**Руско-украинската војна** (украински: *російсько-українська війна*, руски: *российско-украинская война*), исто така, **Руска вооружена агресија против Украина**, исто така, **Војна за независност на Украина** (украински: *Війна за незалежність України*) — директна и индиректна употреба на вооружена сила од страна на Руската Федерација против суверенитетот и територијалниот интегритет на Украина. Отворените компоненти на Руската вооружена агресија против Украина, која започна во 2014 година, се:

* **Заземање на Крим од страна на Русија** во февруари-март 2014 година (со последователниот почеток на привремената окупација на полуостровот од страна на Русија на 20 февруари 2014 година)
* **Војната во источна Украина (Донбас)** од април 2014 година, која започна со создавањето на таканаречените Доњецк и Луганск „народни републики" под превезот на „народни" говори на руските специјални служби
* **Руската инвазија на Украина** на 24 февруари 2022 година, која започна по долгото воено засилување и признавањето од страна на Русија на ДНР и ЛНР како државни ентитети.

Од јануари 2021 година, според Обединетите нации, вкупниот број на жртви во војната е 13.100-13.300. Ова вклучува 3.375 цивилни жртви, приближно 4.150 украински воени жртви и приближно 5.700 проруски милитанти. Скоро 1,8 милиони луѓе станаа ВРЛ.

На 27 јануари 2015 година, Врховната Рада на Украина ја призна Руската Федерација како агресор.

Предуслови
----------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Руско-украинска војна |
| --- |
|  |
| 
* **Позадина**

* Новорусија
* Распад на Советскиот Сојуз
* Руско-украински односи
* Меморандум од Будимпешта
* Судир на островот Тузла (2003)
* Портокалова револуција
* Говор на Владимир Путин во Минхен (2007)
* Руско-украински гасов спор
* Евромајдан
* Револуција на достоинството

(хрватски)
* **Крим**

* *Руска*
* *Зелени човечиња*
* *Кримнаш*

* Кримски парламент
* Јужна поморска база
* Симферопол (2014)
* Керчки Проток (2018)
* Руски протести (2014)

(хрватски)
* **Главни теми**

* + Припојување од Московската патријаршија
	+ шизма
* Информативна војна 
	+ сајбервојна
	+ хакерски напади
	+ сајберски напади
* Белоруско учество
* Меѓународни санкции
* Медиумски портрет
* Странска (воена помош
* хуманитарна помош)

(хрватски)
* **Војна во Донбас**

* *Времеплов*
* Заземање на Донецк
* Славјанск
* Краматорск
* Артемивск
* Мариупол
* Севиеродонецк
* Соборување на Ил-76
* Ракетен напад на Зеленопилија
* Карливка
* Донечки аеродром (1)
* Погранична база Луганск
* Красни Лајман
* Судири во сектор Д
* Големиот напад (2014)
* Шахтарс
* Хорливка
* Јасинувата
* Иловаиск
* Новоазовск
* Мариупол (1)
* Донечки аеродром (2)
* Дебаљцево
* Широкин
* Маринка
* Свитлодарск
* Авдиивка
* Меѓународно признавање

**Напад на цивили**
* Словјанск
* Лет 17 на Малезија ерлајнс
* Новосвитливка
* Волноваха
* Мариупол
* Краматорск
* Станица Луханска

(хрватски)
* **Руска инвазија на Украина (2022)** (*Времеплов*)

* *Вовед на инвазијата (Реакции)*

* Обиди за атентат врз Володимир Зеленски
* Офанзива во Киев
	+ Антонов
	+ Киев
* Кампања во североисточна Украина
	+ Харков
	+ Чернигов
* Кампања во Источна Украина
	+ Мариупол
	+ Изиум
	+ Донбас
		- Севиеродонецк
		- Лисичанск
		- Бахмут
	+ Украинска источна контраофанзива
* Кампања во Јужна Украина
	+ Херсон (1)
	+ Мелитопол
	+ Миколаев
	+ Вознесенск
	+ Украинска јужна контраофанзива
		- Херсон (2)

* **Ефекти и последици**

* + *Економско влијание*
	+ *Мировни преговори*
	+ *Протести во окупирана Украина*
	+ *Воени злосторства*
	+ *Владини и меѓувладини реакции*
	+ *Невладини реакции*
	+ *Протести*
		- *Руски протести*
	+ Случај на МСП
	+ Налог за апсење

 |

 |

### Глобални предуслови и причини за конфронтација

Главните предуслови за конфронтацијата меѓу Русија и Украина, која ескалира во вооружена агресија на Русија против Украина, се системската криза на руската државност, трансформирана од руските политичари во обиди за обновување на Руската империја, проширување на контролата врз дел од светот и задржување на светот. хегемонијата изгубена со распадот на Советскиот Сојуз.економски пад.

### Револуцијата на достоинството

 Евромајдан во Киев, 27 ноември 2013 година
На 21 ноември 2013 година, во Украина започнаа антивладини протести како одговор на одлуката на Кабинетот на министри на Украина да ги прекине подготовките за потпишување на Договорот за асоцијација меѓу Украина и Европската унија. Како дел од протестите на крајот на 2013 година, имаше, особено, митинзи, демонстрации, студентски штрајкови.

Генерално, овие протести имаа за цел да го задржат легално воспоставениот геополитички курс на Украина кон Европа, што за Русија значеше не само понатамошно повлекување на Украина од руската контрола, туку и економски, политички и, на долг рок, воени гаранции на Украина.

Победата на Револуцијата резултираше со смена на претседателот Јанукович од власт и неговото бегство во Русија, обновување на уставот на Украина од 2004 година, укинувањето на диктаторските закони и распишувањето на предвремени претседателски избори. Промената на власта драматично го намали влијанието на Русија во Украина.

Револуцијата на достоинството беше изговорот што Русија го искористи за да ја започне агресијата, но не и причината за војната. Постојат дури и верзии дека руските специјални служби намерно работеле на радикализирање на протестите за да ја уништат украинската државност воопшто и дека сè уште го користеле моментот на привремено отсуство на претседателот и други високи функционери, вклучително и агенциите за спроведување на законот, за да го заземат Крим.

Подготовка на Русија за агресија и компоненти на агресија
---------------------------------------------------------

### Информативна војна

Клучниот предуслов за конфликтот беше се понепријателската политика на путинистичката Руска Федерација кон Украина. Оваа политика, со оглед на содржината на руската пропаганда во медиумите, стана едноставно непријателска во последниве години, трансформирајќи се од антиукраинска пропаганда во воена пропаганда. Агресивноста на руската политика кон Украина резултираше со првите жртви на украинската страна дури и за време на режимот контролиран од Русија Јануковича. Со цел да се спротивстави на влијанието на руската пропаганда, Државниот комитет за телевизија и радио емитување на Украина во летото 2014 година започна да се бори против сепаратистичките и антидржавните материјали во медиумите.

### Правна војна

Еден од аспектите на подготовката на Русија за агресија беше правната конфронтација меѓу Русија и Украина. Правна и правна поддршка на конфронтацијата од страна на Русија беше спроведена на највисоко законодавно ниво со усвојување одредени резолуции за прашања што овозможија најефективниот, од гледна точка на руската политика, да помогне во решавањето на проблемот со враќањето на контролата врз Украина. Меѓу таквите прашања, најразвиени беа правниот статус на Крим, нивото на соработка на Украина со НАТО и статусот на рускиот јазик во Украина.

### Економска војна

Предуслов за почеток на вооружената агресија против Украина беше економското крвопролевање на Украина, кое беше извршено со директен економски притисок преку трговски и царински конфронтации, блокирање на украинската трговија, блокирање на испораките на гас и друго. Во исто време, економското крвопролевање во Украина често се случуваше во отсуство на делотворна опозиција или дури и директна поддршка од украинските политичари. Како пример, потпишувањето на договорот за гас од страна на Јулија Тимошенко кој беше крајно неповолен за Украина беше претставено како значајно политичко достигнување на Кабинетот на министри на чело со неа.

Економската војна против Украина беше насочена првенствено против економиите на источна и јужна Украина, кои поради одредени одлики зависеа од Руската Федерација, особено како приматели на суровини и енергија од Русија и како пазар за значителен дел од сопствената производи.

### Руската православна црква во војна

Голем дел од населението што зборува руски во источна Украина, силното влијание на руските медиуми и руската црква, како и хибридната природа на руската војна против Украина доведоа до директно и индиректно учество на Руската православна црква во вооружена агресија против Украина. Меѓу индиректните вмешаности на РПЦ во агресијата против Украина е и пораката на московскиот патријарх Кирил до цариградскиот патријарх Вартоломеј, во која патријархот Кирил изјавил дека од Мајдан, „расколниците" (т.е. Украинска Православна Црква - Киевски Патријархат) и Унијатите „отворено повикале на искоренување на во Украина, а „со почетокот на непријателствата, унијатите и расколниците, примајќи оружје, под маската на антитерористичка операција почнаа да вршат директна агресија против свештенството на канонската Украинска православна црква на исток".

