милиони тони) и повеќе од цела Јужна Америка (25,9 милиони тони), според ФАОСТАТ. Во претходната пазарна година 2018/19 Пакистан извел рекордни 4,5 милиони тони ориз во споредба со околу 4 ММТ во соодветниот период минатата година. Пакистан, исто така, драматично ја намалил употребата на опасни пестициди.

Пакистан е нето извозник на храна, освен во повремени години кога неговата жетва е негативно погодена од суши. Пакистан извезува ориз, памук, риба, овошје (особено портокали и манго) и зеленчук и увезува растително масло, пченица, пулсира и потрошувачка храна. Земјата е најголемиот пазар на камили во Азија, втор по големина пазар на кајсии и трева и трет по големина пазар на памук, кромид и млеко. Економската важност на земјоделството опаднала од независноста, кога нејзиниот удел во БДП изнесувал околу 53%. По лошата жетва во 1993 година, владата вовела политики за земјоделска помош, вклучително и зголемени цени на поддршка за многу земјоделски производи и проширена достапност на земјоделски кредит. Од 1993 до 1997 година, реалниот раст во земјоделскиот сектор во просек изнесувал 5,7%, но оттогаш се намалил на околу 4%. Земјоделските реформи, вклучително и зголемено производство на пченица и масло од семе, играат централна улога во пакетот владини економски реформи.

Поголемиот дел од населението, директно или индиректно, зависи од овој сектор. Придонесува околу 18,5% проценти од Бруто домашниот производ (БДП) и сочинува 37,4% од вработената работна сила и е најголем извор на девизна заработка. Во текот на 2017-18 година, земјоделскиот сектор забележил извонреден раст од 3,70 проценти и го надминал својот насочен раст од 3,5 проценти и раст од 2,18 проценти во 2019 година. Сите поголеми култури покажале позитивен тренд во нивното производство, освен пченката. Производството на шеќер и ориз го надминало историското ниво со соодветно 82,1 и 7,4 милиони тони. Пакистанското биро за статистика привремено го проценил овој сектор на 7.764.218 милиони за 2018 година, со што бил забележан раст од 6,1% во текот на 2019 година. Повторно во периодот 2018–19, земјоделскиот сектор не го достигнал целниот раст и пораснал само за 0,85%. Главните култури, освен пченицата и пченката, паднале под производството од претходната година. Најголемите производи во Пакистан во последните 3 фискални години се :

| Стока | Вредност | 2016–2017 | 2017–2018 | 2018–2019 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Пченица | Тони | 26.674.000 | ▼ 25.076.000 | ▲ 25.195.000 |
| Памук | Бали | 10.671.000 | ▲ 11.946.000 | ▼ 9.861.000 |
| Ориз | Тони | 6.849.000 | ▲ 7.450.000 | ▼ 7.202.000 |
| Шеќерна трска | Тони | 75 482 000 000 | ▲ 83.333.000 | ▼ 67.174.000 |
| Пченка | Тони | 6.134.000 | ▼ 5.902.000 | ▲ 6.309.000 |

Главните природни ресурси на Пакистан се обработливо земјиште и вода. Околу 25% од вкупната површина на Пакистан е под обработка и се напојува со еден од најголемите системи за наводнување во светот. Пакистан наводнува трипати повеќе хектари од Русија. Земјоделството во Пакистан исто така има корист од топлината во текот на целата година. Земјоделството сочинува околу 18,9% од БДП и вработува околу 42,3% од работната сила. Банката Зараи Таракиати е најголемата финансиска институција насочена кон развој на земјоделскиот сектор преку обезбедување финансиски услуги и техничка експертиза.

#### Рударство

Пакистан е опремен со значителни минерални суровини и се појавува како многу ветувачка област за истражување на наоѓалишта на минерали. Врз основа на достапните информации, земјата на повеќе од 600.000 км² покажува разновиден геолошки потенцијал за наоѓалишта на метали и неметали. Во пресрет на 18-тиот амандман на уставот, сите покраини можат слободно да ги искористуваат и истражуваат минералните суровини што се во нивна надлежност. Рударството и вадење на камен придонесува со 13,19% во индустрискиот сектор, а неговото учество во БДП е 2,8%. Секторот за рударство и вадење на камен во Пакистан порасна за 3,04% во 2018 година наспроти негативниот раст од. 0,38% минатата година.

Во блиското минато, истражувањето од страна на владините агенции, како и од мултинационалните рударски компании претставува голем доказ за појава на големи наоѓалишта на минерали. Неодамнешните откритија на густата оксидирана зона подметната од сулфидни зони во провинцијата Пенџаб, покриена со густа алувијална обвивка, отвориле нови визии за истражување на метални минерали. Пакистан има голема база за индустриски минерали. Откривањето на наоѓалишта на јаглен со над 175 милијарди тони резерви во Тар во провинцијата Синд дале поттик да се развие како алтернативен извор на енергија. Постои огромен потенцијал за скапоцени и димензиони камења.

Екстракцијата на главни минерали во последните 5 фискални години е дадена во табелата подолу:

| Минерали | Единица за количина | 2014–2015 | 2015–2016 | 2016–2017 | 2017–2018 | 2018–2019 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Јаглен | Метрички тон  | 3,406,851 | ▲3,749,312 | ▲3,953,992 | ▲4,477,555 | ▲5,365,481 |
| Земен гас | MMCFT  | 1,465,759 | ▲1,481,550 | ▼1,471,854 | ▼1,458,935 | ▼1,436,545 |
| Нафта  | JSB  | 34,490,000 | ▼31,652,000 | ▲32,269,000 | ▲32,557,000 | ▼32,496,000 |
| Хромит  | Метрички тон  | 100,516 | ▼69,333 | ▲105,238 | ▼97,420 | ▲140,209 |
| Магнезит  | Метрички тон  | 4,611 | ▲35,228 | ▼19,656 | ▲23,596 | ▲41,477 |
| Доломит  | Метрички тон  | 223,117 | ▲666,755 | ▼301,124 | ▲488,825 | ▼366,775 |
| Гипс  | Метрички тон  | 1,417,007 | ▲1,871,716 | ▲2,079,629 | ▲2,475,893 | ▼2,212,175 |
| Варовник  | Метрички тон  | 40,470,357 | ▲46,123,367 | ▲52,149,137 | ▲70,818,725 | ▼68,612,029 |
| Камена сол  | Метрички тон  | 2,136,361 | ▲3,552,984 | ▼3,534,075 | ▲3,653,746 | ▲3,796,634 |
| Сулфур  | Метрички тон  | 19,730 | ▼14,869 | ▲23,740 | ▼22,040 | ▼19,015 |
| Барит  | Метрички тон  | 24,689 | ▲57,024 | ▲75,375 | ▲145,189 | ▼85,739 |
| Сапунен камен  | Метрички тон  | 100,724 | ▲125,985 | ▲152,279 | ▼141,504 | ▲167,148 |
| Мермер  | Метрички тон  | 2,815,601 | ▲4,746,638 | ▲4,906,233 | ▲8,813,025 | ▼8,004,470 |
| Боксит  | Метрички тон  | 23,283 | ▲42,038 | ▲42,770 | ▲74,268 | ▼47,525 |
| Кварц  | Метрички тон  | 38,117 | ▲90,588 | ▲98,909 | ▲126,324 | ▼117,658 |

### Индустрија

Индустрискиот сектор во Пакистан сочинува приближно 18,17% од БДП. Во 2018 година забележал раст од 5,80% во споредба со растот од 5,43% во 2017 година. Преработувачката индустрија е најголем од индустрискиот сектор во Пакистан, со околу 12,13% од БДП. Под-секторот за производство понатаму е поделен на три компоненти, вклучувајќи производство од големи размери со учество од 79,6% проценти во производствениот сектор, учеството на производството од мал обем е 13,8% во производствениот сектор, додека колењето придонесува со 6,5% во производството. Главните сектори во индустријата вклучуваат цемент, ѓубриво, масло за јадење, шеќер, челик, тутун, хемикалии, машини, преработка на храна и медицински инструменти, првенствено хируршки. Пакистан е еден од најголемите производители и извозници на хируршки инструменти .

Владата приватизира големи индустриски единици, а јавниот сектор претставува намалување на процентот на индустриско производство, додека растот на вкупното индустриско производство (вклучително и приватниот сектор) е забрзан. Владините политики имаат за цел да ја диверзифицираат индустриската база на земјата и да ги зајакнат извозните индустрии. Производството на големи размери е најбрзо растечки сектор во пакистанската економија. Главните индустрии вклучуваат текстил, ѓубриво, цемент, рафинерии на нафта, млечни производи, преработка на храна, пијалоци, градежни материјали, облека, производи од хартија и ракчиња .

Во Пакистан, МСП имаат значителен придонес во вкупниот БДП на Пакистан, според извештаите на СМЕДА и Економското истражување, учеството во годишниот БДП е 40%, исто така, МСП создаваат значителни можности за вработување за квалификувани работници и претприемачи. Малите и средни фирми претставуваат скоро 90% од сите претпријатија во Пакистан и вработуваат 80% од неземјоделската работна сила. Овие бројки укажуваат на потенцијалот и понатамошниот раст во овој сектор.

Најголемите пакистански корпорации претежно се вклучени во комунални услуги како нафта, гас, производство / дистрибуција на електрична енергија и телекомуникации:

| Место | Име | Седиште | Приход(милијарди) |
| --- | --- | --- | --- |
| 01. | Пакистанска државна нафта | Карачи | 13,094 |
| 02. | Рафинерија Пак-Араб | Касба Гуџрат | 3,000 |
| 03. | Sui Northern Gas Pipelines Limited | Лахор | 2,520 |
| 04. | Шел Пакистан | Карачи | 2,380 |
| 05. | Компанија за развој на нафта и гас | Исламабад | 2,230 |
| 06. | Национална рафинерија | Карачи | 1,970 |
| 07. | Електрична компанија во Хуб | Хуб | 1,970 |
| 08. | К-Електрик | Карачи | 1,951 |
| 09. | Рафинерија Аток | Равалпинди | 1,740 |
| 010. | Аток Петролеум | Равалпинди | 1,740 |
| 011. | Пакистанска телекомуникациска компанија | Исламабад | 1,326 |
| 012. | Корпорација Енгро | Карачи | 1,012 |
| 013. | Фауџи | Равалпинди | 754 |

#### Градежен материјал

Во 1947 година, Пакистан наследила четири фабрики за цемент со вкупен капацитет од 0,5 милиони тони. Некое проширување се случило во периодот 1956-66 година, но земјата не можела да оди во чекор со економскиот развој и земјата морала да прибегне кон увоз на цемент во 1976-77 година и продолжила да го прави тоа до 1994-95 година. Секторот за цемент кој се состои од 27 постројки придонесува над 30 милијарди РС во националниот лист во форма на данок. Сепак, до 2013 година, пакистанскиот цемент расте брзо главно поради побарувачката од Авганистан и земјите што го зголемуваат секторот за недвижнини. Во 2013 година Пакистан извел 7.708.557 метрички тони цемент. Пакистан има инсталирано капацитет од 44.768.250 метрички тони цемент и 42.636.428 метрички тони клинкер. Во 2012–2013 цементната индустрија во Пакистан станала најпрофитабилниот сектор на економијата.

