Lousada| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Insigne LausataeInsigne |  | Vexillum Lausatae Vexillum |  |

 |
| Urbis sententiola: *Vila de Lousada*
(Oppidum Lausata) |
| Concilii Lausatae palatia |
| Situs Lausatae in Portugallia |
| Gentilicium | Lausatensis-e |
| Area | 96.08 km² |
| Numerus incolarum - Totus (2011) - Spissitudo |  47 387 inc.  493.2 inc./km² |
| Numerus paroeciarum | 15 |
| Praeses Camerae Municipalis | Petrus Machado (PS) |
| Fori sivemunicipium conditum | 1514 |
| Regio | Septemtrio |
| Subregio | Tamăca |
| Districtus | Portus Cale |
| Antiqua provincia | Durius Litoralis |
| Patronus | Dominus Afflictorum |
| Feriatus municipalis | Dies Lunae ultimum diem Solis Iulii secutus |
| Numerus cursualis | 4620 Lousada |
| Situs interretialis | www.cm-lousada.pt |

**Lausata** (Lusice *Lousada*) est Lusitanicum oppidum in Districtu Portu Cali (Lusice *Distrito do Porto*), in Regione Septemtrione (Lusice *Região Norte*) et in Subregione Tamăca (Lusice *Subregião Tâmega*) cum 9356 incolarum.

Est sedes municipii cum 96.08 chiliometrorum quadratorum area et 47 387 incolarum populositate anno 2011, subdivisi in paroecias quindecim. Municipium a septemtrione municipio Avicellā (Lusice *Vizela*), a boreoriente Felgariā (Lusice *Felgueiras*), ab oriente Amarantho (Lusice *Amarante*), a meridie Penafideli (Lusice *Penafiel*), ab Austroccidente Parietibus (Lusice *Paredes*) et ab Occidente Palatiis Ferrariae (Lusice *Paços de Ferreira*) ac Sancto Thyrso (Lusice *Santo Tirso*) terminatur.

Historia
--------

Inventa catoecias saltem e Neolithico probant. Romani hic circa saeculum III a.C.n. Aetatis Ferreae catoecias convenere et per suam occupationem e saeculo II a.C.n. regionem romanizavere. Multa domuum, viarum et pontium inventa et excavationes relative densam Romanam colonizationem hodiernis Lausatae regionibus demonstrant.

Lausata primum saeculo VI p.C.n. officialiter documentata est. Antea Sanctus Salvator Lausatae (Lusice *São Salvador de Lousada*) nuncupatus, locus in regiis censibus non includebatur anno 1220 velut Sancta Margarita Lausatae (Lusice; *Santa Margarida de Lousada*). Primum Lausata urbis iura anno 1514 e rege Emmanuele I accepit qui eam etiam oppidum fecit.

Anno 1708 amplificata est regio Lausatae cum municipiis duodecim. Per prolationem amplificatus est hic numerus anno 1758 usque ad municipia duodeviginti. Per administrativam reformationem post anni 1822 Revolutionem Liberalem regio Lausata dissoluta est anno 1836. Ex 1838 rursus independens facta est Lausata, ex eo tempore cum municipiis viginti quinque. Post variorum conciliorum disintegrationem, inter quae Sancta Crux Ripae Tamăcae (Lusice; *Santa Cruz de Riba Tâmega*), et paroeciarum annexionem ex aliis conciliis, Lausata in praesenti paroeciis quindecim constituitur.

Disportus
---------

Lausatae cursus photographema.
Statim in vicinitatibus circum Lausatam iacet Eurautocinetodromus Lausatae (Lusice; *Eurocircuito de Lousada*), parvum autocinetodromus, ubi quotannis circum cum 20 000 spectatoribus cursus seriales Campionatus rallycrossarii et autocrossarii Foederatio Internationalis Autocineti (Francice; *Fédération Internationale de l'Automobile*) a domestica societate *Clube Automóvel de Lousada* (*CAL*) parantur.

Inter alias municipii societates disportivas excellunt pilamallearia *Juventude Hóquei Clube*, disportiva *Associação Desportiva de Lousada* et pedilusoria *Aparecida Futebol Clube* sunt, praeter alias. Teniludii et caraticae modalitates etiam praecipua municipio sunt.