Покрај индиректната вмешаност на црквата, евидентирани се и фактите за нејзиното директно учество во агресијата. Конкретно, беше откриено дека некои терористички групи во Русија биле концентрирани во црквите, а некои „свети отци" директно биле вклучени во непријателствата против Украина.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | Ако имаше една црква во Украина, немаше да има војна, бидејќи Путин немаше да има поддршка во Украина. Сега го има — Московска патријаршија. Свештенството и верниците на Московската патријаршија, сепаратистите и агресорите помагаат не само со зборови, туку и со дела. | "|
| — , Филарет Киевски |

Хронологија
-----------

### „Законодавна поддршка" на агресијата

Вооружени војници без ознаки за идентификација на територијата на аеродромот Симферопол
На 1 март 2014 година, Советот на Федерацијата на Руската Федерација го поддржа барањето на рускиот претседател Владимир Путин за дозвола за користење на вооружените сили на Руската Федерација на територијата на Украина. Во врска со руската агресија, Советот за национална безбедност и одбрана на Украина одлучи да ги доведе вооружените сили на Украина во целосна борбена готовност и разви „детален акционен план во случај на директна воена агресија од страна на Руската Федерација".

### Окупација на Крим (22 февруари — 18 март 2014 година)

На 23 февруари 2014 година, започнаа проруските и проукраинските митинзи (на последните присуствуваа голем број кримски Татари предводени од водачот на Меџлисот Рефат Чубаров ). На 27 февруари, неидентификувани вооружени лица (најверојатно поранешни борци на специјалната единица Беркут беа распуштени на 25 февруари, кои учествуваа во задушувањето на протестите во Киев, и руските специјални сили) ја зазедоа и блокираа Врховната Рада на Крим и други административни и административни згради, комуникациски институции, масовни медиуми итн. На нивно барање, во Парламентот на Крим дојдоа некои пратеници, кои гласаа за референдум за проширување на автономијата на Крим на 25 мај 2014 година, на денот на претседателските избори во Украина. Сепак, присуството на кворум е под знак прашалник, бидејќи на медиумите не им беше дозволено да присуствуваат на состанокот. Датумот на референдумот набрзо бил сменет двапати: одложен за 30 март и потоа - на 16 март. Се промени и формулацијата на прашањето: наместо проширување на автономијата, се работеше за приклучување кон Русија. Меѓутоа, бидејќи Украина е унитарна држава, прашањето за одвојување на регионот може да се реши само на национален референдум. Имајќи го ова на ум, уште пред референдумот, лидерите на ЕУ, САД и многу други го прогласија за нелегален, а неговите резултати - неважечки.

Ноќта на 27 февруари вооружени непознати лица ги зазедоа зградите на Врховната Рада и Владата на Автономната Република Крим и поставија руски знамиња на зградите. Според народниот заменик Серхиј Куницин, административните згради биле запленети од професионално обучени луѓе вооружени со автомати, митралези, фрлачи на гранати итн. Според извештаите на медиумите, центарот на Симферопол бил блокиран од службениците за спроведување на законот, кои го вклучиле алармот, го ограничиле движењето на јавниот превоз.

На 16 март 2014 година се одржа „референдум" за статусот на Крим, на кој, според официјалните руски податоци, 96,77 % од жителите на АРЦ и градот Севастопол гласаа за повторно обединување на овие територии со Руската Федерација. На 17 март, Врховната Рада на Автономната Република Крим ја прогласи независноста на Република Крим, а на 18 март во салата Свети Ѓорѓи на московскиот Кремљ, рускиот претседател Владимир Путин заедно со самопрогласениот претседател на автономната Република Крим Сергеј Аксјонов, спикер состав на Русија. На 21 март, Советот на Федерацијата на Русија усвои закон за ратификација на Договорот од 18 март и закон за формирање на нови субјекти на федерацијата - Република Крим и градот од федерално значење Севастопол, консолидирајќи ја анексијата на овие региони кон Русија.

### Проруски акции на истокот и југот на Украина

### Цел и методи на говори

Карта на проруски акции во Украина (март-април 2014 г.)

---

     Проруски пропагандни собири  

     Заземање државни институции од проруски илегални вооружени групи  
     Привремено одземање на подрачната државна управа  

     Окупирана од Русија
Од 1 март 2014 година, беа одржани голем број акции со учество на руски специјални служби во источните, централните и јужните региони на Украина во март-април 2014 година, чии учесници главно беа за одвојување на југот и истокот на Украина и приклучување на овие региони кон Руската Федерација.референдум за федералниот систем на Украина, давајќи му на рускиот јазик статус на втора држава и против новата украинска влада. За разлика од овие акции, во источните и јужните региони, проукраинските сили одржуваат акции за поддршка на територијалниот интегритет на Украина и нејзиниот државен систем.

Окупацијата на Крим од страна на Руската Федерација и манифестациите на украинофобија на проруските демонстранти на југот и на истокот на Украина предизвикаа големо негодување кај населението во Украина, кое за неколку дена прерасна во масовни протести.

#### Настапи во Доњецк и Луганск

За време на демонстрациите, проруските активисти се обидоа да ги заземат државните институции (зградите на регионалните државни администрации во Доњецк и Луганск беа запленети). Избувнаа судири меѓу учесниците на проруските и проукраинските митинзи, од кои најголемиот се одржа во Доњецк, при што десетици беа повредени, а најмалку еден загинат.

#### Настапи во Харков

За време на демонстрациите, проруските активисти се обидоа да ја заземат и заземат регионалната државна управа во Харков. Избувнаа судири меѓу учесниците на проруските и проукраинските митинзи: од кои најголемиот се одржа во Харков.

На 2 мај 2014 година избувнаа судири, кои прераснаа во масовни немири во градот Одеса. Избила тепачка меѓу проукраински граѓани, ултраси на фудбалските клубови Чорноморец и Металист од една страна и проруски сепаратистички активисти од друга страна. Конфронтациите започнаа во центарот на градот на улиците Грецкаја, Дерибасовскаја и Грецкаја, а подоцна се претворија во прогон на проруските активисти во поголемиот дел од центарот на градот поради нивната локација, Куликово поле. Токму таму, на Куликовското Поле, најмногу жртви имаше, особено, поради палењето на сепаратистичкиот штаб во Домот на синдикатите.

Во пресметката загинаа 48 лица, 247 беа повредени, 6 од нив загинаа од прострелни рани, други при пожар во зграда на синдикат.

### Почеток на антитерористичката операција

Терористи во Славјанск
На 17 март во Украина за прв пат беше објавена мобилизација со указ на в.д Претседателот на Украина О.В. Турчинов.

Помеѓу 12 и 14 април, терористите зазедоа голем број административни згради во градовите во регионот на Доњецк: Славјанск, Краматорск, Артемивск, Лиман, Дружкивка, Јенакијево, Макеевка, Мариупол, Хорливка, Харцизск, Киров Ждановка.

На 15 април, украинските трупи влегоа во Славјанск и Краматорск и ја презедоа контролата над аеродромите во овие градови. Од 16 април до 1 мај, терористите на „ДНР" зазедоа административни згради во градовите Новоазовск, Сиверск, Комсомолск, Красноармејск и Родинске. На 28 април, во Луганск, сепаратистите го објавија создавањето на Луганската Народна Република и почнаа да ги заземаат административните згради во регионот Луганск. За периодот од 28 април - На 2 мај беа заробени: Станица Луханска, Луганск, Красни Луч, Первомаиск, Алчевск, Антрацит, Свердловск, Стаханов.

На 11 мај се одржаа псевдореферендуми за независноста на „ДНР" и „ЛНР". Според нив, за независност гласале 89,07 лица % и 96,2 % соодветно.

На 22 мај беше нападнат кампот за антитерористичка операција (АТО) кај Волноваха, сепаратистите и нанесоа неочекуван удар на украинската армија ноќе, а 18 војници беа убиени.

На 26 мај се случи битката за аеродромот во Доњецк, тоа беше првата голема успешна операција на силите АТО, со помош на авиони и слетување, беа убиени до 300 сепаратисти, додека украинската армија не претрпе никакви загуби.

Текот на ослободување на територијата од терористите од 1 јули
На 4 јуни силите на антитерористичката операција целосно го ослободија од терористите областа Лиман во Доњецк.

На 13 јуни, украинските трупи го ослободија Мариупол. На 14 јуни, сепаратистите собориле ИЛ-76 на Вооружените сили на Украина, кој превезувал војници на аеродромот во Луганск, при што загинале 49 лица, вклучително и екипажот на авионот. Истиот ден беа извршени бројни терористички напади на контролни пунктови на силите на антитерористичката операција, при што беа убиени 6 војници. Вкупно во текот на денот се загубија 55 лица, што е најголемата воена загуба во Украина од независноста.

Подготовките за примирје започнаа на 19 јуни, а главните сили за антитерористичка операција беа ставени под контрола на државната граница на Донбас, што всушност беше направено до вечерта.

### Едностран прекин на огнот (20-30 јуни 2014)

Движење на воена опрема на Украина, март 2015 година
На 20 јуни Петро Порошенко нареди прекин на непријателствата на териториите окупирани од терористите, а беше објавено примирје од 22:00 часот на 20 јуни до 10:00 часот на 27 јуни 2014 година. Во презентираниот план „прекин на огнот" имаше 15 задолжителни точки за негово спроведување.

За време на примирјето загинаа 27 украински безбедносни сили, а 69 беа ранети. Вкупниот број на сепаратистички напади врз позициите на АТО - 108 пати , особено терористите пукаа врз позициите на украинската војска на височините на Карачун, Краматорск, Амвросиевка и Рубижне , милитантите на „ДНР" ја зазедоа воената единица на Вооружените сили 3004, сместена во Доњецк. и собори Ми-8, при што загинаа 9 украински војници, вклучително и 3 членови на екипажот.

За време на едностраното примирје беа разменети 10 заложници.

По состанокот на Советот за национална безбедност и одбрана, Петро Порошенко донесе одлука за продолжување на едностраното примирје од 27 на 30 јуни. Одлуката предизвика широко распространето бес во општеството, армијата и волонтерските баталјони.

