**Црвеноклуната галица** (науч. *Pyrrhocorax pyrrhocorax*) е врапчевидна птица од семејството на враните (*Corvidae*), еден од двата вида на родот галици (*Pyrrhocorax*). Нејзините осум подвида се размножуваат низ планините и крајбрежните грбени од западниот брег на Ирска и Велика Британија, на исток низ јужна Европа и северна Африка до централна Азија, Индија и Кина. Оваа птица порано била распространета и низ Македонија, но сега кај нас повеќе не се размножува.

Таа има сјајни црни пердуви и долг надолу свиен црвен клун, црвени нозе и гласен, ѕвонлив повик. Лета со лебдење и раширени примарни пердуви на крилјата. Се спарува за цел живот и живее на истата територија.

Таксономија и систематика
-------------------------

Црвеноклуната галица за првпат беше опишана од Linnaeus во неговата *Систем на природата*, 1758 како *Upupa pyrrhocorax*. Преместена е во сегашниот род галици (*Pyrrhocorax*), од Мармадјук Тунстал (Marmaduke Tunstall), 1771 во неговата *Орнитологија Британика*. Името на родот потекнува од грчкото *πύρρος (purrhos)* - „со боја на оган" и *κόραξ (korax)*- „гавран". Единствен втор член на родот е жолтоклуната галица (*Pyrrhocorax graculus*).

Има осум подвида, иако разликите меѓу нив се многу мали:

* *P. p. pyrrhocorax*, номинираниот подвид, и најмал, ендемски е на Бринаските Острови;
* *P. p. erythropthalmus*, ( Vieillot,1817 како *Coracia erythrorhamphos*), распространет низ континентална Европа, вклучувајќи ја и Грција. Поголем е и позеленкав од номинираниот;
* *P. p. barbarus*, ( Varie, 1954), постојан жител на северна Африка и дел од Канарските Острови; во споредба со *P. p. erythropthalmus*, е поголем, има подолги крилја и опашка и перјето има позеленкав сјај;
* *P. p. baileyi*, (Austin L. Rand & Vaurie, 1955), со побледо перје; ендемски во Етиопија и зафаќа две сосема одвоени области, можно е да станува збор и за два различни подвида;
* *P. p. docilis*, (Gmelin, како *Corvus docilis*, 1774),; распространет е од Грција до Авганистан, поголем е од африканскиот подвид, со помал клун, а перјето е многу зеленкаво со малку сјај;

Младенче *P. p. himalayanus* во Индија
* *P. p. himalayanus*, (Gould, 1862 како *Fregilus himalayanus*); од Хималаите до западна Кина, се соединува со *P. p. docilis* на западниот дел од опсегот; најголем подвид, со долга опашка и со син или виолетовосин сјај на пердувите;
* *P. p. centralis*, (Stresemann, 1928); Средна Азија. Помал и не толку синкав како *P. p. himalayanus*, и разликата со следниот подвид е дискутабилна;
* *P. p. brachypus*, (Swinhoe, 1871 како *Fregilus graculus var. brachypus*); централна и северна Кина, Монголија и јужен Сибир. Сличен е со *P. p. centralis* но со послаб клун.

Опис
----

*P. p. pyrrhocorax*; номинираниот подвид, во лет, Англија
Споредба на црвеноклуна (лево) и жолтоклуна галица (десно). Крилјата на црвеноклуната се со пораширени и подлабоки „прсти" од примарните пердуви, а при стоење крилјата се подолги од опашката.
Јајце
Црвеноклуната галица е долга 39-40 см, има распон на крилјата 73-90 см и тежи околу 310 грама. 
Перјето ѝ е кадифеноцрно со зеленкав сјај и има долг црвен, надолу свиен клун и црвени нозе. Половите се исти, но младенчињата имаат портокалов клун и розови нозе, до првата есен и понесјајни пердуви.

Повикот ѝ е силен, ѕвонлив *чии-оу*.

Поведение
---------

Црвената галица е постојан жител, не е преселница, а нејзиното живеалиште се високите планини меѓу 2.000 и 2.500 метри надморска височина во северна Африка, 2.400-3.000 на Хималаите, а се лете се среќава на височина од 6.000 па дури и до 7.950 метри, на Монт Еверест.

### Исхрана

Црвената галица, главно се храни со инсекти, пајаци и други безрбетници од земјата, а најмногу со мравките кои веројатно се најзначаен дел од исхраната. Во Средна Азија стојат на диви или домашни цицачи и се хранат со нивните паразити. Иако безрбетниците го сочинуваат најголемиот дел од исхраната, сепак, тие јадат и растителна храна, како жито, јачмен и сл. 
Најчесто се хранат на испасена трева (или искосена).

### Размножување

Црвеноклуната галица половата зрелост ја достигнува на тригодишна возраст и вообичаено има по едно легло годишно. Откако ќе се спарат, остануваат заедно цел живот. Гломазното гнездо го градат во пукнатини на карпи, гребени, или копаат длабока дупка во песок (речиси 1 метар), а понекогаш и на зградите во урбаните средини (во Монголија). Однадвор е направено од груби гранки и корења, а внатре го постилаат со волна или влакна.
Несат 3-5 јајца, кремави со кафеави и сиви точки и дамки.

