**Onomatopoeia** (Graece: ὀνοματοποιία; ab ὄνομα 'nomen' + ποιέω 'facio') est, ut etymologia huiusce nominis indicat, quaelibet fictio nominis vel nominatio, qua linguae nova vocabula sibi asciscunt. Imprimis tamen significat nominationem sonos naturales humana voce imitando factam vel, ut dicit Donatus, "Onomatopoeia est nomen de sono factum."

De sonis naturalibus imitandis
------------------------------

Constat primordium omnium linguarum naturalium (Theodisce: *Urschöpfung*) magna ex parte constitisse in imitatione sonorum rerum homini circumiectarum. Etiam nunc hoc modo linguae nova verba argutiis plena sibi asciscunt. 

### De vocibus animalium

In omnibus fere linguis, usitatum est voces animalium circumgementium, circummugientium, circumvolantium, &c. observare humanaque voce imitari. Hae tamen imitationes haud iconicae sunt, id est, voce humana haudquaquam accurate aut perfecte depinguntur. Etiam vocabula sonos naturales imitantia sunt symbola conventionalia, quibus certus modus arbitrii inest. Exempli causa, cum apud Graecos antiquos sues γρῦ γρῦ vel κοῖ κοῖ faciunt, apud Anglos *oink oink*, apud Suecos *nöff nöff*, apud Finnos *röh röh* faciunt, licet vox ipsa naturalis omnibus sit eadem; item, cornices Latine *cras cras*, cum autem Finnice *kraak kraak* faciunt. 

Saepe numero animalia, praesertim aves, nomina sua ex illis quas emittunt vocibus habuerunt. Ita *cornix, corvus, cuculus, grus, turdus, turtur* certe per onomatopoeiam Latine appellati sunt. Etsi animalia non volucria rarius nomina sua ex sonitu emisso habeant, tamen nonnumquam quomodo sonent per onomatopoeiam redditur: 

| Animal | Latine | Graece | Theodisce | Anglice | Francogallice | Italice | Finnice | Hispanice |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Canis | baubat(ur), latrat | βαύζει | bellt | barks | aboie | abbaia | haukkuu | ladra |
| Equus | hinnit | χρεμετίζει | wiehert | neighs | hennit | nitrisce | hirnuu | relincha |
| Feles | maumat | μιαυρίζει | miaut | miaows (Am. meows) | miaule | miagola | naukuu | maúlla |
| Leo | rugit | βρυχᾶται | brüllt | roars | rugit | ruggisce | karjuu | ruge |
| Ovis | balat | βληχᾶται | blökt | baas | bêle | bela | määkii | bala |
| Rana | coaxat | κοάζει | quakt | croaks | coasse | gracchia | kurnuttaa | croa |
| Sus | grundit | γρυλίζει | grunzt | grunts | grogne | grugnisce | röhkii | gruñe |
| Vacca | mugit | μυκᾶται | muht | moos | meugle | muggisce | ammuu | muge |

### De aliis sonis

Homines variis sonis circumdati semper sunt. Cunctorum sonituum alii vitae, societati prosperitatique hominis sunt maximi momenti et notabiles, alii non. Qui notabiles sunt soni, nominabuntur, neglegendi autem ignorabuntur. Hoc modo res actionesque sonum emittentes intellectu comprehenduntur. 

Constat linguam Latinam admodum egenam esse vocabulorum per onomatopoeiam fictorum. Perpaucae tantum interiectiones sonos imitantes nobis traditae sunt: *frit* (etymologice, sonus friandi); *hahahae*, *hehae*; *prox* (sonus repentinus eiectandi vel eructandi); *trit* (quem sonum imitetur, nescimus); *tux tax* (sonus flagri aut baculi tergum ferientis). Sunt quidem verba nonnulla, quae exactissime sonum actionis depingunt: 

| Latine | Graece | Theodisce | Anglice | Finnice |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| balbutit | βαρβαρίζει | plappert | babbles | pälättää |
| cachinnat | κα(γ)χάζει | lacht | guffaws | hohottaa |
| friat | θρύπτει | bröckelt | crumbles | murentaa |
| gargarizat | γαργαρίζει | gurgelt | gargles | kurlaa |
| gluttit | βροχθίζει | schluckt | gulps | kulauttaa |
| murmurat | μορμύρει | murmelt | murmurs | murisee |
| sorbet | ῥοφεῖ | schlürft | slurps | hörppii |
| sternuit | πτάρνυται | niest | sneezes | aivastaa |
| stertit | ῥέγκει | schnarcht | snores | kuorsaa |
| tintinnat | κελαδεῖ | klingelt | tinkles | kilisee |

Sunt etiam aliquot verba sonitus naturales imitantia (*crepat* vel *crepit*, *fremit*, *stridet*, *strepit*), quae temporis decursu tam capacia sunt facta, ut diversissima genera sonituum exhibere possent. Sine dubio e.g. verbum crepandi primo a sono [krr...] imitando in systema lexicale linguae Latinae ascitum est. Fontes crepandi apud Plautum plerumque sunt fores earumque partes (cardines, claustra). Vix est alienum a vero proponere hunc usum vetustissimum indicium etymologiae praebere.

De vocabulis ex interiectionibus factis
---------------------------------------

Exclamationes et interiectiones sonitus naturales imitantes extra systema grammaticale sunt. Tenorem elocutionis interrumpunt ut exempli gratia *Et tu cum esses capo – **cocococo!!!** – atque cor non habebas* (Trimalchio in Petronii *Satyricis* 59,2); at interdum etiam quasi partes orationis adhibentur ut exempli causa *diu quo bene erit, die uno absolvam: **tux tax** tergo erit meo* (Sagaristio servus in Plauti *Persa* 264). Licet interiectio sit *tux tax*, tamen locum quendam syntacticum explet. 