### Продолжување на антитерористичката операција

Александар Лукашенко и „Нормандиската четворка" во Минск. 11 февруари 2015 година
Со одлука на Советот за национална безбедност и одбрана, АТО беше обновен, во раните утрински часови на 1 јули 2014 година, украинската војска изврши воздушни и артилериски напади врз позициите на терористите во Славјанск, Краматорск, Луганск и други точки, беа нападнати вкупно 120 претходно истражени.

Во текот на 1 јули се случија тенковски битки во близина на Карливка и Доњецк, во Доњецк беше нападнат регионалниот полициски оддел на Доњецк, кој претходно се приклучи на ДНР, а терористичките минофрлачи истрелаа врз украинските позиции во близина на Славјанск. Словенската ТВ кула на планината Карачун.

Утрото на 2 јули, силите за антитерористичка операција влегоа во Луганск, започна битката за градот. Многу сепаратисти и се предадоа на украинската војска. 20 тенкови и 122 единици оклопни возила им биле доставени на милитантите на ЛПР од Русија, се знаело и дека се предадени 10 единици БМ-21 „Хаил".

Во битките кај Славјанск и Николаевка, на 3 јули беа уништени 6 бази на терористи, загуби - најмалку 150 лица од украинската војска - 2 загинати и 4 ранети.

На 5 јули, по поразот во Николаевка, терористите се повлекоа од Славјанск, украинските трупи го окупираа градот, го кренаа знамето на Украина. Сепаратистичките колони се повлекле од Краматорск, околу 1.000 милитанти, и заедно со колоната на Гиркин се преселиле во Доњецк. Истиот ден, Краматорск, Дружкивка и Костијантинивка беа ослободени од терористите. Сепаратистичките сили ги фрлија сите свои сили во одбраната на Доњецк, Луганск и Хорливка, оставајќи ги другите населби.

На 6 јули, украинските трупи го окупираа Артемивск, оставајќи 7 големи градови во Донбас под терористичка контрола: Донецк, Хорливка, Луганск, Снижне, Антрацит, Краснодон и Северодонецк.

На 10 јули, силите за антитерористичка операција извршија серија успешни воздушни напади врз позициите на терористите, уништија околу 100 милитанти, 2 тенкови и инсталацијата „Град", а за време на офанзивата го ослободија Сиверск. Главните епицентри на борбите биле Доњецк и Луганск.

На 11 јули, проруските сепаратисти пукаа врз БМ-21 Град од кампот на антитерористичката операција во близина на селото Зеленопиља во Луганската област. Во нападот загинаа 19 украински војници, а 93 беа ранети. Како одговор, украинската војска изврши серија воздушни напади, уништувајќи бројни терористички бази и колони. Во текот на денот беа извршени вкупно 16 летови, а беа убиени околу 1.000 милитанти.

На 15 јули, во близина на селото Изварине, силите на антитерористичката операција беа гранатирани со гранати, при што загинаа осум лица. Руски воздушен напад уништи куќа во Снижне, регионот Доњецк. Во нападот загинаа 11 лица.

На 16 јули, руски ловец МиГ-29 собори украински јуришен авион.

На 17 јули, руските сили за противвоздушна одбрана **соборија патнички Боинг 777** на летот МХ17 Амстердам - Куала Лумпур од инсталацијата Бук-М САМ, при што загинаа сите 298 луѓе во него. Соборувањето на Боингот предизвика нов бран меѓународни санкции од Западот против Руската Федерација.

Во август 2014 година, Руската Федерација распореди неколку баталјонски тактички групи во близина на Луганск за да го пробијат украинското опкружување околу градот. Баталјонските тактички групи беа формирани врз основа на 104. воздушно-десантни јуришни полкови и 234. воздушно-десантен јуришен полк на 76-та воздушна јуришна дивизија Псков, моторизирани пешадиски бригади од 15 ОМСБР, 18 ОМСБР, 71 ОМСБР, 713 ОМСБР, 71. Моторизираните пешадиски единици на 200-та бригада користеа тенкови Т-72Б3, а 136-та бригада - Т-90А.

На крајот на август, околу 1.500 доброволни единици и одреди на вооружените сили се обидоа да се пробијат до важната раскрсница **Иловајск**, но Русија ги искористи своите редовни трупи, опкружувајќи, убивајќи и заробувајќи голем број непријателски трупи (од 229 до 459, според според различни проценки).бранители на Украина.

Искористувајќи го поразот на единиците на вооружените сили на Украина во близина на Иловајск, руските единици напредуваа на запад и, особено, ја зазедоа областа Телманив со брегот на Азовското Море до Мариупол.

Овие настани набрзо станаа една од причините за заклучувањето на 5 септември 2014 година стр. **Минск договори** за привремен прекин на огнот на фронтот и почеток на политичко решение.

### Текот на конфронтацијата во 2016-2020 година

На 14 февруари 2018 година, окупаторските трупи на Руската Федерација на Крим ги отстранија контролните пунктови на контролните пунктови. На 15 февруари 2018 година, за време на вежбите за воздушна одбрана на Вооружените сили на Украина од страна на силите и средствата на Вооружените сили на Украина, дејствата на воздушната компонента на Вооружените сили на Руската Федерација долж Источната воздушна граница на Украина беа засилени.

Борбени и бомбардери на земјата на агресорот летаа од аеродромите Курск, Милерово, Гвардијске и Саки со максимален пристап до државната граница на Украина и линијата за демаркација. Дополнително, група стратешки бомбардери Ту-95 придружувани од пар ловци Су-30 полетаа во воздушниот простор на Крим и разработија условни лансирања на крстаречки ракети во правец на континентална Украина.

Во попладневните часови на 22 март 2018 година, силите и средствата на украинската воздушна одбрана се доведени во борбена готовност по провокацијата на руските авиони во регионот на Црното Море. По втор пат за еден месец провокативни дејствија се забележани од воздушната компонента на воздушните и вселенските сили на Руската Федерација, долж источната и јужната воздушна граница на Украина. Откако беше идентификувана закана од земјата на агресорот, сите идентификувани сили и средства за противвоздушна одбрана беа ставени во борбена готовност за одбивање во случај на употреба на авиони на Военото воздухопловство на Руската Федерација. Руски ловци и бомбардери полетаа од аеродромите Шајковка, Кримск и Белбек со максимален пристап до државната граница на Украина, линијата на разграничување меѓу копното на Украина и Автономната Република Крим, како и приближување до 40 километри до брегот од од другата страна.лета по брегот на Романија, Република Бугарија и Република Турција. Дополнително, група стратешки бомбардери со долг дострел Ту-22, со целосна муниција, придружувани од пар ловци Су-30 полетаа во воздушниот простор на Крим, Азовско и Црното Море за да изработат одредени условни задачи за извршување на удари. Според извештајот, ваквите дејствија на авијацијата на Руската Федерација се предизвикани првенствено од реакцијата на следната фаза на командно-штабна обука во воздухопловните сили и условно да се разработи блокадата на Босфорот.

30 април - според Законот на Украина системот на мерки предвидени од АТО беше дополнет со збир на воени и специјални организациски и правни мерки на ООС, општата команда премина од СБУ до Заедничкиот оперативен штаб на вооружените Силите на Украина под Генералштабот на вооружените сили. Генерал-полковник Серхиј Најев беше назначен за прв командант здружените сили во Донбас.

#### Инцидент во Керченскиот теснец

На 25 ноември 2018 година се случи битката кај Керченскиот теснец, во која MBAC-ите Бердјанск, Никопол и шлеперот Јани Капу извршија планиран премин од пристаништето Одеса до пристаништето Мариупол во Азовското Море. Реморкерот „Јани Капу" бил погоден од рускиот пограничен брод „Дон". Потоа, кога ја напуштија зоната од 12 милји, чамци на ФСБ на Руската Федерација отворија оган врз бродска група на поморските сили на вооружените сили на Украина.

### Ескалација на руската агресија

Карта на проценка на американското разузнавање за движењето на руските трупи во близина на границата со Украина од 3 декември 2021 година. Се проценува дека Русија распоредила околу 70.000 војници, главно на растојание од 100-200 км од украинската граница. Се проценува дека бројката може да се зголеми на 175.000. Објавено од *Вашингтон пост.*
Во 2021 година, Русија ја критикуваше големата воена вежба на НАТО наречена *Defender-Europe* 21, една од најголемите воени вежби предводени од НАТО во Европа во последните децении, која започна во март 2021 година. Воените вежби се состоеле од „речиси истовремени операции на повеќе од 30 места за обука" во Средна и Источна Европа. Олексиј Арестович, претставник на Украина во Тројната Контакт група за Донбас, рече дека почетокот на големата вежба на НАТО наречена *Бранител Европа* 2021 значи „одбрана на Европа". Сценариото е дека од Балтикот до Црното Море работиме, добро, да се разбереме, војната со Русија, сценариото за вооружена конфронтација со Русија". На 15 април 2021 година, портпаролката на руското Министерство за надворешни работи Марија Захарова изјави дека само во 2021 година НАТО планира седум воени вежби во Украина. Активната фаза на вежбата *Defender Europe* 2021, најголемата вежба во многу години, наскоро ќе започне во близина на Украина".

