*Vide etiam paginam fere homonymam:* 180 Garumna

Panorama Garunnae Tolosam praetereuntis prope Pontem Catalanorum ("Pont des Catalans").
**Garunna** sive **Garumna** (Francice *Garonne*, Hispanice *Garona*) est flumen, quod in finibus Hispaniae oritur, unde per Franciam defluens Oceanum Atlanticum attingit. Illis temporibus, cum Caesar commentarios suos de bello Gallico conscriberet, Garunna Gallos ab Aquitanis dividebat. Hodie autem limitem septentrionalem Gasconiae determinat. 

Oltis et Garumna

De nomine fluminis
------------------

Garunna|  |
| Longitudo | 647 chm |
| Altitudo fontis | 1 870 m |
| Decursus aquae | 700 m³/s |
| Area systematis | 55 000 chm² |
| Fons | Hispania-Francia |
| Ostium | Oceanus Atlanticus |
| Regio | Francia |

Mentio fluminis, de quo hic agitur, ab auctoribus Romanis satis saepe facta est, sed, utrum *Garumna* an *Garunna* an *Garonna* recte scribatur et dicatur, ambiguum esse videtur. Prima mentio apud Caesarem invenitur, sed editorum alii *Garunnam*, alii *Garumnam* scribere volunt. Qua forma usus Caesar hoc flumen commemoraverit, scire nequimus, nam non ipsius verba sed varias manuscriptorum plus minus mille annos recentiorum lectiones habemus. Si testimonium philologicum respiciamus, *Garunna* et *Garonna* formae iam saeculo IV testatae sunt. *Garumna* autem forma multo recentior est, quippe quae non ante saeculum IX testatum sit. Quod ad Caesarem attinet, plurima *Belli Gallici* manuscripta *Garunnam*, pauca autem *Garumnam* praebent. Utra igitur forma praeferenda sit? Variae sunt rationes, quibus *Garunna* forma praeferenda sit *Garumnae*: 

* Quod ad testificationem philologicam pertinet, forma vetustior est *Garunna*.
* *Garunna* in plerisque *Belli Gallici* manuscriptis ab editoribus adhibitis legitur, cum *Garumna* in tribus tantum legatur manuscriptis potioribus, quae sunt AQN. Accolae fluminis praeterea etiam in **AQN** illis *Garunni*, non *Garumni* nuncupantur.
* Etiam nomen Graecum Γαρούνας saeculo I testatum **μ** littera vacat.

Itaque Caesarem *Garunnam* et *Garunnos* scripsisse veri similius est quam *Garumnam* et *Garumnos*. Unde **m** littera nata sit, parum liquet. Forsitan hic de vana correctione agatur. Nempe cum *-mn-* in sermone vulgari ad *-nn-* propenderet (e.g. *antemna* > *antenna*, *autumnus* > *autunnus*, *somnus* > *sonnus*, etc.), fortasse erant, qui *Garumnam* urbanius dici cogitarent quam *Garunnam*, praesertim cum fieri potuit, ut aliquot nomina vocabulaque fluvialia (*Clitumnus, Interamna, amnis, peremnis*) *-mn-* litterarum ordinem suggererent.

Cursus Garunnae
---------------

Cursus Garunnae
Longissima antiquis temporibus descriptio Garunnae apud Pomponium Melam reperitur: 

"Garunna ex Pyrenaeo monte delapsus, nisi cum hiberno imbre aut solutis nivibus intumuit, diu vadosus et vix navigabilis fertur. At ubi obvius oceani exaestuantis accessibus adauctus est, isdemque retro remeantibus suas illiusque aquas agit, aliquantum plenior, et quanto magis procedit eo latior fit, ad postremum magni freti similis; nec maiora tantum navigia tolerat, verum more etiam pelagi saevientis exurgens iactat navigantes atrociter, utique si alio ventus alio unda praecipitat" (Mela, *Chor.* 3.21).
Insuper Antros, insula in aestuario Garunnae prope Burdigalam sita, a Mela commemoratur, quod aquis increscentibus pendeat et adtollatur. Quae insula non iam inveniri videtur, nisi eum significat locum, ubi Pharus Corduana hodie stat. 

Fontes Garunnae multi sunt, sed flumen ex duobus maxime ramis distinctis consistere videtur, quorum utrique in Pyrenaeis montibus nascuntur: primus, "Riu Garona" dictus, prope Port de la Bonaigua surgit et per Vallem Aranam defluit usque ad vicum Bossòst, ubi fines Franciae intrat; secundus, caput fluminis habitus propter abundantiam aquarum, de glaciario Maladetensi scaturit.

Cursu ad septentrionem converso Garunna a Valle Arana in fines Garunnae Superioris, praefecturae Franciae, evolutus Sanctum Beatum praeterfluit et haud procul a Ludguno Convenarum vectus Montem Regalem, Sanctum Gaudentem, Muretum praeterfluens ad Tolosam, caput praefecturae, pervenit. 