#### Индустрија за информатичка комуникациска технологија

Индустријата за информатичка комуникациска технологија (ИКТ) заработила над 4,8 милијарди долари во 2013 година. Се очекувало да ја надмине границата од 13 милијарди долари до 2018 година. Значителното зголемување на бројките за извоз на софтвер е показател за потенцијалот на оваа индустрија во подем. Вкупниот број на ИТ компании се зголемил на 1306, а вкупната проценета големина на ИТ индустријата е 2,8 милијарди долари. Во 2007 година, Пакистан бил за прв пат вклучен во **Глобалниот индекс на локација за услуги** од страна на <i>АТ Кирни</i> и бил оценет како 30-то најдобро место за офшоринг. До 2009 година, Пакистан го подобрил својот ранг за десет места за да го достигне 20-тото место. Според извештајот за стартување на Пакистан, има околу 1 милион хонорарни преведувачи кои работат од Пакистан главно преку *Elance, Upwork, Fiverr, Guru и freelancer* - познати светски интернет-пазари кои го сметаат Пакистан меѓу 5-те најдобри нации за хонорарни активности. Годишен извештај, ажуриран од Државната банка на Пакистан, покажува дека Пакистан има извоз од 1 милијарда американски долари во ИТ, што е добро достигнување на пакистанската ИТ-индустрија. Генерално, Пакистан прави 2 милијарди ($) ИТ извоз ширум светот.

#### Одбранбена индустрија

Одбранбената индустрија на Пакистан, под Министерството за одбранбена продукција, била создадена во септември 1951 година за да ја промовира и координира крпената воена производствена постројка што се развива од независноста. Во моментов активно учествува во многу заеднички производствени проекти како ел-Калид 2, авиони за напредни обучувачи, борбени авиони, морнарички бродови и подморници. Пакистан произведува и продава оружје на над 40 земји, со приход од 20 милиони долари годишно. Увозот на оружје во земјата се зголемил за 119 проценти помеѓу 2004-2008 и 2009-13, Кина обезбедила 54 единици, а САД 27 единици увоз на Пакистан.

#### Текстил

Поголемиот дел од текстилната индустрија се наоѓа во Пенџаб. Пред 1990 година, ситуацијата била поинаква; најголемиот дел од индустријата се наоѓа во Карачи. Текстилната индустрија во Пакистан е традиционална и конзервативна, произведува и извезува најголем дел единици со ниски цени на суровини, на како памук, предиво, ткаенина итн. Учеството на готови производи и брендирани производи е номинално. Пакистан има потенцијал за четири пати поголемо производство и извоз на текстил, како резултат на кинеските пазари во развој и со постојната инфраструктура. 10% од увозот на САД во врска со облека и друга форма на текстил е покриен од Пакистан.

Текстилниот сектор учествува со 70% во извозот на Пакистан, но условите за работа на работниците се критични. Малите работилници за производство обично не потпишуваат договори за вработување, не ја почитуваат минималната плата и понекогаш вработуваат деца. Прекршувања на законот за работни односи се јавуваат и кај најголемите подизведувачи на меѓународни брендови, каде што работниците можат да бидат тепани, навредувани од претпоставените или платени под минималната плата. Фабриките не се во согласност со безбедносните стандарди, што доведува до несреќи: во 2012 година, 255 работници загинале во пожар во фабрика во Карачи. Со 547 инспектори за труд во Пакистан кои надгледуваат 300.000 фабрики во земјата, текстилната индустрија е надвор од контрола. Ниту работниците се заштитени од синдикатите, забранети во индустриските извозни зони. На други места, „*работниците вклучени во создавањето на синдикати се жртви на насилство, заплашување, закани или отпуштања*".

#### Останато

Од 2010 година, Пакистан е еден од најголемите корисници на КПГ (компресиран природен гас) во светот. Во моментов, повеќе од 3.000 КПГ станици работат во земјата во 99 градови и населени места, а уште 1000 ќе бидат поставени во следните две години. Обезбедува вработување на над 50.000 луѓе во Пакистан, но индустријата за КПГ се бори да ја преживее енергетската криза во 2013 година.

### Услуги

Карачи .
Услужниот сектор на Пакистан сочинува околу 60,2% од БДП. Транспортот, складирањето, комуникациите, финансиите и осигурувањето сочинуваат 24% од овој сектор, а трговијата на големо и мало околу 30%. Пакистан се обидува да ја промовира информатичката индустраиј и другите модерни услужни индустрии преку стимулации.

#### Телекомуникации

 Пакистанска телекомуникациска компанија во Исламабад
По дерегулацијата на телекомуникациската индустрија, секторот забележал експоненцијален раст. Пакистанската телекомуникациска компанија се појавила како успешен конгломерат со продажба од над 1 милијарда американски долари во 2005 година. Пазарот на мобилни телефони експлодирал многукратно од 2003 година за да достигне претплатничка база од 140 милиони корисници во јули 2017 година, една од највисоките на мобилни телефони во целиот свет. Покрај тоа, има над 6 милиони фиксни телефони во земјата со 100% оптичка мрежа и покриеност преку WLL дури и во најоддалечените области. Како резултат на тоа, Пакистан ја освоил престижната награда за водство на Владата на Здружението ГСМ во 2006 година.

Светска банка проценува дека се потребни околу 3 дена за да се добие телефонска врска во Пакистан.

**Во Пакистан, следниве се врвни оператори за мобилни телефони:**

1. Jazz Pakistan (родител: VEON, Холандија)
2. Ufone (родител: Etisalat, Пакистан / ОАЕ)
3. Telenor (родител: Теленор, Норвешка)
4. Зонг (родител: China Mobile, Кина)

До март 2009 година, Пакистан имал 91 милиони претплатници на мобилни телефони - 25 милиони повеќе претплатници отколку што е пријавено во истиот период во 2008 година. Покрај 3,1 милиони фиксни линии, дури 2,4 милиони користат Wireless local loop. Sony Ericsson, Nokia и Motorola заедно со Samsung и LG остануваат најпопуларните брендови меѓу клиентите.

Од либерализацијата, пакистанскиот телекомуникациски сектор привлекол над 9 милијарди долари странски инвестиции. Во текот на 2007-08 година, пакистанскиот комуникациски сектор добил 1,62 милијарди американски долари како директни странски инвестиции (СДИ) - околу 30% од вкупните странски директни инвестиции на земјата.

Тековниот раст на најсовремените инфраструктури во телекомуникацискиот сектор во последните четири години е резултат на визијата на ПТА и спроведувањето на политиката за дерегулација. Мобилнирњтелефони биле воведени рано и слободно. Мобилните телефони и Интернетот биле воведени преку прилично *лесе фер политика* со ширење на приватни даватели на услуги што довело до брзо усвојување. Со брзото зголемување на бројот на корисници на Интернет и семрежните услужници и големото население кое зборува англиски јазик, пакистанското општество забележало невидена револуција во комуникациите.

Според <i>PC World</i>, биле испратени вкупно 6,37 милијарди СМС-пораки преку системите за пораки низ Азија-Тихоокеанија за периодот на Божиќ и Нова година во 2008/2009 година Пакистан бил меѓу првите пет ренкери со еден од највисоките СМС-сообраќај со 763 милиони пораки. На 14 август 2010 година, Пакистан станала првата земја во светот што ја вовела технологијата *RevD 3G* на EVDO, која нуди максимална брзина од 9,3 Mbit / s. 3G и 4G истовремено биле лансирани во Пакистан на 23 април 2014 година преку аукција на SMRA. Три од пет компании добиле 3G лиценца (.Ufone, Mobilink и Telenor) додека Зонг на China Mobile добил 3G, како и 4G лиценца. Додека петтата компанија, Ворид Пакистан не учествувала во постапката на аукција, но тие започнале услуги со 4G LTE на постојните 2G 1800 MHz спектар се должи на неутралните термини на Технологијата и станале првата телеком компанија во светот која директно се трансформирала од 2G во 4G. Со тоа Пакистан се приклучил на 3G и 4G светот. Во декември 2017 година, претплатниците на 3G и 4G во Пакистан достигнале до 46 милиони.

Пакистан е рангиран на 4-то место според растот на широкопојасен интернет во светот, бидејќи претплатничката база на широкопојасен Интернет рапидно се зголемува. Рангирањето е објавено од страна на *Point Topic Global* .

* Пакистан имал повеќе од 20 милиони корисници на Интернет во 2009 година. Земјата се вели дека има потенцијал да апсорбира до 50 милиони корисници на Интернет од мобилен телефон во следните 5 години, со што има потенцијал од скоро 1 милион врски месечно.
* Скоро сите главни владини оддели, организации и институции имаат свои мрежни места.
* Употребата на пребарувачи и услуги за размена на инстант пораки исто така е во подем. Пакистанците се едни од најжестоките семрежни говорници на Интернет, комуницираат со корисниците од целиот свет. Во последниве години се забележува огромен пораст на употребата на услуги за брак преку Интернет, на пример, што доведува до големо преуредување на традицијата на договорени бракови .
* Биометриската повторна проверка на СИМ-картичките во 2015 година има негативно влијание врз мобилната претплатничка база кога бројот на претплатници опаднал од 139,9 милиони на 114,6 милиони. Сепак, индустријата преживеала низ тешкиот период и продолжува да ги враќа претплатниците со брзо темпо.

Според извештајот објавен од PTA за ФГ2018–19 : - 

* Вкупната теле-густина на Пакистан достигнала 77,7%.
* Приходите од телекомот изнесувале 551,9 милијарди рупии.
* Вкупниот придонес на телеком секторот во националниот е 95,8 милијарди рупии.