На крајот на март - на почетокот на април 2021 година, руската војска префрли голем број оружје и опрема од западна и централна Русија, како и од Сибир, на окупираниот Крим и центарот за обука Погоново за 17 км јужно од Воронеж. Специјалисти од Џејн разузнавачката група идентификуваа четиринаесет руски војници од Централниот воен округ кои се преселиле под руско-украинската граница, нарекувајќи го најголемото непријавено воено движење од инвазијата Крим во 2014 година. Врховниот командант на вооружените сили на Украина Руслан Хомчак рече дека Русија распоредила дваесет и осум баталјонски тактички групи долж границата и дека се очекува да бидат испорачани дваесет и пет, вклучително и во регионите Брјанск и Воронеж на Русија (Западен Воен округ). Следниот ден, руската државна новинска агенција ТАРС објави дека 50 од нејзините 15.000 БТГ биле собрани за обука во Јужниот воен округ, кој го опфаќа окупираниот Крим и се граничи со зоната на конфликтот Донбас. Од 9 април, шефот на државната гранична служба на Украина процени дека 85.000 руски војници веќе се на Крим или во рок од 40 км од украинската граница.

Претседателот на Украина Володимир Зеленски разговараше со американскиот претседател Џо Бајден и ги повика членките на НАТО да го забрзаат движењето на Украина кон членство во алијансата. Портпаролот на Кремљ увери дека руските воени движења не претставуваат закана, но рускиот официјален претставник Дмитриј Козак предупреди дека руските сили можат да дејствуваат за да ги „заштитат" руските граѓани во Украина и секоја ескалација на конфликтот ќе значи „почеток на крајот на Украина". - „не истрел во нога, туку во лице". Во тоа време, околу половина милион луѓе во самопрогласените ДНР и ЛНР добија руски пасоши. Русија ја одби поканата од Украина да учествува на состанокот со Франција, Германија и ОБСЕ. канцеларка Ангела Меркел го повика рускиот претседател Владимир Путин да ја спречи растечката воена закана. Портпаролката на Белата куќа на САД, Џен Псаки, на почетокот на април 2021 година објави дека концентрацијата на руски војници на границата со Украина е најголема од 2014 година.

На 24 март, претседателот на Украина Зеленски го потпиша Указот № 117/2021, кој ја одобрува „стратегијата за деокупација и реинтеграција на привремено окупираната територија на Автономната Република Крим и градот Севастопол".

На 17 април, ФСБ го приведе Олександр Сосонјук, генерален конзул на Украина во Санкт Петербург, под обвинение за шпионажа, обвинувајќи го Сосонјук се обидел да добие доверливи информации од бази на податоци. Руското Министерство за надворешни работи соопшти дека го повикало вршителот на должноста на Украина Васил Покотил и му кажал дека Сосонјук мора да ја напушти земјата до 22 април. Министерството за надворешни работи на Украина подоцна изјави дека Сосонјук бил приведен неколку часа пред да биде ослободен. Министерството за надворешни работи, исто така, протестираше против притворот на Сосоњук и ги отфрли обвинувањата против Русија, додавајќи дека ќе го протера „високиот дипломат на руската амбасада во Киев" како одговор на „провокацијата" во рок од 72 часа од 19 април.

На 22 април, рускиот министер за одбрана Сергеј Шојгу најави намалување на вежбите со враќање на војниците во базата до 1 мај, но оставање на опремата во базата за обука Погоново за годишните вежби со Белорусија во септември 2021 година.

Во септември 2021 година, Украина спроведе воени вежби со силите на НАТО. Кремљ предупреди дека проширувањето на воената инфраструктура на НАТО во Украина ќе ги премине „црвените линии" за претседателот Путин Во септември, речиси 200.000 руски војници учествуваа во големата заедничка руско-белоруска воена вежба „Запад 2021", фокусирана на „Западната стратешка насока", како што го нарекува рускиот Генералштаб.

Во ноември 2021 година, руското Министерство за одбрана го нарече распоредувањето на бродови на американската морнарица во Црното Море „закана за регионалната безбедност и стратешката стабилност". Во соопштението на министерството се вели: „Вистинската цел на американската акција во регионот на Црното Море е да се проучи театарот на операции во случај Киев да се обиде насилно да го реши конфликтот на југоисток".

Украинскиот претседател Володимир Зеленски на 13 ноември изјави дека Русија повторно собрала 100.000 војници во пограничната област, повеќе од проценките на САД на околу 70.000. На почетокот на ноември, извештаите за засилување на руската војска ги поттикнаа американските власти да ја предупредат ЕУ дека Русија може да планира да ја нападне Украина. Портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, ги отфрли обвинувањата дека Русија се подготвува да ја нападне Украина. Тој ја обвини Украина дека „планира агресивни акции против Донбас". Песков го повика НАТО да престане да ја „концентрира својата воена тупаница" на границите на Русија и да престане да ја вооружува Украина со модерно оружје.

На 26 ноември, претседателот Зеленски ја обвини Русија дека го поддржува планот за соборување на неговата влада. Русија ги негираше неговите обвинувања.

На 1 декември Русија ја обвини Украина дека распоредила половина од нејзината армија - околу 125 илјади војници - во Донбас да се спротивстави на проруските сепаратисти. На 3 декември, претседателот Путин ја критикуваше Украина за користење на беспилотно летало *Bayraktar* *TB* 2 од турско производство против проруските сепаратисти во Донбас, велејќи дека тој потег ги прекрши мировните договори од Минск. На 9 декември, Русија ја обвини Украина дека преместува тешка артилерија на линијата на фронтот, каде што руските окупациски сили се бореле против украинските сили. Началникот на рускиот Генералштаб Валериј Герасимов изјави дека испораката на [НАТО] за Украина со хеликоптери, беспилотни летала и авиони ги турка украинските власти на остри и опасни чекори. Сите провокации на украинските власти со насилно решавање на проблемите на Донбас ќе бидат потиснати".

На 17 јануари, руските трупи и оружје почнаа да пристигнуваат во Белорусија за заедничката вежба „Одлучност на сојузниците", закажана за февруари 2022 година Британскиот министер за одбрана Бен Валас најави дека Велика Британија ќе и достави на Украина со противтенковско оружје по воздушен пат.

Соединетите Американски Држави проценуваат дека Русија може да собере 175.000 војници за да ја нападне Украина Министерот за одбрана на Украина Олексеј Резников даде изјава дека „имаме 250.000 официјални војници, 400.000 ветерани и 200.000 резервисти. 175 илјади (не) се доволни за да одат во Украина". Резников исто така рече дека Русија би можела да изврши голем напад врз Украина кон крајот на јануари 2022 година.

Соединетите Американски Држави ја обвинија Русија дека испраќа диверзанти во Украина за да спроведат „операција со лажно знаме" што ќе создаде изговор за руската инвазија на Украина. Рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров ги отфрли обвинувањата „целосна дезинформација" од страна на САД. Кремљ постојано негираше какви било планови за инвазија Украина.

Карта на која се прикажани два можни руски планови, објавени одделно од Билд и Центарот за стратешки и меѓународни студии.
На 15 февруари 2022 година, Русија објави дека повлекла дел од своите војници од украинската граница, што некои го гледаа како обид за деескалација. Сепак, ситуацијата остана неизвесна. Потегот на Русија предизвика сомнеж кај западните лидери, кој се интензивираше по сајбер нападот врз Украина, за кој се верува дека го организира Русија, истиот ден. Американскиот претседател Џо Бајден не беше сигурен дека Русија нема да изврши инвазија и ги повика сите Американци во Украина веднаш да се евакуираат. Полскиот министер за надворешни работи Збигњев Рау ја посети Москва за да разговара за актуелната ситуација со уште еден обид да се спречи војна. Некои извори тврдат дека руските војници уште повеќе се доближиле до границата со Украина, биле обезбедени медицински материјали и биле на позиции за гаѓање.

На 17 февруари 2022 година, зградата на украинската градинка беше гранатирана со артилерија. Беше изразено сомневање дека гранатирањето го извршиле руски војници. Никој не загинал во гранатирањето, а Москва негираше вмешаност во инцидентот. Западните лидери предупредија дека гранатирањето може да биде операција со „лажно знаме" што Русија би можела да ја искористи за да ја оправда инвазијата на Украина.

На 22 февруари 2022 година, САД и Велика Британија објавија дека ќе воведат санкции против Русија во наредните денови. Ова се случи еден ден откако Путин објави дека официјално ги признава „ДНР" и „ЛНР" како независни региони и почна да распоредува војници во овие делови на источна Украина. Путин тврдеше дека присуството на повеќе руски сили е едноставно за одржување на мирот, но тоа предизвика сериозна реакција кај светските лидери. Истиот ден, претседателот на Украина Володимир Зеленски изјави дека ќе размисли за прекин на дипломатските односи на Украина со Русија.

На 23 февруари 2022 година, претседателот на Украина Володимир Зеленски прогласи вонредна состојба од 30 дена за цела Украина, освен за регионите Доњецк и Луганск, кои се во вонредна состојба од 2014 година.

### Инвазија 2022 година

Главна статија: Руска инвазија на Украина (2022)
На 21 февруари 2022 година, со декретот на Владимир Путин се признаваат терористичките квазидржави „ДНР" и „ЛНР" како независни државни субјекти, официјално е воведена редовната армија на територијата на Украина и потпишан е Договорот за пријателство, соработка и взаемна помош со таканаречените „ДНР" и „ЛНР".

Вечерта на 23 февруари 2022 година, водачите на „ДНР" и „ЛНР", Денис Пушилин и Леонид Пасичник, апелираа до Владимир Путин за воена помош.