Paroeciae
---------

Concilium Lausata divisum est in paroecias quindecim quae sunt in tabula inferiori:

Concilii Lausatae paroeciae post novam anni 2013 ordinationem administrativam

| Insigne | Paroecia Latine | Paroecia Lusice |
| --- | --- | --- |
| Insigne AvellanedaeInsigne Avellanedae | Avellaneda | *Aveleda* |
|  | Lodares | *Lodares* |
| Insigne MagnetiInsigne Magneti | Magnetus | *Meinedo* |
|  | Malus | *Macieira* |
|  | Sanctus Petrus Cadii | *Caíde de Rei* |
|  | Sousella | *Sousela* |
| Insigne TorniInsigne Torni | Tornus | *Torno* |
|  | Unio Paroeciarum Castrellorum, Abolini et Ordinis | *União das Freguesias de Cristelos, Boim e Ordem* |
|  | Unio Paroeciarum Cernadelae et Lausatae (Sancti Michaelis et Sanctae Margaritae) | *União das Freguesias de Cernadelo e Lousada (São Miguel e Santa Margarida)* |
|  | Unio Paroeciarum Ficulnearum et Covarum | *União das Freguesias de Figueiras e Covas* |
|  | Unio Paroeciarum Listosae et Barrosarum (Sancti Stephani) | *União das Freguesias de Lustosa e Barrosas (Santo Estevão)* |
|  | Unio Paroeciarum Silvarium, Pilarum, Nucariae et Alvarengae | *União das Freguesias de Silvares, Pias, Nogueira e Alvarenga* |
|  | Unio Paroeciarum Nesperariae et Casalium | *União das Freguesias de Nespereira e Casais* |
|  | Villa Leovigildi | *Nevogilde* |
| Insigne Villaris Torni et ArenteiInsigne Villaris Torni et Arentei | Villare Torni et Arentei | *Vilar do Torno e Alentém* |

Populositatis evolutio
----------------------

| Concilii Lausatae populositas inter annos 1801 et 2011 |
| --- |
| 1801 | 1849 | 1900 | 1930 | 1960 | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 |
| 4 412 | 10 550 | 16 539 | 19 436 | 27 947 | 37 904 | 42 502 | 44 712 | 48 225 |

Oeconomia
---------

In campo secundario, praeter supellectilium fabricationem et calceorum productionem, praesertim industria textilis hic excellit.

In campo primario iuxta silvicultura et xylurgiam praesertim agricultura traditionalis praecipuus municipii aspectus est. Hic est praesertim maizii cultus, negotium lactarium et fabricatio vini viridis (Lusice *vinho verde*), specialitatis ex vino in Portugalliae Septemtrione. Etiam patatae, fabae et melones praecipua agraria producta sunt. Maizium et vinum hic erant imprimis ponderis ex immemorabilibus temporibus, sicut ostenditur in urbis insigni.

Vectura
-------

Autovia A42 (Lusice *Autoestrada A42*).
Trames ferriviarius Ferrivia Durii (Lusice *Linha do Douro*) per municipium ducit. Fere chiliometra sex urbs Lausata Septemtrione iacet vicina Magneti statio.

Lausata apud Autovia A42 (Lusice *Autoestrada A42*) iacet, quae Autoviam A11 (Lusice *Autoestrada A11*), e Septemtrione versus Meridiem euntem, hic convenit.

Educatio
--------

Asstatum est ultimis decenniis conatui magis magisque significativo qui pugnaret contra analphabetismum concilii. Ad instar reliquam nationem, resultationes confirmantes sunt, cum reducto analphabetismi indice super residente populositate decem aut magis annos nata, inter 1991 et 2001 e 10,60% ad 8,50%. Sic, absolutis valoribus, Lausatam incolebant, anno 2001, 3 206 analphabetorum hominum.

Maio 2007, vulgata sunt data ad scholarem concilii statum referentia, et resultationes quoque confirmantes sunt. Destitionis scholaris casus circiter 51% deminuti sunt, quandoquidem introductum est anno lectivo 2005/2006 Programma Interventionis Educativae (Lusice; *Plano de Intervenção Educacional* seu *PIEML*) Primi Cycli scholis. Hoc factum adhuc magis ponderis assequitur si relata est Lausata, 18 annis abhinc, secundum locum in destitionis scholaris classificatione occupavisse. Una inter rationes quae huius proclivitatis inversioni magis contribuit pignus in praescholari, iam totum concilium tegens, fuit.

Ultima anni 2010 data concilium Lausatam destitionis scholaris indicem 0,07% habere asserunt, dum est unum inter nationis concilia cum maximo proventu hoc gradu. Ex destitionis indicibus nimis altis anno 1989 usque ad residuales valores (fere nullos) anno 2010 transivit.

Programma Interventionis Educativae quinque scholares congregationes concilio comprehendit, summam 1412 alumnorum involventes. Ad efficendum id, autarchia cum magistrorum decadibus pactum stipulavit, quibus datum est, post normalem classium perihodon munus evolvendarum activitatum septem quae erant introductio in linguam Anglicam, expressio musica, expressio physicomotoria, natatio, technologia informationis, aula studii et ludi.

Cultura
-------

Lausata est in praesenti sedes societatis theatralis *Jangada Teatro*. Cuius activitates ultimis temporibus crevere, efficiendis aliquibus spectaculis concilii et participanda etiam festa in aliis nationis zonis.

