Wikidata Diocletianus
Res apud Vicidata repertae:Diocletianus: imagoDiocletianus: imago
*Nativitas*: 240s; Salona, Doclea  
*Obitus*: 310s, 313; Spalatum  
*Patria*: Roma antiqua  
*Nomen nativum*: Gaius Valerius Diocles
**Officium**

*Officium*: Imperator Romanus, Senator Romanus, consul, Domesticus, Dux  
*Munus*: politicus, cavalry officer, Monarcha  

**Consociatio**

*Religio*: Religio Romana
**Familia**

*Genitores*: ; Dioclea  
*Coniunx*: Prisca  
*Proles*: Galeria Valeria, Galerius, Maximianus  

**Memoria**

*Sepultura*: Cathedral of Saint Domnius  

**Diocletianus**, plene **Gaius Aurelius Valerius Diocletianus**, natus nomine Diocles die 22 Decembris, fortasse anni 245 Salonae seu Docleae in Dalmatia; mortuus anno 313 in palatio suo apud Salonam. Imperator Romanus fuit ab 20 Novembris 284 usque ad 1 Maii 305.

Ante imperium
-------------

Pater erat scriba apud villam Anullini. Matris nomen Dioclea fuit. Ipse libertus senatoris Anullini erat. Diocles, vir summi ingenii ac rei militari peritissimus - certaverat inter alia in Moesia imperatoribus Aureliano et Probo - anno 283 consul I suffectus electus est, anno 284 dux *Protectorum domesticorum* Numeriani imperatoris factus est.

Familia
-------

Uxorem duxit Priscam et ex ea filiam habuit Galeriam Valeriam, quae postea Galerio imperatori nupsit.

Imperator Romanus
-----------------

Post mortem dubium imperatoris Numeriani Diocles Lucium Flavium Aprum praefectum praetorio, quem Carini necis accusaverat, necavit 20 Novembris 284 apud Nicomediam exercitus voluntate purpuram sumpsit. Cum imperator factus esset, Diocles sibi imposuit nomen Diocletianum. Anno 285 ille contra Carinum fratrem Numeriani pugna apud Margum facta certavit. Quamquam proelio victor erat, Carinus a militibus suis mense Augusto vel Septembris 285 necatus est. Itaque Diocletianus solus dux Imperii Romani fuit, eodem anno consul II suffectus erat.

Maximianus consors imperii
--------------------------

Delegit comitem bellorum Maximianum, dux Pannonicus peritus rei militari sed maxime illitteratus, ac mense Decembri 285 eum *Caesaris* honorem dedit. 1 Aprilis 286 eum etiam *Augustum* nominavit. Cum ipse cognomen *Iovii* assumpsit, Maximianus collega nunc *Herculius* nominabatur. Proximis annis imperatores contra barbaros certaverunt, Diocletianus in oriente, Maximianus in occidente parte imperii.

Britanniae motus (286–297)
--------------------------

Mense Decembri 286 Carausius usurpator, adhuc praefectus classis Britanniae, purpuram sumpsit et in hac provincia ad annum 293 rexit, dum Allectus eum necat et nunc in Britannia et Gallia septentrionali imperator se gessit.

Tetrarchia
----------

 Ut ad profundiora de tetrarchia tuearis, vide Tetrarchia.
21 Maii 293 ipse Galerium ad provincias ad Danubium sitas protegendas *Caesarem* fecit, Maximianus autem Constantium ad eundem gradum honoris sustulit. Constantius Carausium usurpatorem vincere debuit. Constantius una cum Iulio Asclepiodoto praefecto praetorio Britanniam invasit, Allectum successorem Carausii vicit et necavit atque Britanniam iterum cum imperio Romano coniunxit. Ipse Diocletianus, anno 294 contra Sarmates certavit—eo anno et 20 Novembris decennalia sua Nicomediae celebravit—et 296 contra Carpes pugnavit. Eodem anno Persae rege Narse duce Armeniam invaserunt. Romani nunc bellum Persis intulerunt: primo Galerius Caesar anno 297 apus Carrhas victus est, sed 298 Romani victores erant. Anno 297 et 298 Diocletianus contra Lucium Domitium Domitianum, qui in Aegypto purpuram sumpserat, pugnare debuit, Aurelium Achilleum successorem Domitiani vicit. Proximis annis ad 301 Diocletianus in Syria versatus est.

Leges novae
-----------

Diocletianus reformandam esse rem publicam, ut barbaros arcere posset, putavit. Itaque multas leges tulit:

* Anno 295 cum aliis imperatoribus **edictum de nuptiis** promulgavit
* 1 Septembris 301 tetrarchae **legem pretiis rerum venalium** tulerunt, qua pretia nimium aucta vetarentur.
* Vectigalia reformabantur: Neque iam Italia nunc libera vectigaliis fuit.
* Imperium Romanum divisis provinciis veteribus nunc circa 110 provincias novas habuit. Hae ad duodecim Dioeceses pertinuerunt. Quattuor praefecti praetorii in diversis partibus imperii nunc administrationem regebant et compluribus diocesibus imperabant. Praefecti autem militibus praetorianis non iam praefuerunt.