24 февруари 2022 година околу 5 часот. Утрото Владимир Путин и објави војна на Украина. Во исто време , руските трупи започнаа интензивно гранатирање на единиците на украинските вооружени сили на исток, ја преминаа североисточната граница и истрелаа ракети и бомби врз аеродроми и складишта за оружје речиси низ цела Украина. Врховната рада на Украина едногласно го одобри воведувањето на воена состојба. Поголемиот дел од денот низ цела Украина се слушаа сирени за воздушен напад. ИКТ инфраструктурата во Украина е влошена како резултат на сајбер напади и бомбардирања од страна на руската армија. Беа окупирани неколку украински градови и згради, вклучително и атомската централа Чернобил. Сепак, според претставник на американската одбрана, руската армија „се соочува со поголем отпор" (особено во правец на Киев), „отколку што очекуваа".

Реакција
--------

### Меѓународна реакција на руската вооружена агресија

Во октомври 2021 година, Самитот Украина-ЕУ потврди дека ќе продолжи да ја нарекува Русија агресор за нејзините акции против Украина и дека Русија е одговорна за настаните во Донбас и нарушувањето на примирјето. Страните ја истакнаа важноста од целосно спроведување на договорите од Минск, нагласувајќи ја „одговорноста на Русија како страна во конфликтот".

### Волонтерско движење во Украина

Со почетокот на војната, украинската армија беше слабо снабдена, немаше дури и храна и униформа. Како резултат на тоа, во Украина се појави моќно доброволно движење, кое почна да обезбедува разновидна помош за војската - од храна и лекови до скапа опрема (термални слики, нишани, беспилотни летала, екрани против акумулација итн.). Други волонтери обезбедуваат медицинска помош на жртвите, поддршка за раселените лица, бараат исчезнати лица и работат на ослободување на затворениците. Големите волонтерски групи вообичаено се финансираат, а некои постигнаа стандарди на транспарентност кои далеку ги надминуваат државните стандарди. Волонтерски организации работат во сите големи градови и многу други населби контролирани од Украина; Значајна поддршка дава и украинската дијаспора.

### Санкции против Русија

#### Ѕид проект

Со цел да се зголеми нивото на безбедност на копнената граница меѓу Украина и Руската Федерација, на 3 септември 2014 година, премиерот на Украина Арсениј Јацењук го претстави проектот за утврдување „Ѕид" (Европски ѕид). На 10 септември проектот беше одобрен од претседателот на Украина Петро Порошенко. Проектот предвидува изградба на 2 одбранбени линии, околу 1.500 километри ровови и премини, повеќе од 8.000 ровови за опрема, повеќе од 4.000 копани и неексплозивна бариера долга 60 километри. Во врска со контролата на дел од граничната територија на Украина од илегални вооружени проруски формации и руски војници, проектот се спроведува во две фази: во првата фаза изградба на утврдувања на украинско-руската граница во Чернихив, Суми и Харков региони ; на секунда - во регионите Луганск и Донецк. Од 1 октомври, според Државната гранична служба на Украина, се спроведува првата фаза од проектот Ѕид.

Последици
---------

### Човечки жртви

Од 31 јануари 2021 година, според Канцеларијата на Високиот комесаријат за човекови права на ОН, вкупниот број на жртви е 42-44 илјади луѓе, од кои 13.100-13.300 загинале, а 29.500-33.500 биле повредени. Во оваа бројка се вклучени 3.375 цивили. убиени и 7.000-9.000 ранети, околу 4.150 убиени и 9.700-10.700 ранети украински војници и околу 5.700 убиени и 12.700-13.700 ранети проруски милитанти. Меѓу загинатите има и убиени директно од воени дејствија и како резултат на невнимателно ракување со оружје и експлозиви, сообраќајни несреќи, болести додека служат во зоната на конфликтот, како и убиства и самоубиства.

Според Книгата за сеќавање на паднатите за Украина, од 2 ноември 2021 година, загинале 4.480 украински војници.

### Окупација на територии

Од 2019 година, Русија окупираше околу 7 % од територијата на Украина.

### Еколошки последици

Ова е најмалку проучуваната тема денес. Сепак, има повеќе од илјада извори на јонизирачко зрачење (IRS) на Крим и окупираниот дел на Донбас.

Одлики на ситуацијата од SNRCU: „На територијата на Украина од 2014 г. имало 11.784 радионуклидни извори на јонизирачко зрачење. Пред нејзината нелегална анексија од страна на Руската Федерација, 296 од нив беа во Автономната Република Крим. Како резултат на воената агресија на Руската Федерација и непријателствата во источна Украина, во отсуство на државна регулаторна контрола на јадрената и радијационата безбедност, на територијата на ОРДЛО се најдоа 73 економски субјекти кои користеа 1.192 единици затворен радионуклид IRS. Од септември 2014 г Во окупираниот дел на Доњецката област имало 914 радионуклиди IRS, во неконтролираните области на регионот Луганск - 278 радионуклиди IRS...».

Постои опасност од еколошка катастрофа во Донбас како резултат на поплавување на рудникот Млад комунард (Јунком) (тука 1979 г. Тест за употреба на јадрена експлозија за потребите на индустријата за јаглен се одржа во 2006 година), предизвикана од вооружената агресија на Руската Федерација, која ќе биде еколошка катастрофа за цела Европа.

Парадоксално, МААЕ продолжува да се придржува до ставот дека Украина (според резолуцијата на Генералното собрание на ОН № 68/262, кој го призна суверенитетот и територијалниот интегритет на Украина) мора да обезбеди безбедност на сите јадрени постројки и материјали на нејзината територија во согласност со Договорот меѓу Украина и МААЕ. Затоа, Украина е одговорна пред МААЕ дури и за оние јадрени постројки сместени на незаконски анектирана територија на АРЦ и окупираните територии на регионите Доњецк и Луганск, и покрај недостатокот на пристап на украински специјалисти до такви објекти.

Дополнително, опасноста за животната средина претставува и ненадлежните одлуки на окупациската управа за затворање на рудници без да се води сметка за опасноста од навлегување на рудната вода во водоносни слоеви и над голем број складишни капацитети (депонии) на високотоксични материи. „Пред почетокот на воениот конфликт во Донбас имаше 4.240 потенцијално опасни објекти (ПНО), вклучувајќи 227 рудници, 174 хидраулични објекти, 784 бензински пумпи, 15 каменоломи, 13 железнички станици, 128 мостови и надвозници, 18 главни цевководи, 4 нафта. полиња. Статус на експлозив имале 2160 објекти, 24 - зрачење, 1320 година - оган-, 176 - хидродинамика, 34 - биолошки и 334 - хемиски опасни. Денес, експертите идентификуваа 176 PNO, од кои 99 се наоѓаат на неконтролирана територија.

Проценки и класификација на војната
-----------------------------------

На 27 јануари 2015 година, Врховната Рада на Украина во својата резолуција апелираше до меѓународните организации да ја признаат Русија како земја агресор, истакнувајќи го продолжувањето на воената агресија врз Украина од страна на Руската Федерација.

