*За птицата видете Гавран.*
„Гарванот" ја прикажува мистериозната гарванова посета на раскажувачот во жалење, како што е илустрирано во оваа слика од Џон Тениел (1855).
**Гарванот (**англиски: *The Raven*) — наративна поема на американскиот писател Едгар Алан По, објавена во јануари 1845 година. Забележителна е по својата музикалност, стилизиран јазик и натприродна атмосфера. Раскажува за мистериозната посета на гарван (гавран) кој може да зборува кај еден расеан љубовник и го следи неговото бавно пропаѓање во лудило. Љубовникот, често препознаен како студент, ја жали загубата на неговата љубов Ленора. Гарванот, седнат на бистата на Атина Палада, ја истражува и продолжува неговата мака со постојаното повторување на зборот „невермор" (*nevermore* - никогаш повеќе). Низ поемата, По врши алузии на фолклорот и на различни класични дела.

По тврдел дека ја напишал поемата многу логично и методично. Неговата намера била да напише поема која ќе им биде допадлива и на критичките и на модерните вкусови, како што објаснува во неговиот следен есеј „Филозофијата на композицијата". Поемата била делумно инспирирана од гарванот кој се појавува во романот на Чарлс Дикенс, *Барнаби Руџ: Приказна за немирите од осумдесеттите*. По го позајмува комплексниот ритам и метрика од поемата на Елизабет Берет, „Додворувањето на лејди Џералдин".

Првото издание на „Гарванот" на 29 јануари 1845 во весникот *New York Evening Mirror* го направило По широко популарен во неговото животно доба. Поемата била наскоро повторно печатена, пародирана и илустрирана. Иако некои критичари не се согласуваат за вредноста на поемата, таа останува како една од најпознатите поеми што се некогаш напишани.

Текстот на песната
------------------

Македонскиот препев е од Гане Тодоровски.