Женката ги инкубира 17–18 дена, а за тоа време мажјакот ја храни. Пилињата ги хранат обата родитела додека да се оперјат за 31-41 ден.
Просечниот животен век на овие птици е 7 години, но регистрирана е старост од 17.

Статус
------

Црвеноклуната галица има широка распростанетост на околу 10 милиони км² и популација од 86,000 до 210,000 поединци во Европа и глобално таа не е во опаѓање. Затоа спред Црвениот список на МСЗП е вид со најмала загриженост од исчезнување.

Но, Европската популација опаднала и се фрагментирала поради загубата на традиционалното земјоделство, прогон или уништување на местата за гнездење. На некои места популацијата сега е стабилизирана, а само во Шпанија има широка распространетост. Всушност, во Европа, се смета за ранлив вид.

Во културата
------------

Во старогрчката митологија, оваа птица, позната како „морска врана" се сметала за света на титанот Крон кој живеел на Калипсовиот Блажен Остров.

Наводи
------

1. 1 2  BirdLife International (2012). „*Pyrrhocorax pyrrhocorax*". *IUCN Red List. Version 2012.1*. International Union for Conservation of Nature. Посетено на 16 July 2012.
2. ↑  Linnaeus, C (1758). *Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata* (латински). Holmiae. (Laurentii Salvii). стр. 118. U. atra, rostro pedibusque rubris
3. ↑  Tunstall, Marmaduke (1771). *Ornithologia Britannica: seu Avium omnium Britannicarum tam terrestrium, quam aquaticarum catalogus, sermone Latino, Anglico et Gallico redditus* (латински). London, J. Dixwell. стр. 2.
4. 1 2 3 4  „Chough  *Pyrrhocorax pyrrhocorax*  [Linnaeus, 1758]". *BTOWeb BirdFacts*. British Trust for Ornithology. Посетено на 6 February 2008. Не се допушта закосување или задебелување во: `|work=` (help)
5. ↑  „ITIS Standard Report Page: *Pyrrhocorax*". Integrated Taxonomic Information System. Посетено на 5 February 2008.
6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Madge, Steve; Burn, Hilary (1994). *Crows and jays: a guide to the crows, jays and magpies of the world*. A&C Black. стр. 133–5. ISBN 0-7136-3999-7.
7. ↑  Vieillot, Louis Jean Pierre (1817). *Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle* (француски). volume 8, 12.
8. 1 2  Vaurie, Charles (1954). „Systematic Notes on Palearctic Birds. No. 4 The Choughs (*Pyrrhocorax*)". *American Museum Novitates* (1658). hdl:2246/3595.
9. ↑  Rand, Austin Loomer; Vaurie, Charles (1955). „A new chough from the highlands of Abyssinia". *Bulletin of the British Ornithologists' Club*. **75**: 28.
10. ↑  Gmelin, Johann Friedrich (1774). *Reise durch Russland* (германски). volume 3, 365.
11. ↑  Gould, John (1862). „Two new species of hummingbird, a new *Fregilus* from the Himalayas and a new species of Prion". *Proceedings of the Zoological Society of London*: 125.
12. ↑  Stresemann, Erwin (1928). „Die Vögel der Elburs Expedition 1927". *Journal of Ornithology* (германски). **76** (2): 313–326. doi:10.1007/BF01940684.
13. ↑  Swinhoe, Robert (1871). „A revised catalogue of the birds of China and its islands, with descriptions of new species, references to former notes, and occasional remarks". *Proceedings of the Zoological Society of London*: 383.
14. ↑  Baietto, Marco; Masin, Simone; Vaghi, Serena; Padoa-Schioppa, Emilio (2007). „Observation of Red-Billed Chough (*Pyrrhocorax pyrrhocorax*) Removing Fur from Himalayan Tahr (*Hemitragus jemlahicus*)" (PDF). *Research Journal of Biological Sciences*. **2** (1): 89–90.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link)
15. ↑  Roberts, P. J. (1985). „The choughs of Bardsey". *British Birds*. **78** (5): 217–32.
16. ↑  „Chough *Pyrrhocorax pyrrhocorax* (breeding)" (PDF). Joint Nature Conservation Committee. Архивирано од изворникот (PDF) на 2011-02-04. Посетено на 6 February 2008.
17. ↑  „Книга петта, „Одиесеја" од Хомер". *The Odyssey of Homer*. Архивирано од изворникот на 2016-03-13. Посетено на 22 March 2008.

Надворешни врски
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Црвеноклуна галица" на Ризницата ? |

* RSPB информации, звуци и видеа
* ARKIVE фотографии Архивирано на 15 јануари 2008 г.
* Возраст и пол (PDF; 3.0 MB) од Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze Архивирано на 26 декември 2011 г.
* Црвеноклуна галица на поштенски марки