**Аврелиев ѕид** (италијански: *Mura aureliane*) се линија на градски ѕидини изградени помеѓу 271 и 275 н.е. во Рим, Италија, за време на владеењето на римскиот император Аврелијан. Тие го замениле претходниот сервски ѕид изграден во текот на 4 век п.н.е.

Ѕидовите ги опфаќаат сите седум ридови на Рим плус кампусот Мартиус и, на десниот брег на Тибар, областа Трастевере. Изгледа дека бреговите на реките во границите на градот биле оставени незајакнати, иако биле утврдени долж кампусот Мартиус. Големината на целата затворена површина е 1,400 хектари(3,500акрес). Ѕидот ги пресекол населените места: во реалноста градот во тоа време опфаќал 2.400 хектари или 6.000 хектари. Плиниј Постариот во првиот век од нашата ера предложил дека густо населените области, *extrema tectorum* („границите на покривните области") се протегале 2.8километри(9,186ст 4ин) од Златната пресвртница во форумот (Природна историја 3.67).

Градба
------

Целосното коло било долго 19 километри(62,000ст) или околу површина од 13.7 квадратни километри. Ѕидовите се изградени во бетон со тули, 3.5 метри (11ст) дебели и 8метри (26ст) високи, со квадратна кула на секои 100 римски стапки (29.6метри (97ст) ).

Во 4 век, ремоделирањето ја удвоило висината на ѕидовите на 16 метри (52ст). До 500 година од н.е. колото поседувало 383 кули, 7.020 кренели, 18 главни порти, 5 постерн, 116 латрин и 2.066 големи надворешни прозорци.

Историја
--------

До третиот век од нашата ера, границите на Рим се зголемиле многу подалеку од областа опкружена со стариот Српски ѕид, изграден за време на републиканскиот период кон крајот на 4 век п.н.е. Рим останал неутврден во текот на следните векови на проширување и консолидација поради недостаток на непријателски закани против градот. Граѓаните на Рим се гордееа со тоа што знаеја дека Рим не бара утврдувања поради стабилноста што ја донеле *Pax Romana* и заштитата на римската војска. Сепак, потребата за ажурирана одбрана станала акутна за време на кризата во Третиот век, кога варварските племиња преплавија низ германската граница и римската војска се бореше да ги спречи. Во 270 година, варварите Јутунги и Вандали ја нападнале северна Италија, нанесувајќи им тежок пораз на Римјаните во Плацентија (модерна Пјаченца ), пред на крајот да бидат протерани. Дополнителни неволји избувнаа во самиот Рим во летото 271 година, кога работниците на монетарницата се кренаа во бунт. Во жестоките борби што резултираа загинаа неколку илјади луѓе.

Изградбата на ѕидовите од Аврелијан како итна мерка била реакција на варварската инвазија од 270 г.; историчарот Аурелиј Виктор експлицитно наведува дека проектот имал за цел да ја ублажи ранливоста на градот. Можеби имало намера да испрати политички сигнал како изјава дека Аврелијан верувал дека народот на Рим ќе остане лојален, како и да служи како јавна изјава за цврстото држење на власта на императорот. Изградбата на ѕидовите беше убедливо најголемиот градежен проект што се случил во Рим многу децении, а нивната изградба беше конкретна изјава за континуираната сила на Рим. Градежниот проект невообичаено бил оставен на самите граѓани да го завршат бидејќи Аурелијан не можел да си дозволи да поштеди ниту еден легионер за проектот. Коренот на оваа неортодоксна практика бил непосредната варварска закана заедно со колебливата сила на војската како целина поради тоа што беше предмет на години на крвава граѓанска војна, глад и чума на Киприја.

Ѕидовите биле изградени за кратко време од само пет години, иако самиот Аврелијан починал пред завршувањето на проектот. Напредокот бил забрзан, а парите биле заштедени, со инкорпорирање на постоечки згради во структурата. Тие вклучуваат Амфитеатрум Кастренсе, Кастра Преторија, Пирамидата на Цестиус, па дури и дел од аквадуктот Аква Клаудија во близина на Порта Маџоре. Се проценува дека дури една шестина од ѕидовите биле составени од претходно постоечки структури. Областа зад ѕидовите била исчистена и биле изградени стражарски премини за да се овозможи брзо зајакнување во итен случај.

Вистинската ефикасност на ѕидот е спорна, со оглед на релативно малата големина на градскиот гарнизон. Целокупната комбинирана сила на преторијанската гарда, *градските кохорти* и римските *бдеење* беше само околу 25.000 луѓе - премногу малку за да се брани адекватно колото. Меѓутоа, воената намера на ѕидот не била да издржи продолжена опсадна војна; не било вообичаено варварските војски да опсадуваат градови, бидејќи тие биле недоволно опремени и обезбедени за таква задача. Наместо тоа, тие извршија рации „удри и бегај" против лошо одбранети цели. Ѕидот бил пречка против таквите тактики.

Делови од ѕидот биле удвоени во висина од Максенциј, кој исто така ги подобрил стражарските кули. Во 401 година, под Хонориј, ѕидовите и портите биле подобрени. Во тоа време, гробот на Адријан преку Тибар бил вграден како тврдина во одбраната на градот.