>  Еднаш среде полноќ една, покрај стари книги седнат,  
> 
> дури водев в соба бледна со тајната ука спор,  
> 
> дури дремлив тонев в скука, зачув некој тропнеж тука,  
> 
> зачув некој како чука на портата однадвор.  
> 
> „Некој гостин" – реков, - чука однадвор!"  
> 
> Тоа сал и ниту збор.  
> 
>   
> 
> Ах, си спомнам, многу јасно: в декемвриска вечер касна,  
> 
> жарта в пепелта што згасна го засени мојот взор.  
> 
> Жедно утрото го пекав; од книгите штуро чекав  
> 
> спас од болот што ме штрека, бол по еден редок збор,  
> 
> збор Ленора, свидна мома, тој ангелски убав створ,  
> 
> Таа вечна неизгор.  
> 
>   
> 
> А завесата од свила, в пурпур сета што се слила,  
> 
> грозен шун во себе скрила. На ужас се чиниш створ!  
> 
> Па срцето дури бие, јас го молам да се свие:  
> 
> „Некој гост е пти се крие пред портата однадвор –  
> 
> доцен гост е што се крие пред портата однадвор" –  
> 
> Тоа сал и ниту збор!  
> 
>   
> 
> Веднаш срдито се вденав, мигум својот глас го кренав:  
> 
> „Човек ли сте или жена, простете е мојот збор;  
> 
> врз клепкиве дремка стежна, а пак вие в ноќва мрежна  
> 
> тропнавте со усет нежна на вратата однадвор" –  
> 
> тоа реков, порти ширум отворив и пратив взор –  
> 
> Надвор мрак и ниту збор!  
> 
>   
> 
> Длабоко во мракот страшен долго стоев втренчен, вџашен,  
> 
> сонувајќи сон незнаен ни на еден смртен створ;  
> 
> Спокој секаде се свлече, мирнотија в ноќта тече,  
> 
> збор единствен што се рече беше тажен, шепнат збор,  
> 
> збор, Ленора, што низ ехо се врати одговор.  
> 
> Тоа сал и ниту збор.  
> 
>   
> 
> В собата штом дојдов назад, сетив: морници ме лазат,  
> 
> зачув некој како чука пак со удар тап и спор.  
> 
> Па си реков: „дај, ќе идам до прозорецот, да видам,  
> 
> треба сигурен да бидам таен ли е некој створ!-  
> 
> Да се смирам сал за малку од тропнежот однадвор"-  
> 
> Вон сал ветер развигор.  
> 
>   
> 
> Панѕурите штом ги турнав, прекумене нешто јурна,  
> 
> низ прозорецот се втурна Гарван горд до темен взор.  
> 
> Ни да климне глава само, ни да запре в таа штама,  
> 
> но со лик на лорд ил’ дама к’о што дојде однадвор,  
> 
> врз бистата на Палада, над вратата, овој створ  
> 
> претна, седна и ни збор!  
> 
>   
> 
> И со таа птица света, што пред малку тука сета  
> 
> одважна и строга сета, почнав чуден разговор:  
> 
> „Бувка немаш да се реси, сепак плашлива ти не си,  
> 
> грозно, страшно сениште си, Брегот ноќен ти е двор –  
> 
> речи, какво име носиш в Плутоновиот ти хор?"  
> 
> Тој сал гракна: „Nevermore!"  
> 
>   
> 
> Станав плен на почудица, кога таа грда птица  
> 
> ја чув како зборна в мракот сосем јасен одговор!  
> 
> Никој смртен жив створ вака, среде глува ноќна мрака,  
> 
> не чул птица да му грака и да му праќа огнен взор –  
> 
> птица или друга лишка да му праќа огнен взор  
> 
> со збор еден: „Nevermore!"  
> 
>   
> 
> Гарванот, штом седна таму, еден збор тој гракна само  
> 
> в душа божем тој збор може сам да начне разговор.  
> 
> Друго појќе нид а каже, ни да пафне пердув влажен,  
> 
> дур не сронив мрмор тажен: „Осамен сум долго створ.  
> 
> И ти како мојта Надеж исчезнат ќе бидеш створ!"  
> 
> Тој сал гракна: „Nevermore!"  
> 
>   
> 
> Изненаден, мигнум трепнав, од одветот негов сепнат,  
> 
> „Сомневање нема", шепнав, „Се` е тоа празен збор".  
> 
> Од несреќен стопан сметен, кого пропаст го сплете  
> 
> и го следи уште, ете, до песните преумор,  
> 
> тажачките песни, припев на Надежта непрегор  
> 
> од вечното: „Nevermore!"  
> 
>   
> 
> Но Гарванот грак што срони, макар тажен, в смев ме гони,  
> 
> па на столот седнав сонлив со втренчен во него взор;  
> 
> Врз кадифе глава веднам, но ми тежи мисла една,  
> 
> мисла тажна, мисла бледна: кој е овој зловест створ?  
> 
> Овој кобен страшен хишник каков ли е судботвор  
> 
> со своето: „Nevermore!"  
> 
>   
> 
> В плен на такви мисли седев, птицата со глед ја следев,  
> 
> без да речам ниту еден, дури ниту еден збор;  
> 
> В плен на такви мисли вивнат, понабргу потем стивнав  
> 
> и врз кадифе да здивнам, се отпуштив нем и спор,  
> 
> врз кадифето кај Она нема веќе к’о жив створ  
> 
> Пак да седне, „Nevermore!"  
> 
>   
> 
> Одненадеж, ми се чини, мирис воздухот да прими  
> 
> божем крилни серафими кадат тамјан беспрекор;  
> 
> „Страдалнику", реков тогај, „Ова дар ти е од бога;  
> 
> по ангели тој ти прати мир и непент којто мати.  
> 
> Испи го и тогај мора да ja заборавиш Ленора!"  
> 
> грак се слушна: „Nevermore!"  
> 
>   
> 
> „Пророку!", му реков право, „птица ли си или ѓавол!  
> 
> Сеедно е кој те пратил! Сотона ли, друг ли створ!  
> 
> Полн со очај, смел ил’ злобен, дојден ваму в крајов кобен,  
> 
> в дом кај што цари ужас гробен, дај ми искрен одговор:  
> 
> речи, дали Гилеада има цер за тој што страда?"  
> 
> Тој сал гракна: „Nevermore!"  
> 
>   
> 
> „Пророку!", му реков право, „птица ли си или ѓавол!  
> 
> Те колнам во тој што в светот владее над секој створ„  
> 
> Речи и` на мој’ва душа, која јадови ја гушат,  
> 
> дали повторно ќе ја гушка Ленора со љубен вор?  
> 
> Дали пак во далек Еден ќе прегрне свиден створ?"  
> 
> Тој сал гракна: „Nevermore!"  
> 
>   
> 
> Нека биде тој збор сега збор разделбен, а не шега,  
> 
> птицо или враже, бегај в Плутоновиот ти двор!  
> 
> Не оставај пердув траги, спомени од твојте лаги,  
> 
> остави ме в мисли драги, престани со твојот збор!  
> 
> Од срцево извади го клунот свој, тој клун на нор!  
> 
> Грак се слушна: „Nevermore!"  
> 
>   
> 
> А Гарванот ни да претне, ниту пак замиг да летне  
> 
> од бистата на Палада, туку како кобник створ  
> 
> над вратата бдее, молчи, со поспани демон-очи,  
> 
> И врз подот сенка дрочи, без да гракне ниту збор;  
> 
> и врз таа сенка – темна, душава, знам, веќе нема,  
> 
> да се крене. „Nevermore!"
> 
> 
> —Едгар Алан По
> 
> 
>

Наводи
------

1. ↑  Мајерс, 163
2. ↑  Силверман, 239
3. ↑  Коплеј и Хејс, 192
4. ↑  Силверман, 237

Користена литература
--------------------

* Силверман, Кенет. *Edgar A. Poe: Mournful and Never-ending Remembrance*. Њујорк: Harper Perennial, 1991. ISBN 0-06-092331-8
* Копли, Ричард и Кевин Хејс. „Two verse masterworks: 'The Raven' and 'Ulalume'", собрано во *The Cambridge Companion to Edgar Allan Poe*, уредено од Кевин Хејс. Њујорк: Cambridge University Press, 2002. ISBN 0-521-79727-6
* Мејерс, Џефри. *Edgar Allan Poe: His Life and Legacy*. Њујорк: Cooper Square Press, 1992. ISBN 0-8154-1038-7

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Нормативна контрола | 
* WorldCat
* VIAF: 174920976
* LCCN: n82225090
* GND: 4217729-7
* BNF: cb12038661v (податоци)
* BNE: XX2135733

 |

 |