**Аркалик** (казашки: Арқалық, Arqalyq; руски: Аркалык) — град во Костанајската област, во северен Казахстан. До 1997 е центар на областа Торгај. Основан е во 1956 година, а статусот на град го стекнува во 1965 година. Растојанието од градот Аркалик до регионалниот центар на Костанај е 454 км, до Нур-Султан - 611 км.

Историја
--------

Аркалик е основан во 1956 година како населба на геолози и градители. Во 1965 година Аркалик добива статус на град и во 1971 година станува центар на новосоздадената област Торгеј.

Во осумдесеттите години градот го достигна својот врв: произведуваше месо, живина и млечни производи. Функционираше лифт за жито, фабрика за керамика, фабрика за шиење, фабрика „Авиамоторнаја", рудник за боксит Тургај (ТБРУ), кој вадеше до 20% од рудите на боксит во СССР. Но, и покрај индустриското производство, економијата на регионот Торгај беше зад другите региони на Казахстан, поради големиот земјоделски сектор, кој беше 90%. Регионот постојано бараше субвенции од националниот буџет, па затоа во јуни 1988 година тој беше распуштен и неговата територија беше поделена помеѓу областите Костанај и Акмола. Кога градот престана да биде регионален центар, некои делови од инфраструктурата беа напуштени (на пример, регионалната радио станица), а голем број потенцијални индустриски места беа замрзнати.

Во 1989 година, активните жители на Аркалик го организираа комитетот за обновување на регионот Торгај. Во август 1990 година, регионот Торгај беше повторно воспоставен, а Аркалик повторно стана регионален центар.

Деградацијата на градот започна во 1993-1994: производството се намали за огромни количини, а многу семејства започнале со миграција во другите региони на Казахстан, Русија и Германија. Следствено, населението во градот се намали. Во 1991 година броеше 65 000 луѓе, во 1999 година имаше 45 000 жители, а сега околу 28 000 жители. Во 1997 година, областа Тургај повторно беше распуштена и нејзината територија повторно беше преместена во областите Костанај и Акмола.

Некои од градските области, како областите # 7 и # 9 и делумно # 6 област, беа целосно напуштени во 2000-тите. Миграцијата од градот беше комплициран процес кој започна во 90-тите години.

На крајот на 20-от и почетокот на 21-от век, локалните власти организираа кампања за преместување на преостанатите жители од напуштените области во постариот центар на градот, така што трошоците за општинските услуги ќе се намалат и комуникацијата значително ќе се подобри.

Во моментов, градот Аркалик е вклучен во списокот на депресивни градови на Казахстан поради многу високо ниво на невработеност. Индустријата во градот е практично непостоечка, освен за одржување на животот на градот и рудникот за боксит во Торгајско. Сите произведени бокситори се испраќаат до фабриката за алуминиум во Павлодарската област и другите региони. Основање на топилница за алуминиум во Аркалик е тешко поради недостаток на вода.

Аркалик има две перспективи: од една страна, градот има рудник за боксит, кој во следните 15-20 години ќе ги исцрпи наслагите и ќе биде можно да се ископува само огноотпорна глина. Од друга страна, постојат голем број други минерали како што е полето на Јен-Аркалијско со плитко корито (до 50 метри) и минерални води; Акбулакското поле има бел мермер; Агиржалскоро поле има црн мермер. Развојот на овие полиња може да доведе до економско и социјално заживување на градот и регионот.

Географски податоци
-------------------

Местоположба на регионот Аркалик
Градот е оддалечен 400 км од главниот град на областа Костанај и 334 км од главниот град Нур-Султан.

Околината на градот е ридска, со надморска височина од 320 до 360 метри, на север од градот е највисоката точка со 390 метри адморска височина. На полупречник од 6 км од градот се наоѓаат рудници за боксит на длабочина од 20 до 50 метри.

Низ градот и околината нема реки, освен 2 мали потока што периодично се сушат, Акјар (во северниот дел на градот) и Аркаликсај (во јужниот дел од градот), кои се протегаат од исток кон запад.

Клима
-----

Во Аркалик климата е студена и умерена. Повеќе врнежи има во зима отколку во лето. Климата се класифицира како умереноконтинентална. Просечната годишна температура во Аркалик е 4,5 °C (40,1 °F). Околу 246 мм врнежи паѓаат годишно.

| Климатски податоци за Аркалик |
| --- |
| Месец | Јан | Фев | Мар | Апр | Мај | Јун | Јул | Авг | Сеп | Окт | Ное | Дек | Годишно |
| Прос. висока °C (°F) | −9.7 (14.5) | −8.7 (16.3) | −1.6 (29.1) | 12.2 (54) | 21.7 (71.1) | 27.2 (81) | 29.3 (84.7) | 26.8 (80.2) | 20.7 (69.3) | 9.8 (49.6) | −0.2 (31.6) | −6.4 (20.5) | 10.09 (50.16) |
| Прос. ниска °C (°F) | −18.3 (−0.9) | −18.1 (−0.6) | −10.7 (12.7) | 1.2 (34.2) | 8.0 (46.4) | 13.2 (55.8) | 15.9 (60.6) | 13.0 (55.4) | 6.9 (44.4) | −0.6 (30.9) | −8.4 (16.9) | −14.7 (5.5) | −1.05 (30.11) |
| Прос. врнежи мм (ин) | 20 (0.79) | 13 (0.51) | 14 (0.55) | 20 (0.79) | 22 (0.87) | 22 (0.87) | 30 (1.18) | 22 (0.87) | 19 (0.75) | 26 (1.02) | 19 (0.75) | 19 (0.75) | 246 (9.69) |
| Извор: Climate-Data.org,Climate data |