Подоцна употреба
----------------

Аврелиев ѕид го прекинал арапскиот напад врз Рим во 846 година и го ограничиле ограбувањето, ограбувањето и ограбувањето на историските богатства на напаѓачите на места надвор од ѕидините, вклучувајќи ги базиликите на Стариот Свети Петар и Свети Павле-надвор од ѕидовите. Оваа ранливост ја поттикнала изградбата на ѕидовите на Леонин од 848 до 852 година за да го опкружи ридот Ватикан.

Аврелиев ѕид имал улога како значајна воена одбрана на градот Рим до 20 септември 1870 година, кога Берсаљерите на Кралството Италија го пробиле ѕидот во близина на Порта Пиа и го зазеле Рим. Ѕидовите ја дефинирале и границата на градот Рим до 19 век, при што изградената област била ограничена во оградената област.

Аврелиев ѕид денес остануваат извонредно добро сочувани, главно резултат на нивната постојана употреба како основно утврдување на Рим до 19 век. Музејот дел Мура во близина на Порта Сан Себастиано нуди информации за изградбата на ѕидовите и за тоа како функционирала одбраната. Најдобро зачуваните делови од ѕидовите се наоѓаат од Муро Торто (Вила Боргезе) до Корсо д'Италија до Кастро Преторио; од Порта Сан Џовани до Порта Ардеатина; од Порта Остиенсе до Тибар; и околу Порта Сан Панкрацио.

Порти
-----

Премин во близина на Порта Метронија.
Список на порти (*mins*), од најсеверната и во насока на стрелките на часовникот:

* Порта дел Пополо (Порта Фламинија) – тука започнува преку Фламинија
* Порта Пинчиана
* Порта Саларија – тука започнува преку Саларија
* Порта Пиа – тука започнува новата преку Номентана
* Порта Номентана – тука започнуваше старата виа Номентана
* Порта Преторијана – стар влез во Кастра Преторија, кампот на преторијанската гарда
* Порта Тибуртина – тука започнува преку Тибуртина
* Порта Маџоре (Порта Пранестина) – тука се среќаваат три аквадукти, а започнува преку Пранестина
* Порта Сан Џовани – во близина на базиликата Сан Џовани во Латерано
* Порта Асинарија – тука започнува старото преку Тусколана
* Порта Метронија
* Порта Латина – тука започнува преку Латина
* Порта Сан Себастиано (Порта Апија) – тука започнува Апискиот пат
* Порта Ардеатина
* Порта Сан Паоло (Порта Остиенсе) – веднаш до пирамидата на Цестиј, што води до базиликата ди Сан Паоло фуори ле Мура, тука преку Остиенсе започнува

Порти во Трастевере (од најјужните и во насока на стрелките на часовникот):

* Порта Портуенсис
* Порта Аурелија / Сан Панкрацио
* Порта Сетимијана
* Порта Аурелиа-Санкти Петри (позната и како Порта Корнелија)

Галерија
--------

* Порта Асинарија.Порта Асинарија.
* Дел од ѕидот во близина на пирамидата на Цестиј. Дел од ѕидот во близина на пирамидата на Цестиј .
* Внатрешен поглед на ѕидовите на Аурелиј во близина на Порта Сан Себастиано .Внатрешен поглед на ѕидовите на Аурелиј во близина на Порта Сан Себастиано .
* Обновен дел помеѓу кулите на ѕидот.Обновен дел помеѓу кулите на ѕидот.
* Делови од римскиот ѕид и неговите кули станаа домашна сопственост во Рим .Делови од римскиот ѕид и неговите кули станаа домашна сопственост во Рим .
* Ѕидовите стари 1700 години биле изградени од плочки тули и бетон.Ѕидовите стари 1700 години биле изградени од плочки тули и бетон.
* Латрин (заокружен во црвено) вграден во ѕидот во близина на Порта Саларија.Латрин (заокружен во црвено) вграден во ѕидот во близина на Порта Саларија.

Поврзано
--------

* Ѕидот Леонин, првиот ѕид околу Ватикан
* Музеј на ѕидовите, Рим
* Ограбување на Рим
* Ѕидови на Константинопол

Белешки
-------

1. ↑  Gadeyne, Dr Jan; Smith, Professor Gregory (2013-05-28). *Perspectives on Public Space in Rome, from Antiquity to the Present Day*. ISBN 9781472404275.
2. ↑  Stephen L. Dyson, Rome A Living Portrait of and Ancient City, 2010 p. 298 ISBN 978-0-8018-9254-7
3. 1 2 3  Aldrete, Gregory S (2004). *Daily Life In The Roman City: Rome, Pompeii, And Ostia*, Greenwood Press, pp. 41-42. ISBN 0-313-33174-X
4. ↑  Aurelius Victor, *De Caesaribus*. 35, 7.
5. ↑  Southern, Pat 2001. *The Roman Empire from Severus to Constantine*, Routledge, p. 115. ISBN 0-415-23943-5

Извори
------

* Манчини, Росана (2001). Le mura Aureliane di Roma. Atlante di un palinsesto murario, Квазар, РомаISBN 88-7140-199-9

Надворешни врски
----------------

* Официјална веб-страница на Музејот на ѕидовите
* Напис во весник од неодамнешниот колапс (1 ноември 2007 година) Фото галерија од неодамнешниот колапс (1 ноември 2007 година)

* Ризница Податотеки поврзани со Аврелиев ѕид на Ризницата

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Претходи**Rome** | **Landmarks of Rome**Aurelian Walls | Следи**Porta Ardeatina** |