Заклучно со август 2020 година, во земјата работеле четири компании за мобилни телефони, вклучително PMCL ( Jazz ), Telenor, Ufone и Zong со скоро 169 милиони претплатници на мобилни телефони.

Пакистанската управа за телекомуникации ги објавила бројките во август 2020 година според кои претплатниците на широкопојасен интернет во земјата достигнал околу 87 милиони.

#### Сообраќај

*Pakistan International Airlines*, водечка авиокомпанија на индустријата за цивилно воздухопловство во Пакистан, имала промет над 25 милијарди долари во 2015 година. Владата најавила нова политика за испорака во 2006 година со која им се дозволува на банките и финансиските институции да ставаат под хипотека бродови. Авиокомпаниите од приватниот сектор во Пакистан вклучуваат <i>Airblue</i>, кој ги опслужува главните градови во Пакистан, покрај одредиштата во Персискиот Залив и Манчестер во Велика Британија.

Голем план за рехабилитација вреден 1 милијарда долари за пет години за пакистанските железници бил објавен од владата во 2005 година. Воспоставена е нова железничка врска од Исламабад до Истанбул, преку иранските градови Захедан, Керман и Техеран. Се очекува да ги промовира трговијата, туризмот, особено за извозот наменет за Европа (бидејќи Турција е дел од Европа и Азија).

#### Финансии

Пакистан има голем и разновиден банкарски систем. Во 1974 година, програмата за национализација довела до создавање на шест државни банки. Програмата за приватизација во 90-тите години довела до влез на странски и локални банки во индустријата. Заклучно со 2010 година, во Пакистан постоеле пет јавни комерцијални банки, како и 25 домашни приватни банки, шест мултинационални банки и четири специјализирани банки.

Од 2000 година, пакистанските банки започнале агресивно пласирање на потрошувачките финансии до средната класа во развој, овозможувајќи бум на потрошувачката (повеќе од 7-месечен список на чекање за одредени модели на автомобили), како и градежнана индустрија. Банкарскиот сектор на Пакистан останал неверојатно силен и издржлив за време на светската финансиска криза во 2008-09 година, одлика што служела за привлекување значителен износ на СДИ во овој сектор. Стрес-тестовите спроведени во јуни 2008 година покажуваат дека големите банки се релативно стабилни.

Пакистанското биро за статистика привремено го проценил овој сектор на 807.807 милиони во 2012 година, со што е регистриран над 510% раст од 2000 година.

Написот објавен во *Журнал* за азиско-тихоокеанската економија од Мете Феридун од Универзитетот во Гринич во Лондон со неговиот пакистански колега Абдул Џалил претставува силен економетриски доказ дека финансискиот развој го поттикнува економскиот раст во Пакистан.

#### Домување

Куќи во градот Бахрија, најголемото приватно општество за домување во Азија.
Секторот за недвижнини се проширил дваесет и трипати од 2001 година, особено во метрополи како Лахор. Како и да е, Трговско-индустриската комора на Карачи проценила кон крајот на 2006 година дека целокупното производство на станбени единици во Пакистан треба да се зголеми на 0,5 милиони единици годишно за да се реши 6,1 милиони заостанати станови во Пакистан за да се надмине недостигот на станови во следните 20 години. Во извештајот е забележано дека сегашниот станбен фонд исто така рапидно старее и проценката сугерира дека повеќе од 50% од акциите се стари над 50 години. Исто така, се проценува дека 50% од урбаното население сега живее во сиромашни населби и населби со дивеч. Во извештајот се вели дека исполнувањето на заостанатиот број на станови, покрај замена на ненаселени станбени единици, е над финансиските ресурси на владата. Ова налага воспоставување рамка за олеснување на финансирањето во формалниот приватен сектор и мобилизирање на невладини ресурси за систем за финансирање на домување заснован на пазарот.

Пакистанското биро за статистика привремено го процени овој сектор на 459.829 милиони Rs во 2012 година, со што е регистриран над 149% раст од 2006 година.

#### Мали сектори

Пакистанското биро за статистика привремено го проценил овој сектор на 389.545 милиони Rs во 2005 година, со што е регистриран над 65% раст од 2000 година. Пакистанското биро за статистика привремено го проценил овој сектор на 631 229 милиони Rs во 2005 година, со што е регистриран над 78% раст од 2000 година. Пакистанското биро за статистика привремено го проценил овој сектор на 1.358.309 милиони Rs во 2005 година, со што е регистриран над 96% раст од 2000 година. Трговијата на големо и мало е најголемиот под-сектор на услугите. Неговото учество во вкупниот сектор на услуги се проценува на 31,5 проценти. Секторот за трговија на големо и мало се заснова на маргините што ги преземаат трговците при трансакцијата со трговски добра. Во периодот 2012–13, овој сектор пораснал на 2,5 проценти во споредба со 1,7 проценти претходната година.

#### Енергија

Со години, прашањето за балансирање на понудата на Пакистан наспроти побарувачката на електрична енергија останува главно нерешено прашање. Пакистан се соочува со значителен предизвик во обновата на својата мрежа одговорна за снабдување со електрична енергија. Владата не успеала да го надгледува сличното подобрување на квалитетот на мрежата за снабдување со електрична енергија. Повеќето градови во Пакистан добиваат значителна сончева светлина во текот на целата година, што би сугерирало добри услови за инвестирање во сончевата енергија. Ако богатите луѓе во Пакистан се префрлат на сончева енергија, треба да бидат принудени да купуваат сончеви плочи, недостатокот може да се контролира. Ова ќе направи економијата повторно да се зајакне како пред 2007 година. Според економетриската анализа објавена во *Quality & Quantity* од Мете Феридун од Универзитетот во Гринич и неговиот колега Мухамед Шахбаз, економскиот раст во Пакистан води кон потрошувачка на електрична енергија, но не и обратно.

Надворешна трговија, дознаки, помош и инвестиции
------------------------------------------------

### Инвестиции

Странските инвестиции значително опаднале до 2010 година, опаѓајќи за 54,6% како резултат на политичката нестабилност на Пакистан и слабиот ред и закон, според Банката на Пакистан.

Деловните регулативи се реновираат по либерални линии, особено од 1999 година. Повеќето бариери за проток на капитал и меѓународни директни инвестиции се отстранети. Странските инвеститори не се соочуваат со никакви ограничувања на приливот на капитал, а во повеќето сектори е дозволена инвестиција до 100% од учеството на капиталот. Сега е правило неограничената дознака од добивка, дивиденда, такси за услуги или капитал. Сепак, водењето бизнис станува сè потешко во текот на изминатата деценија како резултат на политичката нестабилност, зголемувањето на домашниот бунт и несигурноста и силната корупција. Ова може да се потврди со извештајот на Светската банка за леснотија на деловно работење, со кој се деградираат нејзините рејтинзи за Пакистан секоја година од септември 2009 година.

Тарифите се намалени на просечна стапка од 16%, со максимум 25% (освен за автомобилската индустрија). Процесот на приватизација, кој започнал во раните 90-ти години на минатиот век, добил интензитет, со најголемиот дел од банкарскиот систем во приватна сопственост, а нафтениот сектор бил насочен кон следната голема операција за приватизација.

Неодамнешните подобрувања во економијата и деловното опкружување се препознаени од меѓународните рејтинг агенции како што се Мудис и Стандард и Пурс (надградба на ризикот на земјата на крајот на 2003 година). 47,1% зголемување на нето СДИ во 2014-2015 година (јули – октомври) во споредба со 2013–14 (јули – октомври).

#### Странски преземања и спојувања

Со брзиот раст на економијата во Пакистан, странските инвеститори се интересираат за корпоративниот сектор во Пакистан. Во последниве години, мнозинските удели во многу корпорации биле стекнати од мултинационални групи.

* *PICIC* од сингапурскиот Темасек Холдингс за 339 милиони долари
* *Унион банка* од Стандард Чардерд банка за 487 милиони долари
* *Prime Commercial Bank* од ABN Amro за 228 милиони долари
* *PakTel* од China Mobile за 460 милиони долари
* *PTCL* од Етисалат за 1,8 милијарди долари
* Дополнителни 57,6% акции на компанијата *Токко Лаксон* купена од Филип Морис Интернешнл за 382 милиони долари
* Во 2016 година, Арчелик ја купила <i>Дауланси</i> за 243 милиони долари.
* Во 2016 година, FrieslandCampina се здобила со 51% од акциите на „*Енерго Фудс*" за 446,81 милиони долари.
* Во 2016 година, групата Абраџ го продалае својот удел од 66,4% во К-Електрик на Шангај Електрик за 1,77 милијарди долари.

Девизните приходи од овие продажби помагаат и во покривањето на дефицитот на тековната сметка.

### Надворешна трговија

Пакистан постигнал најголем извоз од 25,1 милијарди американски долари за периодот 2013–14. Сепак, во следните години извозот значително опаднал. Овој пад започнал од финансиската година 2014-15 кога започнал меѓународен пад на стоки. Ова било надополнето со структурни ограничувања на страната на снабдувањето, вклучувајќи недостиг на енергија, високи влезни трошоци и преценет курс на размена. Од финансиската 2014 година до 2016 година, извозот се намалил за 12,4 проценти. Трендот на раст на извозот во овој период бил сличен на моделот на раст на светската трговија. Надворешниот сектор на Пакистан продолжил да се соочува со стрес во текот на 2016–17 година. Но, сепак, извозот на трговија со стоки во Пакистан се зголемил за 0,1 процент во текот на фискалната 2016-2017 година. Увозот продолжил да расте со многу побрза стапка и пораснал за голем процент од 18,0 во текот на 2017 година во споредба со претходната година. Светскиот увоз стагнирал помеѓу 2011 и 2014 година, но забележал значителен пад од почетокот на 2015 година, поради слабите цени на стоките и производите и слабата глобална економска активност. Економскиот раст бил слаб во земјите на ОЕЦД, што придонело за забавување на Кина. Понатаму, односот помеѓу реалниот раст на светскиот увоз и растот на светскиот реален БДП значително се намалил. Овој пад на увозната содржина на економската активност предизвикало промена на потрошувачката ширум светот од трговија кон нетргувани добра, замена на увозот, забавување на темпото на либерализација на трговијата и им даде валута на протекционистичките мерки. Најголем дел од извозот на Пакистан е насочен кон регионот на ОЕЦД и Кина. Историските податоци укажуваат на силна корелација помеѓу пакистанскиот извоз и увоз во ОЕЦД и Кина. Според податоците за финансиската година 2016 година, повеќе од половина од извозот на земјата се испорачува на овие две одредишта, т.е. ОЕЦД и Кина. Пад на вкупниот извоз на Пакистан, се случил во поради оваа позадина.