In Tolosa vertit denique flumen ad Corum, et per Langonem portum et Burdigalam portum in Atlantico, licet minutiore dicere in Britannico, in immenso sinu defluit.

Onerariae naves hodie inter Langonem et Burdigalam navigant, sed eis cavendum est accedentes recedentesque aestus maritimi, qui magno impetu ventitent, et altitudine sub pontibus restringant.

Flumen Garunna dat nomen tribus praefecturis Franciae, inter quas Garunna Superior.

Tributarii praecipui Garumnae
-----------------------------

Fluvii qui in Garumnam influunt, a monte ad vallem :

Littera **D** tributarii qui ripam dextram accedunt ostenduntur, littera **S** ii ripam sinistram.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| * Neste
* Ger
* Salat
* Arize
* Louge
 | * Arigia
* Touch
* Save
* Gimone
* Hers-Mort
 | * Tarnis
* Arrats
* Barguelonne
* Auroue
* Séoune
 | * Aegirtius
* Auvignon
* Baïse
* Oltis
* Avance
 | * Dropt
* Ciron
 |  |

Loci ad Garumnam
----------------

Communia praecipua praefecturis digesta quae Garumna praeterlabitur :

* Val d'Aran (Hispania) :
	+ Vielha
* Garunna Superior :
	+ Montréjeau
	+ Saint-Gaudens
	+ Muretum
	+ Tolosa
	+ Blagnac
* Tarnis et Garumna :
	+ Verdun-sur-Garonne
	+ Castelsarrasin
* Oltis et Garumna  :
	+ Aginnum
	+ Tonneins
	+ Marmande
* Girundia :
	+ Langon
	+ Burdigala

Notae
-----

1. ↑  Ita fontes antiquiores (vide infra).
2. ↑  Iohannes Iacobus Hofmannus, *Lexicon universale* (1698) ~; fontes nonnulli mediaevales
3. ↑  *Gall.* 1.1.1; Roman (1994).
4. ↑  *Gall.* 1.1.2; 1.1.5; 1.1.7.
5. ↑  *César, Guerre des Gaules.* Texte établi et traduit par L.-A. Constans, I (Livres I–IV). Paris: Société d'Édition ‘Les Belles Lettres’, 1926; *C.Iulii Caesaris Commentarii rerum gestarum* edidit Otto Seel, vol. I: *Bellum Gallicum*. Lipsiae: In aedibus B.G.Teubneri, MCMLXI.
6. ↑  *C.Iuli Caesaris Commentariorum pars prior qua continentur libri VII de Bello Gallico cum A.Hirti supplemento* recensuit brevique adnotatione critica instruxit Renatus du Pontet. Oxonii: E typographeo Clarendoniano, 1900.
7. ↑  *Garonna* ab editoribus reici solet, quippe quae appellatio Latinitatem ad linguas Romanicas vergentem redolere videatur.
8. ↑  *Garunna* in *Tabula Peutingeriana* (Levi & Levi 1967); *Garonna* in *Itinerario Burdigalensi*; Nègre (1990: 1036).
9. ↑  Primum anno 845 in actis Caroli Calvi (*Recueil des Actes de Charles II le Chauve, roi de France,* commencé par Arthur Giry, continué par Maurice Prou, terminé et publié, sous la direction de M. Ferdinand Lot, par M. Georges Tessier. Tomus I: 840-860. Paris: Imprimerie nationale, 1943.) Nègre (1990: 1036).
10. ↑  *Gall.* 3.27.1.
11. ↑  Strabo *Geogr.* 4.1.14; 4.2.1; 4.2.2.
12. ↑  Jordán Cólera (2002) credit in *-umna* Palaeoeuropaeam \**ub(a)* 'aqua; flumen' radicem subesse — id est: \**-ubna* > *-umna* — quae mutatio, etsi rationi phoneticae non sit aliena, poscit res, quae non possint ratione philologica confirmari: nempe ut *Garumna* forma vetustior sit quam 'Garunna*.*
13. ↑  Mela, *Chor.* 3.22.1.
14. ↑  Petrus de Marca (1688). *Marca Hispanica sive Limes hispanicus*, Liber I, cap. II § 9. Parisiis: Apud Franciscum Muguet.

Bibliographia
-------------

* Jordán Cólera, Carlos (2002). De las « Oestrymnides », la « Garumna » e hidrotopónimos relacionados. *Emerita* 70(2): 213-230.
* Levi, Annalina & Levi, Mario (1967). *Itineraria picta. Contributo allo studio della Tabula Peutingeriana.* Roma: Bretschneider.
* Nègre, Ernest (1990). *Toponymie générale de la France. Etymologie de 35.000 noms de lieux, I: Formations préceltiques, celtiques, romanes.* Genève: Droz.
* Roman, Yves (1994). Les Celtes, les sources antiques et la Garonne. *Aquitania* 12: 213-219.

Nexus externus
--------------

* Portale Garunnae