|  |  |
| --- | --- |
|  | **Cave: notitiae huius paginae nec praescriptiones nec consilia medica sunt.** |

Functio systematis nervosi autonomici: Pars *sympathicus*, quae aggressionem quoque ad organa periphera conciliat, videtur - quamquam haec feles ipsa hic et nunc sympathia non fundit.
**Systema nervosum autonomicum** sive **Systema nervosum (neuro-)vegetativum** sive **Systema nervosum viscerale** est una ex utrisque systematis nervosi (centralis velut peripherici) partibus et momentum functionis magnum organorum habet. Partes *sympathicus* et *parasympathicus* perpetuo ambientia interna responsum ambientium externorum mutant. Noti exempli sunt hypertensio ex angustia, sudor et diarrhoea ex commotione.

Historia
--------

Discernens condiciones internae externaeque anno 1878 Claudius Bernard primus *milieu interne* (ambientia interna) usus est. Notio *systematis nervosi autonomici* a Iohannis Newport Langley oritur. 

### Notio systematis nervosi autonomici hodiernis diebus

Longe tempore solum notio Langleyianus systematis nervosi autonomici adhibetatur, hodie huius usus tamen notionis a terminologia anatomica animadvertitur: sub caudice A14.3.00.001 enim *divisio autonomica* sive *pars autonomica systematis nervosi peripherici* demandatur. Supra annotatio nomen vetum ambiguitatem ponere notat. Quia notio systematis nervosi autonomici non clare inter partes centralem et periphericam distinguat, ideo *divisio autonomica* rectius aestimanda sit. Adhuc autem conlatio haec de *parte peripherica systematis nervosi autonomici* atque *parte centrali* scribit.

Anatomia
--------

Systema nervosum autonomicum. Nervi partis symphathici colore rubro, caeruleo parasympathici. Nuclei medullae oblongatae (superior) et medulla spinalis sunt pars systematis nervosi centralis. 
Systema nervosum autonomicum ex partibus systematum nervosorum et centralis et peripherici sicuti postremo effectūs conciliantibus organorum effectorum cellulis compositum est. Intra abdominis viscera *systema nervosum entericum* dicitur. 

### Pars centralis

Centralis sunt neuronorum partis **parasympathicae** (perikarya), quae et in trunco encephali et in medulla spinali locata sunt: 

* Nucleus accessorius nervi oculomotorii (perikarya nervi oculomotorii) → Ganglion ciliare (dilatatio pupillae)
* Nucleus salivatorius superior (perikarya nervi facialis) → Ganglion pterygopalatinum (lacrimae) et ganglion submandibulare (saliva)
* Nucleus salivatorius inferior (perikarya nervi glossopharyngei) → Ganglion oticum (saliva)
* Nucleus dorsalis nervi vagi (perikarya nervi vagi) → ad plexum cardiacum (*Ganglia cardiaca*) cum parte superficiali (ad pulmones cum plexis pulmonalibus suis), ad ganglion coeliacum (gaster), ad ganglion mesentericum superius, ad ganglia aorticorenalia (ren)
* Pars sacralis (radices S2-4): Perikarya nervorum splanchnici pelvini (*nervi erigentes*) → Ganglia pelvina

Centralis quoque sunt neuronorum partis **sympathicae** perikarya, quae solum in medulla spinali (non in trunco encephali) locata sunt: 

* Perikarya nervorum medullae spinalis → Ganglion cervicothoracicum (stellatum) → Ganglion cervicale superius

### Pars peripherica sive divisio autonomica

Secundum Terminologia Anatomica pars peripherica systematis nervosi autonomici vocatur *divisio autonomica* (FCAT: A14.3.00.001), ex fibris nervosis et sympathicis et parasympathicis cum ganglionibus autonomicis suis constans, qua transmissiones nervorum ad organa effectoria ducuntur. Generatim quaeque fibrae autonomicae in ganglion autonomicum suum ad alias fibras nervosas transmittuntur. Fibrae ante ganglion *praeganglionares*, post ganglion invicem *postganglionares* nominantur:

Pars centralis - nervus praeganglionaris - ganglion - nervus postganglionaris - organum effector
Vero etiam differentia inter partem sympathicam et parasympathicam est: ganglia sympathica prope partem centralem sed procul organo effectore, et ganglia parasympathia procul parte centrali sed prope organum effectorem iacent, ideo fibrae sympathicae praeganglionares postganglionaribus breviores, parasympathicae vicissim longiores sunt.