Население
---------

Населението на градот и околните населени места во 2010 година изнесувало 40 813 жители, а во самиот град живееле 24 940 лица. На почетокот на 2019 година населението на градот и околината изнесувало 41 371 лице, а во самиот град имало 28 248 жители.

Во 1989 година Аркалик и околината биле населени со 62 367 лица. До 2006 населението се намалило за повеќе од 20 000 луѓе, а многу села и рурални места во околината на градот останале празни и напуштени.

| Година | Население |
| --- | --- |
| 1959 | 3 609 |
| 1970 | 15 108 |
| 1979 | 47 693 |
| 1989 | 62 367 |
| 1999 | 46 084 |
| 2010 | 40 813 |
| 2014 | 41 658 |
| 2016 | 42 438 |
| 2018 | 41 354 |
| 2019 | 41 371 |

### Етнички состав

Етнички состав (на почетокот на 2019 година):

| Народ | Вкупно | Удел (%) |
| --- | --- | --- |
| Казаци | 32 958 | 79,66 |
| Руси | 5 415 | 13,09 |
| Украинци | 872 | 2,11 |
| Татари | 577 | 1,39 |
| Белоруси | 248 | 0,60 |
| Башкири | 202 | 0,49 |
| Германци | 196 | 0,47 |
| Молдавци | 195 | 0,47 |
| Азери | 156 | 0,38 |
| други | 552 | 1,33 |
| вкупно | 41 371 | 100,00 |

Транспорт
---------

Аркалик е железнички поврзан со регионалниот центар - Костанај. Патот Костанај - Аркалик е асфалтиран, но е во лоша состојба, во 2012 година беше делумно саниран. Патот Жезказган - Аркалик е асфалтиран, но при влажно време станува многу влажен и станува тешко да се помине за товарни камиони.

Постои аеродром (сместен на 6 км североисточно од градот) способен да прими Ту-154, Ту-134, итн; во времето на Советскиот Сојуз, летовите во многу градови на Казахстан и Москва се вршеа оттука, но од 1998 година, аеродромот е напуштен и се користи само спорадично како место за слетување на хеликоптери за поддршка и спасување на слетувања на вселенски бродови со екипаж.

Аеродромот во Аркалик

Економија
---------

Градот беше центар на советската вселенска програма. Многу космонаути полетуваа од казахстанската степа во близина на Аркалик пред да продолжат кон Бајконур. Дури и денес, руските вселенски капсули Сојуз слетуваат во околината на Аркалик. Покрај тоа, постоеше и систем за лансирање на противвоздушни ракети, единствениот систем од кој единиците на ФЛА на армиите на Источниот блок, всушност можеа да лансираат воздушни цели.

Денес рудникот за боксит е најголемиот работодавец во градот. Припаѓа на компанијата Алуминиум Казахстан. Бидејќи резервите се при крај, производството треба да се запре во 2023 година.

Самиот град е многу оддалечен. Регионалниот аеродром е затворен, а најблискиот град е оддалечен 15 часа со воз.

Збратимени градови
------------------

* Казахстан Бајконур, Казахстан
* Унгарија Егер, Унгарија

Поврзано
--------

* Казахстан
* Костанајска област
* Градови во Казахстан

Наводи
------

1. 1 2  „Cities & towns of Kazakhstan". *pop-stat.mashke.org*. Посетено на 2020-11-08.
2. ↑  „Новость, которую ждали 20 лет: Аркалык сегодня перестал быть тупиком". *babki.kz* (руски). 2014-08-22. Посетено на 2020-11-08.
3. ↑  „Последние новости". *Свежие новости Аркалыка* (руски). Посетено на 2020-11-08.

Надворешни врски
----------------

* Информации за градот Аркалик
* Видео за Аркалик

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * п
* р
* у
Градови во Казахстан |
| --- |
|  |
| 
* Актау
* Актобе
* Алмати
* Аркалик
* Атирау
* Бајконур
* Балхаш
* Екибастуз
* Жанаозен
* Жезказган
* Капчагај
* Караганда
* Кентау
* Кокшетау
* Костанај
* Кизилорда
* **Нур-Султан**
* Орал
* Оскемен
* Павлодар
* Петропавл
* Ридер
* Саран
* Сатпаев
* Семеј
* Степногорск
* Талдикорган
* Тараз
* Темиртау
* Туркистан
* Шахтинск
* Шимкент
* Шчучинск

 | Грбот на Казахстан |

 |