Увозот на Пакистан покажува тренд на пораст со релативно побрза стапка како резултат на зголемената економска активност како дел од Кинескиот пакистански економски коридор (ЦПЕЦ), особено во енергетскиот сектор. Градежните проекти во рамките на ЦПЕЦ бараат тешка механизација што треба да се увезе. Исто така, се забележува дека економијата во моментов е водена како од инвестиции, така и од потрошувачка, што резултира во релативно повисоки нивоа на увоз. За време на ФГ 2018 година, извозот на Пакистан се зголемил и достигнал 24,8 милијарди американски долари, што претставува раст од 12,6 проценти во однос на претходната година за 2017 година. Увозот, од друга страна, исто така, се зголемил за 16,2 проценти и ја достигнал највисоката бројка од 56,6 милијарди американски долари. Како резултат, трговскиот дефицит се проширил на 31,8 милијарди американски долари, што е највисок од последните десет години. Главните извозни производи на Пакистан за последните пет фискални години се наведени во табелата подолу:

#### Износите се во милиони американски долари

| Стоки | ФГ2016 | ФГ2017 | ФГ2018 | ФГ2019 | ФГ2020 | ФГ2021 
Јули-септ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Памучна ткаенина | ▼ 2.331.587 | ▼ 2.123.042 | ▲ 2.175.950 | ▼ 2.174.273 | ▼ 1.939.611 | 427.711 |
| Плетена облека | ▲ 2.309.248 | ▲ 2.334.599 | ▲ 2.615,135 | ▲ 2.854.216 | ▼ 2.682,152 | 707.368 |
| Готова облека | ▲ 2.156.033 | ▲ 2.279.450 | ▲ 2.477.117 | ▲ 2.568,259 | ▲ 2.592,837 | 570,172 |
| Абење на кревет | ▼ 2.126.360 | ▲ 2.156,753 | ▲ 2.345.985 | ▲ 2.347.220 | ▼ 2.227.543 | 562.924 |
| Ориз | ▼ 1.852,708 | ▼ 1.574,950 | ▲ 1.933,133 | ▲ 2.162,752 | ▲ 2.211.847 | 417,405 |
| Памучно предиво | ▼ 1.266,127 | ▼ 1.140.214 | ▲ 1.248.940 | ▼ 1.201.646 | ▼ 1.080.814 | 206.478 |
| Хемиски и фармацевтски производи | ▼ 1.052.316 | ▲ 1.113.300 | ▲ 1.389.571 | ▼ 1.227.070 | ▼ 1.055.902 | 243.781 |

Главните увозни производи на Пакистан за последните пет фискални години се наведени во табелата подолу: - 

#### Износите се во милиони американски долари

| Стоки | ФГ2016 година | ФГ2017 година | ФГ2018 година | ФГ2019 година | ФГ2020 година | ФГ2021 година
Јули-септември |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Нафтени производи | positive decrease 5.098,139 | нагативен пораст 6.379,880 | нагативен пораст 6.768,304 | positive decrease 6.038,707 | positive decrease 4.189,338 | 1089.030 |
| нафта сурова | positive decrease 2.569,696 | нагативен пораст 2.764.648 | нагативен пораст 4.310.250 | нагативен пораст 4.914.950 | positive decrease 2.575.052 | 717.246 |
| Железо и челик | нагативен пораст 2.094.016 | positive decrease 1980 година.112 | нагативен пораст 2.523.343 | positive decrease 2.008.449 | positive decrease 1.491.226 | 377.694 година |
| Пластичен материјал | нагативен пораст 1.791.303 | нагативен пораст 1.875,104 | нагативен пораст 2.311.933 | positive decrease 2.273.350 | positive decrease 1.953,932 | 494.667 |
| Електрични машини и апарати | нагативен пораст 1.650.692 | positive decrease 1.317.167 | нагативен пораст 1.800,559 | positive decrease 1.286,668 | positive decrease 1.134.694 | 307.058 |
| Палмино масло | positive decrease 1.600.041 | нагативен пораст 1.775,118 | нагативен пораст 1.908,304 | positive decrease 1.661,903 | нагативен пораст 1.750.340 | 482.322 |
| Машини за производство на електрична енергија | нагативен пораст 1.356,328 | positive decrease 1.336.598 | нагативен пораст 1.576.616 | positive decrease 731.737 | нагативен пораст 734,459 | 297.633 |
| Патни возила | нагативен пораст 1.263,807 | нагативен пораст 1.774,141 | нагативен пораст 2.182,379 | positive decrease 1.934.391 | positive decrease 1.276.467 | 258.527 |
| Телеком | positive decrease 1.201.062 | positive decrease 1.023.021 | нагативен пораст 1.396,777 | positive decrease 1.172,381 | нагативен пораст 1.637,385 | 647.398 |
| Течен природен гас | нагативен пораст 578.924 | нагативен пораст 1.270.680 | нагативен пораст 2.035,506 | нагативен пораст 2.871,909 | positive decrease 2.374,721 | 235.211 година |

**Моментална сметка** - Дефицитот на тековната сметка се зголемил на 12,4 милијарди американски долари за 2017 година, наспроти 3,2 милијарди американски долари за 2016 година.

Сепак, влијанието на високиот тековен дефицит врз девизните резерви не било сериозно, бидејќи на земјата и биле достапни финансиски приливи за делумно да се надомести јазот; овие приливи помогнале да се обезбеди стабилност на девизниот курс. Нето СДИ пораснале за 12,4 проценти и достигнале 1,6 милијарди американски долари во периодот од девет месеци, додека нето СПИ забележале прилив од 631 милиони американски долари, наспроти одливот на 393 милиони американски долари претходната година. Охрабрувачки за земјата, периодот завршил со повеќе договори за спојување и аквизиција меѓу локални и странски компании. Покрај тоа, повеќе странски производители на автомобили ја објавиле својата намера да влезат во пакистанскиот пазар, а некои исто така влегле во заеднички вложувања со локалните конгломерати. Ова укажува на тоа дека Пакистан е јасно на радар на странските инвеститори и дава позитивни изгледи за приливот на СДИ. успешно издавање на владата на сукук 1,0 милијарди американски долари на меѓународниот пазар на капитал, со исклучително ниска стапка од 5,5 проценти. Покрај тоа, Пакистан продолжил да ужива поддршка од меѓународните финансиски институции (МФИ) како Светска банка и Азиската банка за развој и од билатерални партнери како Кина: нето-приливот на официјален заем од 1,1 милијарда американски долари бил забележан во периодот Како резултат, девизната резерва на земјата достигнала 20,8 милијарди американски долари до 4 мај 2017 година доволна за финансирање на плаќање на увоз од околу четири месеци.

### Економска помош

Пакистан добива економска помош од повеќе извори како заеми и грантови. Меѓународниот монетарен фонд (ММФ), Светската банка (СБ), Азиската банка за развој (АДБ) итн обезбедуваат долгорочни заеми на Пакистан. Пакистан добива и билатерална помош од развиени и богати со нафта земји. Странската помош била една од главните извори на пари за пакистанската економија. Собирањето на странска помош била еден од приоритетите на скоро секоја пакистанска влада со тоа што самиот премиер водел делегации на редовна основа за собирање на странска помош.

Азиската банка за развој требало да обезбеди близу 6 милијарди долари помош за развој на Пакистан во текот на 2006–9. Светска банка открила програма за заеми до 6,5 милијарди долари за Пакистан во рамките на новата четиригодишна 2006-2009 година, стратегија за помош што покажува значително зголемување на финансирањето насочено во голема мера на засилување на инфраструктурата на земјата. Јапонија ќе обезбеди годишна економска помош од 500 милиони американски долари на Пакистан. Во ноември 2008 година, Меѓународниот монетарен фонд (ММФ) одобрил заем од 7,6 милијарди на Пакистан, за да помогне во стабилизирање и обнова на економијата на земјата. Помеѓу фискалните 2008 и 2010 година, ММФ му доделил заеми на Пакистан во износ од 5,2 милијарди долари. Владата во 2011 година одлучила да ги прекине врските со ММФ. Сепак, новоизбраната влада во 2013 година повторно ги воспоставила овие врски и се договорил тригодишен пакет од 6,6 милијарди американски долари што ќе и овозможи да се справи со тековните должнички прашања. Во мај 2019 година, Пакистан финализирал странска помош од 6 милијарди американски долари со ММФ. Ова е 22-то вакво спасување на Пакистан од ММФ.

Економскиот коридор Кина-Пакистан се развива со придонес на главно концесиски заеми од Кина во рамките на Иницијативата за појас и пат .

### Дознаки

Дознаките на Пакистанците кои живеат во странство одиграле важна улога во пакистанската економија и девизните резерви. Пакистанците населени во Западна Европа и Северна Америка се важни извори на дознаки за Пакистан. Од 1973 година пакистанските работници во арапските држави богати со нафта се извори на милијарди долари дознаки.

9-милионската пакистанска дијаспора придонела за 19,3 милијарди американски долари во економијата за 2017 година. Главните земји со извор на дознаки во Пакистан се ОАЕ, САД, Саудиска Арабија, земјите на ГЦЦ (вклучувајќи ги Бахреин, Кувајт, Катар и Оман), Австралија, Канада, Јапонија, Норвешка, Швајцарија, Велика Британија и земјите на ЕУ.

Дознаките испратени дома од странски пакистански работници забележале негативен раст од 3,0% во фискалната 2017 година во споредба со претходната година кога дознаките достигнале највисоко ниво од 19,9 милијарди американски долари. Овој пад на дознаките главно се должи на неповолните економски услови на арапските земји и заливот по падот на цените на нафтата во 2016 година. Сепак, неодамнешните развојни активности Дубаи Експо, спроведувањето на Саудиска Арабија на својата Визија 2030 и особено неодамнешната посета на премиерот на Кувајт, сите треба да бидат корисни за отворање нови патишта за вработување во овие земји.