#### Nervi craniales

Nonnulli nervi craniales non (sive non solum) motuum sensuumque agent, sed verum pars systematis nervosum autonomici sunt: 

* Nervus oculomotorius (Nervus cranialis III)
* Nervus facialis (Nervus cranialis VII)
* Nervus glossopharyngeus (Nervus cranialis IX)
* Nervus vagus (Nervus cranialis X)

### Pars sympathica

Constituit pars sympathicus ex parte cum centrali tum peripherica, quae vulgo "sympathicus" appellatur. Superant partium periphericarum centra cerebralia ut hypothalamus, truncus encephali, formatio reticularis. Gubernatio localis autem in medulla spinali, ibi in nucleo intermediolaterali fit. Iuxta medullam spinalem utroque latere singularis truncus sympathicus, catena gangliorum paravertebralium (cervicalium, thoracalium, lumbalium, sacralium), se porrigit.

Ganglia sympathica procul ab organis effectoribus, sed *prope partem centralem* sunt.

### Pars parasympathica

Ut sympathicae parti parasympathicae quoque partes centralis et peripherica est. Generaliter ganglia *prope organa effectores*, sed procul a parte centrali sunt.

### Systema nervosum entericum

Systema nervosum entericum sive *systema nervosum intramurale* pars systema nervosum autonomicum functiones apparatus digestorii (sensu stricto) gubernat.

### Organorum cellulae effectores

| Systema | organum effector | cellulae | pars autonomica | effectus | receptoria |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Vasasanguinea | arteriae | musculares | sympathica | vasoconstrictio | α1 |
| venae | musculares | sympathica | vasoconstrictio | α1 |
| Glandulaesalivariae | glandula parotidea | plexus nervosiperiarteriales | sympathica | vasoconstrictio |
| cellulae serosae | parasympathica | salivatio |
| glandula sublingualis |
| glandula submandibularis |
| Cutis | glandulaesudoriferae | eccrina |
| apocrina |
| Oculi | musculus sphincter iridis | musculares | parasympathica | miosis |
| musculus radialis iridis | sympathica | mydriasis | α1 |
| musculus ciliaris |  | contractio(accommodatio) |
| Cor | Nodus sinuatrialis | sympathica | tachycardia |
| *Sinus venosus* |
| Systemarespiratorium | pulmones | musculares | sympathica | Bronchodilatatio |
|  | parasympathica | Bronchoconstrictio,secretio |
| Bronchi |
| Metabolismus | Iecur |  | sympathica | GlycogenolysisGluconeogenesis | ß2 |
|  | Adipocyti | Lipolysis |
| Pancreas | Cellulae ß | parasympathica | Secretio insulini |
| sympathica | Deminutiosecretionis insulini | α2 |
| Cellulae α | sympathica | Secretio glucagoni | ß |
| Systemaurogenitale | Vesica urinaria | Musculusdetrusor | parasympathica | contractio | ß1 |
| Trigonum | sympathica | contractio | α1 |
| Musculussphincterinternus |
| Prostata | mm. leves | sympathica | contractio | α1 |

Nam partes praecipuae et sympathica et parasympathica axones suos sparse in corpus transmittunt, adeo tangunt non solum organa, ut pupillas et glandulas salivarias et cor et pulmones et vesicam urinariam, sed etiam transmissiones chemicae ad vasa sanguinea simul enim et arteriarum et venarum perveniunt.

Physiologia
-----------

Systemate autonomico receptoria structurae afferentes (sensus viscerales) et organa structurae efferentes sunt. *Stimuli*, qui *afferentes* huius movent, sunt naturarum et *electricae* et *hormontum* et *chemicae* et *corporalis*. Regiones cerebrales superiores stimulos accipientes per neurona praemotorica ad rete sympatheticum agunt. Dehinc partes sympathicus et parasympathicus ambientia interna responsum ambientium externorum usque et sustentant et mutant. Sub cerebri gubernatione in hypothalamo et aliis medullae oblongatae et spinalis centris *nervi autonomici* in vel prope organa et cellulas ducuntur, ubi effectus autonomici fiunt.