Quotannis apparantur varia festa in variis concilii locis. Inter praecipua excellit Festum Artium Spectaculi Lausatae (Lusice *Festival de Artes do Espectáculo de Lousada* seu *FOLIA*), quod anno 2007 habuit septimam editionem.

Societas Culturae Musicae Lausatae (Lusice *Associação de Cultura Musical de Lousada*) seu Grex Lausatae (Lusice *Banda de Lousada*), anno 1855 conditus, praecipuissimum et antiquissimum signum concilii est. Suo magno valore et musica qualitate, magnorum festorum milia in regionibus Minio et Transmontana illustravit cuius praesentia in Festo Gregum Civilium, in Germania habito, notanda est ubi Grex Lausata primum locum assecuta est.

Multa sunt in Gregis Lausatae historia, quae Societatis Musicae Lausatae sede, in recente Schola Musicorum Vallis Sausae (Lusice; *Conservatório da Música do Val do Sousa*) infixa, adhiberi possunt quae revera est creatio nata et e Grege Lausatae et e Societate *Clube Automóvel de Lousada.*

### Festa et sacrae peregrinationes

Passus Magnus (Lusice; *Andor Grande*) in Festo Nostrae Dominae Apparitae (Lusice; *Festas de Nossa Senhora da Aparecida*).
Lausata est propter traditionem sacrarum peregrinationum et festorum terra, imprimis aestivā epochā, cum efficiuntur variae paulo totum per concilium. Inter diversas peregrinationes, excellunt habita honore Domini Afflictorum (Lusice; *Senhor dos Aflitos*) Lausatae et habita honore Nostrae Dominae Apparitae (Lusice; *Nossa Senhora da Aparecida*) Torni.

#### Dominus Afflictorum

Festum Domini Afflictorum (Lusice *Festas do Senhor dos Aflitos*) festum maius concilii est quod agitur ultimā Iunii hebdomade exeunte. Describitur traditionalibus Zepereiris (Lusice *Zés Pereiras*), gigantibus (Lusice *gigantones*), naviculariis (Lusice *arrais*) et pompā festivitates hortatā. Processio cum Iesu crucifixo praecipuum huius peregrinationis momentum est.

Una inter traditionales huius festi mores vacca ignis (Lusice *vaca de fogo*) est, quae corpulentam bovinam ab incolis tractam repraesentat. Intra ligneam vaccam, vehitur homo pyrobola chartacea (Lusice *bichas de rabiar*) iaciens, quod ridiculas scaenas creat.

#### Festorum maiorum calendarium

**Festorum maiorum calendarium**| Dies | Nomen Latinum | Nomen locale | Paroecia | Notae |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 5 Februarii | Sancta Agatha | *Santa Águeda* | Sousella |  |
| Inter Idus Augustas et 15 Augusti | Nostra Domina Apparita | *Nossa Senhora da Aparecida* | Tornus | Processionis Passus Magnus (Lusice; *Andor Grande*), quae generatim secundo festi die habetur, est maximus in Portugallia, circiter ab hominibus septuaginta vectus. |
| Dies Solis proximus diei 23 Aprilis | Sanctus Georgius | *São Jorge* | Abolinus | Sanctus peregrinatione celebratur. Antiquissima peregrinatio pecoris patronum honorans. |
| 9 Augusti | Sanctus Ovidius | *Santo Ovídio* | Avellaneda |  |
| Ultima hebdomade exeunte Iunii | Sanctus Petrus | *São Pedro* | Sanctus Petrus Cadii |  |
| Pridie Idus Septembres | Sanctus Vincentius | *São Vicente* | Abolinus |  |
| Tertio Die Solis Iunii | Nostra domina Guadalupensis | *Nossa Senhora de Guadalupe* | Ordo |  |

### Heraldica

Insigne Lausatae.
In municipii Lausatae insigni scutum cum aureis spicis tribus e maizio viridibus foliis et apices rubeo laqueo ligatos habentibus videri potest. Circum id est argentea bordura octo racemis uvarum purpureis ab viridibus foliis pendentibus onerata. Super invenitur argentea moenia speculis quattuor constituta. Infra est albus lemniscus ubi *VILA DE LOUSADA,* scilicet "Municipium Lausata" nigro colore legi potest.

E converso, Lausatae vexillum gilvo et purpureo coloribus quadrifarium est, cum cordonis et tassellis. Hasta et lancea aureae sunt.

### Gastronomia

Praecipua concilii Lausatae typica fercula in animalibus productis, velut carne, fundantur. Inter notissima excellunt vervecina assa (Lusice *carneiro assado*) aut haedina assa (Lusice *cabrito assado*) et oryza furni (Lusice *arroz de forno*). Elixura Lusitanica (Lusice *cozido à portuguesa*) plerumque ferculum in usu festis et specialibus eventibus et quālibet anni epochā est. Notandae sunt etiam tergillae (Lusice *rojões*), serpusculus (Lusice *sarrabulho*), ius siccum (Lusice *sopa seca*) et basulaque (Lusice *basulaque*).