Дознаките испратени дома од странските Пакистанци во фискалната 2016/17 година се :

| Земја | [Милиони американски долари] |
| --- | --- |
|  САД | 2.443,54 |
|  Обединето Кралство | 2.338,34 |
|  Саудиска Арабија | 5.469,77 |
|  ОАР | 4.309,88 |
| Предлошка:Country data Gulf Cooperation Council | 2.324.06 |
|  Европска Унија | 482,59 |
|  Норвешка | 41,31 |
|  Швајцарија | 26,34 |
|  Австралија | 204,31 |
|  Канада | 187,22 |
|  Јапонија | 14.31 |
| Други земји | 1.461,91 |

Владини финансии
----------------

*Резиме на фискален буџет (ФГ2017 / 18)* 

* Фискална година: 1 јули - 30 јуни
* Трошоци на буџетот: 5.013,8 милијарди рупии
* Проценета наплата на приходите: 4.713,7 милијарди рупии
* Проценети расходи: 5.103,8 милијарди рупии
* Банкарско задолжување проценето: 390,1 милијарди рупии

### Приходи и оданочување

Пакистан има низок сооднос данок / БДП, што се обидува да го подобри. Тековниот сооднос данок-БДП е 12,6% (2016), што е помалку од нејзиниот сосед Индија 16,6% (2016)  додека е малку повеќе од Шри Ланка 12,3% (2015). Темпото на мобилизација на приходите е сведок на нагорна траекторија од ФГ 2013 година. Вкупните приходи се зголемиле на 15,3 проценти од БДП за 2016 година, во споредба со 13,3 проценти од БДП регистрирани за 2013 година. Меѓу нив, даночните приходи се зголемиле од 9,8 проценти од БДП за 2013 година на 12,6 проценти од БДП за 2016 година.

### Расходи

Државните трошоци изнесувале 4.383,6 милијарди рупии (ФГ 2016-2017 јули до март). Вкупните расходи биле сведоци на надолна траекторија без да се загрозат трошоците за развојни проекти и социјална помош. Особено, трошоците во рамките на *Програмата за развој на јавниот сектор* (ПРЈС) се зголемени соодветно со цел да се исполнат барањата за инвестирање. За време на ФГ2017, големината на федералниот ПРЈС се зголемил на 800 милијарди рупии од 348,3 милијарди рупии за време на 2013 година, покажувајќи кумулативен пораст од над 129 проценти. Во текот на првите девет месеци од тековната фискална година, фискалниот дефицит изнесувал 3,9 проценти од БДП наспроти 3,5 проценти од БДП забележан во истиот период од 2016 година заради повисоки трошоци за развој заедно со разни даночни стимулации за промовирање на инвестиции и економска активност трошоци поврзани со земјата и безбедноста. Врз основа на претходните проценки на БДП на 33.509 милијарди рупии, фискалниот дефицит бил забележан на 3,7 проценти во текот на првите девет месеци од тековната фискална година наспроти 3,4 проценти регистрирани во споредливиот период од 2016 година. Вкупните приходи пораснале за 6,2 проценти на 3,145,5 милијарди рупии во текот на јули-март, за 2017 година, наспроти 2.961,9 рупии во споредливиот период од 2016 година.

Распределба на приходот
-----------------------

* Џиниев коефициент : 41
* Приходите или потрошувачката на домаќинствата според процентот на учество:
	+ најниски 10%: 4,1%
	+ највисоки 10%: 27,7% (1996)
	+ средно 10%: 10,4%

Економски прашања
-----------------

### Корупција

 Индекс на перцепција на корупција за Пакистан во споредба со другите земји, 2018 година
Корупцијата е актуелна тема во владата, тврдејќи дека презема иницијативи против неа, особено во владата и пониските нивоа на полициските сили. Во 2011 година, земјата имала постојано слаб ранг на Индексот на перцепција на корупција на Транспаренси Интернешнл со оценки 2,5, 2,3 во 2010 година, и 2,5 во 2009 година  од 10  Во 2011 година, Пакистан се нашла на 134 место на индексот со 42 земји полошо рангирани. Во 2012 година, рангирањето на Пакистан паднало уште повеќе од 134 на 139, со што Пакистан станала 34-та најкорумпирана земја во светот, израмнета со Азербејџан, Кенија, Непал и Нигерија. Сепак, за време на режимот на Шариф (2013–17), Пакистан добила подобрено рангирање од 117/180 во 2017 година (со подобрување на резултатите 28, 29, 30, 32, 32 [2013–17]), еднакво на Египет (подобро од 59 земји). .

### Сиромаштија

### Кружни долгови и приоритети на трошење

 Во 1947–1951 година, стапката на писменост изнесувала 16,40 ~, но стапката на писменост денес е 69,0% (од 80,00%). Сепак, Пакистан има една од највисоките стапки на неписменост во светот.
Од пред распадот на СССР во 1991 година, владата ја спроведувала прогресивната економска либерализација и на провинциско и на национално ниво. Пакистан остварил СДИ од скоро 8,4 милијарди долари во финансиската фискална година 2006-07 година, надминувајќи ја владината цел од 4 милијарди долари. И покрај ова достигнување, странските инвестиции значително опаднале до 2010 година, паднале за 54,6% фунти како резултат на воените операции на Пакистан, финансиските кризи, законот и редот во Карачи, според Банката на Пакистан. Од проценката за 2006 година, владините трошоци изнесувале 25 милијарди долари.

Финансирањето во наука и образование е примарна политика на Владата на Пакистан, од 1947 година. Покрај тоа, англискиот јазик брзо се шири во Пакистан, со 18 милиони Пакистанци (11% од населението) кои имаат познавање над англискиот јазик, што го прави 3-ти најголем народ на англиско говорно подрачје во светот и 2-ри по големина во Азија. Згора на тоа, Пакистан има околу 445 000 дипломирани студенти и 10 000 дипломирани студенти по компјутерски науки годишно. И покрај овие статистички податоци, Пакистан сè уште има една од највисоките стапки на неписменост во светот  и втора по големина вон училишна популација (5,1 милиони деца) по Нигерија .

### Долгови и дефицит

 Карта на земји според надворешен долг во американски долари, 2006 година
Според „Светска книга на факти" на ЦИА, во 2010 година, Пакистан е на 63-то место во светот, во однос на јавниот надворешен долг кон различните меѓународни монетарни власти (сопственик на 55,98 милијарди фунти во 2010 година), со вкупно 60,1% од БДП .