Soni naturales eorundemque imitationes voce humana factae uno aut periodico tenore fiunt. Imitationes autem discretis litteris vel potius phonematis symbolizantur: *coco-coco*, *tux-tax*, βρεκεκεκὲξ-κοὰξ-κοάξ, κικκαβαῦ-κικκαβαῦ, τιοτιο-τιοτιο-τιοτιο-τιοτιο, τορο-τορο-τορο-τορο-τίξ, τορο-τορο-τορο-τορο-λιλι-λίξ. Saepe numero autem huiusmodi symbolizationes in systema grammaticale ita asciscuntur, ut nominum verborumque muneribus fungantur. Talem ascensum in systema morphologicum appellabimus *nominationem*. 

### De nominatione simplici

Interdum symbolizatio onomatopoeiae talis qualis est systemate inflexionali excipitur. Exempli gratia, ex sonis *mur-mur* et *tur-tur* nomina substantiva *murmur* et *turtur* tertiae declinationis facta sunt; item ex sono *kuk-kuk* lingua Theodisca nomen *Kuckuck* excepit. Simplici ascensu etiam verbum murmurandi exstitit inflexionibus stirpi *murmur* suffixis. 

### De nominatione accommodativa

Cuculus, cum Graece κόκκυ sonet, tamen ipse appellatur κόκκυξ, morphologice /kokkuk+s/. Itaque κόκκυξ factum est ex stirpe κοκκυκ, cui inflexiones suffiguntur. Stirps ipsa κοκκυκ sonum naturalem *kok-kuk* exhibet. Interiectio autem κόκκυ exstitit phonemate /k/ finali detruncato, nam in loco finali nulli consonantes nisi ν, ρ, ς permittuntur. Ita in phonotaxin linguae Graecae accommodata est etiam interiectio. Item sonus grundiendi γρῦ factus est ex *grug*, quae stirps verbo γρύζω (< \*γρυγ+j+ω) subest.

Verba bulliendi diversarum linguarum ex sonis naturalibus per onomatopoeiam conceptis facta sunt. Exempli gratia *bullio* a *(bul-)bul*, Fin. *pulputa* 'bullire' a *pul-pul*, Angl. *blob* 'gutta' a *(blob-)blob* (per nominationem simplicem), Gr. βλύζω 'bullio' a *(blud-)blud* per βλυδ+j+ω. 

Etiam ex geminatis interiectionibus verba facta sunt. Haec exempla e lingua Graeca prompta sunt: 

| Interiectio | Qui sonus? | Antecessio | Forma effecta | Annotatiunculae |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| mur-mur | Sonus murmurandi | \*μυρμυρ+j+ω | μορμύρω | In compensationem [j] soni perditi  [u] sonus longior factus est. |
| mul-mul | Sonus sugendi  vel delibandi | \*μυλμυλ+j+ω | μοιμύλλω | Dissimilationes:  (1)  u ... u > o ... u ;   (2)   l ... l > j ... l |
| phla(d)-phlad | Sonus aestuandi | \*φλαφλαδ+j+ω | παφλάζω | (1) Dissimilatio: φλαφλα... > φαφλα...  (2) Lex Grassmannii: φαφλα... > παφλα...  |

Notae
-----

1. ↑  Quintilianus, *Institutiones* 8,6,3.
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Nomen indeclinabile factum est, quod a Varrone (*Res rustica* 1,48,2) hoc modo definitur: *illud ... summa in spica iam matura, quod est minus quam granum, vocatur "frit"*.)
5. ↑  Exempli causa, *crepat* Theodisce *klappert, knattert, knarrt, knallt, klatscht, knistert, knittert, knirscht, klirrt, schwirrt, knackt, kracht, dröhnt, rasselt, prasselt, rauscht, saust, braust, plätscht, schmatzt, schnalzt,* etc redditur; Finnice autem *helisee, jyrisee, kalisee, kilahtaa, kirahtaa, kilisee, kahisee, kihisee, kuhisee, kopisee, kurisee, kurnii, loiskii, läiskähtää, naksuu, napsuu, narisee, natisee, rämisee, rätisee, räsähtää, suihkii,* etc.
6. ↑  Aristophanes, *Ranae* 210.
7. ↑  Aristophanes, *Aves* 261.
8. ↑  ibid. 237.
9. ↑  ibid. 260.
10. ↑  ibid. 262.
11. ↑  Vel *kuk-kuk*, si respicimus quod duo /u/ phonemata syllabarum contiguarum alienum quid videntur esse linguae Graecae (cf. \*μυρμυρ+j+ω > μορμύρω).

Fontes antiqui
--------------

Strabo, *Geographica* XIV.2.28

Bibliographia
-------------

Biville, Frédérique. 1996. "Et tu cum esses capo, cocococo (Pétr. 59, 2): métaphores et onomatopées animalières dans *Sat.* 57-59." *Latomus* 55:855–862.

Horowski, Jan. 1966. "O niekotórych wyrazah dźwiękonaśladowczych w komediach Arystofanesa." *Eos* 56:227–237. (Summarium Latinum: De vocibus, quae dicuntur onomatopoeia, in Aristophanis fabulis occurrentibus, p. 237.)

Tichy, Eva. 1983. *Onomatopoetische Verbalbildungen des Griechischen*. Sitzungsberichte der Akademie der Wissenschaften in Wien, 409. Vindobonae: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften.

Nexus interni
-------------

* Figura loquendi
* Animalium soni
* Etymologia
* La Guerre (Janequin)