Edicta contra Christianos
-------------------------

Ut religionem pristinam restituerent, Diocletianus et Maximianus 24 Februarii 303 edictum contra Christianos promulgaverunt, ecclesias rescindi iusserunt et Christianis ad deis Romanis sacrificandum cogere temtpaverunt. Qui sacrificia negaverunt, etiam necati sunt.

Vicennialia et abdicatio
------------------------

Una cum Maximiano Diocletianus 20 Novembris 303 Romae triumphavit et vicennalia egit. Die 1 Maii 305 ambo imperatores abdicaverunt. Galerius et Constantius nunc Augusti facti sunt et Maximinus Daia in oriente atque Flavius Valerius Severus in occidente parte imperii novi Caesares nominati sunt. Diocletianus Nicomediam reliquit et Spalati palatium maximum adiit, ubi annos ultimos agere in animo habebat. Sua sponte se recesserat e vita publica, ut successores optimi sine caede imperium adirent, sed mox plures imperatores se proclamaverunt, i.a. filii Augustorum pristinorum Maximiani et Diocletiani.

Consilium imperatorum Carnuntii
-------------------------------

Mense Novembri anni 306 imperatores Galerius, Maximianus Diocletianusque Carnuntum veniunt, ut de imperio Romano regendo et dividenso decernerent. Diocletianus senior Augustus consul X electus venit, ut iurgia componeret. Quamquam rogatus, ut iterum ipse purpuram sumeret, id negaverat. 

Sex autem duces imperium poscebant:

* Galerius *Augustus*, qui Illyricum et Asiam possidebat
* Maximinus Daia *Caesar* Galerii, qui Aegyptum et Oriens habebat
* Constantinus I *Caesar*, qui post mortem Constantii I patris die 25 Iulii 306 a militibus suis imperator salutatus est et Britanniam, Galliam Hispaniam occupabat et nomen *Augusti* petebat
* Maximianus *Augustus* pristinus, qui socius Constantini in Gallia vivebat et *Augusti* honorem iterum appetebat
* Maxentius filius Maximiani, qui 28 Octobris 306 Romae usurpator purpuram sumpserat, in Italia et Africa regnabat, sed ab aliis non probabatur
* Licinius, quam Galerium novum *Augustum* occidentis successorem Flavii Valerii Severiqui a Maxentio et Maximiano victus et 16 Septembris 307 necatus erat, facere in animo habebat.

Haec de iis constituta sunt:

* Maximianus Diocletiano suadente iterum imperium abdicavit
* Constantinus *Caesar* tantum occidentis nominatus est
* Novus *Augustus* occidentis 18 Novembris 308 Licinius nominatus est, qui numquam antea *Caesar* fuerat.
* In oriente Galerius Augustus Maximinum Daiam Caesarem fecit.
* Caesares Constantinus et Maximinus nunc *Filii Augustorum* nominati sunt.
* Maxentius pro usurpatore habebatur.

Constantinus autem tamen Augustum se esse praedicabat, Maximinus Daia ab anno 310 titulum Augusti gerebat.

Mors
----

Die 3 Decembris 313 Diocletianus in palatio suo mortuus et sepultus, deinde consecratus est.

Fontes de vita et imperio Diocletiani
-------------------------------------

* Aurelius Victor, *De Caesaribus* 39
* *Epitome de Caesaribus* 39
* Eutropius, *Breviarium* 9.19-28
* Festus, *Breviarium* 25
* Lactantius, *De mortibus persecutorum*
* Zonaras, *Epitome historiarum* vol. 3 pp. 157-166 Dindorf
* Zosimus, *Historia nova* liber 1

Notae
-----

1. ↑  Aurelius Victor, *Epitome de Caesaribus*, 39, 1: «matre pariter atque oppido nomine Dioclea, quorum vocabulis, donec imperium sumeret, Diocles appellatus.»
2. ↑  Lactantius *De mortibus persecutorum*
3. ↑  Stephen Williams, Diocletian and the Roman Revovery, Novi Eburaci 1985
4. ↑  Zonaras XII 31
5. ↑  Dietmar Kienast, Römische Kaisertabelle, Darmstadii 1999, p. 269.
6. ↑  Dietmar Kienast, Römische Kaisertabelle, Darmstadii 1999, p. 266.
7. ↑  Eutropius, Breviarium IX 22–23.

