**Храмот на брегот** (околу 725 н.е.) е комплекс од храмови и светилишта што се огледуваат на брегот на Бенгалскиот залив .Тој се наоѓа во Махабалипурам, на околу 60 километри јужно од Ченаи во Тамил Наду, Индија.

Станува збор за структурен храм, изграден од блокови гранит. Во времето на неговото создавање, локацијата била пристаниште за време на владеењето на Нарасимхаварман II од индиската династија Палава. Како еден од групата споменици во Махабалипурам, тој е класифициран како светско наследство на УНЕСКО од 1984 година. Тој е еден од најстарите структурни камени храмови во Јужна Индија.

Историја
--------

Марко Поло и европските трговци го нарекле локалитетот Седум пагоди. Еден од нив,се верува дека е храмот Шор. Храмот веројатно делувал како обележје за морнарите. Како што изгледа како пагода, името им стана познато на морнарите.

Овој структурен храмски комплекс беше кулминација на архитектонските креации што ги иницираше кралот Нарасимхаварман II во средината на VII век, почнувајќи со пештерските храмови и монолитниот Ратас. И покрај тоа што архитектонското создавање на скулптурни отсечени и исечени структури, како што се гледа во пештерата Атираначанда, Пидари ратас и пештерата Тигар, главната заслуга за архитектонската елеганција на комплексот на храмот Шор во категоријата од структурните храмови оди кај кралот Рајасимха,познат и како Нарасимхаварман II,од династијата Палава. Сега се заклучува дека овој храмски комплекс бил последниот во низата храмови кои изгледале дека постојат во потопеното крајбрежје; ова е поткрепено со појавата на преглед на нејзините сестрински храмови во близина на брегот за време на цунамито во 2004 година кое го погоди ова крајбрежје.

Цунамито од 2004 година што го погоди крајбрежјето на Коромандел изложил стар урнат храм изграден целосно од блокови гранит. Ова ги обнови зборувањата дека Махабалипурам Сутшакесије бил дел од седумте пагоди опишани во дневниците на Европејците. Цунамито изложило и некои карпести скулптури на лавови, слонови и пауни кои ги украсувале ѕидовите и храмовите за време на периодот на Палава во текот на VII и VIII век.

Иако цунамито од 26 декември 2004 година што се случи во Индискиот Океан го погоди храмот и околната градина, храмот Шор не беше многу оштетен, бидејќи нивото на водата се врати на нормалното ниво за неколку минути. Оштетувањето беше на темелот на *бали петам* (жртвениот олтар) пред храмот, скалите што водат до бродскиот насип и малото светилиште со скулптурата Вараха (Вара) во подрумот на храмот Шор. Бидејќи основата на храмот е на тврда гранитна карпа, може да ги издржи брановите создадени од цунамито; заштитни насипи подигнати околу областа на храмот на крајбрежјето, исто така, помогнаа во неговата заштита.

Архитектура
-----------

 План на подот на брегот на храмот.
Сите три храмови на комплексот храмови на брегот се изградени на иста платформа. Гледано од северниот крај, храмовите се чини дека се копија на Дармараја Рата. Главниот храм Шор, кој е свртен кон исток, така што сончевите зраци го сјаат главното божество на Шива Линга во храмот, е петкатен структурен хинду храм, а не издлабен во карпа како што се другите споменици на локацијата. Изграден со извајани гранитни камења извлечени од блискиот каменолом, тој е најраниот важен структурен храм во Јужна Индија. Неговата пирамидална структура e високa 18 метри и е поставен на 15 метарска квадратна платформа. Има мал храм пред кој бил првобитниот трем. Изработен е од фино сечен локален гранит.

Храмот на брегот е еден од најпопуларните храмови во Махабалипурам. Ископувањата во раните 2000-ти открија нови структури овде под песокот.

Храмот е комбинација од три светилишта. Главниот храм е посветен на Шива, како и помалиот втор храм. Мало трето светилиште, меѓу двете, е посветено на лежечкиот Вишну и можеби имало канализирано вода во храмот, влегувајќи во храмот Вишну. Двете светилишта на Шива се ортогонални по конфигурација. Влезот е преку попречен барел свод гопурам. Двете шихари имаат пирамидална контура, секое поединечно ниво е различно со надвиснати стреи кои фрлаат темни сенки. Надворешниот ѕид на храмот на Вишну и внатрешната страна на граничниот ѕид се опширно извајани и на врвот од големите скулптури на Нанди. Надворешните ѕидови на храмот се поделени со пиластри на заливи, а долниот дел е издлабен во низа лавови кои одгледуваат. Ѕидовите на храмот се опкружени со скулптури на Нанди .

 Минијатурен храм
Храмот има гарбагриха (sanctum sanctorum) во кој е вградено божеството Сивалинга и мала мандапа опкружена со тежок надворешен ѕид со мал простор помеѓу за обиколување. Одзади има две светилишта свртени во спротивни насоки. До внатрешното светилиште посветено на *Ксатријасимнесвара* се стигнува преку премин, додека другиот, посветен на Вишну, е свртен нанадвор. Дурга седи на нејзиниот лав *вахана*. Во шуплината во градите на лавот можеби се наоѓало мало светилиште. Храмовите на брегот, како и многу големи хинду храмови, вклучуваат храмови и иконографија и шајвизам и ваишнавизам.

