Седефче
**Седефче** (науч. *Ruta graveolens*) е вид на *Ruta* што се одгледува како украсно растение и билка. Ендемичен е на Балканскиот Полуостров. Сега се одгледува низ целиот свет во градините, особено поради неговите синкави лисја, а понекогаш и поради неговата толеранција на условите на топла и сува почва. Се одгледува и како лековита билка, како зачини, а во помала мера и како средство против инсекти

Етимологија
-----------

Специфичниот епитет *graveolens* се однесува на листовите со силен мирис.

Користи
-------

### Традиционална употреба

Во древниот римски свет, натуралистите Педаниј Диоскорид и Плиниј Постариот препорачале рута да се комбинира со отровната грмушка олеандер за да се пие како противотров за каснување од отровни змии.

 Илустрација во Tacuinum Sanitatis
*Tacuinum Sanitatis*, средновековен прирачник за благосостојба, ги наведува овие својства:

> 
> * *Природа:* Топло и суво во трет степен.
> * *Оптимално:* Она што се одгледува во близина на смоква.
> * *Корисност:* го заострува видот и ги отстранува надуеноста.
> * *Опасности:* ја зголемува спермата и ја намалува желбата за коитус.
> * *Неутрализација на опасностите:* со храна која ја размножува спермата.
> 
> 
> 

Рафинираното масло од ру е еменагог и било наведено од римскиот историчар Плиниј Постариот и гинекологот Соран како моќен абортус (поттикнува абортус).

 „Круна на рута" или кранчелин на хералдичкото знаме на Саксонија
### Кулинарска употреба

Зеленило
Капсула и семе - MHNT
Рута „Тена Адам" во Кафе во Етиопија
*Ruta* има кулинарска употреба, но бидејќи е горчливо и некои поединци може да доживеат непријатност во желудникот, се користи умерено. Иако во поранешните времиња се користеше поопширно, тоа не е билка што обично се наоѓа во модерната кујна. Денес е во голема мера непознат за пошироката јавност и повеќето готвачи и недостапен во продавниците за храна во повеќето земји. Тоа е компонента на берберот, карактеристичната етиопска мешавина на зачини, и како таква се среќава во етиопската кујна. Исто така во Етиопија, свежото седефче се потопува во кафе пред да се испие.

Има различни други кулинарски намени:

* Се користел интензивно во античката блискоисточна и римска кујна (според Ибн Сајар ал-Варак и Апикиус).
* Rue се користи како традиционален вкус во Грција и другите средоземни земји.
* Во Истра (регион што ги опфаќа Хрватска и Словенија), и во Северна Италија, се користи за да се даде посебен вкус на грапа/ракијата и најчесто во шишето може да се најде мала гранка од растението. Ова се нарекува *грапа ала рута*.
* Семето може да се користи за каша.
* Горчливиот лист може да се додаде во јајца, сирење, риба или да се меша со сливи и вино за да се добие сос од месо.
* Во Италија во Фриули Венеција-Џулија, младите гранки на растението се потопуваат во тесто, се пржат во масло и се консумираат со сол или шеќер. Тие се користат и сами за ароматизирање на одреден вид омлет.
* Се користи во пивата од Стариот свет како ароматична состојка.

### Друго

Ру се одгледува и како украсно растение, и како ниска жива ограда и затоа листовите можат да се користат кај носот.

На повеќето мачки не им се допаѓа мирисот и затоа може да се користи како пречка за нив (види, исто така, *Plectranthus caninus*).

Гасениците на некои подвидови на пеперутката *Papilio machaon* се хранат со rue, како и со други растенија. Гасениците на *Papilio xuthus* исто така лесно се хранат со него.

Во Јужна Индија, rue се препорачува за домашни градини за да ги одвратат змиите (сепак ефикасноста е непозната).

Ру е исто така честа состојка во вештерството и правењето правопис.  Во средниот век тој бил симбол на препознавање меѓу вештерките.  Католичката црква, исто така, користела гранка на улица за да ги попрска своите следбеници со света вода: во тоа време таа била позната како „билката на благодатта".

Хасидските Евреи, исто така, биле поучени дека rue треба да се става во амајлии за да се заштитат од епидемии и чуми. Други Хасидими се потпираат на делата на познатиот багдадиски кабалист Јаков Хаим Софер кој го спомнува растението „руда" (רודה) како ефикасен уред и против црна магија и против злото око.

Во северозападната погранична провинција Пакистан и во Авганистан сè уште е дел од секојдневниот живот. Во песната *Ruta* (Spelanai) се однесуваат на добредојде и палење семиња за лошите жени.  Таму традиционално се користи како средство за заштита од инсекти и за чистење на просториите. 

 Дејство на обичното седефче на кожата во сончево време

Токсичност
----------

Екстрактите од *Ruta* се мутагени и хепатотоксични. Големи дози може да предизвикаат силна болка во желудникот, повраќање, системски компликации и смрт.