Наводи
------

1. ↑  „World Economic Outlook Database, October 2019". *IMF.org*. International Monetary Fund. Посетено на 23 October 2019.
2. ↑  „World Economic Outlook Database, October 2020". *IMF.org*. International Monetary Fund. Посетено на 19 Oct 2020.
3. ↑  „CountryData,Oct2020". IMF. Посетено на 19 Oct 2020.
4. ↑  „World Economic Outlook Database, October 2020". *IMF.org*. International Monetary Fund. Посетено на 19 October 2020.
5. ↑  „World Economic Outlook Database, October 2020". *IMF.org*. International Monetary Fund. Посетено на 19 October 2020.
6. ↑  „Sectoral Shares in GDP" (PDF). *PBS*. Архивирано од изворникот (PDF) на 2020-11-28. Посетено на 2020-11-14. *Оваа статија содржи текст од овој извор, кој е во јавна сопственост.*
7. ↑  „Monthly Review on Price Indices" (PDF). Pakistan Bureau of Statistics. August 2020. Посетено на 2020-09-27.
8. ↑  „Poverty headcount ratio at $3.20 a day (2011 PPP) (% of population) - Pakistan". *data.worldbank.org*. World Bank. Посетено на 20 October 2020.
9. ↑  „Pakistan". *World Poverty Clock*. Посетено на 12 April 2019.
10. ↑  „GINI index (World Bank estimate)". *data.worldbank.org*. World Bank. Посетено на 2 April 2019.
11. 1 2  „Employment trends 2018" (PDF). Pakistan Bureau of Statistics. March 2019. Архивирано од изворникот (PDF) на 2021-02-23. Посетено на 21 April 2019.
12. ↑  „World Economic Outlook Database, April 2020". *IMF.org*. International Monetary Fund. Посетено на 17 April 2020.
13. ↑  „Unemployment, youth total (% of total labor force ages 15–24) (national estimate) – Pakistan". *data.worldbank.org*. World Bank & ILO. Посетено на 26 December 2019.
14. ↑  „Ease of Doing Business in Pakistan". Doingbusiness.org. Посетено на 25 October 2019.
15. 1 2  „Trade of Goods" (PDF). SBP. Посетено на 22 Sep 2020.
16. ↑  „External Sector" (PDF). SBP. Посетено на 22 Sep 2020.
17. 1 2  „SBP EXPORT RECEIPTS BY COUNTRY" (PDF). SBP. 2019–2020. Архивирано од изворникот (PDF) на 2020-09-27. Посетено на 2020-09-22.
18. ↑  „IMPORTS PAYMENTS BY COMMODITY" (PDF). SBP. Посетено на 22 Sep 2020.
19. ↑  „PAKISTAN: FOREIGN INVESTMENT". santandertrade. Посетено на 29 July 2019.
20. ↑
21. ↑  „Pakistan's Debt and Liabilities-Summary" (PDF). SBP. Посетено на 22 Sep 2020.
22. 1 2  „Consolidated Fiscal Operations" (PDF). Finance Division. 2020-08-27. Посетено на 2020-09-22.
23. ↑  „Sovereigns rating list". Standard & Poor's. Посетено на 26 May 2011.
24. ↑  Salman Siddiqui (December 2, 2019). „Moody's upgrades Pakistan's outlook to 'stable' from 'negative'". *Tribune Express*. Архивирано од изворникот на 2020-03-03. Посетено на 2019-12-08. Укажано повеќе од еден `|accessdate=` и `|access-date=` (help)
25. ↑  „Fitch Affirms Pakistan at 'B-'; Outlook Stable". The Fitch.
26. ↑  „Data" (PDF). *State Bank of Pakistan*.
27. ↑  „CENSUS – 2017 PAKISTAN" (PDF). Pakistan Bureau of Statistics. August 2017. Архивирано од изворникот (PDF) на 29 August 2017.
28. 1 2  „Economic Indicators 2019" (PDF). *Pakistan Finance Division*. Посетено на 29 November 2019.
29. ↑  „The Secret Strength of Pakistan's Economy". *Bloomberg*.
30. ↑  Faryal Leghari (3 January 2007). „GCC investments in Pakistan and future trends". Gulf Research Center. Архивирано од изворникот на 11 January 2012. Посетено на 12 February 2008.
31. ↑  „Quid Pro Quo 45 – Tales of Success" (PDF). Muslim Commercial Bank of Pakistan. 2007. стр. 2. Архивирано од изворникот (PDF) на 16 February 2008. Посетено на 12 February 2008.
32. ↑  Malcolm Borthwick (1 јуниe 2006). „Pakistan steels itself for sell-offs". *BBC News*. Посетено на 12 February 2008. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
33. ↑  Tavia Grant (8 December 2011). „On 10th birthday, BRICs poised for more growth". *The Globe and Mail*. Toronto. Посетено на 4 January 2012.
34. ↑  Henneberry, S. (2000). „An analysis of industrial–agricultural interactions: A case study in Pakistan" (PDF). *Agricultural Economics*. **22**: 17–27. doi:10.1016/S0169-5150(99)00041-9.
35. 1 2  „World Bank Document" (PDF). 2008. стр. 14. Посетено на 2 January 2010.
36. ↑  „Pakistan Country Report" (PDF). *RAD-AID*. 2010. стр. 3, 7. Архивирано од изворникот (PDF) на 12 January 2012. Посетено на 26 December 2011.
37. ↑  Design, Websynergi. „Pakistan Trade, Pakistan Industries, India Pakistan Trade Unit". *iptu.co.uk*. Архивирано од изворникот на 2019-09-14. Посетено на 2020-11-14.
38. ↑  „Pakistan's Top 10 Exports". *Daniel Workman*. World's Top Exports.
39. ↑  Declan Walsh (18 May 2013). „Pakistan, Rusting in Its Tracks". *The New York Times*. Посетено на 19 May 2013. natural disasters and entrenched insurgencies, abject poverty and feudal kleptocrats, and an economy near meltdown
40. ↑  Fiscal Sustainability: A Historical Analysis of Pakistan’s Debt Conundrum. Emerging Markets: Theory & Practice eJournal. Social Science Research Network (SSRN). Accessed 1 July 2019.
41. ↑  World Bank Country Classification Groups „Архивиран примерок". Архивирано од изворникот на 24 May 2008. Посетено на 2015-06-11. (July 2006 data)
42. ↑  „Privatisation process: Govt to sell assets in sole offering". *The Express Tribune*.
43. ↑  „BANKS' FLOATING AVERAGE EXCHANGE RATES". SBP. Посетено на 2019-03-28.
44. ↑  „Foreign currency reserves cross $10b mark". *The Express Tribune*.
45. ↑  „Outlook stable: S&P affirms Pakistan's ratings at 'B-/B'". *The Express Tribune*.
46. ↑  „These are the '10 emerging markets of the future'". *World Economic Forum*. Посетено на 2016-07-31.
47. ↑  „Pakistan growth to hit eight-year low as IMF bailout looms". *gulfnews.com*. Посетено на 2019-05-19.
48. ↑  „Pakistan shows highest economic growth in eight years: The situation of current account imbalance was successfully handled through the investment from gulf countries and increase in foreign remittances: Fiscal deficit target set at 3.8 percent – Pakistan Revenue". *pkrevenue.com*.
49. ↑  „Pakistan's performance improves, budget deficit at 1.7% – The Express Tribune". 16 February 2016.
50. ↑  „Budget deficit widens to record Rs2.26tr in FY18". *The Express Tribune*. 25 August 2018.
51. ↑  „Pakistan's credit profile reflects domestic and external challenges". 13 Dec 2018.
52. ↑  Zahid, Wali (17 July 2017). „Pak GDP in terms of purchasing power parity crosses $1 trillion". *The News*. Посетено на 27 July 2017.
53. ↑  „XE: USD / PKR Currency Chart. US Dollar to Pakistani Rupee Rates". *xe.com*. Посетено на 2019-05-19.
54. ↑  „Pakistan top emerging economy among South Asian markets: AMC | Pakistan Today". *www.pakistantoday.com.pk*.
55. ↑  „Bush administration puts pressure on Pakistan (Sept 13 2001)". CNN. 2001-09-13. Архивирано од изворникот на 21 October 2007. Посетено на 2007-12-04.
56. ↑  „Pakistan: Economic Reforms And Privatisation Overview" (PDF). *londonstockexchange.com*. 12 November 2008. Архивирано од изворникот на 2018-12-15. Посетено на 2020-11-14.CS1-одржување: бот: непознат статус на изворната URL (link)
57. ↑  „Doing Business in 2006: South Asian Countries Pick up Reform Pace, says World Bank Group; India Ranks 116th, 25 Places After China; Pakistan Among Top 10 Reformers". 12 September 2005. Архивирано од изворникот на 2016-03-07. Посетено на 2006-06-03.
58. ↑  „Doing Business 2019 – 17th edition" (PDF). *doingbusiness.org*. Посетено на 2020-02-29.
59. ↑  „New auto players to invest over $800m in Pakistan". *tribune.com.pk*. Посетено на 3 January 2019.
60. ↑  „ExxonMobil set for comeback in Pakistan after nearly three decades: Report". *profit.pakistantoday.com.pk*. Посетено на 3 January 2019.
61. ↑  „Qatar will invest $3 billion in Pakistan, state news agency says". *Reuters*. Посетено на 24 јуниe 2019. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
62. ↑  „Qatar Sends First Tranche of $3 Billion Payment to Pakistan". *Bloomberg*. Посетено на 29 јуниe 2019. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
63. ↑  „Qatar sends $500 million payment to Pakistan". *Pakistan Today*. Посетено на 30 јуниe 2019. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
64. ↑  „Gross Domestic Product of Pakistan (at constant basic prices of 2005-06)" (PDF). *Table-5.pdf*. Pakistan Bureau of Statistics. Архивирано од изворникот (PDF) на 2020-07-20. Посетено на 25 May 2020.
65. 1 2 3 4  „Real Growth Rates of GDP at constant basic prices of 2005-06" (PDF). *Pakistan Bureau of Statistics*. Архивирано од изворникот (PDF) на 2020-07-03. Посетено на 25 May 2020.
66. 1 2  „Gross Domestic Product of Pakistan (at current basic prices)" (PDF). *Pakistan Bureau of Statistics*. Архивирано од изворникот (PDF) на 2020-12-22. Посетено на 20 May 2020.
67. ↑  „weighted average exchange rates". *SBP*. Архивирано од изворникот на 20 May 2020. Посетено на 20 May 2020.
68. ↑  „Monthly Average Exchange Rates". *SBP*. Посетено на 2020-06-14.
69. 1 2 3 4 5  „SOCIAL INDICATORS" (PDF). *Finance Division*. Посетено на 2020-06-11.
70. ↑  „Monthly ECONOMIC UPDATE" (PDF). *finance.gov.pk*. Посетено на 2020-06-01.
71. ↑  „consolidated fiscal operations". *Ministry of Finance*. Посетено на 2020-11-06.
72. ↑  „7.1 Pakistan's Balance of Payments" (PDF). *SBP*. Посетено на 29 September 2018.
73. ↑  „Pakistan's Balance of Payments" (PDF). *SBP*. Посетено на 2020-11-06.
74. ↑  „Summary Balance of Payments" (PDF). *SBP*. Посетено на 2020-06-25.
75. ↑  „Pakistan's Debt and Liabilities-Summary". *SBP*. Посетено на 2020-08-30.
76. ↑  „Pakistan's External Debt and Liabilities - Outstanding" (PDF). *SBP*. Посетено на 2020-11-13.
77. ↑  „Pakistan's External Debt Servicing -Principal (Archive)". *SBP*. Посетено на 2020-11-13.
78. ↑  „LIQUID FOREIGN EXCHANGE RESERVES". *SBP*. Посетено на 2020-05-15.
79. ↑  „LIQUID FOREIGN EXCHANGE RESERVES" (PDF). *SBP*. Посетено на 2020-10-23.
80. ↑  „Summary of Foreign Investment in Pakistan" (PDF). *sbp.org.pk*. Посетено на 2020-10-18.
81. ↑  „Montly Position Inflow, Outflow and Net basis". *SBP*. Посетено на 2020-05-15.
82. ↑  „Exports Receipts & Imports Payments and Balance of Trade". *State Bank of Pakistan*. Посетено на 28 March 2019.
83. ↑  „Balance of Trade" (PDF). *SBP*. Посетено на 2020-10-23.
84. ↑  „Workers' Remittances" (PDF). *SBP*. Посетено на 2020-11-13.
85. ↑  „Country-wise Workers' Remittances". *SBP*. Архивирано од изворникот на 2020-07-30. Посетено на 2020-08-22.
86. ↑  „The Benefits of the English Language for Individuals and Societies: Quantitative Indicators from Cameroon, Nigeria, Rwanda, Bangladesh and Pakistan" (PDF). Посетено на 2012-09-02.
87. ↑  Shirajiv, Sirimane. „Pakistan-Sri Lanka trade zooming to US$ one billion mark". Архивирано од изворникот на 3 July 2013. Посетено на 23 May 2007.
88. ↑  „Data – Finance". Web.worldbank.org. Архивирано од изворникот на 5 April 2010. Посетено на 2010-07-29.
89. ↑  „Weekly review: KSE-100 crosses 30,000 points to hit all-time high". *The Express Tribune*.
90. ↑  „Pakistan Stock Exchange formally launched Index". *DAWN News*. Jan 11, 2016. Посетено на 2017-09-12.
91. ↑  „Market dips as MSCI reclassifies PSX to Emerging Markets Index". *DAWN News*. May 16, 2017. Посетено на 2017-09-12.
92. ↑  „KSE-100 ends shy of 52,400, gains over 600 points". *THE EXPRESS TRIBUNE*. Посетено на 2017-09-12.
93. ↑  „Middle class Pakistan". *The Express Tribune*. 21 April 2017. Посетено на 30 September 2018.
94. ↑  „Pakistan's middle class continues to grow at rapid pace". *The Express Tribune*. 2017-05-02. Посетено на 2018-09-30.