Покривите на храмовите имаат украси слични на Панча Ратас. Покривите имаат завршетоци на врвот, што укажува на неговата религиозна функционална природа, бидејќи бил завршен храм. Осумаголната форма на шикарите на двата храма посветени на Шива се во дравидски архитектонски стил. Под кулите, ѕидовите на светилиштето се претежно празни без никакви украси, но колоните се врежани над лавовски основи. Декорациите на надворешните лица на овие светилишта се слични на оние што се гледаат на Панча Ратас, иако поради нивната близина со морето, делумно се еродирани поради солените ветрови.

 Сомасканда Панел со Шива, Ума и нивниот син Сканда
Најкарактеристичната одлика на храмот се Даралинга и панелот Сомасканда, кои се вградени во внатрешните ѕидови на светилиштето на исток свртен кон храмот Кшатријасимхесвара. Даралингата е обожена во *гарбагриха*, која е во квадратна форма од 12 стапки (3.7 м) а висината е 11 стапки (3.4 м). Даралинга или Шивалинга е во стилот Рајасимха, издлабена од црн базалтен камен. Има шеснаесет лица со мало флутање за да се создаде круна на врвот. Горниот дел од лингата е оштетен. Неговата вкупна висина е 6 стапки (1.8 м) со една нога вградена во основата за да се обезбеди стабилност. Бас-релјефот, кој е семејна слика на Шива и неговата сопруга Парвати со нивното дете Картикеја изградена над камена плоча се наоѓа во мало светилиште во храмот. Ова се нарекува и панел Сомасканада, плоча од врежан камен. Уште две слични паноа се гледаат на влезниот трем на храмот. Овој тип на панели е прикажан и во блиската Дармараја Рата од ерата на Парамесварварман. *Ардамантапа* или полукомора, која е првата одаја пред да влезе во светилиштето, има и скулптури на Брахма на јужниот ѕид и Вишну на северниот ѕид. Скулптурите на Шива како Трипурантака и Дурга се гледаат на задната страна на северниот ѕид на главното светилиште. Постои, исто така, кружен премин за да се заобиколи главниот храм во насока на стрелките на часовникот.

 Олеснување.
Помалиот храм Шива зад главниот храм е двокатна структура со скалеста пирамидална кула со октагонална *шихара* изградена над кружна *грива.* *Над шихарата* се поставени каласа и финале *.* *кудус* (проекции како потковица) и мали светилишта се дел од корнизите на двете нивоа на структурата. Панел Сомасканда го украсува задниот ѕид на внатрешниот храм. Нема *мантапа* (сала) пред ова светилиште (најверојатно оштетено). Надворешните ѕидови прикажуваат два панели. Еден од нив се нарекува *Екападамурти*, форма на Шива со око, со Брахма и Вишну кои произлегуваат од неговите страни. Вториот панел е на Нагараја (крал на змиите) кој стои под змија со пет качулки.

Ананташаји Вишну (лежечко држење на Вишну што лежи на змијата Ананта ) е вградено во мало правоаголно светилиште помеѓу големиот храм Кшатријасимхесвара и храмот Рајасимха Палавешвара. Вишну е прикажан со четири раце, но неговите атрибути недостасуваат (оштетени). Недостасува правоаголната кула на структурата на храмот. Типичниот дизајн на *кудус* и малите квадратни светилишта се дел од аранжманот на корнизот. Надворешните ѕидови имаат резби на Кришна како го убива демонот Кеси, Кришна танцува над Калија (седумте змија со качулки) и Вишну седи на неговото возило Гаруда во чинот на спасување на Гајендра (слон) од устата на крокодил. Натписот забележан во писмото Палава Грант е на надвратната страна што го означува како најраното светилиште на комплексот.

Целиот сложен ѕид што ги опкружува храмовите е извајан со големи скулптури на Нанди, возилото или планината на Шива, а исто така и со Јалис и Варахас (вепари).

### Лав монолит

Податотека:Shore temple lion.jpg Светилиште на лавови Махишасурамардини Дурга
Монолитна скулптура на делумно врежан и делумно извајан лав со дупка во торзото е подигната во сложениот ѕид на храмскиот комплекс. На задната страна на сликата е извајана минијатурна слика на Дурга, која е приказ на Дурга како Махишасаурамардини. Отворената уста на лавот се заклучува како претстава за неговата улога на омилен лав.

### Минијатурен храм

Во 1990 година, Археолошкото истражување на Индија (АСИ) откри минијатурно светилиште со ликот на Бувараха во затворен тип на бунар. Ова е датирано од владеењето на кралот Палава Нарасимхаварман Мамала (АД 638–660). Тој бил ограден со елипсовиден бунар изграден за време на периодот на Рајасимха (700–728 н.е.). Тие се врежани на основата на која има и лежечкиот Вишну во комплексот Шор храм. Минијатурното светилиште е исто така посветено на Шива.

