Varietates flavi coloris
**Flavus** est color spectralis, cuius undae longitudo praecipue inter 570 et 590 nm versatur. Flavi plus minusve instar esse videntur **fulvus** et **luteus**. Potius vero de colorum area agitur, nam usus hominum definitiones physicorum fugere videtur. Etsi lux in oculos intrans longitudine undae in virentem aut in rubentem vergat, tamen ut flavus (aut fulvus aut luteus) percipi solet. In coloribus inter se temperandis flavus inter colores primarios numeratur, cum temperatione subtractiva pigmenta in picturis faciendis et imprimendis inter se miscentur et temperantur.

Colores complementarii

De usu
------

Inter omnes constat difficile esse colores describere et inter varias linguas conferre, nam quamquam chroma sive prisma visuale idem omnibus est, cuique populo sui sunt mores quibus varios colores distinguant vel inter se opponant. Nec sunt enim *flavus fulvus luteus*, etsi ad eundem fere colorem referantur, plena synonymia coniuncta. Quamquam enim aurum et *flavum* (Verg. *Aen.* 1.592) et *fulvum* (Verg. *Aen.* 7.279), aut harena et *flava* (Ov. *Met.* 14.448) et *fulva* (Verg. *Aen.* 6.643), ab antiquis dicebatur, tamen multae sunt res quibus unum tantum adiectivum apponi solebat, sicut leoni *fulvus* (Ov. *Met.* 1.304; Sen. *Ep.* 64.4) aut melli *flavum* (Lucr. 1.938; Ov. *Met.* 1.112), ac pro vitello *luteum* (Plin. *Nat.* 30.141).

De origine
----------

Infectrices luto pannos incoquentes in Ramses Wissa Wassef Art Centre.
Constat *luteum* nomen accepisse a lūto, qua herba infectores pannos incoquentes colorem luteum efficiunt, et cum caerulei coloris pannos luto incoquunt, colorem viridem pariunt. Sed difficilius est *flāvi* et *fulvi* etymologiam dicere. Sunt enim qui *flāvum* et *fulvum* ab eadem origine ducta esse putent, quae quidem opinio in quaestionem vocata est. Nihilo minus *f-* prima *flāvi* et *fulvi*, si a lingua Protoindoeuropaea originem trahant, aut \**bh-* aut \**dh-* referre possunt. Itaque *fulvus* et a radice PIE \**dhelH-* 'lucere, flavere' et a PIE \**bhel-* 'lucere, albere' duci potest, nec prorsus liquet, utra via sequenda sit. *Flāvus* autem a \**bhl̥̄H1-wo-*, gradu apophonico zero radicis PIE \**bhelH1-* derivatum esse videtur: \**bhl̥̄H1-wo-s*> \**bhlēwos* > \**bhlāwos* > *flāvus*. Non nihil vero interest, quod ab eodem fonte (q.e. \**bhlēwos* > PGm \**blēwaz*) adiectiva linguarum Germanicarum caeruleum, colorem complementarium, significantia ducta sunt.

De aliis vocibus 'flavum' significantibus
-----------------------------------------

Multa sunt adiectiva colorem flavum significantia, quae ab appellativis rem aliquam flavam indicantibus ducta sunt, sicut *aureus* ab auro, *croceus* a croco, *melleus* a melle, etc.

Color flavus in multis linguis Indoeuropaeis vocibus appellatur a radice IE \**ģhel-* 'fulgere' ductis, sicut \**ģhel-wo-s* > PGm \**gelwaz*, unde variis mutationibus factis Theod. *gelb*, Bat. *geel*, Suec. *gul*, nec non Angl. *yellow*. Sic etiam ab IE \**ģhelwo* per ordinarias mutationes phonologicas Lat. ***helvus*** ductum est, quae quidem vox, quamquam 'flavum', vel potius colorem medium inter rubrum et album, significat, ad boum tantum colorem refertur. Vox comparabilis est *gilvus* adiectivum mutuatum a dialecto quadam Gallo-Celtica, quae hanc vocem ab eadem forma primaria IE \**ģhel-wo-s* suam fecit. Colorem quidem flavo similem significat etiam haec vox, sed de equis tantum dicitur.