95. ↑  „Middle class Pakistan". *The Express Tribune*. 21 April 2017. Посетено на 30 September 2018.
96. ↑  „Need for a new paradigm". *DAWN News*. 2010-04-27. Посетено на 2019-05-25.
97. ↑  „Pakistan – Data". *data.worldbank.org*.
98. 1 2  „HRM significance and SME sector -Business Recorder – Articles and Letters; 11 April 2011". Business Recorder. 2011-04-11. Архивирано од изворникот на 2016-09-22. Посетено на 2020-11-14.
99. ↑  „The World Factbook — Central Intelligence Agency". *cia.gov*. Архивирано од изворникот на 2020-06-09. Посетено на 2020-11-14.
100. ↑
101. ↑  „Government Jobs in Pakistan 2020 - Govt Jobs Ads ( Govt ) 2020 - PaperAds.com". *paperads.com*.
102. ↑  „Extremism Mars Daughter of Alps | Pakistan Alpine Institute". Pakistanalpine.com. Архивирано од изворникот на 2014-01-02. Посетено на 2014-01-11.
103. ↑  „архивски примерок". Архивирано од изворникот на 2016-12-17. Посетено на 2020-11-14.
104. ↑  „Budget Speech 2018–19" (PDF). *finance division*. Посетено на 20 April 2019.
105. ↑  „Forex Currency Rates Pakistan – Forex Open Market Rates – Prize Bond Draw Result – Rates and schedule – Finance News & Updates". Forexpk.com. 2014-01-06. Посетено на 2014-01-11.
106. ↑  „State Bank of Pakistan forex reserves rise to $11.5bln". *thenews.com.pk*. 10 January 2020. Посетено на 6 November 2020.
107. ↑  „wheat production". *fao.org*. Посетено на 20 April 2019.
108. ↑  „Pakistan Grain and Feed Update". *gain.fas.usda.gov*. Посетено на 2020-02-22.
109. ↑  „Pakistan cuts pesticide use dramatically". *fao.org*. Архивирано од изворникот на 2020-11-14. Посетено на 2020-11-14.
110. ↑  „Agriculture" (PDF). *SBP*. Посетено на 2020-02-22.
111. ↑  „Water shortages in Pakistan: An impending economic crisis – The Independent.in".
112. ↑  „Area, Production and Yield of Important Crops" (PDF). *SBP*. Посетено на 5 May 2018.
113. ↑  „Extraction of Principal Minerals" (PDF). *PBS*. Посетено на 17 February 2020.
114. ↑  „Industry (including construction), value added (% of GDP)". *The World Bank*.
115. ↑  „Industry (including construction), value added (annual % growth)". *The World Bank*.
116. ↑  „Manufacturing, value added (% of GDP)". *The World Bank*.
117. ↑  „Chapter 3: Manufacturing and Mining" (PDF). *Pakistan Economic Survey 2017–18*. Ministry of Finance. Посетено на 2019-05-25.
118. ↑  Chin (May 24, 2012). „World's Leading Surgical Instruments Producers". *TradeFord*.
119. ↑  Khan, Mubarak Zeb (22 August 2016). „Pakistan's shadow surgical instruments' sector". *DAWN News*. Посетено на 2019-05-25.
120. ↑  „Manufacturing sector grows by 5.2 percent". *Associated Press Of Pakistan*. June 4, 2014. Архивирано од изворникот на 8 August 2014.
121. ↑  „The growth of the "billion dollar club" in Pakistan". *The Express Tribune*.
122. ↑  „Financial Highlights- PSO". Архивирано од изворникот на 6 October 2014.
123. ↑  „Financial Data – K-Electric". *ke.com.pk*. Архивирано од изворникот на 2016-11-21. Посетено на 2020-11-14.
124. ↑  More Desk. „PTCL is the largest revenue generator in listed telecom market". *moremag.pk*. Архивирано од изворникот на 17 July 2014.
125. ↑  „All Pakistan Cement Manufacturers Association Export Data". Apcma.com. Посетено на 15 October 2013.
126. ↑  Bhutta, Zafar (21 May 2013). „Can't get enough: Soaring profits not enough for cement industry". Tribune.com.pk. Посетено на 15 October 2013.
127. ↑  „Upward move: Pakistan's ICT sector to cross $10b mark, says P@SHA". *The Express Tribune*.
128. ↑  „Geography of Offshoring is Shifting | News & media". Atkearney.com. Архивирано од изворникот на 30 March 2010. Посетено на 2010-07-29.
129. ↑  „Pakistan's IT Exports Make History By Crossing $1 Billion Mark".
130. ↑  „Textile : un rapport de l'ONG Human Rights Watch dénonce les conditions de travail au Pakistan". *lemonde.fr* (француски). 25 January 2019. Посетено на 7 November 2020.
131. ↑  „Tackling the energy crisis". Nation.com.pk. Архивирано од изворникот на 3 декември 2013. Посетено на 11 јануари 2014.
132. ↑  „CNG industry in Pakistan struggles to survive - Channel NewsAsia". Архивирано од изворникот на 2013-08-05. Посетено на 2020-11-14.
133. 1 2
134. ↑  IT sector export about $600 million a year: minister[*мртва врска*]. Business Recorder. Retrieved on 16 February 2008
135. ↑  „Pakistan Recognised by GSMA for Exceptional Work in Developing Mobile Communications". Архивирано од изворникот на 4 September 2006. Посетено на 25 August 2006.
136. ↑  Pakistan: Growth and Export Competitiveness, World Bank Document No. 35499-PK, Table 6.7, page 116. Issued 25 April 2006
137. ↑  „Business Recorder [Pakistan's First Financial Daily]". Brecorder.com. 2004-01-01. Посетено на 2010-07-29.[*мртва врска*]
138. ↑  „Leading News Resource of Pakistan". Daily Times. Архивирано од изворникот на 11 June 2010. Посетено на 2010-07-29.
139. ↑  „Guess Which County Texts the Heaviest". *PCWorld*. 1 February 2009. Архивирано од изворникот на 2012-01-14. Посетено на 2020-11-14.
140. ↑  „Leading News Resource of Pakistan". Daily Times. 2008-12-03. Архивирано од изворникот на 11 June 2010. Посетено на 2010-07-29.
141. ↑  „Internet Users in Pakistan hit 17.5 Million Mark – ProPakistani". Propakistani.pk. Посетено на 2010-07-29.
142. ↑  „Annual Report 2019" (PDF). PTA. 2018-07-01. Посетено на 2020-09-24.[*мртва врска*]
143. 1 2  „Annual Cellular Subscribers". PTA. 2017-12-01. Посетено на 2020-09-24.
144. ↑  „Ports and shipping of Pakistan". Pakakhbar.com. Архивирано од изворникот на 26 March 2010. Посетено на 2010-07-29.
145. ↑  Khaleeq Kiani (2005-07-04). „Pakistan Railways to undertake Rs60bn rehabilitation plan". *DAWN News*. Посетено на 2019-05-25.
146. ↑  „Pakistan-Turkey rail trial starts". *BBC News*. 2009-08-14. Посетено на 2010-05-01.
147. ↑  „Pakistan, Turkey and Iran plan rail container service Rail transport, Pakistan Intermodal, Rail transport, Turkey rail transport, Pakistan Railways, Akhtar, Saaed". Worldcargonews.com. 2009-04-08. Архивирано од изворникот на 11 June 2010. Посетено на 2010-07-29.
148. ↑  „History of banking in Pakistan – of humble origins and vast potential". Посетено на 23 October 2018.
149. 1 2
150. ↑  Jalil, Abdul and Feridun, Mete (2011) Impact of financial development on economic growth: empirical evidence from Pakistan. Journal of the Asia Pacific Economy, 16 (1). pp. 71–80. ISSN 1354-7860 (print), 1469-9648 (online) (doi:10.1080/13547860.2011.539403)
151. ↑  Pakistan's post-9/11 economic boom BBC News, 21 September 2006
152. ↑  0.5 million housing units needed annually to meet shortfall: KCCI Архивирано на 4 август 2020 г. Business Recorder, 7 October 2006
153. ↑  „Gross National Product of Pakistan (at current factor cost)" (PDF). Архивирано од изворникот (PDF) на 19 June 2007. Посетено на 19 June 2007.
154. ↑  Shahbaz, Muhammad and Feridun, Mete (2012) Electricity consumption and economic growth empirical evidence from Pakistan. Quality & Quantity, 46 (5). pp. 1583–1599. ISSN 0033-5177 (print), 1573–7845 (Online) (doi:10.1007/s11135-011-9468-3)
155. ↑  „CIA Worldbook". CIA. 2012-05-12. Архивирано од изворникот на 2020-05-24. Посетено на 2012-05-12.
156. 1 2  „Significant Decline In Foreign Investment To Pakistan". Malick, Sajid Ibrahim. 2010-02-15. Архивирано од изворникот на 11 September 2010. Посетено на 2010-11-01.
157. ↑  „Welcome to the Board of Investment". *boi.gov.pk*. Архивирано од изворникот на 2014-12-10. Посетено на 2020-11-14.
158. ↑  Nafees, Shahab (16 November 2016). „Turkish company acquires Dawlance for $243m". *DAWN News*. Посетено на 3 January 2017.
159. ↑  Siddiqui, Salman (20 December 2016). „Dutch company acquires Engro Foods for $446.81m". *Express Tribune*. Посетено на 3 January 2017.
160. ↑  Crofts, Dale (31 October 2016). „Shanghai Electric to Pay $1.8 Billion for Stake in K-Electric". Bloomberg L.P. Посетено на 3 January 2017.
161. ↑  Mohiuddin Aazim (July 9, 2007). „Rising foreign stakes in local companies". *DAWN News*. Посетено на 2019-05-25.
162. 1 2
163. 1 2
164. ↑  „Export Receipts by Commodities and Groups" (PDF). *SBP*. Посетено на 2020-09-28.
165. ↑  „IMPORTS PAYMENTS BY COMMODITY" (PDF). *SBP*. Посетено на 2020-09-30.
166. ↑
167. ↑  Diplomat, Tridivesh Singh Maini, The. „After Khan's Visit, Pakistan Doubles Down on China Dependence". *The Diplomat* (англиски). Посетено на 2019-05-19.
168. ↑  Saber, Israa (2018-12-10). „Experts discuss Pakistan's Imran Khan's first 100 days in office". *Brookings* (англиски). Посетено на 2019-05-19.
169. ↑  „Business Recorder [Pakistan's First Financial Daily]". Brecorder.com. 2004-01-01. Архивирано од изворникот на 2010-06-11. Посетено на 2010-07-29.
170. ↑  „Japan to resume USD 500 mn annual funding for Pak". Chennai, India: The Hindu News Update Service. 29 May 2006. Архивирано од изворникот на 30 September 2007. Посетено на 2006-06-03.
171. ↑  „Transactions with the Fund, Pakistan". *www.imf.org*.
172. ↑  „Aid to Pakistan by the Numbers". Center for Global Development. September 2013. Посетено на 4 January 2019.
173. ↑  „IMF Agrees to $6 Billion Bailout to Help Pakistan Ease Crisis". *Bloomberg.com*. 2019-05-12. Посетено на 2019-05-19.
174. ↑  „Pakistan growth to hit eight-year low as IMF bailout looms". *gulfnews.com* (англиски). Посетено на 2019-05-19.
175. ↑  „Pakistan | State Bank of Pakistan" (PDF). sbp.org. Посетено на 2017-09-07.
176. ↑
177. 1 2  /„PAKISTAN ECONOMIC SURVEY 2016–17" (PDF). *Ministry Of Finance*. *Оваа статија содржи текст од овој извор, кој е во јавна сопственост.*
178. ↑  Mudgill, Amit (22 July 2017). „Tax ratio similar to Rwanda, but wants to beat China: That's India".
179. ↑  „Tax revenue (% of GDP) – Data". *data.worldbank.org*.
180. ↑  Susan Rose-Ackerman. *Corruption and good governa*. United Nations Development Programme. стр. 4.
181. ↑  „Pakistan" (PDF), *Country Reports on Human Rights Practices*, United States Department of State: Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor, 4 August 2011, Посетено на 10 December 2011
182. ↑  „Corruption Perceptions Index (2011)". Transparency International. Архивирано од изворникот на 2018-12-24. Посетено на 10 December 2011.
183. ↑  „Corruption Perceptions Index (2010)". Transparency International. Архивирано од изворникот на 2010-10-27. Посетено на 10 December 2011.
184. ↑  „Corruption Perceptions Index (2009)". Transparency International. Архивирано од изворникот на 2019-01-12. Посетено на 10 December 2011.
185. ↑  Marie Chêne, *Overview of corruption in Pakistan*, U4 Anti-Corruption Resource Centre, Архивирано од изворникот на 2011-09-30, Посетено на 2020-11-14
186. ↑  „Pakistan less corrupt, according to global corruption list". *The Express Tribune*. 1 December 2011. Посетено на 10 December 2011.
187. ↑  'Rule of law can end corruption in Pakistan' | Asia | DW.DE | 06.12.2012. DW.DE. Retrieved on 2013-07-12.
188. ↑  e.V, Transparency International. „Corruption Perceptions Index 2017". *transparency.org*. Архивирано од изворникот на 2018-11-24. Посетено на 2020-11-14.
189. ↑  InpaperMagazine, From (28 February 2011). „Towards e-learning". *DAWN.COM*. Архивирано од изворникот 2012-07-29. Посетено на 2020-11-14.
190. ↑  Pakistan Literacy Rate. Ilm.com.pk (2010-09-28). Retrieved on 2013-07-12.
191. ↑  Youth and skills: putting education to work, EFA global monitoring report, 2012; 2013
192. ↑  CIA. „Public Debt of Pakistan". *Central Intelligenec Agency (CIA)*. CIA Fact book. Архивирано од изворникот на 2020-05-24. Посетено на 20 June 2013.