 Резервоарот за вода во комплексот Shore Temple
Има шеснаесетстрана основа која е издлабена од камен. Кружниот ѕид и надградбата се од конструктивен тип. На пиластрите се прикажани лавови. Пријавен е како уникатен едностепен храм и не е виден во другите храмови од периодот на Палава. Неговата кружна шикара е во архитектура во стилот на весара. Шихарата е подигната на кружна *грива*, која има *кудус* и *маха-насика* на четирите страни и секоја *нашика* има слика на Ганеша. Недостасува каласата над шикара. Резбата на Бувараха го прикажува Вараха како инкарнација на свиња на Вишну. Оваа слика е во необична форма, за разлика од другите прикази на Вараха во другите региони на земјата, бидејќи не е прикажан ниту Будеви, ниту океан. Приказот е во форма на Вараха како изведува нуркачки чин во океанот за да го спаси Будеви или мајката земја. Симболиката на овој чин го означува митот, само кога храмот е потопен во вода, бидејќи е под нивото на земјата. Скулптурата се гледа скршена, а на основата има натпис што се однесува на титулите на кралот Палава Рајасимха. Ѕидот што го опкружува храмот за да спречи навлегување на песок од морето има и натпис на најгорниот слој, со писмо Палава-Гранта, што го поистоветува кралот со Арџуна .

Поврзано
--------

* Седум пагоди на Махабалипурам
* Посета на величественоста на палавите - храмот на брегот, Махабалипурам Архивирано на 8 ноември 2020 г.

* Aerial view of the Shore TempleAerial view of the Shore Temple
* Shore Temple, left sideShore Temple, left side
* Shore Temple, right sideShore Temple, right side
* Shore Temple, View of Shore TempleShore Temple, View of Shore Temple
* Shore Temple, Temple VimanamShore Temple, Temple Vimanam
* Shore Temple, ок. 1914. Courtesy J.W. CoombesShore Temple, ок. 1914. Courtesy J.W. Coombes
* Shore Temple nightShore Temple night
* Shore temple, Mahabalipuram, India.Shore temple, Mahabalipuram, India.
* Kathak Danseuse Namrata Rai at Sea Shore TempleKathak Danseuse Namrata Rai at Sea Shore Temple
* 

1. ↑  „World Heritage Sites – Mahabalipuram: Group of Monuments Mahabalipuram (1984), Tamil Nadu". Archaeological Survey of India by National Informatics Centre. Посетено на 30 December 2012.
2. 1 2  „The Shore Temple, Mamallapuram". Onlinenu Library of Encyclopædia Britannica. Посетено на 30 December 2012.
3. 1 2 3 4  Ching, Frank; Jarzombek, Mark; Prakash, Vikramaditya (2007). *A Global History of Architecture*. New York: John Wiley and Sons. стр. 274. ISBN 978-0-471-26892-5.
4. ↑  „Group of Monuments at Mahabalipuram". World Heritage. Посетено на 2007-02-08.
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  „Mahabalipuram – The Workshop of Pallavas – Part V". *Shore Temple*. Puratatva.com. 14 September 2010. Архивирано од изворникот на 23 January 2014. Посетено на 27 February 2013.
6. 1 2  „The Shore Temple stands its ground". *The Hindu*. 30 December 2004. Архивирано од изворникот на 30 December 2004. Посетено на 30 December 2012.
7. ↑  Thapar, Binda (2004). *Introduction to Indian Architecture*. Singapore: Periplus Edition. стр. 51. ISBN 978-0-7946-0011-2.
8. ↑  „The Shore Temple stands its ground". *The Hindu*. Chennai, India. 2004-12-30. Архивирано од изворникот на 2004-12-30. Посетено на 2007-02-08.
9. ↑  Michael, George (198). *The Hindu Temple*. Chicago, Illinois: University of Chicago. стр. 134–135. ISBN 978-0-226-53230-1.
10. ↑  „Mamallapuram". Art and Archaeology.com. Посетено на 30 December 2012.
11. ↑  „Somaskanda". Art and Archaeology.com. Посетено на 27 February 2013.
12. ↑  Ghose, Rajeshwari (1 January 1996). *The Lord of Ārūr: The Tyāgarāja Cult in Tamilnāḍu : a Study in Conflict and Accommodation*. Motilal Banarsidass. стр. 12, 36–. ISBN 978-81-208-1391-5. Посетено на 27 February 2013.
13. ↑  „World Heritage Sites – Mahabalipuram – Excavated Remains". Archaeological Survey of India through National Informatics Centre. Посетено на 27 February 2013.
14. ↑  „Vṛṣabhavāhanamūrti in Literature and Art". *Annali del Istituto Orientale, Naples*. **56** (3): 305–10. 1996. На `|first=` му недостасува `|last=` (help)
15. ↑  *Rock-cut Model Shrines in Early Medieval Indian Art* (англиски).
16. ↑  Rajarajan, R. K. K. „Vṛṣabhavāhanamūrti in Literature and Art". *Annali del Istituto Orientale, Naples* (англиски).
17. ↑  „World Heritage Sites – Mahabalipuram – Excavated Remains". Archaeological Survey of India through National Informatics Centre. Посетено на 30 December 2012.