Inter bellaria excellunt placentulae amoris (Lusice *bolinhos de amor*) et globuli (Lusice *rosquilhos*) sunt dulcia notissima.

### Clari Lausatenses

* Duarte Leite, (1864-1950), Lusitanus professor, historiographus, politicus et diplomaticus Reipublicae Primae tempore.
* Dominus Antonius Castro Meireles (Abolini natus, 1885-1942), religiosus.
* Augustus Hermenegildus Ribeiro Peixoto Queirós (1892-1971), mathematicus et professor universitarius in Facultate Scientiarum Universitatis Portucalensis.
* Gulielmus Felgueiras (1890-?), technicus agrarius qui ethnographiae campo excelluit.
* Lucia Maria Teixeira Alves Pereira Lousada, Sanctae Domi Misericordia Lausatensis curatrix.
* Iosephus Ferreira Marnoco e Sousa (1869-1916), professor universitarius.
* Iacobus Moura (1947-2008), ergolabus.
* Georgius Magalhães (1955-?), iuris consultus, Praeses Camerae Municipalis Lausatensis ex anno 1989 et antiquus Praeses Consociationis Municipiorum Vallis Sausae.
* Iosephus Santalha (1955-?), professor, Symbulus Camerae Municipalis Lausatensis (1993-2013).
* Georgius Neto (1957-?), iuris consultus, professor universitarius, ergolabus, deputatus VII, IX et X Legislationum, Secretarius Civitatis Defensionis et Antiquorum Proeliatorum (in XVI Gubernatione Constitutionali), Praeses Vicarius Circuli Parlamentarii PSD (2001-2004), Praeses Comissionis Exsecutionis Dispensationis Oeconomicae (2002-2003), Praeses Comissionis Operum Publicorum, Vecturarum et Communicationum (2004).
* Marius Fonseca (1954-2012), medicus, Praeses Conventi Municipalis Lausatensis (1989-2012).
* Petrus Machado (1973-?), iurisprudens, Praeses Camerae Municipalis Lausatensis.
* Dominus Frater Emmanuel da Cruz, Maragnani et Marianae episcopus in Brasilia.
* Gundisalvus Ferreira, praeses equi (Lusice *presidente do cavalo*) qui festum octavarum (Lusice *feira das oitavas*), festum equestre Lausatense, incepit.

Geminationes
------------

Haec urbes urbis Gundemari sorores sunt:

* Vexillum Franciae Tutela (Francice *Tulle*), in Curretia, in Francia
* Vexillum Hispaniae Orereta (Hispanice *Rentería* et Vasconice *Errenteria*), in Vasconia in Hispania

Nexus externi
-------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vicimedia Communia** plura habent quae ad **Lausata** spectant. |

*Generalia*Câmara Municipal de Lousada, Lausata Digitalis, Lausata intra ANMP
*Disportus et otium*Clube Automóvel de Lousada, ADL Hóquei em campo, Lousada Académico Clube (Basquetebol)
*Cultura*Societas Culturae Musicae Lausatae  
Grex Laographicus Sancti Petri Cadii
*Educatio*Schola Secundaria Lausatae
*Comunicatio socialis*Vale do Sousa TV, Diarium Jornal de Lousada, Diarium Jornal Aberto, Tâmega Online / Diarium Tâmega Jornal
*Valetudo*Centrum Salutis Lausatae

Notae
-----

1. ↑  *Fror na Area*
2. ↑  infopedia.pt
3. ↑  *Distrito do PORTO. Trabalho e Pesquisa de Carlos Leite Ribeiro*
4. ↑  *Distrito do PORTO. Trabalho e Pesquisa de Carlos Leite Ribeiro*
5. ↑  retratoserecantos.pt
6. ↑  infopedia.org
7. ↑  retratoserecantos.pt
8. ↑  Diarium Sousellae[*nexus deficit*]
9. ↑  Vicipaedia Lusica
10. ↑  infopedia.pt
11. ↑  arte-patrimonio.blogs.sapo.pt
12. ↑  Diarium Lausatae[*nexus deficit*]
13. ↑  infopedia.org
14. ↑  Diarium Lausatae[*nexus deficit*]
15. ↑  retratoserecantos.pt
16. ↑  infopedia.pt
17. ↑  michaelis.uol.com.br *Dicionário de Português Online Michaelis*
18. ↑  infopedia.pt
19. ↑  Diarium Lausatae[*nexus deficit*]
20. ↑  Diarium Lausatae[*nexus deficit*]
21. ↑  infopedia.org
22. ↑  *Alentém em 1758: memória paroquial, toponímia e património*