За други значења на поимот, погл. Леќа (појаснување).

Леќини растенија пред цветање
**Леќа** („кујнска леќа" или „обична леќа"; англиски: *Lens culinaris*) — грмушесто едногодишно растение од семејството на бобови (*Fabaceae*) кое нашироко се одгледува како зрнеста култура. Достигнува 40 см во висина и има обично по две сплеснати семки сместени во мешунка.

Човекот ја користи леќата за исхрана уште од предгрнчарскиот период на новото камено време и со тоа е една од првите припитомени растителни култури на Блискиот Исток. Археолошките наоди укажуваат на нејзина употреба пред 9.500 до 13.000 години.

По боја, леќата може да биде жолта, портокалово-црвена, зелена, кафеава или црна. Сортите се разликуваат и по големина и се продаваат со или без лупка, располовени или цели.

Ботаничка илустрација на леќата од 1885 г.

Хранлива вредност и здравствени особини
---------------------------------------

Со приближно 30% од калориите во белковински облик, леќата го зазема третото место по застапеност на белковини по единица тежина од сите зрнести, оревести и мешункасти плодови, веднаш по сојата и конопот. Во белковините се застапени есенцијалните аминокиселини изолеуцин и лизин. Како таква, леќата има голема улога како важен извор на белковини кај земјите од Западна Азија и Индискиот Потконтинент кои имаат големо вегетаријанско население. Од друга страна, растението е недостатно на две еденцијални аминокиселини: метионинот и цистеинот.

Леќата содржи и прехранбени влакна, фолна киселина, витамин Б1 и минерали. Црвената (или розова) леќа има пониска концентрација на влакна од зелената (11% наспроти 31%). Важи за мошне добар извор на железо. Една шолја сварена леќа задоволува преку половина од дневната потреба од железо кај човекот.

Бидејќи леќата има мали количества на лесносварлив скроб (5%), а доста бавносварлив скроб (30%), таа е особено погодна за лица со шеќерна болест. Останатите 65% се отпорен скроб од класата RS1, кој е висококвалитетен отпорен скроб со 32% амилоза.

Леќата има и извесни противхранлици чинители, како што се трипсински забавувачи и релативно големата количина на фитати. Трипсинот е ензим со улога во варењето на храната, а фитатите ја намалуваат биорасположивоста на прехранбените минерали. Количеството на фитати може да се намали со чување на леќата во топла вода одвечер.

Производство
------------

Производство на леќа во светот
Растението се одгледува ширум целиот свет и е релативно отпорно на суша. Според Организацијата за исхрана и земјоделство на ООН (ФАО) во 2009 г. во светот се произведени 3,917 милиони тони леќа, од кои најголемиот дел во Канада, Индија, Турција и Австралија.

Во Република Македонија производството на леќа бележи голем пад во последните две децении. Во 2007 г. се произведени 87 тони, споредено со 177 тони во 1999 г. и 254 тони во 1992 г.

Околу една четвртина од леќата во светот се произведува во Индија и речиси сета се троши на домашниот пазар. Канада е најголем извозник на леќа во светот, при што 99% од неа се произведува во Саскачеван. Во сезоната 2009/10 во земјата се произведени рекордни 1,5 милиони тони. Најзастапена сорта е светлокафеавата.

10 најголеми производители на леќа (во тони)| Место | Земја | 2010 | 2011 | 2012 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Канада | 1.947.100 | 1.531.900 | 1.493.620 |
| 2 | Индија Индија | 1.031.600 | 943.800 | 950.000 |
| 3 | Австралија Австралија | 140.000 | 379.659 | 463.000 |
| 4 |  Турција | 447.400 | 405.952 | 438.000 |
| 5 |  САД | 392.675 | 214.640 | 240.490 |
| 6 |    Непал | 151.757 | 206.969 | 208.201 |
| 7 | Етиопија Етиопија | 80.952 | 128.009 | 151.500 |
| 8 | Народна Република Кина НР Кина | 125.000 | 150.000 | 145.000 |
| 9 | Сирија Сирија | 77.328 | 112.470 | 130.229 |
| 10 | Иран Иран | 100.174 | 71.808 | 85.000 |
| — | *Цел свет* | 4.686.673 | 4.386.870 | 4.522.097 |
|  *Извор: Организација за исхрана и земјоделство на ООН* |

Поврзано
--------

* Дал (јадење)
* Зрнеста култура

Наводи
------

1. 1 2  Leah A. Zeldes (16 February 2011). „Eat this! Lentils, a prehistoric foodstuff". *Dining Chicago*. Chicago's Restaurant & Entertainment Guide. Архивирано од изворникот на 2015-05-24. Посетено на 4 August 2011.
2. ↑  Callaway JC (2004). Hempseed as a nutritional resource: an overview. Euphytica 140:65–72.
3. ↑  „Essential Amino Acids". Посетено на 19 September 2014.
4. ↑  Randy Sell. „Lentil". North Dakota State University Department of Agricultural Economics. Архивирано од изворникот 2009-06-21. Посетено на 14 December 2011.
5. ↑  „База на хранливи вредности на USDA". Архивирано од изворникот на 2015-03-03. Посетено на 19 септември 2014. (англиски)
6. ↑  „"Iron: food sources"". Посетено на 19 September 2014.
7. ↑  Kawaljit Singh Sandhu, Seung-Taik Lim *Digestibility of legume starches as influenced by their physical and structural properties* Elsevier, 16 март 2007
8. ↑  "Effect of processing on some anti-nutritional factors of lentils", *J. Agric. Food Chem.*
9. ↑  „Производство на леќа во Република Македонија — податоци од 1992 до 2007 г.". Организација за исхрана и земјоделство на ООН. Посетено на 9 март 2015. (англиски)
10. 1 2  „Lentil (Lens culinaris)". Pulse Canada. Архивирано од изворникот на 2015-01-28. Посетено на 24 January 2015.
11. ↑  „Crops Market Information - Canadian Industry". Архивирано од изворникот на 2010-07-25. Посетено на 19 September 2014.
12. ↑  „Производство на леќа по земји". Организација за исхрана и земјоделство на ООН. 2012. Посетено на 21 февруари 2014. (англиски)

Надворешни врски
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ризница | „Леќа" на Ризницата ? |

* Леќа на Викивидовите ?
* „Леќа" — Енциклопедија на живиот свет
* Леќа – добар извор на белковини Архивирано на 17 февруари 2015 г. — „Здравје и храна" (македонски)
* „Леќа - одлична замена за месо". *Утрински Весник*. 3 март 2013.[*мртва врска*] (македонски)