Nexus interni
-------------

* Tetrarchia
* Edictum de pretiis rerum venalium

Nexus externi
-------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vicimedia Communia** plura habent quae ad **Diocletianum** spectant. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | Vide **Diocletianus** apud **Vicifontem**. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Lexica biographica:**  Treccani • Большая российская энциклопедия • Gran Enciclopèdia Catalana • Encyclopædia Britannica • Grove Art • Deutsche Biographie • Store norske leksikon |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Antecessores: **Marcus Iunius Maximus II et Vettius Aquilinus**  |  **Consul** 287cumImp. Caesare Marco Aurelio Valerio Maximiano Augusto | Successores: **Imp. Caesar Marcus Aurelius Valerius Maximianus Augustus II et Pomponius Ianuarianus**  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Antecessores: **Marcus Magrius Bassus et Lucius Ragonius Quintianus**  |  **Consul** 290cumImp. Caesare Marco Aurelio Valerio Maximiano Augusto III | Successores: **Gaius Iunius Tiberianus II et Cassius Dio**  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Antecessores: **Afranius Hannibalianus et Iulius Asclepiodotus**  |  **Consul** 293cumImp. Caesare Marco Aurelio Valerio Maximiano Augusto IV | Successores: **Gaius Flavius Valerius Constantius Caesar et Gaius Galerius Valerius Maximianus Caesar**  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Antecessores: **Marcus Nummius Tuscus et Gaius Annius Anullinus**  |  **Consul** 296cumGaio Flavio Valerio Constantio Caesare II | Successores: **Imp. Caesar Marcus Aurelius Valerius Maximianus Augustus V et Gaius Galerius Valerius Maximianus Caesar II**  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Antecessores: **Marcus Iunius Caesonius Nicomachus Anicius Faustus Paulinus II et Virius Gallus**  |  **Consul** 299cumImp. Caesare Marco Aurelio Valerio Maximiano Augusto VI | Successores: **Gaius Flavius Valerius Constantius Caesar III et Gaius Galerius Valerius Maximianus III**  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Antecessores: **Gaius Flavius Valerius Constantius Caesar IV et Gaius Galerius Valerius Maximianus IV**  |  **Consul** 303cumImp. Caesare Marco Aurelio Valerio Maximiano Augusto VII | Successores: **ipse IX et Imp. Caesar Marcus Aurelius Valerius Maximianus Augustus VIII**  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Antecessores: **ipse VIII et Imp. Caesar Marcus Aurelius Valerius Maximianus Augustus VII**  |  **Consul** 304cumImp. Caesare Marco Aurelio Valerio Maximiano Augusto VIII | Successores: **Gaius Flavius Valerius Constantius Caesar V et Gaius Galerius Valerius Maximianus V**  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Antecessores: **\* Romae: Imp. Caesar Galerius Valerius Maximianus Augustus VII et Galerius Valerius Maximinus Caesar*** in oriente: Imp. Caesar Flavius Valerius Severus Augustus et Galerius Valerius Maximinus Caesar
* in occidente: Imp. Caesar Marcus Aurelius Valerius Maximianus Augustus IX et Flavius Valerius Constantinus Caesar
 |  **Consul** 308cumImp. Caesare Galerio Valerio Maximiano Augusto VII | Successores: **\*Romae: Imp. Caesar Marcus Aurelius Valerius Maxentius Augustus II et Marcus Valerius Romulus II*** in oriente: Imp. Caesar Valerius Licinianus Licinius Augustus et Imp. Caesar Flavius Valerius Constantinus Augustus
* in occidente: *post consulatum DD.NN. Diocletiani X et Maximiani Augusti VII*
 |

Imperatores Romani

Augustus · Tiberius · Caligula · Claudius · Nero · Galba · Otho · Vitellius · Vespasianus · Titus · Domitianus · Nerva · Traianus · Hadrianus · Antoninus Pius · Marcus Aurelius · Lucius Verus · Avidius Cassius (usurpator) · Commodus · Pertinax · Didius Iulianus · Pescennius Niger (usurpator) · Clodius Albinus (usurpator) · Septimius Severus · Caracalla · Geta · Macrinus · Diadumenianus · Elagabalus · Alexander Severus · Maximinus Thrax · Gordianus I · Gordianus II · Pupienus · Balbinus · Gordianus III · Philippus Arabs · Philippus II · Decius · Herennius Etruscus · Hostilianus · Trebonianus Gallus · Volusianus · Aemilianus · Valerianus · Gallienus · Saloninus · Postumus (usurpator) · Laelianus (usurpator) · Marius (usurpator) · Victorinus (ursurpator) · Tetricus I (usurpator) · Tetricus II (usurpator) · Claudius Gothicus · Quintillus · Aurelianus · Tacitus · Florianus · Probus · Carus · Carinus · Numerianus · Diocletianus · Maximianus · Carausius (usurpator) · Allectus (usurpator) · Constantius Chlorus · Galerius · Constantinus I · Licinius · Flavius Valerius Severus · Maximinus · Maxentius · Domitius Alexander (usurpator) · Constantius II · Constantinus II · Constans · Magnentius (usurpator) · Iulianus · Iovianus · Valentinianus I · Valens · Procopius (usurpator) · Gratianus · Valentinianus II · Magnus Maximus (usurpator) · Theodosius I · Eugenius (usurpator) · Honorius · Arcadius · Constantius III · Priscus Attalus (usurpator) · Constantinus III (usurpator) · Iovinus (usurpator) · Valentinianus III · Ioannes (usurpator) · Petronius Maximus · Marcianus · Avitus · Leo I · Maiorianus · Libius Severus · Anthemius · Olybrius · Leo II · Glycerius · Zeno · Iulius Nepos · Romulus Augustus

*Imperium Romanum • Index Imperatorum Romanorum**Capsae cognatae:* Imperatores Constantinopolitani