Наводи
------

1. ↑
2. ↑  Колишній радник російського президента А. Ілларіонов та журналіст Ю. Колесніков вважають початком конфлікту 20 лютого 2014 року
3. 1 2  „South Ossetia recognises independence of Donetsk People's Republic". Information Telegraph Agency of Russia. 27 June 2014. Архивирано од изворникот 17 November 2016. Посетено на 31 January 2022.
4. 1 2  Rodionov, Maxim; Balmforth, Tom (25 February 2022). „Belarusian troops could be used in operation against Ukraine if needed, Lukashenko says". *Reuters*. Архивирано од изворникот 25 February 2022. Посетено на 25 February 2022.
5. ↑  Intellinews, bne (24 February 2022). „Moldova tightens security after explosions heard close to Russia-backed Transnistria". *bne Intellinews* (English). bne Intellinews. Архивирано од изворникот на 24 February 2022. Посетено на 24 February 2022. Residents of the Russia-backed separatist republic of Transnistria in eastern Moldova and towns in territory controlled by Chisinau reported hearing explosions earlier today. Social media was flooded with reports of loud blasts, which were initially thought to have been an attack from within Transnistria, where Russia has around 1,500 troops, on Ukraine. A video described as a rocket attack from Transnistria has been circulating on Twitter.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
6. ↑  „Президент Венесуэлы поддержал военную операцию РФ в Украине". Архивирано од изворникот на 2022-02-25. Посетено на 2022-02-25. Занемарен непознатиот параметар `|deadlink=` (се препорачува `|url-status=`) (help)
7. ↑  „Телефонный разговор с Президентом Сирии Башаром Асадом". *kremlin.ru* (руски). 2022-02-25. Посетено на 2022-02-25. Занемарен непознатиот параметар `|deadlink=` (се препорачува `|url-status=`) (help)
8. ↑  . Отсутно или празно `|title=` (help)
9. ↑  . Отсутно или празно `|title=` (help)
10. ↑  Barnes, Julian E.; Crowley, Michael; Schmitt, Eric (10 January 2022). „Russia Positioning Helicopters, in Possible Sign of Ukraine Plans". *The New York Times* (англиски). Архивирано од изворникот 22 January 2022. Посетено на 20 January 2022. American officials had expected additional Russian troops to stream toward the Ukrainian border in December and early January, building toward a force of 175,000.
11. ↑  Bengali, Shashank (18 February 2022). „The U.S. says Russia's troop buildup could be as high as 190,000 in and near Ukraine". *The New York Times* (англиски). Архивирано од изворникот 18 February 2022. Посетено на 18 February 2022.
12. ↑  *The military balance 2021*. Abingdon, Oxon: International Institute for Strategic Studies. 2021. ISBN 978-1032012278.
13. ↑  „Український вектор геополітики Росії: Передумови війни. Частина 2". Архивирано од изворникот на 7 листопада 2017. Посетено на 4 листопада 2017. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
14. ↑  *Див.: Євромайдан*
15. ↑  „Святейший Патриарх Кирилл призвал Предстоятелей Поместных Церквей возвысить голос в защиту православных христиан востока Украины". Архивирано од изворникот на 9 квітня 2016. Посетено на 23 грудня 2016. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
16. ↑  „РПЦ замітає в Інтернеті сліди вчорашнього скандального листа свого патріарха". Архивирано од изворникот на 30 червня 2017. Посетено на 23 грудня 2016. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
17. ↑  „Якби не УПЦ МП, в Україні не було б війни — Філарет". *Суспільство* (украински). Архивирано од изворникот на 2019-01-17. Посетено на 2019-03-20.
18. ↑  Росія оголосила Україні війну [{{{1}}} Архивирано] на {{{2}}}. // Українська правда. — Субота, 01 березня 2014, 17:23.
19. ↑  „Турчинов доручив привести ЗСУ у повну бойову готовність". Архивирано од изворникот на 27 червня 2014. Посетено на 11 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
20. ↑  „ЗМІ: Рада АРК не може розглянути питання про всекримський референдум — у депутатів немає кворуму". Архивирано од изворникот на 30 вересня 2014. Посетено на 11 липня 2014. no-break space character во `|title=` во положба 69 (help); Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
21. ↑  „Кримську Раду захопили професіонали з озброєнням на місяць оборони – нардеп". ТСН. 27 лютого 2014. Архивирано од изворникот на 14 липня 2014. Посетено на 28 лютого 2014. Не се допушта закосување или задебелување во: `|publisher=` (help); Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |date=, |archive-date=` (help)
22. ↑  „У Криму по тривозі підняли внутрішні війська і весь особовий склад міліції". Український тиждень. 27 лютого 2014. Архивирано од изворникот на 6 жовтня 2014. Посетено на 28 лютого 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |date=, |archive-date=` (help)
23. ↑  „У Сімферополі невідомі бойовики захопили парламент та уряд Криму і вивісили над ними прапор РФ". Український тиждень. 27 лютого 2014. Архивирано од изворникот на 15 жовтня 2018. Посетено на 28 лютого 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |date=, |archive-date=` (help)
24. ↑  „Вторжение России в Украину: хроника за 26 февраля — 13 марта". Архивирано од изворникот на 6 липня 2014. Посетено на 11 липня 2014. no-break space character во `|title=` во положба 50 (help); Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
25. ↑  В Одесі під час пожежі в Будинку профспілок загинули 38 людей, 8 із них вистрибнули з вікон Архивирано на 4 травня 2014. // 02.05.2014 | 22:40
26. ↑  „Вторжение в Украину: хроника за 5-15 апреля". Архивирано од изворникот на 13 липня 2014. Посетено на 2 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
27. ↑  „Вторжение России в Украину: хроника за 16-24 апреля". Архивирано од изворникот на 13 липня 2014. Посетено на 2 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
28. ↑  „Антитеррористическая операция в Донбассе: хроника за 1-31 мая". Архивирано од изворникот на 14 липня 2014. Посетено на 2 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
29. ↑  „Сепаратисти оголосили остаточні результати «референдуму»: За ДНР проголосувало 89 %". Архивирано од изворникот на 14 липня 2014. Посетено на 2 липня 2014. no-break space character во `|title=` во положба 82 (help); Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
30. ↑  „Силы АТО понесли большие потери: фото и видео из Волновахи". Архивирано од изворникот на 29 травня 2014. Посетено на 6 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
31. ↑  „В аэропорту Донецка началась антитеррористическая операция". Архивирано од изворникот на 14 липня 2014. Посетено на 6 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
32. ↑  „Українські війська звільнили Красний Лиман від терористів". Архивирано од изворникот на 14 липня 2014. Посетено на 8 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
33. ↑  „Погибших и раненых среди военнослужащих ВСУ в Мариуполе нет". Архивирано од изворникот на 14 липня 2014. Посетено на 6 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
34. ↑  „День жалоби в Україні за військовими, які загинули на збитому бойовиками літаку". Архивирано од изворникот на 14 липня 2014. Посетено на 8 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
35. ↑  „Турчинов: Кордон з Росією «фактично» закрит". Архивирано од изворникот на 14 липня 2014. Посетено на 8 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
36. ↑  „Мирний план для Донбасу передбачає широкомасштабну амністію — Порошенко". Архивирано од изворникот на 9 липня 2014. Посетено на 2 липня 2014. no-break space character во `|title=` во положба 60 (help); Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
37. ↑  „За время перемирия погибли 27 и ранены 69 украинских силовиков". Архивирано од изворникот на 7 липня 2014. Посетено на 30 червня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
38. ↑  „Боевики обстреляли пограничников и блокпосты АТО, есть раненые". Архивирано од изворникот на 24 червня 2014. Посетено на 1 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
39. ↑  „Террористы захватили воинскую часть в Донецке". Архивирано од изворникот на 29 червня 2014. Посетено на 1 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
40. ↑  „Под Славянском террористы сбили вертолет Ми-8 украинской армии". Архивирано од изворникот на 27 червня 2014. Посетено на 1 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
41. ↑  „За дни перемирия произведен обмен десятью заложниками — Коваль". Архивирано од изворникот на 2 липня 2014. Посетено на 1 липня 2014. no-break space character во `|title=` во положба 54 (help); Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
42. ↑  „Порошенко отсрочил АТО: Украина присоединилась к ультиматуму ЕС". Архивирано од изворникот на 30 червня 2014. Посетено на 1 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
43. ↑  „На Донбасі силовики обстрілюють терористів — джерело". Архивирано од изворникот на 14 липня 2014. Посетено на 1 липня 2014. no-break space character во `|title=` во положба 43 (help); Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
44. ↑  „Коваль: Ми ведемо сьогодні вогонь по 120 розвіданих цілях". Архивирано од изворникот на 6 липня 2014. Посетено на 2 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
45. ↑  „Под Донецком идет танковый бой". Архивирано од изворникот на 1 липня 2014. Посетено на 1 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
46. ↑  „Боевики напали на Донецкое облуправление милиции, есть заложники". Архивирано од изворникот на 7 липня 2014. Посетено на 1 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
47. ↑  „Сегодня в Донецке: нападение на здание УВД". Архивирано од изворникот на 7 липня 2014. Посетено на 2 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
48. ↑  „Операция по антитеррору: последние события в Донбассе". Архивирано од изворникот на 27 червня 2014. Посетено на 28 червня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
49. ↑  „Сили АТО увійшли в Луганськ". Архивирано од изворникот на 2 липня 2014. Посетено на 2 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
50. ↑  „Боевикам ЛНР из России поставили 20 танков и 122 единицы бронетехники. Об этом в эфире 5 канала заявил руководитель управления информационной безопасности Национальной гвардии Юрий Стець". Архивирано од изворникот на 4 липня 2014. Посетено на 4 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
51. ↑  „Минобороны насчитало в Украине 10 российских установок «Град»". Архивирано од изворникот на 7 липня 2014. Посетено на 4 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
52. ↑  „В боях под Славянском силы АТО уничтожили 150 боевиков — Тымчук". Архивирано од изворникот на 4 липня 2014. Посетено на 4 липня 2014. no-break space character во `|title=` во положба 55 (help); Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
53. ↑  „Заложники в Славянске: Боевики бросили оружие и деньги". Архивирано од изворникот на 7 липня 2014. Посетено на 5 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
54. ↑  „Операция по антитеррору: последние события в Донбассе". Архивирано од изворникот на 4 липня 2014. Посетено на 5 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
55. ↑  „В Краматорске подняли флаги Украины: фото из города". Архивирано од изворникот на 7 липня 2014. Посетено на 5 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
56. ↑  „Террористы контролируют семь крупных городов Донбасса". Архивирано од изворникот на 9 липня 2014. Посетено на 7 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
57. ↑  „Авиация сил АТО нанесла ряд успешных ударов по террористам". Архивирано од изворникот на 13 липня 2014. Посетено на 10 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
58. ↑  „Бойовики обстріляли військових з «Градів». Загинули близько 30 бійців". Архивирано од изворникот на 11 липня 2014. Посетено на 11 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
59. ↑  Украинская авиация уничтожила две базы террористов в Донбассе
60. ↑  „Черная пятница: что происходит в зоне АТО". Архивирано од изворникот на 13 липня 2014. Посетено на 12 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
61. ↑  „Бойовики з гранатометів обстріляли силовиків біля Ізвариного: 8 загиблих — ЗМІ". Архивирано од изворникот на 18 липня 2014. Посетено на 18 липня 2014. no-break space character во `|title=` во положба 73 (help); Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
62. ↑  „Кількість загиблих під завалами в Сніжному збільшилась до 11 осіб". Архивирано од изворникот на 18 липня 2014. Посетено на 18 липня 2014. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
63. ↑  Veli-Pekka Kivimäki (April 2, 2017). „Tankspotting: T-90As in the Donbass". Архивирано од изворникот на квітень 5, 2017. Посетено на травень 4, 2017. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
64. ↑  „Росія направила винищувачі та бомбардувальники до кордонів України". УНІАН. 2018-02-15. Архивирано од изворникот на 2018-02-15. Посетено на 15 лютого 2018. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
65. ↑  „ЗСУ: літаки Росії вилетіли з аеродромів і максимально наблизились до кордону". Радіо «Свобода». 2018-02-15. Архивирано од изворникот на 2018-02-16. Посетено на 15 лютого 2018. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
66. ↑  „Росія провокує літаками: Українські ППО привели в бойову готовність". Українська правда. 2018-03-22. Архивирано од изворникот на 2018-03-23. Посетено на 22 березня 2018. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
67. ↑  „Бойову готовність української ППО зняли". Українська правда. 2018-03-22. Архивирано од изворникот на 2018-03-23. Посетено на 22 березня 2018. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
68. ↑  „Закон України «Про внесення змін до розділу XX „Перехідні положення" Податкового кодексу України щодо відносин, пов'язаних із здійсненням заходів із забезпечення національної безпеки і оборони, відсічі і стримування збройної агресії Російської Федерації у Донецькій та Луганській областях»". Архивирано од изворникот на 6 лютого 2021. Посетено на 6 вересня 2020. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
69. ↑  „Командувачем Об'єднаних сил на Донбасі призначено генерал-лейтенанта Сергія Наєва". Архивирано од изворникот на 4 травня 2021. Посетено на 6 вересня 2020. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
70. ↑  Harris, Shane; Sonne, Paul (3 грудня 2021). /12/03/98a3760e-546b-11ec-8769-2f4ecdf7a2ad\_story.html „Росія планує масований військовий наступ проти України за участю 175 000 військових, попереджує розвідка США" Проверете ја вредноста `|url=` (help). *Washington Post*. Посетено на 12 січня 2022. Проверете ги датумските вредности во: `|access-date=, |date=` (help)
71. 1 2  „Україна: мета майбутнього Defender Europe 2021 вправа полягає у вправі до війни з Росією". *UAWire*. 4 квітня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
72. 1 2  „Брифінг речника МЗС Марії Захарової, Москва, 15 квітня 2021 р.". *Міністерство закордонних справ Російської Федерації*. 15 квітня 2021. Архивирано од изворникот на 18 квітня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|date=, |archive-date=` (help)
73. ↑  „Почалося масштабне навчання НАТО Defender Europe під проводом армії". *Army Times*. 15 березня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