Изложеноста на вообичаена *Ruta*, или хербални препарати добиени од него, може да предизвика тежок фитофотодерматитис, што резултира со плускавци слични на изгореници на кожата.

Хемија
------

*R. graveolens* есенцијално масло во проѕирно стаклено вијала
Серија фураноакридони и два акридонски алкалоиди (арборинин и евоксантин) се изолирани од *R. graveolens*. Содржи и кумарини и лимоноиди.

Клеточните култури произведуваат кумарини умбелиферон, скополетин, псорален, ксантотоксин, изопимпинелин, рутамарин и рутакултин и алкалоидите скимианин, кокусагинин, 6-метоксидиктамнин и едулинин.

Етил ацетатниот екстракт од листовите на *R. graveolens* дава два фуранокумарини, еден хинолин алкалоид и четири хинолонски алкалоиди.

Екстрактите од хлороформ од коренот, стеблото и листот ја покажуваат изолацијата на фуранокумарин халепенси.

Етеричното масло од *R. graveolens* содржи две главни состојки, ундекан-2-он (46,8%) и нонан-2-он (18,8%).

Симболизам
----------

Горчливиот вкус на неговите лисја доведе до тоа rue да се поврзе со (етимолошки неповрзан) глагол *Ruta* „да се кае". Ру е добро познат по своето симболично значење на жалење и понекогаш се нарекува „билка на благодатта" во литературните дела. Во митологијата, базилиск, чиј здив може да предизвика овенување на растенијата и пукање на камењата, немал никакво влијание врз рујата. Ласиците кои беа каснати од базилиск се повлекуваа и јадеа седефче за да се соземат и да се вратат да се борат.

### Во Библијата

Ру се споменува во Библијата, Лука 11:42:

> „Но, тешко вам, фарисеи! Зашто вие давате десеток од нане, рува и секакви тревки".
> 
> 

### Во Литванија

Ру се смета за национална билка на Литванија и таа е најчесто споменуваната билка во литванските народни песни, како атрибут на младите девојки, поврзана со невиноста и моминството. Во традиционалните литвански свадби било вообичаено само девиците да носат *Ruta* (литвански: *rūta*) на нивната свадба, симбол за да ја покажат нивната чистота.

### Во Украина

Исто така, ру е истакната во украинскиот фолклор, песни и култура. Во украинската народна песна „Ои поли рута, рута", девојката жали што ја изгубила невиноста, прекорувајќи го љубовникот што „ја скршила зелената леска". „ Червона Рута "(Червона Рута — „Црвена улица") е песна напишана од Володимир Ивасиук, популарен украински поет и композитор. Поп-пејачката Софија Ротару ја изведе песната во 1971 година.

### Во еврејската култура

„ *Уна Матица де Руда* "е традиционална сефардска свадбена песна.

### Во англиската литература

Тоа е едно од цвеќињата што ги дистрибуира лудата Офелија во *Хамлет* на Вилијам Шекспир (IV.5):

„Има анасон за вас и колумбини:
има несреќа за тебе; и еве неколку за мене:
можеме да го наречеме трева благодат во недела:
О, мора да ја носите својата седефче со разлика.
Го засадил градинарот во *Ричард II* за да го одбележи местото каде што кралицата плачела кога слушнала вест за фаќањето на Ричард (III.4.104–105):

„Еве ја падна солза, овде на ова место
Ќе поставам брег на ру, кисела билка на благодатта".
Тоа го дава и рустикараната Пердита на нејзиниот преправен кралски свекор по повод стрижењето овци (Зимска приказна, IV.4):

„За вас има рузмарин и рузмарин; овие чуваат
Изгледа и уживајте цела зима".
Мајкл го користи во *Изгубениот рај* на Милтон за да му даде на Адам јасен вид (11.414):

„Потоа прочисти со еуфразија и тага
Визуелниот нерв, бидејќи имаше многу да види".
*Ruta* го користи Гуливер во „ Патувањата на Гуливер "(од Џонатан Свифт) кога се вратил во Англија откако живеел меѓу „ Хуихнхнмс ". Гуливер повеќе не може да го издржи мирисот на англиските Yahoos (луѓе), па си става седефче или тутун во носот за да го спречи мирисот.

> „Конечно бев доволно храбар да шетам по улицата во неговото друштво (на Дон Педро), но добро го чував носот со траума, или понекогаш со тутун".
> 
>

Поврзано
--------

* *Peganum harmala*, неповрзано растение познато и како „Сириска улица"