Notae
-----

1. ↑  Non lŭto 'limum' significanti.
2. ↑  Edgeworth 1985.
3. ↑  Driessen 2005: 58.
4. ↑  WH I 513.
5. ↑  Varro *Rust.* 2.5.9; cf. Fest. p. 88 Lindsay: "**Helvacea** genus ornamenti Lydii, dictum a colore boum, qui est inter rufum et album, appellaturque helvus."
6. ↑  Varro *Men.* 358.2; Verg. *Georg.* 3-83.

Bibliographia
-------------

* André, Jacques, 1949. *Étude sur les termes de couleur dans la langue latine.* Klincksieck.
* Bradley, Mark, 2006. Colour and marble in early imperial Rome. *Proceedings of the Cambridge Philological Society* 52: 1-22.
* Doran, Sabine, 2013. *The Culture of Yellow, or, The Visual Politics of Late Modernity.*Bloomsbury Publishing.
* Driessen, C. Michiel, 2005. On the etymology of Lat. *fulvus*. *Sprachkontakt und Sprachwandel*, ed. Gerhard Meiser & Olav Hackstein, 39-64. Reichert.
* Edgeworth, Robert, 1985. *Luteus*; pink or yellow ? *Glotta* 63: 212-220.
* Houston, George W. 1984. Limonite, hematite, and Pompeian red. *Archaeological News* 13: 68-69.
* Korykhalova, T. P. 1987. La signification du terme de couleur helvus. *PhilClas, III : La langue et le style des œuvres de la littérature antique, 76-81.*
* La Penna, Antonio, 1995. *Fulvus / flavus* : un dubbio su Sidonio Apollinare, Carm. 22, 178. *Maia* 47: 225-227.
* Laughton, Eric, 1948. Flavus pudor. *Classical Review* 62: 109-111.
* Lavan, Myles, 2015. The new green-and-yellow of « Agricola » : review article. *Histos* 9: xxxix-xlv.
* Nečipurenko, N. G. 1988. Le latin *flavus* et ses parallèles indo-européens. *Questions de la composition des mots et des formes dans les langues indo-européennes*, ed. Šatrov, G. M. et al. 20-24. Université de Tomsk.
* WH = Walde, Alois, *Lateinisches etymologisches Wörterbuch.* 3. neubearbeitete Auflage von J. B. Hofmann, I (1938) A-L, II (1954) M-Z. Carl Winter Universitätsverlag.

Nexus interni
-------------

* Chlorus
* Croceus
* Gilvus
* Luridus
* Luteus

Nexus externi
-------------

* Die Farbe Gelb

Colores Latini: series paginarum brevium

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Circa album | Albus • Candidus • Niveus • Lacteus • Albidus • Eburneus |
| Circa flavum | Flavus • Luteus • Croceus • Luridus • Helvolus • Gilvus • Chlorus |
| Circa fulvum | Fulvus • Aurantius • Aureus • Aureolus • Rufus |
| Circa rubrum | Roseus • Flammeus • Rufus • Ruber • Rubicundus • Rubidus • Rutilus • Sanguineus • Coccineus • Russus • Githagineus • Puniceus |
| Circa fuscum | Ravus • Ochroleucus • Gilvus • Ochraceus • Brunneus • Fuscus • Aquilus • Ferrugineus • Aeruginosus |
| Circa viridem | Viridis • Virens • Prasinus • Olivaceus • Chlorus • Gilvus • Callainus |
| Circa caeruleum | Azureus • Caeruleus • Indigoticus • Lividus • Ultramarinus • Caesius • Glaucus • Cyaneus • Cyaninus • Callainus • Venetus • Aeruginosus |
| Circa violaceum | Purpureus • Rubropurpureus • Violaceus • Puniceus • Lilacinus |
| Circa canum | Argenteus • Canus • Cinereus • Griseus • Caesius • Glaucus |
|  Circa nigrum | Ater • Atratus • Niger • Nigritus • Furvus • Piceus • Pullus • Fuligineus |

 |
|  |