74. ↑  „Німеччина каже, що Росія прагне «спровокувати» нарощування військ на кордоні України". *Radio Free Europe/Radio Liberty*. 14 квітня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
75. ↑  „ЄС та Великобританія обіцяють підтримку Україні після нарощування російських військ". *The Guardian*. Посетено на 10 квітня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|access-date=` (help)
76. ↑  „Janes виявив на кордоні з Україною підрозділи Сухопутних військ Росії та балістичні ракети «Іскандер»". Посетено на 10 квітня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
77. ↑  „Хомчак: Двадцять вісім російських батальйонних тактичних груп дислокуються на кордоні з Україною". Посетено на 10 квітня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
78. ↑  „Понад 50 батальйонних тактичних груп для боротьби з безпілотниками противника на навчаннях на півдні Росії". TASS. Посетено на 10 квітня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
79. ↑  Morris, Loveday (9 квітня 2021). /europe/russia-ukraine-military-biden-donbas/2021/04/09/99859490-96d3-11eb-8f0a-3384cf4fb399\_story.html „На порозі України Росія посилює війська та надсилає Байдену повідомлення про регіональний вплив" Проверете ја вредноста `|url=` (help). *The Washington Post*. Посетено на 11 квітня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|access-date=, |date=` (help)
80. ↑  Шиленко, Ольга (8 квітня 2021). „Зеленський на передовій, оскільки Меркель закликає Путіна відвести війська". Посетено на 10 квітня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |date=` (help)
81. ↑  Washington (2 квітня 2021). „Президент Байден провів розмову з президентом України Зеленським в рамках зусиль заспокоїти Київ". *The Wall Street Journal*. ISSN 0099-9660. Посетено на 10 квітня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|access-date=, |date=` (help)
82. ↑  „Кремль каже, що військові переміщення поблизу України є оборонними, не становлять загрози". *Reuters*. 1 квітня 2021. Посетено на 12 квітня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|access-date=, |date=` (help)
83. ↑  Макіннон, Емі. „Чи готується Росія воювати в Україні?". *Foreign Policy*. Посетено на 10 квітня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|access-date=` (help)
84. ↑  „Конфлікт в Україні: Москва може «захищати» повстанців, підтримуваних Росією". *BBC News*. 9 квітня 2021. Посетено на 12 квітня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|access-date=, |date=` (help)
85. ↑  Чому Росія, можливо, не планує вторгнення, якого боїться Україна, BBC News (15 квітня 2021 р.)
86. ↑  „Західні країни нокаутують Росію за те, що вона не бере участь у переговорах щодо України". MSN. Посетено на 10 квітня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
87. ↑  Amt, Auswärtiges. „Заява Німеччини та Франції з нагоди зустрічі держав-учасниць ОБСЄ щодо незвичної військової активності на українсько-російському кордоні". Архивирано од изворникот на 2022-02-12. Посетено на 11 квітня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)
88. ↑  „Меркель вимагала від Путіна скоротити російські війська навколо України: заява Німеччини". *Reuters*. 8 квітня 2021. Посетено на 10 квітня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|access-date=, |date=` (help)
89. ↑  „Конфлікт в Україні: Москва може «захищати» повстанців, підтримуваних Росією". *BBC News*. 9 квітня 2021. Посетено на 10 квітня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|access-date=, |date=` (help)
90. ↑  „Зеленський запроваджує стратегію деокупації та реінтеграції Криму". *Укрінформ*. 24 березня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
91. ↑  „Росія затримала консула України через секретну інформацію". *Associated Press*. 17 квітня 2021 р. Посетено на 17 квітня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |date=` (help)
92. ↑  Teslova, Elena (17 квітня 2021). „Росія затримала генерального консула України". Anadolu Agency. Посетено на 17 квітня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |date=` (help)
93. ↑  „Росія та Україна видворять дипломатів на тлі зростання напруженості". Al Jazeera. 17 квітня 2021. Посетено на 18 квітня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |date=` (help)
94. ↑  „Росія: ФСБ затримала українця дипломата через секретну інформацію". Deutsche Welle. 17 квітня 2021. Посетено на 17 квітня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |date=` (help)
95. ↑  „Росія та Україна висилають дипломатів через зростання напруженості". France 24. 17 квітня 2021 р. Посетено на 18 квітня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |date=` (help)
96. ↑  Heather A Conley; Matthew P Funaiole (22 квітня 2021). „Розпакування російських військ, які нарощуються вздовж кордону України". Центр стратегічних та міжнародних досліджень. Посетено на 27 грудня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |date=` (help)
97. ↑  „Розширення НАТО в Україні – «червона лінія» для Путіна, каже Кремль". *The Hill*. 27 вересня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
98. ↑  „Захід-2021: Росія демонструє військову міць за допомогою масштабних навчань разом із силами Білорусі". *Sky News*. 14 вересня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
99. ↑  „Захід 2021: чого нас навчили російські масові військові навчання". *The Moscow Times*. 23 вересня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
100. ↑  „Кремль заперечує плани вторгнення в Україну, звинувачує в загрозах НАТО". *Astews\_21*.
101. ↑  „Кремль звинувачує Захід у штучному нагнітанні напруженості в Україні". *Reuters*. 21 листопада 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
102. ↑  „Зеленський попереджає, що Україна "повністю готова" до нападу Росії". *France 24*. 26 листопада 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
103. ↑  „Зеленський заявив, що готовий до російської ескалації, та заявляє про розкриття змови щодо перевороту". *The Moscow Times*. 27 листопада 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
104. ↑  „Росія каже, що Україна перекинула половину своєї армії в зону конфлікту на Донбасі". *Reuters*. 1 грудня 2021 року. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
105. ↑  „Україна розлютила Росію, купуючи турецькі дрони, і хоче отримати більше". *Bloomberg*. 3 грудня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
106. ↑  „Росія звинувачує Україну в мобілізації артилерії, імітації переговорів". *Euronews*. 10 грудня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
107. ↑  „Росія звинувачує Україну в мобілізації артилерії, симуляції переговорів". Reuters. 9 грудня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
108. ↑  „Російські війська прибувають до Білорусі для спільних військових навчань". *Reuters*. 17 січня 2022. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
109. ↑  „Британські літаки уникають Німеччини при постачанні зброї Україні". 17 січня 2022. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
110. ↑  „Розвідка США стверджує, що Росія готує 175 000 військових до наступу на Україну". *Forbes*. 3 грудня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
111. ↑  „Міністр оборони України попереджає про «криваву різанину» у разі вторгнення Росії". *The Hill*. 7 грудня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
112. ↑  „Російське вторгнення, ймовірно, "в кінці січня", попереджає міністр оборони України". *Національна пошта*. 3 грудня 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
113. ↑  russia-officials-ukraine-invasion-f58cbbd7eca51cccf74ebd4be68484e8 „Росія заперечує, що шукала привід для вторгнення в Україну" Проверете ја вредноста `|url=` (help). *Associated Press*. 17 січня 2022. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
114. ↑  „Джо Байден вважає, що Росія нападе на Україну, але заплатить «високу ціну»". *The Guardian*. 20 січня 2022. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
115. ↑  „Кремль заперечує плани вторгнення в Україну, звинувачує в загрозах НАТО". *Politico*. 12 Листопад 2021 р. Проверете ги датумските вредности во: `|date=` (help)
116. ↑  „BILD exklusiv: Russlands Kriegspläne, So könnte Putin die Ukraine vernichten" (германски). 3 December 2021. Архивирано од изворникот на 25 January 2022. Посетено на 25 January 2022.
117. ↑  Tsvetkova, Maria; Antonov, Dimitry; Shalal, Andrea. „Ukraine hit by cyber attack as U.S. questions Russian troop pullback". Reuters. Посетено на 16 February 2022.
118. ↑  Lock, Samantha; Rankin, Jennifer; Holmes, Oliver. „Ukraine crisis: Russia says it is returning some troops to base in possible de-escalation – live news". *The Guardian*. Посетено на 15 February 2022.
119. ↑  Cathey, Libby; Winsor, Morgan; Deliso, Meredith. „Russia-Ukraine live updates: Biden says Russian troops remain in 'threatening position'". abcNews. Посетено на 16 February 2022.
120. ↑  „Shelling by Russian-backed separatists raises tensions in east Ukraine". *The Guardian*. Посетено на 18 February 2022.
121. ↑  „Ukraine kindergarten attack was 'false flag' : PM Johnson". WION. Посетено на 18 February 2022.
122. ↑  Jon Healy, Mick Doyle and Jacqueline Howard (22 February 2022). „Russia-Ukraine updates: British Prime Minister Boris Johnson announces raft of sanctions against Russia — as it happened". *ABC News*. Посетено на 25 February 2022.
123. ↑  „Ukraine-Russia: Putin mulls recognising independence of breakaway regions". BBC. Посетено на 22 February 2022.
124. ↑  „Ukraine crisis: Russia orders troops into rebel-held regions". BBC. Посетено на 22 February 2022.
125. ↑  „Putin orders forces to 'maintain peace' in eastern Ukraine". 9 NEWS. Посетено на 22 February 2022.
126. ↑  „Zelensky to consider Foreign Ministry's proposal of breaking off diplomatic relations with Russia". *Interfax*. 22 February 2022.
127. ↑  „kraine announces nationwide state of emergency as Russia troops build near border". abcNEWS. Посетено на 24 February 2022.
128. ↑  „Zelensky introduces martial law in Ukraine as sirens blare in Kyiv – video". The Guardian. Посетено на 24 February 2022.
129. ↑  „Hear air raid sirens go off in Ukraine's capital". CNN. Посетено на 24 February 2022.
130. ↑  „Real-time impact of Russian bombardments on Ukraine's internet space". Monash IP Observatory. Посетено на 24 February 2022.
131. ↑  Reuters (2022-02-24). „Ukraine computers hit by data-wiping software as Russia launched invasion". *Reuters* (англиски). Посетено на 2022-02-24.
132. ↑  „Zelenskiy Says Russian Forces Trying To Take Over Chernobyl Nuclear Power Plant" (англиски). Посетено на 2022-02-24.
133. ↑  „Fighting breaks out near Chernobyl, says Ukrainian president" (англиски). 2022-02-24. Посетено на 2022-02-24.
134. ↑  CNN, Aditi Sangal, Meg Wagner, Adrienne Vogt, Melissa Macaya, Rob Picheta, Lauren Said-Moorhouse, Ed Upright and Maureen Chowdhury (2022-02-24). „Russian troops seize Chernobyl nuclear power plant, Ukrainian official says" (англиски). Посетено на 2022-02-24.
135. ↑  Kaufman, Ellie. „Russians "meeting more resistance" in advance towards Kyiv "than they expected," US defense official says". CNN. CNN. Посетено на 25 February 2022.
136. ↑  „Саміт Україна-ЄС підтвердив, що вважає Росію агресором" (украински). Архивирано од изворникот на 2021-11-13. Посетено на 2021-11-13.
137. ↑  „Арсеній Яценюк представив План дій «Відновлення України»". Департамент інформації та комунікацій з громадськістю. 2014-09-03. Архивирано од изворникот на 2014-09-07. Посетено на 2014-09-07.
138. ↑  „Український уряд розглядає проект «Стіна»". Українська служба. 2014-09-05. Архивирано од изворникот на 2014-09-06. Посетено на 2014-09-07.
139. ↑  „Виконання проекту облаштування кордону «Стіна» здійснюватимуть в два етапи". Департамент інформації та комунікацій з громадськістю. 2014-09-05. Архивирано од изворникот на 2014-09-07. Посетено на 2014-09-07.
140. ↑  „«Стіну» з Росією будують у Чернігівській, Сумській і Харківській областях". Архивирано од изворникот на 4 березня 2016. Посетено на 31 серпня 2016. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
141. ↑  „Україна почала зводити оборонну стіну на кордоні з Росією (ПРОЕКТ)". Архивирано од изворникот на 4 березня 2016. Посетено на 31 серпня 2016. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
142. ↑  „ООН підрахувала кількість жертв бойових дій на Донбасі" (украински). Архивирано од изворникот на 2021-02-24. Посетено на 2021-02-25.
143. ↑  „Росія окупувала 7% території України - Президент" (украински). Архивирано од изворникот на 2021-05-08. Посетено на 2021-02-22.
144. ↑  „Від російської агресії в Україні загинули майже 10 тис. громадян України – МЗС". 21.02.2017. Архивирано од изворникот на 21.02.2017. Посетено на 21.02.2017. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |date=, |archive-date=` (help)
145. ↑  „/ «Дзеркало тижня» Випуск № 15, 21 квітня-27 квітня 2018 р. / Мутації небезпеки, або Радіаційні загрози окупованих територій". Архивирано од изворникот на 27 листопада 2021. Посетено на 2 вересня 2018. no-break space character во `|title=` во положба 28 (help); Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
146. ↑  Гірнича енциклопедія
147. ↑  „/ «Дзеркало тижня» Випуск № 15, 21 квітня-27 квітня 2018 р. / Мутації небезпеки, або Радіаційні загрози окупованих територій". Архивирано од изворникот на 27 листопада 2021. Посетено на 2 вересня 2018. no-break space character во `|title=` во положба 28 (help); Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
148. ↑  „/ А.Акаков. «Дзеркало тижня», Випуск № 32, 1 вересня-7 вересня 2018. / Mayday! Донбас: загроза екологічної катастрофи у центрі Європи". Архивирано од изворникот на 1 вересня 2018. Посетено на 2 вересня 2018. no-break space character во `|title=` во положба 39 (help); Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
149. ↑  „/ «Дзеркало тижня» Випуск № 15, 21 квітня-27 квітня 2018 р. / Мутації небезпеки, або Радіаційні загрози окупованих територій". Архивирано од изворникот на 27 листопада 2021. Посетено на 2 вересня 2018. no-break space character во `|title=` во положба 28 (help); Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
150. ↑  „Екологічний аспект реінтеграції окупованих районів Донецької та Луганської областей" (PDF). Архивирано од изворникот (PDF) на 23 листопада 2021. Посетено на 27 листопада 2021. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
151. ↑  „ОЦІНКА ЕКОЛОГІЧНОЇ ШКОДИ ТА ПРІОРИТЕТИ ВІДНОВЛЕННЯ ДОВКІЛЛЯ НА СХОДІ УКРАЇНИ". Архивирано од изворникот на 29 січня 2018. Посетено на 2 вересня 2018. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
152. ↑  „что происходит с экологией на неподконтрольном Донбассе". Архивирано од изворникот на 12 вересня 2018. Посетено на 12 вересня 2018. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)
153. ↑  „Постанова Верховної Ради України. Про Звернення Верховної Ради України до Організації Об'єднаних Націй, Європейського Парламенту, Парламентської Асамблеї Ради Європи, Парламентської Асамблеї НАТО, Парламентської Асамблеї ОБСЄ, Парламентської Асамблеї ГУАМ, національних парламентів держав світу про визнання Російської Федерації державою-агресором. № 129-19 від 27.01.2015". Архивирано од изворникот на 01.02.2015. Посетено на 28.01.2015. no-break space character во `|title=` во положба 351 (help); Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=, |archive-date=` (help)