### Ab stimulis ad systema nervosum autonomicum

Stimuli et externi et interni, qui signa excitantia systematis nervosi autonomici provocent, structuras hypothalami et *neurona praemotorica* requirunt.

### Receptoria adrenergica systematis autonomici, partis sympathici

 Conferatur pagina principalis Receptorium adrenergicum.
Effectus sympathici per *receptoria adrenergica* transmittuntur.

### Sensus visceralis

Vero sensus in systemate nervoso autonomico multipliciter est. Quisque stimulorum crebro per nervos afferentes in systema transmittitur. Itinera principalia sunt nervi afferentes nervi vagi et nervorum spinalium.

Commovere systema rationibus pharmacologicis
--------------------------------------------

Quia systemate autonomico quaedam receptoria sunt, ideo scilicet medicamenta pharmacologica cum effectibus receptoriorum systematis autonomici disputata et divisa sunt. Substantiae pharmacologicae quae

* partem sympathicam incitent nunc *sympathomimetica* dicitur,
* partem sympathicam inhibeant *sympatholytica*,
* partem parasympathicam incitent nunc *parasympathomimetica*, et postremo
* partem parasympathicam inhibeant *parasympatholytica*.

### Substantiae sympathomimeticae

Sympathomimetica inter *directa* et *indirecta* distinguuntur. Sympathomimetica directa receptoria adrenergica stimulant. Sympathomimetica directa sunt, per exemplum, Naphazolinum (α), Tetryzolinum (α), Salbutamolum (ß2), adrenalinum (et α et ß)

### Substantiae sympatholyticae

Sympatholytica sunt, per exemplum, Alfuzosinum (α), Tamsulosinum (α), Mirtazapinum (α), Bisoprololum (ß), Timololum (ß).

### Substantiae parasympathomimeticae

Quoque parasympathomimetica inter *directa* et *indirecta* distinguuntur. Parasympathomimetica directa sunt, per exemplum, Carbacholum, Pilocarpinum. Indirecta, quae cholinesterases inhibeant, sunt Rivastigminum, Neostigminum, Ubretidum.

### Substantiae parasympatholyticae ("anticholinergicae")

Hae receptoria muscarinica sive nicotinica inhibent. Parasympatholytica inhibitionis receptoriorum muscarinicorum antagonistae muscarinicae sunt, per exemplum, Atropinum, Biperidenum, Ipratropiumbromidum, Oxybutyninum, Orphenadrinum. Plantae solanacearum complures substantias anticholinergicas continent.

Mala et morbi systematis nervosi autonomici
-------------------------------------------

### Neuropathiae autonomicae

*Neuropathiae autonomicae* sunt passionum grex ad nervos autonomicos spectantes. Secundum initium in *acutas* et *chronicas* dividuuntur. Initii acuti sunt syndromata neoplastica, syndroma Guillain et Barre, syndroma Sjögren, velut infectione vel toxino, chemotherapia causa. Initii chronici sunt diabetes mellitus et amyloidosis.

Notae
-----

1. ↑  Claude Bernard (1878): Leçons sur les phénomènes de la vie communs aux animaux et aux végétaux **(Francogallice)**
2. ↑  Langley JN (1900). *The sympathetic and other related Systems of nerves. In: Textbook of Physiology, ed. Schäfer EA, Edinburgum*
3. ↑  Descriptio nominis divisionis autonomicae
4. ↑  Kaur D. Tiwana H. et al. (Ian 2021). "Autonomic neuropathies". *Muscle & nerve* **63** (1): 10-21

### Bibliographia

* Jänig W (2006). *The Integrative Action of the Autonomic Nervous System. Neurobiology of Homeostasis*  **(Anglice)**
* Carolus Scott Sherrington (1900) de sensu cutaneo **(Anglice)**

Nexus interni
-------------

* Cerebrum
* Contentio enervans (biologia)
* Diencephalon
* Homoeostasis
* Medulla spinalis
* Morbus Parkinson

Nexus externi
-------------

* ISAN (societas internationalis neuroscientiae autonomicae), situs interretialis **(Anglice)**