Наводи
------

1. 1 2  J. D. Douglas and Merrill C. Tenney *Zondervan Illustrated Bible Dictionary* при Гугл книги
2. ↑  Pliny the Elder. *Natural History Book*. стр. Book 24, 90.
3. ↑  Pedanius Dioscorides. *De Materia Medica*. стр. Book V, 42.
4. 1 2 3  „Rue". drugs.com.
5. ↑  Nelson, Sarah E. (2009). „Persephone's Seeds: Abortifacients and Contraceptives in Ancient Greek Medicine and Their Recent Scientific Appraisal". *Pharmacy in History*. **51** (2): 57–69. JSTOR 41112420. PMID 20853553.
6. ↑  „Rue (Ruta graveolens L.)".
7. ↑  Ghirardini, Maria; Carli, Marco; Del Vecchio, Nicola; Rovati, Ariele; Cova, Ottavia; Valigi, Francesco; Agnetti, Gaia; MacConi, Martina; Adamo, Daniela (2007). „The importance of a taste. A comparative study on wild food plant consumption in twenty-one local communities in Italy". *Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine*. **3**: 22. doi:10.1186/1746-4269-3-22. PMC 1877798. PMID 17480214.CS1-одржување: display-автори (link)
8. ↑  Spencer Hornsey, Ian (December 2003). „Chapter 3". *A History of Beer and Brewing*. Royal Society of Chemistry. стр. 103. ISBN 978-0-854-04630-0.
9. ↑  Dempster, J.P. (1995). „The ecology and conservation of *Papilio machaon* in Britain". Во Pullin, Andrew S. (уред.). *Ecology and Conservation of Butterflies* (1. изд.). London: Chapman & Hall. стр. 137–149. ISBN 0412569701.
10. ↑  This was taught by Rabbi Isaac of Komarno in his comments to *Sefer Adam Yashar* in the name of Rabbi Isaac Luria
11. ↑  Arias-Santiago, SA; Fernández-Pugnaire, MA; Almazán-Fernández, FM; Serrano-Falcón, C; Serrano-Ortega, S (2009). „Phytophotodermatitis due to Ruta graveolens prescribed for fibromyalgia". *Rheumatology (Oxford, England)*. **48** (11): 1401. doi:10.1093/rheumatology/kep234. PMID 19671699.
12. ↑  Furniss, D; Adams, T (2007). „Herb of grace: An unusual cause of phytophotodermatitis mimicking burn injury". *Journal of Burn Care & Research*. **28** (5): 767–769. doi:10.1097/BCR.0B013E318148CB82. PMID 17667834.
13. ↑  Eickhorst, K; Deleo, V; Csaposs, J (2007). „Rue the herb: Ruta graveolens–associated phytophototoxicity". *Dermatitis*. **18** (1): 52–55. doi:10.2310/6620.2007.06033. PMID 17303046.
14. ↑  Wessner, D; Hofmann, H; Ring, J (1999). „Phytophotodermatitis due to Ruta graveolens applied as protection against evil spells". *Contact Dermatitis*. **41** (4): 232. doi:10.1111/j.1600-0536.1999.tb06145.x. PMID 10515113.
15. ↑  Steck, Warren; Bailey, B.K.; Shyluk, J.P.; Gamborg, O.L. (1971). „Coumarins and alkaloids from cell cultures of Ruta graveolens". *Phytochemistry*. **10**: 191–194. doi:10.1016/S0031-9422(00)90269-3.
16. ↑  Oliva, Anna; Meepagala, Kumudini M.; Wedge, David E.; Harries, Dewayne; Hale, Amber L.; Aliotta, Giovanni; Duke, Stephen O. (2003). „Natural Fungicides from *Ruta graveolens* L. Leaves, Including a New Quinolone Alkaloid". *Journal of Agricultural and Food Chemistry*. **51** (4): 890–896. doi:10.1021/jf0259361. PMID 12568545.
17. ↑  Zobel, Alicja M.; Brown, Stewart A. (1988). „Determination of Furanocoumarins on the Leaf Surface of Ruta graveolens with an Improved Extraction Technique". *Journal of Natural Products*. **51** (5): 941–946. doi:10.1021/np50059a021. PMID 21401190.
18. ↑  Kong, Y.; Lau, C.; Wat, K.; Ng, K.; But, P.; Cheng, K.; Waterman, P. (2007). „Antifertility Principle of Ruta graveolens". *Planta Medica*. **55** (2): 176–8. doi:10.1055/s-2006-961917. PMID 2748734.
19. ↑  Walsh, William Shepard; Garrison, William H.; Harris, Samuel R. (5 January 1888). „American Notes and Queries". Westminster Publishing Company.
20. ↑  Ukrainian folk songs. *Oi u poli ruta, ruta (O, rue, rue in the field)*. (Ukrainian)

Надворешни врски
----------------

* Страна Rue (Ruta graveolens L.) од страниците за зачини на Гернот Кацер

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Таксонски назнаки | 
* Википодатоци: Q25062
* APDB: 89827
* BioLib: 3598
* Calflora: 7241
* EoL: 581906
* EPPO: RUAGR
* GBIF: 3190382
* GRIN: 32578
* iNaturalist: 147294
* IPNI: 775099-1
* IRMNG: 11130156
* ITIS: 29002
* NCBI: 37565
* NZOR: 43b33a34-3bff-4558-a0cd-0c6ab8d4507c
* PalDat: Ruta\_graveolens
* Plant List: kew-2527408
* PLANTS: RUGR3
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:775099-1
* Tropicos: 28100014
* VASCAN: 9040

 |

 |