Надворешни врски
----------------

* Ажурирана онлајн мапа на војната на Liveuamap
* Најкратката историја на руско-украинската војна: каде и како започна конфликтот во Донбас
* Виртуелен музеј на руската агресија
* Русија ја нападна Украина (24 февруари 2022 година): хронологија на главните настани

### Наводи

* Меѓународен вооружен конфликт во (англиски) (англиски) // *Рулац: Владеењето на правото во вооружените конфликти*
* Конфликт во (англиски) (англиски) // *Совет за надворешни односи*

### Новинарство и аналитика

* *Володимир Хорбулин,* Апстракти за втората годишнина од руската агресија против Украина // *Украински кризен медиумски центар*, 20 февруари 2016 година

### Видео

„Україна. 100 днів над прірвою". 1+1. 2018-03-13. Посетено на 14 березня 2018. Проверете ги датумските вредности во: `|accessdate=` (help)



1. ↑  Донечка Народна Република и Луганска Народна Република се сепаратистички држави кои прогласија независност во мај 2014 година, притоа се признаени меѓу себе и од *де факто* државата Јужна Осетија и Русија (од 2022 година).
2. ↑  Донечка Народна Република и Луганска Народна Република се сепаратистички држави кои прогласија независност во мај 2014 година, притоа се признаени меѓу себе и од *де факто* државата Јужна Осетија и Русија (од 2022 година).
3. ↑  На руските сили им било дозволено да организираат дел од инвазијата од белоруска територија. Белорускиот претседател Александар Лукашенко исто така изјавиjа дека белоруските трупи би можеле да учествуваат во инвазијата доколку е потребно.
4. ↑  Наводно, ракети насочени кон Украина биле лансирани од Приднестровје.
5. ↑  На руските сили им било дозволено да организираат дел од инвазијата од белоруска територија. Белорускиот претседател Александар Лукашенко исто така изјавиj дека белоруските трупи би можеле да учествуваат во инвазијата доколку е потребно.