**Black Box** била првата независна група за правење документарни видео материјали во комунистичка Унгарија и еден од најважните хроничари на промената на режимот во 1989 година. Основана е во 1987 година од Јудит Ембер, Марта Елберт, Истван Јавор, Андраш Лањи и Габор Ваги. Групата ги дистрибуирала своите документарни филмови на VHS ленти кои биле наведени како изданија на видео списание.

Поширокото признание на Black Box дојде по објавувањето на нивниот документарен филм *Plot #301* кој ја документира инаугурацијата на водачот на Унгарската револуција од 1956 година, споменикот на Имре Наги во Париз во 1988 година, додека паралелно ги прикажува протестите во Будимпешта и соодветните полициско насилство. Некои од нивните надалеку познати филмови го прикажуваат основањето на Фидес (актуелната владејачка партија во Унгарија), унгарските разговори на тркалезна маса, скандалот на Дуна-портата, и протестите против браните Габчиково-Нагимарос. По промената на режимот во 1989 година, групата ги фокусирала своите филмови на обесправените групи. Во 1993 година Црната кутија ја освоила унгарската меморијална награда Пулицерова. Нивните комплетни филмски архиви од скоро 4000 часа снимки се чуваат во Архивата на отвореното општество Блинкен .

Историја
--------

Клучен момент во почетокот на историјата на Black Box бил еден од нејзините основачи, Иштван Јавор набавувајќи видеокамера во 1987 година. Ова не само што било ретко во тоа време, туку исто така им овозможило да го заобиколат снимањето на филм, што било предмет на цензура за време на развојот, и да снимаат директно на VHS ленти.

Користејќи го водечкиот, достапен видео формат од тоа време, VHS и S-VHS, Black Box ги хронизирал настаните што се случувале во приватни станови, подземни места, барови, кина, театри и конечно на улиците. Видео-документацијата создадена помеѓу 1988 и 1996 година е најголемата и најзначајната приватна видео архива за промена на режимот во Унгарија, сега достапна во OSA. Користејќи ги сопствените необработени снимки, монтираните документарни филмови на Black Box биле објавени како алтернативни вести во форма на „видео списанија" кои потоа биле емитувани на новопоставените телевизиски канали на локалната кабелска мрежа во Унгарија.

Официјалното соопштение за основањето на Black Box и нивните цели било објавено како памфлет на 24 мај 1987 година  Првично тие работеле без дозвола, слично како самиздат, но на 26 јануари 1989 година, со финансиска поддршка на Фондацијата Отворено општество, тие беа официјално регистрирани како дел од студиото Бела Балаз, станувајќи една од првите невладини фондации пред промена на режимот.

Ромско медиумско училиште
-------------------------

Покрај продукцијата на сопствени филмови, од деведесеттите, Black Box е активно вклучена во подучувањето на снимање филмови на обесправените групи на општеството, вклучително и Ромите. Нивната прва образовна иницијатива било Телевизиското училиште на заедницата предводено од Марта Елберт, Петер Упор и Иштван Јавор. Под називот училиште, тие обучувале сниматели, режисери и монтажери во различни региони на Унгарија, се обидувале да им обезбедат работа на локалните телевизии и две години ги поддржуваа финансиски.

Во 2001 година, Black Box ја основале Ромската медиумска школа, чии студенти биле интегрирани во структурата на Универзитетот за театарска и филмска уметност во Будимпешта и добија обука од наставниците на универзитетот. Помеѓу 2001 и 2004 година, 11-13 луѓе добиваа стипендија за десетмесечниот курс секоја година. Еден од нивните студенти, Јожеф Ковари Борц, подоцна започнал да иницира патувачко кино кое прикажувал и снимал филмови во селата за Ромите. Некои од наградените филмови на студентите беа *Фради Вил Вин* (Норберт Сирмаи, 2002), *Кубење гуска* (Јучи Цик, 2004)  и *Некролог за Кале* (Едина Балог, 2004).

Наводи
------

1. 1 2 3 4  Révész, Béla. „A Fekete Doboz – 20 éve". *Beszélő*. **12** (7).
2. ↑  „Civil Techniques. Fidesz". Blinken Open Society Archives. Посетено на 2021-05-19.
3. ↑  „Opposition Roundtable Negotiations in Hungary 1989". Blinken Open Society Archives. Посетено на 2021-05-19.
4. ↑  „Dunagate". Blinken Open Society Archives. Посетено на 2021-05-19.
5. ↑  „The Facility". Blinken Open Society Archives. Посетено на 2021-05-19.
6. ↑  „Díjazottak teljes listája". Magyar Joseph Pulitzer-emlékdíj Alapítvány. Архивирано од изворникот на 2015-04-25. Посетено на 2021-05-19.
7. ↑
8. ↑  Fenyvesi, Kristóf (2007-05-31). „A rendszerváltás fekete doboza". Посетено на 2021-05-19.
9. 1 2 3  Szigeti, Ferenc Albert (2014). „Mérföldkövek - A Fekete Doboz Roma Média Iskolája". *Metropolis*. **8** (2).
10. ↑  „Fradi Will Win". Blinken Open Society Archives. Посетено на 2021-05-19.
11. ↑  „Goose Plucking". Blinken Open Society Archives. Посетено на 2021-05-19.
12. ↑  „HU OSA 305-0-6 Roma Media School Films". Blinken Open Society Archives. Посетено на 2021-05-19.
13. ↑  „Obituary to Csálé". Blinken Open Society Archives. Посетено на 2021-05-19.
14. ↑  „Fekete Doboz Roma Média Iskola nyerte a 11. Diákfilmszemle fődíját!". 24.hu. 2004-09-01. Посетено на 2021-05-19.

Понатамошно читање
------------------

* Padi, Marianna (1992). „Black Box" (PDF). Во Amsterdam Cultural Studies (уред.). *The Next Five Minutes Zapbook*. Paradiso. стр. 55–57.
* Hill, Chris (1994). „Where Independent Media Made a Difference: Citizen producers in Eastern Europe, 1989-1991". *Community Media Review*. **17** (2): 24.

Надворешни врски
----------------

* Филмовите на Black Box на YouTube каналот на Blinken Open Society Archives .
* Фради ќе победи, кубење гуски и некролог за Кале на каналот на YouTube на Архивата на отвореното општество на Блинкен.
*