### Библиографија

* Khan Ashan (2014). *Economics of Pakistan, 9th edition*. Pakistan.

Истакнати одлики на федералниот буџет 2020-21

Понатамошно читање
------------------

* Gabol, Nasir (1990). *Privatisation in Pakistan*. Paris, France: Organisation for Economic Cooperation and Development. ISBN 92-64-15310-1.
* *Ahmad, Viqar and Rashid Amjad*. 1986. The Management of Pakistan's Economy, 1947–82. Karachi: Oxford University Press.
* *Ali, Imran. 1997.* ‘Telecommunications Development in Pakistan’, in E.M. Noam (ed.), Telecommunications in Western Asia and the Middle East. New York: Oxford University Press.
* *Ali, Imran*. 2001a. ‘The Historical Lineages of Poverty and Exclusion in Pakistan’. Paper presented at Conference on Realm, Society and Nation in South Asia. National University of Singapore.
* *Ali, Imran*. 2001b. ‘Business and Power in Pakistan’, in A.M. Weiss and S.Z. Gilani (eds), Power and Civil Society in Pakistan. Karachi: Oxford University Press.
* *Ali, Imran*. 2002. ‘Past and Present: The Making of the State in Pakistan’, in Imran Ali, S. Mumtaz and J.L. Racine (eds), Pakistan: The Contours of State and Society. Karachi: Oxford University Press.
* *Ali, Imran, A. Hussain.* 2002. Pakistan National Human Development Report. Islamabad: UNDP.
* *Ali, Imran, S. Mumtaz and J.L. Racine* (eds). 2002. Pakistan: The Contours of State and Society. Karachi: Oxford University Press.
* *Amjad, Rashid. 1982*. Private Industrial Investment in Pakistan, 1960–70. London: Cambridge University Press.
* *Andrus, J.R. and A.F. Mohammed*. 1958. The Economy of Pakistan. Stanford: Stanford University Press.
* Bahl, R. & Cyan, M. (2009). *Local Government Taxation in Pakistan* (No. paper0909). International Center for Public Policy, Andrew Young School of Policy Studies, Georgia State University.
* *Barrier, N.G.* 1966. The Punjab Alienation of Land Bill of 1900. Durham, NC: Duke University South Asia Series.
* *Jahan, Rounaq*. 1972. Pakistan: Failure in National Integration. New York: Columbia University Press.
* *Kessinger, T.G.* 1974. Vilyatpur, 1848–1968. Berkeley and Los Angeles: University of California Press.
* *Kochanek, S.A.* 1983. Interest Groups and Development: Business and Politics in Pakistan. New Delhi: Oxford University Press.
* *LaPorte, Jr, Robert and M.B. Ahmad*. 1989. Public Enterprises in Pakistan. Boulder, Colorado: Westview Press.
* *Latif, S.M.* 1892. Lahore. Lahore: New Imperial Press, reprinted 1981, Lahore: Sandhu Printers.
* *Low, D.A.* (ed.). 1991. The Political Inheritance of Pakistan. London: Macmillan.
* *Noman, Omar.* 1988. The Political Economy of Pakistan. London: KPI.
* *Papanek, G.F.* 1967. Pakistan's Development: Social Goals and Private Incentives. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.
* *Raychaudhuri, Tapan and Irfan Habib* (eds). 1982. The Cambridge Economic History of India, 2 vols. Cambridge: Cambridge University Press
* *White, L.J.* 1974. Industrial Concentration and Economic Power. Princeton, N.J.: Princeton University Press.
* *Ziring, Lawrence*. 1980. Pakistan: The Enigma of Political Development. Boulder, Colorado: Folkestone.
* *Ali, Imran*. 1987. ‘Malign Growth? Agricultural Colonisation and the Roots of Backwardness in the Punjab’, Past and Present, 114
* *Ali, Imran*. August 2002. ‘The Historical Lineages of Poverty and Exclusion in Pakistan’, South Asia, XXV(2).
* *Ali, Imran and S. Mumtaz*. 2002. ‘Understanding Pakistan—The Impact of Global, Regional, National and Local Interactions’, in Imran Ali, S. Mumtaz and J.L. Racine (eds), Pakistan: the Contours of State and Society. Karachi: Oxford University Press.
* *Hasan, Parvez.* 1998. Pakistan's Economy at the Crossroads: Past Policies and Present Imperatives. Karachi: Oxford University Press.
* *Hussain, Ishrat*. 1999. Pakistan: The Economy of an Elitist State. Karachi: Oxford University Press.
* *Khan, Shahrukh Rafi*. 1999. Fifty Years of Pakistan's Economy: Traditional Topics and Contemporary Concerns. Karachi: Oxford University Press.
* *Kibria, Ghulam.* 1999. Shattered Dream: Understanding Pakistan's Development. Karachi: Oxford University Press.
* *Kukreja, Veena*. 2003. Contemporary Pakistan: Political Processes, Conflicts and Crises. New Delhi: Sage Publications.
* *Zaidi, S. Akbar*. 1999. Issues in Pakistan's Economy. Karachi: Oxford University Press
* *Faheem, Khan*. 2010. Issues in Pakistan's Economy. Peshawar:

Надворешни врски
----------------

* Одделение за статистика, Влада на Пакистан
* Министерство за финансии, Влада на Пакистан
* Министерство за трговија, Влада на Пакистан
* Резиме на статистика за трговија на Светска банка Пакистан
* *Оваа статија содржи материјал во јавна сопственост од портали или документи од Светската книга на факти*.
* Тарифи што ги применува Пакистан, предвидени со Мапата за пристап[*мртва врска*] на пазарот[*мртва врска*] на ITC, онлајн база на податоци за царински тарифи и побарувања на пазарот

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Економија на Азија |
| --- |
|  |
| Независнидржави | 

Авганистан **·** 
Азербејџан1 **·** 
Бангладеш **·** 
Бахреин **·** 
Брунеј **·** 
Бутан **·** 
Виетнам **·** 
Грузија4 **·** 
Египет4 **·** 
Ерменија1 **·** 
Израел **·** 
Индија **·** 
Индонезија **·** 
Ирак **·** 
Иран **·** 
Источен Тимор3 **·** 
Јапонија **·** 
Јемен **·** 
Камбоџа **·** 
Јордан **·** 
Казахстан4 **·** 
Катар **·** 
Кина **·** 
Киргистан **·** 
Северна Кореја **·** 
Јужна Кореја **·** 
Кувајт **·** 
Кипар1 **·** 
Лаос **·** 
Либан **·** 
Малезија **·** 
Малдиви **·** 
Мјанмар2 **·** 
Монголија **·** 
Непал **·** 
Обединети Арапски Емирати **·** 
Оман **·** 
Пакистан **·** 
Русија4 **·** 
Саудиска Арабија **·** 
Сингапур **·** 
Сирија **·** 
Таџикистан **·** 
Тајланд **·** 
Турција4 **·** 
Туркменистан **·** 
Узбекистан **·** 
Филипини **·** 
Шри Ланка
 |
|  |
| Непризнаени држави | 

Абхазија1 **·** 
Нагорно-Карабах **·** 
Северен Кипар **·** 
Држава Палестина **·** 
Република Кина (Тајван) **·** 
Јужна Осетија1 **·** 
 |
|  |
| Зависни територии | 

Акротири и Декелија **·** 
Божиќен Остров **·** 
Британска Индоокеанска Територија **·** 
Кокосови Острови **·** 
Хонгконг **·** 
Макао
 |
|  |
| 1 Понекогаш вклучена во Европа.  2 Позната и како Бурма.  3 Понекогаш вклучена во Океанија.  4 Трансконтинентална држава.  |

 |